Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2006.html @ 108:a576afa4a039
Through Q19
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 17 Apr 2016 17:19:25 +0000 |
| parents | 7179606bd447 |
| children | 5cef55a2686a |
| rev | line source |
|---|---|
| 101 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/C64/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 59 | 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> |
| 28 | 3 <head> |
| 59 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. |
| 28 | 17 6-21</title> |
| 18 </head> | |
| 53 | 19 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione VI ad |
| 20 quaestionem XXI</div><div class="centro"> | |
| 59 | 21 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 22 <tr> |
| 59 | 23 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" align="middle"/></th> |
| 28 | 24 </tr> |
| 25 </table> | |
| 53 | 26 <br/> |
| 27 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 28 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 29 magneticas<br/> |
| 30 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 31 <br/></span><br/> | |
| 32 <hr/> | |
| 33 <br/> | |
| 59 | 34 <p><a href="sth2001.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 35 <a href="sth2022.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 36 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 37 // |
| 38 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#33741">I&ordf;-IIae q. 6 pr.'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#33742">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 1'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#33743">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 2'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#33744">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 3'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#33745">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 s. c.'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#33746">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 co.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#33747">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 1'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#33748">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 2'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#33749">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 3'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#33750">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 1'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#33751">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 2'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#33752">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 3'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#33753">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 s. c.'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#33754">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 co.'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#33755">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 1'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#33756">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 2'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#33757">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 3'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#33758">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 arg. 1'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#33759">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 arg. 2'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#33760">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 arg. 3'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#33761">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 s. c.'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#33762">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 co.'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#33763">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 ad 1'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#33764">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 ad 2'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#33765">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 ad 3'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#33766">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 arg. 1'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#33767">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 arg. 2'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#33768">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 arg. 3'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#33769">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 s. c.'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#33770">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 co.'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#33771">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 ad 1'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#33772">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 ad 2'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#33773">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 ad 3'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#33774">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 arg. 1'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#33775">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 arg. 2'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#33776">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 arg. 3'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#33777">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 s. c.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#33778">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 co.'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#33779">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 ad 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#33780">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 ad 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#33781">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 ad 3'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#33782">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 arg. 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#33783">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 arg. 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#33784">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 arg. 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#33785">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 s. c.'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#33786">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 co.'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#33787">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 ad 1'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#33788">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 ad 2'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#33789">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 ad 3'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#33790">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 arg. 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#33791">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 arg. 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#33792">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 arg. 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#33793">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 s. c.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#33794">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 co.'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#33795">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 ad 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#33796">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 ad 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#33797">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 ad 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#33798">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 arg. 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#33799">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 arg. 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#33800">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 arg. 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#33801">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 s. c.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#33802">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 co.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#33803">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 ad 1'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#33804">I&ordf;-IIae q. 7 pr.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#33805">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#33806">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#33807">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#33808">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 s. c.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#33809">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 co.'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#33810">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 1'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#33811">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 2'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#33812">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 3'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#33813">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#33814">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#33815">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#33816">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 s. c.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#33817">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 co.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#33818">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#33819">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#33820">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#33821">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 arg. 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#33822">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 arg. 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#33823">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 arg. 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#33824">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 s. c.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#33825">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 co.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#33826">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 ad 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#33827">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 ad 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#33828">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 ad 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#33829">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 arg. 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#33830">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 arg. 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#33831">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 arg. 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#33832">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 s. c.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#33833">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 co.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#33834">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 ad 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#33835">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 ad 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#33836">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 ad 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#33837">I&ordf;-IIae q. 8 pr.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#33838">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#33839">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#33840">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#33841">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 s. c.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#33842">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 co.'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#33843">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#33844">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#33845">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#33846">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 1'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#33847">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 2'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#33848">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 3'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#33849">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 s. c.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#33850">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 co.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#33851">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#33852">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#33853">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#33854">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 1'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#33855">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 2'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#33856">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 3'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#33857">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 s. c.'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#33858">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 co.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#33859">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 1'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#33860">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 2'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#33861">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 3'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#33862">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 4'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#33863">I&ordf;-IIae q. 9 pr.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#33864">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 1'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#33865">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 2'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#33866">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 3'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#33867">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 s. c.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#33868">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 co.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#33869">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 1'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#33870">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 2'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#33871">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 3'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#33872">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 1'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#33873">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 2'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#33874">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 3'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#33875">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 s. c.'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#33876">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 co.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#33877">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 1'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#33878">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 2'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#33879">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 3'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#33880">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#33881">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#33882">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#33883">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 s. c.'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#33884">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 co.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#33885">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#33886">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#33887">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 3'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#33888">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#33889">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#33890">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#33891">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 s. c.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#33892">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 co.'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#33893">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 1'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#33894">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 2'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#33895">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 3'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#33896">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 arg. 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#33897">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 arg. 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#33898">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 arg. 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#33899">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 s. c.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#33900">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 co.'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#33901">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 ad 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#33902">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 ad 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#33903">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 ad 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#33904">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 arg. 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#33905">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 arg. 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#33906">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 arg. 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#33907">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 s. c.'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#33908">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 co.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#33909">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 ad 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#33910">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 ad 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#33911">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 ad 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#33912">I&ordf;-IIae q. 10 pr.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#33913">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#33914">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#33915">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#33916">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 s. c.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#33917">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 co.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#33918">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#33919">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#33920">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#33921">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#33922">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#33923">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#33924">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#33925">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#33926">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#33927">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#33928">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#33929">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#33930">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#33931">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#33932">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#33933">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#33934">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#33935">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#33936">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#33937">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 1'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#33938">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 2'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#33939">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 3'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#33940">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 s. c.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#33941">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 co.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#33942">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 1'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#33943">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 2'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#33944">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 3'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#33945">I&ordf;-IIae q. 11 pr.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#33946">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#33947">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#33948">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#33949">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 s. c.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#33950">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 co.'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#33951">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 1'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#33952">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 2'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#33953">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 3'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#33954">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#33955">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#33956">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#33957">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 s. c.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#33958">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 co.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#33959">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 1'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#33960">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 2'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#33961">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 3'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#33962">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 4'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#33963">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#33964">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#33965">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#33966">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 s. c.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#33967">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 co.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#33968">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#33969">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#33970">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#33971">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#33972">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#33973">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#33974">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 s. c.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#33975">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 co.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#33976">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#33977">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#33978">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#33979">I&ordf;-IIae q. 12 pr.'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#33980">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 1'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#33981">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 2'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#33982">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 3'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#33983">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 4'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#33984">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 s. c.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#33985">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 co.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#33986">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 1'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#33987">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 2'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#33988">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 3'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#33989">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 4'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#33990">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 1'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#33991">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 2'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#33992">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 3'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#33993">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 s. c.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#33994">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 co.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#33995">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 1'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#33996">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 2'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#33997">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 3'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#33998">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 arg. 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#33999">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 arg. 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#34000">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 arg. 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#34001">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 s. c.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#34002">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 co.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#34003">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 ad 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#34004">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 ad 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#34005">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 ad 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#34006">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 arg. 1'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#34007">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 arg. 2'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#34008">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 arg. 3'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#34009">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 s. c.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#34010">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 co.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#34011">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 ad 1'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#34012">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 ad 2'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#34013">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 ad 3'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#34014">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 arg. 1'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#34015">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 arg. 2'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#34016">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 arg. 3'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#34017">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 s. c.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#34018">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 co.'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#34019">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 ad 1'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#34020">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 ad 2'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#34021">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 ad 3'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#34022">I&ordf;-IIae q. 13 pr.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#34023">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#34024">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#34025">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#34026">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 s. c.'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#34027">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 co.'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#34028">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#34029">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#34030">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#34031">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 1'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#34032">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 2'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#34033">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 3'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#34034">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 s. c.'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#34035">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 co.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#34036">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#34037">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#34038">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#34039">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#34040">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#34041">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 s. c.'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#34042">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 co.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#34043">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 1'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#34044">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 2'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#34045">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 1'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#34046">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 2'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#34047">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 3'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#34048">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 s. c.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#34049">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 co.'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#34050">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 1'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#34051">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 2'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#34052">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 3'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#34053">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 arg. 1'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#34054">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 arg. 2'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#34055">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 arg. 3'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#34056">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 s. c.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#34057">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 co.'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#34058">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 ad 1'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#34059">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 ad 2'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#34060">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 ad 3'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#34061">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 arg. 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#34062">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 arg. 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#34063">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 arg. 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#34064">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 s. c.'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#34065">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 co.'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#34066">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 ad 1'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#34067">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 ad 2'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#34068">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 ad 3'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#34069">I&ordf;-IIae q. 14 pr.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#34070">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 1'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#34071">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 2'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#34072">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 3'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#34073">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 s. c.'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#34074">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 co.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#34075">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 1'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#34076">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 2'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#34077">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 3'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#34078">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 1'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#34079">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 2'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#34080">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 s. c.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#34081">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 co.'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#34082">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 1'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#34083">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 2'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#34084">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 1'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#34085">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 2'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#34086">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 3'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#34087">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 4'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#34088">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 s. c.'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#34089">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 co.'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#34090">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 1'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#34091">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 2'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#34092">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 3'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#34093">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 4'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#34094">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 1'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#34095">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 2'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#34096">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 3'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#34097">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 s. c.'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#34098">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 co.'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#34099">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 1'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#34100">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 2'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#34101">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 3'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#34102">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 arg. 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#34103">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 arg. 2'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#34104">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 arg. 3'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#34105">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 s. c.'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#34106">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 co.'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#34107">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 ad 1'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#34108">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 ad 2'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#34109">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 ad 3'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#34110">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 arg. 1'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#34111">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 arg. 2'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#34112">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 arg. 3'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#34113">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 s. c.'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#34114">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 co.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#34115">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 ad 1'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#34116">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 ad 2'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#34117">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 ad 3'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#34118">I&ordf;-IIae q. 15 pr.'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#34119">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 1'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#34120">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 2'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#34121">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 3'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#34122">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 s. c.'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#34123">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 co.'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#34124">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 1'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#34125">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 2'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#34126">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 3'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#34127">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 1'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#34128">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 2'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#34129">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 3'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#34130">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 s. c.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#34131">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 co.'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#34132">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad 1'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#34133">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad 2'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#34134">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad 3'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#34135">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 1'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#34136">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 2'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#34137">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 3'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#34138">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 s. c.'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#34139">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 co.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#34140">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 1'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#34141">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 2'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#34142">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 3'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#34143">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 arg. 1'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#34144">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 arg. 2'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#34145">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 arg. 3'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#34146">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 s. c.'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#34147">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 co.'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#34148">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 ad 1'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#34149">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 ad 2'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#34150">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 ad 3'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#34151">I&ordf;-IIae q. 16 pr.'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#34152">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 1'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#34153">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 2'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#34154">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 3'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#34155">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 s. c.'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#34156">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 co.'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#34157">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 1'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#34158">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 2'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#34159">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 3'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#34160">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 1'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#34161">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 2'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#34162">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 s. c.'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#34163">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co.'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#34164">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#34165">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#34166">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 arg. 1'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#34167">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 arg. 2'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#34168">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 arg. 3'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#34169">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 s. c.'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#34170">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 co.'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#34171">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 ad 1'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#34172">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 ad 2'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#34173">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 ad 3'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#34174">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 arg. 1'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#34175">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 arg. 2'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#34176">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 arg. 3'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#34177">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 s. c.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#34178">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 co.'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#34179">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 ad 1'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#34180">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 ad 2'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#34181">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 ad 3'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#34182">I&ordf;-IIae q. 17 pr.'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#34183">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 1'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#34184">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 2'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#34185">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 3'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#34186">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 s. c.'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#34187">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 co.'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#34188">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 1'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#34189">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 2'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#34190">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 3'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#34191">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 1'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#34192">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 2'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#34193">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 3'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#34194">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 s. c.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#34195">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 co.'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#34196">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 1'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#34197">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 2'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#34198">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 3'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#34199">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 1'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#34200">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 2'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#34201">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 3'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#34202">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 s. c.'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#34203">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 co.'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#34204">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad 1'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#34205">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad 2'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#34206">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad 3'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#34207">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 1'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#34208">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 2'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#34209">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 3'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#34210">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 s. c.'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#34211">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 co.'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#34212">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad 1'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#34213">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad 2'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#34214">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad 3'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#34215">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 1'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#34216">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 2'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#34217">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 3'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#34218">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 s. c.'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#34219">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 co.'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#34220">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 1'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#34221">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 2'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#34222">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 3'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#34223">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 1'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#34224">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 2'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#34225">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 3'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#34226">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 s. c.'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#34227">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 co.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#34228">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 1'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#34229">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 2'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#34230">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 3'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#34231">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 1'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#34232">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 2'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#34233">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 3'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#34234">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 s. c.'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#34235">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 co.'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#34236">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 1'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#34237">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 2'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#34238">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 3'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#34239">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 1'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#34240">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 2'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#34241">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 3'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#34242">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 s. c.'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#34243">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 co.'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#34244">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 1'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#34245">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 2'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#34246">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 3'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#34247">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 arg. 1'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#34248">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 arg. 2'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#34249">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 arg. 3'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#34250">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 s. c.'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#34251">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 co.'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#34252">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 ad 1'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#34253">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 ad 2'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#34254">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 ad 3'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#34255">I&ordf;-IIae q. 18 pr.'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#34256">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 1'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#34257">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 2'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#34258">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 3'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#34259">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 s. c.'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#34260">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 co.'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#34261">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 1'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#34262">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 2'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#34263">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 3'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#34264">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 1'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#34265">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 2'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#34266">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 3'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#34267">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 s. c.'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#34268">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 co.'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#34269">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 1'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#34270">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 2'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#34271">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 3'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#34272">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 1'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#34273">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 2'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#34274">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 3'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#34275">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 s. c.'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#34276">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 co.'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#34277">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 1'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#34278">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 2'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#34279">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 3'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#34280">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 1'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#34281">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 2'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#34282">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 3'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#34283">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 s. c.'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#34284">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 co.'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#34285">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 1'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#34286">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 2'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#34287">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 3'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#34288">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 1'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#34289">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 2'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#34290">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 3'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#34291">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 4'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#34292">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 s. c.'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#34293">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 co.'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#34294">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 1'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#34295">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 2'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#34296">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 3'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#34297">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 4'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#34298">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 arg. 1'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#34299">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 arg. 2'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#34300">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 arg. 3'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#34301">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 s. c.'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#34302">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 co.'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#34303">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 ad 1'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#34304">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 ad 2'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#34305">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 ad 3'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#34306">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 arg. 1'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#34307">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 arg. 2'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#34308">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 arg. 3'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#34309">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 s. c.'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#34310">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 co.'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#34311">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 ad 1'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#34312">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 ad 2'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#34313">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 ad 3'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#34314">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 arg. 1'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#34315">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 arg. 2'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#34316">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 arg. 3'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#34317">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 s. c.'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#34318">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 co.'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#34319">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 ad 1'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#34320">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 ad 2'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#34321">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 ad 3'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#34322">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 arg. 1'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#34323">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 arg. 2'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#34324">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 arg. 3'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#34325">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 s. c.'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#34326">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 co.'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#34327">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 ad 1'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#34328">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 ad 2'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#34329">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 ad 3'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#34330">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 arg. 1'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#34331">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 arg. 2'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#34332">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 arg. 3'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#34333">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 s. c.'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#34334">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 co.'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#34335">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 ad 1'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#34336">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 ad 2'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#34337">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 ad 3'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#34338">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 arg. 1'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#34339">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 arg. 2'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#34340">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 arg. 3'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#34341">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 s. c.'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#34342">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 co.'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#34343">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 ad 1'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#34344">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 ad 2'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#34345">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 ad 3'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#34346">I&ordf;-IIae q. 19 pr.'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#34347">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 1'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#34348">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 2'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#34349">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 3'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#34350">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 s. c.'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#34351">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 co.'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#34352">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 1'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#34353">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 2'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#34354">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 3'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#34355">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 1'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#34356">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 2'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#34357">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 3'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#34358">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 s. c.'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#34359">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 co.'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#34360">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 1'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#34361">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 2'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#34362">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 3'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#34363">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 1'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#34364">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 2'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#34365">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 3'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#34366">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 s. c.'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#34367">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 co.'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#34368">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 1'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#34369">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 2'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#34370">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 3'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#34371">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 1'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#34372">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 2'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#34373">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 3'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#34374">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 s. c.'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#34375">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 co.'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#34376">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 1'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#34377">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 2'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#34378">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 3'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#34379">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 1'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#34380">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 2'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#34381">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 3'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#34382">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 s. c.'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#34383">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 co.'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#34384">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 1'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#34385">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 2'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#34386">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 3'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#34387">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 1'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#34388">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 2'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#34389">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 3'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#34390">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 s. c.'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#34391">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 co.'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#34392">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 1'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#34393">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 2'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#34394">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 3'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#34395">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 1'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#34396">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 2'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#34397">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 3'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#34398">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 s. c.'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#34399">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 co.'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#34400">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 1'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#34401">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 2'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#34402">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 3'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#34403">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 1'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#34404">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 2'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#34405">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 3'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#34406">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 s. c.'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#34407">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 co.'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#34408">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 1'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#34409">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 2'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#34410">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 3'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#34411">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 1'); | |
| 719 document.write('<OPTION VALUE="#34412">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 2'); | |
| 720 document.write('<OPTION VALUE="#34413">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 3'); | |
| 721 document.write('<OPTION VALUE="#34414">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 s. c.'); | |
| 722 document.write('<OPTION VALUE="#34415">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 co.'); | |
| 723 document.write('<OPTION VALUE="#34416">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 1'); | |
| 724 document.write('<OPTION VALUE="#34417">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 2'); | |
| 725 document.write('<OPTION VALUE="#34418">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 1'); | |
| 726 document.write('<OPTION VALUE="#34419">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 2'); | |
| 727 document.write('<OPTION VALUE="#34420">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 3'); | |
| 728 document.write('<OPTION VALUE="#34421">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c. 1'); | |
| 729 document.write('<OPTION VALUE="#34422">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c. 2'); | |
| 730 document.write('<OPTION VALUE="#34423">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c. 3'); | |
| 731 document.write('<OPTION VALUE="#34424">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 co.'); | |
| 732 document.write('<OPTION VALUE="#34425">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 1'); | |
| 733 document.write('<OPTION VALUE="#34426">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 2'); | |
| 734 document.write('<OPTION VALUE="#34427">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 3'); | |
| 735 document.write('<OPTION VALUE="#34428">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 4'); | |
| 736 document.write('<OPTION VALUE="#34429">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 5'); | |
| 737 document.write('<OPTION VALUE="#34430">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 6'); | |
| 738 document.write('<OPTION VALUE="#34431">I&ordf;-IIae q. 20 pr.'); | |
| 739 document.write('<OPTION VALUE="#34432">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 1'); | |
| 740 document.write('<OPTION VALUE="#34433">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 2'); | |
| 741 document.write('<OPTION VALUE="#34434">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 3'); | |
| 742 document.write('<OPTION VALUE="#34435">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 s. c.'); | |
| 743 document.write('<OPTION VALUE="#34436">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 co.'); | |
| 744 document.write('<OPTION VALUE="#34437">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 1'); | |
| 745 document.write('<OPTION VALUE="#34438">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 2'); | |
| 746 document.write('<OPTION VALUE="#34439">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 3'); | |
| 747 document.write('<OPTION VALUE="#34440">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 1'); | |
| 748 document.write('<OPTION VALUE="#34441">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 2'); | |
| 749 document.write('<OPTION VALUE="#34442">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 3'); | |
| 750 document.write('<OPTION VALUE="#34443">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 s. c.'); | |
| 751 document.write('<OPTION VALUE="#34444">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 co.'); | |
| 752 document.write('<OPTION VALUE="#34445">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 1'); | |
| 753 document.write('<OPTION VALUE="#34446">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 2'); | |
| 754 document.write('<OPTION VALUE="#34447">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 3'); | |
| 755 document.write('<OPTION VALUE="#34448">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 1'); | |
| 756 document.write('<OPTION VALUE="#34449">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 2'); | |
| 757 document.write('<OPTION VALUE="#34450">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 3'); | |
| 758 document.write('<OPTION VALUE="#34451">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 s. c.'); | |
| 759 document.write('<OPTION VALUE="#34452">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 co.'); | |
| 760 document.write('<OPTION VALUE="#34453">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad 1'); | |
| 761 document.write('<OPTION VALUE="#34454">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad 2'); | |
| 762 document.write('<OPTION VALUE="#34455">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad 3'); | |
| 763 document.write('<OPTION VALUE="#34456">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 1'); | |
| 764 document.write('<OPTION VALUE="#34457">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 2'); | |
| 765 document.write('<OPTION VALUE="#34458">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 3'); | |
| 766 document.write('<OPTION VALUE="#34459">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 s. c.'); | |
| 767 document.write('<OPTION VALUE="#34460">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 co.'); | |
| 768 document.write('<OPTION VALUE="#34461">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 1'); | |
| 769 document.write('<OPTION VALUE="#34462">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 2'); | |
| 770 document.write('<OPTION VALUE="#34463">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 3'); | |
| 771 document.write('<OPTION VALUE="#34464">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 1'); | |
| 772 document.write('<OPTION VALUE="#34465">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 2'); | |
| 773 document.write('<OPTION VALUE="#34466">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 3'); | |
| 774 document.write('<OPTION VALUE="#34467">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 4'); | |
| 775 document.write('<OPTION VALUE="#34468">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 s. c.'); | |
| 776 document.write('<OPTION VALUE="#34469">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 co.'); | |
| 777 document.write('<OPTION VALUE="#34470">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 1'); | |
| 778 document.write('<OPTION VALUE="#34471">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 2'); | |
| 779 document.write('<OPTION VALUE="#34472">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 3'); | |
| 780 document.write('<OPTION VALUE="#34473">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 4'); | |
| 781 document.write('<OPTION VALUE="#34474">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 arg. 1'); | |
| 782 document.write('<OPTION VALUE="#34475">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 arg. 2'); | |
| 783 document.write('<OPTION VALUE="#34476">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 arg. 3'); | |
| 784 document.write('<OPTION VALUE="#34477">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 s. c.'); | |
| 785 document.write('<OPTION VALUE="#34478">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 co.'); | |
| 786 document.write('<OPTION VALUE="#34479">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 ad 1'); | |
| 787 document.write('<OPTION VALUE="#34480">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 ad 2'); | |
| 788 document.write('<OPTION VALUE="#34481">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 ad 3'); | |
| 789 document.write('<OPTION VALUE="#34482">I&ordf;-IIae q. 21 pr.'); | |
| 790 document.write('<OPTION VALUE="#34483">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 1'); | |
| 791 document.write('<OPTION VALUE="#34484">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 2'); | |
| 792 document.write('<OPTION VALUE="#34485">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 3'); | |
| 793 document.write('<OPTION VALUE="#34486">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 s. c.'); | |
| 794 document.write('<OPTION VALUE="#34487">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 co.'); | |
| 795 document.write('<OPTION VALUE="#34488">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 1'); | |
| 796 document.write('<OPTION VALUE="#34489">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 2'); | |
| 797 document.write('<OPTION VALUE="#34490">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 3'); | |
| 798 document.write('<OPTION VALUE="#34491">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 1'); | |
| 799 document.write('<OPTION VALUE="#34492">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 2'); | |
| 800 document.write('<OPTION VALUE="#34493">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 3'); | |
| 801 document.write('<OPTION VALUE="#34494">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 s. c.'); | |
| 802 document.write('<OPTION VALUE="#34495">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 co.'); | |
| 803 document.write('<OPTION VALUE="#34496">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 1'); | |
| 804 document.write('<OPTION VALUE="#34497">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 2'); | |
| 805 document.write('<OPTION VALUE="#34498">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 3'); | |
| 806 document.write('<OPTION VALUE="#34499">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 1'); | |
| 807 document.write('<OPTION VALUE="#34500">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 2'); | |
| 808 document.write('<OPTION VALUE="#34501">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 3'); | |
| 809 document.write('<OPTION VALUE="#34502">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 s. c.'); | |
| 810 document.write('<OPTION VALUE="#34503">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 co.'); | |
| 811 document.write('<OPTION VALUE="#34504">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 1'); | |
| 812 document.write('<OPTION VALUE="#34505">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 2'); | |
| 813 document.write('<OPTION VALUE="#34506">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 3'); | |
| 814 document.write('<OPTION VALUE="#34507">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 1'); | |
| 815 document.write('<OPTION VALUE="#34508">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 2'); | |
| 816 document.write('<OPTION VALUE="#34509">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 3'); | |
| 817 document.write('<OPTION VALUE="#34510">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 s. c.'); | |
| 818 document.write('<OPTION VALUE="#34511">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 co.'); | |
| 819 document.write('<OPTION VALUE="#34512">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad 1'); | |
| 820 document.write('<OPTION VALUE="#34513">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad 2'); | |
| 821 document.write('<OPTION VALUE="#34514">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad 3'); | |
| 822 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 823 document.write('<BR><BR>'); | |
| 824 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 825 document.write('<\/FORM>'); | |
| 826 // --> | |
| 827 // | |
| 828 </script><br/> | |
| 829 <hr/> | |
| 59 | 830 <br/></div><div id="q6" class="q"><h2>Quaestio 6</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 6 pr."><a name="33741"><span class="ref">[33741] |
| 53 | 831 Iª-IIae q. 6 pr.</span></a> Quia igitur ad beatitudinem per |
| 28 | 832 actus aliquos necesse est pervenire, oportet consequenter de |
| 833 humanis actibus considerare, ut sciamus quibus actibus perveniatur | |
| 834 ad beatitudinem, vel impediatur beatitudinis via. Sed quia | |
| 835 operationes et actus circa singularia sunt, ideo omnis operativa | |
| 836 scientia in particulari consideratione perficitur. Moralis igitur | |
| 837 consideratio quia est humanorum actuum, primo quidem tradenda est | |
| 838 in universali secundo vero, in particulari. Circa universalem autem | |
| 839 considerationem humanorum actuum, primo quidem considerandum | |
| 840 occurrit de ipsis actibus humanis; secundo, de principiis eorum. | |
| 841 Humanorum autem actuum quidam sunt hominis proprii; quidam autem | |
| 842 sunt homini et aliis animalibus communes. Et quia beatitudo est | |
| 843 proprium hominis bonum, propinquius se habent ad beatitudinem actus | |
| 844 qui sunt proprie humani, quam actus qui sunt homini aliisque | |
| 845 animalibus communes. Primo ergo considerandum est de actibus qui | |
| 846 sunt proprii hominis; secundo, de actibus qui sunt homini aliisque | |
| 847 animalibus communes, qui dicuntur animae passiones. Circa primum | |
| 848 duo consideranda occurrunt, primo, de conditione humanorum actuum; | |
| 849 secundo, de distinctione eorum. Cum autem actus humani proprie | |
| 850 dicantur qui sunt voluntarii, eo quod voluntas est rationalis | |
| 851 appetitus, qui est proprius hominis; oportet considerare de actibus | |
| 852 inquantum sunt voluntarii. Primo ergo considerandum est de | |
| 853 voluntario et involuntario in communi; secundo, de actibus qui sunt | |
| 854 voluntarii quasi ab ipsa voluntate eliciti, ut immediate ipsius | |
| 855 voluntatis existentes; tertio, de actibus qui sunt voluntarii quasi | |
| 856 a voluntate imperati, qui sunt ipsius voluntatis mediantibus aliis | |
| 857 potentiis. Et quia actus voluntarii habent quasdam circumstantias, | |
| 858 secundum quas diiudicantur, primo considerandum est de voluntario | |
| 859 et involuntario; et consequenter de circumstantiis ipsorum actuum | |
| 860 in quibus voluntarium et involuntarium invenitur. Circa primum | |
| 861 quaeruntur octo. Primo, utrum in humanis actibus inveniatur | |
| 862 voluntarium. Secundo, utrum inveniatur in animalibus brutis. | |
| 863 Tertio, utrum voluntarium esse possit absque omni actu. Quarto, | |
| 864 utrum violentia voluntati possit inferri. Quinto, utrum violentia | |
| 865 causet involuntarium. Sexto, utrum metus causet involuntarium. | |
| 866 Septimo, utrum concupiscentia involuntarium causet. Octavo, utrum | |
| 53 | 867 ignorantia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="33742"><span class="ref">[33742] Iª-IIae q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 868 sic proceditur. Videtur quod in humanis actibus non inveniatur |
| 869 voluntarium. Voluntarium enim est cuius principium est in ipso; ut | |
| 870 patet per Gregorium Nyssenum, et Damascenum, et Aristotelem. Sed | |
| 871 principium humanorum actuum non est in ipso homine, sed est extra, | |
| 872 nam appetitus hominis movetur ad agendum ab appetibili quod est | |
| 873 extra quod est sicut movens non motum, ut dicitur in III de anima. | |
| 53 | 874 Ergo in humanis actibus non invenitur voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="33743"><span class="ref">[33743] Iª-IIae q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 875 philosophus in VIII Physic. probat quod non invenitur in animalibus |
| 876 aliquis motus novus, qui non praeveniatur ab alio motu exteriori. | |
| 877 Sed omnes actus hominis sunt novi, nullus enim actus hominis | |
| 878 aeternus est. Ergo principium omnium humanorum actuum est ab extra. | |
| 53 | 879 Non igitur in eis invenitur voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 arg. 3"><a name="33744"><span class="ref">[33744] Iª-IIae q. 6 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 880 qui voluntarie agit, per se agere potest. Sed hoc homini non |
| 881 convenit, dicitur enim Ioan. XV, <i>sine me nihil potestis | |
| 53 | 882 facere</i>. Ergo voluntarium in humanis actibus non invenitur.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 s. c."><a name="33745"><span class="ref">[33745] Iª-IIae q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 883 est quod dicit Damascenus, in II libro, quod <i>voluntarium est |
| 884 actus qui est operatio rationalis</i>. Tales autem sunt actus | |
| 53 | 885 humani. Ergo in actibus humanis invenitur voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 co."><a name="33746"><span class="ref">[33746] Iª-IIae q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 886 dicendum quod oportet in actibus humanis voluntarium esse. Ad cuius |
| 887 evidentiam, considerandum est quod quorundam actuum seu motuum | |
| 888 principium est in agente, seu in eo quod movetur; quorundam autem | |
| 889 motuum vel actuum principium est extra. Cum enim lapis movetur | |
| 890 sursum, principium huius motionis est extra lapidem, sed cum | |
| 891 movetur deorsum, principium huius motionis est in ipso lapide. | |
| 892 Eorum autem quae a principio intrinseco moventur, quaedam movent | |
| 893 seipsa, quaedam autem non. Cum enim omne agens seu motum agat seu | |
| 894 moveatur propter finem, ut supra habitum est; illa perfecte | |
| 895 moventur a principio intrinseco, in quibus est aliquod intrinsecum | |
| 896 principium non solum ut moveantur, sed ut moveantur in finem. Ad | |
| 897 hoc autem quod fiat aliquid propter finem, requiritur cognitio | |
| 898 finis aliqualis. Quodcumque igitur sic agit vel movetur a principio | |
| 899 intrinseco, quod habet aliquam notitiam finis, habet in seipso | |
| 900 principium sui actus non solum ut agat, sed etiam ut agat propter | |
| 901 finem. Quod autem nullam notitiam finis habet, etsi in eo sit | |
| 902 principium actionis vel motus; non tamen eius quod est agere vel | |
| 903 moveri propter finem est principium in ipso, sed in alio, a quo ei | |
| 904 imprimitur principium suae motionis in finem. Unde huiusmodi non | |
| 905 dicuntur movere seipsa, sed ab aliis moveri. Quae vero habent | |
| 906 notitiam finis dicuntur seipsa movere, quia in eis est principium | |
| 907 non solum ut agant, sed etiam ut agant propter finem. Et ideo, cum | |
| 908 utrumque sit ab intrinseco principio, scilicet quod agunt, et quod | |
| 909 propter finem agunt, horum motus et actus dicuntur voluntarii, hoc | |
| 910 enim importat nomen voluntarii, quod motus et actus sit a propria | |
| 911 inclinatione. Et inde est quod voluntarium dicitur esse, secundum | |
| 912 definitionem Aristotelis et Gregorii Nysseni et Damasceni, non | |
| 913 solum cuius principium est intra, sed cum additione scientiae. | |
| 914 Unde, cum homo maxime cognoscat finem sui operis et moveat seipsum, | |
| 53 | 915 in eius actibus maxime voluntarium invenitur.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 ad 1"><a name="33747"><span class="ref">[33747] Iª-IIae q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 916 dicendum quod non omne principium est principium primum. Licet ergo |
| 917 de ratione voluntarii sit quod principium eius sit intra, non tamen | |
| 918 est contra rationem voluntarii quod principium intrinsecum causetur | |
| 919 vel moveatur ab exteriori principio, quia non est de ratione | |
| 920 voluntarii quod principium intrinsecum sit principium primum. Sed | |
| 921 tamen sciendum quod contingit aliquod principium motus esse primum | |
| 922 in genere, quod tamen non est primum simpliciter sicut in genere | |
| 923 alterabilium primum alterans est corpus caeleste, quod tamen non | |
| 924 est primum movens simpliciter, sed movetur motu locali a superiori | |
| 925 movente. Sic igitur principium intrinsecum voluntarii actus, quod | |
| 926 est vis cognoscitiva et appetitiva, est primum principium in genere | |
| 927 appetitivi motus, quamvis moveatur ab aliquo exteriori secundum | |
| 53 | 928 alias species motus.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 ad 2"><a name="33748"><span class="ref">[33748] Iª-IIae q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 929 dicendum quod motus animalis novus praevenitur quidem ab aliquo |
| 930 exteriori motu quantum ad duo. Uno modo, inquantum per motum | |
| 931 exteriorem praesentatur sensui animalis aliquod sensibile, quod | |
| 932 apprehensum movet appetitum, sicut leo videns cervum per eius motum | |
| 933 appropinquantem, incipit moveri ad ipsum. Alio modo, inquantum per | |
| 934 exteriorem motum incipit aliqualiter immutari naturali immutatione | |
| 935 corpus animalis, puta per frigus vel calorem; corpore autem | |
| 936 immutato per motum exterioris corporis, immutatur etiam per | |
| 937 accidens appetitus sensitivus, qui est virtus organi corporei; | |
| 938 sicut cum ex aliqua alteratione corporis commovetur appetitus ad | |
| 939 concupiscentiam alicuius rei. Sed hoc non est contra rationem | |
| 940 voluntarii, ut dictum est huiusmodi enim motiones ab exteriori | |
| 53 | 941 principio sunt alterius generis.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 ad 3"><a name="33749"><span class="ref">[33749] Iª-IIae q. 6 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 942 dicendum quod Deus movet hominem ad agendum non solum sicut |
| 943 proponens sensui appetibile, vel sicut immutans corpus, sed etiam | |
| 944 sicut movens ipsam voluntatem, quia omnis motus tam voluntatis quam | |
| 945 naturae, ab eo procedit sicut a primo movente. Et sicut non est | |
| 946 contra rationem naturae quod motus naturae sit a Deo sicut a primo | |
| 947 movente, inquantum natura est quoddam instrumentum Dei moventis; | |
| 948 ita non est contra rationem actus voluntarii quod sit a Deo, | |
| 949 inquantum voluntas a Deo movetur. Est tamen communiter de ratione | |
| 950 naturalis et voluntarii motus, quod sint a principio | |
| 53 | 951 intrinseco.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="33750"><span class="ref">[33750] Iª-IIae q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 952 sic proceditur. Videtur quod voluntarium non sit in brutis |
| 953 animalibus. Voluntarium enim a voluntate dicitur. Voluntas autem, | |
| 954 cum sit in ratione, ut dicitur in III de anima, non potest esse in | |
| 53 | 955 brutis animalibus. Ergo neque voluntarium in eis invenitur.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="33751"><span class="ref">[33751] Iª-IIae q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 956 secundum hoc quod actus humani sunt voluntarii, homo dicitur esse |
| 957 dominus suorum actuum. Sed bruta animalia non habent dominium sui | |
| 958 actus, <i>non enim agunt, sed magis aguntur</i>, ut Damascenus | |
| 53 | 959 dicit. Ergo in brutis animalibus non est voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="33752"><span class="ref">[33752] Iª-IIae q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 960 Damascenus dicit quod <i>actus voluntarios sequitur laus et |
| 961 vituperium</i>. Sed actibus brutorum animalium non debetur neque | |
| 53 | 962 laus neque vituperium. Ergo in eis non est voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 s. c."><a name="33753"><span class="ref">[33753] Iª-IIae q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 963 est quod dicit philosophus, in III Ethic., quod <i>pueri et bruta |
| 964 animalia communicant voluntario</i>. Et idem dicunt Damascenus et | |
| 53 | 965 Gregorius Nyssenus.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 co."><a name="33754"><span class="ref">[33754] Iª-IIae q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 966 dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem voluntarii requiritur |
| 967 quod principium actus sit intra, cum aliqua cognitione finis. Est | |
| 968 autem duplex cognitio finis, perfecta scilicet, et imperfecta. | |
| 969 Perfecta quidem finis cognitio est quando non solum apprehenditur | |
| 970 res quae est finis sed etiam cognoscitur ratio finis, et proportio | |
| 971 eius quod ordinatur in finem ad ipsum. Et talis cognitio finis | |
| 972 competit soli rationali naturae. Imperfecta autem cognitio finis | |
| 973 est quae in sola finis apprehensione consistit, sine hoc quod | |
| 974 cognoscatur ratio finis, et proportio actus ad finem. Et talis | |
| 975 cognitio finis invenitur in brutis animalibus, per sensum et | |
| 976 aestimationem naturalem. Perfectam igitur cognitionem finis | |
| 977 sequitur voluntarium secundum rationem perfectam, prout scilicet, | |
| 978 apprehenso fine, aliquis potest, deliberans de fine et de his quae | |
| 979 sunt ad finem, moveri in finem vel non moveri. Imperfectam autem | |
| 980 cognitionem finis sequitur voluntarium secundum rationem | |
| 981 imperfectam, prout scilicet apprehendens finem non deliberat, sed | |
| 982 subito movetur in ipsum. Unde soli rationali naturae competit | |
| 983 voluntarium secundum rationem perfectam, sed secundum rationem | |
| 53 | 984 imperfectam, competit etiam brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 ad 1"><a name="33755"><span class="ref">[33755] Iª-IIae q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 985 dicendum quod voluntas nominat rationalem appetitum, et ideo non |
| 986 potest esse in his quae ratione carent. Voluntarium autem | |
| 987 denominative dicitur a voluntate, et potest trahi ad ea in quibus | |
| 988 est aliqua participatio voluntatis, secundum aliquam convenientiam | |
| 989 ad voluntatem. Et hoc modo voluntarium attribuitur animalibus | |
| 990 brutis, inquantum scilicet per cognitionem aliquam moventur in | |
| 53 | 991 finem.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 ad 2"><a name="33756"><span class="ref">[33756] Iª-IIae q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 992 dicendum quod ex hoc contingit quod homo est dominus sui actus, |
| 993 quod habet deliberationem de suis actibus, ex hoc enim quod ratio | |
| 994 deliberans se habet ad opposita, voluntas in utrumque potest. Sed | |
| 995 secundum hoc voluntarium non est in brutis animalibus, ut dictum | |
| 53 | 996 est.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 ad 3"><a name="33757"><span class="ref">[33757] Iª-IIae q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 997 dicendum quod laus et vituperium consequuntur actum voluntarium |
| 998 secundum perfectam voluntarii rationem; qualis non invenitur in | |
| 53 | 999 brutis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="33758"><span class="ref">[33758] Iª-IIae q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1000 sic proceditur. Videtur quod voluntarium non possit esse sine actu. |
| 1001 Voluntarium enim dicitur quod est a voluntate. Sed nihil potest | |
| 1002 esse a voluntate nisi per aliquem actum, ad minus ipsius | |
| 53 | 1003 voluntatis. Ergo voluntarium non potest esse sine actu.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="33759"><span class="ref">[33759] Iª-IIae q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1004 sicut per actum voluntatis dicitur aliquis velle, ita cessante actu |
| 1005 voluntatis dicitur non velle. Sed non velle involuntarium causat, | |
| 1006 quod opponitur voluntario. Ergo voluntarium non potest esse, actu | |
| 53 | 1007 voluntatis cessante.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="33760"><span class="ref">[33760] Iª-IIae q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1008 de ratione voluntarii est cognitio, ut dictum est. Sed cognitio est |
| 1009 per aliquem actum. Ergo voluntarium non potest esse absque aliquo | |
| 53 | 1010 actu.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 s. c."><a name="33761"><span class="ref">[33761] Iª-IIae q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1011 illud cuius domini sumus, dicitur esse voluntarium. Sed nos domini |
| 1012 sumus eius quod est agere et non agere, velle et non velle. Ergo | |
| 1013 sicut agere et velle est voluntarium, ita et non agere et non | |
| 53 | 1014 velle.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 co."><a name="33762"><span class="ref">[33762] Iª-IIae q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1015 dicendum quod voluntarium dicitur quod est a voluntate. Ab aliquo |
| 1016 autem dicitur esse aliquid dupliciter. Uno modo, directe, quod | |
| 1017 scilicet procedit ab aliquo inquantum est agens, sicut calefactio a | |
| 1018 calore. Alio modo, indirecte, ex hoc ipso quod non agit, sicut | |
| 1019 submersio navis dicitur esse a gubernatore, inquantum desistit a | |
| 1020 gubernando. Sed sciendum quod non semper id quod sequitur ad | |
| 1021 defectum actionis, reducitur sicut in causam in agens, ex eo quod | |
| 1022 non agit, sed solum tunc cum potest et debet agere. Si enim | |
| 1023 gubernator non posset navem dirigere, vel non esset ei commissa | |
| 1024 gubernatio navis, non imputaretur ei navis submersio, quae per | |
| 1025 absentiam gubernatoris contingeret. Quia igitur voluntas, volendo | |
| 1026 et agendo, potest impedire hoc quod est non velle et non agere, et | |
| 1027 aliquando debet; hoc quod est non velle et non agere, imputatur ei, | |
| 1028 quasi ab ipsa existens. Et sic voluntarium potest esse absque actu, | |
| 1029 quandoque quidem absque actu exteriori, cum actu interiori, sicut | |
| 1030 cum vult non agere; aliquando autem et absque actu interiori, sicut | |
| 53 | 1031 cum non vult.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 ad 1"><a name="33763"><span class="ref">[33763] Iª-IIae q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1032 dicendum quod voluntarium dicitur non solum quod procedit a |
| 1033 voluntate directe, sicut ab agente; sed etiam quod est ab ea | |
| 53 | 1034 indirecte, sicut a non agente.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 ad 2"><a name="33764"><span class="ref">[33764] Iª-IIae q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1035 dicendum quod non velle dicitur dupliciter. Uno modo, prout sumitur |
| 1036 in vi unius dictionis, secundum quod est infinitivum huius verbi | |
| 1037 nolo. Unde sicut cum dico nolo legere, sensus est, volo non legere; | |
| 1038 ita hoc quod est non velle legere, significat velle non legere. Et | |
| 1039 sic non velle causat involuntarium. Alio modo sumitur in vi | |
| 1040 orationis. Et tunc non affirmatur actus voluntatis. Et huiusmodi | |
| 53 | 1041 non velle non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 ad 3"><a name="33765"><span class="ref">[33765] Iª-IIae q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1042 dicendum quod eo modo requiritur ad voluntarium actus cognitionis, |
| 1043 sicut et actus voluntatis; ut scilicet sit in potestate alicuius | |
| 1044 considerare et velle et agere. Et tunc sicut non velle et non | |
| 1045 agere, cum tempus fuerit, est voluntarium, ita etiam non | |
| 53 | 1046 considerare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="33766"><span class="ref">[33766] Iª-IIae q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1047 sic proceditur. Videtur quod voluntati possit violentia inferri. |
| 1048 Unumquodque enim potest cogi a potentiori. Sed aliquid est humana | |
| 1049 voluntate potentius, scilicet Deus. Ergo saltem ab eo cogi | |
| 53 | 1050 potest.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="33767"><span class="ref">[33767] Iª-IIae q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1051 omne passivum cogitur a suo activo, quando immutatur ab eo. Sed |
| 1052 voluntas est vis passiva, est enim movens motum, ut dicitur in III | |
| 1053 de anima. Cum ergo aliquando moveatur a suo activo, videtur quod | |
| 53 | 1054 aliquando cogatur.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 arg. 3"><a name="33768"><span class="ref">[33768] Iª-IIae q. 6 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1055 motus violentus est qui est contra naturam. Sed motus voluntatis |
| 1056 aliquando est contra naturam; ut patet de motu voluntatis ad | |
| 1057 peccandum, qui est contra naturam, ut Damascenus dicit. Ergo motus | |
| 53 | 1058 voluntatis potest esse coactus.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 s. c."><a name="33769"><span class="ref">[33769] Iª-IIae q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1059 est quod Augustinus dicit, in V de Civ. Dei, quod si aliquid fit |
| 1060 voluntate, non fit ex necessitate. Omne autem coactum fit ex | |
| 1061 necessitate. Ergo quod fit ex voluntate, non potest esse coactum. | |
| 53 | 1062 Ergo voluntas non potest cogi ad agendum.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 co."><a name="33770"><span class="ref">[33770] Iª-IIae q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1063 dicendum quod duplex est actus voluntatis, unus quidem qui est eius |
| 1064 immediate, velut ab ipsa elicitus, scilicet velle; alius autem est | |
| 1065 actus voluntatis a voluntate imperatus, et mediante alia potentia | |
| 1066 exercitus, ut ambulare et loqui, qui a voluntate imperantur | |
| 1067 mediante potentia motiva. Quantum igitur ad actus a voluntate | |
| 1068 imperatos, voluntas violentiam pati potest, inquantum per | |
| 1069 violentiam exteriora membra impediri possunt ne imperium voluntatis | |
| 1070 exequantur. Sed quantum ad ipsum proprium actum voluntatis, non | |
| 1071 potest ei violentia inferri. Et huius ratio est quia actus | |
| 1072 voluntatis nihil est aliud quam inclinatio quaedam procedens ab | |
| 1073 interiori principio cognoscente, sicut appetitus naturalis est | |
| 1074 quaedam inclinatio ab interiori principio et sine cognitione. Quod | |
| 1075 autem est coactum vel violentum, est ab exteriori principio. Unde | |
| 1076 contra rationem ipsius actus voluntatis est quod sit coactus vel | |
| 1077 violentus, sicut etiam est contra rationem naturalis inclinationis | |
| 1078 vel motus. Potest enim lapis per violentiam sursum ferri, sed quod | |
| 1079 iste motus violentus sit ex eius naturali inclinatione, esse non | |
| 1080 potest. Similiter etiam potest homo per violentiam trahi, sed quod | |
| 53 | 1081 hoc sit ex eius voluntate, repugnat rationi violentiae.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 ad 1"><a name="33771"><span class="ref">[33771] Iª-IIae q. 6 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1082 dicendum quod Deus, qui est potentior quam voluntas humana, potest |
| 1083 voluntatem humanam movere; secundum illud Prov. XXI, <i>cor regis | |
| 1084 in manu Dei est, et quocumque voluerit, vertet illud</i>. Sed si | |
| 1085 hoc esset per violentiam, iam non esset cum actu voluntatis nec | |
| 53 | 1086 ipsa voluntas moveretur, sed aliquid contra voluntatem.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 ad 2"><a name="33772"><span class="ref">[33772] Iª-IIae q. 6 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1087 dicendum quod non semper est motus violentus, quando passivum |
| 1088 immutatur a suo activo, sed quando hoc fit contra interiorem | |
| 1089 inclinationem passivi. Alioquin omnes alterationes et generationes | |
| 1090 simplicium corporum essent innaturales et violentae. Sunt autem | |
| 1091 naturales, propter naturalem aptitudinem interiorem materiae vel | |
| 1092 subiecti ad talem dispositionem. Et similiter quando voluntas | |
| 1093 movetur ab appetibili secundum propriam inclinationem, non est | |
| 53 | 1094 motus violentus, sed voluntarius.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 ad 3"><a name="33773"><span class="ref">[33773] Iª-IIae q. 6 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1095 dicendum quod id in quod voluntas tendit peccando, etsi sit malum |
| 1096 et contra rationalem naturam secundum rei veritatem, apprehenditur | |
| 1097 tamen ut bonum et conveniens naturae, inquantum est conveniens | |
| 1098 homini secundum aliquam passionem sensus, vel secundum aliquem | |
| 53 | 1099 habitum corruptum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 6 a. 5 arg. 1"><a name="33774"><span class="ref">[33774] Iª-IIae q. 6 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1100 sic proceditur. Videtur quod violentia non causet involuntarium. |
| 1101 Voluntarium enim et involuntarium secundum voluntatem dicuntur. Sed | |
| 1102 voluntati violentia inferri non potest, ut ostensum est. Ergo | |
| 53 | 1103 violentia involuntarium causare non potest.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 arg. 2"><a name="33775"><span class="ref">[33775] Iª-IIae q. 6 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1104 id quod est involuntarium, est cum tristitia, ut Damascenus et |
| 1105 philosophus dicunt. Sed aliquando patitur aliquis violentiam, nec | |
| 53 | 1106 tamen inde tristatur. Ergo violentia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 arg. 3"><a name="33776"><span class="ref">[33776] Iª-IIae q. 6 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1107 id quod est a voluntate, non potest esse involuntarium. Sed aliqua |
| 1108 violenta sunt a voluntate, sicut cum aliquis cum corpore gravi | |
| 1109 sursum ascendit; et sicut cum aliquis inflectit membra contra | |
| 1110 naturalem eorum flexibilitatem. Ergo violentia non causat | |
| 53 | 1111 involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 s. c."><a name="33777"><span class="ref">[33777] Iª-IIae q. 6 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1112 est quod philosophus et Damascenus dicunt, quod <i>aliquid est |
| 53 | 1113 involuntarium per violentiam</i>.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 co."><a name="33778"><span class="ref">[33778] Iª-IIae q. 6 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1114 dicendum quod violentia directe opponitur voluntario, sicut etiam |
| 1115 et naturali. Commune est enim voluntario et naturali quod utrumque | |
| 1116 sit a principio intrinseco, violentum autem est a principio | |
| 1117 extrinseco. Et propter hoc, sicut in rebus quae cognitione carent, | |
| 1118 violentia aliquid facit contra naturam; ita in rebus cognoscentibus | |
| 1119 facit aliquid esse contra voluntatem. Quod autem est contra | |
| 1120 naturam, dicitur esse innaturale, et similiter quod est contra | |
| 1121 voluntatem, dicitur esse involuntarium. Unde violentia | |
| 53 | 1122 involuntarium causat.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 ad 1"><a name="33779"><span class="ref">[33779] Iª-IIae q. 6 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1123 dicendum quod involuntarium voluntario opponitur. Dictum est autem |
| 1124 supra quod voluntarium dicitur non solum actus qui est immediate | |
| 1125 ipsius voluntatis, sed etiam actus a voluntate imperatus. Quantum | |
| 1126 igitur ad actum qui est immediate ipsius voluntatis, ut supra | |
| 1127 dictum est, violentia voluntati inferri non potest, unde talem | |
| 1128 actum violentia involuntarium facere non potest. Sed quantum ad | |
| 1129 actum imperatum, voluntas potest pati violentiam. Et quantum ad | |
| 53 | 1130 hunc actum, violentia involuntarium facit.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 ad 2"><a name="33780"><span class="ref">[33780] Iª-IIae q. 6 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1131 dicendum quod, sicut naturale dicitur quod est secundum |
| 1132 inclinationem naturae, ita voluntarium dicitur quod est secundum | |
| 1133 inclinationem voluntatis. Dicitur autem aliquid naturale | |
| 1134 dupliciter. Uno modo, quia est a natura sicut a principio activo, | |
| 1135 sicut calefacere est naturale igni. Alio modo, secundum principium | |
| 1136 passivum, quia scilicet est in natura inclinatio ad recipiendum | |
| 1137 actionem a principio extrinseco, sicut motus caeli dicitur esse | |
| 1138 naturalis, propter aptitudinem naturalem caelestis corporis ad | |
| 1139 talem motum, licet movens sit voluntarium. Et similiter voluntarium | |
| 1140 potest aliquid dici dupliciter, uno modo, secundum actionem, puta | |
| 1141 cum aliquis vult aliquid agere; alio modo, secundum passionem, | |
| 1142 scilicet cum aliquis vult pati ab alio. Unde cum actio infertur ab | |
| 1143 aliquo exteriori, manente in eo qui patitur voluntate patiendi, non | |
| 1144 est simpliciter violentum, quia licet ille qui patitur non conferat | |
| 1145 agendo, confert tamen volendo pati. Unde non potest dici | |
| 53 | 1146 involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 ad 3"><a name="33781"><span class="ref">[33781] Iª-IIae q. 6 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1147 dicendum quod, sicut philosophus dicit in VIII Physic., motus |
| 1148 animalis quo interdum movetur animal contra naturalem inclinationem | |
| 1149 corporis, etsi non sit naturalis corpori, est tamen quodammodo | |
| 1150 naturalis animali, cui naturale est quod secundum appetitum | |
| 1151 moveatur. Et ideo hoc non est violentum simpliciter, sed secundum | |
| 1152 quid. Et similiter est dicendum cum aliquis inflectit membra contra | |
| 1153 naturalem dispositionem. Hoc enim est violentum secundum quid, | |
| 1154 scilicet quantum ad membrum particulare non tamen simpliciter, | |
| 53 | 1155 quantum ad ipsum hominem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 6 a. 6 arg. 1"><a name="33782"><span class="ref">[33782] Iª-IIae q. 6 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1156 sic proceditur. Videtur quod metus causet involuntarium |
| 1157 simpliciter. Sicut enim violentia est respectu eius quod | |
| 1158 contrariatur praesentialiter voluntati, ita metus est respectu mali | |
| 1159 futuri quod repugnat voluntati. Sed violentia causat involuntarium | |
| 53 | 1160 simpliciter. Ergo et metus involuntarium simpliciter causat.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 arg. 2"><a name="33783"><span class="ref">[33783] Iª-IIae q. 6 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1161 quod est secundum se tale, quolibet addito remanet tale, sicut quod |
| 1162 secundum se est calidum, cuicumque coniungatur, nihilominus est | |
| 1163 calidum, ipso manente. Sed illud quod per metum agitur, secundum se | |
| 1164 est involuntarium. Ergo etiam adveniente metu est | |
| 53 | 1165 involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 arg. 3"><a name="33784"><span class="ref">[33784] Iª-IIae q. 6 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1166 quod sub conditione est tale, secundum quid est tale; quod autem |
| 1167 absque conditione est tale, simpliciter est tale, sicut quod est | |
| 1168 necessarium ex conditione, est necessarium secundum quid; quod | |
| 1169 autem est necessarium absolute, est necessarium simpliciter. Sed id | |
| 1170 quod per metum agitur, est involuntarium absolute, non est autem | |
| 1171 voluntarium nisi sub conditione, scilicet ut vitetur malum quod | |
| 1172 timetur. Ergo id quod per metum agitur, est simpliciter | |
| 53 | 1173 involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 s. c."><a name="33785"><span class="ref">[33785] Iª-IIae q. 6 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1174 est quod Gregorius Nyssenus dicit, et etiam philosophus quod |
| 1175 huiusmodi quae per metum aguntur, sunt magis voluntaria quam | |
| 53 | 1176 involuntaria.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 co."><a name="33786"><span class="ref">[33786] Iª-IIae q. 6 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1177 dicendum quod, sicut philosophus dicit in III Ethic., et idem dicit |
| 1178 Gregorius Nyssenus in libro suo de homine, huiusmodi quae per metum | |
| 1179 aguntur, <i>mixta sunt ex voluntario et involuntario</i>. Id enim | |
| 1180 quod per metum agitur, in se consideratum, non est voluntarium, sed | |
| 1181 fit voluntarium in casu, scilicet ad vitandum malum quod timetur. | |
| 1182 Sed si quis recte consideret, magis sunt huiusmodi voluntaria quam | |
| 1183 involuntaria, sunt enim voluntaria simpliciter, involuntaria autem | |
| 1184 secundum quid. Unumquodque enim simpliciter esse dicitur secundum | |
| 1185 quod est in actu, secundum autem quod est in sola apprehensione, | |
| 1186 non est simpliciter, sed secundum quid. Hoc autem quod per metum | |
| 1187 agitur, secundum hoc est in actu, secundum quod fit, cum enim actus | |
| 1188 in singularibus sint, singulare autem, inquantum huiusmodi, est hic | |
| 1189 et nunc; secundum hoc id quod fit est in actu, secundum quod est | |
| 1190 hic et nunc et sub aliis conditionibus individualibus. Sic autem | |
| 1191 hoc quod fit per metum, est voluntarium, inquantum scilicet est hic | |
| 1192 et nunc, prout scilicet in hoc casu est impedimentum maioris mali | |
| 1193 quod timebatur, sicut proiectio mercium in mare fit voluntarium | |
| 1194 tempore tempestatis, propter timorem periculi. Unde manifestum est | |
| 1195 quod simpliciter voluntarium est. Unde et competit ei ratio | |
| 1196 voluntarii, quia principium eius est intra. Sed quod accipiatur id | |
| 1197 quod per metum fit, ut extra hunc casum existens, prout repugnat | |
| 1198 voluntati, hoc non est nisi secundum considerationem tantum. Et | |
| 1199 ideo est involuntarium secundum quid, idest prout consideratur | |
| 53 | 1200 extra hunc casum existens.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 ad 1"><a name="33787"><span class="ref">[33787] Iª-IIae q. 6 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1201 dicendum quod ea quae aguntur per metum et per vim, non solum |
| 1202 differunt secundum praesens et futurum, sed etiam secundum hoc, | |
| 1203 quod in eo quod agitur per vim, voluntas non consentit, sed omnino | |
| 1204 est contra motum voluntatis, sed id quod per metum agitur, fit | |
| 1205 voluntarium, ideo quia motus voluntatis fertur in id, licet non | |
| 1206 propter seipsum, sed propter aliud, scilicet ad repellendum malum | |
| 1207 quod timetur. Sufficit enim ad rationem voluntarii quod sit propter | |
| 1208 aliud voluntarium, voluntarium enim est non solum quod propter | |
| 1209 seipsum volumus ut finem, sed etiam quod propter aliud volumus ut | |
| 1210 propter finem. Patet ergo quod in eo quod per vim agitur, voluntas | |
| 1211 interior nihil agit, sed in eo quod per metum agitur, voluntas | |
| 1212 aliquid agit. Et ideo, ut Gregorius Nyssenus dicit, ad excludendum | |
| 1213 ea quae per metum aguntur, in definitione violenti non solum | |
| 1214 dicitur quod violentum est cuius principium est extra, sed additur, | |
| 1215 nihil conferente vim passo, quia ad id quod agitur per metum, | |
| 53 | 1216 voluntas timentis aliquid confert.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 ad 2"><a name="33788"><span class="ref">[33788] Iª-IIae q. 6 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1217 dicendum quod ea quae absolute dicuntur, quolibet addito remanent |
| 1218 talia, sicut calidum et album, sed ea quae relative dicuntur, | |
| 1219 variantur secundum comparationem ad diversa; quod enim est magnum | |
| 1220 comparatum huic, est parvum comparatum alteri. Voluntarium autem | |
| 1221 dicitur aliquid non solum propter seipsum, quasi absolute, sed | |
| 1222 etiam propter aliud, quasi relative. Et ideo nihil prohibet aliquid | |
| 1223 quod non esset voluntarium alteri comparatum fieri voluntarium per | |
| 53 | 1224 comparationem ad aliud.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 ad 3"><a name="33789"><span class="ref">[33789] Iª-IIae q. 6 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1225 dicendum quod illud quod per metum agitur, absque conditione est |
| 1226 voluntarium, idest secundum quod actu agitur, sed involuntarium est | |
| 1227 sub conditione, idest si talis metus non immineret. Unde secundum | |
| 53 | 1228 illam rationem magis potest concludi oppositum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 6 a. 7 arg. 1"><a name="33790"><span class="ref">[33790] Iª-IIae q. 6 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1229 sic proceditur. Videtur quod concupiscentia causet involuntarium. |
| 1230 Sicut enim metus est quaedam passio, ita et concupiscentia. Sed | |
| 1231 metus causat quodammodo involuntarium. Ergo etiam | |
| 53 | 1232 concupiscentia.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 arg. 2"><a name="33791"><span class="ref">[33791] Iª-IIae q. 6 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1233 sicut per timorem timidus agit contra id quod proponebat, ita |
| 1234 incontinens propter concupiscentiam. Sed timor aliquo modo causat | |
| 53 | 1235 involuntarium. Ergo et concupiscentia.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 arg. 3"><a name="33792"><span class="ref">[33792] Iª-IIae q. 6 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1236 ad voluntarium requiritur cognitio. Sed concupiscentia corrumpit |
| 1237 cognitionem, dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod delectatio, | |
| 1238 sive concupiscentia delectationis, corrumpit aestimationem | |
| 53 | 1239 prudentiae. Ergo concupiscentia causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 s. c."><a name="33793"><span class="ref">[33793] Iª-IIae q. 6 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1240 est quod Damascenus dicit, <i>involuntarium est misericordia vel |
| 1241 indulgentia dignum, et cum tristitia agitur</i>. Sed neutrum horum | |
| 1242 competit ei quod per concupiscentiam agitur. Ergo concupiscentia | |
| 53 | 1243 non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 co."><a name="33794"><span class="ref">[33794] Iª-IIae q. 6 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1244 dicendum quod concupiscentia non causat involuntarium, sed magis |
| 1245 facit aliquid voluntarium. Dicitur enim aliquid voluntarium ex eo | |
| 1246 quod voluntas in id fertur. Per concupiscentiam autem voluntas | |
| 1247 inclinatur ad volendum id quod concupiscitur. Et ideo | |
| 1248 concupiscentia magis facit ad hoc quod aliquid sit voluntarium, | |
| 53 | 1249 quam quod sit involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 ad 1"><a name="33795"><span class="ref">[33795] Iª-IIae q. 6 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1250 dicendum quod timor est de malo, concupiscentia autem respicit |
| 1251 bonum. Malum autem secundum se contrariatur voluntati, sed bonum | |
| 1252 est voluntati consonum. Unde magis se habet timor ad causandum | |
| 53 | 1253 involuntarium quam concupiscentia.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 ad 2"><a name="33796"><span class="ref">[33796] Iª-IIae q. 6 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1254 dicendum quod in eo qui per metum aliquid agit, manet repugnantia |
| 1255 voluntatis ad id quod agitur, secundum quod in se consideratur. Sed | |
| 1256 in eo qui agit aliquid per concupiscentiam, sicut est incontinens, | |
| 1257 non manet prior voluntas, qua repudiabat illud quod concupiscitur, | |
| 1258 sed mutatur ad volendum id quod prius repudiabat. Et ideo quod per | |
| 1259 metum agitur, quodammodo est involuntarium, sed quod per | |
| 1260 concupiscentiam agitur, nullo modo. Nam incontinens concupiscentiae | |
| 1261 agit contra id quod prius proponebat, non autem contra id quod nunc | |
| 1262 vult, sed timidus agit contra id quod etiam nunc secundum se | |
| 53 | 1263 vult.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 ad 3"><a name="33797"><span class="ref">[33797] Iª-IIae q. 6 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1264 dicendum quod, si concupiscentia totaliter cognitionem auferret, |
| 1265 sicut contingit in illis qui propter concupiscentiam fiunt amentes, | |
| 1266 sequeretur quod concupiscentia voluntarium tolleret. Nec tamen | |
| 1267 proprie esset ibi involuntarium, quia in his quae usum rationis non | |
| 1268 habent, neque voluntarium est neque involuntarium. Sed quandoque in | |
| 1269 his quae per concupiscentiam aguntur, non totaliter tollitur | |
| 1270 cognitio, quia non tollitur potestas cognoscendi; sed solum | |
| 1271 consideratio actualis in particulari agibili. Et tamen hoc ipsum | |
| 1272 est voluntarium, secundum quod voluntarium dicitur quod est in | |
| 1273 potestate voluntatis, ut non agere et non velle, similiter autem et | |
| 1274 non considerare, potest enim voluntas passioni resistere, ut infra | |
| 53 | 1275 dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 6 a. 8 arg. 1"><a name="33798"><span class="ref">[33798] Iª-IIae q. 6 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1276 sic proceditur. Videtur quod ignorantia non causet involuntarium. |
| 1277 Involuntarium enim veniam meretur, ut Damascenus dicit. Sed | |
| 1278 interdum quod per ignorantiam agitur, veniam non meretur; secundum | |
| 1279 illud I ad Cor. XIV, <i>si quis ignorat, ignorabitur</i>. Ergo | |
| 53 | 1280 ignorantia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 arg. 2"><a name="33799"><span class="ref">[33799] Iª-IIae q. 6 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1281 omne peccatum est cum ignorantia; secundum illud Prov. XIV, |
| 1282 <i>errant qui operantur malum</i>. Si igitur ignorantia | |
| 1283 involuntarium causet, sequeretur quod omne peccatum esset | |
| 1284 involuntarium. Quod est contra Augustinum dicentem quod omne | |
| 53 | 1285 peccatum est voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 arg. 3"><a name="33800"><span class="ref">[33800] Iª-IIae q. 6 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1286 involuntarium cum tristitia est, ut Damascenus dicit. Sed quaedam |
| 1287 ignoranter aguntur, et sine tristitia, puta si aliquis occidit | |
| 1288 hostem quem quaerit occidere, putans occidere cervum. Ergo | |
| 53 | 1289 ignorantia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 s. c."><a name="33801"><span class="ref">[33801] Iª-IIae q. 6 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1290 est quod Damascenus et philosophus dicunt, quod <i>involuntarium |
| 53 | 1291 quoddam est per ignorantiam</i>.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 co."><a name="33802"><span class="ref">[33802] Iª-IIae q. 6 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1292 dicendum quod ignorantia habet causare involuntarium ea ratione qua |
| 1293 privat cognitionem, quae praeexigitur ad voluntarium, ut supra | |
| 1294 dictum est. Non tamen quaelibet ignorantia huiusmodi cognitionem | |
| 1295 privat. Et ideo sciendum quod ignorantia tripliciter se habet ad | |
| 1296 actum voluntatis, uno modo, concomitanter; alio modo, consequenter; | |
| 1297 tertio modo, antecedenter. Concomitanter quidem, quando ignorantia | |
| 1298 est de eo quod agitur, tamen, etiam si sciretur, nihilominus | |
| 1299 ageretur. Tunc enim ignorantia non inducit ad volendum ut hoc fiat, | |
| 1300 sed accidit simul esse aliquid factum et ignoratum, sicut, in | |
| 1301 exemplo posito, cum aliquis vellet quidem occidere hostem, sed | |
| 1302 ignorans occidit eum, putans occidere cervum. Et talis ignorantia | |
| 1303 non facit involuntarium, ut philosophus dicit, quia non causat | |
| 1304 aliquid quod sit repugnans voluntati, sed facit non voluntarium, | |
| 1305 quia non potest esse actu volitum quod ignoratum est. Consequenter | |
| 1306 autem se habet ignorantia ad voluntatem, inquantum ipsa ignorantia | |
| 1307 est voluntaria. Et hoc contingit dupliciter, secundum duos modos | |
| 1308 voluntarii supra positos. Uno modo, quia actus voluntatis fertur in | |
| 1309 ignorantiam, sicut cum aliquis ignorare vult ut excusationem | |
| 1310 peccati habeat, vel ut non retrahatur a peccando, secundum illud | |
| 1311 Iob XXI, <i>scientiam viarum tuarum nolumus</i>. Et haec dicitur | |
| 1312 ignorantia affectata. Alio modo dicitur ignorantia voluntaria eius | |
| 1313 quod quis potest scire et debet, sic enim non agere et non velle | |
| 1314 voluntarium dicitur, ut supra dictum est. Hoc igitur modo dicitur | |
| 1315 ignorantia, sive cum aliquis actu non considerat quod considerare | |
| 1316 potest et debet, quae est ignorantia malae electionis, vel ex | |
| 1317 passione vel ex habitu proveniens, sive cum aliquis notitiam quam | |
| 1318 debet habere, non curat acquirere; et secundum hunc modum, | |
| 1319 ignorantia universalium iuris, quae quis scire tenetur, voluntaria | |
| 1320 dicitur, quasi per negligentiam proveniens. Cum autem ipsa | |
| 1321 ignorantia sit voluntaria aliquo istorum modorum, non potest | |
| 1322 causare simpliciter involuntarium. Causat tamen secundum quid | |
| 1323 involuntarium, inquantum praecedit motum voluntatis ad aliquid | |
| 1324 agendum, qui non esset scientia praesente. Antecedenter autem se | |
| 1325 habet ad voluntatem ignorantia, quando non est voluntaria, et tamen | |
| 1326 est causa volendi quod alias homo non vellet. Sicut cum homo | |
| 1327 ignorat aliquam circumstantiam actus quam non tenebatur scire, et | |
| 1328 ex hoc aliquid agit, quod non faceret si sciret, puta cum aliquis, | |
| 1329 diligentia adhibita, nesciens aliquem transire per viam, proiicit | |
| 1330 sagittam, qua interficit transeuntem. Et talis ignorantia causat | |
| 53 | 1331 involuntarium simpliciter.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 ad 1"><a name="33803"><span class="ref">[33803] Iª-IIae q. 6 a. 8 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 1332 patet responsio ad obiecta. Nam prima ratio procedebat de |
| 1333 ignorantia eorum quae quis tenetur scire. Secunda autem, de | |
| 1334 ignorantia electionis, quae quodammodo est voluntaria, ut dictum | |
| 1335 est. Tertia vero, de ignorantia quae concomitanter se habet ad | |
| 59 | 1336 voluntatem.</p></div></div><div id="q7" class="q"><h2>Quaestio 7</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 7 pr."><a name="33804"><span class="ref">[33804] |
| 53 | 1337 Iª-IIae q. 7 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 1338 circumstantiis humanorum actuum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 1339 Primo, quid sit circumstantia. Secundo, utrum circumstantiae sint | |
| 1340 circa humanos actus attendendae a theologo. Tertio, quot sunt | |
| 53 | 1341 circumstantiae. Quarto, quae sunt in eis principaliores.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="33805"><span class="ref">[33805] Iª-IIae q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1342 sic proceditur. Videtur quod circumstantia non sit accidens actus |
| 1343 humani. Dicit enim Tullius, in rhetoricis, quod <i>circumstantia | |
| 1344 est per quam argumentationi auctoritatem et firmamentum adiungit | |
| 1345 oratio</i>. Sed oratio dat firmamentum argumentationi praecipue ab | |
| 1346 his quae sunt de substantia rei, ut definitio, genus, species, et | |
| 1347 alia huiusmodi; a quibus etiam Tullius oratorem argumentari docet. | |
| 53 | 1348 Ergo circumstantia non est accidens humani actus.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="33806"><span class="ref">[33806] Iª-IIae q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1349 accidentis proprium est inesse. Quod autem circumstat, non inest, |
| 1350 sed magis est extra. Ergo circumstantiae non sunt accidentia | |
| 53 | 1351 humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="33807"><span class="ref">[33807] Iª-IIae q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1352 accidentis non est accidens. Sed ipsi humani actus sunt quaedam |
| 53 | 1353 accidentia. Non ergo circumstantiae sunt accidentia actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 s. c."><a name="33808"><span class="ref">[33808] Iª-IIae q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1354 particulares conditiones cuiuslibet rei singularis dicuntur |
| 1355 accidentia individuantia ipsam. Sed philosophus, in III Ethic., | |
| 1356 circumstantias nominat particularia, idest particulares singulorum | |
| 1357 actuum conditiones. Ergo circumstantiae sunt accidentia | |
| 53 | 1358 individualia humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 co."><a name="33809"><span class="ref">[33809] Iª-IIae q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1359 dicendum quod, quia nomina, secundum philosophum, sunt signa |
| 1360 intellectuum, necesse est quod secundum processum intellectivae | |
| 1361 cognitionis, sit etiam nominationis processus. Procedit autem | |
| 1362 nostra cognitio intellectualis a notioribus ad minus nota. Et ideo | |
| 1363 apud nos a notioribus nomina transferuntur ad significandum res | |
| 1364 minus notas. Et inde est quod, sicut dicitur in X Metaphys., <i>ab | |
| 1365 his quae sunt secundum locum, processit nomen distantiae ad omnia | |
| 1366 contraria</i>, et similiter nominibus pertinentibus ad motum | |
| 1367 localem, utimur ad significandum alios motus, eo quod corpora, quae | |
| 1368 loco circumscribuntur, sunt maxime nobis nota. Et inde est quod | |
| 1369 nomen circumstantiae ab his quae in loco sunt, derivatur ad actus | |
| 1370 humanos. Dicitur autem in localibus aliquid circumstare, quod est | |
| 1371 quidem extrinsecum a re, tamen attingit ipsam, vel appropinquat ei | |
| 1372 secundum locum. Et ideo quaecumque conditiones sunt extra | |
| 1373 substantiam actus, et tamen attingunt aliquo modo actum humanum, | |
| 1374 circumstantiae dicuntur. Quod autem est extra substantiam rei ad | |
| 1375 rem ipsam pertinens, accidens eius dicitur. Unde circumstantiae | |
| 53 | 1376 actuum humanorum accidentia eorum dicenda sunt.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 ad 1"><a name="33810"><span class="ref">[33810] Iª-IIae q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1377 dicendum quod oratio quidem dat firmamentum argumentationi, primo |
| 1378 ex substantia actus, secundario vero, ex his quae circumstant | |
| 1379 actum. Sicut primo accusabilis redditur aliquis ex hoc quod | |
| 1380 homicidium fecit, secundario vero, ex hoc quod dolo fecit, vel | |
| 1381 propter lucrum, vel in tempore aut loco sacro, aut aliquid aliud | |
| 1382 huiusmodi. Et ideo signanter dicit quod per circumstantiam oratio | |
| 53 | 1383 argumentationi firmamentum adiungit, quasi secundario.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 ad 2"><a name="33811"><span class="ref">[33811] Iª-IIae q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1384 dicendum quod aliquid dicitur accidens alicuius dupliciter. Uno |
| 1385 modo, quia inest ei, sicut album dicitur accidens Socratis. Alio | |
| 1386 modo quia est simul cum eo in eodem subiecto, sicut dicitur quod | |
| 1387 album accidit musico, inquantum conveniunt, et quodammodo se | |
| 1388 contingunt, in uno subiecto. Et per hunc modum dicuntur | |
| 53 | 1389 circumstantiae accidentia actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 ad 3"><a name="33812"><span class="ref">[33812] Iª-IIae q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1390 dicendum quod, sicut dictum est, accidens dicitur accidenti |
| 1391 accidere propter convenientiam in subiecto. Sed hoc contingit | |
| 1392 dupliciter. Uno modo, secundum quod duo accidentia comparantur ad | |
| 1393 unum subiectum absque aliquo ordine, sicut album et musicum ad | |
| 1394 Socratem. Alio modo, cum aliquo ordine, puta quia subiectum recipit | |
| 1395 unum accidens alio mediante, sicut corpus recipit colorem mediante | |
| 1396 superficie. Et sic unum accidens dicitur etiam alteri inesse, | |
| 1397 dicimus enim colorem esse in superficie. Utroque autem modo | |
| 1398 circumstantiae se habent ad actus. Nam aliquae circumstantiae | |
| 1399 ordinatae ad actum, pertinent ad agentem non mediante actu, puta | |
| 1400 locus et conditio personae, aliquae vero mediante ipso actu, sicut | |
| 53 | 1401 modus agendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="33813"><span class="ref">[33813] Iª-IIae q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1402 sic proceditur. Videtur quod circumstantiae humanorum actuum non |
| 1403 sint considerandae a theologo. Non enim considerantur a theologo | |
| 1404 actus humani, nisi secundum quod sunt aliquales, idest boni vel | |
| 1405 mali. Sed circumstantiae non videntur posse facere actus aliquales, | |
| 1406 quia nihil qualificatur, formaliter loquendo, ab eo quod est extra | |
| 1407 ipsum, sed ab eo quod in ipso est. Ergo circumstantiae actuum non | |
| 53 | 1408 sunt a theologo considerandae.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="33814"><span class="ref">[33814] Iª-IIae q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1409 circumstantiae sunt accidentia actuum. Sed uni infinita accidunt, |
| 1410 et ideo, ut dicitur in VI Metaphys., <i>nulla ars vel scientia est | |
| 1411 circa ens per accidens, nisi sola sophistica</i>. Ergo theologos | |
| 53 | 1412 non habet considerare circumstantias humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="33815"><span class="ref">[33815] Iª-IIae q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1413 circumstantiarum consideratio pertinet ad rhetorem. Rhetorica autem |
| 1414 non est pars theologiae. Ergo consideratio circumstantiarum non | |
| 53 | 1415 pertinet ad theologum.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 s. c."><a name="33816"><span class="ref">[33816] Iª-IIae q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1416 ignorantia circumstantiarum causat involuntarium, ut Damascenus et |
| 1417 Gregorius Nyssenus dicunt. Sed involuntarium excusat a culpa, cuius | |
| 1418 consideratio pertinet ad theologum. Ergo et consideratio | |
| 53 | 1419 circumstantiarum ad theologum pertinet.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 co."><a name="33817"><span class="ref">[33817] Iª-IIae q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1420 dicendum quod circumstantiae pertinent ad considerationem theologi |
| 1421 triplici ratione. Primo quidem, quia theologus considerat actus | |
| 1422 humanos secundum quod per eos homo ad beatitudinem ordinatur. Omne | |
| 1423 autem quod ordinatur ad finem, oportet esse proportionatum fini. | |
| 1424 Actus autem proportionantur fini secundum commensurationem quandam, | |
| 1425 quae fit per debitas circumstantias. Unde consideratio | |
| 1426 circumstantiarum ad theologum pertinet. Secundo, quia theologus | |
| 1427 considerat actus humanos secundum quod in eis invenitur bonum et | |
| 1428 malum, et melius et peius, et hoc diversificatur secundum | |
| 1429 circumstantias, ut infra patebit. Tertio, quia theologus considerat | |
| 1430 actus humanos secundum quod sunt meritorii vel demeritorii, quod | |
| 1431 convenit actibus humanis; ad quod requiritur quod sint voluntarii. | |
| 1432 Actus autem humanus iudicatur voluntarius vel involuntarius, | |
| 1433 secundum cognitionem vel ignorantiam circumstantiarum, ut dictum | |
| 1434 est. Et ideo consideratio circumstantiarum pertinet ad | |
| 53 | 1435 theologum.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 ad 1"><a name="33818"><span class="ref">[33818] Iª-IIae q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1436 dicendum quod bonum ordinatum ad finem dicitur utile, quod importat |
| 1437 relationem quandam, unde philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>in | |
| 1438 ad aliquid bonum est utile</i>. In his autem quae ad aliquid | |
| 1439 dicuntur, denominatur aliquid non solum ab eo quod inest, sed etiam | |
| 1440 ab eo quod extrinsecus adiacet, ut patet in dextro et sinistro, | |
| 1441 aequali et inaequali, et similibus. Et ideo, cum bonitas actuum sit | |
| 1442 inquantum sunt utiles ad finem, nihil prohibet eos bonos vel malos | |
| 53 | 1443 dici secundum proportionem ad aliqua quae exterius adiacent.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 ad 2"><a name="33819"><span class="ref">[33819] Iª-IIae q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1444 dicendum quod accidentia quae omnino per accidens se habent, |
| 1445 relinquuntur ab omni arte, propter eorum incertitudinem et | |
| 1446 infinitatem. Sed talia accidentia non habent rationem | |
| 1447 circumstantiae, quia, ut dictum est, sic circumstantiae sunt extra | |
| 1448 actum, quod tamen actum aliquo modo contingunt, ordinatae ad ipsum. | |
| 53 | 1449 Accidentia autem per se cadunt sub arte.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 ad 3"><a name="33820"><span class="ref">[33820] Iª-IIae q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1450 dicendum quod consideratio circumstantiarum pertinet ad moralem, et |
| 1451 politicum, et ad rhetorem. Ad moralem quidem, prout secundum eas | |
| 1452 invenitur vel praetermittitur medium virtutis in humanis actibus et | |
| 1453 passionibus. Ad politicum autem et rhetorem, secundum quod ex | |
| 1454 circumstantiis actus redduntur laudabiles vel vituperabiles, | |
| 1455 excusabiles vel accusabiles. Diversimode tamen, nam quod rhetor | |
| 1456 persuadet, politicus diiudicat. Ad theologum autem, cui omnes aliae | |
| 1457 artes deserviunt, pertinent omnibus modis praedictis, nam ipse | |
| 1458 habet considerationem de actibus virtuosis et vitiosis, cum morali; | |
| 1459 et considerat actus secundum quod merentur poenam vel praemium, cum | |
| 53 | 1460 rhetore et politico.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="33821"><span class="ref">[33821] Iª-IIae q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1461 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circumstantiae |
| 1462 numerentur in III Ethic. Circumstantia enim actus dicitur quod | |
| 1463 exterius se habet ad actum. Huiusmodi autem sunt tempus et locus. | |
| 53 | 1464 Ergo solae duae sunt circumstantiae, scilicet quando et ubi.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="33822"><span class="ref">[33822] Iª-IIae q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1465 ex circumstantiis accipitur quid bene vel male fiat. Sed hoc |
| 1466 pertinet ad modum actus. Ergo omnes circumstantiae concluduntur sub | |
| 53 | 1467 una, quae est modus agendi.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="33823"><span class="ref">[33823] Iª-IIae q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1468 circumstantiae non sunt de substantia actus. Sed ad substantiam |
| 1469 actus pertinere videntur causae ipsius actus. Ergo nulla | |
| 1470 circumstantia debet sumi ex causa ipsius actus. Sic ergo neque | |
| 1471 quis, neque propter quid, neque circa quid, sunt circumstantiae, | |
| 1472 nam quis pertinet ad causam efficientem, propter quid ad finalem, | |
| 53 | 1473 circa quid ad materialem.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 s. c."><a name="33824"><span class="ref">[33824] Iª-IIae q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1474 est auctoritas philosophi in III Ethicorum.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 co."><a name="33825"><span class="ref">[33825] Iª-IIae q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1475 dicendum quod Tullius, in sua rhetorica, assignat septem |
| 1476 circumstantias, quae hoc versu continentur, <i>quis, quid, ubi, | |
| 1477 quibus auxiliis, cur, quomodo, quando</i>. Considerandum est enim | |
| 1478 in actibus quis fecit, quibus auxiliis vel instrumentis fecerit, | |
| 1479 quid fecerit, ubi fecerit, cur fecerit, quomodo fecerit, et quando | |
| 1480 fecerit. Sed Aristoteles, in III Ethic., addit aliam, scilicet | |
| 1481 circa quid, quae a Tullio comprehenditur sub quid. Et ratio huius | |
| 1482 annumerationis sic accipi potest. Nam circumstantia dicitur quod, | |
| 1483 extra substantiam actus existens, aliquo modo attingit ipsum. | |
| 1484 Contingit autem hoc fieri tripliciter, uno modo, inquantum attingit | |
| 1485 ipsum actum; alio modo, inquantum attingit causam actus; tertio | |
| 1486 modo, inquantum attingit effectum. Ipsum autem actum attingit, vel | |
| 1487 per modum mensurae, sicut tempus et locus; vel per modum qualitatis | |
| 1488 actus, sicut modus agendi. Ex parte autem effectus, ut cum | |
| 1489 consideratur quid aliquis fecerit. Ex parte vero causae actus, | |
| 1490 quantum ad causam finalem, accipitur propter quid; ex parte autem | |
| 1491 causae materialis, sive obiecti, accipitur circa quid; ex parte | |
| 1492 vero causae agentis principalis, accipitur quis egerit; ex parte | |
| 53 | 1493 vero causae agentis instrumentalis, accipitur quibus auxiliis.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 ad 1"><a name="33826"><span class="ref">[33826] Iª-IIae q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1494 dicendum quod tempus et locus circumstant actum per modum mensurae, |
| 1495 sed alia circumstant actum inquantum attingunt ipsum quocumque alio | |
| 53 | 1496 modo, extra substantiam eius existentia.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 ad 2"><a name="33827"><span class="ref">[33827] Iª-IIae q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1497 dicendum quod iste modus qui est bene vel male, non ponitur |
| 1498 circumstantia, sed consequens ad omnes circumstantias. Sed | |
| 1499 specialis circumstantia ponitur modus qui pertinet ad qualitatem | |
| 1500 actus, puta quod aliquis ambulet velociter vel tarde, et quod | |
| 53 | 1501 aliquis percutit fortiter vel remisse, et sic de aliis.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 ad 3"><a name="33828"><span class="ref">[33828] Iª-IIae q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1502 dicendum quod illa conditio causae ex qua substantia actus |
| 1503 dependet, non dicitur circumstantia; sed aliqua conditio adiuncta. | |
| 1504 Sicut in obiecto non dicitur circumstantia furti quod sit alienum, | |
| 1505 hoc enim pertinet ad substantiam furti; sed quod sit magnum vel | |
| 1506 parvum. Et similiter est de aliis circumstantiis quae accipiuntur | |
| 1507 ex parte aliarum causarum. Non enim finis qui dat speciem actus, | |
| 1508 est circumstantia; sed aliquis finis adiunctus. Sicut quod fortis | |
| 1509 fortiter agat propter bonum fortitudinis, non est circumstantia; | |
| 1510 sed si fortiter agat propter liberationem civitatis, vel populi | |
| 1511 Christiani, vel aliquid huiusmodi. Similiter etiam ex parte eius | |
| 1512 quod est quid, nam quod aliquis perfundens aliquem aqua, abluat | |
| 1513 ipsum, non est circumstantia ablutionis; sed quod abluendo | |
| 1514 infrigidet vel calefaciat, et sanet vel noceat, hoc est | |
| 53 | 1515 circumstantia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="33829"><span class="ref">[33829] Iª-IIae q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1516 sic proceditur. Videtur quod non sint principales circumstantiae |
| 1517 propter quid, et ea in quibus est operatio, ut dicitur in III | |
| 1518 Ethic. Ea enim in quibus est operatio, videntur esse locus et | |
| 1519 tempus, quae non videntur esse principalia inter circumstantias, | |
| 1520 cum sint maxime extrinseca ab actu. Ea ergo in quibus est operatio | |
| 53 | 1521 non sunt principalissimae circumstantiarum.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="33830"><span class="ref">[33830] Iª-IIae q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1522 finis est extrinsecus rei. Non ergo videtur esse principalissima |
| 53 | 1523 circumstantiarum.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="33831"><span class="ref">[33831] Iª-IIae q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1524 principalissimum in unoquoque est causa eius et forma ipsius. Sed |
| 1525 causa ipsius actus est persona agens; forma autem actus est modus | |
| 1526 ipsius. Ergo istae duae circumstantiae videntur esse | |
| 53 | 1527 principalissimae.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 s. c."><a name="33832"><span class="ref">[33832] Iª-IIae q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1528 est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>principalissimae |
| 1529 circumstantiae sunt cuius gratia agitur, et quid est quod | |
| 53 | 1530 agitur</i>.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 co."><a name="33833"><span class="ref">[33833] Iª-IIae q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1531 dicendum quod actus proprie dicuntur humani, sicut supra dictum |
| 1532 est, prout sunt voluntarii. Voluntatis autem motivum et obiectum | |
| 1533 est finis. Et ideo principalissima est omnium circumstantiarum illa | |
| 1534 quae attingit actum ex parte finis, scilicet cuius gratia, | |
| 1535 secundaria vero, quae attingit ipsam substantiam actus, idest quid | |
| 1536 fecit. Aliae vero circumstantiae sunt magis vel minus principales, | |
| 53 | 1537 secundum quod magis vel minus ad has appropinquant.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 ad 1"><a name="33834"><span class="ref">[33834] Iª-IIae q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1538 dicendum quod per ea in quibus est operatio, philosophus non |
| 1539 intelligit tempus et locum, sed ea quae adiunguntur ipsi actui. | |
| 1540 Unde Gregorius Nyssenus, quasi exponens dictum philosophi, loco | |
| 1541 eius quod philosophus dixit, in quibus est operatio, dicit quid | |
| 53 | 1542 agitur.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 ad 2"><a name="33835"><span class="ref">[33835] Iª-IIae q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1543 dicendum quod finis, etsi non sit de substantia actus, est tamen |
| 1544 causa actus principalissima, inquantum movet ad agendum. Unde et | |
| 53 | 1545 maxime actus moralis speciem habet ex fine.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 ad 3"><a name="33836"><span class="ref">[33836] Iª-IIae q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1546 dicendum quod persona agens causa est actus secundum quod movetur a |
| 1547 fine; et secundum hoc principaliter ordinatur ad actum. Aliae vero | |
| 1548 conditiones personae non ita principaliter ordinantur ad actum. | |
| 1549 Modus etiam non est substantialis forma actus, hoc enim attenditur | |
| 1550 in actu secundum obiectum et terminum vel finem, sed est quasi | |
| 59 | 1551 quaedam qualitas accidentalis.</p></div></div><div id="q8" class="q"><h2>Quaestio 8</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 8 pr."><a name="33837"><span class="ref">[33837] |
| 53 | 1552 Iª-IIae q. 8 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsis |
| 28 | 1553 actibus voluntariis in speciali. Et primo, de actibus qui sunt |
| 1554 immediate ipsius voluntatis velut ab ipsa voluntate eliciti; | |
| 1555 secundo de actibus imperatis a voluntate. Voluntas autem movetur et | |
| 1556 in finem, et in ea quae sunt ad finem. Primo igitur considerandum | |
| 1557 est de actibus voluntatis quibus movetur in finem; et deinde de | |
| 1558 actibus eius quibus movetur in ea quae sunt ad finem. Actus autem | |
| 1559 voluntatis in finem videntur esse tres, scilicet velle, frui et | |
| 1560 intendere. Primo ergo considerabimus de voluntate; secundo, de | |
| 1561 fruitione; tertio, de intentione. Circa primum consideranda sunt | |
| 1562 tria, primo quidem, quorum voluntas sit; secundo, a quo moveatur; | |
| 1563 tertio, quomodo moveatur. Circa primum quaeruntur tria. Primo, | |
| 1564 utrum voluntas sit tantum boni. Secundum, utrum sit tantum finis, | |
| 1565 an etiam eorum quae sunt ad finem. Tertio, si est aliquo modo eorum | |
| 1566 quae sunt ad finem, utrum uno motu moveatur in finem et in ea quae | |
| 53 | 1567 sunt ad finem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="33838"><span class="ref">[33838] Iª-IIae q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1568 sic proceditur. Videtur quod voluntas non tantum sit boni. Eadem |
| 1569 enim est potentia oppositorum, sicut visus albi et nigri. Sed bonum | |
| 1570 et malum sunt opposita. Ergo voluntas non solum est boni, sed etiam | |
| 53 | 1571 mali.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="33839"><span class="ref">[33839] Iª-IIae q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1572 potentiae rationales se habent ad opposita prosequenda, secundum |
| 1573 philosophum. Sed voluntas est potentia rationalis, est enim in | |
| 1574 ratione, ut dicitur in III de anima. Ergo voluntas se habet ad | |
| 1575 opposita. Non ergo tantum ad volendum bonum, sed etiam ad volendum | |
| 53 | 1576 malum.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="33840"><span class="ref">[33840] Iª-IIae q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1577 bonum et ens convertuntur. Sed voluntas non solum est entium, sed |
| 1578 etiam non entium, volumus enim quandoque non ambulare et non loqui. | |
| 1579 Volumus etiam interdum quaedam futura, quae non sunt entia in actu. | |
| 53 | 1580 Ergo voluntas non tantum est boni.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 s. c."><a name="33841"><span class="ref">[33841] Iª-IIae q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1581 est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>malum est |
| 53 | 1582 praeter voluntatem, et quod omnia bonum appetunt</i>.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 co."><a name="33842"><span class="ref">[33842] Iª-IIae q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1583 dicendum quod voluntas est appetitus quidam rationalis. Omnis autem |
| 1584 appetitus non est nisi boni. Cuius ratio est quia appetitus nihil | |
| 1585 aliud est quam inclinatio appetentis in aliquid. Nihil autem | |
| 1586 inclinatur nisi in aliquid simile et conveniens. Cum igitur omnis | |
| 1587 res, inquantum est ens et substantia, sit quoddam bonum, necesse | |
| 1588 est ut omnis inclinatio sit in bonum. Et inde est quod philosophus | |
| 1589 dicit, in I Ethic., quod bonum est quod omnia appetunt. Sed | |
| 1590 considerandum est quod, cum omnis inclinatio consequatur aliquam | |
| 1591 formam, appetitus naturalis consequitur formam in natura | |
| 1592 existentem, appetitus autem sensitivus, vel etiam intellectivus seu | |
| 1593 rationalis, qui dicitur voluntas, sequitur formam apprehensam. | |
| 1594 Sicut igitur id in quod tendit appetitus naturalis, est bonum | |
| 1595 existens in re; ita id in quod tendit appetitus animalis vel | |
| 1596 voluntarius, est bonum apprehensum. Ad hoc igitur quod voluntas in | |
| 1597 aliquid tendat, non requiritur quod sit bonum in rei veritate, sed | |
| 1598 quod apprehendatur in ratione boni. Et propter hoc philosophus | |
| 1599 dicit, in II Physic., quod <i>finis est bonum, vel apparens | |
| 53 | 1600 bonum</i>.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 ad 1"><a name="33843"><span class="ref">[33843] Iª-IIae q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1601 dicendum quod eadem potentia est oppositorum, sed non eodem modo se |
| 1602 habet ad utrumque. Voluntas igitur se habet et ad bonum et ad | |
| 1603 malum, sed ad bonum, appetendo ipsum; ad malum vero, fugiendo | |
| 1604 illud. Ipse ergo actualis appetitus boni vocatur voluntas, secundum | |
| 1605 quod nominat actum voluntatis, sic enim nunc loquimur de voluntate. | |
| 1606 Fuga autem mali magis dicitur noluntas. Unde sicut voluntas est | |
| 53 | 1607 boni, ita noluntas est mali.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 ad 2"><a name="33844"><span class="ref">[33844] Iª-IIae q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1608 dicendum quod potentia rationalis non se habet ad quaelibet |
| 1609 opposita prosequenda, sed ad ea quae sub suo obiecto convenienti | |
| 1610 continentur, nam nulla potentia prosequitur nisi suum conveniens | |
| 1611 obiectum. Obiectum autem voluntatis est bonum. Unde ad illa | |
| 1612 opposita prosequenda se habet voluntas, quae sub bono | |
| 1613 comprehenduntur, sicut moveri et quiescere, loqui et tacere, et | |
| 1614 alia huiusmodi, in utrumque enim horum fertur voluntas sub ratione | |
| 53 | 1615 boni.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 ad 3"><a name="33845"><span class="ref">[33845] Iª-IIae q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1616 dicendum quod illud quod non est ens in rerum natura, accipitur ut |
| 1617 ens in ratione, unde negationes et privationes dicuntur entia | |
| 1618 rationis. Per quem etiam modum futura, prout apprehenduntur, sunt | |
| 1619 entia. Inquantum igitur sunt huiusmodi entia, apprehenduntur sub | |
| 1620 ratione boni, et sic voluntas in ea tendit. Unde philosophus dicit, | |
| 53 | 1621 in V Ethic., quod <i>carere malo habet rationem boni</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="33846"><span class="ref">[33846] Iª-IIae q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1622 sic proceditur. Videtur quod voluntas non sit eorum quae sunt ad |
| 1623 finem, sed tantum finis. Dicit enim philosophus, in III Ethic., | |
| 1624 quod <i>voluntas est finis, electio autem eorum quae sunt ad | |
| 53 | 1625 finem.</i></p><p title="I-II q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="33847"><span class="ref">[33847] Iª-IIae q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1626 ad ea quae sunt diversa genere, diversae potentiae animae |
| 1627 ordinantur, ut dicitur in VI Ethic. Sed finis et ea quae sunt ad | |
| 1628 finem sunt in diverso genere boni, nam finis, qui est bonum | |
| 1629 honestum vel delectabile, est in genere qualitatis, vel actionis | |
| 1630 aut passionis; bonum autem quod dicitur utile, quod est ad finem, | |
| 1631 est in ad aliquid, ut dicitur in I Ethic. Ergo, si voluntas est | |
| 53 | 1632 finis, non erit eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="33848"><span class="ref">[33848] Iª-IIae q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1633 habitus proportionantur potentis, cum sint earum perfectiones. Sed |
| 1634 in habitibus qui dicuntur artes operativae, ad aliud pertinet | |
| 1635 finis, et ad aliud quod est ad finem, sicut ad gubernatorem | |
| 1636 pertinet usus navis, qui est finis eius; ad navifactivam vero | |
| 1637 constructio navis, quae est propter finem. Ergo, cum voluntas sit | |
| 53 | 1638 finis, non erit eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 s. c."><a name="33849"><span class="ref">[33849] Iª-IIae q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1639 est, quia in rebus naturalibus per eandem potentiam aliquid |
| 1640 pertransit media, et pertingit ad terminum. Sed ea quae sunt ad | |
| 1641 finem, sunt quaedam media per quae pervenitur ad finem sicut ad | |
| 1642 terminum. Ergo, si voluntas est finis, ipsa etiam est eorum quae | |
| 53 | 1643 sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 co."><a name="33850"><span class="ref">[33850] Iª-IIae q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1644 dicendum quod voluntas quandoque dicitur ipsa potentia qua volumus; |
| 1645 quandoque autem ipse voluntatis actus. Si ergo loquamur de | |
| 1646 voluntate secundum quod nominat potentiam, sic se extendit et ad | |
| 1647 finem, et ad ea quae sunt ad finem. Ad ea enim se extendit | |
| 1648 unaquaeque potentia, in quibus inveniri potest quocumque modo ratio | |
| 1649 sui obiecti, sicut visus se extendit ad omnia quaecumque | |
| 1650 participant quocumque modo colorem. Ratio autem boni, quod est | |
| 1651 obiectum potentiae voluntatis, invenitur non solum in fine, sed | |
| 1652 etiam in his quae sunt ad finem. Si autem loquamur de voluntate | |
| 1653 secundum quod nominat proprie actum, sic, proprie loquendo, est | |
| 1654 finis tantum. Omnis enim actus denominatus a potentia, nominat | |
| 1655 simplicem actum illius potentiae, sicut intelligere nominat | |
| 1656 simplicem actum intellectus. Simplex autem actus potentiae est in | |
| 1657 id quod est secundum se obiectum potentiae. Id autem quod est | |
| 1658 propter se bonum et volitum, est finis. Unde voluntas proprie est | |
| 1659 ipsius finis. Ea vero quae sunt ad finem, non sunt bona vel volita | |
| 1660 propter seipsa, sed ex ordine ad finem. Unde voluntas in ea non | |
| 1661 fertur, nisi quatenus fertur in finem, unde hoc ipsum quod in eis | |
| 1662 vult, est finis. Sicut et intelligere proprie est eorum quae | |
| 1663 secundum se cognoscuntur, scilicet principiorum, eorum autem quae | |
| 1664 cognoscuntur per principia, non dicitur esse intelligentia, nisi | |
| 1665 inquantum in eis ipsa principia considerantur, <i>sic enim se habet | |
| 1666 finis in appetibilibus, sicut se habet principium in | |
| 53 | 1667 intelligibilibus</i>, ut dicitur in VII Ethic.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 ad 1"><a name="33851"><span class="ref">[33851] Iª-IIae q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1668 dicendum quod philosophus loquitur de voluntate, secundum quod |
| 1669 proprie nominat simplicem actum voluntatis, non autem secundum quod | |
| 53 | 1670 nominat potentiam.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 ad 2"><a name="33852"><span class="ref">[33852] Iª-IIae q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1671 dicendum quod ad ea quae sunt diversa genere ex aequo se habentia, |
| 1672 ordinantur diversae potentiae, sicut sonus et color sunt diversa | |
| 1673 genera sensibilium, ad quae ordinantur auditus et visus. Sed utile | |
| 1674 et honestum non ex aequo se habent, sed sicut quod est secundum se | |
| 1675 et secundum alterum. Huiusmodi autem semper referuntur ad eandem | |
| 1676 potentiam, sicut per potentiam visivam sentitur et color, et lux, | |
| 53 | 1677 per quam color videtur.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 ad 3"><a name="33853"><span class="ref">[33853] Iª-IIae q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1678 dicendum quod non quidquid diversificat habitum, diversificat |
| 1679 potentiam, habitus enim sunt quaedam determinationes potentiarum ad | |
| 1680 aliquos speciales actus. Et tamen quaelibet ars operativa | |
| 1681 considerat et finem et id quod est ad finem. Nam ars gubernativa | |
| 1682 considerat quidem finem, ut quem operatur, id autem quod est ad | |
| 1683 finem, ut quod imperat. E contra vero navifactiva considerat id | |
| 1684 quod est ad finem, ut quod operatur, id vero quod est finis, ut ad | |
| 1685 quod ordinat id quod operatur. Et iterum in unaquaque arte | |
| 1686 operativa est aliquis finis proprius, et aliquid quod est ad finem, | |
| 53 | 1687 quod proprie ad illam artem pertinet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="33854"><span class="ref">[33854] Iª-IIae q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1688 sic proceditur. Videtur quod eodem actu voluntas feratur in finem, |
| 1689 et in id quod est ad finem. Quia secundum philosophum, <i>ubi est | |
| 1690 unum propter alterum, ibi est unum tantum</i>. Sed voluntas non | |
| 1691 vult id quod est ad finem, nisi propter finem. Ergo eodem actu | |
| 53 | 1692 movetur in utrumque.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="33855"><span class="ref">[33855] Iª-IIae q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1693 finis est ratio volendi ea quae sunt ad finem, sicut lumen est |
| 1694 ratio visionis colorum. Sed eodem actu videtur lumen et color. Ergo | |
| 1695 idem est motus voluntatis quo vult finem, et ea quae sunt ad | |
| 53 | 1696 finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="33856"><span class="ref">[33856] Iª-IIae q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1697 idem numero motus naturalis est qui per media tendit ad ultimum. |
| 1698 Sed ea quae sunt ad finem, comparantur ad finem sicut media ad | |
| 1699 ultimum. Ergo idem motus voluntatis est quo voluntas fertur in | |
| 53 | 1700 finem, et in ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 s. c."><a name="33857"><span class="ref">[33857] Iª-IIae q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1701 actus diversificantur secundum obiecta. Sed diversae species boni |
| 1702 sunt finis, et id quod est ad finem, quod dicitur utile. Ergo non | |
| 53 | 1703 eodem actu voluntas fertur in utrumque.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 co."><a name="33858"><span class="ref">[33858] Iª-IIae q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1704 dicendum quod, cum finis sit secundum se volitus, id autem quod est |
| 1705 ad finem, inquantum huiusmodi, non sit volitum nisi propter finem; | |
| 1706 manifestum est quod voluntas potest ferri in finem sine hoc quod | |
| 1707 feratur in ea quae sunt ad finem; sed in ea quae sunt ad finem, | |
| 1708 inquantum huiusmodi, non potest ferri, nisi feratur in ipsum finem. | |
| 1709 Sic ergo voluntas in ipsum finem dupliciter fertur, uno modo, | |
| 1710 absolute secundum se; alio modo, sicut in rationem volendi ea quae | |
| 1711 sunt ad finem. Manifestum est ergo quod unus et idem motus | |
| 1712 voluntatis est quo fertur in finem, secundum quod est ratio volendi | |
| 1713 ea quae sunt ad finem, et in ipsa quae sunt ad finem. Sed alius | |
| 1714 actus est quod fertur in ipsum finem absolute. Et quandoque | |
| 1715 praecedit tempore, sicut cum aliquis primo vult sanitatem, et | |
| 1716 postea, deliberans quomodo possit sanari, vult conducere medicum ut | |
| 1717 sanetur. Sicut etiam et circa intellectum accidit, nam primo | |
| 1718 aliquis intelligit ipsa principia secundum se; postmodum autem | |
| 1719 intelligit ea in ipsis conclusionibus, secundum quod assentit | |
| 53 | 1720 conclusionibus propter principia.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 1"><a name="33859"><span class="ref">[33859] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1721 dicendum quod ratio illa procedit secundum quod voluntas fertur in |
| 53 | 1722 finem, ut est ratio volendi ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 2"><a name="33860"><span class="ref">[33860] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1723 dicendum quod quandocumque videtur color, eodem actu videtur lumen, |
| 1724 potest tamen videri lumen sine hoc quod videatur color. Et | |
| 1725 similiter quandocumque quis vult ea quae sunt ad finem, vult eodem | |
| 53 | 1726 actu finem, non tamen e converso.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 3"><a name="33861"><span class="ref">[33861] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1727 dicendum quod in executione operis, ea quae sunt ad finem se habent |
| 1728 ut media, et finis ut terminus. Unde sicut motus naturalis interdum | |
| 1729 sistit in medio, et non pertingit ad terminum; ita quandoque | |
| 1730 operatur aliquis id quod est ad finem, et tamen non consequitur | |
| 1731 finem. Sed in volendo est e converso, nam voluntas per finem | |
| 1732 devenit ad volendum ea quae sunt ad finem; sicut et intellectus | |
| 1733 devenit in conclusiones per principia, quae media dicuntur. Unde | |
| 1734 intellectus aliquando intelligit medium, et ex eo non procedit ad | |
| 1735 conclusionem. Et similiter voluntas aliquando vult finem, et tamen | |
| 53 | 1736 non procedit ad volendum id quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 4"><a name="33862"><span class="ref">[33862] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad illud vero |
| 28 | 1737 quod in contrarium obiicitur, patet solutio per ea quae supra dicta |
| 1738 sunt. Nam utile et honestum non sunt species boni ex aequo divisae, | |
| 1739 sed se habent sicut propter se et propter alterum. Unde actus | |
| 1740 voluntatis in unum potest ferri sine hoc quod feratur in alterum, | |
| 59 | 1741 sed non e converso.</p></div></div><div id="q9" class="q"><h2>Quaestio 9</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 9 pr."><a name="33863"><span class="ref">[33863] |
| 53 | 1742 Iª-IIae q. 9 pr.</span></a> Deinde considerandum est de motivo |
| 28 | 1743 voluntatis. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum voluntas |
| 1744 moveatur ab intellectu. Secundo, utrum moveatur ab appetitu | |
| 1745 sensitivo. Tertio, utrum voluntas moveat seipsam. Quarto, utrum | |
| 1746 moveatur ab aliquo exteriori principio. Quinto, utrum moveatur a | |
| 1747 corpore caelesti. Sexto, utrum voluntas moveatur a solo Deo, sicut | |
| 53 | 1748 ab exteriori principio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="33864"><span class="ref">[33864] Iª-IIae q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1749 sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveatur ab intellectu. |
| 1750 Dicit enim Augustinus, super illud Psalmi, <i>concupivit anima mea | |
| 1751 desiderare iustificationes tuas, praevolat intellectus, sequitur | |
| 1752 tardus aut nullus affectus, scimus bonum, nec delectat agere</i>. | |
| 1753 Hoc autem non esset, si voluntas ab intellectu moveretur, quia | |
| 1754 motus mobilis sequitur motionem moventis. Ergo intellectus non | |
| 53 | 1755 movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="33865"><span class="ref">[33865] Iª-IIae q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1756 intellectus se habet ad voluntatem ut demonstrans appetibile, sicut |
| 1757 imaginatio demonstrat appetibile appetitui sensitivo. Sed | |
| 1758 imaginatio demonstrans appetibile non movet appetitum sensitivum, | |
| 1759 immo quandoque ita nos habemus ad ea quae imaginamur, sicut ad ea | |
| 1760 quae in pictura nobis ostenduntur, ex quibus non movemur, ut | |
| 1761 dicitur in libro de anima. Ergo neque etiam intellectus movet | |
| 53 | 1762 voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="33866"><span class="ref">[33866] Iª-IIae q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1763 idem respectu eiusdem non est movens et motum. Sed voluntas movet |
| 1764 intellectum, intelligimus enim quando volumus. Ergo intellectus non | |
| 53 | 1765 movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 s. c."><a name="33867"><span class="ref">[33867] Iª-IIae q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1766 est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>appetibile |
| 1767 intellectum est movens non motum, voluntas autem est movens | |
| 53 | 1768 motum</i>.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 co."><a name="33868"><span class="ref">[33868] Iª-IIae q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1769 dicendum quod intantum aliquid indiget moveri ab aliquo, inquantum |
| 1770 est in potentia ad plura, oportet enim ut id quod est in potentia, | |
| 1771 reducatur in actum per aliquid quod est actu; et hoc est movere. | |
| 1772 Dupliciter autem aliqua vis animae invenitur esse in potentia ad | |
| 1773 diversa, uno modo, quantum ad agere et non agere; alio modo, | |
| 1774 quantum ad agere hoc vel illud. Sicut visus quandoque videt actu, | |
| 1775 et quandoque non videt; et quandoque videt album, et quandoque | |
| 1776 videt nigrum. Indiget igitur movente quantum ad duo, scilicet | |
| 1777 quantum ad exercitium vel usum actus; et quantum ad determinationem | |
| 1778 actus. Quorum primum est ex parte subiecti, quod quandoque | |
| 1779 invenitur agens, quandoque non agens, aliud autem est ex parte | |
| 1780 obiecti, secundum quod specificatur actus. Motio autem ipsius | |
| 1781 subiecti est ex agente aliquo. Et cum omne agens agat propter | |
| 1782 finem, ut supra ostensum est, principium huius motionis est ex | |
| 1783 fine. Et inde est quod ars ad quam pertinet finis, movet suo | |
| 1784 imperio artem ad quam pertinet id quod est ad finem, sicut | |
| 1785 gubernatoria ars imperat navifactivae, ut in II Physic. dicitur. | |
| 1786 Bonum autem in communi, quod habet rationem finis, est obiectum | |
| 1787 voluntatis. Et ideo ex hac parte voluntas movet alias potentias | |
| 1788 animae ad suos actus, utimur enim aliis potentiis cum volumus. Nam | |
| 1789 fines et perfectiones omnium aliarum potentiarum comprehenduntur | |
| 1790 sub obiecto voluntatis, sicut quaedam particularia bona, semper | |
| 1791 autem ars vel potentia ad quam pertinet finis universalis, movet ad | |
| 1792 agendum artem vel potentiam ad quam pertinet finis particularis sub | |
| 1793 illo universali comprehensus; sicut dux exercitus, qui intendit | |
| 1794 bonum commune, scilicet ordinem totius exercitus, movet suo imperio | |
| 1795 aliquem ex tribunis, qui intendit ordinem unius aciei. Sed obiectum | |
| 1796 movet, determinando actum, ad modum principii formalis, a quo in | |
| 1797 rebus naturalibus actio specificatur, sicut calefactio a calore. | |
| 1798 Primum autem principium formale est ens et verum universale, quod | |
| 1799 est obiectum intellectus. Et ideo isto modo motionis intellectus | |
| 53 | 1800 movet voluntatem, sicut praesentans ei obiectum suum.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 ad 1"><a name="33869"><span class="ref">[33869] Iª-IIae q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1801 dicendum quod ex illa auctoritate non habetur quod intellectus non |
| 53 | 1802 moveat, sed quod non moveat ex necessitate.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 ad 2"><a name="33870"><span class="ref">[33870] Iª-IIae q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1803 dicendum quod, sicut imaginatio formae sine aestimatione |
| 1804 convenientis vel nocivi, non movet appetitum sensitivum; ita nec | |
| 1805 apprehensio veri sine ratione boni et appetibilis. Unde intellectus | |
| 1806 speculativus non movet, sed intellectus practicus, ut dicitur in | |
| 53 | 1807 III de anima.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 ad 3"><a name="33871"><span class="ref">[33871] Iª-IIae q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1808 dicendum quod voluntas movet intellectum quantum ad exercitium |
| 1809 actus, quia et ipsum verum, quod est perfectio intellectus, | |
| 1810 continetur sub universali bono ut quoddam bonum particulare. Sed | |
| 1811 quantum ad determinationem actus, quae est ex parte obiecti, | |
| 1812 intellectus movet voluntatem, quia et ipsum bonum apprehenditur | |
| 1813 secundum quandam specialem rationem comprehensam sub universali | |
| 1814 ratione veri. Et sic patet quod non est idem movens et motum | |
| 53 | 1815 secundum idem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="33872"><span class="ref">[33872] Iª-IIae q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1816 sic proceditur. Videtur quod voluntas ab appetitu sensitivo moveri |
| 1817 non possit. <i>Movens enim et agens est praestantius patiente</i>, | |
| 1818 ut Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt. Sed appetitus | |
| 1819 sensitivus est inferior voluntate, quae est appetitus | |
| 1820 intellectivus; sicut sensus est inferior intellectu. Ergo appetitus | |
| 53 | 1821 sensitivus non movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="33873"><span class="ref">[33873] Iª-IIae q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1822 nulla virtus particularis potest facere effectum universalem. Sed |
| 1823 appetitus sensitivus est virtus particularis, consequitur enim | |
| 1824 particularem sensus apprehensionem. Ergo non potest causare motum | |
| 1825 voluntatis, qui est universalis, velut consequens apprehensionem | |
| 53 | 1826 universalem intellectus.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="33874"><span class="ref">[33874] Iª-IIae q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1827 ut probatur in VIII Physic., movens non movetur ab eo quod movet, |
| 1828 ut sit motio reciproca. Sed voluntas movet appetitum sensitivum, | |
| 1829 inquantum appetitus sensitivus obedit rationi. Ergo appetitus | |
| 53 | 1830 sensitivus non movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 s. c."><a name="33875"><span class="ref">[33875] Iª-IIae q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1831 est quod dicitur Iac. I, <i>unusquisque tentatur a concupiscentia |
| 1832 sua abstractus et illectus</i>. Non autem abstraheretur quis a | |
| 1833 concupiscentia, nisi voluntas eius moveretur ab appetitu sensitivo, | |
| 1834 in quo est concupiscentia. Ergo appetitus sensitivus movet | |
| 53 | 1835 voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 co."><a name="33876"><span class="ref">[33876] Iª-IIae q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1836 dicendum quod, sicut supra dictum est, id quod apprehenditur sub |
| 1837 ratione boni et convenientis, movet voluntatem per modum obiecti. | |
| 1838 Quod autem aliquid videatur bonum et conveniens, ex duobus | |
| 1839 contingit, scilicet ex conditione eius quod proponitur, et eius cui | |
| 1840 proponitur. Conveniens enim secundum relationem dicitur, unde ex | |
| 1841 utroque extremorum dependet. Et inde est quod gustus diversimode | |
| 1842 dispositus, non eodem modo accipit aliquid ut conveniens et ut non | |
| 1843 conveniens. Unde, ut philosophus dicit in III Ethic., <i>qualis | |
| 1844 unusquisque est, talis finis videtur ei</i>. Manifestum est autem | |
| 1845 quod secundum passionem appetitus sensitivi, immutatur homo ad | |
| 1846 aliquam dispositionem. Unde secundum quod homo est in passione | |
| 1847 aliqua, videtur sibi aliquid conveniens, quod non videtur extra | |
| 1848 passionem existenti, sicut irato videtur bonum, quod non videtur | |
| 1849 quieto. Et per hunc modum, ex parte obiecti, appetitus sensitivus | |
| 53 | 1850 movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 ad 1"><a name="33877"><span class="ref">[33877] Iª-IIae q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1851 dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter et secundum se |
| 1852 praestantius, quoad aliquid esse debilius. Voluntas igitur | |
| 1853 simpliciter praestantior est quam appetitus sensitivus, sed quoad | |
| 1854 istum in quo passio dominatur, inquantum subiacet passioni, | |
| 53 | 1855 praeeminet appetitus sensitivus.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 ad 2"><a name="33878"><span class="ref">[33878] Iª-IIae q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1856 dicendum quod actus et electiones hominum sunt circa singularia. |
| 1857 Unde ex hoc ipso quod appetitus sensitivus est virtus particularis, | |
| 1858 habet magnam virtutem ad hoc quod per ipsum sic disponatur homo, ut | |
| 53 | 1859 ei aliquid videatur sic vel aliter, circa singularia.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 ad 3"><a name="33879"><span class="ref">[33879] Iª-IIae q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1860 dicendum quod, sicut philosophus dicit in I Polit., ratio, in qua |
| 1861 est voluntas, movet suo imperio irascibilem et concupiscibilem, non | |
| 1862 quidem despotico principatu, sicut movetur servus a domino; sed | |
| 1863 principatu regali seu politico, sicut liberi homines reguntur a | |
| 1864 gubernante, qui tamen possunt contra movere. Unde et irascibilis et | |
| 1865 concupiscibilis possunt in contrarium movere ad voluntatem. Et sic | |
| 53 | 1866 nihil prohibet voluntatem aliquando ab eis moveri.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 9 a. 3 arg. 1"><a name="33880"><span class="ref">[33880] Iª-IIae q. 9 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1867 sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveat seipsam. Omne enim |
| 1868 movens, inquantum huiusmodi, est in actu, quod autem movetur, est | |
| 1869 in potentia, nam motus est actus existentis in potentia, inquantum | |
| 1870 huiusmodi. Sed non est idem in potentia et in actu respectu | |
| 1871 eiusdem. Ergo nihil movet seipsum. Neque ergo voluntas seipsam | |
| 53 | 1872 movere potest.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 arg. 2"><a name="33881"><span class="ref">[33881] Iª-IIae q. 9 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1873 mobile movetur ad praesentiam moventis. Sed voluntas semper sibi |
| 1874 est praesens. Si ergo ipsa seipsam moveret, semper moveretur. Quod | |
| 53 | 1875 patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 arg. 3"><a name="33882"><span class="ref">[33882] Iª-IIae q. 9 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1876 voluntas movetur ab intellectu, ut dictum est. Si igitur voluntas |
| 1877 movet seipsam, sequitur quod idem simul moveatur a duobus motoribus | |
| 1878 immediate, quod videtur inconveniens. Non ergo voluntas movet | |
| 53 | 1879 seipsam.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 s. c."><a name="33883"><span class="ref">[33883] Iª-IIae q. 9 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1880 est quia voluntas domina est sui actus, et in ipsa est velle et non |
| 1881 velle. Quod non esset, si non haberet in potestate movere seipsam | |
| 53 | 1882 ad volendum. Ergo ipsa movet seipsam.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 co."><a name="33884"><span class="ref">[33884] Iª-IIae q. 9 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1883 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad voluntatem pertinet |
| 1884 movere alias potentias ex ratione finis, qui est voluntatis | |
| 1885 obiectum. Sed sicut dictum est, hoc modo se habet finis in | |
| 1886 appetibilibus, sicut principium in intelligibilibus. Manifestum est | |
| 1887 autem quod intellectus per hoc quod cognoscit principium, reducit | |
| 1888 seipsum de potentia in actum, quantum ad cognitionem conclusionum, | |
| 1889 et hoc modo movet seipsum. Et similiter voluntas per hoc quod vult | |
| 53 | 1890 finem, movet seipsam ad volendum ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 ad 1"><a name="33885"><span class="ref">[33885] Iª-IIae q. 9 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1891 dicendum quod voluntas non secundum idem movet et movetur. Unde nec |
| 1892 secundum idem est in actu et in potentia. Sed inquantum actu vult | |
| 1893 finem, reducit se de potentia in actum respectu eorum quae sunt ad | |
| 53 | 1894 finem, ut scilicet actu ea velit.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 ad 2"><a name="33886"><span class="ref">[33886] Iª-IIae q. 9 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1895 dicendum quod potentia voluntatis semper actu est sibi praesens, |
| 1896 sed actus voluntatis, quo vult finem aliquem, non semper est in | |
| 1897 ipsa voluntate. Per hunc autem movet seipsam. Unde non sequitur | |
| 53 | 1898 quod semper seipsam moveat.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 ad 3"><a name="33887"><span class="ref">[33887] Iª-IIae q. 9 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1899 dicendum quod non eodem modo voluntas movetur ab intellectu, et a |
| 1900 seipsa. Sed ab intellectu quidem movetur secundum rationem obiecti, | |
| 1901 a seipsa vero, quantum ad exercitium actus, secundum rationem | |
| 53 | 1902 finis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 9 a. 4 arg. 1"><a name="33888"><span class="ref">[33888] Iª-IIae q. 9 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1903 sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveatur ab aliquo |
| 1904 exteriori. Motus enim voluntatis est voluntarius. Sed de ratione | |
| 1905 voluntarii est quod sit a principio intrinseco, sicut et de ratione | |
| 53 | 1906 naturalis. Non ergo motus voluntatis est ab aliquo extrinseco.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 arg. 2"><a name="33889"><span class="ref">[33889] Iª-IIae q. 9 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1907 voluntas violentiam pati non potest, ut supra ostensum est. Sed |
| 1908 violentum est cuius principium est extra. Ergo voluntas non potest | |
| 53 | 1909 ab aliquo exteriori moveri.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 arg. 3"><a name="33890"><span class="ref">[33890] Iª-IIae q. 9 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1910 quod sufficienter movetur ab uno motore, non indiget moveri ab |
| 1911 alio. Sed voluntas sufficienter movet seipsam. Non ergo movetur ab | |
| 53 | 1912 aliquo exteriori.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 s. c."><a name="33891"><span class="ref">[33891] Iª-IIae q. 9 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1913 voluntas movetur ab obiecto, ut dictum est. Sed obiectum voluntatis |
| 1914 potest esse aliqua exterior res sensui proposita. Ergo voluntas | |
| 53 | 1915 potest ab aliquo exteriori moveri.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 co."><a name="33892"><span class="ref">[33892] Iª-IIae q. 9 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1916 dicendum quod, secundum quod voluntas movetur ab obiecto, |
| 1917 manifestum est quod moveri potest ab aliquo exteriori. Sed eo modo | |
| 1918 quo movetur quantum ad exercitium actus, adhuc necesse est ponere | |
| 1919 voluntatem ab aliquo principio exteriori moveri. Omne enim quod | |
| 1920 quandoque est agens in actu et quandoque in potentia, indiget | |
| 1921 moveri ab aliquo movente. Manifestum est autem quod voluntas | |
| 1922 incipit velle aliquid, cum hoc prius non vellet. Necesse est ergo | |
| 1923 quod ab aliquo moveatur ad volendum. Et quidem, sicut dictum est, | |
| 1924 ipsa movet seipsam, inquantum per hoc quod vult finem, reducit | |
| 1925 seipsam ad volendum ea quae sunt ad finem. Hoc autem non potest | |
| 1926 facere nisi consilio mediante, cum enim aliquis vult sanari, | |
| 1927 incipit cogitare quomodo hoc consequi possit, et per talem | |
| 1928 cogitationem pervenit ad hoc quod potest sanari per medicum, et hoc | |
| 1929 vult. Sed quia non semper sanitatem actu voluit, necesse est quod | |
| 1930 inciperet velle sanari, aliquo movente. Et si quidem ipsa moveret | |
| 1931 seipsam ad volendum, oportuisset quod mediante consilio hoc ageret, | |
| 1932 ex aliqua voluntate praesupposita. Hoc autem non est procedere in | |
| 1933 infinitum. Unde necesse est ponere quod in primum motum voluntatis | |
| 1934 voluntas prodeat ex instinctu alicuius exterioris moventis, ut | |
| 53 | 1935 Aristoteles concludit in quodam capitulo Ethicae Eudemicae.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 ad 1"><a name="33893"><span class="ref">[33893] Iª-IIae q. 9 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1936 dicendum quod de ratione voluntarii est quod principium eius sit |
| 1937 intra, sed non oportet quod hoc principium intrinsecum sit primum | |
| 1938 principium non motum ab alio. Unde motus voluntarius etsi habeat | |
| 1939 principium proximum intrinsecum, tamen principium primum est ab | |
| 1940 extra. Sicut et primum principium motus naturalis est ab extra, | |
| 53 | 1941 quod scilicet movet naturam.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 ad 2"><a name="33894"><span class="ref">[33894] Iª-IIae q. 9 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1942 dicendum quod hoc non sufficit ad rationem violenti, quod |
| 1943 principium sit extra, sed oportet addere quod nil conferat vim | |
| 1944 patiens. Quod non contingit, dum voluntas ab exteriori movetur, nam | |
| 1945 ipsa est quae vult, ab alio tamen mota. Esset autem motus iste | |
| 1946 violentus, si esset contrarius motui voluntatis. Quod in proposito | |
| 53 | 1947 esse non potest, quia sic idem vellet et non vellet.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 ad 3"><a name="33895"><span class="ref">[33895] Iª-IIae q. 9 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1948 dicendum quod voluntas quantum ad aliquid sufficienter se movet, et |
| 1949 in suo ordine, scilicet sicut agens proximum, sed non potest | |
| 1950 seipsam movere quantum ad omnia, ut ostensum est. Unde indiget | |
| 53 | 1951 moveri ab alio sicut a primo movente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 9 a. 5 arg. 1"><a name="33896"><span class="ref">[33896] Iª-IIae q. 9 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1952 sic proceditur. Videtur quod voluntas humana a corpore caelesti |
| 1953 moveatur. Omnes enim motus varii et multiformes reducuntur, sicut | |
| 1954 in causam, in motum uniformem, qui est motus caeli ut probatur VIII | |
| 1955 Physic. Sed motus humani sunt varii et multiformes, incipientes | |
| 1956 postquam prius non fuerant. Ergo reducuntur in motum caeli sicut in | |
| 53 | 1957 causam, qui est uniformis secundum naturam.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 arg. 2"><a name="33897"><span class="ref">[33897] Iª-IIae q. 9 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1958 secundum Augustinum, in III de Trin., <i>corpora inferiora moventur |
| 1959 per corpora superiora</i>. Sed motus humani corporis, qui causantur | |
| 1960 a voluntate, non possent reduci in motum caeli sicut in causam, | |
| 1961 nisi etiam voluntas a caelo moveretur. Ergo caelum movet voluntatem | |
| 53 | 1962 humanam.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 arg. 3"><a name="33898"><span class="ref">[33898] Iª-IIae q. 9 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1963 per observationem caelestium corporum astrologi quaedam vera |
| 1964 praenuntiant de humanis actibus futuris, qui sunt a voluntate. Quod | |
| 1965 non esset, si corpora caelestia voluntatem hominis movere non | |
| 53 | 1966 possent. Movetur ergo voluntas humana a caelesti corpore.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 s. c."><a name="33899"><span class="ref">[33899] Iª-IIae q. 9 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1967 est quod Damascenus dicit, in II libro, quod <i>corpora caelestia |
| 1968 non sunt causae nostrorum actuum</i>. Essent autem, si voluntas, | |
| 1969 quae est humanorum actuum principium, a corporibus caelestibus | |
| 53 | 1970 moveretur. Non ergo movetur voluntas a corporibus caelestibus.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 co."><a name="33900"><span class="ref">[33900] Iª-IIae q. 9 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1971 dicendum quod eo modo quo voluntas movetur ab exteriori obiecto, |
| 1972 manifestum est quod voluntas potest moveri a corporibus | |
| 1973 caelestibus, inquantum scilicet corpora exteriora, quae sensui | |
| 1974 proposita movent voluntatem, et etiam ipsa organa potentiarum | |
| 1975 sensitivarum, subiacent motibus caelestium corporum. Sed eo modo | |
| 1976 quo voluntas movetur, quantum ad exercitium actus, ab aliquo | |
| 1977 exteriori agente, adhuc quidam posuerunt corpora caelestia directe | |
| 1978 imprimere in voluntatem humanam. Sed hoc est impossibile. Voluntas | |
| 1979 enim, ut dicitur in III de anima, est in ratione. Ratio autem est | |
| 1980 potentia animae non alligata organo corporali. Unde relinquitur | |
| 1981 quod voluntas sit potentia omnino immaterialis et incorporea. | |
| 1982 Manifestum est autem quod nullum corpus agere potest in rem | |
| 1983 incorpoream, sed potius e converso, eo quod res incorporeae et | |
| 1984 immateriales sunt formalioris et universalioris virtutis quam | |
| 1985 quaecumque res corporales. Unde impossibile est quod corpus | |
| 1986 caeleste imprimat directe in intellectum aut voluntatem. Et propter | |
| 1987 hoc Aristoteles, in libro de anima, opinionem dicentium quod talis | |
| 1988 est voluntas in hominibus, <i>qualem in diem ducit pater deorum | |
| 1989 virorumque</i> (scilicet Iupiter, per quem totum caelum | |
| 1990 intelligunt), attribuit eis qui ponebant intellectum non differre a | |
| 1991 sensu. Omnes enim vires sensitivae, cum sint actus organorum | |
| 1992 corporalium, per accidens moveri possunt a caelestibus corporibus, | |
| 1993 motis scilicet corporibus quorum sunt actus. Sed quia dictum est | |
| 1994 quod appetitus intellectivus quodammodo movetur ab appetitu | |
| 1995 sensitivo, indirecte redundat motus caelestium corporum in | |
| 1996 voluntatem, inquantum scilicet per passiones appetitus sensitivi | |
| 53 | 1997 voluntatem moveri contingit.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 ad 1"><a name="33901"><span class="ref">[33901] Iª-IIae q. 9 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1998 dicendum quod multiformes motus voluntatis humanae reducuntur in |
| 1999 aliquam causam uniformem, quae tamen est intellectu et voluntate | |
| 2000 superior. Quod non potest dici de aliquo corpore, sed de aliqua | |
| 2001 superiori substantia immateriali. Unde non oportet quod motus | |
| 53 | 2002 voluntatis in motum caeli reducatur sicut in causam.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 ad 2"><a name="33902"><span class="ref">[33902] Iª-IIae q. 9 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2003 dicendum quod motus corporales humani reducuntur in motum caelestis |
| 2004 corporis sicut in causam, inquantum ipsa dispositio organorum | |
| 2005 congrua ad motum, est aliqualiter ex impressione caelestium | |
| 2006 corporum; et inquantum etiam appetitus sensitivus commovetur ex | |
| 2007 impressione caelestium corporum; et ulterius inquantum corpora | |
| 2008 exteriora moventur secundum motum caelestium corporum, ex quorum | |
| 2009 occursu voluntas incipit aliquid velle vel non velle, sicut | |
| 2010 adveniente frigore incipit aliquis velle facere ignem. Sed ista | |
| 2011 motio voluntatis est ex parte obiecti exterius praesentati, non ex | |
| 53 | 2012 parte interioris instinctus.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 ad 3"><a name="33903"><span class="ref">[33903] Iª-IIae q. 9 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2013 dicendum quod, sicut dictum est, appetitus sensitivus est actus |
| 2014 organi corporalis. Unde nihil prohibet ex impressione corporum | |
| 2015 caelestium aliquos esse habiles ad irascendum vel concupiscendum, | |
| 2016 vel aliquam huiusmodi passionem, sicut et ex complexione naturali. | |
| 2017 Plures autem hominum sequuntur passiones, quibus soli sapientes | |
| 2018 resistunt. Et ideo ut in pluribus verificantur ea quae | |
| 2019 praenuntiantur de actibus hominum secundum considerationem | |
| 2020 caelestium corporum. Sed tamen, ut Ptolomaeus dicit in Centiloquio, | |
| 2021 <i>sapiens dominatur astris</i>, scilicet quia, resistens | |
| 2022 passionibus, impedit per voluntatem liberam, et nequaquam motui | |
| 2023 caelesti subiectam, huiusmodi corporum caelestium effectus. Vel, ut | |
| 2024 Augustinus dicit II super Gen. ad Litt., <i>fatendum est, quando ab | |
| 2025 astrologis vera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem | |
| 2026 nescientes humanae mentes patiuntur. Quod cum ad decipiendum | |
| 53 | 2027 homines fit, spirituum seductorum operatio est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 9 a. 6 arg. 1"><a name="33904"><span class="ref">[33904] Iª-IIae q. 9 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2028 sic proceditur. Videtur quod voluntas non a solo Deo moveatur sicut |
| 2029 ab exteriori principio. Inferius enim natum est moveri a suo | |
| 2030 superiori, sicut corpora inferiora a corporibus caelestibus. Sed | |
| 2031 voluntas hominis habet aliquid superius post Deum; scilicet | |
| 2032 Angelum. Ergo voluntas hominis potest moveri, sicut ab exteriori | |
| 53 | 2033 principio, etiam ab Angelo.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 arg. 2"><a name="33905"><span class="ref">[33905] Iª-IIae q. 9 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2034 actus voluntatis sequitur actum intellectus. Sed intellectus |
| 2035 hominis reducitur in suum actum non solum a Deo, sed etiam ab | |
| 2036 Angelo per illuminationes, ut Dionysius dicit. Ergo eadem ratione | |
| 53 | 2037 et voluntas.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 arg. 3"><a name="33906"><span class="ref">[33906] Iª-IIae q. 9 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2038 Deus non est causa nisi bonorum; secundum illud Gen. I, <i>vidit |
| 2039 Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona</i>. Si ergo a solo | |
| 2040 Deo voluntas hominis moveretur, nunquam moveretur ad malum, cum | |
| 2041 tamen voluntas sit qua peccatur et recte vivitur, ut Augustinus | |
| 53 | 2042 dicit.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 s. c."><a name="33907"><span class="ref">[33907] Iª-IIae q. 9 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2043 est quod apostolus dicit, ad Philipp. II, <i>Deus est qui operatur |
| 53 | 2044 in nobis velle et perficere</i>.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 co."><a name="33908"><span class="ref">[33908] Iª-IIae q. 9 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2045 dicendum quod motus voluntatis est ab intrinseco, sicut et motus |
| 2046 naturalis. Quamvis autem rem naturalem possit aliquid movere quod | |
| 2047 non est causa naturae rei motae, tamen motum naturalem causare non | |
| 2048 potest nisi quod est aliqualiter causa naturae. Movetur enim lapis | |
| 2049 sursum ab homine, qui naturam lapidis non causat, sed hic motus non | |
| 2050 est lapidi naturalis, naturalis autem motus eius non causatur nisi | |
| 2051 ab eo quod causat naturam. Unde dicitur in VIII Physic. quod | |
| 2052 generans movet secundum locum gravia et levia. Sic ergo hominem, | |
| 2053 voluntatem habentem, contingit moveri ab aliquo qui non est causa | |
| 2054 eius, sed quod motus voluntarius eius sit ab aliquo principio | |
| 2055 extrinseco quod non est causa voluntatis, est impossibile. | |
| 2056 Voluntatis autem causa nihil aliud esse potest quam Deus. Et hoc | |
| 2057 patet dupliciter. Primo quidem, ex hoc quod voluntas est potentia | |
| 2058 animae rationalis, quae a solo Deo causatur per creationem, ut in | |
| 2059 primo dictum est. Secundo vero ex hoc patet, quod voluntas habet | |
| 2060 ordinem ad universale bonum. Unde nihil aliud potest esse | |
| 2061 voluntatis causa, nisi ipse Deus, qui est universale bonum. Omne | |
| 2062 autem aliud bonum per participationem dicitur, et est quoddam | |
| 2063 particulare bonum, particularis autem causa non dat inclinationem | |
| 2064 universalem. Unde nec materia prima, quae est in potentia ad omnes | |
| 53 | 2065 formas, potest causari ab aliquo particulari agente.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 ad 1"><a name="33909"><span class="ref">[33909] Iª-IIae q. 9 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2066 dicendum quod Angelus non sic est supra hominem, quod sit causa |
| 2067 voluntatis eius; sicut corpora caelestia sunt causa formarum | |
| 2068 naturalium, ad quas consequuntur naturales motus corporum | |
| 53 | 2069 naturalium.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 ad 2"><a name="33910"><span class="ref">[33910] Iª-IIae q. 9 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2070 dicendum quod intellectus hominis movetur ab Angelo ex parte |
| 2071 obiecti, quod sibi proponitur virtute angelici luminis ad | |
| 2072 cognoscendum. Et sic etiam voluntas ab exteriori creatura potest | |
| 53 | 2073 moveri, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 ad 3"><a name="33911"><span class="ref">[33911] Iª-IIae q. 9 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2074 dicendum quod Deus movet voluntatem hominis, sicut universalis |
| 2075 motor, ad universale obiectum voluntatis, quod est bonum. Et sine | |
| 2076 hac universali motione homo non potest aliquid velle. Sed homo per | |
| 2077 rationem determinat se ad volendum hoc vel illud, quod est vere | |
| 2078 bonum vel apparens bonum. Sed tamen interdum specialiter Deus movet | |
| 2079 aliquos ad aliquid determinate volendum, quod est bonum, sicut in | |
| 59 | 2080 his quos movet per gratiam, ut infra dicetur.</p></div></div><div id="q10" class="q"><h2>Quaestio 10</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 10 pr."><a name="33912"><span class="ref">[33912] |
| 53 | 2081 Iª-IIae q. 10 pr.</span></a> Deinde considerandum est de modo |
| 28 | 2082 quo voluntas movetur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 2083 voluntas ad aliquid naturaliter moveatur. Secundo, utrum de | |
| 2084 necessitate moveatur a suo obiecto. Tertio, utrum de necessitate | |
| 2085 moveatur ab appetitu inferiori. Quarto, utrum de necessitate | |
| 53 | 2086 moveatur ab exteriori motivo quod est Deus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="33913"><span class="ref">[33913] Iª-IIae q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2087 sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveatur ad aliquid |
| 2088 naturaliter. Agens enim naturale dividitur contra agens | |
| 2089 voluntarium, ut patet in principio II Physic. Non ergo voluntas ad | |
| 53 | 2090 aliquid naturaliter movetur.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="33914"><span class="ref">[33914] Iª-IIae q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2091 id quod est naturale, inest alicui semper; sicut igni esse calidum. |
| 2092 Sed nullus motus inest voluntati semper. Ergo nullus motus est | |
| 53 | 2093 naturalis voluntati.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="33915"><span class="ref">[33915] Iª-IIae q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2094 natura est determinata ad unum. Sed voluntas se habet ad opposita. |
| 53 | 2095 Ergo voluntas nihil naturaliter vult.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 s. c."><a name="33916"><span class="ref">[33916] Iª-IIae q. 10 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2096 est quod motus voluntatis sequitur actum intellectus. Sed |
| 2097 intellectus aliqua intelligit naturaliter. Ergo et voluntas aliqua | |
| 53 | 2098 vult naturaliter.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 co."><a name="33917"><span class="ref">[33917] Iª-IIae q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2099 dicendum quod, sicut Boetius dicit in libro de duabus naturis, et |
| 2100 philosophus in V Metaphys., natura dicitur multipliciter. Quandoque | |
| 2101 enim dicitur principium intrinsecum in rebus mobilibus. Et talis | |
| 2102 natura est vel materia, vel forma materialis, ut patet ex II | |
| 2103 Physic. Alio modo dicitur natura quaelibet substantia, vel etiam | |
| 2104 quodlibet ens. Et secundum hoc, illud dicitur esse naturale rei, | |
| 2105 quod convenit ei secundum suam substantiam. Et hoc est quod per se | |
| 2106 inest rei. In omnibus autem, ea quae non per se insunt, reducuntur | |
| 2107 in aliquid quod per se inest, sicut in principium. Et ideo necesse | |
| 2108 est quod, hoc modo accipiendo naturam, semper principium in his | |
| 2109 quae conveniunt rei, sit naturale. Et hoc manifeste apparet in | |
| 2110 intellectu, nam principia intellectualis cognitionis sunt | |
| 2111 naturaliter nota. Similiter etiam principium motuum voluntariorum | |
| 2112 oportet esse aliquid naturaliter volitum. Hoc autem est bonum in | |
| 2113 communi, in quod voluntas naturaliter tendit, sicut etiam quaelibet | |
| 2114 potentia in suum obiectum, et etiam ipse finis ultimus, qui hoc | |
| 2115 modo se habet in appetibilibus, sicut prima principia | |
| 2116 demonstrationum in intelligibilibus, et universaliter omnia illa | |
| 2117 quae conveniunt volenti secundum suam naturam. Non enim per | |
| 2118 voluntatem appetimus solum ea quae pertinent ad potentiam | |
| 2119 voluntatis; sed etiam ea quae pertinent ad singulas potentias, et | |
| 2120 ad totum hominem. Unde naturaliter homo vult non solum obiectum | |
| 2121 voluntatis, sed etiam alia quae conveniunt aliis potentiis, ut | |
| 2122 cognitionem veri, quae convenit intellectui; et esse et vivere et | |
| 2123 alia huiusmodi, quae respiciunt consistentiam naturalem; quae omnia | |
| 2124 comprehenduntur sub obiecto voluntatis, sicut quadam particularia | |
| 53 | 2125 bona.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 ad 1"><a name="33918"><span class="ref">[33918] Iª-IIae q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2126 ergo dicendum quod voluntas dividitur contra naturam, sicut una |
| 2127 causa contra aliam, quaedam enim fiunt naturaliter, et quaedam | |
| 2128 fiunt voluntarie. Est autem alius modus causandi proprius | |
| 2129 voluntati, quae est domina sui actus, praeter modum qui convenit | |
| 2130 naturae, quae est determinata ad unum. Sed quia voluntas in aliqua | |
| 2131 natura fundatur, necesse est quod motus proprius naturae, quantum | |
| 2132 ad aliquid, participetur in voluntate, sicut quod est prioris | |
| 2133 causae, participatur a posteriori. Est enim prius in unaquaque re | |
| 2134 ipsum esse, quod est per naturam, quam velle, quod est per | |
| 53 | 2135 voluntatem. Et inde est quod voluntas naturaliter aliquid vult.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 ad 2"><a name="33919"><span class="ref">[33919] Iª-IIae q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2136 dicendum quod in rebus naturalibus id quod est naturale quasi |
| 2137 consequens formam tantum, semper actu inest, sicut calidum igni. | |
| 2138 Quod autem est naturale sicut consequens materiam, non semper actu | |
| 2139 inest, sed quandoque secundum potentiam tantum. Nam forma est | |
| 2140 actus, materia vero potentia. Motus autem est actus existentis in | |
| 2141 potentia. Et ideo illa quae pertinent ad motum, vel quae | |
| 2142 consequuntur motum, in rebus naturalibus, non semper insunt, sicut | |
| 2143 ignis non semper movetur sursum, sed quando est extra locum suum. | |
| 2144 Et similiter non oportet quod voluntas, quae de potentia in actum | |
| 2145 reducitur dum aliquid vult, semper actu velit, sed solum quando est | |
| 2146 in aliqua dispositione determinata. Voluntas autem Dei, quae est | |
| 53 | 2147 actus purus, semper est in actu volendi.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 ad 3"><a name="33920"><span class="ref">[33920] Iª-IIae q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2148 dicendum quod naturae semper respondet unum, proportionatum tamen |
| 2149 naturae. Naturae enim in genere, respondet aliquid unum in genere; | |
| 2150 et naturae in specie acceptae, respondet unum in specie; naturae | |
| 2151 autem individuatae respondet aliquid unum individuale. Cum igitur | |
| 2152 voluntas sit quaedam vis immaterialis sicut et intellectus, | |
| 2153 respondet sibi naturaliter aliquod unum commune, scilicet bonum, | |
| 2154 sicut etiam intellectui aliquod unum commune, scilicet verum, vel | |
| 2155 ens, vel quod quid est. Sub bono autem communi multa particularia | |
| 53 | 2156 bona continentur, ad quorum nullum voluntas determinatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="33921"><span class="ref">[33921] Iª-IIae q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2157 sic proceditur. Videtur quod voluntas de necessitate moveatur a suo |
| 2158 obiecto. Obiectum enim voluntatis comparatur ad ipsam sicut motivum | |
| 2159 ad mobile, ut patet in III de anima. Sed motivum, si sit | |
| 2160 sufficiens, ex necessitate movet mobile. Ergo voluntas ex | |
| 53 | 2161 necessitate potest moveri a suo obiecto.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="33922"><span class="ref">[33922] Iª-IIae q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2162 sicut voluntas est vis immaterialis, ita et intellectus, et utraque |
| 2163 potentia ad obiectum universale ordinatur, ut dictum est. Sed | |
| 2164 intellectus ex necessitate movetur a suo obiecto. Ergo et voluntas | |
| 53 | 2165 a suo.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="33923"><span class="ref">[33923] Iª-IIae q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2166 omne quod quis vult, aut est finis, aut aliquid ordinatum ad finem. |
| 2167 Sed finem aliquis ex necessitate vult, ut videtur, quia est sicut | |
| 2168 principium in speculativis, cui ex necessitate assentimus. Finis | |
| 2169 autem est ratio volendi ea quae sunt ad finem, et sic videtur quod | |
| 2170 etiam ea quae sunt ad finem, ex necessitate velimus. Voluntas ergo | |
| 53 | 2171 ex necessitate movetur a suo obiecto.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 s. c."><a name="33924"><span class="ref">[33924] Iª-IIae q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2172 est quod potentiae rationales, secundum philosophum, sunt ad |
| 2173 opposita. Sed voluntas est potentia rationalis, est enim in | |
| 2174 ratione, ut dicitur in III de anima. Ergo voluntas se habet ad | |
| 2175 opposita. Non ergo ex necessitate movetur ad alterum | |
| 53 | 2176 oppositorum.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 co."><a name="33925"><span class="ref">[33925] Iª-IIae q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2177 dicendum quod voluntas movetur dupliciter, uno modo, quantum ad |
| 2178 exercitium actus; alio modo, quantum ad specificationem actus, quae | |
| 2179 est ex obiecto. Primo ergo modo, voluntas a nullo obiecto ex | |
| 2180 necessitate movetur, potest enim aliquis de quocumque obiecto non | |
| 2181 cogitare, et per consequens neque actu velle illud. Sed quantum ad | |
| 2182 secundum motionis modum, voluntas ab aliquo obiecto ex necessitate | |
| 2183 movetur, ab aliquo autem non. In motu enim cuiuslibet potentiae a | |
| 2184 suo obiecto, consideranda est ratio per quam obiectum movet | |
| 2185 potentiam. Visibile enim movet visum sub ratione coloris actu | |
| 2186 visibilis. Unde si color proponatur visui, ex necessitate movet | |
| 2187 visum, nisi aliquis visum avertat, quod pertinet ad exercitium | |
| 2188 actus. Si autem proponeretur aliquid visui quod non omnibus modis | |
| 2189 esset color in actu, sed secundum aliquid esset tale, secundum | |
| 2190 autem aliquid non tale, non ex necessitate visus tale obiectum | |
| 2191 videret, posset enim intendere in ipsum ex ea parte qua non est | |
| 2192 coloratum in actu, et sic ipsum non videret. Sicut autem coloratum | |
| 2193 in actu est obiectum visus, ita bonum est obiectum voluntatis. Unde | |
| 2194 si proponatur aliquod obiectum voluntati quod sit universaliter | |
| 2195 bonum et secundum omnem considerationem, ex necessitate voluntas in | |
| 2196 illud tendet, si aliquid velit, non enim poterit velle oppositum. | |
| 2197 Si autem proponatur sibi aliquod obiectum quod non secundum | |
| 2198 quamlibet considerationem sit bonum, non ex necessitate voluntas | |
| 2199 feretur in illud. Et quia defectus cuiuscumque boni habet rationem | |
| 2200 non boni, ideo illud solum bonum quod est perfectum et cui nihil | |
| 2201 deficit, est tale bonum quod voluntas non potest non velle, quod | |
| 2202 est beatitudo. Alia autem quaelibet particularia bona, inquantum | |
| 2203 deficiunt ab aliquo bono, possunt accipi ut non bona, et secundum | |
| 2204 hanc considerationem, possunt repudiari vel approbari a voluntate, | |
| 53 | 2205 quae potest in idem ferri secundum diversas considerationes.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 ad 1"><a name="33926"><span class="ref">[33926] Iª-IIae q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2206 ergo dicendum quod sufficiens motivum alicuius potentiae non est |
| 2207 nisi obiectum quod totaliter habet rationem motivi. Si autem in | |
| 53 | 2208 aliquo deficiat, non ex necessitate movebit, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 ad 2"><a name="33927"><span class="ref">[33927] Iª-IIae q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2209 dicendum quod intellectus ex necessitate movetur a tali obiecto |
| 2210 quod est semper et ex necessitate verum, non autem ab eo quod | |
| 2211 potest esse verum et falsum, scilicet a contingenti, sicut et de | |
| 53 | 2212 bono dictum est.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 ad 3"><a name="33928"><span class="ref">[33928] Iª-IIae q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2213 dicendum quod finis ultimus ex necessitate movet voluntatem, quia |
| 2214 est bonum perfectum. Et similiter illa quae ordinantur ad hunc | |
| 2215 finem, sine quibus finis haberi non potest, sicut esse et vivere et | |
| 2216 huiusmodi. Alia vero, sine quibus finis haberi potest, non ex | |
| 2217 necessitate vult qui vult finem, sicut conclusiones sine quibus | |
| 2218 principia possunt esse vera, non ex necessitate credit qui credit | |
| 53 | 2219 principia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="33929"><span class="ref">[33929] Iª-IIae q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2220 sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate moveatur a |
| 2221 passione appetitus inferioris. Dicit enim apostolus, Rom. VII, | |
| 2222 <i>non enim quod volo bonum, hoc ago; sed quod odi malum, illud | |
| 2223 facio</i>, quod dicitur propter concupiscentiam, quae est passio | |
| 53 | 2224 quaedam. Ergo voluntas ex necessitate movetur a passione.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="33930"><span class="ref">[33930] Iª-IIae q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2225 sicut dicitur in III Ethic., <i>qualis unusquisque est, talis finis |
| 2226 videtur ei</i>. Sed non est in potestate voluntatis quod statim | |
| 2227 passionem abiiciat. Ergo non est in potestate voluntatis quod non | |
| 53 | 2228 velit illud ad quod passio se inclinat.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="33931"><span class="ref">[33931] Iª-IIae q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2229 causa universalis non applicatur ad effectum particularem nisi |
| 2230 mediante causa particulari, unde et ratio universalis non movet | |
| 2231 nisi mediante aestimatione particulari, ut dicitur in III de anima. | |
| 2232 Sed sicut se habet ratio universalis ad aestimationem particularem, | |
| 2233 ita se habet voluntas ad appetitum sensitivum. Ergo ad aliquod | |
| 2234 particulare volendum non movetur voluntas nisi mediante appetitu | |
| 2235 sensitivo. Ergo si appetitus sensitivus sit per aliquam passionem | |
| 2236 ad aliquid dispositus, voluntas non poterit in contrarium | |
| 53 | 2237 moveri.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 s. c."><a name="33932"><span class="ref">[33932] Iª-IIae q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2238 est quod dicitur Gen. IV, <i>subter te erit appetitus tuus, et tu |
| 2239 dominaberis illius</i>. Non ergo voluntas hominis ex necessitate | |
| 53 | 2240 movetur ab appetitu inferiori.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 co."><a name="33933"><span class="ref">[33933] Iª-IIae q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2241 dicendum quod, sicut supra dictum est, passio appetitus sensitivi |
| 2242 movet voluntatem ex ea parte qua voluntas movetur ab obiecto, | |
| 2243 inquantum scilicet homo aliqualiter dispositus per passionem, | |
| 2244 iudicat aliquid esse conveniens et bonum quod extra passionem | |
| 2245 existens non iudicaret. Huiusmodi autem immutatio hominis per | |
| 2246 passionem duobus modis contingit. Uno modo, sic quod totaliter | |
| 2247 ratio ligatur, ita quod homo usum rationis non habet, sicut | |
| 2248 contingit in his qui propter vehementem iram vel concupiscentiam | |
| 2249 furiosi vel amentes fiunt, sicut et propter aliquam aliam | |
| 2250 perturbationem corporalem; huiusmodi enim passiones non sine | |
| 2251 corporali transmutatione accidunt. Et de talibus eadem est ratio | |
| 2252 sicut et de animalibus brutis, quae ex necessitate sequuntur | |
| 2253 impetum passionis, in his enim non est aliquis rationis motus, et | |
| 2254 per consequens nec voluntatis. Aliquando autem ratio non totaliter | |
| 2255 absorbetur a passione, sed remanet quantum ad aliquid iudicium | |
| 2256 rationis liberum. Et secundum hoc remanet aliquid de motu | |
| 2257 voluntatis. Inquantum ergo ratio manet libera et passioni non | |
| 2258 subiecta, intantum voluntatis motus qui manet, non ex necessitate | |
| 2259 tendit ad hoc ad quod passio inclinat. Et sic aut motus voluntatis | |
| 2260 non est in homine, sed sola passio dominatur, aut, si motus | |
| 53 | 2261 voluntatis sit, non ex necessitate sequitur passionem.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 ad 1"><a name="33934"><span class="ref">[33934] Iª-IIae q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2262 ergo dicendum quod, etsi voluntas non possit facere quin motus |
| 2263 concupiscentiae insurgat, de quo apostolus dicit Rom. VII, <i>quod | |
| 2264 odi malum, illud facio</i>, idest concupisco; tamen potest voluntas | |
| 2265 non velle concupiscere, aut concupiscentiae non consentire. Et sic | |
| 53 | 2266 non ex necessitate sequitur concupiscentiae motum.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 ad 2"><a name="33935"><span class="ref">[33935] Iª-IIae q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2267 dicendum quod, cum in homine duae sint naturae, intellectualis |
| 2268 scilicet et sensitiva, quandoque quidem est homo aliqualis | |
| 2269 uniformiter secundum totam animam, quia scilicet vel pars sensitiva | |
| 2270 totaliter subiicitur rationi, sicut contingit in virtuosis; vel e | |
| 2271 converso ratio totaliter absorbetur a passione sicut accidit in | |
| 2272 amentibus. Sed aliquando, etsi ratio obnubiletur a passione, | |
| 2273 remanet tamen aliquid rationis liberum. Et secundum hoc potest | |
| 2274 aliquis vel totaliter passionem repellere; vel saltem se tenere ne | |
| 2275 passionem sequatur. In tali enim dispositione, quia homo secundum | |
| 2276 diversas partes animae diversimode disponitur, aliud ei videtur | |
| 53 | 2277 secundum rationem, et aliud secundum passionem.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 ad 3"><a name="33936"><span class="ref">[33936] Iª-IIae q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2278 dicendum quod voluntas non solum movetur a bono universali |
| 2279 apprehenso per rationem, sed etiam a bono apprehenso per sensum. Et | |
| 2280 ideo potest moveri ad aliquod particulare bonum absque passione | |
| 2281 appetitus sensitivi. Multa enim volumus et operamur absque | |
| 2282 passione, per solam electionem, ut maxime patet in his in quibus | |
| 53 | 2283 ratio renititur passioni.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="33937"><span class="ref">[33937] Iª-IIae q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2284 sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate moveatur a |
| 2285 Deo. Omne enim agens cui resisti non potest, ex necessitate movet. | |
| 2286 Sed Deo, cum sit infinitae virtutis, resisti non potest, unde | |
| 2287 dicitur Rom. IX, <i>voluntati eius quis resistit?</i> Ergo Deus ex | |
| 53 | 2288 necessitate movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="33938"><span class="ref">[33938] Iª-IIae q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2289 voluntas ex necessitate movetur in illa quae naturaliter vult, ut |
| 2290 dictum est. <i>Sed hoc est unicuique rei naturale, quod Deus in ea | |
| 2291 operatur</i>, ut Augustinus dicit, XXVI contra Faustum. Ergo | |
| 53 | 2292 voluntas ex necessitate vult omne illud ad quod a Deo movetur.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="33939"><span class="ref">[33939] Iª-IIae q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2293 possibile est quo posito non sequitur impossibile. Sequitur autem |
| 2294 impossibile, si ponatur quod voluntas non velit hoc ad quod Deus | |
| 2295 eam movet, quia secundum hoc, operatio Dei esset inefficax. Non | |
| 2296 ergo est possibile voluntatem non velle hoc ad quod Deus eam movet. | |
| 53 | 2297 Ergo necesse est eam hoc velle.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 s. c."><a name="33940"><span class="ref">[33940] Iª-IIae q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2298 est quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, |
| 2299 et reliquit eum in manu consilii sui</i>. Non ergo ex necessitate | |
| 53 | 2300 movet voluntatem eius.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 co."><a name="33941"><span class="ref">[33941] Iª-IIae q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2301 dicendum quod, sicut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>ad |
| 2302 providentiam divinam non pertinet naturam rerum corrumpere, sed | |
| 2303 servare</i>. Unde omnia movet secundum eorum conditionem, ita quod | |
| 2304 ex causis necessariis per motionem divinam consequuntur effectus ex | |
| 2305 necessitate; ex causis autem contingentibus sequuntur effectus | |
| 2306 contingenter. Quia igitur voluntas est activum principium non | |
| 2307 determinatum ad unum, sed indifferenter se habens ad multa, sic | |
| 2308 Deus ipsam movet, quod non ex necessitate ad unum determinat, sed | |
| 2309 remanet motus eius contingens et non necessarius, nisi in his ad | |
| 53 | 2310 quae naturaliter movetur.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 ad 1"><a name="33942"><span class="ref">[33942] Iª-IIae q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2311 ergo dicendum quod voluntas divina non solum se extendit ut aliquid |
| 2312 fiat per rem quam movet, sed ut etiam eo modo fiat quo congruit | |
| 2313 naturae ipsius. Et ideo magis repugnaret divinae motioni, si | |
| 2314 voluntas ex necessitate moveretur, quod suae naturae non competit; | |
| 53 | 2315 quam si moveretur libere, prout competit suae naturae.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 ad 2"><a name="33943"><span class="ref">[33943] Iª-IIae q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2316 dicendum quod naturale est unicuique quod Deus operatur in ipso ut |
| 2317 sit ei naturale, sic enim unicuique convenit aliquid, secundum quod | |
| 2318 Deus vult quod ei conveniat. Non autem vult quod quidquid operatur | |
| 2319 in rebus, sit eis naturale, puta quod mortui resurgant. Sed hoc | |
| 53 | 2320 vult unicuique esse naturale, quod potestati divinae subdatur.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 ad 3"><a name="33944"><span class="ref">[33944] Iª-IIae q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2321 dicendum quod, si Deus movet voluntatem ad aliquid, incompossibile |
| 2322 est huic positioni quod voluntas ad illud non moveatur. Non tamen | |
| 2323 est impossibile simpliciter. Unde non sequitur quod voluntas a Deo | |
| 59 | 2324 ex necessitate moveatur.</p></div></div><div id="q11" class="q"><h2>Quaestio 11</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 11 pr."><a name="33945"><span class="ref">[33945] |
| 53 | 2325 Iª-IIae q. 11 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 2326 fruitione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum frui sit |
| 2327 actus appetitivae potentiae. Secundo, utrum soli rationali | |
| 2328 creaturae conveniat, an etiam animalibus brutis. Tertio, utrum | |
| 2329 fruitio sit tantum ultimi finis. Quarto, utrum sit solum finis | |
| 53 | 2330 habiti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="33946"><span class="ref">[33946] Iª-IIae q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2331 sic proceditur. Videtur quod frui non sit solum appetitivae |
| 2332 potentiae. Frui enim nihil aliud esse videtur quam fructum capere. | |
| 2333 Sed fructum humanae vitae, qui est beatitudo, capit intellectus, in | |
| 2334 cuius actu beatitudo consistit, ut supra ostensum est. Ergo frui | |
| 53 | 2335 non est appetitivae potentiae, sed intellectus.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="33947"><span class="ref">[33947] Iª-IIae q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2336 quaelibet potentia habet proprium finem, qui est eius perfectio, |
| 2337 sicut visus finis est cognoscere visibile, auditus percipere sonos, | |
| 2338 et sic de aliis. Sed finis rei est fructus eius. Ergo frui est | |
| 53 | 2339 potentiae cuiuslibet, et non solum appetitivae.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="33948"><span class="ref">[33948] Iª-IIae q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2340 fruitio delectationem quandam importat. Sed delectatio sensibilis |
| 2341 pertinet ad sensum, qui delectatur in suo obiecto, et eadem | |
| 2342 ratione, delectatio intellectualis ad intellectum. Ergo fruitio | |
| 53 | 2343 pertinet ad apprehensivam potentiam, et non ad appetitivam.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 s. c."><a name="33949"><span class="ref">[33949] Iª-IIae q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2344 est quod Augustinus dicit, I de Doctr. Christ., et in X de Trin., |
| 2345 <i>frui est amore inhaerere alicui rei propter seipsam</i>. Sed | |
| 2346 amor pertinet ad appetitivam potentiam. Ergo et frui est actus | |
| 53 | 2347 appetitivae potentiae.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 co."><a name="33950"><span class="ref">[33950] Iª-IIae q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2348 dicendum quod fruitio et fructus ad idem pertinere videntur, et |
| 2349 unum ex altero derivari. Quid autem a quo, nihil ad propositum | |
| 2350 refert; nisi quod hoc probabile videtur, quod id quod magis est | |
| 2351 manifestum, prius etiam fuerit nominatum. Sunt autem nobis primo | |
| 2352 manifesta quae sunt sensibilia magis. Unde a sensibilibus fructibus | |
| 2353 nomen fruitionis derivatum videtur. Fructus autem sensibilis est id | |
| 2354 quod ultimum ex arbore expectatur, et cum quadam suavitate | |
| 2355 percipitur. Unde fruitio pertinere videtur ad amorem vel | |
| 2356 delectationem quam aliquis habet de ultimo expectato, quod est | |
| 2357 finis. Finis autem et bonum est obiectum appetitivae potentiae. | |
| 2358 Unde manifestum est quod fruitio est actus appetitivae | |
| 53 | 2359 potentiae.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 ad 1"><a name="33951"><span class="ref">[33951] Iª-IIae q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2360 ergo dicendum quod nihil prohibet unum et idem, secundum diversas |
| 2361 rationes, ad diversas potentias pertinere. Ipsa igitur visio Dei, | |
| 2362 inquantum est visio, est actus intellectus, inquantum autem est | |
| 2363 bonum et finis, est voluntatis obiectum. Et hoc modo est eius | |
| 2364 fruitio. Et sic hunc finem intellectus consequitur tanquam potentia | |
| 2365 agens, voluntas autem tanquam potentia movens ad finem, et fruens | |
| 53 | 2366 fine iam adepto.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 ad 2"><a name="33952"><span class="ref">[33952] Iª-IIae q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2367 dicendum quod perfectio et finis cuiuslibet alterius potentiae, |
| 2368 continetur sub obiecto appetitivae, sicut proprium sub communi, ut | |
| 2369 dictum est supra. Unde perfectio et finis cuiuslibet potentiae, | |
| 2370 inquantum est quoddam bonum, pertinet ad appetitivam. Propter quod | |
| 2371 appetitiva potentia movet alias ad suos fines; et ipsa consequitur | |
| 53 | 2372 finem, quando quaelibet aliarum pertingit ad finem.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 ad 3"><a name="33953"><span class="ref">[33953] Iª-IIae q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2373 dicendum quod in delectatione duo sunt, scilicet perceptio |
| 2374 convenientis, quae pertinet ad apprehensivam potentiam; et | |
| 2375 complacentia eius quod offertur ut conveniens. Et hoc pertinet ad | |
| 53 | 2376 appetitivam potentiam, in qua ratio delectationis completur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="33954"><span class="ref">[33954] Iª-IIae q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2377 sic proceditur. Videtur quod frui solummodo sit hominum. Dicit enim |
| 2378 Augustinus, in I de Doct. Christ., quod <i>nos homines sumus qui | |
| 53 | 2379 fruimur et utimur</i>. Non ergo alia animalia frui possunt.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="33955"><span class="ref">[33955] Iª-IIae q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2380 frui est ultimi finis. Sed ad ultimum finem non possunt pertingere |
| 53 | 2381 bruta animalia. Ergo eorum non est frui.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="33956"><span class="ref">[33956] Iª-IIae q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2382 sicut appetitus sensitivus est sub intellectivo, ita appetitus |
| 2383 naturalis est sub sensitivo. Si igitur frui pertinet ad appetitum | |
| 2384 sensitivum, videtur quod pari ratione possit ad naturalem | |
| 2385 pertinere. Quod patet esse falsum, quia eius non est delectari. | |
| 2386 Ergo appetitus sensitivi non est frui. Et ita non convenit brutis | |
| 53 | 2387 animalibus.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 s. c."><a name="33957"><span class="ref">[33957] Iª-IIae q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2388 est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., |
| 2389 <i>frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate, non absurde | |
| 53 | 2390 existimantur et bestiae</i>.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 co."><a name="33958"><span class="ref">[33958] Iª-IIae q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2391 dicendum quod, sicut ex praedictis habetur, frui non est actus |
| 2392 potentiae pervenientis ad finem sicut exequentis, sed potentiae | |
| 2393 imperantis executionem, dictum est enim quod est appetitivae | |
| 2394 potentiae. In rebus autem cognitione carentibus invenitur quidem | |
| 2395 potentia pertingens ad finem per modum exequentis, sicut qua grave | |
| 2396 tendit deorsum et leve sursum. Sed potentia ad quam pertineat finis | |
| 2397 per modum imperantis, non invenitur in eis; sed in aliqua superiori | |
| 2398 natura, quae sic movet totam naturam per imperium, sicut in | |
| 2399 habentibus cognitionem appetitus movet alias potentias ad suos | |
| 2400 actus. Unde manifestum est quod in his quae cognitione carent, | |
| 2401 quamvis pertingant ad finem, non invenitur fruitio finis; sed solum | |
| 2402 in his quae cognitionem habent. Sed cognitio finis est duplex, | |
| 2403 perfecta, et imperfecta. Perfecta quidem, qua non solum cognoscitur | |
| 2404 id quod est finis et bonum, sed universalis ratio finis et boni, et | |
| 2405 talis cognitio est solius rationalis naturae. Imperfecta autem | |
| 2406 cognitio est qua cognoscitur particulariter finis et bonum, et | |
| 2407 talis cognitio est in brutis animalibus. Quorum etiam virtutes | |
| 2408 appetitivae non sunt imperantes libere; sed secundum naturalem | |
| 2409 instinctum ad ea quae apprehenduntur, moventur. Unde rationali | |
| 2410 naturae convenit fruitio secundum rationem perfectam, brutis autem | |
| 2411 animalibus secundum rationem imperfectam, aliis autem creaturis | |
| 53 | 2412 nullo modo.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 1"><a name="33959"><span class="ref">[33959] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 2413 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de fruitione perfecta.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 2"><a name="33960"><span class="ref">[33960] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2414 dicendum quod non oportet quod fruitio sit ultimi finis |
| 2415 simpliciter, sed eius quod habetur ab unoquoque pro ultimo | |
| 53 | 2416 fine.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 3"><a name="33961"><span class="ref">[33961] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2417 dicendum quod appetitus sensitivus consequitur aliquam cognitionem, |
| 2418 non autem appetitus naturalis, praecipue prout est in his quae | |
| 53 | 2419 cognitione carent.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 4"><a name="33962"><span class="ref">[33962] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2420 dicendum, quod Augustinus ibi loquitur de fruitione imperfecta. |
| 2421 Quod ex ipso modo loquendi apparet, dicit enim quod frui non adeo | |
| 2422 absurde existimantur et bestiae, scilicet sicut uti absurdissime | |
| 53 | 2423 dicerentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="33963"><span class="ref">[33963] Iª-IIae q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2424 sic proceditur. Videtur quod fruitio non sit tantum ultimi finis. |
| 2425 Dicit enim apostolus, ad Philem., <i>ita, frater, ego te fruar in | |
| 2426 domino</i>. Sed manifestum est quod Paulus non posuerat ultimum | |
| 53 | 2427 suum finem in homine. Ergo frui non tantum est ultimi finis.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="33964"><span class="ref">[33964] Iª-IIae q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2428 fructus est quo aliquis fruitur. Sed apostolus dicit, ad Galat. V, |
| 2429 fructus spiritus est caritas, gaudium, pax, et cetera huiusmodi; | |
| 2430 quae non habent rationem ultimi finis. Non ergo fruitio est tantum | |
| 53 | 2431 ultimi finis.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 arg. 3"><a name="33965"><span class="ref">[33965] Iª-IIae q. 11 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2432 actus voluntatis supra seipsos reflectuntur, volo enim me velle, et |
| 2433 amo me amare. Sed frui est actus voluntatis, voluntas enim est per | |
| 2434 quam fruimur, ut Augustinus dicit X de Trin. Ergo aliquis fruitur | |
| 2435 sua fruitione. Sed fruitio non est ultimus finis hominis, sed solum | |
| 2436 bonum increatum, quod est Deus. Non ergo fruitio est solum ultimi | |
| 53 | 2437 finis.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 s. c."><a name="33966"><span class="ref">[33966] Iª-IIae q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2438 est quod Augustinus dicit, X de Trin., <i>non fruitur si quis id |
| 2439 quod in facultatem voluntatis assumit, propter aliud appetit</i>. | |
| 2440 Sed solum ultimus finis est qui non propter aliud appetitur. Ergo | |
| 53 | 2441 solius ultimi finis est fruitio.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 co."><a name="33967"><span class="ref">[33967] Iª-IIae q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2442 dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem fructus duo pertinent, |
| 2443 scilicet quod sit ultimum; et quod appetitum quietet quadam | |
| 2444 dulcedine vel delectatione. Ultimum autem est simpliciter, et | |
| 2445 secundum quid, simpliciter quidem, quod ad aliud non refertur; sed | |
| 2446 secundum quid, quod est aliquorum ultimum. Quod ergo est | |
| 2447 simpliciter ultimum, in quo aliquid delectatur sicut in ultimo | |
| 2448 fine, hoc proprie dicitur fructus, et eo proprie dicitur aliquis | |
| 2449 frui. Quod autem in seipso non est delectabile, sed tantum | |
| 2450 appetitur in ordine ad aliud, sicut potio amara ad sanitatem; nullo | |
| 2451 modo fructus dici potest. Quod autem in se habet quandam | |
| 2452 delectationem, ad quam quaedam praecedentia referuntur, potest | |
| 2453 quidem aliquo modo dici fructus, sed non proprie, et secundum | |
| 2454 completam rationem fructus, eo dicimur frui. Unde Augustinus, in X | |
| 2455 de Trin., dicit quod <i>fruimur cognitis in quibus voluntas | |
| 2456 delectata conquiescit</i>. Non autem quiescit simpliciter nisi in | |
| 2457 ultimo, quia quandiu aliquid expectatur, motus voluntatis remanet | |
| 2458 in suspenso, licet iam ad aliquid pervenerit. Sicut in motu locali, | |
| 2459 licet illud quod est medium in magnitudine, sit principium et | |
| 2460 finis; non tamen accipitur ut finis in actu, nisi quando in eo | |
| 53 | 2461 quiescitur.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 ad 1"><a name="33968"><span class="ref">[33968] Iª-IIae q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2462 ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit in I de Doctr. Christ., |
| 2463 <i>si dixisset te fruar, et non addidisset in domino, videretur | |
| 2464 finem dilectionis in eo posuisse. Sed quia illud addidit, in domino | |
| 2465 se posuisse finem, atque eo se frui significavit</i>. Ut sic fratre | |
| 53 | 2466 se frui dixerit non tanquam termino, sed tanquam medio.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 ad 2"><a name="33969"><span class="ref">[33969] Iª-IIae q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2467 dicendum quod fructus aliter comparatur ad arborem producentem, et |
| 2468 aliter ad hominem fruentem. Ad arborem quidem producentem | |
| 2469 comparatur ut effectus ad causam, ad fruentem autem, sicut ultimum | |
| 2470 expectatum et delectans. Dicuntur igitur ea quae enumerat ibi | |
| 2471 apostolus, fructus, quia sunt effectus quidam spiritus sancti in | |
| 2472 nobis, unde et fructus spiritus dicuntur, non autem ita quod eis | |
| 2473 fruamur tanquam ultimo fine. Vel aliter dicendum quod dicuntur | |
| 2474 fructus, secundum Ambrosium, quia propter se petenda sunt, non | |
| 2475 quidem ita quod ad beatitudinem non referantur; sed quia in seipsis | |
| 53 | 2476 habent unde nobis placere debeant.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 ad 3"><a name="33970"><span class="ref">[33970] Iª-IIae q. 11 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2477 dicendum quod, sicut supra dictum est finis dicitur dupliciter, uno |
| 2478 modo, ipsa res; alio modo, adeptio rei. Quae quidem non sunt duo | |
| 2479 fines, sed unus finis, in se consideratus, et alteri applicatus. | |
| 2480 Deus igitur est ultimus finis sicut res quae ultimo quaeritur, | |
| 2481 fruitio autem sicut adeptio huius ultimi finis. Sicut igitur non | |
| 2482 est alius finis Deus, et fruitio Dei; ita eadem ratio fruitionis | |
| 2483 est qua fruimur Deo, et qua fruimur divina fruitione. Et eadem | |
| 53 | 2484 ratio est de beatitudine creata, quae in fruitione consistit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="33971"><span class="ref">[33971] Iª-IIae q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2485 sic proceditur. Videtur quod fruitio non sit nisi finis habiti. |
| 2486 Dicit enim Augustinus, X de Trin., quod <i>frui est cum gaudio uti, | |
| 2487 non adhuc spei, sed iam rei</i>. Sed quandiu non habetur, non est | |
| 53 | 2488 gaudium rei, sed spei. Ergo fruitio non est nisi finis habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="33972"><span class="ref">[33972] Iª-IIae q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2489 sicut dictum est, fruitio non est proprie nisi ultimi finis, quia |
| 2490 solus ultimus finis quietat appetitum. Sed appetitus non quietatur | |
| 2491 nisi in fine iam habito. Ergo fruitio, proprie loquendo, non est | |
| 53 | 2492 nisi finis habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="33973"><span class="ref">[33973] Iª-IIae q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2493 frui est capere fructum. Sed non capitur fructus, nisi quando iam |
| 53 | 2494 finis habetur. Ergo fruitio non est nisi finis habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 s. c."><a name="33974"><span class="ref">[33974] Iª-IIae q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2495 <i>frui est amore inhaerere alicui rei propter seipsam</i>, ut |
| 2496 Augustinus dicit. Sed hoc potest fieri etiam de re non habita. Ergo | |
| 53 | 2497 frui potest esse etiam finis non habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 co."><a name="33975"><span class="ref">[33975] Iª-IIae q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2498 dicendum quod frui importat comparationem quandam voluntatis ad |
| 2499 ultimum finem, secundum quod voluntas habet aliquid pro ultimo | |
| 2500 fine. Habetur autem finis dupliciter, uno modo, perfecte; et alio | |
| 2501 modo, imperfecte. Perfecte quidem, quando habetur non solum in | |
| 2502 intentione, sed etiam in re, imperfecte autem, quando habetur in | |
| 2503 intentione tantum. Est ergo perfecta fruitio finis iam habiti | |
| 2504 realiter. Sed imperfecta est etiam finis non habiti realiter, sed | |
| 53 | 2505 in intentione tantum.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 ad 1"><a name="33976"><span class="ref">[33976] Iª-IIae q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 2506 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de fruitione perfecta.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 ad 2"><a name="33977"><span class="ref">[33977] Iª-IIae q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2507 dicendum quod quies voluntatis dupliciter impeditur, uno modo, ex |
| 2508 parte obiecti, quia scilicet non est ultimus finis, sed ad aliud | |
| 2509 ordinatur; alio modo, ex parte appetentis finem qui nondum | |
| 2510 adipiscitur finem. Obiectum autem est quod dat speciem actui, sed | |
| 2511 ab agente dependet modus agendi, ut sit perfectus vel imperfectus, | |
| 2512 secundum conditionem agentis. Et ideo eius quod non est ultimus | |
| 2513 finis, fruitio est impropria, quasi deficiens a specie fruitionis. | |
| 2514 Finis autem ultimi non habiti, est fruitio propria quidem, sed | |
| 53 | 2515 imperfecta, propter imperfectum modum habendi ultimum finem.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 ad 3"><a name="33978"><span class="ref">[33978] Iª-IIae q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2516 dicendum quod finem accipere vel habere dicitur aliquis, non solum |
| 59 | 2517 secundum rem, sed etiam secundum intentionem, ut dictum est.</p></div></div><div id="q12" class="q"><h2>Quaestio 12</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 12 pr."><a name="33979"><span class="ref">[33979] |
| 53 | 2518 Iª-IIae q. 12 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 2519 intentione. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum intentio |
| 2520 sit actus intellectus, vel voluntatis secundo, utrum sit tantum | |
| 2521 finis ultimi. Tertio, utrum aliquis possit simul duo intendere. | |
| 2522 Quarto, utrum intentio finis sit idem actus cum voluntate eius quod | |
| 2523 est ad finem. Quinto, utrum intentio conveniat brutis | |
| 53 | 2524 animalibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="33980"><span class="ref">[33980] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2525 sic proceditur. Videtur quod intentio sit actus intellectus, et non |
| 2526 voluntatis. Dicitur enim Matth. VI, <i>si oculus tuus fuerit | |
| 2527 simplex, totum corpus tuum lucidum erit</i>, ubi per oculum | |
| 2528 significatur intentio, ut dicit Augustinus in libro de Serm. Dom. | |
| 2529 in Mont. Sed oculus, cum sit instrumentum visus, significat | |
| 2530 apprehensivam potentiam. Ergo intentio non est actus appetitivae | |
| 53 | 2531 potentiae, sed apprehensivae.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="33981"><span class="ref">[33981] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2532 ibidem Augustinus dicit quod intentio lumen vocatur a domino, ubi |
| 2533 dicit, si lumen quod in te est, tenebrae sunt, et cetera. Sed lumen | |
| 53 | 2534 ad cognitionem pertinet. Ergo et intentio.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="33982"><span class="ref">[33982] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2535 intentio designat ordinationem quandam in finem. Sed ordinare est |
| 2536 rationis. Ergo intentio non pertinet ad voluntatem, sed ad | |
| 53 | 2537 rationem.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="33983"><span class="ref">[33983] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2538 actus voluntatis non est nisi vel finis, vel eorum quae sunt ad |
| 2539 finem. Sed actus voluntatis respectu finis, vocatur voluntas seu | |
| 2540 fruitio, respectu autem eorum quae sunt ad finem, est electio, a | |
| 2541 quibus differt intentio. Ergo intentio non est actus | |
| 53 | 2542 voluntatis.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 s. c."><a name="33984"><span class="ref">[33984] Iª-IIae q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2543 est quod Augustinus dicit, in XI de Trin., quod <i>voluntatis |
| 2544 intentio copulat corpus visum visui, et similiter speciem in | |
| 2545 memoria existentem ad aciem animi interius cogitantis</i>. Est | |
| 53 | 2546 igitur intentio actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 co."><a name="33985"><span class="ref">[33985] Iª-IIae q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2547 dicendum quod intentio, sicut ipsum nomen sonat, significat in |
| 2548 aliquid tendere. In aliquid autem tendit et actio moventis, et | |
| 2549 motus mobilis. Sed hoc quod motus mobilis in aliquid tendit, ab | |
| 2550 actione moventis procedit. Unde intentio primo et principaliter | |
| 2551 pertinet ad id quod movet ad finem, unde dicimus architectorem, et | |
| 2552 omnem praecipientem, movere suo imperio alios ad id quod ipse | |
| 2553 intendit. Voluntas autem movet omnes alias vires animae ad finem, | |
| 2554 ut supra habitum est. Unde manifestum est quod intentio proprie est | |
| 53 | 2555 actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 1"><a name="33986"><span class="ref">[33986] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2556 ergo dicendum quod intentio nominatur oculus metaphorice, non quia |
| 2557 ad cognitionem pertineat; sed quia cognitionem praesupponit, per | |
| 2558 quam proponitur voluntati finis ad quem movet; sicut oculo | |
| 53 | 2559 praevidemus quo tendere corporaliter debeamus.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 2"><a name="33987"><span class="ref">[33987] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2560 dicendum quod intentio dicitur lumen, quia manifesta est |
| 2561 intendenti. Unde et opera dicuntur tenebrae, quia homo scit quid | |
| 2562 intendit, sed nescit quid ex opere sequatur, sicut Augustinus | |
| 53 | 2563 ibidem exponit.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 3"><a name="33988"><span class="ref">[33988] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2564 dicendum quod voluntas quidem non ordinat, sed tamen in aliquid |
| 2565 tendit secundum ordinem rationis. Unde hoc nomen intentio nominat | |
| 2566 actum voluntatis, praesupposita ordinatione rationis ordinantis | |
| 53 | 2567 aliquid in finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 4"><a name="33989"><span class="ref">[33989] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2568 dicendum quod intentio est actus voluntatis respectu finis. Sed |
| 2569 voluntas respicit finem tripliciter. Uno modo, absolute, et sic | |
| 2570 dicitur voluntas, prout absolute volumus vel sanitatem, vel si quid | |
| 2571 aliud est huiusmodi. Alio modo consideratur finis secundum quod in | |
| 2572 eo quiescitur, et hoc modo fruitio respicit finem. Tertio modo | |
| 2573 consideratur finis secundum quod est terminus alicuius quod in | |
| 2574 ipsum ordinatur, et sic intentio respicit finem. Non enim solum ex | |
| 2575 hoc intendere dicimur sanitatem, quia volumus eam, sed quia volumus | |
| 53 | 2576 ad eam per aliquid aliud pervenire.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="33990"><span class="ref">[33990] Iª-IIae q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2577 sic proceditur. Videtur quod intentio sit tantum ultimi finis. |
| 2578 Dicitur enim in libro sententiarum prosperi, <i>clamor ad Deum est | |
| 2579 intentio cordis</i>. Sed Deus est ultimus finis humani cordis. Ergo | |
| 53 | 2580 intentio semper respicit ultimum finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="33991"><span class="ref">[33991] Iª-IIae q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2581 intentio respicit finem secundum quod est terminus, ut dictum est. |
| 2582 Sed terminus habet rationem ultimi. Ergo intentio semper respicit | |
| 53 | 2583 ultimum finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="33992"><span class="ref">[33992] Iª-IIae q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2584 sicut intentio respicit finem, ita et fruitio. Sed fruitio semper |
| 53 | 2585 est ultimi finis. Ergo et intentio.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 s. c."><a name="33993"><span class="ref">[33993] Iª-IIae q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2586 ultimus finis humanarum voluntatum est unus, scilicet beatitudo, ut |
| 2587 supra dictum est. Si igitur intentio esset tantum ultimi finis, non | |
| 53 | 2588 essent diversae hominum intentiones. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 co."><a name="33994"><span class="ref">[33994] Iª-IIae q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2589 dicendum quod, sicut dictum est, intentio respicit finem secundum |
| 2590 quod est terminus motus voluntatis. In motu autem potest accipi | |
| 2591 terminus dupliciter, uno modo, ipse terminus ultimus, in quo | |
| 2592 quiescitur, qui est terminus totius motus; alio modo, aliquod | |
| 2593 medium, quod est principium unius partis motus, et finis vel | |
| 2594 terminus alterius. Sicut in motu quo itur de a in c per b, c est | |
| 2595 terminus ultimus, b autem est terminus, sed non ultimus. Et | |
| 2596 utriusque potest esse intentio. Unde etsi semper sit finis, non | |
| 53 | 2597 tamen oportet quod semper sit ultimi finis.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 ad 1"><a name="33995"><span class="ref">[33995] Iª-IIae q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2598 ergo dicendum quod intentio cordis dicitur clamor ad Deum, non quod |
| 2599 Deus sit obiectum intentionis semper, sed quia est intentionis | |
| 2600 cognitor. Vel quia, cum oramus, intentionem nostram ad Deum | |
| 53 | 2601 dirigimus, quae quidem intentio vim clamoris habet.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 ad 2"><a name="33996"><span class="ref">[33996] Iª-IIae q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2602 dicendum quod terminus habet rationem ultimi; sed non semper ultimi |
| 53 | 2603 respectu totius, sed quandoque respectu alicuius partis.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 ad 3"><a name="33997"><span class="ref">[33997] Iª-IIae q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2604 dicendum quod fruitio importat quietem in fine, quod pertinet solum |
| 2605 ad ultimum finem. Sed intentio importat motum in finem, non autem | |
| 53 | 2606 quietem. Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="33998"><span class="ref">[33998] Iª-IIae q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2607 sic proceditur. Videtur quod non possit aliquis simul plura |
| 2608 intendere. Dicit enim Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 2609 quod non potest homo simul intendere Deum et commodum corporale. | |
| 53 | 2610 Ergo pari ratione, neque aliqua alia duo.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="33999"><span class="ref">[33999] Iª-IIae q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2611 intentio nominat motum voluntatis ad terminum. Sed unius motus non |
| 2612 possunt esse plures termini ex una parte. Ergo voluntas non potest | |
| 53 | 2613 simul multa intendere.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="34000"><span class="ref">[34000] Iª-IIae q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2614 intentio praesupponit actum rationis sive intellectus. Sed non |
| 2615 contingit simul plura intelligere, secundum philosophum. Ergo etiam | |
| 53 | 2616 neque contingit simul plura intendere.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 s. c."><a name="34001"><span class="ref">[34001] Iª-IIae q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2617 ars imitatur naturam. Sed natura ex uno instrumento intendit duas |
| 2618 utilitates, <i>sicut lingua ordinatur et ad gustum et ad | |
| 2619 locutionem</i>, ut dicitur in II de anima. Ergo, pari ratione ars | |
| 2620 vel ratio potest simul aliquid unum ad duos fines ordinare. Et ita | |
| 53 | 2621 potest aliquis simul plura intendere.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 co."><a name="34002"><span class="ref">[34002] Iª-IIae q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2622 dicendum quod aliqua duo possunt accipi dupliciter, vel ordinata ad |
| 2623 invicem, vel ad invicem non ordinata. Et si quidem ad invicem | |
| 2624 fuerint ordinata, manifestum est ex praemissis quod homo potest | |
| 2625 simul multa intendere. Est enim intentio non solum finis ultimi, ut | |
| 2626 dictum est, sed etiam finis medii. Simul autem intendit aliquis et | |
| 2627 finem proximum, et ultimum; sicut confectionem medicinae, et | |
| 2628 sanitatem. Si autem accipiantur duo ad invicem non ordinata, sic | |
| 2629 etiam simul homo potest plura intendere. Quod patet ex hoc, quod | |
| 2630 homo unum alteri praeeligit, quia melius est altero, inter alias | |
| 2631 autem conditiones quibus aliquid est melius altero, una est quod ad | |
| 2632 plura valet, unde potest aliquid praeeligi alteri, ex hoc quod ad | |
| 53 | 2633 plura valet. Et sic manifeste homo simul plura intendit.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 ad 1"><a name="34003"><span class="ref">[34003] Iª-IIae q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2634 ergo dicendum quod Augustinus intelligit hominem non posse simul |
| 2635 Deum et commodum temporale intendere, sicut ultimos fines, quia, ut | |
| 2636 supra ostensum est, non possunt esse plures fines ultimi unius | |
| 53 | 2637 hominis.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 ad 2"><a name="34004"><span class="ref">[34004] Iª-IIae q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2638 dicendum quod unius motus possunt ex una parte esse plures termini, |
| 2639 si unus ad alium ordinetur, sed duo termini ad invicem non | |
| 2640 ordinati, ex una parte, unius motus esse non possunt. Sed tamen | |
| 2641 considerandum est quod id quod non est unum secundum rem, potest | |
| 2642 accipi ut unum secundum rationem. Intentio autem est motus | |
| 2643 voluntatis in aliquid praeordinatum in ratione, sicut dictum est. | |
| 2644 Et ideo ea quae sunt plura secundum rem, possunt accipi ut unus | |
| 2645 terminus intentionis, prout sunt unum secundum rationem, vel quia | |
| 2646 aliqua duo concurrunt ad integrandum aliquid unum, sicut ad | |
| 2647 sanitatem concurrunt calor et frigus commensurata; vel quia aliqua | |
| 2648 duo sub uno communi continentur, quod potest esse intentum. Puta | |
| 2649 acquisitio vini et vestis continetur sub lucro, sicut sub quodam | |
| 2650 communi, unde nihil prohibet quin ille qui intendit lucrum, simul | |
| 53 | 2651 haec duo intendat.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 ad 3"><a name="34005"><span class="ref">[34005] Iª-IIae q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2652 dicendum quod, sicut in primo dictum est, contingit simul plura |
| 53 | 2653 intelligere, inquantum sunt aliquo modo unum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="34006"><span class="ref">[34006] Iª-IIae q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2654 sic proceditur. Videtur quod non sit unus et idem motus intentio |
| 2655 finis, et voluntas eius quod est ad finem. Dicit enim Augustinus, | |
| 2656 in XI de Trin., quod <i>voluntas videndi fenestram, finem habet | |
| 2657 fenestrae visionem; et altera est voluntas per fenestram videndi | |
| 2658 transeuntes</i>. Sed hoc pertinet ad intentionem, quod velim videre | |
| 2659 transeuntes per fenestram, hoc autem ad voluntatem eius quod est ad | |
| 2660 finem, quod velim videre fenestram. Ergo alius est motus voluntatis | |
| 53 | 2661 intentio finis, et alius voluntas eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="34007"><span class="ref">[34007] Iª-IIae q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2662 actus distinguuntur secundum obiecta. Sed finis, et id quod est ad |
| 2663 finem, sunt diversa obiecta. Ergo alius motus voluntatis est | |
| 53 | 2664 intentio finis, et voluntas eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="34008"><span class="ref">[34008] Iª-IIae q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2665 voluntas eius quod est ad finem, dicitur electio. Sed non est idem |
| 2666 electio et intentio. Ergo non est idem motus intentio finis, cum | |
| 53 | 2667 voluntate eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 s. c."><a name="34009"><span class="ref">[34009] Iª-IIae q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2668 id quod est ad finem, se habet ad finem ut medium ad terminum. Sed |
| 2669 idem motus est qui per medium transit ad terminum, in rebus | |
| 2670 naturalibus. Ergo et in rebus voluntariis idem motus est intentio | |
| 53 | 2671 finis, et voluntas eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 co."><a name="34010"><span class="ref">[34010] Iª-IIae q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2672 dicendum quod motus voluntatis in finem et in id quod est ad finem, |
| 2673 potest considerari dupliciter. Uno modo, secundum quod voluntas in | |
| 2674 utrumque fertur absolute et secundum se. Et sic sunt simpliciter | |
| 2675 duo motus voluntatis in utrumque. Alio modo potest considerari | |
| 2676 secundum quod voluntas fertur in id quod est ad finem, propter | |
| 2677 finem. Et sic unus et idem subiecto motus voluntatis est tendens ad | |
| 2678 finem, et in id quod est ad finem. Cum enim dico, volo medicinam | |
| 2679 propter sanitatem, non designo nisi unum motum voluntatis. Cuius | |
| 2680 ratio est quia finis ratio est volendi ea quae sunt ad finem. Idem | |
| 2681 autem actus cadit super obiectum, et super rationem obiecti, sicut | |
| 2682 eadem visio est coloris et luminis, ut supra dictum est. Et est | |
| 2683 simile de intellectu, quia si absolute principium et conclusionem | |
| 2684 consideret, diversa est consideratio utriusque; in hoc autem quod | |
| 2685 conclusioni propter principia assentit, est unus actus intellectus | |
| 53 | 2686 tantum.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 ad 1"><a name="34011"><span class="ref">[34011] Iª-IIae q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2687 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de visione fenestrae, et |
| 2688 visione transeuntium per fenestram, secundum quod voluntas in | |
| 53 | 2689 utrumque absolute fertur.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 ad 2"><a name="34012"><span class="ref">[34012] Iª-IIae q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2690 dicendum quod finis, inquantum est res quaedam, est aliud |
| 2691 voluntatis obiectum quam id quod est ad finem. Sed inquantum est | |
| 53 | 2692 ratio volendi id quod est ad finem, est unum et idem obiectum.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 ad 3"><a name="34013"><span class="ref">[34013] Iª-IIae q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2693 dicendum quod motus qui est unus subiecto, potest ratione differre |
| 2694 secundum principium et finem, ut ascensio et descensio, sicut | |
| 2695 dicitur in III Physic. Sic igitur inquantum motus voluntatis fertur | |
| 2696 in id quod est ad finem, prout ordinatur ad finem, est electio. | |
| 2697 Motus autem voluntatis qui fertur in finem, secundum quod | |
| 2698 acquiritur per ea quae sunt ad finem, vocatur intentio. Cuius | |
| 2699 signum est quod intentio finis esse potest, etiam nondum | |
| 53 | 2700 determinatis his quae sunt ad finem, quorum est electio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="34014"><span class="ref">[34014] Iª-IIae q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2701 sic proceditur. Videtur quod bruta animalia intendant finem. Natura |
| 2702 enim in his quae cognitione carent, magis distat a rationali | |
| 2703 natura, quam natura sensitiva, quae est in animalibus brutis. Sed | |
| 2704 natura intendit finem etiam in his quae cognitione carent, ut | |
| 2705 probatur in II Physic. Ergo multo magis bruta animalia intendunt | |
| 53 | 2706 finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="34015"><span class="ref">[34015] Iª-IIae q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2707 sicut intentio est finis, ita et fruitio. Sed fruitio convenit |
| 53 | 2708 brutis animalibus, ut dictum est. Ergo et intentio.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="34016"><span class="ref">[34016] Iª-IIae q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2709 eius est intendere finem, cuius est agere propter finem, cum |
| 2710 intendere nihil sit nisi in aliud tendere. Sed bruta animalia agunt | |
| 2711 propter finem, movetur enim animal vel ad cibum quaerendum, vel ad | |
| 53 | 2712 aliquid huiusmodi. Ergo bruta animalia intendunt finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 s. c."><a name="34017"><span class="ref">[34017] Iª-IIae q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2713 intentio finis importat ordinationem alicuius in finem quod est |
| 2714 rationis. Cum igitur bruta animalia non habeant rationem, videtur | |
| 53 | 2715 quod non intendant finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 co."><a name="34018"><span class="ref">[34018] Iª-IIae q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2716 dicendum quod, sicut supra dictum est, intendere est in aliud |
| 2717 tendere; quod quidem est et moventis, et moti. Secundum quidem | |
| 2718 igitur quod dicitur intendere finem id quod movetur ad finem ab | |
| 2719 alio, sic natura dicitur intendere finem, quasi mota ad suum finem | |
| 2720 a Deo, sicut sagitta a sagittante. Et hoc modo etiam bruta animalia | |
| 2721 intendunt finem, inquantum moventur instinctu naturali ad aliquid. | |
| 2722 Alio modo intendere finem est moventis, prout scilicet ordinat | |
| 2723 motum alicuius, vel sui vel alterius, in finem. Quod est rationis | |
| 2724 tantum. Unde per hunc modum bruta non intendunt finem, quod est | |
| 53 | 2725 proprie et principaliter intendere, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 ad 1"><a name="34019"><span class="ref">[34019] Iª-IIae q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2726 ergo dicendum quod ratio illa procedit secundum quod intendere est |
| 53 | 2727 eius quod movetur ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 ad 2"><a name="34020"><span class="ref">[34020] Iª-IIae q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2728 dicendum quod fruitio non importat ordinationem alicuius in |
| 53 | 2729 aliquid, sicut intentio; sed absolutam quietem in fine.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 ad 3"><a name="34021"><span class="ref">[34021] Iª-IIae q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2730 dicendum quod bruta animalia moventur ad finem, non quasi |
| 2731 considerantia quod per motum suum possunt consequi finem, quod est | |
| 2732 proprie intendentis, sed concupiscentia finem naturali instinctu, | |
| 2733 moventur ad finem quasi ab alio mota, sicut et cetera quae moventur | |
| 59 | 2734 naturaliter.</p></div></div><div id="q13" class="q"><h2>Quaestio 13</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 13 pr."><a name="34022"><span class="ref">[34022] |
| 53 | 2735 Iª-IIae q. 13 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 2736 actibus voluntatis qui sunt in comparatione ad ea quae sunt ad |
| 2737 finem. Et sunt tres, eligere, consentire, et uti. Electionem autem | |
| 2738 praecedit consilium. Primo ergo considerandum est de electione; | |
| 2739 secundo, de consilio; tertio, de consensu; quarto, de usu. Circa | |
| 2740 electionem quaeruntur sex. Primo, cuius potentiae sit actus, utrum | |
| 2741 voluntatis vel rationis. Secundo, utrum electio conveniat brutis | |
| 2742 animalibus. Tertio, utrum electio sit solum eorum quae sunt ad | |
| 2743 finem, vel etiam quandoque finis. Quarto, utrum electio sit tantum | |
| 2744 eorum quae per nos aguntur. Quinto, utrum electio sit solum | |
| 2745 possibilium. Sexto, utrum homo ex necessitate eligat, vel | |
| 53 | 2746 libere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="34023"><span class="ref">[34023] Iª-IIae q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2747 sic proceditur. Videtur quod electio non sit actus voluntatis, sed |
| 2748 rationis. Electio enim collationem quandam importat, qua unum | |
| 2749 alteri praefertur. Sed conferre est rationis. Ergo electio est | |
| 53 | 2750 rationis.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="34024"><span class="ref">[34024] Iª-IIae q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2751 eiusdem est syllogizare et concludere. Sed syllogizare in |
| 2752 operabilibus est rationis. Cum igitur electio sit quasi conclusio | |
| 2753 in operabilibus, ut dicitur in VII Ethic., videtur quod sit actus | |
| 53 | 2754 rationis.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="34025"><span class="ref">[34025] Iª-IIae q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2755 ignorantia non pertinet ad voluntatem, sed ad vim cognitivam. Est |
| 2756 autem quaedam ignorantia electionis, ut dicitur in III Ethic. Ergo | |
| 2757 videtur quod electio non pertineat ad voluntatem, sed ad | |
| 53 | 2758 rationem.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 s. c."><a name="34026"><span class="ref">[34026] Iª-IIae q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2759 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est |
| 2760 desiderium eorum quae sunt in nobis</i>. Desiderium autem est actus | |
| 53 | 2761 voluntatis. Ergo et electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 co."><a name="34027"><span class="ref">[34027] Iª-IIae q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2762 dicendum quod in nomine electionis importatur aliquid pertinens ad |
| 2763 rationem sive intellectum, et aliquid pertinens ad voluntatem, | |
| 2764 dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod <i>electio est | |
| 2765 appetitivus intellectus, vel appetitus intellectivus</i>. | |
| 2766 Quandocumque autem duo concurrunt ad aliquid unum constituendum, | |
| 2767 unum eorum est ut formale respectu alterius. Unde Gregorius | |
| 2768 Nyssenus dicit quod <i>electio neque est appetitus secundum | |
| 2769 seipsam, neque consilium solum, sed ex his aliquid compositum. | |
| 2770 Sicut enim dicimus animal ex anima et corpore compositum esse, | |
| 2771 neque vero corpus esse secundum seipsum, neque animam solam, sed | |
| 2772 utrumque; ita et electionem</i>. Est autem considerandum in actibus | |
| 2773 animae, quod actus qui est essentialiter unius potentiae vel | |
| 2774 habitus, recipit formam et speciem a superiori potentia vel habitu, | |
| 2775 secundum quod ordinatur inferius a superiori, si enim aliquis actum | |
| 2776 fortitudinis exerceat propter Dei amorem, actus quidem ille | |
| 2777 materialiter est fortitudinis, formaliter vero caritatis. | |
| 2778 Manifestum est autem quod ratio quodammodo voluntatem praecedit, et | |
| 2779 ordinat actum eius, inquantum scilicet voluntas in suum obiectum | |
| 2780 tendit secundum ordinem rationis, eo quod vis apprehensiva | |
| 2781 appetitivae suum obiectum repraesentat. Sic igitur ille actus quo | |
| 2782 voluntas tendit in aliquid quod proponitur ut bonum, ex eo quod per | |
| 2783 rationem est ordinatum ad finem, materialiter quidem est | |
| 2784 voluntatis, formaliter autem rationis. In huiusmodi autem | |
| 2785 substantia actus materialiter se habet ad ordinem qui imponitur a | |
| 2786 superiori potentia. Et ideo electio substantialiter non est actus | |
| 2787 rationis, sed voluntatis, perficitur enim electio in motu quodam | |
| 2788 animae ad bonum quod eligitur. Unde manifeste actus est appetitivae | |
| 53 | 2789 potentiae.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 ad 1"><a name="34028"><span class="ref">[34028] Iª-IIae q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2790 ergo dicendum quod electio importat collationem quandam |
| 53 | 2791 praecedentem, non quod essentialiter sit ipsa collatio.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 ad 2"><a name="34029"><span class="ref">[34029] Iª-IIae q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2792 dicendum quod conclusio etiam syllogismi qui fit in operabilibus, |
| 2793 ad rationem pertinet; et dicitur sententia vel iudicium, quam | |
| 2794 sequitur electio. Et ob hoc ipsa conclusio pertinere videtur ad | |
| 53 | 2795 electionem, tanquam ad consequens.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 ad 3"><a name="34030"><span class="ref">[34030] Iª-IIae q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2796 dicendum quod ignorantia dicitur esse electionis, non quod ipsa |
| 53 | 2797 electio sit scientia, sed quia ignoratur quid sit eligendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="34031"><span class="ref">[34031] Iª-IIae q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2798 sic proceditur. Videtur quod electio brutis animalibus conveniat. |
| 2799 Electio enim est appetitus aliquorum propter finem, ut dicitur in | |
| 2800 III Ethic. Sed bruta animalia appetunt aliquid propter finem, agunt | |
| 2801 enim propter finem, et ex appetitu. Ergo in brutis animalibus est | |
| 53 | 2802 electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="34032"><span class="ref">[34032] Iª-IIae q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2803 ipsum nomen electionis significare videtur quod aliquid prae aliis |
| 2804 accipiatur. Sed bruta animalia accipiunt aliquid prae aliis, sicut | |
| 2805 manifeste apparet quod ovis unam herbam comedit, et aliam refutat. | |
| 53 | 2806 Ergo in brutis animalibus est electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="34033"><span class="ref">[34033] Iª-IIae q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2807 ut dicitur in VI Ethic., <i>ad prudentiam pertinet quod aliquis |
| 2808 bene eligat ea quae sunt ad finem</i>. Sed prudentia convenit | |
| 2809 brutis animalibus, unde dicitur in principio Metaphys., quod | |
| 2810 <i>prudentia sunt sine disciplina quaecumque sonos audire non | |
| 2811 potentia sunt, ut apes</i>. Et hoc etiam sensui manifestum videtur, | |
| 2812 apparent enim mirabiles sagacitates in operibus animalium, ut apum | |
| 2813 et aranearum et canum. Canis enim insequens cervum, si ad trivium | |
| 2814 venerit, odoratu quidem explorat an cervus per primam vel secundam | |
| 2815 viam transiverit, quod si invenerit non transisse, iam securus per | |
| 2816 tertiam viam incedit non explorando, quasi utens syllogismo | |
| 2817 divisivo, quo concludi posset cervum per illam viam incedere, ex | |
| 2818 quo non incedit per alias duas, cum non sint plures. Ergo videtur | |
| 53 | 2819 quod electio brutis animalibus conveniat.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 s. c."><a name="34034"><span class="ref">[34034] Iª-IIae q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2820 est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>pueri et irrationalia |
| 2821 voluntarie quidem faciunt, non tamen eligentia</i>. Ergo in brutis | |
| 53 | 2822 animalibus non est electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 co."><a name="34035"><span class="ref">[34035] Iª-IIae q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2823 dicendum quod, cum electio sit praeacceptio unius respectu |
| 2824 alterius, necesse est quod electio sit respectu plurium quae eligi | |
| 2825 possunt. Et ideo in his quae sunt penitus determinata ad unum, | |
| 2826 electio locum non habet. Est autem differentia inter appetitum | |
| 2827 sensitivum et voluntatem, quia, ut ex praedictis patet, appetitus | |
| 2828 sensitivus est determinatus ad unum aliquid particulare secundum | |
| 2829 ordinem naturae; voluntas autem est quidem, secundum naturae | |
| 2830 ordinem, determinata ad unum commune, quod est bonum, sed | |
| 2831 indeterminate se habet respectu particularium bonorum. Et ideo | |
| 2832 proprie voluntatis est eligere, non autem appetitus sensitivi, qui | |
| 2833 solus est in brutis animalibus. Et propter hoc brutis animalibus | |
| 53 | 2834 electio non convenit.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 ad 1"><a name="34036"><span class="ref">[34036] Iª-IIae q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2835 ergo dicendum quod non omnis appetitus alicuius propter finem, |
| 2836 vocatur electio, sed cum quadam discretione unius ab altero. Quae | |
| 2837 locum habere non potest, nisi ubi appetitus potest ferri ad | |
| 53 | 2838 plura.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 ad 2"><a name="34037"><span class="ref">[34037] Iª-IIae q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2839 dicendum quod brutum animal accipit unum prae alio, quia appetitus |
| 2840 eius est naturaliter determinatus ad ipsum. Unde statim quando per | |
| 2841 sensum vel per imaginationem repraesentatur sibi aliquid ad quod | |
| 2842 naturaliter inclinatur eius appetitus, absque electione in illud | |
| 2843 solum movetur. Sicut etiam absque electione ignis movetur sursum, | |
| 53 | 2844 et non deorsum.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 ad 3"><a name="34038"><span class="ref">[34038] Iª-IIae q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2845 dicendum quod, sicut dicitur in III Physic., <i>motus est actus |
| 2846 mobilis a movente</i>. Et ideo virtus moventis apparet in motu | |
| 2847 mobilis. Et propter hoc in omnibus quae moventur a ratione, apparet | |
| 2848 ordo rationis moventis, licet ipsa rationem non habeant, sic enim | |
| 2849 sagitta directe tendit ad signum ex motione sagittantis, ac si ipsa | |
| 2850 rationem haberet dirigentem. Et idem apparet in motibus | |
| 2851 horologiorum, et omnium ingeniorum humanorum, quae arte fiunt. | |
| 2852 Sicut autem comparantur artificialia ad artem humanam, ita | |
| 2853 comparantur omnia naturalia ad artem divinam. Et ideo ordo apparet | |
| 2854 in his quae moventur secundum naturam, sicut et in his quae | |
| 2855 moventur per rationem, ut dicitur in II Physic. Et ex hoc contingit | |
| 2856 quod in operibus brutorum animalium apparent quaedam sagacitates, | |
| 2857 inquantum habent inclinationem naturalem ad quosdam ordinatissimos | |
| 2858 processus, utpote a summa arte ordinatos. Et propter hoc etiam | |
| 2859 quaedam animalia dicuntur prudentia vel sagacia, non quod in eis | |
| 2860 sit aliqua ratio vel electio. Quod ex hoc apparet, quod omnia quae | |
| 53 | 2861 sunt unius naturae, similiter operantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="34039"><span class="ref">[34039] Iª-IIae q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2862 sic proceditur. Videtur quod electio non sit tantum eorum quae sunt |
| 2863 ad finem. Dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod <i>electionem | |
| 2864 rectam facit virtus, quaecumque autem illius gratia nata sunt | |
| 2865 fieri, non sunt virtutis, sed alterius potentiae</i>. Illud autem | |
| 53 | 2866 cuius gratia fit aliquid, est finis. Ergo electio est finis.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="34040"><span class="ref">[34040] Iª-IIae q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2867 electio importat praeacceptionem unius respectu alterius. Sed sicut |
| 2868 eorum quae sunt ad finem unum potest praeaccipi alteri, ita etiam | |
| 2869 et diversorum finium. Ergo electio potest esse finis, sicut et | |
| 53 | 2870 eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 s. c."><a name="34041"><span class="ref">[34041] Iª-IIae q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2871 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>voluntas est |
| 53 | 2872 finis, electio autem eorum quae sunt ad finem</i>.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 co."><a name="34042"><span class="ref">[34042] Iª-IIae q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2873 dicendum quod, sicut iam dictum est, electio consequitur sententiam |
| 2874 vel iudicium, quod est sicut conclusio syllogismi operativi. Unde | |
| 2875 illud cadit sub electione, quod se habet ut conclusio in syllogismo | |
| 2876 operabilium. Finis autem in operabilibus se habet ut principium, et | |
| 2877 non ut conclusio, ut philosophus dicit in II Physic. Unde finis, | |
| 2878 inquantum est huiusmodi, non cadit sub electione. Sed sicut in | |
| 2879 speculativis nihil prohibet id quod est unius demonstrationis vel | |
| 2880 scientiae principium, esse conclusionem alterius demonstrationis | |
| 2881 vel scientiae; primum tamen principium indemonstrabile non potest | |
| 2882 esse conclusio alicuius demonstrationis vel scientiae; ita etiam | |
| 2883 contingit id quod est in una operatione ut finis, ordinari ad | |
| 2884 aliquid ut ad finem. Et hoc modo sub electione cadit. Sicut in | |
| 2885 operatione medici, sanitas se habet ut finis, unde hoc non cadit | |
| 2886 sub electione medici, sed hoc supponit tanquam principium. Sed | |
| 2887 sanitas corporis ordinatur ad bonum animae, unde apud eum qui habet | |
| 2888 curam de animae salute, potest sub electione cadere esse sanum vel | |
| 2889 esse infirmum; nam apostolus dicit, II ad Cor. XII, <i>cum enim | |
| 2890 infirmor, tunc potens sum</i>. Sed ultimus finis nullo modo sub | |
| 53 | 2891 electione cadit.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 ad 1"><a name="34043"><span class="ref">[34043] Iª-IIae q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2892 ergo dicendum quod fines proprii virtutum ordinantur ad |
| 2893 beatitudinem sicut ad ultimum finem. Et hoc modo potest esse eorum | |
| 53 | 2894 electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 ad 2"><a name="34044"><span class="ref">[34044] Iª-IIae q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2895 dicendum quod, sicut supra habitum est, ultimus finis est unus |
| 2896 tantum. Unde ubicumque occurrunt plures fines, inter eos potest | |
| 53 | 2897 esse electio, secundum quod ordinantur ad ulteriorem finem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="34045"><span class="ref">[34045] Iª-IIae q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2898 sic proceditur. Videtur quod electio non sit solum respectu |
| 2899 humanorum actuum. Electio enim est eorum quae sunt ad finem. Sed ea | |
| 2900 quae sunt ad finem non solum sunt actus, sed etiam organa, ut | |
| 2901 dicitur in II Physic. Ergo electiones non sunt tantum humanorum | |
| 53 | 2902 actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="34046"><span class="ref">[34046] Iª-IIae q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2903 actio a contemplatione distinguitur. Sed electio etiam in |
| 2904 contemplatione locum habet; prout scilicet una opinio alteri | |
| 53 | 2905 praeeligitur. Ergo electio non est solum humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="34047"><span class="ref">[34047] Iª-IIae q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2906 eliguntur homines ad aliqua officia, vel saecularia vel |
| 2907 ecclesiastica, ab his qui nihil erga eos agunt. Ergo electio non | |
| 53 | 2908 solum est humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 s. c."><a name="34048"><span class="ref">[34048] Iª-IIae q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2909 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>nullus eligit |
| 53 | 2910 nisi ea quae existimat fieri per ipsum</i>.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 co."><a name="34049"><span class="ref">[34049] Iª-IIae q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2911 dicendum quod, sicut intentio est finis, ita electio est eorum quae |
| 2912 sunt ad finem. Finis autem vel est actio, vel res aliqua. Et cum | |
| 2913 res aliqua fuerit finis, necesse est quod aliqua humana actio | |
| 2914 interveniat, vel inquantum homo facit rem illam quae est finis, | |
| 2915 sicut medicus facit sanitatem, quae est finis eius (unde et facere | |
| 2916 sanitatem dicitur finis medici); vel inquantum homo aliquo modo | |
| 2917 utitur vel fruitur re quae est finis, sicut avaro est finis | |
| 2918 pecunia, vel possessio pecuniae. Et eodem modo dicendum est de eo | |
| 2919 quod est ad finem. Quia necesse est ut id quod est ad finem, vel | |
| 2920 sit actio; vel res aliqua, interveniente aliqua actione, per quam | |
| 2921 facit id quod est ad finem, vel utitur eo. Et per hunc modum | |
| 53 | 2922 electio semper est humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 ad 1"><a name="34050"><span class="ref">[34050] Iª-IIae q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2923 ergo dicendum quod organa ordinantur ad finem, inquantum homo |
| 53 | 2924 utitur eis propter finem.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 ad 2"><a name="34051"><span class="ref">[34051] Iª-IIae q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2925 dicendum quod in ipsa contemplatione est aliquis actus intellectus |
| 2926 assentientis huic opinioni vel illi. Actio vero exterior est quae | |
| 53 | 2927 contra contemplationem dividitur.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 ad 3"><a name="34052"><span class="ref">[34052] Iª-IIae q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2928 dicendum quod homo qui eligit episcopum vel principem civitatis, |
| 2929 eligit nominare ipsum in talem dignitatem. Alioquin, si nulla esset | |
| 2930 eius actio ad constitutionem episcopi vel principis, non competeret | |
| 2931 ei electio. Et similiter dicendum est quod quandocumque dicitur | |
| 2932 aliqua res praeeligi alteri, adiungitur ibi aliqua operatio | |
| 53 | 2933 eligentis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="34053"><span class="ref">[34053] Iª-IIae q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2934 sic proceditur. Videtur quod electio non sit solum possibilium. |
| 2935 Electio enim est actus voluntatis, ut dictum est. Sed voluntas est | |
| 53 | 2936 impossibilium, ut dicitur in III Ethic. Ergo et electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="34054"><span class="ref">[34054] Iª-IIae q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2937 electio est eorum quae per nos aguntur, sicut dictum est. Nihil |
| 2938 ergo refert, quantum ad electionem, utrum eligatur id quod est | |
| 2939 impossibile simpliciter, vel id quod est impossibile eligenti. Sed | |
| 2940 frequenter ea quae eligimus, perficere non possumus, et sic sunt | |
| 53 | 2941 impossibilia nobis. Ergo electio est impossibilium.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="34055"><span class="ref">[34055] Iª-IIae q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2942 nihil homo tentat agere nisi eligendo. Sed beatus Benedictus dicit |
| 2943 quod, si praelatus aliquid impossibile praeceperit, tentandum est. | |
| 53 | 2944 Ergo electio potest esse impossibilium.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 s. c."><a name="34056"><span class="ref">[34056] Iª-IIae q. 13 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2945 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio non est |
| 53 | 2946 impossibilium</i>.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 co."><a name="34057"><span class="ref">[34057] Iª-IIae q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2947 dicendum quod, sicut dictum est, electiones nostrae referuntur |
| 2948 semper ad nostras actiones. Ea autem quae per nos aguntur, sunt | |
| 2949 nobis possibilia. Unde necesse est dicere quod electio non sit nisi | |
| 2950 possibilium. Similiter etiam ratio eligendi aliquid est ex hoc quod | |
| 2951 ducit ad finem. Per id autem quod est impossibile, non potest | |
| 2952 aliquis consequi finem. Cuius signum est quia, cum in consiliando | |
| 2953 perveniunt homines ad id quod est eis impossibile, discedunt, quasi | |
| 2954 non valentes ulterius procedere. Apparet etiam hoc manifeste ex | |
| 2955 processu rationis praecedente. Sic enim se habet id quod est ad | |
| 2956 finem, de quo electio est, ad finem, sicut conclusio ad principium. | |
| 2957 Manifestum est autem quod conclusio impossibilis non sequitur ex | |
| 2958 principio possibili. Unde non potest esse quod finis sit | |
| 2959 possibilis, nisi id quod est ad finem fuerit possibile. Ad id autem | |
| 2960 quod est impossibile, nullus movetur. Unde nullus tenderet in | |
| 2961 finem, nisi per hoc quod apparet id quod est ad finem esse | |
| 2962 possibile. Unde id quod est impossibile sub electione non | |
| 53 | 2963 cadit.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 ad 1"><a name="34058"><span class="ref">[34058] Iª-IIae q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2964 ergo dicendum quod voluntas media est inter intellectum et |
| 2965 exteriorem operationem, nam intellectus proponit voluntati suum | |
| 2966 obiectum, et ipsa voluntas causat exteriorem actionem. Sic igitur | |
| 2967 principium motus voluntatis consideratur ex parte intellectus, qui | |
| 2968 apprehendit aliquid ut bonum in universali, sed terminatio, seu | |
| 2969 perfectio actus voluntatis attenditur secundum ordinem ad | |
| 2970 operationem, per quam aliquis tendit ad consecutionem rei; nam | |
| 2971 motus voluntatis est ab anima ad rem. Et ideo perfectio actus | |
| 2972 voluntatis attenditur secundum hoc quod est aliquid bonum alicui ad | |
| 2973 agendum. Hoc autem est possibile. Et ideo voluntas completa non est | |
| 2974 nisi de possibili, quod est bonum volenti. Sed voluntas incompleta | |
| 2975 est de impossibili, quae secundum quosdam velleitas dicitur, quia | |
| 2976 scilicet aliquis vellet illud, si esset possibile. Electio autem | |
| 2977 nominat actum voluntatis iam determinatum ad id quod est huic | |
| 53 | 2978 agendum. Et ideo nullo modo est nisi possibilium.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 ad 2"><a name="34059"><span class="ref">[34059] Iª-IIae q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2979 dicendum quod, cum obiectum voluntatis sit bonum apprehensum, hoc |
| 2980 modo iudicandum est de obiecto voluntatis, secundum quod cadit sub | |
| 2981 apprehensione. Et ideo sicut quandoque voluntas est alicuius quod | |
| 2982 apprehenditur ut bonum, et tamen non est vere bonum; ita quandoque | |
| 2983 est electio eius quod apprehenditur ut possibile eligenti, quod | |
| 53 | 2984 tamen non est ei possibile.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 ad 3"><a name="34060"><span class="ref">[34060] Iª-IIae q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2985 dicendum quod hoc ideo dicitur, quia an aliquid sit possibile, |
| 2986 subditus non debet suo iudicio definire; sed in unoquoque, iudicio | |
| 53 | 2987 superioris stare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="34061"><span class="ref">[34061] Iª-IIae q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2988 sic proceditur. Videtur quod homo ex necessitate eligat. Sic enim |
| 2989 se habet finis ad eligibilia, ut principia ad ea quae ex principiis | |
| 2990 consequuntur, ut patet in VII Ethic. Sed ex principiis ex | |
| 2991 necessitate deducuntur conclusiones. Ergo ex fine de necessitate | |
| 53 | 2992 movetur aliquis ad eligendum.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="34062"><span class="ref">[34062] Iª-IIae q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2993 sicut dictum est, electio consequitur iudicium rationis de agendis. |
| 2994 Sed ratio ex necessitate iudicat de aliquibus, propter necessitatem | |
| 2995 praemissarum. Ergo videtur quod etiam electio ex necessitate | |
| 53 | 2996 sequatur.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="34063"><span class="ref">[34063] Iª-IIae q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2997 si aliqua duo sunt penitus aequalia, non magis movetur homo ad unum |
| 2998 quam ad aliud, sicut famelicus, si habet cibum aequaliter | |
| 2999 appetibilem in diversis partibus, et secundum aequalem distantiam, | |
| 3000 non magis movetur ad unum quam ad alterum, ut Plato dixit, | |
| 3001 assignans rationem quietis terrae in medio, sicut dicitur in II de | |
| 3002 caelo. Sed multo minus potest eligi quod accipitur ut minus, quam | |
| 3003 quod accipitur ut aequale. Ergo si proponantur duo vel plura, inter | |
| 3004 quae unum maius appareat, impossibile est aliquod aliorum eligere. | |
| 3005 Ergo ex necessitate eligitur illud quod eminentius apparet. Sed | |
| 3006 omnis electio est de omni eo quod videtur aliquo modo melius. Ergo | |
| 53 | 3007 omnis electio est ex necessitate.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 s. c."><a name="34064"><span class="ref">[34064] Iª-IIae q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3008 est quod electio est actus potentiae rationalis; quae se habet ad |
| 53 | 3009 opposita, secundum philosophum.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 co."><a name="34065"><span class="ref">[34065] Iª-IIae q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3010 dicendum quod homo non ex necessitate eligit. Et hoc ideo, quia |
| 3011 quod possibile est non esse, non necesse est esse. Quod autem | |
| 3012 possibile sit non eligere vel eligere, huius ratio ex duplici | |
| 3013 hominis potestate accipi potest. Potest enim homo velle et non | |
| 3014 velle, agere et non agere, potest etiam velle hoc aut illud, et | |
| 3015 agere hoc aut illud. Cuius ratio ex ipsa virtute rationis | |
| 3016 accipitur. Quidquid enim ratio potest apprehendere ut bonum, in hoc | |
| 3017 voluntas tendere potest. Potest autem ratio apprehendere ut bonum | |
| 3018 non solum hoc quod est velle aut agere; sed hoc etiam quod est non | |
| 3019 velle et non agere. Et rursum in omnibus particularibus bonis | |
| 3020 potest considerare rationem boni alicuius, et defectum alicuius | |
| 3021 boni, quod habet rationem mali, et secundum hoc, potest unumquodque | |
| 3022 huiusmodi bonorum apprehendere ut eligibile, vel fugibile. Solum | |
| 3023 autem perfectum bonum, quod est beatitudo, non potest ratio | |
| 3024 apprehendere sub ratione mali, aut alicuius defectus. Et ideo ex | |
| 3025 necessitate beatitudinem homo vult, nec potest velle non esse | |
| 3026 beatus, aut miser. Electio autem, cum non sit de fine, sed de his | |
| 3027 quae sunt ad finem, ut iam dictum est; non est perfecti boni, quod | |
| 3028 est beatitudo, sed aliorum particularium bonorum. Et ideo homo non | |
| 53 | 3029 ex necessitate, sed libere eligit.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 ad 1"><a name="34066"><span class="ref">[34066] Iª-IIae q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3030 ergo dicendum quod non semper ex principiis ex necessitate procedit |
| 3031 conclusio, sed tunc solum quando principia non possunt esse vera si | |
| 3032 conclusio non sit vera. Et similiter non oportet quod semper ex | |
| 3033 fine insit homini necessitas ad eligendum ea quae sunt ad finem, | |
| 3034 quia non omne quod est ad finem, tale est ut sine eo finis haberi | |
| 3035 non possit; aut, si tale sit, non semper sub tali ratione | |
| 53 | 3036 consideratur.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 ad 2"><a name="34067"><span class="ref">[34067] Iª-IIae q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3037 dicendum quod sententia sive iudicium rationis de rebus agendis est |
| 3038 circa contingentia, quae a nobis fieri possunt, in quibus | |
| 3039 conclusiones non ex necessitate sequuntur ex principiis necessariis | |
| 3040 absoluta necessitate, sed necessariis solum ex conditione, ut, si | |
| 53 | 3041 currit, movetur.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 ad 3"><a name="34068"><span class="ref">[34068] Iª-IIae q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3042 dicendum quod nihil prohibet, si aliqua duo aequalia proponantur |
| 3043 secundum unam considerationem, quin circa alterum consideretur | |
| 3044 aliqua conditio per quam emineat, et magis flectatur voluntas in | |
| 59 | 3045 ipsum quam in aliud.</p></div></div><div id="q14" class="q"><h2>Quaestio 14</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 14 pr."><a name="34069"><span class="ref">[34069] |
| 53 | 3046 Iª-IIae q. 14 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3047 consilio. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum consilium sit |
| 3048 inquisitio. Secundo, utrum consilium sit de fine, vel solum de his | |
| 3049 quae sunt ad finem. Tertio, utrum consilium sit solum de his quae a | |
| 3050 nobis aguntur. Quarto, utrum consilium sit de omnibus quae a nobis | |
| 3051 aguntur. Quinto, utrum consilium procedat ordine resolutorio. | |
| 53 | 3052 Sexto, utrum consilium procedat in infinitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="34070"><span class="ref">[34070] Iª-IIae q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3053 sic proceditur. Videtur quod consilium non sit inquisitio. Dicit |
| 3054 enim Damascenus quod <i>consilium est appetitus</i>. Sed ad | |
| 3055 appetitum non pertinet inquirere. Ergo consilium non est | |
| 53 | 3056 inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="34071"><span class="ref">[34071] Iª-IIae q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3057 inquirere intellectus discurrentis est; et sic Deo non convenit, |
| 3058 cuius cognitio non est discursiva, ut in primo habitum est. Sed | |
| 3059 consilium Deo attribuitur, dicitur enim ad Ephes. I, quod | |
| 3060 <i>operatur omnia secundum consilium voluntatis suae</i>. Ergo | |
| 53 | 3061 consilium non est inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="34072"><span class="ref">[34072] Iª-IIae q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3062 inquisitio est de rebus dubiis. Sed consilium datur de his quae |
| 3063 sunt certa bona; secundum illud apostoli, I ad Cor. VII, <i>de | |
| 3064 virginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem | |
| 53 | 3065 do</i>. Ergo consilium non est inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 s. c."><a name="34073"><span class="ref">[34073] Iª-IIae q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3066 est quod Gregorius Nyssenus dicit, <i>omne quidem consilium |
| 53 | 3067 quaestio est; non autem omnis quaestio consilium</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 co."><a name="34074"><span class="ref">[34074] Iª-IIae q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3068 dicendum quod electio, sicut dictum est, consequitur iudicium |
| 3069 rationis de rebus agendis. In rebus autem agendis multa incertitudo | |
| 3070 invenitur, quia actiones sunt circa singularia contingentia, quae | |
| 3071 propter sui variabilitatem incerta sunt. In rebus autem dubiis et | |
| 3072 incertis ratio non profert iudicium absque inquisitione | |
| 3073 praecedente. Et ideo necessaria est inquisitio rationis ante | |
| 3074 iudicium de eligendis, et haec inquisitio consilium vocatur. | |
| 3075 Propter quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est | |
| 53 | 3076 appetitus praeconsiliati</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 ad 1"><a name="34075"><span class="ref">[34075] Iª-IIae q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3077 ergo dicendum quod, quando actus duarum potentiarum ad invicem |
| 3078 ordinantur, in utroque est aliquid quod est alterius potentiae, et | |
| 3079 ideo uterque actus ab utraque potentia denominari potest. | |
| 3080 Manifestum est autem quod actus rationis dirigentis in his quae | |
| 3081 sunt ad finem, et actus voluntatis secundum regimen rationis in ea | |
| 3082 tendentis, ad se invicem ordinantur. Unde et in actu voluntatis, | |
| 3083 quae est electio, apparet aliquid rationis, scilicet ordo, et in | |
| 3084 consilio, quod est actus rationis, apparet aliquid voluntatis sicut | |
| 3085 materia, quia consilium est de his quae homo vult facere; et etiam | |
| 3086 sicut motivum, quia ex hoc quod homo vult finem, movetur ad | |
| 3087 consiliandum de his quae sunt ad finem. Et ideo sicut philosophus | |
| 3088 dicit, in VI Ethic., quod electio est intellectus appetitivus, ut | |
| 3089 ad electionem utrumque concurrere ostendat; ita Damascenus dicit | |
| 3090 quod consilium est appetitus inquisitivus, ut consilium aliquo modo | |
| 3091 pertinere ostendat et ad voluntatem, circa quam et ex qua fit | |
| 53 | 3092 inquisitio, et ad rationem inquirentem.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 ad 2"><a name="34076"><span class="ref">[34076] Iª-IIae q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3093 dicendum quod ea quae dicuntur de Deo, accipienda sunt absque omni |
| 3094 defectu qui invenitur in nobis, sicut in nobis scientia est | |
| 3095 conclusionum per discursum a causis in effectus; sed scientia dicta | |
| 3096 de Deo, significat certitudinem de omnibus effectibus in prima | |
| 3097 causa, absque omni discursu. Et similiter consilium attribuitur Deo | |
| 3098 quantum ad certitudinem sententiae vel iudicii, quae in nobis | |
| 3099 provenit ex inquisitione consilii. Sed huiusmodi inquisitio in Deo | |
| 3100 locum non habet, et ideo consilium secundum hoc Deo non | |
| 3101 attribuitur. Et secundum hoc Damascenus dicit quod <i>Deus non | |
| 53 | 3102 consiliatur, ignorantis enim est consiliari</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 ad 3"><a name="34077"><span class="ref">[34077] Iª-IIae q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3103 dicendum quod nihil prohibet aliqua esse certissima bona secundum |
| 3104 sententiam sapientum et spiritualium virorum, quae tamen non sunt | |
| 3105 certa bona secundum sententiam plurium, vel carnalium hominum. Et | |
| 53 | 3106 ideo de talibus consilia dantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="34078"><span class="ref">[34078] Iª-IIae q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3107 sic proceditur. Videtur quod consilium non solum sit de his quae |
| 3108 sunt ad finem, sed etiam de fine. Quaecumque enim dubitationem | |
| 3109 habent, de his potest inquiri. Sed circa operabilia humana | |
| 3110 contingit esse dubitationem de fine, et non solum de his quae sunt | |
| 3111 ad finem. Cum igitur inquisitio circa operabilia sit consilium, | |
| 53 | 3112 videtur quod consilium possit esse de fine.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="34079"><span class="ref">[34079] Iª-IIae q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3113 materia consilii sunt operationes humanae. Sed quaedam operationes |
| 3114 humanae sunt fines, ut dicitur in I Ethic. ergo consilium potest | |
| 53 | 3115 esse de fine.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 s. c."><a name="34080"><span class="ref">[34080] Iª-IIae q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3116 est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>non de fine, sed de his |
| 53 | 3117 quae sunt ad finem, est consilium</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 co."><a name="34081"><span class="ref">[34081] Iª-IIae q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3118 dicendum quod finis in operabilibus habet rationem principii, eo |
| 3119 quod rationes eorum quae sunt ad finem, ex fine sumuntur. | |
| 3120 Principium autem non cadit sub quaestione, sed principia oportet | |
| 3121 supponere in omni inquisitione. Unde cum consilium sit quaestio, de | |
| 3122 fine non est consilium, sed solum de his quae sunt ad finem. Tamen | |
| 3123 contingit id quod est finis respectu quorundam, ordinari ad alium | |
| 3124 finem, sicut etiam id quod est principium unius demonstrationis, | |
| 3125 est conclusio alterius. Et ideo id quod accipitur ut finis in una | |
| 3126 inquisitione, potest accipi ut ad finem in alia inquisitione. Et | |
| 53 | 3127 sic de eo erit consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 ad 1"><a name="34082"><span class="ref">[34082] Iª-IIae q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3128 ergo dicendum quod id quod accipitur ut finis, est iam |
| 3129 determinatum. Unde quandiu habetur ut dubium, non habetur ut finis. | |
| 3130 Et ideo si de eo consilium habetur, non erit consilium de fine, sed | |
| 53 | 3131 de eo quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 ad 2"><a name="34083"><span class="ref">[34083] Iª-IIae q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3132 dicendum quod de operationibus est consilium, inquantum ordinantur |
| 3133 ad aliquem finem. Unde si aliqua operatio humana sit finis, de ea, | |
| 53 | 3134 inquantum huiusmodi, non est consilium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="34084"><span class="ref">[34084] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3135 sic proceditur. Videtur quod consilium non sit solum de his quae |
| 3136 aguntur a nobis. Consilium enim collationem quandam importat. Sed | |
| 3137 collatio inter multos potest fieri etiam de rebus immobilibus, quae | |
| 3138 non fiunt a nobis, puta de naturis rerum. Ergo consilium non solum | |
| 53 | 3139 est de his quae aguntur a nobis.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="34085"><span class="ref">[34085] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3140 homines interdum consilium quaerunt de his quae sunt lege statuta, |
| 3141 unde et iurisconsulti dicuntur. Et tamen eorum qui quaerunt | |
| 3142 huiusmodi consilium, non est leges facere. Ergo consilium non solum | |
| 53 | 3143 est de his quae a nobis aguntur.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 3"><a name="34086"><span class="ref">[34086] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3144 dicuntur etiam quidam consultationes facere de futuris eventibus; |
| 3145 qui tamen non sunt in potestate nostra. Ergo consilium non solum | |
| 53 | 3146 est de his quae a nobis fiunt.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 4"><a name="34087"><span class="ref">[34087] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3147 si consilium esset solum de his quae a nobis fiunt, nullus |
| 3148 consiliaretur de his quae sunt per alium agenda. Sed hoc patet esse | |
| 53 | 3149 falsum. Ergo consilium non solum est de his quae a nobis fiunt.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 s. c."><a name="34088"><span class="ref">[34088] Iª-IIae q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3150 est quod Gregorius Nyssenus dicit, <i>consiliamur de his quae sunt |
| 53 | 3151 in nobis, et per nos fieri possunt</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 co."><a name="34089"><span class="ref">[34089] Iª-IIae q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3152 dicendum quod consilium proprie importat collationem inter plures |
| 3153 habitam. Quod et ipsum nomen designat, dicitur enim consilium quasi | |
| 3154 Considium, eo quod multi consident ad simul conferendum. Est autem | |
| 3155 considerandum quod in particularibus contingentibus, ad hoc quod | |
| 3156 aliquid certum cognoscatur, plures conditiones seu circumstantias | |
| 3157 considerare oportet, quas ab uno non facile est considerari, sed a | |
| 3158 pluribus certius percipiuntur, dum quod unus considerat, alii non | |
| 3159 occurrit, in necessariis autem et universalibus est absolutior et | |
| 3160 simplicior consideratio, ita quod magis ad huiusmodi | |
| 3161 considerationem unus per se sufficere potest. Et ideo inquisitio | |
| 3162 consilii proprie pertinet ad contingentia singularia. Cognitio | |
| 3163 autem veritatis in talibus non habet aliquid magnum, ut per se sit | |
| 3164 appetibilis, sicut cognitio universalium et necessariorum, sed | |
| 3165 appetitur secundum quod est utilis ad operationem, quia actiones | |
| 3166 sunt circa contingentia singularia. Et ideo dicendum est quod | |
| 53 | 3167 proprie consilium est circa ea quae aguntur a nobis.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 1"><a name="34090"><span class="ref">[34090] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3168 ergo dicendum quod consilium importat collationem non quamcumque, |
| 53 | 3169 sed collationem de rebus agendis, ratione iam dicta.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 2"><a name="34091"><span class="ref">[34091] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3170 dicendum quod id quod est lege positum, quamvis non sit ex |
| 3171 operatione quaerentis consilium, tamen est directivum eius ad | |
| 3172 operandum, quia ista est una ratio aliquid operandi, mandatum | |
| 53 | 3173 legis.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 3"><a name="34092"><span class="ref">[34092] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3174 dicendum quod consilium non solum est de his quae aguntur, sed de |
| 3175 his quae ordinantur ad operationes. Et propter hoc consultatio | |
| 3176 dicitur fieri de futuris eventibus, inquantum homo per futuros | |
| 53 | 3177 eventus cognitos dirigitur ad aliquid faciendum vel vitandum.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 4"><a name="34093"><span class="ref">[34093] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3178 dicendum quod de aliorum factis consilium quaerimus, inquantum sunt |
| 3179 quodammodo unum nobiscum, vel per unionem affectus, sicut amicus | |
| 3180 sollicitus est de his quae ad amicum spectant, sicut de suis; vel | |
| 3181 per modum instrumenti, nam agens principale et instrumentale sunt | |
| 3182 quasi una causa, cum unum agat per alterum; et sic dominus | |
| 53 | 3183 consiliatur de his quae sunt agenda per servum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="34094"><span class="ref">[34094] Iª-IIae q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3184 sic proceditur. Videtur quod consilium sit de omnibus quae sunt per |
| 3185 nos agenda. Electio enim est appetitus praeconsiliati, ut dictum | |
| 3186 est. Sed electio est de omnibus quae per nos aguntur. Ergo et | |
| 53 | 3187 consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="34095"><span class="ref">[34095] Iª-IIae q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3188 consilium importat inquisitionem rationis. Sed in omnibus quae non |
| 3189 per impetum passionis agimus, procedimus ex inquisitione rationis. | |
| 53 | 3190 Ergo de omnibus quae aguntur a nobis, est consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="34096"><span class="ref">[34096] Iª-IIae q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3191 philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>si per plura aliquid |
| 3192 fieri potest, consilio inquiritur per quod facillime et optime | |
| 3193 fiat; si autem per unum, qualiter per illud fiat</i>. Sed omne quod | |
| 3194 fit, fit per unum vel per multa. Ergo de omnibus quae fiunt a | |
| 53 | 3195 nobis, est consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 s. c."><a name="34097"><span class="ref">[34097] Iª-IIae q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3196 est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>de his quae secundum |
| 53 | 3197 disciplinam vel artem sunt operibus, non est consilium</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 co."><a name="34098"><span class="ref">[34098] Iª-IIae q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3198 dicendum quod consilium est inquisitio quaedam, ut dictum est. De |
| 3199 illis autem inquirere solemus, quae in dubium veniunt, unde et | |
| 3200 ratio inquisitiva, quae dicitur argumentum, est rei dubiae faciens | |
| 3201 fidem. Quod autem aliquid in operabilibus humanis non sit | |
| 3202 dubitabile, ex duobus contingit. Uno modo, quia per determinatas | |
| 3203 vias proceditur ad determinatos fines, sicut contingit in artibus | |
| 3204 quae habent certas vias operandi; sicut scriptor non consiliatur | |
| 3205 quomodo debeat trahere litteras, hoc enim determinatum est per | |
| 3206 artem. Alio modo, quia non multum refert utrum sic vel sic fiat, et | |
| 3207 ista sunt minima, quae parum adiuvant vel impediunt respectu finis | |
| 3208 consequendi; quod autem parum est, quasi nihil accipit ratio. Et | |
| 3209 ideo de duobus non consiliamur, quamvis ordinentur ad finem, ut | |
| 3210 philosophus dicit, scilicet de rebus parvis; et de his quae sunt | |
| 3211 determinata qualiter fieri debent, sicut est in operibus artium, | |
| 3212 praeter quasdam coniecturales, ut Gregorius Nyssenus dicit, ut puta | |
| 53 | 3213 medicinalis, negotiativa, et huiusmodi.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 ad 1"><a name="34099"><span class="ref">[34099] Iª-IIae q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3214 ergo dicendum quod electio praesupponit consilium ratione iudicii |
| 3215 vel sententiae. Unde quando iudicium vel sententia manifesta est | |
| 53 | 3216 absque inquisitione, non requiritur consilii inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 ad 2"><a name="34100"><span class="ref">[34100] Iª-IIae q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3217 dicendum quod ratio in rebus manifestis non inquirit, sed statim |
| 3218 iudicat. Et ideo non oportet in omnibus quae ratione aguntur, esse | |
| 53 | 3219 inquisitionem consilii.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 ad 3"><a name="34101"><span class="ref">[34101] Iª-IIae q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3220 dicendum quod quando aliquid per unum potest fieri, sed diversis |
| 3221 modis, potest dubitationem habere, sicut et quando fit per plura, | |
| 3222 et ideo opus est consilio. Sed quando determinatur non solum res, | |
| 53 | 3223 sed modus, tunc non est opus consilio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="34102"><span class="ref">[34102] Iª-IIae q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3224 sic proceditur. Videtur quod consilium non procedat modo |
| 3225 resolutorio. Consilium enim est de his quae a nobis aguntur. Sed | |
| 3226 operationes nostrae non procedunt modo resolutorio, sed magis modo | |
| 3227 compositivo, scilicet de simplicibus ad composita. Ergo consilium | |
| 53 | 3228 non semper procedit modo resolutorio.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="34103"><span class="ref">[34103] Iª-IIae q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3229 consilium est inquisitio rationis. Sed ratio a prioribus incipit, |
| 3230 et ad posteriora devenit, secundum convenientiorem ordinem cum | |
| 3231 igitur praeterita sint priora praesentibus, et praesentia priora | |
| 3232 futuris, in consiliando videtur esse procedendum a praesentibus et | |
| 3233 praeteritis in futura. Quod non pertinet ad ordinem resolutorium. | |
| 53 | 3234 Ergo in consiliis non servatur ordo resolutorius.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="34104"><span class="ref">[34104] Iª-IIae q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3235 consilium non est nisi de his quae sunt nobis possibilia, ut |
| 3236 dicitur in III Ethic. Sed an sit nobis aliquid possibile, | |
| 3237 perpenditur ex eo quod possumus facere, vel non possumus facere, ut | |
| 3238 perveniamus in illud. Ergo in inquisitione consilii a praesentibus | |
| 53 | 3239 incipere oportet.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 s. c."><a name="34105"><span class="ref">[34105] Iª-IIae q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3240 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>ille qui |
| 53 | 3241 consiliatur, videtur quaerere et resolvere</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 co."><a name="34106"><span class="ref">[34106] Iª-IIae q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3242 dicendum quod in omni inquisitione oportet incipere ab aliquo |
| 3243 principio. Quod quidem si, sicut est prius in cognitione, ita etiam | |
| 3244 sit prius in esse, non est processus resolutorius, sed magis | |
| 3245 compositivus, procedere enim a causis in effectus, est processus | |
| 3246 compositivus, nam causae sunt simpliciores effectibus. Si autem id | |
| 3247 quod est prius in cognitione, sit posterius in esse, est processus | |
| 3248 resolutorius, utpote cum de effectibus manifestis iudicamus, | |
| 3249 resolvendo in causas simplices. Principium autem in inquisitione | |
| 3250 consilii est finis, qui quidem est prior in intentione, posterior | |
| 3251 tamen in esse. Et secundum hoc, oportet quod inquisitio consilii | |
| 3252 sit resolutiva, incipiendo scilicet ab eo quod in futuro | |
| 53 | 3253 intenditur, quousque perveniatur ad id quod statim agendum est.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 ad 1"><a name="34107"><span class="ref">[34107] Iª-IIae q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3254 ergo dicendum quod consilium est quidem de operationibus. Sed ratio |
| 3255 operationum accipitur ex fine, et ideo ordo ratiocinandi de | |
| 53 | 3256 operationibus, est contrarius ordini operandi.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 ad 2"><a name="34108"><span class="ref">[34108] Iª-IIae q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3257 dicendum quod ratio incipit ab eo quod est prius secundum rationem, |
| 53 | 3258 non autem semper ab eo quod est prius tempore.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 ad 3"><a name="34109"><span class="ref">[34109] Iª-IIae q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3259 dicendum quod de eo quod est agendum propter finem, non quaereremus |
| 3260 scire an sit possibile, si non esset congruum fini. Et ideo prius | |
| 3261 oportet inquirere an conveniat ad ducendum in finem, quam | |
| 53 | 3262 consideretur an sit possibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="34110"><span class="ref">[34110] Iª-IIae q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3263 sic proceditur. Videtur quod inquisitio consilii procedat in |
| 3264 infinitum. Consilium enim est inquisitio de particularibus, in | |
| 3265 quibus est operatio. Sed singularia sunt infinita. Ergo inquisitio | |
| 53 | 3266 consilii est infinita.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="34111"><span class="ref">[34111] Iª-IIae q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3267 sub inquisitione consilii cadit considerare non solum quid agendum |
| 3268 sit, sed etiam quomodo impedimenta tollantur. Sed quaelibet humana | |
| 3269 actio potest impediri, et impedimentum tolli potest per aliquam | |
| 3270 rationem humanam. Ergo in infinitum remanet quaerere de | |
| 53 | 3271 impedimentis tollendis.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="34112"><span class="ref">[34112] Iª-IIae q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3272 inquisitio scientiae demonstrativae non procedit in infinitum, quia |
| 3273 est devenire in aliqua principia per se nota, quae omnimodam | |
| 3274 certitudinem habent. Sed talis certitudo non potest inveniri in | |
| 3275 singularibus contingentibus, quae sunt variabilia et incerta. Ergo | |
| 53 | 3276 inquisitio consilii procedit in infinitum.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 s. c."><a name="34113"><span class="ref">[34113] Iª-IIae q. 14 a. 6 s. c.</span></a> <i>Sed |
| 28 | 3277 contra, nullus movetur ad id ad quod impossibile est quod |
| 3278 perveniat</i>, ut dicitur in I de caelo. Sed infinitum impossibile | |
| 3279 est transire. Si igitur inquisitio consilii sit infinita, nullus | |
| 53 | 3280 consiliari inciperet. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 co."><a name="34114"><span class="ref">[34114] Iª-IIae q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3281 dicendum quod inquisitio consilii est finita in actu ex duplici |
| 3282 parte, scilicet ex parte principii, et ex parte termini. Accipitur | |
| 3283 enim in inquisitione consilii duplex principium. Unum proprium, ex | |
| 3284 ipso genere operabilium, et hoc est finis, de quo non est | |
| 3285 consilium, sed supponitur in consilio ut principium, ut dictum est. | |
| 3286 Aliud quasi ex alio genere assumptum sicut et in scientiis | |
| 3287 demonstrativis una scientia supponit aliqua ab alia, de quibus non | |
| 3288 inquirit. Huiusmodi autem principia quae in inquisitione consilii | |
| 3289 supponuntur, sunt quaecumque sunt per sensum accepta, utpote quod | |
| 3290 hoc sit panis vel ferrum; et quaecumque sunt per aliquam scientiam | |
| 3291 speculativam vel practicam in universali cognita, sicut quod | |
| 3292 moechari est a Deo prohibitum, et quod homo non potest vivere nisi | |
| 3293 nutriatur nutrimento convenienti. Et de istis non inquirit | |
| 3294 consiliator. Terminus autem inquisitionis est id quod statim est in | |
| 3295 potestate nostra ut faciamus. Sicut enim finis habet rationem | |
| 3296 principii, ita id quod agitur propter finem, habet rationem | |
| 3297 conclusionis. Unde id quod primo agendum occurrit, habet rationem | |
| 3298 ultimae conclusionis, ad quam inquisitio terminatur. Nihil autem | |
| 3299 prohibet consilium potentia infinitum esse, secundum quod in | |
| 53 | 3300 infinitum possunt aliqua occurrere consilio inquirenda.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 ad 1"><a name="34115"><span class="ref">[34115] Iª-IIae q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3301 ergo dicendum quod singularia non sunt infinita actu, sed in |
| 53 | 3302 potentia tantum.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 ad 2"><a name="34116"><span class="ref">[34116] Iª-IIae q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3303 dicendum quod, licet humana actio possit impediri, non tamen semper |
| 3304 habet impedimentum paratum. Et ideo non semper oportet consiliari | |
| 53 | 3305 de impedimento tollendo.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 ad 3"><a name="34117"><span class="ref">[34117] Iª-IIae q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3306 dicendum quod in singularibus contingentibus potest aliquid accipi |
| 3307 certum, etsi non simpliciter, tamen ut nunc, prout assumitur in | |
| 3308 operatione. Socratem enim sedere non est necessarium, sed eum | |
| 3309 sedere, dum sedet, est necessarium. Et hoc per certitudinem accipi | |
| 59 | 3310 potest.</p></div></div><div id="q15" class="q"><h2>Quaestio 15</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 15 pr."><a name="34118"><span class="ref">[34118] |
| 53 | 3311 Iª-IIae q. 15 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3312 consensu. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum consensus |
| 3313 sit actus appetitivae, vel apprehensivae virtutis. Secundo, utrum | |
| 3314 conveniat brutis animalibus. Tertio, utrum sit de fine, vel de his | |
| 3315 quae sunt ad finem. Quarto, utrum consensus in actum pertineat | |
| 53 | 3316 solum ad superiorem animae partem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="34119"><span class="ref">[34119] Iª-IIae q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3317 sic proceditur. Videtur quod consentire pertineat solum ad partem |
| 3318 animae apprehensivam. Augustinus enim, XII de Trin., consensum | |
| 3319 attribuit superiori rationi. Sed ratio nominat apprehensivam | |
| 53 | 3320 virtutem. Ergo consentire pertinet ad apprehensivam virtutem.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="34120"><span class="ref">[34120] Iª-IIae q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3321 consentire est simul sentire. Sed sentire est apprehensivae |
| 53 | 3322 potentiae. Ergo et consentire.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="34121"><span class="ref">[34121] Iª-IIae q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3323 sicut assentire dicit applicationem intellectus ad aliquid, ita et |
| 3324 consentire. Sed assentire pertinet ad intellectum, qui est vis | |
| 53 | 3325 apprehensiva. Ergo et consentire ad vim apprehensivam pertinet.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 s. c."><a name="34122"><span class="ref">[34122] Iª-IIae q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3326 est quod Damascenus dicit, in II libro, quod <i>si aliquis iudicet, |
| 3327 et non diligat, non est sententia</i>, idest consensus. Sed | |
| 53 | 3328 diligere ad appetitivam virtutem pertinet. Ergo et consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 co."><a name="34123"><span class="ref">[34123] Iª-IIae q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3329 dicendum quod consentire importat applicationem sensus ad aliquid. |
| 3330 Est autem proprium sensus quod cognoscitivus est rerum praesentium, | |
| 3331 vis enim imaginativa est apprehensiva similitudinum corporalium, | |
| 3332 etiam rebus absentibus quarum sunt similitudines; intellectus autem | |
| 3333 apprehensivus est universalium rationum, quas potest apprehendere | |
| 3334 indifferenter et praesentibus et absentibus singularibus. Et quia | |
| 3335 actus appetitivae virtutis est quaedam inclinatio ad rem ipsam, | |
| 3336 secundum quandam similitudinem ipsa applicatio appetitivae virtutis | |
| 3337 ad rem, secundum quod ei inhaeret, accipit nomen sensus, quasi | |
| 3338 experientiam quandam sumens de re cui inhaeret, inquantum complacet | |
| 3339 sibi in ea. Unde et Sap. I, dicitur, <i>sentite de domino in | |
| 3340 bonitate</i>. Et secundum hoc, consentire est actus appetitivae | |
| 53 | 3341 virtutis.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 ad 1"><a name="34124"><span class="ref">[34124] Iª-IIae q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3342 ergo dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, voluntas in |
| 3343 ratione est. Unde cum Augustinus attribuit consensum rationi, | |
| 53 | 3344 accipit rationem secundum quod in ea includitur voluntas.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 ad 2"><a name="34125"><span class="ref">[34125] Iª-IIae q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3345 dicendum, quod sentire proprie dictum ad apprehensivam potentiam |
| 3346 pertinet, sed secundum similitudinem cuiusdam experientiae, | |
| 53 | 3347 pertinet ad appetitivam, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 ad 3"><a name="34126"><span class="ref">[34126] Iª-IIae q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3348 dicendum quod assentire est quasi ad aliud sentire, et sic importat |
| 3349 quandam distantiam ad id cui assentitur. Sed consentire est simul | |
| 3350 sentire, et sic importat quandam coniunctionem ad id cui | |
| 3351 consentitur. Et ideo voluntas, cuius est tendere ad ipsam rem, | |
| 3352 magis proprie dicitur consentire, intellectus autem, cuius operatio | |
| 3353 non est secundum motum ad rem, sed potius e converso, ut in primo | |
| 3354 dictum est, magis proprie dicitur assentire, quamvis unum pro alio | |
| 3355 poni soleat. Potest etiam dici quod intellectus assentit, inquantum | |
| 53 | 3356 a voluntate movetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="34127"><span class="ref">[34127] Iª-IIae q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3357 sic proceditur. Videtur quod consensus conveniat brutis animalibus. |
| 3358 Consensus enim importat determinationem appetitus ad unum. Sed | |
| 3359 appetitus brutorum animalium sunt determinati ad unum. Ergo | |
| 53 | 3360 consensus in brutis animalibus invenitur.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="34128"><span class="ref">[34128] Iª-IIae q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3361 remoto priori, removetur posterius. Sed consensus praecedit operis |
| 3362 executionem. Si ergo in brutis non esset consensus, non esset in | |
| 53 | 3363 eis operis executio. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="34129"><span class="ref">[34129] Iª-IIae q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3364 homines interdum consentire dicuntur in aliquid agendum ex aliqua |
| 3365 passione, puta concupiscentia vel ira. Sed bruta animalia ex | |
| 53 | 3366 passione agunt. Ergo in eis est consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 s. c."><a name="34130"><span class="ref">[34130] Iª-IIae q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3367 est quod Damascenus dicit quod <i>post iudicium, homo disponit et |
| 3368 amat quod ex consilio iudicatum est, quod vocatur sententia</i>, | |
| 3369 idest consensus. Sed consilium non est in brutis animalibus. Ergo | |
| 53 | 3370 nec consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 co."><a name="34131"><span class="ref">[34131] Iª-IIae q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3371 dicendum quod consensus, proprie loquendo, non est in brutis |
| 3372 animalibus. Cuius ratio est quia consensus importat applicationem | |
| 3373 appetitivi motus ad aliquid agendum. Eius autem est applicare | |
| 3374 appetitivum motum ad aliquid agendum, in cuius potestate est | |
| 3375 appetitivus motus, sicut tangere lapidem convenit quidem baculo, | |
| 3376 sed applicare baculum ad tactum lapidis, est eius qui habet in | |
| 3377 potestate movere baculum. Bruta autem animalia non habent in sui | |
| 3378 potestate appetitivum motum, sed talis motus in eis est ex | |
| 3379 instinctu naturae. Unde brutum animal appetit quidem, sed non | |
| 3380 applicat appetitivum motum ad aliquid. Et propter hoc non proprie | |
| 3381 dicitur consentire, sed solum rationalis natura, quae habet in | |
| 3382 potestate sua appetitivum motum, et potest ipsum applicare vel non | |
| 53 | 3383 applicare ad hoc vel ad illud.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 ad 1"><a name="34132"><span class="ref">[34132] Iª-IIae q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3384 ergo dicendum quod in brutis animalibus invenitur determinatio |
| 3385 appetitus ad aliquid passive tantum. Consensus vero importat | |
| 3386 determinationem appetitus non solum passivam, sed magis | |
| 53 | 3387 activam.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 ad 2"><a name="34133"><span class="ref">[34133] Iª-IIae q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3388 dicendum quod, remoto priori, removetur posterius quod proprie ex |
| 3389 eo tantum sequitur. Si autem aliquid ex pluribus sequi possit, non | |
| 3390 propter hoc posterius removetur, uno priorum remoto, sicut si | |
| 3391 induratio possit fieri et a calido et frigido (nam lateres | |
| 3392 indurantur ab igne, et aqua congelata induratur ex frigore), non | |
| 3393 oportet quod, remoto calore, removeatur induratio. Executio autem | |
| 3394 operis non solum sequitur ex consensu, sed etiam ex impetuoso | |
| 53 | 3395 appetitu, qualis est in brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 ad 3"><a name="34134"><span class="ref">[34134] Iª-IIae q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3396 dicendum quod homines qui ex passione agunt, possunt passionem non |
| 53 | 3397 sequi. Non autem bruta animalia. Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="34135"><span class="ref">[34135] Iª-IIae q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3398 sic proceditur. Videtur quod consensus sit de fine. Quia propter |
| 3399 quod unumquodque, illud magis. Sed his quae sunt ad finem | |
| 53 | 3400 consentimus propter finem. Ergo fini consentimus magis.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="34136"><span class="ref">[34136] Iª-IIae q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3401 actio intemperati est finis eius, sicut et actio virtuosi est finis |
| 3402 eius. Sed intemperatus consentit in proprium actum. Ergo consensus | |
| 53 | 3403 potest esse de fine.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="34137"><span class="ref">[34137] Iª-IIae q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3404 appetitus eorum quae sunt ad finem, est electio, ut supra dictum |
| 3405 est. Si igitur consensus esset solum de his quae sunt ad finem, in | |
| 3406 nullo ab electione differre videretur. Quod patet esse falsum per | |
| 3407 Damascenum, qui dicit quod post dispositionem, quam vocaverat | |
| 3408 sententiam, fit electio. Non ergo consensus est solum de his quae | |
| 53 | 3409 sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 s. c."><a name="34138"><span class="ref">[34138] Iª-IIae q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3410 est quod Damascenus ibidem dicit, quod <i>sententia, sive |
| 3411 consensus, est quando homo disponit et amat quod ex consilio | |
| 3412 iudicatum est</i>. Sed consilium non est nisi de his quae sunt ad | |
| 53 | 3413 finem. Ergo nec consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 co."><a name="34139"><span class="ref">[34139] Iª-IIae q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3414 dicendum quod consensus nominat applicationem appetitivi motus ad |
| 3415 aliquid praeexistens in potestate applicantis in ordine autem | |
| 3416 agibilium, primo quidem oportet sumere apprehensionem finis; deinde | |
| 3417 appetitum finis; deinde consilium de his quae sunt ad finem; deinde | |
| 3418 appetitum eorum quae sunt ad finem. Appetitus autem in ultimum | |
| 3419 finem tendit naturaliter, unde et applicatio motus appetitivi in | |
| 3420 finem apprehensum, non habet rationem consensus, sed simplicis | |
| 3421 voluntatis. De his autem quae sunt post ultimum finem, inquantum | |
| 3422 sunt ad finem, sub consilio cadunt, et sic potest esse de eis | |
| 3423 consensus, inquantum motus appetitivus applicatur ad id quod ex | |
| 3424 consilio iudicatum est. Motus vero appetitivus in finem, non | |
| 3425 applicatur consilio, sed magis consilium ipsi, quia consilium | |
| 3426 praesupponit appetitum finis. Sed appetitus eorum quae sunt ad | |
| 3427 finem, praesupponit determinationem consilii. Et ideo applicatio | |
| 3428 appetitivi motus ad determinationem consilii, proprie est | |
| 3429 consensus. Unde, cum consilium non sit nisi de his quae sunt ad | |
| 3430 finem, consensus, proprie loquendo, non est nisi de his quae sunt | |
| 53 | 3431 ad finem.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 ad 1"><a name="34140"><span class="ref">[34140] Iª-IIae q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3432 ergo dicendum quod, sicut conclusiones scimus per principia, horum |
| 3433 tamen non est scientia, sed quod maius est, scilicet intellectus; | |
| 3434 ita consentimus his quae sunt ad finem propter finem, cuius tamen | |
| 53 | 3435 non est consensus, sed quod maius est, scilicet voluntas.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 ad 2"><a name="34141"><span class="ref">[34141] Iª-IIae q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3436 dicendum quod intemperatus habet pro fine delectationem operis, |
| 53 | 3437 propter quam consentit in opus, magis quam ipsam operationem.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 ad 3"><a name="34142"><span class="ref">[34142] Iª-IIae q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3438 dicendum quod electio addit supra consensum quandam relationem |
| 3439 respectu eius cui aliquid praeeligitur, et ideo post consensum, | |
| 3440 adhuc remanet electio. Potest enim contingere quod per consilium | |
| 3441 inveniantur plura ducentia ad finem, quorum dum quodlibet placet, | |
| 3442 in quodlibet eorum consentitur, sed ex multis quae placent, | |
| 3443 praeaccipimus unum eligendo. Sed si inveniatur unum solum quod | |
| 3444 placeat, non differunt re consensus et electio, sed ratione tantum, | |
| 3445 ut consensus dicatur secundum quod placet ad agendum; electio | |
| 53 | 3446 autem, secundum quod praefertur his quae non placent.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 15 a. 4 arg. 1"><a name="34143"><span class="ref">[34143] Iª-IIae q. 15 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3447 sic proceditur. Videtur quod consensus ad agendum non semper |
| 3448 pertineat ad superiorem rationem. <i>Delectatio enim consequitur | |
| 3449 operationem, et perficit eam, sicut decor iuventutem</i>, sicut | |
| 3450 dicitur in X Ethic. Sed consensus in delectationem pertinet ad | |
| 3451 inferiorem rationem, ut dicit Augustinus in XII de Trin. Ergo | |
| 53 | 3452 consensus in actum non pertinet ad solam superiorem rationem.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 arg. 2"><a name="34144"><span class="ref">[34144] Iª-IIae q. 15 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3453 actio in quam consentimus, dicitur esse voluntaria. Sed multarum |
| 3454 potentiarum est producere actiones voluntarias. Ergo non sola | |
| 53 | 3455 superior ratio consentit in actum.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 arg. 3"><a name="34145"><span class="ref">[34145] Iª-IIae q. 15 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3456 superior ratio intendit aeternis inspiciendis ac consulendis, ut |
| 3457 Augustinus dicit in XII de Trin. Sed multoties homo consentit in | |
| 3458 actum non propter rationes aeternas, sed propter aliquas rationes | |
| 3459 temporales, vel etiam propter aliquas animae passiones. Non ergo | |
| 53 | 3460 consentire in actum pertinet ad solam superiorem rationem.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 s. c."><a name="34146"><span class="ref">[34146] Iª-IIae q. 15 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3461 est quod Augustinus dicit, XII de Trin., <i>non potest peccatum |
| 3462 efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi illa mentis intentio | |
| 3463 penes quam summa potestas est membra in opus movendi vel ab opere | |
| 53 | 3464 cohibendi, malae actioni cedat et serviat</i>.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 co."><a name="34147"><span class="ref">[34147] Iª-IIae q. 15 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3465 dicendum quod finalis sententia semper pertinet ad eum qui superior |
| 3466 est, ad quem pertinet de aliis iudicare, quandiu enim iudicandum | |
| 3467 restat quod proponitur, nondum datur finalis sententia. Manifestum | |
| 3468 est autem quod superior ratio est quae habet de omnibus iudicare, | |
| 3469 quia de sensibilibus per rationem iudicamus; de his vero quae ad | |
| 3470 rationes humanas pertinent, iudicamus secundum rationes divinas, | |
| 3471 quae pertinent ad rationem superiorem. Et ideo quandiu incertum est | |
| 3472 an secundum rationes divinas resistatur vel non, nullum iudicium | |
| 3473 rationis habet rationem finalis sententiae. Finalis autem sententia | |
| 3474 de agendis est consensus in actum. Et ideo consensus in actum | |
| 3475 pertinet ad rationem superiorem, secundum tamen quod in ratione | |
| 53 | 3476 voluntas includitur, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 ad 1"><a name="34148"><span class="ref">[34148] Iª-IIae q. 15 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3477 ergo dicendum quod consensus in delectationem operis pertinet ad |
| 3478 superiorem rationem, sicut et consensus in opus, sed consensus in | |
| 3479 delectationem cogitationis, pertinet ad rationem inferiorem, sicut | |
| 3480 ad ipsam pertinet cogitare. Et tamen de hoc ipso quod est cogitare | |
| 3481 vel non cogitare, inquantum consideratur ut actio quaedam, habet | |
| 3482 iudicium superior ratio, et similiter de delectatione consequente. | |
| 3483 Sed inquantum accipitur ut ad actionem aliam ordinatum, sic | |
| 3484 pertinet ad inferiorem rationem. Quod enim ad aliud ordinatur, ad | |
| 3485 inferiorem artem vel potentiam pertinet quam finis ad quem | |
| 3486 ordinatur, unde ars quae est de fine, architectonica, seu | |
| 53 | 3487 principalis, vocatur.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 ad 2"><a name="34149"><span class="ref">[34149] Iª-IIae q. 15 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3488 dicendum quod, quia actiones dicuntur voluntariae ex hoc quod eis |
| 3489 consentimus, non oportet quod consensus sit cuiuslibet potentiae, | |
| 3490 sed voluntatis, a qua dicitur voluntarium; quae est in ratione, | |
| 53 | 3491 sicut dictum est.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 ad 3"><a name="34150"><span class="ref">[34150] Iª-IIae q. 15 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3492 dicendum quod ratio superior dicitur consentire, non solum quia |
| 3493 secundum rationes aeternas semper moveat ad agendum; sed etiam quia | |
| 59 | 3494 secundum rationes aeternas non dissentit.</p></div></div><div id="q16" class="q"><h2>Quaestio 16</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 16 pr."><a name="34151"><span class="ref">[34151] |
| 53 | 3495 Iª-IIae q. 16 pr.</span></a> Deinde considerandum est de usu. |
| 28 | 3496 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum uti sit actus |
| 3497 voluntatis. Secundo, utrum conveniat brutis animalibus. Tertio, | |
| 3498 utrum sit tantum eorum quae sunt ad finem, vel etiam finis. Quarto, | |
| 53 | 3499 de ordine usus ad electionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="34152"><span class="ref">[34152] Iª-IIae q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3500 sic proceditur. Videtur quod uti non sit actus voluntatis. Dicit |
| 3501 enim Augustinus, in I de Doctr. Christ., quod <i>uti est id quod in | |
| 3502 usum venerit, ad aliud obtinendum referre</i>. Sed referre aliquid | |
| 3503 ad aliud est rationis, cuius est conferre et ordinare. Ergo uti est | |
| 53 | 3504 actus rationis. Non ergo voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="34153"><span class="ref">[34153] Iª-IIae q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3505 Damascenus dicit quod <i>homo impetum facit ad operationem, et |
| 3506 dicitur impetus, deinde utitur, et dicitur usus</i>. Sed operatio | |
| 3507 pertinet ad potentiam executivam. Actus autem voluntatis non | |
| 3508 sequitur actum executivae potentiae, sed executio est ultimum. Ergo | |
| 53 | 3509 usus non est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="34154"><span class="ref">[34154] Iª-IIae q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3510 Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>omnia quae |
| 3511 facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur | |
| 3512 iudicando ratio quae hominibus data est</i>. Sed iudicare de rebus | |
| 3513 a Deo creatis pertinet ad rationem speculativam; quae omnino | |
| 3514 separata videtur a voluntate, quae est principium humanorum actuum. | |
| 53 | 3515 Ergo uti non est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 s. c."><a name="34155"><span class="ref">[34155] Iª-IIae q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3516 est quod Augustinus dicit, in X de Trin., <i>uti est assumere |
| 53 | 3517 aliquid in facultatem voluntatis</i>.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 co."><a name="34156"><span class="ref">[34156] Iª-IIae q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3518 dicendum quod usus rei alicuius importat applicationem rei illius |
| 3519 ad aliquam operationem, unde et operatio ad quam applicamus rem | |
| 3520 aliquam, dicitur usus eius; sicut equitare est usus equi, et | |
| 3521 percutere est usus baculi. Ad operationem autem applicamus et | |
| 3522 principia interiora agendi, scilicet ipsas potentias animae vel | |
| 3523 membra corporis, ut intellectum ad intelligendum, et oculum ad | |
| 3524 videndum; et etiam res exteriores, sicut baculum ad percutiendum. | |
| 3525 Sed manifestum est quod res exteriores non applicamus ad aliquam | |
| 3526 operationem nisi per principia intrinseca, quae sunt potentiae | |
| 3527 animae, aut habitus potentiarum, aut organa, quae sunt corporis | |
| 3528 membra. Ostensum est autem supra quod voluntas est quae movet | |
| 3529 potentias animae ad suos actus; et hoc est applicare eas ad | |
| 3530 operationem. Unde manifestum est quod uti primo et principaliter | |
| 3531 est voluntatis, tanquam primi moventis; rationis autem tanquam | |
| 3532 dirigentis; sed aliarum potentiarum tanquam exequentium, quae | |
| 3533 comparantur ad voluntatem, a qua applicantur ad agendum, sicut | |
| 3534 instrumenta ad principale agens. Actio autem proprie non | |
| 3535 attribuitur instrumento, sed principali agenti, sicut aedificatio | |
| 3536 aedificatori, non autem instrumentis. Unde manifestum est quod uti | |
| 53 | 3537 proprie est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 ad 1"><a name="34157"><span class="ref">[34157] Iª-IIae q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3538 ergo dicendum quod ratio quidem in aliud refert, sed voluntas |
| 3539 tendit in id quod est in aliud relatum per rationem. Et secundum | |
| 53 | 3540 hoc dicitur quod uti est referre aliquid in alterum.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 ad 2"><a name="34158"><span class="ref">[34158] Iª-IIae q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3541 dicendum quod Damascenus loquitur de usu, secundum quod pertinet ad |
| 53 | 3542 executivas potentias.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 ad 3"><a name="34159"><span class="ref">[34159] Iª-IIae q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3543 dicendum quod etiam ipsa ratio speculativa applicatur ad opus |
| 3544 intelligendi vel iudicandi, a voluntate. Et ideo intellectus | |
| 3545 speculativus uti dicitur tanquam a voluntate motus, sicut aliae | |
| 53 | 3546 executivae potentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="34160"><span class="ref">[34160] Iª-IIae q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3547 sic proceditur. Videtur quod uti conveniat brutis animalibus. Frui |
| 3548 enim est nobilius quam uti, quia, ut Augustinus dicit in X de | |
| 3549 Trin., <i>utimur eis quae ad aliud referimus, quo fruendum est</i>. | |
| 3550 Sed frui convenit brutis animalibus, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 3551 multo magis convenit eis uti.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="34161"><span class="ref">[34161] Iª-IIae q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3552 applicare membra ad agendum est uti membris. Sed bruta animalia |
| 3553 applicant membra ad aliquid agendum; sicut pedes ad ambulandum, | |
| 53 | 3554 cornua ad percutiendum. Ergo brutis animalibus convenit uti.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 s. c."><a name="34162"><span class="ref">[34162] Iª-IIae q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3555 est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>uti |
| 3556 aliqua re non potest nisi animal quod rationis est | |
| 53 | 3557 particeps</i>.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 co."><a name="34163"><span class="ref">[34163] Iª-IIae q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3558 dicendum quod, sicut dictum est, uti est applicare aliquod |
| 3559 principium actionis ad actionem, sicut consentire est applicare | |
| 3560 motum appetitivum ad aliquid appetendum, ut dictum est. Applicare | |
| 3561 autem aliquid ad alterum non est nisi eius quod habet arbitrium | |
| 3562 super illud, quod non est nisi eius qui scit referre aliquid in | |
| 3563 alterum, quod ad rationem pertinet. Et ideo solum animal rationale | |
| 53 | 3564 et consentit, et utitur.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 ad 1"><a name="34164"><span class="ref">[34164] Iª-IIae q. 16 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3565 ergo dicendum quod frui importat absolutum motum appetitus in |
| 3566 appetibile, sed uti importat motum appetitus ad aliquid in ordine | |
| 3567 ad alterum. Si ergo comparentur uti et frui quantum ad obiecta, sic | |
| 3568 frui est nobilius quam uti, quia id quod est absolute appetibile, | |
| 3569 est melius quam id quod est appetibile solum in ordine ad aliud. | |
| 3570 Sed si comparentur quantum ad vim apprehensivam praecedentem, maior | |
| 3571 nobilitas requiritur ex parte usus, quia ordinare aliquid in | |
| 3572 alterum est rationis; absolute autem aliquid apprehendere potest | |
| 53 | 3573 etiam sensus.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 ad 2"><a name="34165"><span class="ref">[34165] Iª-IIae q. 16 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3574 dicendum quod animalia per sua membra aliquid agunt instinctu |
| 3575 naturae, non per hoc quod cognoscant ordinem membrorum ad illas | |
| 3576 operationes. Unde non dicuntur proprie applicare membra ad agendum, | |
| 53 | 3577 nec uti membris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="34166"><span class="ref">[34166] Iª-IIae q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3578 sic proceditur. Videtur quod usus possit esse etiam ultimi finis. |
| 3579 Dicit enim Augustinus, in X de Trin., <i>omnis qui fruitur, | |
| 3580 utitur</i>. Sed ultimo fine fruitur aliquis. Ergo ultimo fine | |
| 53 | 3581 aliquis utitur.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="34167"><span class="ref">[34167] Iª-IIae q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3582 <i>Praeterea, uti est assumere aliquid in facultatem |
| 3583 voluntatis</i>, ut ibidem dicitur. Sed nihil magis assumitur a | |
| 3584 voluntate quam ultimus finis. Ergo usus potest esse ultimi | |
| 53 | 3585 finis.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="34168"><span class="ref">[34168] Iª-IIae q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3586 Hilarius dicit, in II de Trin., quod aeternitas est in patre, |
| 3587 species in imagine, idest in filio, usus in munere, idest in | |
| 3588 spiritu sancto. Sed spiritus sanctus, cum sit Deus, est ultimus | |
| 53 | 3589 finis. Ergo ultimo fine contingit uti.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 s. c."><a name="34169"><span class="ref">[34169] Iª-IIae q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3590 est quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>Deo |
| 3591 nullus recte utitur, sed fruitur</i>. Sed solus Deus est ultimus | |
| 53 | 3592 finis. Ergo ultimo fine non est utendum.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 co."><a name="34170"><span class="ref">[34170] Iª-IIae q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3593 dicendum quod uti, sicut dictum est, importat applicationem |
| 3594 alicuius ad aliquid. Quod autem applicatur ad aliud, se habet in | |
| 3595 ratione eius quod est ad finem. Et ideo uti semper est eius quod | |
| 3596 est ad finem. Propter quod et ea quae sunt ad finem accommoda, | |
| 3597 utilia dicuntur; et ipsa utilitas interdum usus nominatur. Sed | |
| 3598 considerandum est quod ultimus finis dicitur dupliciter, uno modo, | |
| 3599 simpliciter; et alio modo, quoad aliquem. Cum enim finis, ut supra | |
| 3600 dictum est, dicatur quandoque quidem res, quandoque autem adeptio | |
| 3601 rei vel possessio eius, sicut avaro finis est vel pecunia vel | |
| 3602 possessio pecuniae; manifestum est quod, simpliciter loquendo, | |
| 3603 ultimus finis est ipsa res, non enim possessio pecuniae est bona, | |
| 3604 nisi propter bonum pecuniae. Sed quoad hunc, adeptio pecuniae est | |
| 3605 finis ultimus, non enim quaereret pecuniam avarus, nisi ut haberet | |
| 3606 eam. Ergo, simpliciter loquendo et proprie, pecunia homo aliquis | |
| 3607 fruitur, quia in ea ultimum finem constituit, sed inquantum refert | |
| 53 | 3608 eam ad possessionem, dicitur uti ea.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 ad 1"><a name="34171"><span class="ref">[34171] Iª-IIae q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3609 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de usu communiter, secundum |
| 3610 quod importat ordinem finis ad ipsam finis fruitionem, quam aliquis | |
| 53 | 3611 quaerit de fine.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 ad 2"><a name="34172"><span class="ref">[34172] Iª-IIae q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3612 dicendum quod finis assumitur in facultatem voluntatis, ut voluntas |
| 3613 in illo quiescat. Unde ipsa requies in fine, quae fruitio est, | |
| 3614 dicitur hoc modo usus finis. Sed id quod est ad finem, assumitur in | |
| 3615 facultatem voluntatis non solum in ordine ad usum eius quod est ad | |
| 53 | 3616 finem, sed in ordine ad aliam rem, in qua voluntas quiescit.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 ad 3"><a name="34173"><span class="ref">[34173] Iª-IIae q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3617 dicendum quod usus accipitur in verbis Hilarii pro quiete in ultimo |
| 3618 fine, eo modo quo aliquis, communiter loquendo, dicitur uti fine ad | |
| 3619 obtinendum ipsum, sicut dictum est. Unde Augustinus, in VI de | |
| 3620 Trin., dicit quod <i>illa dilectio, delectatio, felicitas vel | |
| 53 | 3621 beatitudo usus ab eo appellatur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="34174"><span class="ref">[34174] Iª-IIae q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3622 sic proceditur. Videtur quod usus praecedat electionem. Post |
| 3623 electionem enim nihil sequitur nisi executio. Sed usus, cum | |
| 3624 pertineat ad voluntatem, praecedit executionem. Ergo praecedit | |
| 53 | 3625 etiam electionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="34175"><span class="ref">[34175] Iª-IIae q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3626 absolutum est ante relatum. Ergo minus relatum est ante magis |
| 3627 relatum. Sed electio importat duas relationes, unam eius quod | |
| 3628 eligitur ad finem, aliam vero ad id cui praeeligitur, usus autem | |
| 3629 importat solam relationem ad finem. Ergo usus est prior | |
| 53 | 3630 electione.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="34176"><span class="ref">[34176] Iª-IIae q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3631 voluntas utitur aliis potentiis inquantum movet eas. Sed voluntas |
| 3632 movet etiam seipsam ut dictum est. Ergo etiam utitur seipsa, | |
| 3633 applicando se ad agendum. Sed hoc facit cum consentit. Ergo in ipso | |
| 3634 consensu est usus. Sed consensus praecedit electionem ut dictum | |
| 53 | 3635 est. Ergo et usus.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 s. c."><a name="34177"><span class="ref">[34177] Iª-IIae q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3636 est quod Damascenus dicit, quod <i>voluntas post electionem impetum |
| 3637 facit ad operationem, et postea utitur</i>. Ergo usus sequitur | |
| 53 | 3638 electionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 co."><a name="34178"><span class="ref">[34178] Iª-IIae q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3639 dicendum quod voluntas duplicem habitudinem habet ad volitum. Unam |
| 3640 quidem, secundum quod volitum est quodammodo in volente, per | |
| 3641 quandam proportionem vel ordinem ad volitum. Unde et res quae | |
| 3642 naturaliter sunt proportionatae ad aliquem finem, dicuntur appetere | |
| 3643 illum naturaliter. Sed sic habere finem, est imperfecte habere | |
| 3644 ipsum. Omne autem imperfectum tendit in perfectionem. Et ideo tam | |
| 3645 appetitus naturalis, quam voluntarius, tendit ut habeat ipsum finem | |
| 3646 realiter, quod est perfecte habere ipsum. Et haec est secunda | |
| 3647 habitudo voluntatis ad volitum. Volitum autem non solum est finis, | |
| 3648 sed id quod est ad finem. Ultimum autem quod pertinet ad primam | |
| 3649 habitudinem voluntatis, respectu eius quod est ad finem, est | |
| 3650 electio, ibi enim completur proportio voluntatis, ut complete velit | |
| 3651 id quod est ad finem. Sed usus iam pertinet ad secundam habitudinem | |
| 3652 voluntatis, qua tendit ad consequendum rem volitam. Unde manifestum | |
| 3653 est quod usus sequitur electionem, si tamen accipiatur usus, | |
| 3654 secundum quod voluntas utitur executiva potentia movendo ipsam. Sed | |
| 3655 quia voluntas etiam quodammodo rationem movet, et utitur ea, potest | |
| 3656 intelligi usus eius quod est ad finem, secundum quod est in | |
| 3657 consideratione rationis referentis ipsum in finem. Et hoc modo usus | |
| 53 | 3658 praecedit electionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 ad 1"><a name="34179"><span class="ref">[34179] Iª-IIae q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3659 ergo dicendum quod ipsam executionem operis praecedit motio qua |
| 3660 voluntas movet ad exequendum, sequitur autem electionem. Et sic, | |
| 3661 cum usus pertineat ad praedictam motionem voluntatis, medium est | |
| 53 | 3662 inter electionem et executionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 ad 2"><a name="34180"><span class="ref">[34180] Iª-IIae q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3663 dicendum quod id quod est per essentiam suam relatum, posterius est |
| 3664 absoluto, sed id cui attribuuntur relationes, non oportet quod sit | |
| 3665 posterius. Immo quanto causa est prior, tanto habet relationem ad | |
| 53 | 3666 plures effectus.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 ad 3"><a name="34181"><span class="ref">[34181] Iª-IIae q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3667 dicendum quod electio praecedit usum, si referantur ad idem. Nihil |
| 3668 autem prohibet quod usus unius praecedat electionem alterius. Et | |
| 3669 quia actus voluntatis reflectuntur supra seipsos, in quolibet actu | |
| 3670 voluntatis potest accipi et consensus, et electio, et usus, ut si | |
| 3671 dicatur quod voluntas consentit se eligere, et consentit se | |
| 3672 consentire, et utitur se ad consentiendum et eligendum. Et semper | |
| 59 | 3673 isti actus ordinati ad id quod est prius, sunt priores.</p></div></div><div id="q17" class="q"><h2>Quaestio 17</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 17 pr."><a name="34182"><span class="ref">[34182] |
| 53 | 3674 Iª-IIae q. 17 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3675 actibus imperatis a voluntate. Et circa hoc quaeruntur novem. |
| 3676 Primo, utrum imperare sit actus voluntatis, vel rationis. Secundo, | |
| 3677 utrum imperare pertineat ad bruta animalia. Tertio, de ordine | |
| 3678 imperii ad usum. Quarto, utrum imperium et actus imperatus sint | |
| 3679 unus actus, vel diversi. Quinto, utrum actus voluntatis imperetur. | |
| 3680 Sexto, utrum actus rationis. Septimo, utrum actus appetitus | |
| 3681 sensitivi. Octavo, utrum actus animae vegetabilis. Nono, utrum | |
| 53 | 3682 actus exteriorum membrorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="34183"><span class="ref">[34183] Iª-IIae q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3683 sic proceditur. Videtur quod imperare non sit actus rationis, sed |
| 3684 voluntatis. Imperare enim est movere quoddam, dicit enim Avicenna | |
| 3685 quod quadruplex est movens, scilicet perficiens, disponens, | |
| 3686 imperans et consilians. Sed ad voluntatem pertinet movere omnes | |
| 3687 alias vires animae, ut dictum est supra. Ergo imperare est actus | |
| 53 | 3688 voluntatis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="34184"><span class="ref">[34184] Iª-IIae q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3689 sicut imperari pertinet ad id quod est subiectum, ita imperare |
| 3690 pertinere videtur ad id quod est maxime liberum. Sed radix | |
| 3691 libertatis est maxime in voluntate. Ergo voluntatis est | |
| 53 | 3692 imperare.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="34185"><span class="ref">[34185] Iª-IIae q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3693 ad imperium statim sequitur actus. Sed ad actum rationis non statim |
| 3694 sequitur actus, non enim qui iudicat aliquid esse faciendum, statim | |
| 3695 illud operatur. Ergo imperare non est actus rationis, sed | |
| 53 | 3696 voluntatis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 s. c."><a name="34186"><span class="ref">[34186] Iª-IIae q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3697 est quod Gregorius Nyssenus dicit, et etiam philosophus quod |
| 53 | 3698 appetitivum obedit rationi. Ergo rationis est imperare.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 co."><a name="34187"><span class="ref">[34187] Iª-IIae q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3699 dicendum quod imperare est actus rationis, praesupposito tamen actu |
| 3700 voluntatis. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, quia actus | |
| 3701 voluntatis et rationis supra se invicem possunt ferri, prout | |
| 3702 scilicet ratio ratiocinatur de volendo, et voluntas vult | |
| 3703 ratiocinari; contingit actum voluntatis praeveniri ab actu | |
| 3704 rationis, et e converso. Et quia virtus prioris actus remanet in | |
| 3705 actu sequenti, contingit quandoque quod est aliquis actus | |
| 3706 voluntatis, secundum quod manet virtute in ipso aliquid de actu | |
| 3707 rationis, ut dictum est de usu et de electione; et e converso | |
| 3708 aliquis est actus rationis, secundum quod virtute manet in ipso | |
| 3709 aliquid de actu voluntatis. Imperare autem est quidem essentialiter | |
| 3710 actus rationis, imperans enim ordinat eum cui imperat, ad aliquid | |
| 3711 agendum, intimando vel denuntiando; sic autem ordinare per modum | |
| 3712 cuiusdam intimationis, est rationis. Sed ratio potest aliquid | |
| 3713 intimare vel denuntiare dupliciter. Uno modo, absolute, quae quidem | |
| 3714 intimatio exprimitur per verbum indicativi modi; sicut si aliquis | |
| 3715 alicui dicat, hoc est tibi faciendum. Aliquando autem ratio intimat | |
| 3716 aliquid alicui, movendo ipsum ad hoc, et talis intimatio exprimitur | |
| 3717 per verbum imperativi modi; puta cum alicui dicitur, fac hoc. | |
| 3718 Primum autem movens in viribus animae ad exercitium actus, est | |
| 3719 voluntas, ut supra dictum est. Cum ergo secundum movens non moveat | |
| 3720 nisi in virtute primi moventis, sequitur quod hoc ipsum quod ratio | |
| 3721 movet imperando, sit ei ex virtute voluntatis. Unde relinquitur | |
| 3722 quod imperare sit actus rationis, praesupposito actu voluntatis, in | |
| 53 | 3723 cuius virtute ratio movet per imperium ad exercitium actus.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 ad 1"><a name="34188"><span class="ref">[34188] Iª-IIae q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3724 ergo dicendum quod imperare non est movere quocumque modo, sed cum |
| 53 | 3725 quadam intimatione denuntiativa ad alterum. Quod est rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 ad 2"><a name="34189"><span class="ref">[34189] Iª-IIae q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3726 dicendum quod radix libertatis est voluntas sicut subiectum, sed |
| 3727 sicut causa, est ratio. Ex hoc enim voluntas libere potest ad | |
| 3728 diversa ferri, quia ratio potest habere diversas conceptiones boni. | |
| 3729 Et ideo philosophi definiunt liberum arbitrium quod est liberum de | |
| 53 | 3730 ratione iudicium, quasi ratio sit causa libertatis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 ad 3"><a name="34190"><span class="ref">[34190] Iª-IIae q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3731 dicendum quod ratio illa concludit quod imperium non sit actus |
| 53 | 3732 rationis absolute, sed cum quadam motione, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="34191"><span class="ref">[34191] Iª-IIae q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3733 sic proceditur. Videtur quod imperare conveniat brutis animalibus. |
| 3734 Quia secundum Avicennam, <i>virtus imperans motum est appetitiva, | |
| 3735 et virtus exequens motum est in musculis et in nervis</i>. Sed | |
| 3736 utraque virtus est in brutis animalibus. Ergo imperium invenitur in | |
| 53 | 3737 brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="34192"><span class="ref">[34192] Iª-IIae q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3738 de ratione servi est quod ei imperetur. Sed corpus comparatur ad |
| 3739 animam sicut servus ad dominum, sicut dicit philosophus in I Polit. | |
| 3740 Ergo corpori imperatur ab anima, etiam in brutis, quae sunt | |
| 53 | 3741 composita ex anima et corpore.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="34193"><span class="ref">[34193] Iª-IIae q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3742 per imperium homo facit impetum ad opus. Sed impetus in opus |
| 3743 invenitur in brutis animalibus, ut Damascenus dicit. Ergo in brutis | |
| 53 | 3744 animalibus invenitur imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 s. c."><a name="34194"><span class="ref">[34194] Iª-IIae q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3745 imperium est actus rationis, ut dictum est. Sed in brutis non est |
| 53 | 3746 ratio. Ergo neque imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 co."><a name="34195"><span class="ref">[34195] Iª-IIae q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3747 dicendum quod imperare nihil aliud est quam ordinare aliquem ad |
| 3748 aliquid agendum, cum quadam intimativa motione. Ordinare autem est | |
| 3749 proprius actus rationis. Unde impossibile est quod in brutis | |
| 53 | 3750 animalibus, in quibus non est ratio, sit aliquo modo imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 ad 1"><a name="34196"><span class="ref">[34196] Iª-IIae q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3751 ergo dicendum quod vis appetitiva dicitur imperare motum, inquantum |
| 3752 movet rationem imperantem. Sed hoc est solum in hominibus. In | |
| 3753 brutis autem animalibus virtus appetitiva non est proprie | |
| 53 | 3754 imperativa, nisi imperativum sumatur large pro motivo.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 ad 2"><a name="34197"><span class="ref">[34197] Iª-IIae q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3755 dicendum quod in brutis animalibus corpus quidem habet unde |
| 3756 obediat, sed anima non habet unde imperet, quia non habet unde | |
| 3757 ordinet. Et ideo non est ibi ratio imperantis et imperati; sed | |
| 53 | 3758 solum moventis et moti.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 ad 3"><a name="34198"><span class="ref">[34198] Iª-IIae q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3759 dicendum quod aliter invenitur impetus ad opus in brutis |
| 3760 animalibus, et aliter in hominibus. Homines enim faciunt impetum ad | |
| 3761 opus per ordinationem rationis, unde habet in eis impetus rationem | |
| 3762 imperii. In brutis autem fit impetus ad opus per instinctum | |
| 3763 naturae, quia scilicet appetitus eorum statim apprehenso | |
| 3764 convenienti vel inconvenienti, naturaliter movetur ad prosecutionem | |
| 3765 vel fugam. Unde ordinantur ab alio ad agendum, non autem ipsa | |
| 3766 seipsa ordinant ad actionem. Et ideo in eis est impetus, sed non | |
| 53 | 3767 imperium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="34199"><span class="ref">[34199] Iª-IIae q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3768 sic proceditur. Videtur quod usus praecedat imperium. Imperium enim |
| 3769 est actus rationis praesupponens actum voluntatis, ut supra dictum | |
| 3770 est. Sed usus est actus voluntatis, ut supra dictum est. Ergo usus | |
| 53 | 3771 praecedit imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="34200"><span class="ref">[34200] Iª-IIae q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3772 imperium est aliquid eorum quae ad finem ordinantur. Eorum autem |
| 3773 quae sunt ad finem, est usus. Ergo videtur quod usus sit prius quam | |
| 53 | 3774 imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 arg. 3"><a name="34201"><span class="ref">[34201] Iª-IIae q. 17 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3775 omnis actus potentiae motae a voluntate, usus dicitur, quia |
| 3776 voluntas utitur aliis potentiis, ut supra dictum est. Sed imperium | |
| 3777 est actus rationis prout mota est a voluntate, sicut dictum est. | |
| 3778 Ergo imperium est quidam usus. Commune autem est prius proprio. | |
| 53 | 3779 Ergo usus est prius quam imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 s. c."><a name="34202"><span class="ref">[34202] Iª-IIae q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3780 est quod Damascenus dicit, quod impetus ad operationem praecedit |
| 3781 usum. Sed impetus ad operationem fit per imperium. Ergo imperium | |
| 53 | 3782 praecedit usum.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 co."><a name="34203"><span class="ref">[34203] Iª-IIae q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3783 dicendum quod usus eius quod est ad finem, secundum quod est in |
| 3784 ratione referente ipsum in finem, praecedit electionem, ut supra | |
| 3785 dictum est. Unde multo magis praecedit imperium. Sed usus eius quod | |
| 3786 est ad finem, secundum quod subditur potentiae executivae, sequitur | |
| 3787 imperium, eo quod usus utentis coniunctus est cum actu eius quo | |
| 3788 quis utitur; non enim utitur aliquis baculo, antequam aliquo modo | |
| 3789 per baculum operetur. Imperium autem non est simul cum actu eius | |
| 3790 cui imperatur, sed naturaliter prius est imperium quam imperio | |
| 3791 obediatur, et aliquando etiam est prius tempore. Unde manifestum | |
| 53 | 3792 est quod imperium est prius quam usus.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 ad 1"><a name="34204"><span class="ref">[34204] Iª-IIae q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3793 ergo dicendum quod non omnis actus voluntatis praecedit hunc actum |
| 3794 rationis qui est imperium, sed aliquis praecedit, scilicet electio; | |
| 3795 et aliquis sequitur, scilicet usus. Quia post determinationem | |
| 3796 consilii, quae est iudicium rationis, voluntas eligit; et post | |
| 3797 electionem, ratio imperat ei per quod agendum est quod eligitur; et | |
| 3798 tunc demum voluntas alicuius incipit uti, exequendo imperium | |
| 3799 rationis; quandoque quidem voluntas alterius, cum aliquis imperat | |
| 3800 alteri; quandoque autem voluntas ipsius imperantis, cum aliquis | |
| 53 | 3801 imperat sibi ipsi.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 ad 2"><a name="34205"><span class="ref">[34205] Iª-IIae q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3802 dicendum quod, sicut actus sunt praevii potentiis, ita obiecta |
| 3803 actibus. Obiectum autem usus est id quod est ad finem. Ex hoc ergo | |
| 3804 quod ipsum imperium est ad finem, magis potest concludi quod | |
| 53 | 3805 imperium sit prius usu, quam quod sit posterius.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 ad 3"><a name="34206"><span class="ref">[34206] Iª-IIae q. 17 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3806 dicendum quod, sicut actus voluntatis utentis ratione ad |
| 3807 imperandum, praecedit ipsum imperium; ita etiam potest dici quod et | |
| 3808 istum usum voluntatis praecedit aliquod imperium rationis, eo quod | |
| 53 | 3809 actus harum potentiarum supra seipsos invicem reflectuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="34207"><span class="ref">[34207] Iª-IIae q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3810 sic proceditur. Videtur quod actus imperatus non sit unus actus cum |
| 3811 ipso imperio. Diversarum enim potentiarum diversi sunt actus. Sed | |
| 3812 alterius potentiae est actus imperatus, et alterius ipsum imperium, | |
| 3813 quia alia est potentia quae imperat, et alia cui imperatur. Ergo | |
| 53 | 3814 non est idem actus imperatus cum imperio.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="34208"><span class="ref">[34208] Iª-IIae q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3815 quaecumque possunt ab invicem separari, sunt diversa, nihil enim |
| 3816 separatur a seipso. Sed aliquando actus imperatus separatur ab | |
| 3817 imperio, praecedit enim quandoque imperium, et non sequitur actus | |
| 53 | 3818 imperatus. Ergo alius actus est imperium ab actu imperato.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="34209"><span class="ref">[34209] Iª-IIae q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3819 quaecumque se habent secundum prius et posterius, sunt diversa. Sed |
| 3820 imperium naturaliter praecedit actum imperatum. Ergo sunt | |
| 53 | 3821 diversa.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 s. c."><a name="34210"><span class="ref">[34210] Iª-IIae q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3822 est quod philosophus dicit, quod <i>ubi est unum propter alterum, |
| 3823 ibi est unum tantum</i>. Sed actus imperatus non est nisi propter | |
| 53 | 3824 imperium. Ergo sunt unum.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 co."><a name="34211"><span class="ref">[34211] Iª-IIae q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3825 dicendum quod nihil prohibet aliqua esse secundum quid multa, et |
| 3826 secundum quid unum. Quinimmo omnia multa sunt secundum aliquid | |
| 3827 unum, ut Dionysius dicit, ult. cap. de Div. Nom. Est tamen | |
| 3828 differentia attendenda in hoc, quod quaedam sunt simpliciter multa, | |
| 3829 et secundum quid unum, quaedam vero e converso. Unum autem hoc modo | |
| 3830 dicitur sicut et ens. Ens autem simpliciter est substantia, sed ens | |
| 3831 secundum quid est accidens, vel etiam ens rationis. Et ideo | |
| 3832 quaecumque sunt unum secundum substantiam, sunt unum simpliciter, | |
| 3833 et multa secundum quid. Sicut totum in genere substantiae, | |
| 3834 compositum ex suis partibus vel integralibus vel essentialibus, est | |
| 3835 unum simpliciter, nam totum est ens et substantia simpliciter, | |
| 3836 partes vero sunt entia et substantiae in toto. Quae vero sunt | |
| 3837 diversa secundum substantiam, et unum secundum accidens, sunt | |
| 3838 diversa simpliciter, et unum secundum quid, sicut multi homines | |
| 3839 sunt unus populus, et multi lapides sunt unus acervus; quae est | |
| 3840 unitas compositionis, aut ordinis. Similiter etiam multa individua, | |
| 3841 quae sunt unum genere vel specie, sunt simpliciter multa, et | |
| 3842 secundum quid unum, nam esse unum genere vel specie, est esse unum | |
| 3843 secundum rationem. Sicut autem in genere rerum naturalium, aliquod | |
| 3844 totum componitur ex materia et forma, ut homo ex anima et corpore, | |
| 3845 qui est unum ens naturale, licet habeat multitudinem partium; ita | |
| 3846 etiam in actibus humanis, actus inferioris potentiae materialiter | |
| 3847 se habet ad actum superioris, inquantum inferior potentia agit in | |
| 3848 virtute superioris moventis ipsam, sic enim et actus moventis primi | |
| 3849 formaliter se habet ad actum instrumenti. Unde patet quod imperium | |
| 3850 et actus imperatus sunt unus actus humanus, sicut quoddam totum est | |
| 53 | 3851 unum, sed est secundum partes multa.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 ad 1"><a name="34212"><span class="ref">[34212] Iª-IIae q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3852 ergo dicendum quod, si essent potentiae diversae ad invicem non |
| 3853 ordinatae, actus earum essent simpliciter diversi. Sed quando una | |
| 3854 potentia est movens alteram, tunc actus earum sunt quodammodo unus, | |
| 53 | 3855 nam idem est actus moventis et moti, ut dicitur in III Physic.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 ad 2"><a name="34213"><span class="ref">[34213] Iª-IIae q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3856 dicendum quod ex hoc quod imperium et actus imperatus possunt ab |
| 3857 invicem separari, habetur quod sunt multa partibus. Nam partes | |
| 53 | 3858 hominis possunt ab invicem separari, quae tamen sunt unum toto.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 ad 3"><a name="34214"><span class="ref">[34214] Iª-IIae q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3859 dicendum quod nihil prohibet in his quae sunt multa partibus et |
| 3860 unum toto, unum esse prius alio. Sicut anima quodammodo est prius | |
| 53 | 3861 corpore, et cor est prius aliis membris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 17 a. 5 arg. 1"><a name="34215"><span class="ref">[34215] Iª-IIae q. 17 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3862 sic proceditur. Videtur quod actus voluntatis non sit imperatus. |
| 3863 Dicit enim Augustinus, in VIII Confess., <i>imperat animus ut velit | |
| 3864 animus, nec tamen facit</i>. Velle autem est actus voluntatis. Ergo | |
| 53 | 3865 actus voluntatis non imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 arg. 2"><a name="34216"><span class="ref">[34216] Iª-IIae q. 17 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3866 ei convenit imperari, cui convenit imperium intelligere. Sed |
| 3867 voluntatis non est intelligere imperium, differt enim voluntas ab | |
| 3868 intellectu, cuius est intelligere. Ergo actus voluntatis non | |
| 53 | 3869 imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 arg. 3"><a name="34217"><span class="ref">[34217] Iª-IIae q. 17 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3870 si aliquis actus voluntatis imperatur, pari ratione omnes |
| 3871 imperantur. Sed si omnes actus voluntatis imperantur, necesse est | |
| 3872 in infinitum procedere, quia actus voluntatis praecedit actum | |
| 3873 imperantis rationis, ut dictum est; qui voluntatis actus si iterum | |
| 3874 imperatur, illud iterum imperium praecedet alius rationis actus, et | |
| 3875 sic in infinitum. Hoc autem est inconveniens, quod procedatur in | |
| 53 | 3876 infinitum. Non ergo actus voluntatis imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 s. c."><a name="34218"><span class="ref">[34218] Iª-IIae q. 17 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3877 omne quod est in potestate nostra, subiacet imperio nostro. Sed |
| 3878 actus voluntatis sunt maxime in potestate nostra, nam omnes actus | |
| 3879 nostri intantum dicuntur in potestate nostra esse, inquantum | |
| 53 | 3880 voluntarii sunt. Ergo actus voluntatis imperantur a nobis.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 co."><a name="34219"><span class="ref">[34219] Iª-IIae q. 17 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3881 dicendum quod, sicut dictum est, imperium nihil aliud est quam |
| 3882 actus rationis ordinantis, cum quadam motione, aliquid ad agendum. | |
| 3883 Manifestum est autem quod ratio potest ordinare de actu voluntatis, | |
| 3884 sicut enim potest iudicare quod bonum sit aliquid velle, ita potest | |
| 3885 ordinare imperando quod homo velit. Ex quo patet quod actus | |
| 53 | 3886 voluntatis potest esse imperatus.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 ad 1"><a name="34220"><span class="ref">[34220] Iª-IIae q. 17 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3887 ergo dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, animus, quando |
| 3888 perfecte imperat sibi ut velit, tunc iam vult, sed quod aliquando | |
| 3889 imperet et non velit, hoc contingit ex hoc quod non perfecte | |
| 3890 imperat. Imperfectum autem imperium contingit ex hoc, quod ratio ex | |
| 3891 diversis partibus movetur ad imperandum vel non imperandum, unde | |
| 53 | 3892 fluctuat inter duo, et non perfecte imperat.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 ad 2"><a name="34221"><span class="ref">[34221] Iª-IIae q. 17 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3893 dicendum quod, sicut in membris corporalibus quodlibet membrum |
| 3894 operatur non sibi soli, sed toti corpori, ut oculus videt toti | |
| 3895 corpori; ita etiam est in potentiis animae. Nam intellectus | |
| 3896 intelligit non solum sibi, sed omnibus potentiis; et voluntas vult | |
| 3897 non solum sibi, sed omnibus potentiis. Et ideo homo imperat sibi | |
| 53 | 3898 ipsi actum voluntatis, inquantum est intelligens et volens.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 ad 3"><a name="34222"><span class="ref">[34222] Iª-IIae q. 17 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3899 dicendum quod, cum imperium sit actus rationis, ille actus |
| 3900 imperatur, qui rationi subditur. Primus autem voluntatis actus non | |
| 3901 est ex rationis ordinatione, sed ex instinctu naturae, aut | |
| 3902 superioris causae, ut supra dictum est. Et ideo non oportet quod in | |
| 53 | 3903 infinitum procedatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 17 a. 6 arg. 1"><a name="34223"><span class="ref">[34223] Iª-IIae q. 17 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3904 sic proceditur. Videtur quod actus rationis non possit esse |
| 3905 imperatus. Inconveniens enim videtur quod aliquid imperet sibi | |
| 3906 ipsi. Sed ratio est quae imperat, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 3907 rationis actus non imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 arg. 2"><a name="34224"><span class="ref">[34224] Iª-IIae q. 17 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3908 id quod est per essentiam, diversum est ab eo quod est per |
| 3909 participationem. Sed potentia cuius actus imperatur a ratione, est | |
| 3910 ratio per participationem, ut dicitur in I Ethic. Ergo illius | |
| 53 | 3911 potentiae actus non imperatur, quae est ratio per essentiam.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 arg. 3"><a name="34225"><span class="ref">[34225] Iª-IIae q. 17 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3912 ille actus imperatur, qui est in potestate nostra. Sed cognoscere |
| 3913 et iudicare verum, quod est actus rationis, non est semper in | |
| 3914 potestate nostra. Non ergo actus rationis potest esse | |
| 53 | 3915 imperatus.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 s. c."><a name="34226"><span class="ref">[34226] Iª-IIae q. 17 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3916 id quod libero arbitrio agimus, nostro imperio agi potest. Sed |
| 3917 actus rationis exercentur per liberum arbitrium, dicit enim | |
| 3918 Damascenus quod <i>libero arbitrio homo exquirit, et scrutatur, et | |
| 3919 iudicat, et disponit</i>. Ergo actus rationis possunt esse | |
| 53 | 3920 imperati.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 co."><a name="34227"><span class="ref">[34227] Iª-IIae q. 17 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3921 dicendum quod, quia ratio supra seipsam reflectitur, sicut ordinat |
| 3922 de actibus aliarum potentiarum, ita etiam potest ordinare de actu | |
| 108 | 3923 suo. Unde etiam actus suus potest esse imperatus.</p><p> Sed attendendum |
| 28 | 3924 est quod actus rationis potest considerari dupliciter. Uno modo, |
| 3925 quantum ad exercitium actus. Et sic actus rationis semper imperari | |
| 3926 potest, sicut cum indicitur alicui quod attendat, et ratione | |
| 3927 utatur. Alio modo, quantum ad obiectum, respectu cuius, duo actus | |
| 3928 rationis attenduntur. Primo quidem, ut veritatem circa aliquid | |
| 3929 apprehendat. Et hoc non est in potestate nostra, hoc enim contingit | |
| 3930 per virtutem alicuius luminis, vel naturalis vel supernaturalis. Et | |
| 3931 ideo quantum ad hoc, actus rationis non est in potestate nostra, | |
| 3932 nec imperari potest. Alius autem actus rationis est, dum his quae | |
| 3933 apprehendit assentit. Si igitur fuerint talia apprehensa, quibus | |
| 3934 naturaliter intellectus assentiat, sicut prima principia, assensus | |
| 3935 talium vel dissensus non est in potestate nostra, sed in ordine | |
| 3936 naturae, et ideo, proprie loquendo, nec imperio subiacet. Sunt | |
| 3937 autem quaedam apprehensa, quae non adeo convincunt intellectum, | |
| 3938 quin possit assentire vel dissentire, vel saltem assensum vel | |
| 3939 dissensum suspendere, propter aliquam causam, et in talibus | |
| 3940 assensus ipse vel dissensus in potestate nostra est, et sub imperio | |
| 53 | 3941 cadit.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 ad 1"><a name="34228"><span class="ref">[34228] Iª-IIae q. 17 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3942 ergo dicendum quod ratio hoc modo imperat sibi ipsi, sicut et |
| 3943 voluntas movet seipsam, ut supra dictum est, inquantum scilicet | |
| 3944 utraque potentia reflectitur supra suum actum, et ex uno in aliud | |
| 53 | 3945 tendit.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 ad 2"><a name="34229"><span class="ref">[34229] Iª-IIae q. 17 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3946 dicendum quod, propter diversitatem obiectorum quae actui rationis |
| 3947 subduntur, nihil prohibet rationem seipsam participare, sicut in | |
| 53 | 3948 cognitione conclusionum participatur cognitio principiorum.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 ad 3"><a name="34230"><span class="ref">[34230] Iª-IIae q. 17 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 3949 patet responsio ex dictis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 17 a. 7 arg. 1"><a name="34231"><span class="ref">[34231] Iª-IIae q. 17 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum | |
| 28 | 3950 sic proceditur. Videtur quod actus sensitivi appetitus non sit |
| 3951 imperatus. Dicit enim apostolus, Rom. VII, <i>non enim quod volo | |
| 3952 bonum, hoc ago</i>, et Glossa exponit quod homo vult non | |
| 3953 concupiscere, et tamen concupiscit. Sed concupiscere est actus | |
| 3954 appetitus sensitivi. Ergo actus appetitus sensitivi non subditur | |
| 53 | 3955 imperio nostro.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 arg. 2"><a name="34232"><span class="ref">[34232] Iª-IIae q. 17 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3956 materia corporalis soli Deo obedit, quantum ad transmutationem |
| 3957 formalem, ut in primo habitum est. Sed actus appetitus sensitivi | |
| 3958 habet quandam formalem transmutationem corporis, scilicet calorem | |
| 3959 vel frigus. Ergo actus appetitus sensitivi non subditur imperio | |
| 53 | 3960 humano.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 arg. 3"><a name="34233"><span class="ref">[34233] Iª-IIae q. 17 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3961 proprium motivum appetitus sensitivi est apprehensum secundum |
| 3962 sensum vel imaginationem. Sed non est in potestate nostra semper | |
| 3963 quod aliquid apprehendamus sensu vel imaginatione. Ergo actus | |
| 53 | 3964 appetitus sensitivi non subiacet imperio nostro.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 s. c."><a name="34234"><span class="ref">[34234] Iª-IIae q. 17 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3965 est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>obediens rationi |
| 3966 dividitur in duo, in desiderativum et irascitivum</i>, quae | |
| 3967 pertinent ad appetitum sensitivum. Ergo actus appetitus sensitivi | |
| 53 | 3968 subiacet imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 co."><a name="34235"><span class="ref">[34235] Iª-IIae q. 17 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3969 dicendum quod secundum hoc aliquis actus imperio nostro subiacet, |
| 3970 prout est in potestate nostra, ut supra dictum est. Et ideo ad | |
| 3971 intelligendum qualiter actus appetitus sensitivi subdatur imperio | |
| 3972 rationis, oportet considerare qualiter sit in potestate nostra. Est | |
| 3973 autem sciendum quod appetitus sensitivus in hoc differt ab appetitu | |
| 3974 intellectivo, qui dicitur voluntas, quod appetitus sensitivus est | |
| 3975 virtus organi corporalis, non autem voluntas. Omnis autem actus | |
| 3976 virtutis utentis organo corporali, dependet non solum ex potentia | |
| 3977 animae, sed etiam ex corporalis organi dispositione, sicut visio ex | |
| 3978 potentia visiva, et qualitate oculi, per quam iuvatur vel | |
| 3979 impeditur. Unde et actus appetitus sensitivi non solum dependet ex | |
| 3980 vi appetitiva, sed etiam ex dispositione corporis. Illud autem quod | |
| 3981 est ex parte potentiae animae, sequitur apprehensionem. Apprehensio | |
| 3982 autem imaginationis, cum sit particularis, regulatur ab | |
| 3983 apprehensione rationis, quae est universalis, sicut virtus activa | |
| 3984 particularis a virtute activa universali. Et ideo ex ista parte, | |
| 3985 actus appetitus sensitivi subiacet imperio rationis. Qualitas autem | |
| 3986 et dispositio corporis non subiacet imperio rationis. Et ideo ex | |
| 3987 hac parte, impeditur quin motus sensitivi appetitus totaliter | |
| 3988 subdatur imperio rationis. Contingit etiam quandoque quod motus | |
| 3989 appetitus sensitivi subito concitatur ad apprehensionem | |
| 3990 imaginationis vel sensus. Et tunc ille motus est praeter imperium | |
| 3991 rationis, quamvis potuisset impediri a ratione, si praevidisset. | |
| 3992 Unde philosophus dicit, in I Polit., quod ratio praeest irascibili | |
| 3993 et concupiscibili non principatu despotico, qui est domini ad | |
| 3994 servum; sed principatu politico aut regali, qui est ad liberos, qui | |
| 53 | 3995 non totaliter subduntur imperio.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 ad 1"><a name="34236"><span class="ref">[34236] Iª-IIae q. 17 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3996 ergo dicendum quod hoc quod homo vult non concupiscere, et tamen |
| 3997 concupiscit, contingit ex dispositione corporis, per quam impeditur | |
| 3998 appetitus sensitivus ne totaliter sequatur imperium rationis. Unde | |
| 3999 et apostolus ibidem subdit, <i>video aliam legem in membris meis, | |
| 4000 repugnantem legi mentis meae</i>. Hoc etiam contingit propter | |
| 53 | 4001 subitum motum concupiscentiae, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 ad 2"><a name="34237"><span class="ref">[34237] Iª-IIae q. 17 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4002 dicendum quod qualitas corporalis dupliciter se habet ad actum |
| 4003 appetitus sensitivi. Uno modo, ut praecedens, prout aliquis est | |
| 4004 aliqualiter dispositus secundum corpus, ad hanc vel illam | |
| 4005 passionem. Alio modo, ut consequens, sicut cum ex ira aliquis | |
| 4006 incalescit. Qualitas igitur praecedens non subiacet imperio | |
| 4007 rationis, quia vel est ex natura, vel ex aliqua praecedenti | |
| 4008 motione, quae non statim quiescere potest. Sed qualitas consequens | |
| 4009 sequitur imperium rationis, quia sequitur motum localem cordis, | |
| 4010 quod diversimode movetur secundum diversos actus sensitivi | |
| 53 | 4011 appetitus.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 ad 3"><a name="34238"><span class="ref">[34238] Iª-IIae q. 17 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4012 dicendum quod, quia ad apprehensionem sensus requiritur sensibile |
| 4013 exterius, non est in potestate nostra apprehendere aliquid sensu, | |
| 4014 nisi sensibili praesente; cuius praesentia non semper est in | |
| 4015 potestate nostra. Tunc enim homo potest uti sensu cum voluerit, | |
| 4016 nisi sit impedimentum ex parte organi. Apprehensio autem | |
| 4017 imaginationis subiacet ordinationi rationis, secundum modum | |
| 4018 virtutis vel debilitatis imaginativae potentiae. Quod enim homo non | |
| 4019 possit imaginari quae ratio considerat, contingit vel ex hoc quod | |
| 4020 non sunt imaginabilia, sicut incorporalia; vel propter debilitatem | |
| 4021 virtutis imaginativae, quae est ex aliqua indispositione | |
| 53 | 4022 organi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 17 a. 8 arg. 1"><a name="34239"><span class="ref">[34239] Iª-IIae q. 17 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 4023 sic proceditur. Videtur quod actus vegetabilis animae imperio |
| 4024 rationis subdantur. Vires enim sensitivae nobiliores sunt viribus | |
| 4025 animae vegetabilis. Sed vires animae sensitivae subduntur imperio | |
| 53 | 4026 rationis. Ergo multo magis vires animae vegetabilis.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 arg. 2"><a name="34240"><span class="ref">[34240] Iª-IIae q. 17 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4027 homo dicitur minor mundus, quia sic est anima in corpore, sicut |
| 4028 Deus in mundo. Sed Deus sic est in mundo, quod omnia quae sunt in | |
| 4029 mundo, obediunt eius imperio. Ergo et omnia quae sunt in homine, | |
| 53 | 4030 obediunt imperio rationis, etiam vires vegetabilis animae.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 arg. 3"><a name="34241"><span class="ref">[34241] Iª-IIae q. 17 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4031 laus et vituperium non contingit nisi in actibus qui subduntur |
| 4032 imperio rationis. Sed in actibus nutritivae et generativae | |
| 4033 potentiae, contingit esse laudem et vituperium, et virtutem et | |
| 4034 vitium, sicut patet in gula et luxuria, et virtutibus oppositis. | |
| 53 | 4035 Ergo actus harum potentiarum subduntur imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 s. c."><a name="34242"><span class="ref">[34242] Iª-IIae q. 17 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4036 est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>id quod non persuadetur |
| 53 | 4037 a ratione, est nutritivum et generativum</i>.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 co."><a name="34243"><span class="ref">[34243] Iª-IIae q. 17 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4038 dicendum quod actuum quidam procedunt ex appetitu naturali, quidam |
| 4039 autem ex appetitu animali vel intellectuali, omne enim agens aliquo | |
| 4040 modo appetit finem. Appetitus autem naturalis non consequitur | |
| 4041 aliquam apprehensionem, sicut sequitur appetitus animalis et | |
| 4042 intellectualis. Ratio autem imperat per modum apprehensivae | |
| 4043 virtutis. Et ideo actus illi qui procedunt ab appetitu intellectivo | |
| 4044 vel animali, possunt a ratione imperari, non autem actus illi qui | |
| 4045 procedunt ex appetitu naturali. Huiusmodi autem sunt actus | |
| 4046 vegetabilis animae, unde Gregorius Nyssenus dicit quod vocatur | |
| 4047 naturale quod generativum et nutritivum. Et propter hoc, actus | |
| 53 | 4048 vegetabilis animae non subduntur imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 ad 1"><a name="34244"><span class="ref">[34244] Iª-IIae q. 17 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4049 ergo dicendum quod, quanto aliquis actus est immaterialior, tanto |
| 4050 est nobilior, et magis subditus imperio rationis. Unde ex hoc ipso | |
| 4051 quod vires animae vegetabilis non obediunt rationi, apparet has | |
| 53 | 4052 vires infimas esse.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 ad 2"><a name="34245"><span class="ref">[34245] Iª-IIae q. 17 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4053 dicendum quod similitudo attenditur quantum ad aliquid, quia |
| 4054 scilicet, sicut Deus movet mundum, ita anima movet corpus. Non | |
| 4055 autem quantum ad omnia, non enim anima creavit corpus ex nihilo, | |
| 4056 sicut Deus mundum; propter quod totaliter subditur eius | |
| 53 | 4057 imperio.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 ad 3"><a name="34246"><span class="ref">[34246] Iª-IIae q. 17 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4058 dicendum quod virtus et vitium, laus et vituperium, non debentur |
| 4059 ipsis actibus nutritivae vel generativae potentiae, qui sunt | |
| 4060 digestio et formatio corporis humani; sed actibus sensitivae partis | |
| 4061 ordinatis ad actus generativae vel nutritivae; puta in | |
| 4062 concupiscendo delectationem cibi et venereorum, et utendo, secundum | |
| 53 | 4063 quod oportet, vel non secundum quod oportet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 17 a. 9 arg. 1"><a name="34247"><span class="ref">[34247] Iª-IIae q. 17 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 4064 sic proceditur. Videtur quod membra corporis non obediant rationi |
| 4065 quantum ad actus suos. Constat enim quod membra corporis magis | |
| 4066 distant a ratione quam vires animae vegetabilis. Sed vires animae | |
| 4067 vegetabilis non obediunt rationi, ut dictum est. Ergo multo minus | |
| 53 | 4068 membra corporis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 arg. 2"><a name="34248"><span class="ref">[34248] Iª-IIae q. 17 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4069 cor est principium motus animalis. Sed motus cordis non subditur |
| 4070 imperio rationis, dicit enim Gregorius Nyssenus quod <i>pulsativum | |
| 4071 non est persuasibile ratione</i>. Ergo motus membrorum corporalium | |
| 53 | 4072 non subiacet imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 arg. 3"><a name="34249"><span class="ref">[34249] Iª-IIae q. 17 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4073 Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, quod <i>motus membrorum |
| 4074 genitalium aliquando importunus est, nullo poscente, aliquando | |
| 4075 autem destituit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferveat, | |
| 4076 friget in corpore</i>. Ergo motus membrorum non obediunt | |
| 53 | 4077 rationi.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 s. c."><a name="34250"><span class="ref">[34250] Iª-IIae q. 17 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4078 est quod Augustinus dicit, VIII Confess., <i>imperat animus ut |
| 4079 moveatur manus, et tanta est facilitas, ut vix a servitio | |
| 53 | 4080 discernatur imperium</i>.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 co."><a name="34251"><span class="ref">[34251] Iª-IIae q. 17 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4081 dicendum quod membra corporis sunt organa quaedam potentiarum |
| 4082 animae. Unde eo modo quo potentiae animae se habent ad hoc quod | |
| 4083 obediant rationi, hoc modo se habent etiam corporis membra. Quia | |
| 4084 igitur vires sensitivae subduntur imperio rationis, non autem vires | |
| 4085 naturales; ideo omnes motus membrorum quae moventur a potentiis | |
| 4086 sensitivis, subduntur imperio rationis; motus autem membrorum qui | |
| 53 | 4087 consequuntur vires naturales, non subduntur imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 ad 1"><a name="34252"><span class="ref">[34252] Iª-IIae q. 17 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4088 ergo dicendum quod membra non movent seipsa, sed moventur per |
| 4089 potentias animae; quarum quaedam sunt rationi viciniores quam vires | |
| 53 | 4090 animae vegetabilis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 ad 2"><a name="34253"><span class="ref">[34253] Iª-IIae q. 17 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4091 dicendum quod in his quae ad intellectum et voluntatem pertinent, |
| 4092 primum invenitur id quod est secundum naturam, ex quo alia | |
| 4093 derivantur, ut a cognitione principiorum naturaliter notorum, | |
| 4094 cognitio conclusionum; et a voluntate finis naturaliter desiderati, | |
| 4095 derivatur electio eorum quae sunt ad finem. Ita etiam in | |
| 4096 corporalibus motibus principium est secundum naturam. Principium | |
| 4097 autem corporalis motus est a motu cordis. Unde motus cordis est | |
| 4098 secundum naturam, et non secundum voluntatem, consequitur enim | |
| 4099 sicut per se accidens vitam, quae est ex unione animae et corporis. | |
| 4100 Sicut motus gravium et levium consequitur formam substantialem | |
| 4101 ipsorum, unde et a generante moveri dicuntur, secundum philosophum | |
| 4102 in VIII Physic. Et propter hoc motus iste vitalis dicitur. Unde | |
| 4103 Gregorius Nyssenus dicit quod sicut generativum et nutritivum non | |
| 4104 obedit rationi, ita nec pulsativum, quod est vitale. Pulsativum | |
| 4105 autem appellat motum cordis, qui manifestatur per venas | |
| 53 | 4106 pulsatiles.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 ad 3"><a name="34254"><span class="ref">[34254] Iª-IIae q. 17 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4107 dicendum quod, sicut Augustinus dicit in XIV de Civ. Dei, hoc quod |
| 4108 motus genitalium membrorum rationi non obedit, est ex poena | |
| 4109 peccati, ut scilicet anima suae inobedientiae ad Deum in illo | |
| 4110 praecipue membro poenam inobedientiae patiatur, per quod peccatum | |
| 4111 originale ad posteros traducitur. Sed quia per peccatum primi | |
| 4112 parentis, ut infra dicetur, natura est sibi relicta, subtracto | |
| 4113 supernaturali dono quod homini divinitus erat collatum; ideo | |
| 4114 consideranda est ratio naturalis quare motus huiusmodi membrorum | |
| 4115 specialiter rationi non obedit. Cuius causam assignat Aristoteles | |
| 4116 in libro de causis motus animalium, dicens involuntarios esse motus | |
| 4117 cordis et membri pudendi, quia scilicet ex aliqua apprehensione | |
| 4118 huiusmodi membra commoventur, inquantum scilicet intellectus et | |
| 4119 phantasia repraesentant aliqua ex quibus consequuntur passiones | |
| 4120 animae, ad quas consequitur motus horum membrorum. Non tamen | |
| 4121 moventur secundum iussum rationis aut intellectus, quia scilicet ad | |
| 4122 motum horum membrorum requiritur aliqua alteratio naturalis, | |
| 4123 scilicet caliditatis et frigiditatis, quae quidem alteratio non | |
| 4124 subiacet imperio rationis. Specialiter autem hoc accidit in his | |
| 4125 duobus membris, quia utrumque istorum membrorum est quasi quoddam | |
| 4126 animal separatum, inquantum est principium vitae, principium autem | |
| 4127 est virtute totum. Cor enim principium est sensuum, et ex membro | |
| 4128 genitali virtus exit seminalis, quae est virtute totum animal. Et | |
| 4129 ideo habent proprios motus naturaliter, quia principia oportet esse | |
| 59 | 4130 naturalia, ut dictum est.</p></div></div><div id="q18" class="q"><h2>Quaestio 18</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 18 pr."><a name="34255"><span class="ref">[34255] |
| 53 | 4131 Iª-IIae q. 18 pr.</span></a> Post hoc considerandum est de |
| 28 | 4132 bonitate et malitia humanorum actuum. Et primo, quomodo actio |
| 4133 humana sit bona vel mala; secundo, de his quae consequuntur ad | |
| 4134 bonitatem vel malitiam humanorum actuum, puta meritum vel | |
| 4135 demeritum, peccatum et culpa. Circa primum occurrit triplex | |
| 4136 consideratio, prima est de bonitate et malitia humanorum actuum in | |
| 4137 generali; secunda, de bonitate et malitia interiorum actuum; | |
| 4138 tertia, de bonitate et malitia exteriorum actuum. Circa primum | |
| 4139 quaeruntur undecim. Primo, utrum omnis actio sit bona, vel aliqua | |
| 4140 sit mala. Secundo, utrum actio hominis habeat quod sit bona vel | |
| 4141 mala, ex obiecto. Tertio, utrum hoc habeat ex circumstantia. | |
| 4142 Quarto, utrum hoc habeat ex fine. Quinto, utrum aliqua actio | |
| 4143 hominis sit bona vel mala in sua specie. Sexto, utrum actus habeat | |
| 4144 speciem boni vel mali ex fine. Septimo, utrum species quae est ex | |
| 4145 fine, contineatur sub specie quae est ex obiecto, sicut sub genere, | |
| 4146 aut e converso. Octavo, utrum sit aliquis actus indifferens | |
| 4147 secundum suam speciem. Nono, utrum aliquis actus sit indifferens | |
| 4148 secundum individuum. Decimo, utrum aliqua circumstantia constituat | |
| 4149 actum moralem in specie boni vel mali. Undecimo, utrum omnis | |
| 4150 circumstantia augens bonitatem vel malitiam, constituat actum | |
| 53 | 4151 moralem in specie boni vel mali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="34256"><span class="ref">[34256] Iª-IIae q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4152 sic proceditur. Videtur quod omnis actio hominis sit bona, et nulla |
| 4153 sit mala. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod malum | |
| 4154 non agit nisi virtute boni. Sed virtute boni non fit malum. Ergo | |
| 53 | 4155 nulla actio est mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="34257"><span class="ref">[34257] Iª-IIae q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4156 nihil agit nisi secundum quod est actu. Non est autem aliquid malum |
| 4157 secundum quod est actu, sed secundum quod potentia privatur actu, | |
| 4158 inquantum autem potentia perficitur per actum, est bonum, ut | |
| 4159 dicitur in IX Metaphys. Nihil ergo agit inquantum est malum, sed | |
| 4160 solum inquantum est bonum. Omnis ergo actio est bona, et nulla | |
| 53 | 4161 mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="34258"><span class="ref">[34258] Iª-IIae q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4162 malum non potest esse causa nisi per accidens, ut patet per |
| 4163 Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed omnis actionis est aliquis per | |
| 4164 se effectus. Nulla ergo actio est mala, sed omnis actio est | |
| 53 | 4165 bona.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 s. c."><a name="34259"><span class="ref">[34259] Iª-IIae q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4166 est quod dominus dicit, Ioan. III, <i>omnis qui male agit, odit |
| 53 | 4167 lucem</i>. Est ergo aliqua actio hominis mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 co."><a name="34260"><span class="ref">[34260] Iª-IIae q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4168 dicendum quod de bono et malo in actionibus oportet loqui sicut de |
| 4169 bono et malo in rebus, eo quod unaquaeque res talem actionem | |
| 4170 producit, qualis est ipsa. In rebus autem unumquodque tantum habet | |
| 4171 de bono, quantum habet de esse, bonum enim et ens convertuntur, ut | |
| 4172 in primo dictum est. Solus autem Deus habet totam plenitudinem sui | |
| 4173 esse secundum aliquid unum et simplex, unaquaeque vero res alia | |
| 4174 habet plenitudinem essendi sibi convenientem secundum diversa. Unde | |
| 4175 in aliquibus contingit quod quantum ad aliquid habent esse, et | |
| 4176 tamen eis aliquid deficit ad plenitudinem essendi eis debitam. | |
| 4177 Sicut ad plenitudinem esse humani requiritur quod sit quoddam | |
| 4178 compositum ex anima et corpore, habens omnes potentias et | |
| 4179 instrumenta cognitionis et motus, unde si aliquid horum deficiat | |
| 4180 alicui homini deficit ei aliquid de plenitudine sui esse. Quantum | |
| 4181 igitur habet de esse, tantum habet de bonitate, inquantum vero | |
| 4182 aliquid ei deficit de plenitudine essendi, intantum deficit a | |
| 4183 bonitate, et dicitur malum, sicut homo caecus habet de bonitate | |
| 4184 quod vivit, et malum est ei quod caret visu. Si vero nihil haberet | |
| 4185 de entitate vel bonitate, neque malum neque bonum dici posset. Sed | |
| 4186 quia de ratione boni est ipsa plenitudo essendi, si quidem alicui | |
| 4187 aliquid defuerit de debita essendi plenitudine, non dicetur | |
| 4188 simpliciter bonum, sed secundum quid, inquantum est ens, poterit | |
| 4189 tamen dici simpliciter ens et secundum quid non ens, ut in primo | |
| 4190 dictum est. Sic igitur dicendum est quod omnis actio, inquantum | |
| 4191 habet aliquid de esse, intantum habet de bonitate, inquantum vero | |
| 4192 deficit ei aliquid de plenitudine essendi quae debetur actioni | |
| 4193 humanae, intantum deficit a bonitate, et sic dicitur mala, puta si | |
| 4194 deficiat ei vel determinata quantitas secundum rationem, vel | |
| 53 | 4195 debitus locus, vel aliquid huiusmodi.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 ad 1"><a name="34261"><span class="ref">[34261] Iª-IIae q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4196 ergo dicendum quod malum agit in virtute boni deficientis. Si enim |
| 4197 nihil esset ibi de bono, neque esset ens, neque agere posset. Si | |
| 4198 autem non esset deficiens, non esset malum. Unde et actio causata | |
| 4199 est quoddam bonum deficiens, quod secundum quid est bonum, | |
| 53 | 4200 simpliciter autem malum.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 ad 2"><a name="34262"><span class="ref">[34262] Iª-IIae q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4201 dicendum quod nihil prohibet aliquid esse secundum quid in actu, |
| 4202 unde agere possit; et secundum aliud privari actu, unde causet | |
| 4203 deficientem actionem. Sicut homo caecus actu habet virtutem | |
| 4204 gressivam, per quam ambulare potest, sed inquantum caret visu, qui | |
| 4205 dirigit in ambulando, patitur defectum in ambulando, dum ambulat | |
| 53 | 4206 cespitando.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 ad 3"><a name="34263"><span class="ref">[34263] Iª-IIae q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4207 dicendum quod actio mala potest habere aliquem effectum per se, |
| 4208 secundum id quod habet de bonitate et entitate. Sicut adulterium | |
| 4209 est causa generationis humanae, inquantum habet commixtionem maris | |
| 53 | 4210 et feminae, non autem inquantum caret ordine rationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="34264"><span class="ref">[34264] Iª-IIae q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4211 sic proceditur. Videtur quod actio non habeat bonitatem vel |
| 4212 malitiam ex obiecto. Obiectum enim actionis est res. In rebus autem | |
| 4213 non est malum, sed in usu peccantium, ut Augustinus dicit in libro | |
| 4214 III de Doct. Christ. Ergo actio humana non habet bonitatem vel | |
| 53 | 4215 malitiam ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="34265"><span class="ref">[34265] Iª-IIae q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4216 obiectum comparatur ad actionem ut materia. Bonitas autem rei non |
| 4217 est ex materia, sed magis ex forma, quae est actus. Ergo bonum et | |
| 53 | 4218 malum non est in actibus ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="34266"><span class="ref">[34266] Iª-IIae q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4219 obiectum potentiae activae comparatur ad actionem sicut effectus ad |
| 4220 causam. Sed bonitas causae non dependet ex effectu, sed magis e | |
| 4221 converso. Ergo actio humana non habet bonitatem vel malitiam ex | |
| 53 | 4222 obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 s. c."><a name="34267"><span class="ref">[34267] Iª-IIae q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4223 est quod dicitur Osee IX, <i>facti sunt abominabiles, sicut ea quae |
| 4224 dilexerunt</i>. Fit autem homo Deo abominabilis propter malitiam | |
| 4225 suae operationis. Ergo malitia operationis est secundum obiecta | |
| 4226 mala quae homo diligit. Et eadem ratio est de bonitate | |
| 53 | 4227 actionis.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 co."><a name="34268"><span class="ref">[34268] Iª-IIae q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4228 dicendum quod, sicut dictum est, bonum et malum actionis, sicut et |
| 4229 ceterarum rerum, attenditur ex plenitudine essendi vel defectu | |
| 4230 ipsius. Primum autem quod ad plenitudinem essendi pertinere | |
| 4231 videtur, est id quod dat rei speciem. Sicut autem res naturalis | |
| 4232 habet speciem ex sua forma, ita actio habet speciem ex obiecto; | |
| 4233 sicut et motus ex termino. Et ideo sicut prima bonitas rei | |
| 4234 naturalis attenditur ex sua forma, quae dat speciem ei, ita et | |
| 4235 prima bonitas actus moralis attenditur ex obiecto convenienti; unde | |
| 4236 et a quibusdam vocatur bonum ex genere; puta, uti re sua. Et sicut | |
| 4237 in rebus naturalibus primum malum est, si res generata non | |
| 4238 consequitur formam specificam, puta si non generetur homo, sed | |
| 4239 aliquid loco hominis; ita primum malum in actionibus moralibus est | |
| 4240 quod est ex obiecto, sicut accipere aliena. Et dicitur malum ex | |
| 4241 genere, genere pro specie accepto, eo modo loquendi quo dicimus | |
| 53 | 4242 humanum genus totam humanam speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 ad 1"><a name="34269"><span class="ref">[34269] Iª-IIae q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4243 ergo dicendum quod, licet res exteriores sint in seipsis bonae, |
| 4244 tamen non semper habent debitam proportionem ad hanc vel illam | |
| 4245 actionem. Et ideo inquantum considerantur ut obiecta talium | |
| 53 | 4246 actionum, non habent rationem boni.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 ad 2"><a name="34270"><span class="ref">[34270] Iª-IIae q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4247 dicendum quod obiectum non est materia ex qua, sed materia circa |
| 4248 quam, et habet quodammodo rationem formae, inquantum dat | |
| 53 | 4249 speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 ad 3"><a name="34271"><span class="ref">[34271] Iª-IIae q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4250 dicendum quod non semper obiectum actionis humanae est obiectum |
| 4251 activae potentiae. Nam appetitiva potentia est quodammodo passiva, | |
| 4252 inquantum movetur ab appetibili, et tamen est principium humanorum | |
| 4253 actuum. Neque etiam potentiarum activarum obiecta semper habent | |
| 4254 rationem effectus, sed quando iam sunt transmutata, sicut alimentum | |
| 4255 transmutatum est effectus nutritivae potentiae, sed alimentum | |
| 4256 nondum transmutatum comparatur ad potentiam nutritivam sicut | |
| 4257 materia circa quam operatur. Ex hoc autem quod obiectum est aliquo | |
| 4258 modo effectus potentiae activae, sequitur quod sit terminus | |
| 4259 actionis eius, et per consequens quod det ei formam et speciem, | |
| 4260 motus enim habet speciem a terminis. Et quamvis etiam bonitas | |
| 4261 actionis non causetur ex bonitate effectus, tamen ex hoc dicitur | |
| 4262 actio bona, quod bonum effectum inducere potest. Et ita ipsa | |
| 53 | 4263 proportio actionis ad effectum, est ratio bonitatis ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="34272"><span class="ref">[34272] Iª-IIae q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4264 sic proceditur. Videtur quod actio non sit bona vel mala ex |
| 4265 circumstantia. Circumstantiae enim circumstant actum sicut extra | |
| 4266 ipsum existentes, ut dictum est. Sed bonum et malum sunt in ipsis | |
| 4267 rebus, ut dicitur in VI Metaphys. Ergo actio non habet bonitatem | |
| 53 | 4268 vel malitiam ex circumstantia.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="34273"><span class="ref">[34273] Iª-IIae q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4269 bonitas vel malitia actus maxime consideratur in doctrina morum. |
| 4270 Sed circumstantiae, cum sint quaedam accidentia actuum, videntur | |
| 4271 esse praeter considerationem artis, quia nulla ars considerat id | |
| 4272 quod est per accidens, ut dicitur in VI Metaphys. Ergo bonitas vel | |
| 53 | 4273 malitia actionis non est ex circumstantia.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="34274"><span class="ref">[34274] Iª-IIae q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4274 id quod convenit alicui secundum suam substantiam, non attribuitur |
| 4275 ei per aliquod accidens. Sed bonum et malum convenit actioni | |
| 4276 secundum suam substantiam, quia actio ex suo genere potest esse | |
| 4277 bona vel mala, ut dictum est. Ergo non convenit actioni ex | |
| 53 | 4278 circumstantia quod sit bona vel mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 s. c."><a name="34275"><span class="ref">[34275] Iª-IIae q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4279 est quod philosophus dicit, in libro Ethic., quod <i>virtuosus |
| 4280 operatur secundum quod oportet, et quando oportet, et secundum | |
| 4281 alias circumstantias</i>. Ergo ex contrario vitiosus, secundum | |
| 4282 unumquodque vitium, operatur quando non oportet, ubi non oportet, | |
| 4283 et sic de aliis circumstantiis. Ergo actiones humanae secundum | |
| 53 | 4284 circumstantias sunt bonae vel malae.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 co."><a name="34276"><span class="ref">[34276] Iª-IIae q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4285 dicendum quod in rebus naturalibus non invenitur tota plenitudo |
| 4286 perfectionis quae debetur rei, ex forma substantiali, quae dat | |
| 4287 speciem; sed multum superadditur ex supervenientibus accidentibus, | |
| 4288 sicut in homine ex figura, ex colore, et huiusmodi; quorum si | |
| 4289 aliquod desit ad decentem habitudinem, consequitur malum. Ita etiam | |
| 4290 est in actione. Nam plenitudo bonitatis eius non tota consistit in | |
| 4291 sua specie, sed aliquid additur ex his quae adveniunt tanquam | |
| 4292 accidentia quaedam. Et huiusmodi sunt circumstantiae debitae. Unde | |
| 4293 si aliquid desit quod requiratur ad debitas circumstantias, erit | |
| 53 | 4294 actio mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 ad 1"><a name="34277"><span class="ref">[34277] Iª-IIae q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4295 ergo dicendum quod circumstantiae sunt extra actionem, inquantum |
| 4296 non sunt de essentia actionis, sunt tamen in ipsa actione velut | |
| 4297 quaedam accidentia eius. Sicut et accidentia quae sunt in | |
| 53 | 4298 substantiis naturalibus, sunt extra essentias earum.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 ad 2"><a name="34278"><span class="ref">[34278] Iª-IIae q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4299 dicendum quod non omnia accidentia per accidens se habent ad sua |
| 4300 subiecta, sed quaedam sunt per se accidentia; quae in unaquaque | |
| 4301 arte considerantur. Et per hunc modum considerantur circumstantiae | |
| 53 | 4302 actuum in doctrina morali.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 ad 3"><a name="34279"><span class="ref">[34279] Iª-IIae q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4303 dicendum quod, cum bonum convertatur cum ente, sicut ens dicitur |
| 4304 secundum substantiam et secundum accidens, ita et bonum attribuitur | |
| 4305 alicui et secundum esse suum essentiale, et secundum esse | |
| 4306 accidentale, tam in rebus naturalibus, quam in actionibus | |
| 53 | 4307 moralibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="34280"><span class="ref">[34280] Iª-IIae q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4308 sic proceditur. Videtur quod bonum et malum in actibus humanis non |
| 4309 sint ex fine. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod | |
| 4310 <i>nihil respiciens ad malum operatur</i>. Si igitur ex fine | |
| 4311 derivaretur operatio bona vel mala, nulla actio esset mala. Quod | |
| 53 | 4312 patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="34281"><span class="ref">[34281] Iª-IIae q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4313 bonitas actus est aliquid in ipso existens. Finis autem est causa |
| 4314 extrinseca. Non ergo secundum finem dicitur actio bona vel | |
| 53 | 4315 mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="34282"><span class="ref">[34282] Iª-IIae q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4316 contingit aliquam bonam operationem ad malum finem ordinari, sicut |
| 4317 cum aliquis dat eleemosynam propter inanem gloriam, et e converso | |
| 4318 aliquam malam operationem ordinari ad bonum finem, sicut cum quis | |
| 4319 furatur ut det pauperi. Non ergo est ex fine actio bona vel | |
| 53 | 4320 mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 s. c."><a name="34283"><span class="ref">[34283] Iª-IIae q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4321 est quod Boetius dicit, in Topic., quod <i>cuius finis bonus est, |
| 4322 ipsum quoque bonum est, et cuius finis malus est, ipsum quoque | |
| 53 | 4323 malum est</i>.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 co."><a name="34284"><span class="ref">[34284] Iª-IIae q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4324 dicendum quod eadem est dispositio rerum in bonitate, et in esse. |
| 4325 Sunt enim quaedam quorum esse ex alio non dependet, et in his | |
| 4326 sufficit considerare ipsum eorum esse absolute. Quaedam vero sunt | |
| 4327 quorum esse dependet ab alio, unde oportet quod consideretur per | |
| 4328 considerationem ad causam a qua dependet. Sicut autem esse rei | |
| 4329 dependet ab agente et forma, ita bonitas rei dependet a fine. Unde | |
| 4330 in personis divinis, quae non habent bonitatem dependentem ab alio, | |
| 4331 non consideratur aliqua ratio bonitatis ex fine. Actiones autem | |
| 4332 humanae, et alia quorum bonitas dependet ab alio, habent rationem | |
| 4333 bonitatis ex fine a quo dependent, praeter bonitatem absolutam quae | |
| 4334 in eis existit. Sic igitur in actione humana bonitas quadruplex | |
| 4335 considerari potest. Una quidem secundum genus, prout scilicet est | |
| 4336 actio, quia quantum habet de actione et entitate, tantum habet de | |
| 4337 bonitate, ut dictum est. Alia vero secundum speciem, quae accipitur | |
| 4338 secundum obiectum conveniens. Tertia secundum circumstantias, quasi | |
| 4339 secundum accidentia quaedam. Quarta autem secundum finem, quasi | |
| 53 | 4340 secundum habitudinem ad causam bonitatis.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 ad 1"><a name="34285"><span class="ref">[34285] Iª-IIae q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4341 ergo dicendum quod bonum ad quod aliquis respiciens operatur, non |
| 4342 semper est verum bonum; sed quandoque verum bonum, et quandoque | |
| 53 | 4343 apparens. Et secundum hoc, ex fine sequitur actio mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 ad 2"><a name="34286"><span class="ref">[34286] Iª-IIae q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4344 dicendum quod, quamvis finis sit causa extrinseca, tamen debita |
| 53 | 4345 proportio ad finem et relatio in ipsum, inhaeret actioni.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 ad 3"><a name="34287"><span class="ref">[34287] Iª-IIae q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4346 dicendum quod nihil prohibet actioni habenti unam praedictarum |
| 4347 bonitatum, deesse aliam. Et secundum hoc, contingit actionem quae | |
| 4348 est bona secundum speciem suam vel secundum circumstantias, | |
| 4349 ordinari ad finem malum, et e converso. Non tamen est actio bona | |
| 4350 simpliciter, nisi omnes bonitates concurrant, quia <i>quilibet | |
| 4351 singularis defectus causat malum, bonum autem causatur ex integra | |
| 53 | 4352 causa</i>, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 1"><a name="34288"><span class="ref">[34288] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4353 sic proceditur. Videtur quod actus morales non differant specie |
| 4354 secundum bonum et malum. Bonum enim et malum in actibus invenitur | |
| 4355 conformiter rebus, ut dictum est. Sed in rebus bonum et malum non | |
| 4356 diversificant speciem, idem enim specie est homo bonus et malus. | |
| 4357 Ergo neque etiam bonum et malum in actibus diversificant | |
| 53 | 4358 speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 2"><a name="34289"><span class="ref">[34289] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4359 malum, cum sit privatio, est quoddam non ens. Sed non ens non |
| 4360 potest esse differentia, secundum philosophum, in III Metaphys. Cum | |
| 4361 ergo differentia constituat speciem, videtur quod aliquis actus, ex | |
| 4362 hoc quod est malus, non constituatur in aliqua specie. Et ita bonum | |
| 53 | 4363 et malum non diversificant speciem humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 3"><a name="34290"><span class="ref">[34290] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4364 diversorum actuum secundum speciem, diversi sunt effectus. Sed idem |
| 4365 specie effectus potest consequi ex actu bono et malo, sicut homo | |
| 4366 generatur ex adulterio, et ex matrimoniali concubitu. Ergo actus | |
| 53 | 4367 bonus et malus non differunt specie.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 4"><a name="34291"><span class="ref">[34291] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4368 bonum et malum dicitur in actibus quandoque secundum |
| 4369 circumstantiam, ut dictum est. Sed circumstantia, cum sit accidens, | |
| 4370 non dat speciem actui. Ergo actus humani non differunt specie | |
| 53 | 4371 propter bonitatem et malitiam.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 s. c."><a name="34292"><span class="ref">[34292] Iª-IIae q. 18 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4372 secundum philosophum, in II Ethic., <i>similes habitus similes |
| 4373 actus reddunt</i>. Sed habitus bonus et malus differunt specie, ut | |
| 4374 liberalitas et prodigalitas. Ergo et actus bonus et malus differunt | |
| 53 | 4375 specie.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 co."><a name="34293"><span class="ref">[34293] Iª-IIae q. 18 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4376 dicendum quod omnis actus speciem habet ex suo obiecto, sicut supra |
| 4377 dictum est. Unde oportet quod aliqua differentia obiecti faciat | |
| 4378 diversitatem speciei in actibus. Est autem considerandum quod | |
| 4379 aliqua differentia obiecti facit differentiam speciei in actibus, | |
| 4380 secundum quod referuntur ad unum principium activum, quod non facit | |
| 4381 differentiam in actibus, secundum quod referuntur ad aliud | |
| 4382 principium activum. Quia nihil quod est per accidens, constituit | |
| 4383 speciem, sed solum quod est per se, potest autem aliqua differentia | |
| 4384 obiecti esse per se in comparatione ad unum activum principium, et | |
| 4385 per accidens in comparatione ad aliud; sicut cognoscere colorem et | |
| 4386 sonum, per se differunt per comparationem ad sensum, non autem per | |
| 4387 comparationem ad intellectum. In actibus autem humanis bonum et | |
| 4388 malum dicitur per comparationem ad rationem, quia, ut Dionysius | |
| 4389 dicit, IV cap. de Div. Nom., bonum hominis est secundum rationem | |
| 4390 esse, malum autem quod est praeter rationem. Unicuique enim rei est | |
| 4391 bonum quod convenit ei secundum suam formam; et malum quod est ei | |
| 4392 praeter ordinem suae formae. Patet ergo quod differentia boni et | |
| 4393 mali circa obiectum considerata, comparatur per se ad rationem, | |
| 4394 scilicet secundum quod obiectum est ei conveniens vel non | |
| 4395 conveniens. Dicuntur autem aliqui actus humani, vel morales, | |
| 4396 secundum quod sunt a ratione. Unde manifestum est quod bonum et | |
| 4397 malum diversificant speciem in actibus moralibus, differentiae enim | |
| 53 | 4398 per se diversificant speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 1"><a name="34294"><span class="ref">[34294] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4399 ergo dicendum quod etiam in rebus naturalibus bonum et malum, quod |
| 4400 est secundum naturam et contra naturam, diversificant speciem | |
| 4401 naturae, corpus enim mortuum et corpus vivum non sunt eiusdem | |
| 4402 speciei. Et similiter bonum, inquantum est secundum rationem, et | |
| 4403 malum, inquantum est praeter rationem, diversificant speciem | |
| 53 | 4404 moris.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 2"><a name="34295"><span class="ref">[34295] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4405 dicendum quod malum importat privationem non absolutam, sed |
| 4406 consequentem talem potentiam. Dicitur enim malus actus secundum | |
| 4407 suam speciem, non ex eo quod nullum habeat obiectum; sed quia habet | |
| 4408 obiectum non conveniens rationi, sicut tollere aliena. Unde | |
| 4409 inquantum obiectum est aliquid positive, potest constituere speciem | |
| 53 | 4410 mali actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 3"><a name="34296"><span class="ref">[34296] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4411 dicendum quod actus coniugalis et adulterium, secundum quod |
| 4412 comparantur ad rationem, differunt specie, et habent effectus | |
| 4413 specie differentes, quia unum eorum meretur laudem et praemium, | |
| 4414 aliud vituperium et poenam. Sed secundum quod comparantur ad | |
| 4415 potentiam generativam, non differunt specie. Et sic habent unum | |
| 53 | 4416 effectum secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 4"><a name="34297"><span class="ref">[34297] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4417 dicendum quod circumstantia quandoque sumitur ut differentia |
| 4418 essentialis obiecti, secundum quod ad rationem comparatur, et tunc | |
| 4419 potest dare speciem actui morali. Et hoc oportet esse, quandocumque | |
| 4420 circumstantia transmutat actum de bonitate in malitiam, non enim | |
| 4421 circumstantia faceret actum malum, nisi per hoc quod rationi | |
| 53 | 4422 repugnat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 18 a. 6 arg. 1"><a name="34298"><span class="ref">[34298] Iª-IIae q. 18 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4423 sic proceditur. Videtur quod bonum et malum quod est ex fine, non |
| 4424 diversificent speciem in actibus. Actus enim habent speciem ex | |
| 4425 obiecto. Sed finis est praeter rationem obiecti. Ergo bonum et | |
| 53 | 4426 malum quod est ex fine, non diversificant speciem actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 arg. 2"><a name="34299"><span class="ref">[34299] Iª-IIae q. 18 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4427 id quod est per accidens, non constituit speciem, ut dictum est. |
| 4428 Sed accidit alicui actui quod ordinetur ad aliquem finem; sicut | |
| 4429 quod aliquis det eleemosynam propter inanem gloriam. Ergo secundum | |
| 4430 bonum et malum quod est ex fine, non diversificantur actus secundum | |
| 53 | 4431 speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 arg. 3"><a name="34300"><span class="ref">[34300] Iª-IIae q. 18 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4432 diversi actus secundum speciem, ad unum finem ordinari possunt, |
| 4433 sicut ad finem inanis gloriae ordinari possunt actus diversarum | |
| 4434 virtutum, et diversorum vitiorum. Non ergo bonum et malum quod | |
| 53 | 4435 accipitur secundum finem, diversificat speciem actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 s. c."><a name="34301"><span class="ref">[34301] Iª-IIae q. 18 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4436 est quod supra ostensum est, quod actus humani habent speciem a |
| 4437 fine. Ergo bonum et malum quod accipitur secundum finem, | |
| 53 | 4438 diversificat speciem actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 co."><a name="34302"><span class="ref">[34302] Iª-IIae q. 18 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4439 dicendum quod aliqui actus dicuntur humani, inquantum sunt |
| 4440 voluntarii, sicut supra dictum est. In actu autem voluntario | |
| 4441 invenitur duplex actus, scilicet actus interior voluntatis, et | |
| 4442 actus exterior, et uterque horum actuum habet suum obiectum. Finis | |
| 4443 autem proprie est obiectum interioris actus voluntarii, id autem | |
| 4444 circa quod est actio exterior, est obiectum eius. Sicut igitur | |
| 4445 actus exterior accipit speciem ab obiecto circa quod est; ita actus | |
| 4446 interior voluntatis accipit speciem a fine, sicut a proprio | |
| 4447 obiecto. Ita autem quod est ex parte voluntatis, se habet ut | |
| 4448 formale ad id quod est ex parte exterioris actus, quia voluntas | |
| 4449 utitur membris ad agendum, sicut instrumentis; neque actus | |
| 4450 exteriores habent rationem moralitatis, nisi inquantum sunt | |
| 4451 voluntarii. Et ideo actus humani species formaliter consideratur | |
| 4452 secundum finem, materialiter autem secundum obiectum exterioris | |
| 4453 actus. Unde philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>ille qui | |
| 4454 furatur ut committat adulterium, est, per se loquendo, magis | |
| 53 | 4455 adulter quam fur</i>.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 ad 1"><a name="34303"><span class="ref">[34303] Iª-IIae q. 18 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4456 ergo dicendum quod etiam finis habet rationem obiecti, ut dictum |
| 53 | 4457 est.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 ad 2"><a name="34304"><span class="ref">[34304] Iª-IIae q. 18 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4458 dicendum quod ordinari ad talem finem, etsi accidat exteriori |
| 4459 actui, non tamen accidit actui interiori voluntatis, qui comparatur | |
| 53 | 4460 ad exteriorem sicut formale ad materiale.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 ad 3"><a name="34305"><span class="ref">[34305] Iª-IIae q. 18 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4461 dicendum quod quando multi actus specie differentes ordinantur ad |
| 4462 unum finem, est quidem diversitas speciei ex parte exteriorum | |
| 53 | 4463 actuum; sed unitas speciei ex parte actus interioris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 18 a. 7 arg. 1"><a name="34306"><span class="ref">[34306] Iª-IIae q. 18 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 4464 sic proceditur. Videtur quod species bonitatis quae est ex fine, |
| 4465 contineatur sub specie bonitatis quae est ex obiecto, sicut species | |
| 4466 sub genere, puta cum aliquis vult furari ut det eleemosynam. Actus | |
| 4467 enim habet speciem ex obiecto, ut dictum est. Sed impossibile est | |
| 4468 quod aliquid contineatur in aliqua alia specie, quae sub propria | |
| 4469 specie non continetur, quia idem non potest esse in diversis | |
| 4470 speciebus non subalternis. Ergo species quae est ex fine, | |
| 53 | 4471 continetur sub specie quae est ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 arg. 2"><a name="34307"><span class="ref">[34307] Iª-IIae q. 18 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4472 semper ultima differentia constituit speciem specialissimam. Sed |
| 4473 differentia quae est ex fine, videtur esse posterior quam | |
| 4474 differentia quae est ex obiecto, quia finis habet rationem ultimi. | |
| 4475 Ergo species quae est ex fine, continetur sub specie quae est ex | |
| 53 | 4476 obiecto, sicut species specialissima.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 arg. 3"><a name="34308"><span class="ref">[34308] Iª-IIae q. 18 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4477 quanto aliqua differentia est magis formalis, tanto magis est |
| 4478 specialis, quia differentia comparatur ad genus ut forma ad | |
| 4479 materiam. Sed species quae est ex fine, est formalior ea quae est | |
| 4480 ex obiecto, ut dictum est. Ergo species quae est ex fine, | |
| 4481 continetur sub specie quae est ex obiecto, sicut species | |
| 53 | 4482 specialissima sub genere subalterno.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 s. c."><a name="34309"><span class="ref">[34309] Iª-IIae q. 18 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4483 cuiuslibet generis sunt determinatae differentiae. Sed actus |
| 4484 eiusdem speciei ex parte obiecti, potest ad infinitos fines | |
| 4485 ordinari, puta furtum ad infinita bona vel mala. Ergo species quae | |
| 4486 est ex fine, non continetur sub specie quae est ex obiecto, sicut | |
| 53 | 4487 sub genere.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 co."><a name="34310"><span class="ref">[34310] Iª-IIae q. 18 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4488 dicendum quod obiectum exterioris actus dupliciter potest se habere |
| 4489 ad finem voluntatis, uno modo, sicut per se ordinatum ad ipsum, | |
| 4490 sicut bene pugnare per se ordinatur ad victoriam; alio modo, per | |
| 4491 accidens, sicut accipere rem alienam per accidens ordinatur ad | |
| 4492 dandum eleemosynam. Oportet autem, ut philosophus dicit in VII | |
| 4493 Metaphys., quod differentiae dividentes aliquod genus, et | |
| 4494 constituentes speciem illius generis, per se dividant illud. Si | |
| 4495 autem per accidens, non recte procedit divisio, puta si quis dicat, | |
| 4496 animalium aliud rationale, aliud irrationale; et animalium | |
| 4497 irrationalium aliud alatum, aliud non alatum, alatum enim et non | |
| 4498 alatum non sunt per se determinativa eius quod est irrationale. | |
| 4499 Oportet autem sic dividere, animalium aliud habens pedes, aliud non | |
| 4500 habens pedes; et habentium pedes, aliud habet duos, aliud quatuor, | |
| 4501 aliud multos, haec enim per se determinant priorem differentiam. | |
| 4502 Sic igitur quando obiectum non est per se ordinatum ad finem, | |
| 4503 differentia specifica quae est ex obiecto, non est per se | |
| 4504 determinativa eius quae est ex fine, nec e converso. Unde una | |
| 4505 istarum specierum non est sub alia, sed tunc actus moralis est sub | |
| 4506 duabus speciebus quasi disparatis. Unde dicimus quod ille qui | |
| 4507 furatur ut moechetur, committit duas malitias in uno actu. Si vero | |
| 4508 obiectum per se ordinetur ad finem, una dictarum differentiarum est | |
| 4509 per se determinativa alterius. Unde una istarum specierum | |
| 4510 continebitur sub altera. Considerandum autem restat quae sub qua. | |
| 4511 Ad cuius evidentiam, primo considerandum est quod quanto aliqua | |
| 4512 differentia sumitur a forma magis particulari, tanto magis est | |
| 4513 specifica. Secundo, quod quanto agens est magis universale, tanto | |
| 4514 ex eo est forma magis universalis. Tertio, quod quanto aliquis | |
| 4515 finis est posterior, tanto respondet agenti universaliori, sicut | |
| 4516 victoria, quae est ultimus finis exercitus, est finis intentus a | |
| 4517 summo duce; ordinatio autem huius aciei vel illius, est finis | |
| 4518 intentus ab aliquo inferiorum ducum. Et ex istis sequitur quod | |
| 4519 differentia specifica quae est ex fine, est magis generalis; et | |
| 4520 differentia quae est ex obiecto per se ad talem finem ordinato, est | |
| 4521 specifica respectu eius. Voluntas enim, cuius proprium obiectum est | |
| 4522 finis, est universale motivum respectu omnium potentiarum animae, | |
| 53 | 4523 quarum propria obiecta sunt obiecta particularium actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 ad 1"><a name="34311"><span class="ref">[34311] Iª-IIae q. 18 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4524 ergo dicendum quod secundum substantiam suam non potest aliquid |
| 4525 esse in duabus speciebus, quarum una sub altera non ordinetur. Sed | |
| 4526 secundum ea quae rei adveniunt, potest aliquid sub diversis | |
| 4527 speciebus contineri. Sicut hoc pomum, secundum colorem, continetur | |
| 4528 sub hac specie, scilicet albi, et secundum odorem, sub specie bene | |
| 4529 redolentis. Et similiter actus qui secundum substantiam suam est in | |
| 4530 una specie naturae, secundum conditiones morales supervenientes, ad | |
| 53 | 4531 duas species referri potest, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 ad 2"><a name="34312"><span class="ref">[34312] Iª-IIae q. 18 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4532 dicendum quod finis est postremum in executione; sed est primum in |
| 4533 intentione rationis, secundum quam accipiuntur moralium actuum | |
| 53 | 4534 species.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 ad 3"><a name="34313"><span class="ref">[34313] Iª-IIae q. 18 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4535 dicendum quod differentia comparatur ad genus ut forma ad materiam, |
| 4536 inquantum facit esse genus in actu. Sed etiam genus consideratur ut | |
| 4537 formalius specie, secundum quod est absolutius, et minus | |
| 4538 contractum. Unde et partes definitionis reducuntur ad genus causae | |
| 4539 formalis, ut dicitur in libro Physic. Et secundum hoc, genus est | |
| 4540 causa formalis speciei, et tanto erit formalius, quanto | |
| 53 | 4541 communius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 18 a. 8 arg. 1"><a name="34314"><span class="ref">[34314] Iª-IIae q. 18 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 4542 sic proceditur. Videtur quod non sit aliquis actus indifferens |
| 4543 secundum suam speciem. Malum enim est privatio boni, secundum | |
| 4544 Augustinum. Sed privatio et habitus sunt opposita immediata, | |
| 4545 secundum philosophum. Ergo non est aliquis actus qui secundum | |
| 4546 speciem suam sit indifferens, quasi medium existens inter bonum et | |
| 53 | 4547 malum.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 arg. 2"><a name="34315"><span class="ref">[34315] Iª-IIae q. 18 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4548 actus humani habent speciem a fine vel obiecto, ut dictum est. Sed |
| 4549 omne obiectum, et omnis finis habet rationem boni vel mali. Ergo | |
| 4550 omnis actus humanus secundum suam speciem est bonus vel malus. | |
| 53 | 4551 Nullus ergo est indifferens secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 arg. 3"><a name="34316"><span class="ref">[34316] Iª-IIae q. 18 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4552 sicut dictum est, actus dicitur bonus, qui habet debitam |
| 4553 perfectionem bonitatis; malus, cui aliquid de hoc deficit. Sed | |
| 4554 necesse est quod omnis actus vel habeat totam plenitudinem suae | |
| 4555 bonitatis, vel aliquid ei deficiat. Ergo necesse est quod omnis | |
| 4556 actus secundum speciem suam sit bonus vel malus, et nullus | |
| 53 | 4557 indifferens.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 s. c."><a name="34317"><span class="ref">[34317] Iª-IIae q. 18 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4558 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in Mont., quod |
| 4559 <i>sunt quaedam facta media, quae possunt bono vel malo animo | |
| 4560 fieri, de quibus est temerarium iudicare</i>. Sunt ergo aliqui | |
| 53 | 4561 actus secundum speciem suam indifferentes.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 co."><a name="34318"><span class="ref">[34318] Iª-IIae q. 18 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4562 dicendum quod, sicut dictum est, actus omnis habet speciem ab |
| 4563 obiecto; et actus humanus, qui dicitur moralis, habet speciem ab | |
| 4564 obiecto relato ad principium actuum humanorum, quod est ratio. Unde | |
| 4565 si obiectum actus includat aliquid quod conveniat ordini rationis, | |
| 4566 erit actus bonus secundum suam speciem, sicut dare eleemosynam | |
| 4567 indigenti. Si autem includat aliquid quod repugnet ordini rationis, | |
| 4568 erit malus actus secundum speciem, sicut furari, quod est tollere | |
| 4569 aliena. Contingit autem quod obiectum actus non includit aliquid | |
| 4570 pertinens ad ordinem rationis, sicut levare festucam de terra, ire | |
| 4571 ad campum, et huiusmodi, et tales actus secundum speciem suam sunt | |
| 53 | 4572 indifferentes.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 ad 1"><a name="34319"><span class="ref">[34319] Iª-IIae q. 18 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4573 ergo dicendum quod duplex est privatio. Quaedam quae consistit in |
| 4574 privatum esse, et haec nihil relinquit, sed totum aufert; ut | |
| 4575 caecitas totaliter aufert visum, et tenebrae lucem, et mors vitam. | |
| 4576 Et inter hanc privationem et habitum oppositum, non potest esse | |
| 4577 aliquod medium circa proprium susceptibile. Est autem alia privatio | |
| 4578 quae consistit in privari, sicut aegritudo est privatio sanitatis, | |
| 4579 non quod tota sanitas sit sublata, sed quod est quasi quaedam via | |
| 4580 ad totalem ablationem sanitatis, quae fit per mortem. Et ideo talis | |
| 4581 privatio, cum aliquid relinquat, non semper est immediata cum | |
| 4582 opposito habitu. Et hoc modo malum est privatio boni, ut Simplicius | |
| 4583 dicit in commento super librum Praedic., quia non totum bonum | |
| 4584 aufert, sed aliquid relinquit. Unde potest esse aliquod medium | |
| 53 | 4585 inter bonum et malum.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 ad 2"><a name="34320"><span class="ref">[34320] Iª-IIae q. 18 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4586 dicendum quod omne obiectum vel finis habet aliquam bonitatem vel |
| 4587 malitiam, saltem naturalem, non tamen semper importat bonitatem vel | |
| 4588 malitiam moralem, quae consideratur per comparationem ad rationem, | |
| 53 | 4589 ut dictum est. Et de hac nunc agitur.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 ad 3"><a name="34321"><span class="ref">[34321] Iª-IIae q. 18 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4590 dicendum quod non quidquid habet actus, pertinet ad speciem eius. |
| 4591 Unde etsi in ratione suae speciei non contineatur quidquid pertinet | |
| 4592 ad plenitudinem bonitatis ipsius, non propter hoc est ex specie sua | |
| 4593 malus, nec etiam bonus, sicut homo secundum suam speciem neque | |
| 53 | 4594 virtuosus, neque vitiosus est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 18 a. 9 arg. 1"><a name="34322"><span class="ref">[34322] Iª-IIae q. 18 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 4595 sic proceditur. Videtur quod aliquis actus secundum individuum sit |
| 4596 indifferens. Nulla enim species est quae sub se non contineat vel | |
| 4597 continere possit aliquod individuum. Sed aliquis actus est | |
| 4598 indifferens secundum suam speciem, ut dictum est. Ergo aliquis | |
| 53 | 4599 actus individualis potest esse indifferens.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 arg. 2"><a name="34323"><span class="ref">[34323] Iª-IIae q. 18 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4600 ex individualibus actibus causantur habitus conformes ipsis, ut |
| 4601 dicitur in II Ethic. Sed aliquis habitus est indifferens. Dicit | |
| 4602 enim philosophus, in IV Ethic., de quibusdam, sicut de placidis et | |
| 4603 prodigis, quod non sunt mali, et tamen constat quod non sunt boni, | |
| 4604 cum recedant a virtute, et sic sunt indifferentes secundum habitum. | |
| 53 | 4605 Ergo aliqui actus individuales sunt indifferentes.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 arg. 3"><a name="34324"><span class="ref">[34324] Iª-IIae q. 18 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4606 bonum morale pertinet ad virtutem, malum autem morale pertinet ad |
| 4607 vitium. Sed contingit quandoque quod homo actum qui ex specie sua | |
| 4608 est indifferens, non ordinat ad aliquem finem vel vitii vel | |
| 4609 virtutis. Ergo contingit aliquem actum individualem esse | |
| 53 | 4610 indifferentem.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 s. c."><a name="34325"><span class="ref">[34325] Iª-IIae q. 18 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4611 est quod Gregorius dicit in quadam homilia, <i>otiosum verbum est |
| 4612 quod utilitate rectitudinis, aut ratione iustae necessitatis aut | |
| 4613 piae utilitatis, caret</i>. Sed verbum otiosum est malum, quia de | |
| 4614 eo reddent homines rationem in die iudicii, ut dicitur Matth. XII. | |
| 4615 Si autem non caret ratione iustae necessitatis aut piae utilitatis, | |
| 4616 est bonum. Ergo omne verbum aut est bonum aut malum. Pari ergo | |
| 4617 ratione, et quilibet alius actus vel est bonus vel malus. Nullus | |
| 53 | 4618 ergo individualis actus est indifferens.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 co."><a name="34326"><span class="ref">[34326] Iª-IIae q. 18 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4619 dicendum quod contingit quandoque aliquem actum esse indifferentem |
| 4620 secundum speciem, qui tamen est bonus vel malus in individuo | |
| 4621 consideratus. Et hoc ideo, quia actus moralis, sicut dictum est, | |
| 4622 non solum habet bonitatem ex obiecto, a quo habet speciem; sed | |
| 4623 etiam ex circumstantiis, quae sunt quasi quaedam accidentia; sicut | |
| 4624 aliquid convenit individuo hominis secundum accidentia | |
| 4625 individualia, quod non convenit homini secundum rationem speciei. | |
| 4626 Et oportet quod quilibet individualis actus habeat aliquam | |
| 4627 circumstantiam per quam trahatur ad bonum vel malum, ad minus ex | |
| 4628 parte intentionis finis. Cum enim rationis sit ordinare, actus a | |
| 4629 ratione deliberativa procedens, si non sit ad debitum finem | |
| 4630 ordinatus, ex hoc ipso repugnat rationi, et habet rationem mali. Si | |
| 4631 vero ordinetur ad debitum finem, convenit cum ordine rationis, unde | |
| 4632 habet rationem boni. Necesse est autem quod vel ordinetur, vel non | |
| 4633 ordinetur ad debitum finem. Unde necesse est omnem actum hominis a | |
| 4634 deliberativa ratione procedentem, in individuo consideratum, bonum | |
| 4635 esse vel malum. Si autem non procedit a ratione deliberativa, sed | |
| 4636 ex quadam imaginatione, sicut cum aliquis fricat barbam, vel movet | |
| 4637 manum aut pedem; talis actus non est, proprie loquendo, moralis vel | |
| 4638 humanus; cum hoc habeat actus a ratione. Et sic erit indifferens, | |
| 53 | 4639 quasi extra genus moralium actuum existens.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 ad 1"><a name="34327"><span class="ref">[34327] Iª-IIae q. 18 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4640 ergo dicendum quod aliquem actum esse indifferentem secundum suam |
| 4641 speciem, potest esse multipliciter. Uno modo, sic quod ex sua | |
| 4642 specie debeatur ei quod sit indifferens. Et sic procedit ratio. Sed | |
| 4643 tamen isto modo nullus actus ex sua specie est indifferens, non | |
| 4644 enim est aliquod obiectum humani actus, quod non possit ordinari | |
| 4645 vel ad bonum vel ad malum, per finem vel circumstantiam. Alio modo | |
| 4646 potest dici indifferens ex sua specie, quia non habet ex sua specie | |
| 4647 quod sit bonus vel malus. Unde per aliquid aliud potest fieri bonus | |
| 4648 vel malus. Sicut homo non habet ex sua specie quod sit albus vel | |
| 4649 niger, nec tamen habet ex sua specie quod non sit albus aut niger, | |
| 4650 potest enim albedo vel nigredo supervenire homini aliunde quam a | |
| 53 | 4651 principiis speciei.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 ad 2"><a name="34328"><span class="ref">[34328] Iª-IIae q. 18 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4652 dicendum quod philosophus dicit illum esse malum proprie, qui est |
| 4653 aliis hominibus nocivus. Et secundum hoc, dicit prodigum non esse | |
| 4654 malum, quia nulli alteri nocet nisi sibi ipsi. Et similiter de | |
| 4655 omnibus aliis qui non sunt proximis nocivi. Nos autem hic dicimus | |
| 4656 malum communiter omne quod est rationi rectae repugnans. Et | |
| 4657 secundum hoc, omnis individualis actus est bonus vel malus, ut | |
| 53 | 4658 dictum est.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 ad 3"><a name="34329"><span class="ref">[34329] Iª-IIae q. 18 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4659 dicendum quod omnis finis a ratione deliberativa intentus, pertinet |
| 4660 ad bonum alicuius virtutis, vel ad malum alicuius vitii. Nam hoc | |
| 4661 ipsum quod aliquis agit ordinate ad sustentationem vel quietem sui | |
| 4662 corporis, ad bonum virtutis ordinatur in eo qui corpus suum ordinat | |
| 53 | 4663 ad bonum virtutis. Et idem patet in aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I-II q. 18 a. 10 arg. 1"><a name="34330"><span class="ref">[34330] Iª-IIae q. 18 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum |
| 28 | 4664 sic proceditur. Videtur quod circumstantia non possit constituere |
| 4665 aliquam speciem boni vel mali actus. Species enim actus est ex | |
| 4666 obiecto. Sed circumstantiae differunt ab obiecto. Ergo | |
| 53 | 4667 circumstantiae non dant speciem actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 arg. 2"><a name="34331"><span class="ref">[34331] Iª-IIae q. 18 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4668 circumstantiae comparantur ad actum moralem sicut accidentia eius, |
| 4669 ut dictum est. Sed accidens non constituit speciem. Ergo | |
| 53 | 4670 circumstantia non constituit aliquam speciem boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 arg. 3"><a name="34332"><span class="ref">[34332] Iª-IIae q. 18 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4671 unius rei non sunt plures species. Unius autem actus sunt plures |
| 4672 circumstantiae. Ergo circumstantia non constituit actum moralem in | |
| 53 | 4673 aliqua specie boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 s. c."><a name="34333"><span class="ref">[34333] Iª-IIae q. 18 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4674 locus est circumstantia quaedam. Sed locus constituit actum moralem |
| 4675 in quadam specie mali, furari enim aliquid de loco sacro est | |
| 4676 sacrilegium. Ergo circumstantia constituit actum moralem in aliqua | |
| 53 | 4677 specie boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 co."><a name="34334"><span class="ref">[34334] Iª-IIae q. 18 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4678 dicendum quod, sicut species rerum naturalium constituuntur ex |
| 4679 naturalibus formis, ita species moralium actuum constituuntur ex | |
| 4680 formis prout sunt a ratione conceptae, sicut ex supradictis patet. | |
| 4681 Quia vero natura determinata est ad unum, nec potest esse processus | |
| 4682 naturae in infinitum, necesse est pervenire ad aliquam ultimam | |
| 4683 formam, ex qua sumatur differentia specifica, post quam alia | |
| 4684 differentia specifica esse non possit. Et inde est quod in rebus | |
| 4685 naturalibus, id quod est accidens alicui rei, non potest accipi ut | |
| 4686 differentia constituens speciem. Sed processus rationis non est | |
| 4687 determinatus ad aliquid unum, sed quolibet dato, potest ulterius | |
| 4688 procedere. Et ideo quod in uno actu accipitur ut circumstantia | |
| 4689 superaddita obiecto quod determinat speciem actus, potest iterum | |
| 4690 accipi a ratione ordinante ut principalis conditio obiecti | |
| 4691 determinantis speciem actus. Sicut tollere alienum habet speciem ex | |
| 4692 ratione alieni, ex hoc enim constituitur in specie furti, et si | |
| 4693 consideretur super hoc ratio loci vel temporis, se habebit in | |
| 4694 ratione circumstantiae. Sed quia ratio etiam de loco vel de | |
| 4695 tempore, et aliis huiusmodi, ordinare potest; contingit conditionem | |
| 4696 loci circa obiectum accipi ut contrariam ordini rationis; puta quod | |
| 4697 ratio ordinat non esse iniuriam faciendam loco sacro. Unde tollere | |
| 4698 aliquid alienum de loco sacro addit specialem repugnantiam ad | |
| 4699 ordinem rationis. Et ideo locus, qui prius considerabatur ut | |
| 4700 circumstantia, nunc consideratur ut principalis conditio obiecti | |
| 4701 rationi repugnans. Et per hunc modum, quandocumque aliqua | |
| 4702 circumstantia respicit specialem ordinem rationis vel pro vel | |
| 4703 contra, oportet quod circumstantia det speciem actui morali vel | |
| 53 | 4704 bono vel malo.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 ad 1"><a name="34335"><span class="ref">[34335] Iª-IIae q. 18 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4705 ergo dicendum quod circumstantia secundum quod dat speciem actui, |
| 4706 consideratur ut quaedam conditio obiecti, sicut dictum est, et | |
| 53 | 4707 quasi quaedam specifica differentia eius.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 ad 2"><a name="34336"><span class="ref">[34336] Iª-IIae q. 18 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4708 dicendum quod circumstantia manens in ratione circumstantiae, cum |
| 4709 habeat rationem accidentis, non dat speciem, sed inquantum mutatur | |
| 53 | 4710 in principalem conditionem obiecti, secundum hoc dat speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 ad 3"><a name="34337"><span class="ref">[34337] Iª-IIae q. 18 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4711 dicendum quod non omnis circumstantia constituit actum moralem in |
| 4712 aliqua specie boni vel mali, cum non quaelibet circumstantia | |
| 4713 importet aliquam consonantiam vel dissonantiam ad rationem. Unde | |
| 4714 non oportet, licet sint multae circumstantiae unius actus, quod | |
| 4715 unus actus sit in pluribus speciebus. Licet etiam non sit | |
| 4716 inconveniens quod unus actus moralis sit in pluribus speciebus | |
| 53 | 4717 moris etiam disparatis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I-II q. 18 a. 11 arg. 1"><a name="34338"><span class="ref">[34338] Iª-IIae q. 18 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4718 undecimum sic proceditur. Videtur quod omnis circumstantia |
| 4719 pertinens ad bonitatem vel malitiam, det speciem actui. Bonum enim | |
| 4720 et malum sunt differentiae specificae moralium actuum. Quod ergo | |
| 4721 facit differentiam in bonitate vel malitia moralis actus, facit | |
| 4722 differre secundum differentiam specificam, quod est differre | |
| 4723 secundum speciem. Sed id quod addit in bonitate vel malitia actus, | |
| 4724 facit differre secundum bonitatem et malitiam. Ergo facit differre | |
| 4725 secundum speciem. Ergo omnis circumstantia addens in bonitate vel | |
| 53 | 4726 malitia actus, constituit speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 arg. 2"><a name="34339"><span class="ref">[34339] Iª-IIae q. 18 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4727 aut circumstantia adveniens habet in se aliquam rationem bonitatis |
| 4728 vel malitiae, aut non. Si non, non potest addere in bonitate vel | |
| 4729 malitia actus, quia quod non est bonum, non potest facere maius | |
| 4730 bonum; et quod non est malum, non potest facere maius malum. Si | |
| 4731 autem habet in se rationem bonitatis vel malitiae, ex hoc ipso | |
| 4732 habet quandam speciem boni vel mali. Ergo omnis circumstantia | |
| 4733 augens bonitatem vel malitiam, constituit novam speciem boni vel | |
| 53 | 4734 mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 arg. 3"><a name="34340"><span class="ref">[34340] Iª-IIae q. 18 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4735 secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., <i>malum causatur ex |
| 4736 singularibus defectibus</i>. Quaelibet autem circumstantia | |
| 4737 aggravans malitiam, habet specialem defectum. Ergo quaelibet | |
| 4738 circumstantia addit novam speciem peccati. Et eadem ratione, | |
| 4739 quaelibet augens bonitatem, videtur addere novam speciem boni, | |
| 4740 sicut quaelibet unitas addita numero, facit novam speciem numeri; | |
| 53 | 4741 bonum enim consistit in numero, pondere et mensura.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 s. c."><a name="34341"><span class="ref">[34341] Iª-IIae q. 18 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4742 magis et minus non diversificant speciem. Sed magis et minus est |
| 4743 circumstantia addens in bonitate vel malitia. Ergo non omnis | |
| 4744 circumstantia addens in bonitate vel malitia, constituit actum | |
| 53 | 4745 moralem in specie boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 co."><a name="34342"><span class="ref">[34342] Iª-IIae q. 18 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4746 dicendum quod, sicut dictum est, circumstantia dat speciem boni vel |
| 4747 mali actui morali, inquantum respicit specialem ordinem rationis. | |
| 4748 Contingit autem quandoque quod circumstantia non respicit ordinem | |
| 4749 rationis in bono vel malo, nisi praesupposita alia circumstantia, a | |
| 4750 qua actus moralis habet speciem boni vel mali. Sicut tollere | |
| 4751 aliquid in magna quantitate vel parva, non respicit ordinem | |
| 4752 rationis in bono vel malo, nisi praesupposita aliqua alia | |
| 4753 conditione, per quam actus habeat malitiam vel bonitatem, puta hoc | |
| 4754 quod est esse alienum, quod repugnat rationi. Unde tollere alienum | |
| 4755 in magna vel parva quantitate, non diversificat speciem peccati. | |
| 4756 Tamen potest aggravare vel diminuere peccatum. Et similiter est in | |
| 4757 aliis malis vel bonis. Unde non omnis circumstantia addens in | |
| 53 | 4758 bonitate vel malitia, variat speciem moralis actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 ad 1"><a name="34343"><span class="ref">[34343] Iª-IIae q. 18 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4759 ergo dicendum quod in his quae intenduntur et remittuntur, |
| 4760 differentia intensionis et remissionis non diversificat speciem, | |
| 4761 sicut quod differt in albedine secundum magis et minus, non differt | |
| 4762 secundum speciem coloris. Et similiter quod facit diversitatem in | |
| 4763 bono vel malo secundum intensionem et remissionem, non facit | |
| 53 | 4764 differentiam moralis actus secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 ad 2"><a name="34344"><span class="ref">[34344] Iª-IIae q. 18 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4765 dicendum quod circumstantia aggravans peccatum, vel augens |
| 4766 bonitatem actus, quandoque non habet bonitatem vel malitiam | |
| 4767 secundum se, sed per ordinem ad aliam conditionem actus, ut dictum | |
| 4768 est. Et ideo non dat novam speciem, sed auget bonitatem vel | |
| 53 | 4769 malitiam quae est ex alia conditione actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 ad 3"><a name="34345"><span class="ref">[34345] Iª-IIae q. 18 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4770 dicendum quod non quaelibet circumstantia inducit singularem |
| 4771 defectum secundum seipsam, sed solum secundum ordinem ad aliquid | |
| 4772 aliud. Et similiter non semper addit novam perfectionem, nisi per | |
| 4773 comparationem ad aliquid aliud. Et pro tanto, licet augeat | |
| 4774 bonitatem vel malitiam, non semper variat speciem boni vel | |
| 59 | 4775 mali.</p></div></div><div id="q19" class="q"><h2>Quaestio 19</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 19 pr."><a name="34346"><span class="ref">[34346] |
| 53 | 4776 Iª-IIae q. 19 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 4777 bonitate actus interioris voluntatis. Et circa hoc quaeruntur |
| 4778 decem. Primo, utrum bonitas voluntatis dependeat ex obiecto. | |
| 4779 Secundo, utrum ex solo obiecto dependeat. Tertio, utrum dependeat | |
| 4780 ex ratione. Quarto, utrum dependeat ex lege aeterna. Quinto, utrum | |
| 4781 ratio errans obliget. Sexto, utrum voluntas contra legem Dei | |
| 4782 sequens rationem errantem, sit mala. Septimo, utrum bonitas | |
| 4783 voluntatis in his quae sunt ad finem, dependeat ex intentione | |
| 4784 finis. Octavo, utrum quantitas bonitatis vel malitiae in voluntate, | |
| 4785 sequatur quantitatem boni vel mali in intentione. Nono, utrum | |
| 4786 bonitas voluntatis dependeat ex conformitate ad voluntatem divinam. | |
| 4787 Decimo, utrum necesse sit voluntatem humanam conformari divinae | |
| 53 | 4788 voluntati in volito, ad hoc quod sit bona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="34347"><span class="ref">[34347] Iª-IIae q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4789 sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat ex |
| 4790 obiecto. Voluntas enim non potest esse nisi boni, quia malum est | |
| 4791 praeter voluntatem, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Si | |
| 4792 igitur bonitas voluntatis iudicaretur ex obiecto, sequeretur quod | |
| 53 | 4793 omnis voluntas esset bona, et nulla esset mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="34348"><span class="ref">[34348] Iª-IIae q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4794 bonum per prius invenitur in fine, unde bonitas finis, inquantum |
| 4795 huiusmodi, non dependet ab aliquo alio. Sed secundum philosophum, | |
| 4796 in VI Ethic., <i>bona actio est finis, licet factio nunquam sit | |
| 4797 finis</i>, ordinatur enim semper, sicut ad finem, ad aliquid | |
| 4798 factum. Ergo bonitas actus voluntatis non dependet ex aliquo | |
| 53 | 4799 obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="34349"><span class="ref">[34349] Iª-IIae q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4800 unumquodque quale est, tale alterum facit. Sed obiectum voluntatis |
| 4801 est bonum bonitate naturae. Non ergo potest praestare voluntati | |
| 4802 bonitatem moralem. Moralis ergo bonitas voluntatis non dependet ex | |
| 53 | 4803 obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 s. c."><a name="34350"><span class="ref">[34350] Iª-IIae q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4804 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod iustitia est secundum |
| 4805 quam aliqui volunt iusta, et eadem ratione, virtus est secundum | |
| 4806 quam aliqui volunt bona. Sed bona voluntas est quae est secundum | |
| 4807 virtutem. Ergo bonitas voluntatis est ex hoc quod aliquis vult | |
| 53 | 4808 bonum.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 co."><a name="34351"><span class="ref">[34351] Iª-IIae q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4809 dicendum quod bonum et malum sunt per se differentiae actus |
| 4810 voluntatis. Nam bonum et malum per se ad voluntatem pertinent; | |
| 4811 sicut verum et falsum ad rationem, cuius actus per se distinguitur | |
| 4812 differentia veri et falsi, prout dicimus opinionem esse veram vel | |
| 4813 falsam. Unde voluntas bona et mala sunt actus differentes secundum | |
| 4814 speciem. Differentia autem speciei in actibus est secundum obiecta, | |
| 4815 ut dictum est. Et ideo bonum et malum in actibus voluntatis proprie | |
| 53 | 4816 attenditur secundum obiecta.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 ad 1"><a name="34352"><span class="ref">[34352] Iª-IIae q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4817 ergo dicendum quod voluntas non semper est veri boni, sed quandoque |
| 4818 est apparentis boni, quod quidem habet aliquam rationem boni, non | |
| 4819 tamen simpliciter convenientis ad appetendum. Et propter hoc actus | |
| 53 | 4820 voluntatis non est bonus semper, sed aliquando malus.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 ad 2"><a name="34353"><span class="ref">[34353] Iª-IIae q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4821 dicendum quod, quamvis aliquis actus possit esse ultimus finis |
| 4822 hominis secundum aliquem modum, non tamen talis actus est actus | |
| 53 | 4823 voluntatis, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 ad 3"><a name="34354"><span class="ref">[34354] Iª-IIae q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4824 dicendum quod bonum per rationem repraesentatur voluntati ut |
| 4825 obiectum; et inquantum cadit sub ordine rationis, pertinet ad genus | |
| 4826 moris, et causat bonitatem moralem in actu voluntatis. Ratio enim | |
| 4827 principium est humanorum et moralium actuum, ut supra dictum | |
| 53 | 4828 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="34355"><span class="ref">[34355] Iª-IIae q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4829 sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat solum |
| 4830 ex obiecto. Finis enim affinior est voluntati quam alteri | |
| 4831 potentiae. Sed actus aliarum potentiarum recipiunt bonitatem non | |
| 4832 solum ex obiecto, sed etiam ex fine, ut ex supradictis patet. Ergo | |
| 4833 etiam actus voluntatis recipit bonitatem non solum ex obiecto, sed | |
| 53 | 4834 etiam ex fine.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="34356"><span class="ref">[34356] Iª-IIae q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4835 bonitas actus non solum est ex obiecto, sed etiam ex |
| 4836 circumstantiis, ut supra dictum est. Sed secundum diversitatem | |
| 4837 circumstantiarum contingit esse diversitatem bonitatis et malitiae | |
| 4838 in actu voluntatis, puta quod aliquis velit quando debet et ubi | |
| 4839 debet, et quantum debet, et quomodo debet, vel prout non debet. | |
| 4840 Ergo bonitas voluntatis non solum dependet ex obiecto, sed etiam ex | |
| 53 | 4841 circumstantiis.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="34357"><span class="ref">[34357] Iª-IIae q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4842 ignorantia circumstantiarum excusat malitiam voluntatis, ut supra |
| 4843 habitum est. Sed hoc non esset, nisi bonitas et malitia voluntatis | |
| 4844 a circumstantiis dependeret. Ergo bonitas et malitia voluntatis | |
| 53 | 4845 dependet ex circumstantiis, et non a solo obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 s. c."><a name="34358"><span class="ref">[34358] Iª-IIae q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4846 ex circumstantiis, inquantum huiusmodi, actus non habet speciem, ut |
| 4847 supra dictum est. Sed bonum et malum sunt specificae differentiae | |
| 4848 actus voluntatis, ut dictum est. Ergo bonitas et malitia voluntatis | |
| 53 | 4849 non dependet ex circumstantiis, sed ex solo obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 co."><a name="34359"><span class="ref">[34359] Iª-IIae q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4850 dicendum quod in quolibet genere, quanto aliquid est prius, tanto |
| 4851 est simplicius et in paucioribus consistens, sicut prima corpora | |
| 4852 sunt simplicia. Et ideo invenimus quod ea quae sunt prima in | |
| 4853 quolibet genere, sunt aliquo modo simplicia, et in uno consistunt. | |
| 4854 Principium autem bonitatis et malitiae humanorum actuum est ex actu | |
| 4855 voluntatis. Et ideo bonitas et malitia voluntatis secundum aliquid | |
| 4856 unum attenditur, aliorum vero actuum bonitas et malitia potest | |
| 4857 secundum diversa attendi. Illud autem unum quod est principium in | |
| 4858 quolibet genere, non est per accidens, sed per se, quia omne quod | |
| 4859 est per accidens, reducitur ad id quod est per se, sicut ad | |
| 4860 principium. Et ideo bonitas voluntatis ex solo uno illo dependet, | |
| 4861 quod per se facit bonitatem in actu, scilicet ex obiecto, et non ex | |
| 53 | 4862 circumstantiis, quae sunt quaedam accidentia actus.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 ad 1"><a name="34360"><span class="ref">[34360] Iª-IIae q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4863 ergo dicendum quod finis est obiectum voluntatis, non autem aliarum |
| 4864 virium. Unde quantum ad actum voluntatis, non differt bonitas quae | |
| 4865 est ex obiecto, a bonitate quae est ex fine, sicut in actibus | |
| 4866 aliarum virium, nisi forte per accidens, prout finis dependet ex | |
| 53 | 4867 fine, et voluntas ex voluntate.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 ad 2"><a name="34361"><span class="ref">[34361] Iª-IIae q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4868 dicendum quod, supposito quod voluntas sit boni, nulla |
| 4869 circumstantia potest eam facere malam. Quod ergo dicitur quod | |
| 4870 aliquis vult aliquod bonum quando non debet vel ubi non debet, | |
| 4871 potest intelligi dupliciter. Uno modo, ita quod ista circumstantia | |
| 4872 referatur ad volitum. Et sic voluntas non est boni, quia velle | |
| 4873 facere aliquid quando non debet fieri, non est velle bonum. Alio | |
| 4874 modo, ita quod referatur ad actum volendi. Et sic impossibile est | |
| 4875 quod aliquis velit bonum quando non debet, quia semper homo debet | |
| 4876 velle bonum, nisi forte per accidens, inquantum aliquis, volendo | |
| 4877 hoc bonum, impeditur ne tunc velit aliquod bonum debitum. Et tunc | |
| 4878 non incidit malum ex eo quod aliquis vult illud bonum; sed ex eo | |
| 4879 quod non vult aliud bonum. Et similiter dicendum est de aliis | |
| 53 | 4880 circumstantiis.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 ad 3"><a name="34362"><span class="ref">[34362] Iª-IIae q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4881 dicendum quod circumstantiarum ignorantia excusat malitiam |
| 4882 voluntatis, secundum quod circumstantiae se tenent ex parte voliti, | |
| 53 | 4883 inquantum scilicet ignorat circumstantias actus quem vult.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="34363"><span class="ref">[34363] Iª-IIae q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4884 sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat a |
| 4885 ratione. Prius enim non dependet a posteriori. Sed bonum per prius | |
| 4886 pertinet ad voluntatem quam ad rationem, ut ex supradictis patet. | |
| 53 | 4887 Ergo bonum voluntatis non dependet a ratione.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="34364"><span class="ref">[34364] Iª-IIae q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4888 philosophus dicit, in VI Ethic., quod bonitas intellectus practici |
| 4889 est verum conforme appetitui recto. Appetitus autem rectus est | |
| 4890 voluntas bona. Ergo bonitas rationis practicae magis dependet a | |
| 53 | 4891 bonitate voluntatis, quam e converso.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="34365"><span class="ref">[34365] Iª-IIae q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4892 movens non dependet ab eo quod movetur, sed e converso. Voluntas |
| 4893 autem movet rationem et alias vires, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 4894 bonitas voluntatis non dependet a ratione.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 s. c."><a name="34366"><span class="ref">[34366] Iª-IIae q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4895 est quod Hilarius dicit, in X de Trin., <i>immoderata est omnis |
| 4896 susceptarum voluntatum pertinacia, ubi non rationi voluntas | |
| 4897 subiicitur</i>. Sed bonitas voluntatis consistit in hoc quod non | |
| 4898 sit immoderata. Ergo bonitas voluntatis dependet ex hoc quod sit | |
| 53 | 4899 subiecta rationi.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 co."><a name="34367"><span class="ref">[34367] Iª-IIae q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4900 dicendum quod, sicut dictum est, bonitas voluntatis proprie ex |
| 4901 obiecto dependet. Obiectum autem voluntatis proponitur ei per | |
| 4902 rationem. Nam bonum intellectum est obiectum voluntatis | |
| 4903 proportionatum ei; bonum autem sensibile, vel imaginarium, non est | |
| 4904 proportionatum voluntati, sed appetitui sensitivo, quia voluntas | |
| 4905 potest tendere in bonum universale, quod ratio apprehendit; | |
| 4906 appetitus autem sensitivus non tendit nisi in bonum particulare, | |
| 4907 quod apprehendit vis sensitiva. Et ideo bonitas voluntatis dependet | |
| 53 | 4908 a ratione, eo modo quo dependet ab obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 ad 1"><a name="34368"><span class="ref">[34368] Iª-IIae q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4909 ergo dicendum quod bonum sub ratione boni, idest appetibilis, per |
| 4910 prius pertinet ad voluntatem quam ad rationem. Sed tamen per prius | |
| 4911 pertinet ad rationem sub ratione veri, quam ad voluntatem sub | |
| 4912 ratione appetibilis, quia appetitus voluntatis non potest esse de | |
| 53 | 4913 bono, nisi prius a ratione apprehendatur.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 ad 2"><a name="34369"><span class="ref">[34369] Iª-IIae q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4914 dicendum quod philosophus ibi loquitur de intellectu practico, |
| 4915 secundum quod est consiliativus et ratiocinativus eorum quae sunt | |
| 4916 ad finem, sic enim perficitur per prudentiam. In his autem quae | |
| 4917 sunt ad finem, rectitudo rationis consistit in conformitate ad | |
| 4918 appetitum finis debiti. Sed tamen et ipse appetitus finis debiti | |
| 4919 praesupponit rectam apprehensionem de fine, quae est per | |
| 53 | 4920 rationem.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 ad 3"><a name="34370"><span class="ref">[34370] Iª-IIae q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4921 dicendum quod voluntas quodam modo movet rationem; et ratio alio |
| 4922 modo movet voluntatem, ex parte scilicet obiecti, ut supra dictum | |
| 53 | 4923 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="34371"><span class="ref">[34371] Iª-IIae q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4924 sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis humanae non |
| 4925 dependeat a lege aeterna. Unius enim una est regula et mensura. Sed | |
| 4926 regula humanae voluntatis, ex qua eius bonitas dependet, est ratio | |
| 53 | 4927 recta. Ergo non dependet bonitas voluntatis a lege aeterna.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="34372"><span class="ref">[34372] Iª-IIae q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4928 mensura est homogenea mensurato, ut dicitur X Metaphys. Sed lex |
| 4929 aeterna non est homogenea voluntati humanae. Ergo lex aeterna non | |
| 4930 potest esse mensura voluntatis humanae, ut ab ea bonitas eius | |
| 53 | 4931 dependeat.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="34373"><span class="ref">[34373] Iª-IIae q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4932 mensura debet esse certissima. Sed lex aeterna est nobis ignota. |
| 4933 Ergo non potest esse nostrae voluntatis mensura, ut ab ea bonitas | |
| 53 | 4934 voluntatis nostrae dependeat.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 s. c."><a name="34374"><span class="ref">[34374] Iª-IIae q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4935 est quod Augustinus dicit, XXII libro contra Faustum, quod |
| 4936 <i>peccatum est factum, dictum vel concupitum aliquid contra | |
| 4937 aeternam legem</i>. Sed malitia voluntatis est radix peccati. Ergo, | |
| 4938 cum malitia bonitati opponatur, bonitas voluntatis dependet a lege | |
| 53 | 4939 aeterna.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 co."><a name="34375"><span class="ref">[34375] Iª-IIae q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4940 dicendum quod in omnibus causis ordinatis, effectus plus dependet a |
| 4941 causa prima quam a causa secunda, quia causa secunda non agit nisi | |
| 4942 in virtute primae causae. Quod autem ratio humana sit regula | |
| 4943 voluntatis humanae, ex qua eius bonitas mensuretur, habet ex lege | |
| 4944 aeterna, quae est ratio divina. Unde in Psalmo IV, dicitur, | |
| 4945 <i>multi dicunt, quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos | |
| 4946 lumen vultus tui, domine</i>, quasi diceret, lumen rationis quod in | |
| 4947 nobis est, intantum potest nobis ostendere bona, et nostram | |
| 4948 voluntatem regulare, inquantum est lumen vultus tui, idest a vultu | |
| 4949 tuo derivatum. Unde manifestum est quod multo magis dependet | |
| 4950 bonitas voluntatis humanae a lege aeterna, quam a ratione humana, | |
| 4951 et ubi deficit humana ratio, oportet ad rationem aeternam | |
| 53 | 4952 recurrere.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 ad 1"><a name="34376"><span class="ref">[34376] Iª-IIae q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4953 ergo dicendum quod unius rei non sunt plures mensurae proximae, |
| 4954 possunt tamen esse plures mensurae, quarum una sub alia | |
| 53 | 4955 ordinetur.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 ad 2"><a name="34377"><span class="ref">[34377] Iª-IIae q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4956 dicendum quod mensura proxima est homogenea mensurato, non autem |
| 53 | 4957 mensura remota.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 ad 3"><a name="34378"><span class="ref">[34378] Iª-IIae q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4958 dicendum quod, licet lex aeterna sit nobis ignota secundum quod est |
| 4959 in mente divina; innotescit tamen nobis aliqualiter vel per | |
| 4960 rationem naturalem, quae ab ea derivatur ut propria eius imago; vel | |
| 53 | 4961 per aliqualem revelationem superadditam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="34379"><span class="ref">[34379] Iª-IIae q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4962 sic proceditur. Videtur quod voluntas discordans a ratione errante, |
| 4963 non sit mala. Ratio enim est regula voluntatis humanae, inquantum | |
| 4964 derivatur a lege aeterna, ut dictum est. Sed ratio errans non | |
| 4965 derivatur a lege aeterna. Ergo ratio errans non est regula | |
| 4966 voluntatis humanae. Non est ergo voluntas mala, si discordat a | |
| 53 | 4967 ratione errante.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="34380"><span class="ref">[34380] Iª-IIae q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4968 secundum Augustinum, inferioris potestatis praeceptum non obligat, |
| 4969 si contrarietur praecepto potestatis superioris, sicut si proconsul | |
| 4970 iubeat aliquid quod imperator prohibet. Sed ratio errans quandoque | |
| 4971 proponit aliquid quod est contra praeceptum superioris, scilicet | |
| 4972 Dei, cuius est summa potestas. Ergo dictamen rationis errantis non | |
| 4973 obligat. Non est ergo voluntas mala, si discordet a ratione | |
| 53 | 4974 errante.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="34381"><span class="ref">[34381] Iª-IIae q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4975 omnis voluntas mala reducitur ad aliquam speciem malitiae. Sed |
| 4976 voluntas discordans a ratione errante, non potest reduci ad aliquam | |
| 4977 speciem malitiae, puta, si ratio errans errat in hoc, quod dicat | |
| 4978 esse fornicandum, voluntas eius qui fornicari non vult, ad nullam | |
| 4979 malitiam reduci potest. Ergo voluntas discordans a ratione errante, | |
| 53 | 4980 non est mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 s. c."><a name="34382"><span class="ref">[34382] Iª-IIae q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4981 sicut in primo dictum est, conscientia nihil aliud est quam |
| 4982 applicatio scientiae ad aliquem actum. Scientia autem in ratione | |
| 4983 est. Voluntas ergo discordans a ratione errante, est contra | |
| 4984 conscientiam. Sed omnis talis voluntas est mala, dicitur enim Rom. | |
| 4985 XIV, <i>omne quod non est ex fide, peccatum est</i>, idest omne | |
| 4986 quod est contra conscientiam. Ergo voluntas discordans a ratione | |
| 53 | 4987 errante, est mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 co."><a name="34383"><span class="ref">[34383] Iª-IIae q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4988 dicendum quod, cum conscientia sit quodammodo dictamen rationis |
| 4989 (est enim quaedam applicatio scientiae ad actum, ut in primo dictum | |
| 4990 est), idem est quaerere utrum voluntas discordans a ratione errante | |
| 4991 sit mala, quod quaerere utrum conscientia errans obliget. Circa | |
| 4992 quod, aliqui distinxerunt tria genera actuum, quidam enim sunt boni | |
| 4993 ex genere; quidam sunt indifferentes; quidam sunt mali ex genere. | |
| 4994 Dicunt ergo quod, si ratio vel conscientia dicat aliquid esse | |
| 4995 faciendum quod sit bonum ex suo genere, non est ibi error. | |
| 4996 Similiter, si dicat aliquid non esse faciendum quod est malum ex | |
| 4997 suo genere, eadem enim ratione praecipiuntur bona, qua prohibentur | |
| 4998 mala. Sed si ratio vel conscientia dicat alicui quod illa quae sunt | |
| 4999 secundum se mala, homo teneatur facere ex praecepto; vel quod illa | |
| 5000 quae sunt secundum se bona, sint prohibita; erit ratio vel | |
| 5001 conscientia errans. Et similiter si ratio vel conscientia dicat | |
| 5002 alicui quod id quod est secundum se indifferens, ut levare festucam | |
| 5003 de terra, sit prohibitum vel praeceptum, erit ratio vel conscientia | |
| 5004 errans. Dicunt ergo quod ratio vel conscientia errans circa | |
| 5005 indifferentia, sive praecipiendo sive prohibendo, obligat, ita quod | |
| 5006 voluntas discordans a tali ratione errante, erit mala et peccatum. | |
| 5007 Sed ratio vel conscientia errans praecipiendo ea quae sunt per se | |
| 5008 mala, vel prohibendo ea quae sunt per se bona et necessaria ad | |
| 5009 salutem, non obligat, unde in talibus voluntas discordans a ratione | |
| 5010 vel conscientia errante, non est mala. Sed hoc irrationabiliter | |
| 5011 dicitur. In indifferentibus enim, voluntas discordans a ratione vel | |
| 5012 conscientia errante, est mala aliquo modo propter obiectum, a quo | |
| 5013 bonitas vel malitia voluntatis dependet, non autem propter obiectum | |
| 5014 secundum sui naturam; sed secundum quod per accidens a ratione | |
| 5015 apprehenditur ut malum ad faciendum vel ad vitandum. Et quia | |
| 5016 obiectum voluntatis est id quod proponitur a ratione, ut dictum | |
| 5017 est, ex quo aliquid proponitur a ratione ut malum, voluntas, dum in | |
| 5018 illud fertur, accipit rationem mali. Hoc autem contingit non solum | |
| 5019 in indifferentibus, sed etiam in per se bonis vel malis. Non solum | |
| 5020 enim id quod est indifferens, potest accipere rationem boni vel | |
| 5021 mali per accidens; sed etiam id quod est bonum, potest accipere | |
| 5022 rationem mali, vel illud quod est malum, rationem boni, propter | |
| 5023 apprehensionem rationis. Puta, abstinere a fornicatione bonum | |
| 5024 quoddam est, tamen in hoc bonum non fertur voluntas, nisi secundum | |
| 5025 quod a ratione proponitur. Si ergo proponatur ut malum a ratione | |
| 5026 errante, feretur in hoc sub ratione mali. Unde voluntas erit mala, | |
| 5027 quia vult malum, non quidem id quod est malum per se, sed id quod | |
| 5028 est malum per accidens, propter apprehensionem rationis. Et | |
| 5029 similiter credere in Christum est per se bonum, et necessarium ad | |
| 5030 salutem, sed voluntas non fertur in hoc, nisi secundum quod a | |
| 5031 ratione proponitur. Unde si a ratione proponatur ut malum, voluntas | |
| 5032 feretur in hoc ut malum, non quia sit malum secundum se, sed quia | |
| 5033 est malum per accidens ex apprehensione rationis. Et ideo | |
| 5034 philosophus dicit, in VII Ethic., quod, per se loquendo, | |
| 5035 <i>incontinens est qui non sequitur rationem rectam, per accidens | |
| 5036 autem, qui non sequitur etiam rationem falsam</i>. Unde dicendum | |
| 5037 est simpliciter quod omnis voluntas discordans a ratione, sive | |
| 53 | 5038 recta sive errante, semper est mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 ad 1"><a name="34384"><span class="ref">[34384] Iª-IIae q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5039 ergo dicendum quod iudicium rationis errantis licet non derivetur a |
| 5040 Deo, tamen ratio errans iudicium suum proponit ut verum, et per | |
| 53 | 5041 consequens ut a Deo derivatum, a quo est omnis veritas.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 ad 2"><a name="34385"><span class="ref">[34385] Iª-IIae q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5042 dicendum quod verbum Augustini habet locum, quando cognoscitur quod |
| 5043 inferior potestas praecipit aliquid contra praeceptum superioris | |
| 5044 potestatis. Sed si aliquis crederet quod praeceptum proconsulis | |
| 5045 esset praeceptum imperatoris, contemnendo praeceptum proconsulis, | |
| 5046 contemneret praeceptum imperatoris. Et similiter si aliquis homo | |
| 5047 cognosceret quod ratio humana dictaret aliquid contra praeceptum | |
| 5048 Dei, non teneretur rationem sequi, sed tunc ratio non totaliter | |
| 5049 esset errans. Sed quando ratio errans proponit aliquid ut | |
| 5050 praeceptum Dei, tunc idem est contemnere dictamen rationis, et Dei | |
| 53 | 5051 praeceptum.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 ad 3"><a name="34386"><span class="ref">[34386] Iª-IIae q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5052 dicendum quod ratio, quando apprehendit aliquid ut malum, semper |
| 5053 apprehendit illud sub aliqua ratione mali, puta quia contrariatur | |
| 5054 divino praecepto, vel quia est scandalum, vel propter aliquid | |
| 5055 huiusmodi. Et tunc ad talem speciem malitiae reducitur talis mala | |
| 53 | 5056 voluntas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="34387"><span class="ref">[34387] Iª-IIae q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5057 sic proceditur. Videtur quod voluntas concordans rationi erranti, |
| 5058 sit bona. Sicut enim voluntas discordans a ratione tendit in id | |
| 5059 quod ratio iudicat malum; ita voluntas concordans rationi, tendit | |
| 5060 in id quod ratio iudicat bonum. Sed voluntas discordans a ratione, | |
| 5061 etiam errante, est mala. Ergo voluntas concordans rationi, etiam | |
| 53 | 5062 erranti, est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="34388"><span class="ref">[34388] Iª-IIae q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5063 voluntas concordans praecepto Dei et legi aeternae, semper est |
| 5064 bona. Sed lex aeterna et praeceptum Dei proponitur nobis per | |
| 5065 apprehensionem rationis, etiam errantis. Ergo voluntas concordans | |
| 53 | 5066 etiam rationi erranti, est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="34389"><span class="ref">[34389] Iª-IIae q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5067 voluntas discordans a ratione errante, est mala. Si ergo voluntas |
| 5068 concordans rationi erranti sit etiam mala, videtur quod omnis | |
| 5069 voluntas habentis rationem errantem, sit mala. Et sic talis homo | |
| 5070 erit perplexus, et ex necessitate peccabit, quod est inconveniens. | |
| 53 | 5071 Ergo voluntas concordans rationi erranti, est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 s. c."><a name="34390"><span class="ref">[34390] Iª-IIae q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5072 voluntas occidentium apostolos erat mala. Sed tamen concordabat |
| 5073 rationi erranti ipsorum, secundum illud Ioan. XVI, <i>venit hora, | |
| 5074 ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare | |
| 5075 Deo</i>. Ergo voluntas concordans rationi erranti, potest esse | |
| 53 | 5076 mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 co."><a name="34391"><span class="ref">[34391] Iª-IIae q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5077 dicendum quod, sicut praemissa quaestio eadem est cum quaestione |
| 5078 qua quaeritur utrum conscientia erronea liget; ita ista quaestio | |
| 5079 eadem est cum illa qua quaeritur utrum conscientia erronea excuset. | |
| 5080 Haec autem quaestio dependet ab eo quod supra de ignorantia dictum | |
| 5081 est. Dictum est enim supra quod ignorantia quandoque causat | |
| 5082 involuntarium, quandoque autem non. Et quia bonum et malum morale | |
| 5083 consistit in actu inquantum est voluntarius, ut ex praemissis | |
| 5084 patet; manifestum est quod illa ignorantia quae causat | |
| 5085 involuntarium, tollit rationem boni et mali moralis; non autem illa | |
| 5086 quae involuntarium non causat. Dictum est etiam supra quod | |
| 5087 ignorantia quae est aliquo modo volita, sive directe sive | |
| 5088 indirecte, non causat involuntarium. Et dico ignorantiam directe | |
| 5089 voluntariam, in quam actus voluntatis fertur, indirecte autem, | |
| 5090 propter negligentiam, ex eo quod aliquis non vult illud scire quod | |
| 5091 scire tenetur, ut supra dictum est. Si igitur ratio vel conscientia | |
| 5092 erret errore voluntario, vel directe, vel propter negligentiam, | |
| 5093 quia est error circa id quod quis scire tenetur; tunc talis error | |
| 5094 rationis vel conscientiae non excusat quin voluntas concordans | |
| 5095 rationi vel conscientiae sic erranti, sit mala. Si autem sit error | |
| 5096 qui causet involuntarium, proveniens ex ignorantia alicuius | |
| 5097 circumstantiae absque omni negligentia; tunc talis error rationis | |
| 5098 vel conscientiae excusat, ut voluntas concordans rationi erranti | |
| 5099 non sit mala. Puta, si ratio errans dicat quod homo teneatur ad | |
| 5100 uxorem alterius accedere, voluntas concordans huic rationi erranti | |
| 5101 est mala, eo quod error iste provenit ex ignorantia legis Dei, quam | |
| 5102 scire tenetur. Si autem ratio erret in hoc, quod credat aliquam | |
| 5103 mulierem submissam, esse suam uxorem, et, ea petente debitum, velit | |
| 5104 eam cognoscere; excusatur voluntas eius, ut non sit mala, quia | |
| 5105 error iste ex ignorantia circumstantiae provenit, quae excusat, et | |
| 53 | 5106 involuntarium causat.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 ad 1"><a name="34392"><span class="ref">[34392] Iª-IIae q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5107 ergo dicendum quod, sicut Dionysius dicit in IV cap. de Div. Nom., |
| 5108 <i>bonum causatur ex integra causa, malum autem ex singularibus | |
| 5109 defectibus</i>. Et ideo ad hoc quod dicatur malum id in quod fertur | |
| 5110 voluntas, sufficit sive quod secundum suam naturam sit malum, sive | |
| 5111 quod apprehendatur ut malum. Sed ad hoc quod sit bonum, requiritur | |
| 53 | 5112 quod utroque modo sit bonum.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 ad 2"><a name="34393"><span class="ref">[34393] Iª-IIae q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5113 dicendum quod lex aeterna errare non potest, sed ratio humana |
| 5114 potest errare. Et ideo voluntas concordans rationi humanae non | |
| 53 | 5115 semper est recta, nec semper est concordans legis aeternae.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 ad 3"><a name="34394"><span class="ref">[34394] Iª-IIae q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5116 dicendum quod, sicut in syllogisticis, uno inconvenienti dato, |
| 5117 necesse est alia sequi; ita in moralibus, uno inconvenienti posito, | |
| 5118 ex necessitate alia sequuntur. Sicut, supposito quod aliquis | |
| 5119 quaerat inanem gloriam, sive propter inanem gloriam faciat quod | |
| 5120 facere tenetur, sive dimittat, peccabit. Nec tamen est perplexus, | |
| 5121 quia potest intentionem malam dimittere. Et similiter, supposito | |
| 5122 errore rationis vel conscientiae qui procedit ex ignorantia non | |
| 5123 excusante, necesse est quod sequatur malum in voluntate. Nec tamen | |
| 5124 est homo perplexus, quia potest ab errore recedere, cum ignorantia | |
| 53 | 5125 sit vincibilis et voluntaria.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="34395"><span class="ref">[34395] Iª-IIae q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 5126 sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat ex |
| 5127 intentione finis. Dictum est enim supra quod bonitas voluntatis | |
| 5128 dependet ex solo obiecto. Sed in his quae sunt ad finem, aliud est | |
| 5129 obiectum voluntatis, et aliud finis intentus. Ergo in talibus | |
| 53 | 5130 bonitas voluntatis non dependet ab intentione finis.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="34396"><span class="ref">[34396] Iª-IIae q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5131 velle servare mandatum Dei, pertinet ad voluntatem bonam. Sed hoc |
| 5132 potest referri ad malum finem, scilicet ad finem inanis gloriae, | |
| 5133 vel cupiditatis, dum aliquis vult obedire Deo propter temporalia | |
| 5134 consequenda. Ergo bonitas voluntatis non dependet ab intentione | |
| 53 | 5135 finis.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="34397"><span class="ref">[34397] Iª-IIae q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5136 bonum et malum, sicut diversificant voluntatem, ita diversificant |
| 5137 finem. Sed malitia voluntatis non dependet a malitia finis intenti, | |
| 5138 qui enim vult furari ut det eleemosynam, voluntatem malam habet, | |
| 5139 licet intendat finem bonum. Ergo etiam bonitas voluntatis non | |
| 53 | 5140 dependet a bonitate finis intenti.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 s. c."><a name="34398"><span class="ref">[34398] Iª-IIae q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5141 est quod Augustinus dicit, IX Confess., quod intentio remuneratur a |
| 5142 Deo. Sed ex eo aliquid remuneratur a Deo, quia est bonum. Ergo | |
| 53 | 5143 bonitas voluntatis ex intentione finis dependet.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 co."><a name="34399"><span class="ref">[34399] Iª-IIae q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5144 dicendum quod intentio dupliciter se potest habere ad voluntatem, |
| 5145 uno modo, ut praecedens; alio modo, ut concomitans. Praecedit | |
| 5146 quidem causaliter intentio voluntatem, quando aliquid volumus | |
| 5147 propter intentionem alicuius finis. Et tunc ordo ad finem | |
| 5148 consideratur ut ratio quaedam bonitatis ipsius voliti, puta cum | |
| 5149 aliquis vult ieiunare propter Deum, habet enim ieiunium rationem | |
| 5150 boni ex hoc ipso quod fit propter Deum. Unde, cum bonitas | |
| 5151 voluntatis dependeat a bonitate voliti, ut supra dictum est, | |
| 5152 necesse est quod dependeat ex intentione finis. Consequitur autem | |
| 5153 intentio voluntatem, quando accedit voluntati praeexistenti, puta | |
| 5154 si aliquis velit aliquid facere, et postea referat illud in Deum. | |
| 5155 Et tunc primae voluntatis bonitas non dependet ex intentione | |
| 5156 sequenti, nisi quatenus reiteratur actus voluntatis cum sequenti | |
| 53 | 5157 intentione.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 ad 1"><a name="34400"><span class="ref">[34400] Iª-IIae q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5158 ergo dicendum quod, quando intentio est causa volendi, ordo ad |
| 5159 finem accipitur ut quaedam ratio bonitatis in obiecto, ut dictum | |
| 53 | 5160 est.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 ad 2"><a name="34401"><span class="ref">[34401] Iª-IIae q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5161 dicendum quod voluntas non potest dici bona, si sit intentio mala |
| 5162 causa volendi. Qui enim vult dare eleemosynam propter inanem | |
| 5163 gloriam consequendam, vult id quod de se est bonum, sub ratione | |
| 5164 mali, et ideo, prout est volitum ab ipso, est malum. Unde voluntas | |
| 5165 eius est mala. Sed si intentio sit consequens, tunc voluntas potuit | |
| 5166 esse bona, et per intentionem sequentem non depravatur ille actus | |
| 53 | 5167 voluntatis qui praecessit, sed actus voluntatis qui iteratur.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 ad 3"><a name="34402"><span class="ref">[34402] Iª-IIae q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5168 dicendum quod, sicut iam dictum est, malum contingit ex |
| 5169 singularibus defectibus, bonum vero ex tota et integra causa. Unde | |
| 5170 sive voluntas sit eius quod est secundum se malum, etiam sub | |
| 5171 ratione boni; sive sit boni sub ratione mali; semper voluntas erit | |
| 5172 mala. Sed ad hoc quod sit voluntas bona, requiritur quod sit boni | |
| 53 | 5173 sub ratione boni; idest quod velit bonum, et propter bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="34403"><span class="ref">[34403] Iª-IIae q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 5174 sic proceditur. Videtur quod quantitas bonitatis in voluntate, |
| 5175 dependeat ex quantitate bonitatis in intentione. Quia super illud | |
| 5176 Matth. XII, <i>bonus homo de thesauro bono cordis sui profert | |
| 5177 bona</i>, dicit Glossa, tantum boni quis facit, quantum intendit. | |
| 5178 Sed intentio non solum dat bonitatem actui exteriori, sed etiam | |
| 5179 voluntati, ut dictum est. Ergo tantum aliquis habet bonam | |
| 53 | 5180 voluntatem, quantum intendit.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="34404"><span class="ref">[34404] Iª-IIae q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5181 augmentata causa, augmentatur effectus. Sed intentionis bonitas est |
| 5182 causa bonae voluntatis. Ergo quantum quis intendit de bono, tantum | |
| 53 | 5183 voluntas est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="34405"><span class="ref">[34405] Iª-IIae q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5184 in malis quantum aliquis intendit, tantum peccat, si enim aliquis |
| 5185 proiiciens lapidem, intenderet facere homicidium, reus esset | |
| 5186 homicidii. Ergo, pari ratione, in bonis tantum est bona voluntas, | |
| 53 | 5187 quantum aliquis bonum intendit.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 s. c."><a name="34406"><span class="ref">[34406] Iª-IIae q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5188 potest esse intentio bona, et voluntas mala. Ergo, pari ratione, |
| 53 | 5189 potest esse intentio magis bona, et voluntas minus bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 co."><a name="34407"><span class="ref">[34407] Iª-IIae q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5190 dicendum quod circa actum et intentionem finis, duplex quantitas |
| 5191 potest considerari, una ex parte obiecti, quia vult maius bonum, | |
| 5192 vel agit; alia ex intensione actus, quia intense vult vel agit, | |
| 5193 quod est maius ex parte agentis. Si igitur loquamur de quantitate | |
| 5194 utriusque quantum ad obiectum, manifestum est quod quantitas actus | |
| 5195 non sequitur quantitatem intentionis. Quod quidem ex parte actus | |
| 5196 exterioris, contingere potest dupliciter. Uno modo, quia obiectum | |
| 5197 quod ordinatur ad finem intentum, non est proportionatum fini illi, | |
| 5198 sicut si quis daret decem libras, non posset consequi suam | |
| 5199 intentionem, si intenderet emere rem valentem centum libras. Alio | |
| 5200 modo, propter impedimenta quae supervenire possunt circa exteriorem | |
| 5201 actum, quae non est in potestate nostra removere, puta, aliquis | |
| 5202 intendit ire usque Romam, et occurrunt ei impedimenta, quod non | |
| 5203 potest hoc facere. Sed ex parte interioris actus voluntatis, non | |
| 5204 est nisi uno modo, quia interiores actus voluntatis sunt in | |
| 5205 potestate nostra, non autem exteriores actus. Sed voluntas potest | |
| 5206 velle aliquod obiectum non proportionatum fini intento, et sic | |
| 5207 voluntas quae fertur in illud obiectum absolute consideratum, non | |
| 5208 est tantum bona, quantum est intentio. Sed quia etiam ipsa intentio | |
| 5209 quodammodo pertinet ad actum voluntatis, inquantum scilicet est | |
| 5210 ratio eius; propter hoc redundat quantitas bonae intentionis in | |
| 5211 voluntatem, inquantum scilicet voluntas vult aliquod bonum magnum | |
| 5212 ut finem, licet illud per quod vult consequi tantum bonum, non sit | |
| 5213 dignum illo bono. Si vero consideretur quantitas intentionis et | |
| 5214 actus secundum intensionem utriusque, sic intensio intentionis | |
| 5215 redundat in actum interiorem et exteriorem voluntatis, quia ipsa | |
| 5216 intentio quodammodo se habet formaliter ad utrumque, ut ex supra | |
| 5217 dictis patet. Licet materialiter, intentione existente intensa, | |
| 5218 possit esse actus interior vel exterior non ita intensus, | |
| 5219 materialiter loquendo, puta cum aliquis non ita intense vult | |
| 5220 medicinam sumere, sicut vult sanitatem. Tamen hoc ipsum quod est | |
| 5221 intense intendere sanitatem, redundat formaliter in hoc quod est | |
| 5222 intense velle medicinam. Sed tamen hoc est considerandum, quod | |
| 5223 intensio actus interioris vel exterioris potest referri ad | |
| 5224 intentionem ut obiectum, puta cum aliquis intendit intense velle, | |
| 5225 vel aliquid intense operari. Et tamen non propter hoc intense vult | |
| 5226 vel operatur, quia quantitatem boni intenti non sequitur bonitas | |
| 5227 actus interioris vel exterioris, ut dictum est. Et inde est quod | |
| 5228 non quantum aliquis intendit mereri, meretur, quia quantitas meriti | |
| 53 | 5229 consistit in intensione actus, ut infra dicetur.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 ad 1"><a name="34408"><span class="ref">[34408] Iª-IIae q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5230 ergo dicendum quod Glossa illa loquitur quantum ad reputationem |
| 5231 Dei, qui praecipue considerat intentionem finis. Unde alia Glossa | |
| 5232 dicit ibidem quod <i>thesaurus cordis intentio est, ex qua Deus | |
| 5233 iudicat opera</i>. Bonitas enim intentionis, ut dictum est, | |
| 5234 redundat quodammodo in bonitatem voluntatis, quae facit etiam | |
| 53 | 5235 exteriorem actum meritorium apud Deum.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 ad 2"><a name="34409"><span class="ref">[34409] Iª-IIae q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5236 dicendum quod bonitas intentionis non est tota causa bonae |
| 53 | 5237 voluntatis. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 ad 3"><a name="34410"><span class="ref">[34410] Iª-IIae q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5238 dicendum quod sola malitia intentionis sufficit ad malitiam |
| 5239 voluntatis, et ideo etiam quantum mala est intentio, tantum mala | |
| 5240 est voluntas. Sed non est eadem ratio de bonitate, ut dictum | |
| 53 | 5241 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="34411"><span class="ref">[34411] Iª-IIae q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 5242 sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis humanae non |
| 5243 dependeat ex conformitate voluntatis divinae. Impossibile est enim | |
| 5244 voluntatem hominis conformari voluntati divinae, ut patet per id | |
| 5245 quod dicitur Isaiae LV, <i>sicut exaltantur caeli a terra, ita | |
| 5246 exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a | |
| 5247 cogitationibus vestris</i>. Si ergo ad bonitatem voluntatis | |
| 5248 requireretur conformitas ad divinam voluntatem, sequeretur quod | |
| 5249 impossibile esset hominis voluntatem esse bonam. Quod est | |
| 53 | 5250 inconveniens.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="34412"><span class="ref">[34412] Iª-IIae q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5251 sicut voluntas nostra derivatur a voluntate divina, ita scientia |
| 5252 nostra derivatur a scientia divina. Sed non requiritur ad scientiam | |
| 5253 nostram quod sit conformis scientiae divinae, multa enim Deus scit | |
| 5254 quae nos ignoramus. Ergo non requiritur quod voluntas nostra sit | |
| 53 | 5255 conformis voluntati divinae.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="34413"><span class="ref">[34413] Iª-IIae q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5256 voluntas est actionis principium. Sed actio nostra non potest |
| 53 | 5257 conformari actioni divinae. Ergo nec voluntas voluntati.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 s. c."><a name="34414"><span class="ref">[34414] Iª-IIae q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5258 est quod dicitur Matth. XXVI, <i>non sicut ego volo, sed sicut tu |
| 5259 vis</i>, quod dicit quia rectum vult esse hominem, et ad Deum | |
| 5260 dirigi, ut Augustinus exponit in Enchirid. Rectitudo autem | |
| 5261 voluntatis est bonitas eius. Ergo bonitas voluntatis dependet ex | |
| 53 | 5262 conformitate ad voluntatem divinam.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 co."><a name="34415"><span class="ref">[34415] Iª-IIae q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5263 dicendum quod, sicut dictum est, bonitas voluntatis dependet ex |
| 5264 intentione finis. Finis autem ultimus voluntatis humanae est summum | |
| 5265 bonum, quod est Deus, ut supra dictum est. Requiritur ergo ad | |
| 5266 bonitatem humanae voluntatis, quod ordinetur ad summum bonum, quod | |
| 108 | 5267 est Deus.</p><p>Hoc autem bonum primo quidem et per se comparatur ad |
| 28 | 5268 voluntatem divinam ut obiectum proprium eius. Illud autem quod est |
| 5269 primum in quolibet genere, est mensura et ratio omnium quae sunt | |
| 5270 illius generis. Unumquodque autem rectum et bonum est, inquantum | |
| 5271 attingit ad propriam mensuram. Ergo ad hoc quod voluntas hominis | |
| 53 | 5272 sit bona, requiritur quod conformetur voluntati divinae.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 ad 1"><a name="34416"><span class="ref">[34416] Iª-IIae q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5273 ergo dicendum quod voluntas hominis non potest conformari voluntati |
| 5274 divinae per aequiparantiam, sed per imitationem. Et similiter | |
| 5275 conformatur scientia hominis scientiae divinae, inquantum cognoscit | |
| 5276 verum. Et actio hominis actioni divinae, inquantum est agenti | |
| 5277 conveniens. Et hoc per imitationem, non autem per | |
| 53 | 5278 aequiparantiam.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 ad 2"><a name="34417"><span class="ref">[34417] Iª-IIae q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Unde patet |
| 5279 solutio ad secundum, et ad tertium argumentum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I-II q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="34418"><span class="ref">[34418] Iª-IIae q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum | |
| 28 | 5280 sic proceditur. Videtur quod voluntas hominis non debeat semper |
| 5281 conformari divinae voluntati in volito. Non enim possumus velle | |
| 5282 quod ignoramus, bonum enim apprehensum est obiectum voluntatis. Sed | |
| 5283 quid Deus velit, ignoramus in plurimis. Ergo non potest humana | |
| 53 | 5284 voluntas divinae voluntati conformari in volito.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="34419"><span class="ref">[34419] Iª-IIae q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5285 Deus vult damnare aliquem, quem praescit in mortali peccato |
| 5286 moriturum. Si ergo homo teneretur conformare voluntatem suam | |
| 5287 divinae voluntati in volito, sequeretur quod homo teneretur velle | |
| 53 | 5288 suam damnationem. Quod est inconveniens.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 arg. 3"><a name="34420"><span class="ref">[34420] Iª-IIae q. 19 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5289 nullus tenetur velle aliquid quod est contra pietatem. Sed si homo |
| 5290 vellet illud quod Deus vult, hoc esset quandoque contra pietatem, | |
| 5291 puta, cum Deus vult mori patrem alicuius, si filius hoc idem | |
| 5292 vellet, contra pietatem esset. Ergo non tenetur homo conformare | |
| 59 | 5293 voluntatem suam voluntati divinae in volito.</p><div class="sc"><p title="I-II q. 19 a. 10 s. c. 1"><a name="34421"><span class="ref">[34421] Iª-IIae q. 19 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed |
| 28 | 5294 contra est quia super illud Psalmi XXXII, <i>rectos decet |
| 5295 collaudatio</i>, dicit Glossa, <i>rectum cor habet qui vult quod | |
| 5296 Deus vult</i>. Sed quilibet tenetur habere rectum cor. Ergo | |
| 53 | 5297 quilibet tenetur velle quod Deus vult.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 s. c. 2"><a name="34422"><span class="ref">[34422] Iª-IIae q. 19 a. 10 s. c. 2</span></a> |
| 28 | 5298 Praeterea, forma voluntatis est ex obiecto sicut et cuiuslibet |
| 5299 actus. Si ergo tenetur homo conformare voluntatem suam voluntati | |
| 53 | 5300 divinae, sequitur quod teneatur conformare in volito.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 s. c. 3"><a name="34423"><span class="ref">[34423] Iª-IIae q. 19 a. 10 s. c. 3</span></a> |
| 28 | 5301 Praeterea, repugnantia voluntatum consistit in hoc, quod homines |
| 5302 diversa volunt. Sed quicumque habet voluntatem repugnantem divinae | |
| 5303 voluntati, habet malam voluntatem. Ergo quicumque non conformat | |
| 5304 voluntatem suam voluntati divinae in volito, habet malam | |
| 108 | 5305 voluntatem.</p></div> |
| 5306 <div class="co"><p title="I-II q. 19 a. 10 co."><a name="34424"><span class="ref">[34424] Iª-IIae q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 5307 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, voluntas fertur in suum |
| 5308 obiectum secundum quod a ratione proponitur. Contingit autem | |
| 5309 aliquid a ratione considerari diversimode, ita quod sub una ratione | |
| 5310 est bonum, et secundum aliam rationem non bonum. Et ideo voluntas | |
| 5311 alicuius, si velit illud esse, secundum quod habet rationem boni, | |
| 5312 est bona, et voluntas alterius, si velit illud idem non esse, | |
| 5313 secundum quod habet rationem mali, erit voluntas etiam bona. Sicut | |
| 5314 iudex habet bonam voluntatem, dum vult occisionem latronis, quia | |
| 5315 iusta est, voluntas autem alterius, puta uxoris vel filii, qui non | |
| 5316 vult occidi ipsum, inquantum est secundum naturam mala occisio, est | |
| 108 | 5317 etiam bona.</p><p>Cum autem voluntas sequatur apprehensionem rationis vel |
| 28 | 5318 intellectus, secundum quod ratio boni apprehensi fuerit communior, |
| 5319 secundum hoc et voluntas fertur in bonum communius. Sicut patet in | |
| 5320 exemplo proposito, nam iudex habet curam boni communis, quod est | |
| 5321 iustitia, et ideo vult occisionem latronis, quae habet rationem | |
| 5322 boni secundum relationem ad statum communem; uxor autem latronis | |
| 5323 considerare habet bonum privatum familiae, et secundum hoc vult | |
| 5324 maritum latronem non occidi. Bonum autem totius universi est id | |
| 5325 quod est apprehensum a Deo, qui est universi factor et gubernator, | |
| 5326 unde quidquid vult, vult sub ratione boni communis, quod est sua | |
| 5327 bonitas, quae est bonum totius universi. Apprehensio autem | |
| 5328 creaturae, secundum suam naturam, est alicuius boni particularis | |
| 5329 proportionati suae naturae. Contingit autem aliquid esse bonum | |
| 5330 secundum rationem particularem, quod non est bonum secundum | |
| 5331 rationem universalem, aut e converso, ut dictum est. Et ideo | |
| 5332 contingit quod aliqua voluntas est bona volens aliquid secundum | |
| 5333 rationem particularem consideratum, quod tamen Deus non vult | |
| 5334 secundum rationem universalem, et e converso. Et inde est etiam | |
| 5335 quod possunt diversae voluntates diversorum hominum circa opposita | |
| 5336 esse bonae, prout sub diversis rationibus particularibus volunt hoc | |
| 108 | 5337 esse vel non esse.</p><p>Non est autem recta voluntas alicuius hominis |
| 28 | 5338 volentis aliquod bonum particulare, nisi referat illud in bonum |
| 5339 commune sicut in finem, cum etiam naturalis appetitus cuiuslibet | |
| 5340 partis ordinetur in bonum commune totius. Ex fine autem sumitur | |
| 5341 quasi formalis ratio volendi illud quod ad finem ordinatur. Unde ad | |
| 5342 hoc quod aliquis recta voluntate velit aliquod particulare bonum, | |
| 5343 oportet quod illud particulare bonum sit volitum materialiter, | |
| 5344 bonum autem commune divinum sit volitum formaliter. Voluntas igitur | |
| 5345 humana tenetur conformari divinae voluntati in volito formaliter, | |
| 5346 tenetur enim velle bonum divinum et commune, sed non materialiter, | |
| 108 | 5347 ratione iam dicta.</p><p>Sed tamen quantum ad utrumque, aliquo modo |
| 28 | 5348 voluntas humana conformatur voluntati divinae. Quia secundum quod |
| 5349 conformatur voluntati divinae in communi ratione voliti, | |
| 5350 conformatur ei in fine ultimo. Secundum autem quod non conformatur | |
| 5351 ei in volito materialiter, conformatur ei secundum rationem causae | |
| 5352 efficientis, quia hanc propriam inclinationem consequentem naturam, | |
| 5353 vel apprehensionem particularem huius rei, habet res a Deo sicut a | |
| 5354 causa effectiva. Unde consuevit dici quod conformatur, quantum ad | |
| 5355 hoc, voluntas hominis voluntati divinae, quia vult hoc quod Deus | |
| 108 | 5356 vult eum velle.</p><p> Est et alius modus conformitatis secundum rationem |
| 28 | 5357 causae formalis, ut scilicet homo velit aliquid ex caritate, sicut |
| 5358 Deus vult. Et ista etiam conformitas reducitur ad conformitatem | |
| 5359 formalem quae attenditur ex ordine ad ultimum finem, quod est | |
| 108 | 5360 proprium obiectum caritatis.</p></div><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 1"><a name="34425"><span class="ref">[34425] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5361 ergo dicendum quod volitum divinum, secundum rationem communem, |
| 5362 quale sit, scire possumus. Scimus enim quod Deus quidquid vult, | |
| 5363 vult sub ratione boni. Et ideo quicumque vult aliquid sub quacumque | |
| 5364 ratione boni, habet voluntatem conformem voluntati divinae, quantum | |
| 5365 ad rationem voliti. Sed in particulari nescimus quid Deus velit. Et | |
| 5366 quantum ad hoc, non tenemur conformare voluntatem nostram divinae | |
| 5367 voluntati. In statu tamen gloriae, omnes videbunt in singulis quae | |
| 5368 volent, ordinem eorum ad id quod Deus circa hoc vult. Et ideo non | |
| 5369 solum formaliter, sed materialiter in omnibus suam voluntatem Deo | |
| 53 | 5370 conformabunt.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 2"><a name="34426"><span class="ref">[34426] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5371 dicendum quod Deus non vult damnationem alicuius sub ratione |
| 5372 damnationis, nec mortem alicuius inquantum est mors, <i>quia ipse | |
| 5373 vult omnes homines salvos fieri</i>, sed vult ista sub ratione | |
| 5374 iustitiae. Unde sufficit circa talia quod homo velit iustitiam Dei, | |
| 108 | 5375 et ordinem naturae servari.</p><div><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 3"><a name="34427"><span class="ref">[34427] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 3</span></a> Unde patet |
| 53 | 5376 solutio ad tertium.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 4"><a name="34428"><span class="ref">[34428] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 4</span></a> Ad primum |
| 28 | 5377 vero quod in contrarium obiiciebatur, dicendum quod magis vult quod |
| 5378 Deus vult, qui conformat voluntatem suam voluntati divinae quantum | |
| 5379 ad rationem voliti, quam qui conformat quantum ad ipsam rem | |
| 5380 volitam, quia voluntas principalius fertur in finem, quam in id | |
| 53 | 5381 quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 5"><a name="34429"><span class="ref">[34429] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 5</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5382 dicendum quod species et forma actus magis attenditur secundum |
| 5383 rationem obiecti, quam secundum id quod est materiale in | |
| 53 | 5384 obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 6"><a name="34430"><span class="ref">[34430] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 6</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5385 dicendum quod non est repugnantia voluntatum, quando aliqui diversa |
| 5386 volunt non secundum eandem rationem. Sed si sub una ratione esset | |
| 5387 aliquid ab uno volitum, quod alius nollet, hoc induceret | |
| 108 | 5388 repugnantiam voluntatum. Quod tamen non est in proposito.</p></div></div></div><div id="q20" class="q"><h2>Quaestio 20</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 20 pr."><a name="34431"><span class="ref">[34431] |
| 53 | 5389 Iª-IIae q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 5390 bonitate et malitia quantum ad exteriores actus. Et circa hoc |
| 5391 quaeruntur sex. Primo, utrum bonitas et malitia per prius sit in | |
| 5392 actu voluntatis, vel in actu exteriori secundo, utrum tota bonitas | |
| 5393 vel malitia actus exterioris dependeat ex bonitate voluntatis. | |
| 5394 Tertio, utrum sit eadem bonitas et malitia interioris et exterioris | |
| 5395 actus. Quarto, utrum actus exterior aliquid addat de bonitate vel | |
| 5396 malitia supra actum interiorem. Quinto, utrum eventus sequens | |
| 5397 aliquid addat de bonitate vel malitia ad actum exteriorem. Sexto, | |
| 53 | 5398 utrum idem actus exterior possit esse bonus et malus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="34432"><span class="ref">[34432] Iª-IIae q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5399 sic proceditur. Videtur quod bonum et malum per prius consistat in |
| 5400 actu exteriori quam in actu voluntatis. Voluntas enim habet | |
| 5401 bonitatem ex obiecto, ut supra dictum est. Sed actus exterior est | |
| 5402 obiectum interioris actus voluntatis, dicimur enim velle furtum, | |
| 5403 vel velle dare eleemosynam. Ergo malum et bonum per prius est in | |
| 53 | 5404 actu exteriori, quam in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="34433"><span class="ref">[34433] Iª-IIae q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5405 bonum per prius convenit fini, quia ea quae sunt ad finem, habent |
| 5406 rationem boni ex ordine ad finem. Actus autem voluntatis non potest | |
| 5407 esse finis, ut supra dictum est, actus alicuius alterius potentiae | |
| 5408 potest esse finis. Ergo per prius consistit bonum in actu potentiae | |
| 53 | 5409 alterius, quam in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="34434"><span class="ref">[34434] Iª-IIae q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5410 actus voluntatis formaliter se habet ad actum exteriorem, ut supra |
| 5411 dictum est. Sed id quod est formale, est posterius, nam forma | |
| 5412 advenit materiae. Ergo per prius est bonum et malum in actu | |
| 53 | 5413 exteriori quam in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 s. c."><a name="34435"><span class="ref">[34435] Iª-IIae q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5414 est quod Augustinus dicit, in libro Retract., quod <i>voluntas est |
| 5415 qua peccatur, et recte vivitur</i>. Ergo bonum et malum morale per | |
| 53 | 5416 prius consistit in voluntate.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 co."><a name="34436"><span class="ref">[34436] Iª-IIae q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5417 dicendum quod aliqui actus exteriores possunt dici boni vel mali |
| 5418 dupliciter. Uno modo, secundum genus suum, et secundum | |
| 5419 circumstantias in ipsis consideratas, sicut dare eleemosynam, | |
| 5420 servatis debitis circumstantiis, dicitur esse bonum. Alio modo | |
| 5421 dicitur aliquid esse bonum vel malum ex ordine ad finem, sicut dare | |
| 5422 eleemosynam propter inanem gloriam, dicitur esse malum. Cum autem | |
| 5423 finis sit proprium obiectum voluntatis, manifestum est quod ista | |
| 5424 ratio boni vel mali quam habet actus exterior ex ordine ad finem, | |
| 5425 per prius invenitur in actu voluntatis, et ex eo derivatur ad actum | |
| 5426 exteriorem. Bonitas autem vel malitia quam habet actus exterior | |
| 5427 secundum se, propter debitam materiam et debitas circumstantias, | |
| 5428 non derivatur a voluntate, sed magis a ratione. Unde si | |
| 5429 consideretur bonitas exterioris actus secundum quod est in | |
| 5430 ordinatione et apprehensione rationis, prior est quam bonitas actus | |
| 5431 voluntatis, sed si consideretur secundum quod est in executione | |
| 5432 operis, sequitur bonitatem voluntatis, quae est principium | |
| 53 | 5433 eius.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 ad 1"><a name="34437"><span class="ref">[34437] Iª-IIae q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5434 ergo dicendum quod actus exterior est obiectum voluntatis, |
| 5435 inquantum proponitur voluntati a ratione ut quoddam bonum | |
| 5436 apprehensum et ordinatum per rationem, et sic est prius quam bonum | |
| 5437 actus voluntatis. Inquantum vero consistit in executione operis, | |
| 53 | 5438 est effectus voluntatis, et sequitur voluntatem.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 ad 2"><a name="34438"><span class="ref">[34438] Iª-IIae q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5439 dicendum quod finis est prior in intentione, sed est posterior in |
| 53 | 5440 executione.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 ad 3"><a name="34439"><span class="ref">[34439] Iª-IIae q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5441 dicendum quod forma, secundum quod est recepta in materia, est |
| 5442 posterior in via generationis quam materia, licet sit prior natura, | |
| 5443 sed secundum quod est in causa agente, est omnibus modis prior. | |
| 5444 Voluntas autem comparatur ad actum exteriorem sicut causa | |
| 5445 efficiens. Unde bonitas actus voluntatis est forma exterioris | |
| 53 | 5446 actus, sicut in causa agente existens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="34440"><span class="ref">[34440] Iª-IIae q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5447 sic proceditur. Videtur quod tota bonitas et malitia actus |
| 5448 exterioris dependeat ex voluntate. Dicitur enim Matth. VII, <i>non | |
| 5449 potest arbor bona malos fructus facere, nec arbor mala facere | |
| 5450 fructus bonos</i>. Per arborem autem intelligitur voluntas, et per | |
| 5451 fructum opus, secundum Glossam. Ergo non potest esse quod voluntas | |
| 53 | 5452 interior sit bona, et actus exterior sit malus; aut e converso.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="34441"><span class="ref">[34441] Iª-IIae q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5453 Augustinus dicit, in libro Retract., quod non nisi voluntate |
| 5454 peccatur. Si ergo non sit peccatum in voluntate, non erit peccatum | |
| 5455 in exteriori actu. Et ita tota bonitas vel malitia exterioris actus | |
| 53 | 5456 ex voluntate dependet.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="34442"><span class="ref">[34442] Iª-IIae q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5457 bonum et malum de quo nunc loquimur, sunt differentiae moralis |
| 5458 actus. Differentiae autem per se dividunt genus, secundum | |
| 5459 philosophum, in VII Metaphys. Cum igitur actus sit moralis ex eo | |
| 5460 quod est voluntarius, videtur quod bonum et malum accipitur in actu | |
| 53 | 5461 solum ex parte voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 s. c."><a name="34443"><span class="ref">[34443] Iª-IIae q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5462 est quod Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quod |
| 5463 <i>quaedam sunt quae nullo quasi bono fine, aut bona voluntate, | |
| 53 | 5464 possunt bene fieri</i>.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 co."><a name="34444"><span class="ref">[34444] Iª-IIae q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5465 dicendum quod, sicut iam dictum est, in actu exteriori potest |
| 5466 considerari duplex bonitas vel malitia, una secundum debitam | |
| 5467 materiam et circumstantias; alia secundum ordinem ad finem. Et illa | |
| 5468 quidem quae est secundum ordinem ad finem, tota dependet ex | |
| 5469 voluntate. Illa autem quae est ex debita materia vel | |
| 5470 circumstantiis, dependet ex ratione, et ex hac dependet bonitas | |
| 5471 voluntatis, secundum quod in ipsam fertur. Est autem considerandum | |
| 5472 quod, sicut supra dictum est, ad hoc quod aliquid sit malum, | |
| 5473 sufficit unus singularis defectus, ad hoc autem quod sit | |
| 5474 simpliciter bonum, non sufficit unum singulare bonum, sed | |
| 5475 requiritur integritas bonitatis. Si igitur voluntas sit bona et ex | |
| 5476 obiecto proprio, et ex fine, consequens est actum exteriorem esse | |
| 5477 bonum. Sed non sufficit ad hoc quod actus exterior sit bonus, | |
| 5478 bonitas voluntatis quae est ex intentione finis, sed si voluntas | |
| 5479 sit mala sive ex intentione finis, sive ex actu volito, consequens | |
| 53 | 5480 est actum exteriorem esse malum.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 ad 1"><a name="34445"><span class="ref">[34445] Iª-IIae q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5481 ergo dicendum quod voluntas bona, prout significatur per arborem |
| 5482 bonam, est accipienda secundum quod habet bonitatem ex actu volito, | |
| 53 | 5483 et ex fine intento.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 ad 2"><a name="34446"><span class="ref">[34446] Iª-IIae q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5484 dicendum quod non solum aliquis voluntate peccat, quando vult malum |
| 53 | 5485 finem; sed etiam quando vult malum actum.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 ad 3"><a name="34447"><span class="ref">[34447] Iª-IIae q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5486 dicendum quod voluntarium dicitur non solum actus interior |
| 5487 voluntatis, sed etiam actus exteriores, prout a voluntate procedunt | |
| 5488 et ratione. Et ideo circa utrosque actus potest esse differentia | |
| 53 | 5489 boni et mali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="34448"><span class="ref">[34448] Iª-IIae q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5490 sic proceditur. Videtur quod non eadem sit bonitas vel malitia |
| 5491 actus interioris voluntatis, et exterioris actus. Actus enim | |
| 5492 interioris principium est vis animae interior apprehensiva vel | |
| 5493 appetitiva, actus autem exterioris principium est potentia exequens | |
| 5494 motum. Ubi autem sunt diversa principia actionis, ibi sunt diversi | |
| 5495 actus. Actus autem est subiectum bonitatis vel malitiae. Non potest | |
| 5496 autem esse idem accidens in diversis subiectis. Ergo non potest | |
| 53 | 5497 esse eadem bonitas interioris et exterioris actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="34449"><span class="ref">[34449] Iª-IIae q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 5498 <i>Praeterea, virtus est quae bonum facit habentem, et opus eius |
| 5499 bonum reddit</i>, ut dicitur in II Ethic. Sed alia est virtus | |
| 5500 intellectualis in potentia imperante, et alia virtus moralis in | |
| 5501 potentia imperata, ut patet ex I Ethic. Ergo alia est bonitas actus | |
| 5502 interioris, qui est potentiae imperantis, et alia est bonitas actus | |
| 53 | 5503 exterioris, qui est potentiae imperatae.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="34450"><span class="ref">[34450] Iª-IIae q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5504 causa et effectus idem esse non possunt, nihil enim est causa sui |
| 5505 ipsius. Sed bonitas actus interioris est causa bonitatis actus | |
| 5506 exterioris, aut e converso, ut dictum est. Ergo non potest esse | |
| 53 | 5507 eadem bonitas utriusque.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 s. c."><a name="34451"><span class="ref">[34451] Iª-IIae q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5508 est quod supra ostensum est quod actus voluntatis se habet ut |
| 5509 formale ad actum exteriorem. Ex formali autem et materiali fit | |
| 53 | 5510 unum. Ergo est una bonitas actus interioris et exterioris.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 co."><a name="34452"><span class="ref">[34452] Iª-IIae q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5511 dicendum quod, sicut supra dictum est, actus interior voluntatis et |
| 5512 actus exterior, prout considerantur in genere moris, sunt unus | |
| 5513 actus. Contingit autem quandoque actum qui est unus subiecto, | |
| 5514 habere plures rationes bonitatis vel malitiae; et quandoque unam | |
| 5515 tantum. Sic ergo dicendum quod quandoque est eadem bonitas vel | |
| 5516 malitia interioris et exterioris actus; quandoque alia et alia. | |
| 5517 Sicut enim iam dictum est, praedictae duae bonitates vel malitiae, | |
| 5518 scilicet interioris et exterioris actus, ad invicem ordinantur. | |
| 5519 Contingit autem in his quae ad aliud ordinantur, quod aliquid est | |
| 5520 bonum ex hoc solum quod ad aliud ordinatur, sicut potio amara ex | |
| 5521 hoc solo est bona, quod est sanativa. Unde non est alia bonitas | |
| 5522 sanitatis et potionis, sed una et eadem. Quandoque vero illud quod | |
| 5523 ad aliud ordinatur, habet in se aliquam rationem boni, etiam | |
| 5524 praeter ordinem ad aliud bonum, sicut medicina saporosa habet | |
| 5525 rationem boni delectabilis, praeter hoc quod est sanativa. Sic ergo | |
| 5526 dicendum quod, quando actus exterior est bonus vel malus solum ex | |
| 5527 ordine ad finem, tunc est omnino eadem bonitas vel malitia actus | |
| 5528 voluntatis, qui per se respicit finem, et actus exterioris, qui | |
| 5529 respicit finem mediante actu voluntatis. Quando autem actus | |
| 5530 exterior habet bonitatem vel malitiam secundum se, scilicet | |
| 5531 secundum materiam vel circumstantias, tunc bonitas exterioris actus | |
| 5532 est una, et bonitas voluntatis quae est ex fine, est alia, ita | |
| 5533 tamen quod et bonitas finis ex voluntate redundat in actum | |
| 5534 exteriorem, et bonitas materiae et circumstantiarum redundat in | |
| 53 | 5535 actum voluntatis, sicut iam dictum est.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 ad 1"><a name="34453"><span class="ref">[34453] Iª-IIae q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5536 ergo dicendum quod ratio illa probat quod actus interior et |
| 5537 exterior sunt diversi secundum genus naturae. Sed tamen ex eis sic | |
| 5538 diversis constituitur unum in genere moris, ut supra dictum | |
| 53 | 5539 est.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 ad 2"><a name="34454"><span class="ref">[34454] Iª-IIae q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5540 dicendum quod, sicut dicitur in VI Ethic., virtutes morales |
| 5541 ordinantur ad ipsos actus virtutum, qui sunt quasi fines; prudentia | |
| 5542 autem, quae est in ratione, ad ea quae sunt ad finem. Et propter | |
| 5543 hoc requiruntur diversae virtutes. Sed ratio recta de ipso fine | |
| 5544 virtutum non habet aliam bonitatem quam bonitatem virtutis, | |
| 5545 secundum quod bonitas rationis participatur in qualibet | |
| 53 | 5546 virtute.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 ad 3"><a name="34455"><span class="ref">[34455] Iª-IIae q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5547 dicendum quod, quando aliquid ex uno derivatur in alterum sicut ex |
| 5548 causa agente univoca, tunc aliud est quod est in utroque, sicut cum | |
| 5549 calidum calefacit, alius numero est calor calefacientis, et calor | |
| 5550 calefacti, licet idem specie. Sed quando aliquid derivatur ab uno | |
| 5551 in alterum secundum analogiam vel proportionem, tunc est tantum | |
| 5552 unum numero, sicut a sano quod est in corpore animalis, derivatur | |
| 5553 sanum ad medicinam et urinam; nec alia sanitas est medicinae et | |
| 5554 urinae, quam sanitas animalis, quam medicina facit, et urina | |
| 5555 significat. Et hoc modo a bonitate voluntatis derivatur bonitas | |
| 5556 actus exterioris, et e converso, scilicet secundum ordinem unius ad | |
| 53 | 5557 alterum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="34456"><span class="ref">[34456] Iª-IIae q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5558 sic proceditur. Videtur quod exterior actus non addat in bonitate |
| 5559 vel malitia supra actum interiorem. Dicit enim Chrysostomus, super | |
| 5560 Matth., <i>voluntas est quae aut remuneratur pro bono, aut | |
| 5561 condemnatur pro malo</i>. Opera autem testimonia sunt voluntatis. | |
| 5562 Non ergo quaerit Deus opera propter se, ut sciat quomodo iudicet; | |
| 5563 sed propter alios, ut omnes intelligant quia iustus est Deus. Sed | |
| 5564 malum vel bonum magis est aestimandum secundum iudicium Dei, quam | |
| 5565 secundum iudicium hominum. Ergo actus exterior nihil addit ad | |
| 53 | 5566 bonitatem vel malitiam super actum interiorem.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="34457"><span class="ref">[34457] Iª-IIae q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5567 una et eadem est bonitas interioris et exterioris actus, ut dictum |
| 5568 est. Sed augmentum fit per additionem unius ad alterum. Ergo actus | |
| 5569 exterior non addit in bonitate vel malitia super actum | |
| 53 | 5570 interiorem.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="34458"><span class="ref">[34458] Iª-IIae q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5571 tota bonitas creaturae nihil addit supra bonitatem divinam, quia |
| 5572 tota derivatur a bonitate divina. Sed bonitas actus exterioris | |
| 5573 quandoque tota derivatur ex bonitate actus interioris, quandoque | |
| 5574 autem e converso, ut dictum est. Non ergo unum eorum addit in | |
| 53 | 5575 bonitate vel malitia super alterum.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 s. c."><a name="34459"><span class="ref">[34459] Iª-IIae q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5576 omne agens intendit consequi bonum et vitare malum. Si ergo per |
| 5577 actum exteriorem nihil additur de bonitate vel malitia, frustra qui | |
| 5578 habet bonam voluntatem vel malam, facit opus bonum, aut desistit a | |
| 53 | 5579 malo opere. Quod est inconveniens.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 co."><a name="34460"><span class="ref">[34460] Iª-IIae q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5580 dicendum quod, si loquamur de bonitate exterioris actus quam habet |
| 5581 ex voluntate finis, tunc actus exterior nihil addit ad bonitatem, | |
| 5582 nisi contingat ipsam voluntatem secundum se fieri meliorem in | |
| 5583 bonis, vel peiorem in malis. Quod quidem videtur posse contingere | |
| 5584 tripliciter. Uno modo, secundum numerum. Puta, cum aliquis vult | |
| 5585 aliquid facere bono fine vel malo, et tunc quidem non facit, | |
| 5586 postmodum autem vult et facit; duplicatur actus voluntatis, et sic | |
| 5587 fit duplex bonum vel duplex malum. Alio modo, quantum ad | |
| 5588 extensionem. Puta, cum aliquis vult facere aliquid bono fine vel | |
| 5589 malo et propter aliquod impedimentum desistit; alius autem | |
| 5590 continuat motum voluntatis quousque opere perficiat; manifestum est | |
| 5591 quod huiusmodi voluntas est diuturnior in bono vel malo, et | |
| 5592 secundum hoc est peior vel melior. Tertio, secundum intensionem. | |
| 5593 Sunt enim quidam actus exteriores qui, inquantum sunt delectabiles | |
| 5594 vel poenosi, nati sunt intendere voluntatem vel remittere. Constat | |
| 5595 autem quod quanto voluntas intensius tendit in bonum vel malum, | |
| 5596 tanto est melior vel peior. Si autem loquamur de bonitate actus | |
| 5597 exterioris quam habet secundum materiam et debitas circumstantias, | |
| 5598 sic comparatur ad voluntatem ut terminus et finis. Et hoc modo | |
| 5599 addit ad bonitatem vel malitiam voluntatis, quia omnis inclinatio | |
| 5600 vel motus perficitur in hoc quod consequitur finem, vel attingit | |
| 5601 terminum. Unde non est perfecta voluntas, nisi sit talis quae, | |
| 5602 opportunitate data, operetur. Si vero possibilitas desit, voluntate | |
| 5603 existente perfecta, ut operaretur si posset; defectus perfectionis | |
| 5604 quae est ex actu exteriori, est simpliciter involuntarium. | |
| 5605 Involuntarium autem, sicut non meretur poenam vel praemium in | |
| 5606 operando bonum aut malum, ita non tollit aliquid de praemio vel de | |
| 5607 poena, si homo involuntarie simpliciter deficiat ad faciendum bonum | |
| 53 | 5608 vel malum.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 ad 1"><a name="34461"><span class="ref">[34461] Iª-IIae q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5609 ergo dicendum quod Chrysostomus loquitur, quando voluntas hominis |
| 5610 est consummata, et non cessatur ab actu nisi propter impotentiam | |
| 53 | 5611 faciendi.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 ad 2"><a name="34462"><span class="ref">[34462] Iª-IIae q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5612 dicendum quod ratio illa procedit de bonitate actus exterioris quam |
| 5613 habet a voluntate finis. Sed bonitas actus exterioris quam habet ex | |
| 5614 materia et circumstantiis, est alia a bonitate voluntatis quae est | |
| 5615 ex fine, non autem alia a bonitate voluntatis quam habet ex ipso | |
| 5616 actu volito, sed comparatur ad ipsam ut ratio et causa eius, sicut | |
| 53 | 5617 supra dictum est.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 ad 3"><a name="34463"><span class="ref">[34463] Iª-IIae q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc |
| 5618 etiam patet solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 1"><a name="34464"><span class="ref">[34464] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum | |
| 28 | 5619 sic proceditur. Videtur quod eventus sequens addat ad bonitatem vel |
| 5620 malitiam actus. Effectus enim virtute praeexistit in causa. Sed | |
| 5621 eventus consequuntur actus sicut effectus causas. Ergo virtute | |
| 5622 praeexistunt in actibus. Sed unumquodque secundum suam virtutem | |
| 5623 iudicatur bonum vel malum, nam virtus est quae bonum facit | |
| 5624 habentem, ut dicitur in II Ethic. Ergo eventus addunt ad bonitatem | |
| 53 | 5625 vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 2"><a name="34465"><span class="ref">[34465] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5626 bona quae faciunt auditores, sunt effectus quidam consequentes ex |
| 5627 praedicatione doctoris. Sed huiusmodi bona redundant ad meritum | |
| 5628 praedicatoris, ut patet per id quod dicitur Philipp. IV, <i>fratres | |
| 5629 mei carissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona mea</i>. | |
| 53 | 5630 Ergo eventus sequens addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 3"><a name="34466"><span class="ref">[34466] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5631 poena non additur nisi crescente culpa, unde dicitur Deut. XXV, |
| 5632 <i>pro mensura peccati, erit et plagarum modus</i>. Sed ex eventu | |
| 5633 sequente additur ad poenam, dicitur enim Exod. XXI, <i>quod si bos | |
| 5634 fuerit cornupeta ab heri et nudius tertius, et contestati sunt | |
| 5635 dominum eius, nec recluserit eum, occideritque virum aut mulierem; | |
| 5636 et bos lapidibus obruetur, et dominum eius occident</i>. Non autem | |
| 5637 occideretur, si bos non occidisset hominem, etiam non reclusus. | |
| 53 | 5638 Ergo eventus sequens addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 4"><a name="34467"><span class="ref">[34467] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5639 si aliquis ingerat causam mortis percutiendo vel sententiam dando, |
| 5640 et mors non sequatur, non contrahitur irregularitas. Contraheretur | |
| 5641 autem si mors sequeretur. Ergo eventus sequens addit ad bonitatem | |
| 53 | 5642 vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 s. c."><a name="34468"><span class="ref">[34468] Iª-IIae q. 20 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5643 eventus sequens non facit actum malum qui erat bonus, nec bonum qui |
| 5644 erat malus. Puta si aliquis det eleemosynam pauperi, qua ille | |
| 5645 abutatur ad peccatum, nihil deperit ei qui eleemosynam fecit, et | |
| 5646 similiter si aliquis patienter ferat iniuriam sibi factam, non | |
| 5647 propter hoc excusatur ille qui fecit. Ergo eventus sequens non | |
| 53 | 5648 addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 co."><a name="34469"><span class="ref">[34469] Iª-IIae q. 20 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5649 dicendum quod eventus sequens aut est praecogitatus, aut non. Si |
| 5650 est praecogitatus, manifestum est quod addit ad bonitatem vel | |
| 5651 malitiam. Cum enim aliquis cogitans quod ex opere suo multa mala | |
| 5652 possunt sequi, nec propter hoc dimittit, ex hoc apparet voluntas | |
| 5653 eius esse magis inordinata. Si autem eventus sequens non sit | |
| 5654 praecogitatus, tunc distinguendum est. Quia si per se sequitur ex | |
| 5655 tali actu, et ut in pluribus, secundum hoc eventus sequens addit ad | |
| 5656 bonitatem vel malitiam actus, manifestum est enim meliorem actum | |
| 5657 esse ex suo genere, ex quo possunt plura bona sequi; et peiorem, ex | |
| 5658 quo nata sunt plura mala sequi. Si vero per accidens, et ut in | |
| 5659 paucioribus, tunc eventus sequens non addit ad bonitatem vel ad | |
| 5660 malitiam actus, non enim datur iudicium de re aliqua secundum illud | |
| 5661 quod est per accidens, sed solum secundum illud quod est per | |
| 53 | 5662 se.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 1"><a name="34470"><span class="ref">[34470] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5663 ergo dicendum quod virtus causae existimatur secundum effectus per |
| 53 | 5664 se, non autem secundum effectus per accidens.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 2"><a name="34471"><span class="ref">[34471] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5665 dicendum quod bona quae auditores faciunt, consequuntur ex |
| 5666 praedicatione doctoris sicut effectus per se. Unde redundant ad | |
| 53 | 5667 praemium praedicatoris, et praecipue quando sunt praeintenta.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 3"><a name="34472"><span class="ref">[34472] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5668 dicendum quod eventus ille pro quo illi poena infligenda mandatur, |
| 5669 et per se sequitur ex tali causa, et iterum ponitur ut | |
| 53 | 5670 praecogitatus. Et ideo imputatur ad poenam.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 4"><a name="34473"><span class="ref">[34473] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5671 dicendum quod ratio illa procederet, si irregularitas sequeretur |
| 5672 culpam. Non autem sequitur culpam, sed factum, propter aliquem | |
| 53 | 5673 defectum sacramenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 20 a. 6 arg. 1"><a name="34474"><span class="ref">[34474] Iª-IIae q. 20 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5674 sic proceditur. Videtur quod unus actus possit esse bonus et malus. |
| 5675 Motus enim est unus qui est continuus, ut dicitur in V Physic. Sed | |
| 5676 unus motus continuus potest esse bonus et malus, puta si aliquis, | |
| 5677 continue ad Ecclesiam vadens, primo quidem intendat inanem gloriam, | |
| 5678 postea intendat Deo servire. Ergo unus actus potest esse bonus et | |
| 53 | 5679 malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 arg. 2"><a name="34475"><span class="ref">[34475] Iª-IIae q. 20 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5680 secundum philosophum, in III Physic., actio et passio sunt unus |
| 5681 actus. Sed potest esse passio bona, sicut Christi; et actio mala, | |
| 53 | 5682 sicut Iudaeorum. Ergo unus actus potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 arg. 3"><a name="34476"><span class="ref">[34476] Iª-IIae q. 20 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5683 cum servus sit quasi instrumentum domini, actio servi est actio |
| 5684 domini, sicut actio instrumenti est actio artificis. Sed potest | |
| 5685 contingere quod actio servi procedat ex bona voluntate domini, et | |
| 5686 sic sit bona, et ex mala voluntate servi, et sic sit mala. Ergo | |
| 53 | 5687 idem actus potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 s. c."><a name="34477"><span class="ref">[34477] Iª-IIae q. 20 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5688 contraria non possunt esse in eodem. Sed bonum et malum sunt |
| 53 | 5689 contraria. Ergo unus actus non potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 co."><a name="34478"><span class="ref">[34478] Iª-IIae q. 20 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5690 dicendum quod nihil prohibet aliquid esse unum, secundum quod est |
| 5691 in uno genere; et esse multiplex, secundum quod refertur ad aliud | |
| 5692 genus. Sicut superficies continua est una, secundum quod | |
| 5693 consideratur in genere quantitatis, tamen est multiplex, secundum | |
| 5694 quod refertur ad genus coloris, si partim sit alba, et partim | |
| 5695 nigra. Et secundum hoc, nihil prohibet aliquem actum esse unum | |
| 5696 secundum quod refertur ad genus naturae, qui tamen non est unus | |
| 5697 secundum quod refertur ad genus moris, sicut et e converso, ut | |
| 5698 dictum est. Ambulatio enim continua est unus actus secundum genus | |
| 5699 naturae, potest tamen contingere quod sint plures secundum genus | |
| 5700 moris, si mutetur ambulantis voluntas, quae est principium actuum | |
| 5701 moralium. Si ergo accipiatur unus actus prout est in genere moris, | |
| 5702 impossibile est quod sit bonus et malus bonitate et malitia morali. | |
| 5703 Si tamen sit unus unitate naturae, et non unitate moris, potest | |
| 53 | 5704 esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 ad 1"><a name="34479"><span class="ref">[34479] Iª-IIae q. 20 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5705 ergo dicendum quod ille motus continuus qui procedit ex diversa |
| 5706 intentione, licet sit unus unitate naturae, non est tamen unus | |
| 53 | 5707 unitate moris.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 ad 2"><a name="34480"><span class="ref">[34480] Iª-IIae q. 20 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5708 dicendum quod actio et passio pertinent ad genus moris, inquantum |
| 5709 habent rationem voluntarii. Et ideo secundum quod diversa voluntate | |
| 5710 dicuntur voluntaria, secundum hoc sunt duo moraliter, et potest ex | |
| 53 | 5711 una parte inesse bonum, et ex alia malum.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 ad 3"><a name="34481"><span class="ref">[34481] Iª-IIae q. 20 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5712 dicendum quod actus servi, inquantum procedit ex voluntate servi, |
| 5713 non est actus domini, sed solum inquantum procedit ex mandato | |
| 59 | 5714 domini. Unde sic non facit ipsum malum mala voluntas servi.</p></div></div><div id="q21" class="q"><h2>Quaestio 21</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 21 pr."><a name="34482"><span class="ref">[34482] |
| 53 | 5715 Iª-IIae q. 21 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his |
| 28 | 5716 quae consequuntur actus humanos ratione bonitatis vel malitiae. Et |
| 5717 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum actus humanus, inquantum | |
| 5718 est bonus vel malus, habeat rationem rectitudinis vel peccati. | |
| 5719 Secundo, utrum habeat rationem laudabilis vel culpabilis. Tertio, | |
| 5720 utrum habeat rationem meriti vel demeriti. Quarto, utrum habeat | |
| 53 | 5721 rationem meriti vel demeriti apud Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="34483"><span class="ref">[34483] Iª-IIae q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5722 sic proceditur. Videtur quod actus humanus, inquantum est bonus vel |
| 5723 malus, non habeat rationem rectitudinis vel peccati. Peccata enim | |
| 5724 sunt monstra in natura, ut dicitur in II Physic. Monstra autem non | |
| 5725 sunt actus, sed sunt quaedam res generatae praeter ordinem naturae. | |
| 5726 Ea autem quae sunt secundum artem et rationem, imitantur ea quae | |
| 5727 sunt secundum naturam, ut ibidem dicitur. Ergo actus ex hoc quod | |
| 53 | 5728 est inordinatus et malus, non habet rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="34484"><span class="ref">[34484] Iª-IIae q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5729 peccatum, ut dicitur in II Physic., accidit in natura et arte, cum |
| 5730 non pervenitur ad finem intentum a natura vel arte. Sed bonitas vel | |
| 5731 malitia actus humani maxime consistit in intentione finis, et eius | |
| 5732 prosecutione. Ergo videtur quod malitia actus non inducat rationem | |
| 53 | 5733 peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="34485"><span class="ref">[34485] Iª-IIae q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5734 si malitia actus induceret rationem peccati, sequeretur quod |
| 5735 ubicumque esset malum, ibi esset peccatum. Hoc autem est falsum, | |
| 5736 nam poena, licet habeat rationem mali, non tamen habet rationem | |
| 5737 peccati. Non ergo ex hoc quod aliquis actus est malus, habet | |
| 53 | 5738 rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 s. c."><a name="34486"><span class="ref">[34486] Iª-IIae q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5739 bonitas actus humani, ut supra ostensum est, principaliter dependet |
| 5740 a lege aeterna, et per consequens malitia eius in hoc consistit, | |
| 5741 quod discordat a lege aeterna. Sed hoc facit rationem peccati, | |
| 5742 dicit enim Augustinus, XXII contra Faustum, quod <i>peccatum est | |
| 5743 dictum, vel factum, vel concupitum aliquid contra legem | |
| 5744 aeternam</i>. Ergo actus humanus ex hoc quod est malus, habet | |
| 53 | 5745 rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 co."><a name="34487"><span class="ref">[34487] Iª-IIae q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5746 dicendum quod malum in plus est quam peccatum, sicut et bonum in |
| 5747 plus est quam rectum. Quaelibet enim privatio boni in quocumque | |
| 5748 constituit rationem mali, sed peccatum proprie consistit in actu | |
| 5749 qui agitur propter finem aliquem, cum non habet debitum ordinem ad | |
| 5750 finem illum. Debitus autem ordo ad finem secundum aliquam regulam | |
| 5751 mensuratur. Quae quidem regula in his quae secundum naturam agunt, | |
| 5752 est ipsa virtus naturae, quae inclinat in talem finem. Quando ergo | |
| 5753 actus procedit a virtute naturali secundum naturalem inclinationem | |
| 5754 in finem, tunc servatur rectitudo in actu, quia medium non exit ab | |
| 5755 extremis, scilicet actus ab ordine activi principii ad finem. | |
| 5756 Quando autem a rectitudine tali actus aliquis recedit, tunc incidit | |
| 5757 ratio peccati. In his vero quae aguntur per voluntatem, regula | |
| 5758 proxima est ratio humana; regula autem suprema est lex aeterna. | |
| 5759 Quando ergo actus hominis procedit in finem secundum ordinem | |
| 5760 rationis et legis aeternae, tunc actus est rectus, quando autem ab | |
| 5761 hac rectitudine obliquatur, tunc dicitur esse peccatum. Manifestum | |
| 5762 est autem ex praemissis quod omnis actus voluntarius est malus per | |
| 5763 hoc quod recedit ab ordine rationis et legis aeternae, et omnis | |
| 5764 actus bonus concordat rationi et legi aeternae. Unde sequitur quod | |
| 5765 actus humanus ex hoc quod est bonus vel malus, habeat rationem | |
| 53 | 5766 rectitudinis vel peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 ad 1"><a name="34488"><span class="ref">[34488] Iª-IIae q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5767 ergo dicendum quod monstra dicuntur esse peccata, inquantum |
| 53 | 5768 producta sunt ex peccato in actu naturae existente.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 ad 2"><a name="34489"><span class="ref">[34489] Iª-IIae q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5769 dicendum quod duplex est finis, scilicet ultimus, et propinquus. In |
| 5770 peccato autem naturae, deficit quidem actus a fine ultimo, qui est | |
| 5771 perfectio generati; non tamen deficit a quocumque fine proximo; | |
| 5772 operatur enim natura aliquid formando. Similiter in peccato | |
| 5773 voluntatis, semper est defectus ab ultimo fine intento, quia nullus | |
| 5774 actus voluntarius malus est ordinabilis ad beatitudinem, quae est | |
| 5775 ultimus finis, licet non deficiat ab aliquo fine proximo, quem | |
| 5776 voluntas intendit et consequitur. Unde etiam cum ipsa intentio | |
| 5777 huius finis ordinetur ad finem ultimum, in ipsa intentione | |
| 53 | 5778 huiusmodi finis potest inveniri ratio rectitudinis et peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 ad 3"><a name="34490"><span class="ref">[34490] Iª-IIae q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5779 dicendum quod unumquodque ordinatur ad finem per actum suum, et |
| 5780 ideo ratio peccati, quae consistit in deviatione ab ordine ad | |
| 5781 finem, proprie consistit in actu. Sed poena respicit personam | |
| 53 | 5782 peccantem, ut in primo dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="34491"><span class="ref">[34491] Iª-IIae q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5783 sic proceditur. Videtur quod actus humanus, ex hoc quod est bonus |
| 5784 vel malus, non habeat rationem laudabilis vel culpabilis. | |
| 5785 <i>Peccatum enim contingit etiam in his quae aguntur a natura</i>, | |
| 5786 ut dicitur in II Physic. Sed tamen ea quae sunt naturalia, non sunt | |
| 5787 laudabilia nec culpabilia, ut dicitur in III Ethic. Ergo actus | |
| 5788 humanus, ex hoc quod est malus vel peccatum, non habet rationem | |
| 5789 culpae, et per consequens nec ex hoc quod est bonus, habet rationem | |
| 53 | 5790 laudabilis.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="34492"><span class="ref">[34492] Iª-IIae q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5791 sicut contingit peccatum in actibus moralibus, ita et in actibus |
| 5792 artis, quia, ut dicitur in II Physic., <i>peccat grammaticus non | |
| 5793 recte scribens, et medicus non recte dans potionem</i>. Sed non | |
| 5794 culpatur artifex ex hoc quod aliquod malum facit, quia ad | |
| 5795 industriam artificis pertinet quod possit et bonum opus facere et | |
| 5796 malum, cum voluerit. Ergo videtur quod etiam actus moralis, ex hoc | |
| 53 | 5797 quod est malus, non habeat rationem culpabilis.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 arg. 3"><a name="34493"><span class="ref">[34493] Iª-IIae q. 21 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5798 Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom., quod malum est infirmum |
| 5799 et impotens. Sed infirmitas vel impotentia vel tollit vel diminuit | |
| 5800 rationem culpae. Non ergo actus humanus est culpabilis ex hoc quod | |
| 53 | 5801 est malus.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 s. c."><a name="34494"><span class="ref">[34494] Iª-IIae q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5802 est quod philosophus dicit, quod <i>laudabilia sunt virtutum opera; |
| 5803 vituperabilia autem, vel culpabilia, opera contraria</i>. Sed actus | |
| 5804 boni sunt actus virtutis, quia <i>virtus est quae bonum facit | |
| 5805 habentem, et opus eius bonum reddit</i>, ut dicitur in II Ethic., | |
| 5806 unde actus oppositi sunt actus mali. Ergo actus humanus ex hoc quod | |
| 53 | 5807 est bonus vel malus, habet rationem laudabilis vel culpabilis.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 co."><a name="34495"><span class="ref">[34495] Iª-IIae q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5808 dicendum quod, sicut malum est in plus quam peccatum, ita peccatum |
| 5809 est in plus quam culpa. Ex hoc enim dicitur aliquis actus | |
| 5810 culpabilis vel laudabilis, quod imputatur agenti, nihil enim est | |
| 5811 aliud laudari vel culpari, quam imputari alicui malitiam vel | |
| 5812 bonitatem sui actus. Tunc autem actus imputatur agenti, quando est | |
| 5813 in potestate ipsius, ita quod habeat dominium sui actus. Hoc autem | |
| 5814 est in omnibus actibus voluntariis, quia per voluntatem homo | |
| 5815 dominium sui actus habet, ut ex supradictis patet. Unde relinquitur | |
| 5816 quod bonum vel malum in solis actibus voluntariis constituit | |
| 5817 rationem laudis vel culpae; in quibus idem est malum, peccatum et | |
| 53 | 5818 culpa.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 ad 1"><a name="34496"><span class="ref">[34496] Iª-IIae q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5819 ergo dicendum quod actus naturales non sunt in potestate naturalis |
| 5820 agentis, cum natura sit determinata ad unum. Et ideo, licet in | |
| 53 | 5821 actibus naturalibus sit peccatum, non tamen est ibi culpa.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 ad 2"><a name="34497"><span class="ref">[34497] Iª-IIae q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5822 dicendum quod ratio aliter se habet in artificialibus et aliter in |
| 5823 moralibus. In artificialibus enim ratio ordinatur ad finem | |
| 5824 particularem, quod est aliquid per rationem excogitatum. In | |
| 5825 moralibus autem ordinatur ad finem communem totius humanae vitae. | |
| 5826 Finis autem particularis ordinatur ad finem communem. Cum ergo | |
| 5827 peccatum sit per deviationem ab ordine ad finem, ut dictum est, in | |
| 5828 actu artis contingit dupliciter esse peccatum. Uno modo, per | |
| 5829 deviationem a fine particulari intento ab artifice, et hoc peccatum | |
| 5830 erit proprium arti; puta si artifex, intendens facere bonum opus, | |
| 5831 faciat malum, vel intendens facere malum, faciat bonum. Alio modo, | |
| 5832 per deviationem a fine communi humanae vitae, et hoc modo dicetur | |
| 5833 peccare, si intendat facere malum opus, et faciat, per quod alius | |
| 5834 decipiatur. Sed hoc peccatum non est proprium artificis inquantum | |
| 5835 artifex, sed inquantum homo est. Unde ex primo peccato culpatur | |
| 5836 artifex inquantum artifex, sed ex secundo culpatur homo inquantum | |
| 5837 homo. Sed in moralibus, ubi attenditur ordo rationis ad finem | |
| 5838 communem humanae vitae, semper peccatum et malum attenditur per | |
| 5839 deviationem ab ordine rationis ad finem communem humanae vitae. Et | |
| 5840 ideo culpatur ex tali peccato homo et inquantum est homo, et | |
| 5841 inquantum est moralis. Unde philosophus dicit, in VI Ethic., quod | |
| 5842 <i>in arte volens peccans est eligibilior; circa prudentiam autem | |
| 5843 minus, sicut et in virtutibus moralibus</i>, quarum prudentia est | |
| 53 | 5844 directiva.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 ad 3"><a name="34498"><span class="ref">[34498] Iª-IIae q. 21 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5845 dicendum quod illa infirmitas quae est in malis voluntariis, |
| 5846 subiacet potestati hominis. Et ideo nec tollit nec diminuit | |
| 53 | 5847 rationem culpae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="34499"><span class="ref">[34499] Iª-IIae q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5848 sic proceditur. Videtur quod actus humanus non habeat rationem |
| 5849 meriti et demeriti, propter suam bonitatem vel malitiam. Meritum | |
| 5850 enim et demeritum dicitur per ordinem ad retributionem, quae locum | |
| 5851 solum habet in his quae ad alterum sunt. Sed non omnes actus humani | |
| 5852 boni vel mali sunt ad alterum, sed quidam sunt ad seipsum. Ergo non | |
| 5853 omnis actus humanus bonus vel malus habet rationem meriti vel | |
| 53 | 5854 demeriti.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="34500"><span class="ref">[34500] Iª-IIae q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5855 nullus meretur poenam vel praemium ex hoc quod disponit ut vult de |
| 5856 eo cuius est dominus, sicut si homo destruat rem suam, non punitur, | |
| 5857 sicut si destrueret rem alterius. Sed homo est dominus suorum | |
| 5858 actuum. Ergo ex hoc quod bene vel male disponit de suo actu, non | |
| 53 | 5859 meretur poenam vel praemium.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 arg. 3"><a name="34501"><span class="ref">[34501] Iª-IIae q. 21 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5860 ex hoc quod aliquis sibi ipsi acquirit bonum, non meretur ut ei |
| 5861 bene fiat ab alio, et eadem ratio est de malis. Sed ipse actus | |
| 5862 bonus est quoddam bonum et perfectio agentis, actus autem | |
| 5863 inordinatus est quoddam malum ipsius. Non ergo ex hoc quod homo | |
| 53 | 5864 facit malum actum vel bonum, meretur vel demeretur.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 s. c."><a name="34502"><span class="ref">[34502] Iª-IIae q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5865 est quod dicitur Isaiae III, <i>dicite iusto quoniam bene, quoniam |
| 5866 fructum adinventionum suarum comedet. Vae impio in malum, | |
| 53 | 5867 retributio enim manuum eius fiet ei</i>.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 co."><a name="34503"><span class="ref">[34503] Iª-IIae q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5868 dicendum quod meritum et demeritum dicuntur in ordine ad |
| 5869 retributionem quae fit secundum iustitiam. Retributio autem | |
| 5870 secundum iustitiam fit alicui ex eo quod agit in profectum vel | |
| 5871 nocumentum alterius. Est autem considerandum quod unusquisque in | |
| 5872 aliqua societate vivens, est aliquo modo pars et membrum totius | |
| 5873 societatis. Quicumque ergo agit aliquid in bonum vel malum alicuius | |
| 5874 in societate existentis, hoc redundat in totam societatem sicut qui | |
| 5875 laedit manum, per consequens laedit hominem. Cum ergo aliquis agit | |
| 5876 in bonum vel malum alterius singularis personae, cadit ibi | |
| 5877 dupliciter ratio meriti vel demeriti. Uno modo, secundum quod | |
| 5878 debetur ei retributio a singulari persona quam iuvat vel offendit. | |
| 5879 Alio modo, secundum quod debetur ei retributio a toto collegio. | |
| 5880 Quando vero aliquis ordinat actum suum directe in bonum vel malum | |
| 5881 totius collegii, debetur ei retributio primo quidem et | |
| 5882 principaliter a toto collegio, secundario vero, ab omnibus collegii | |
| 5883 partibus. Cum vero aliquis agit quod in bonum proprium vel malum | |
| 5884 vergit, etiam debetur ei retributio, inquantum etiam hoc vergit in | |
| 5885 commune secundum quod ipse est pars collegii, licet non debeatur ei | |
| 5886 retributio inquantum est bonum vel malum singularis personae, quae | |
| 5887 est eadem agenti, nisi forte a seipso secundum quandam | |
| 5888 similitudinem, prout est iustitia hominis ad seipsum. Sic igitur | |
| 5889 patet quod actus bonus vel malus habet rationem laudabilis vel | |
| 5890 culpabilis, secundum quod est in potestate voluntatis; rationem | |
| 5891 vero rectitudinis et peccati, secundum ordinem ad finem; rationem | |
| 5892 vero meriti et demeriti, secundum retributionem iustitiae ad | |
| 53 | 5893 alterum.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 ad 1"><a name="34504"><span class="ref">[34504] Iª-IIae q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5894 ergo dicendum quod quandoque actus hominis boni vel mali, etsi non |
| 5895 ordinantur ad bonum vel malum alterius singularis personae, tamen | |
| 5896 ordinantur ad bonum vel ad malum alterius quod est ipsa | |
| 53 | 5897 communitas.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 ad 2"><a name="34505"><span class="ref">[34505] Iª-IIae q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5898 dicendum quod homo, qui habet dominium sui actus, ipse etiam, |
| 5899 inquantum est alterius, scilicet communitatis, cuius est pars | |
| 5900 meretur aliquid vel demeretur, inquantum actus suos bene vel male | |
| 5901 disponit, sicut etiam si alia sua, de quibus communitati servire | |
| 53 | 5902 debet, bene vel male dispenset.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 ad 3"><a name="34506"><span class="ref">[34506] Iª-IIae q. 21 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5903 dicendum quod hoc ipsum bonum vel malum quod aliquis sibi facit per |
| 53 | 5904 suum actum, redundat in communitatem, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="34507"><span class="ref">[34507] Iª-IIae q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5905 sic proceditur. Videtur quod actus hominis bonus vel malus non |
| 5906 habeat rationem meriti vel demeriti per comparationem ad Deum. | |
| 5907 Quia, ut dictum est, meritum et demeritum importat ordinem ad | |
| 5908 recompensationem profectus vel damni ad alterum illati. Sed actus | |
| 5909 hominis bonus vel malus non cedit in aliquem profectum vel damnum | |
| 5910 ipsius Dei, dicitur enim Iob XXXV, <i>si peccaveris quid ei | |
| 5911 nocebis? Porro si iuste egeris, quid donabis ei?</i> Ergo actus | |
| 5912 hominis bonus vel malus non habet rationem meriti vel demeriti apud | |
| 53 | 5913 Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="34508"><span class="ref">[34508] Iª-IIae q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5914 instrumentum nihil meretur vel demeretur apud eum qui utitur |
| 5915 instrumento, quia tota actio instrumenti est utentis ipso. Sed homo | |
| 5916 in agendo est instrumentum divinae virtutis principaliter ipsum | |
| 5917 moventis, unde dicitur Isaiae X, <i>numquid gloriabitur securis | |
| 5918 contra eum qui secat in ea? Aut exaltabitur serra contra eum a quo | |
| 5919 trahitur?</i> Ubi manifeste hominem agentem comparat instrumento. | |
| 5920 Ergo homo, bene agendo vel male, nihil meretur vel demeretur apud | |
| 53 | 5921 Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="34509"><span class="ref">[34509] Iª-IIae q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5922 actus humanus habet rationem meriti vel demeriti, inquantum |
| 5923 ordinatur ad alterum. Sed non omnes actus humani ordinantur ad | |
| 5924 Deum. Ergo non omnes actus boni vel mali habent rationem meriti vel | |
| 53 | 5925 demeriti apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 s. c."><a name="34510"><span class="ref">[34510] Iª-IIae q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5926 est quod dicitur Eccle. ult., <i>cuncta quae fiunt adducet Deus in |
| 5927 iudicium, sive bonum sit sive malum</i>. Sed iudicium importat | |
| 5928 retributionem, respectu cuius meritum et demeritum dicitur. Ergo | |
| 5929 omnis actus hominis bonus vel malus habet rationem meriti vel | |
| 53 | 5930 demeriti apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 co."><a name="34511"><span class="ref">[34511] Iª-IIae q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5931 dicendum quod, sicut dictum est, actus alicuius hominis habet |
| 5932 rationem meriti vel demeriti, secundum quod ordinatur ad alterum, | |
| 5933 vel ratione eius, vel ratione communitatis. Utroque autem modo | |
| 5934 actus nostri boni vel mali habent rationem meriti vel demeriti apud | |
| 5935 Deum. Ratione quidem ipsius, inquantum est ultimus hominis finis, | |
| 5936 est autem debitum ut ad finem ultimum omnes actus referantur, ut | |
| 5937 supra habitum est. Unde qui facit actum malum non referibilem in | |
| 5938 Deum, non servat honorem Dei, qui ultimo fini debetur. Ex parte | |
| 5939 vero totius communitatis universi, quia in qualibet communitate | |
| 5940 ille qui regit communitatem, praecipue habet curam boni communis, | |
| 5941 unde ad eum pertinet retribuere pro his quae bene vel male fiunt in | |
| 5942 communitate. Est autem Deus gubernator et rector totius universi, | |
| 5943 sicut in primo habitum est, et specialiter rationalium creaturarum. | |
| 5944 Unde manifestum est quod actus humani habent rationem meriti vel | |
| 5945 demeriti per comparationem ad ipsum, alioquin sequeretur quod Deus | |
| 53 | 5946 non haberet curam de actibus humanis.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 ad 1"><a name="34512"><span class="ref">[34512] Iª-IIae q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5947 ergo dicendum quod per actum hominis Deo secundum se nihil potest |
| 5948 accrescere vel deperire, sed tamen homo, quantum in se est, aliquid | |
| 5949 subtrahit Deo, vel ei exhibet, cum servat vel non servat ordinem | |
| 53 | 5950 quem Deus instituit.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 ad 2"><a name="34513"><span class="ref">[34513] Iª-IIae q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5951 dicendum quod homo sic movetur a Deo ut instrumentum, quod tamen |
| 5952 non excluditur quin moveat seipsum per liberum arbitrium, ut ex | |
| 5953 supradictis patet. Et ideo per suum actum meretur vel demeretur | |
| 53 | 5954 apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 ad 3"><a name="34514"><span class="ref">[34514] Iª-IIae q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5955 dicendum quod homo non ordinatur ad communitatem politicam secundum |
| 5956 se totum, et secundum omnia sua, et ideo non oportet quod quilibet | |
| 5957 actus eius sit meritorius vel demeritorius per ordinem ad | |
| 5958 communitatem politicam. Sed totum quod homo est, et quod potest et | |
| 5959 habet, ordinandum est ad Deum, et ideo omnis actus hominis bonus | |
| 5960 vel malus habet rationem meriti vel demeriti apud Deum, quantum est | |
| 53 | 5961 ex ipsa ratione actus.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 59 | 5962 <p><a href="sth2001.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 5963 <a href="sth2022.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 5964 <br/> |
| 5965 <hr/> | |
| 5966 <br/> | |
| 5967 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 5968 hanc editionem<br/> | |
| 5969 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 59 | 5970 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 5971 </div></body> |
| 59 | 5972 </html> |