Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2055.html @ 94:4fa8e40d9df7
minor fixups through to the end
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 01 Jun 2014 11:19:28 +0000 |
| parents | 03759e5c1080 |
| children | 500614f45701 |
| rev | line source |
|---|---|
| 59 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> | |
| 28 | 3 <head> |
| 59 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. |
| 28 | 17 55-70</title> |
| 18 </head> | |
| 53 | 19 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione LV ad |
| 20 quaestionem LXX</div><div class="centro"> | |
| 59 | 21 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 22 <tr> |
| 59 | 23 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" align="middle"/></th> |
| 28 | 24 </tr> |
| 25 </table> | |
| 53 | 26 <br/> |
| 27 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 28 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 29 magneticas<br/> |
| 30 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 31 <br/></span><br/> | |
| 32 <hr/> | |
| 33 <br/> | |
| 59 | 34 <p><a href="sth2049.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 35 <a href="sth2071.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 36 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 37 // |
| 38 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#35787">I&ordf;-IIae q. 55 pr.'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#35788">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 1'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#35789">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 2'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#35790">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 3'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#35791">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 4'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#35792">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 5'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#35793">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#35794">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#35795">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#35796">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#35797">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#35798">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 4'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#35799">I&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 5'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#35800">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 arg. 1'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#35801">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 arg. 2'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#35802">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 arg. 3'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#35803">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 s. c.'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#35804">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 co.'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#35805">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 ad 1'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#35806">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 ad 2'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#35807">I&ordf;-IIae q. 55 a. 2 ad 3'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#35808">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 arg. 1'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#35809">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 arg. 2'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#35810">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 arg. 3'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#35811">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 s. c.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#35812">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 co.'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#35813">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 ad 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#35814">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 ad 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#35815">I&ordf;-IIae q. 55 a. 3 ad 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#35816">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 1'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#35817">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 2'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#35818">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 3'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#35819">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 4'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#35820">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 5'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#35821">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 6'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#35822">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 s. c.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#35823">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 co.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#35824">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 1'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#35825">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 2'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#35826">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 3'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#35827">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 4'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#35828">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 5'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#35829">I&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 6'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#35830">I&ordf;-IIae q. 56 pr.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#35831">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#35832">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#35833">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#35834">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#35835">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#35836">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 ad 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#35837">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 ad 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#35838">I&ordf;-IIae q. 56 a. 1 ad 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#35839">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#35840">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#35841">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#35842">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#35843">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#35844">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#35845">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#35846">I&ordf;-IIae q. 56 a. 2 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#35847">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#35848">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#35849">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#35850">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#35851">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#35852">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#35853">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#35854">I&ordf;-IIae q. 56 a. 3 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#35855">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#35856">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#35857">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 arg. 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#35858">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 arg. 4'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#35859">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 s. c.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#35860">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 co.'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#35861">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 ad 1'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#35862">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 ad 2'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#35863">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 ad 3'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#35864">I&ordf;-IIae q. 56 a. 4 ad 4'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#35865">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 arg. 1'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#35866">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 arg. 2'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#35867">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 arg. 3'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#35868">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 s. c.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#35869">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 co.'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#35870">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 ad 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#35871">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 ad 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#35872">I&ordf;-IIae q. 56 a. 5 ad 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#35873">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 arg. 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#35874">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 arg. 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#35875">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 arg. 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#35876">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 s. c.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#35877">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 co.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#35878">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 ad 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#35879">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 ad 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#35880">I&ordf;-IIae q. 56 a. 6 ad 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#35881">I&ordf;-IIae q. 57 pr.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#35882">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#35883">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#35884">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#35885">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 s. c.'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#35886">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 co.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#35887">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 1'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#35888">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 2'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#35889">I&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 3'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#35890">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 1'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#35891">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 2'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#35892">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 3'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#35893">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 s. c.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#35894">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 co.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#35895">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 1'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#35896">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 2'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#35897">I&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 3'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#35898">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 1'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#35899">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 2'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#35900">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 3'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#35901">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 s. c.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#35902">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 co.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#35903">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#35904">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#35905">I&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#35906">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#35907">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#35908">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#35909">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 s. c.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#35910">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 co.'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#35911">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 1'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#35912">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 2'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#35913">I&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 3'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#35914">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 arg. 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#35915">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 arg. 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#35916">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 arg. 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#35917">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 s. c.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#35918">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 co.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#35919">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 ad 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#35920">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 ad 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#35921">I&ordf;-IIae q. 57 a. 5 ad 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#35922">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 arg. 1'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#35923">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 arg. 2'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#35924">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 arg. 3'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#35925">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 arg. 4'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#35926">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 s. c.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#35927">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 co.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#35928">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 ad 1'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#35929">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 ad 2'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#35930">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 ad 3'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#35931">I&ordf;-IIae q. 57 a. 6 ad 4'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#35932">I&ordf;-IIae q. 58 pr.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#35933">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 1'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#35934">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 2'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#35935">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 3'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#35936">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 s. c.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#35937">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 co.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#35938">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#35939">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#35940">I&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 3'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#35941">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#35942">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#35943">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#35944">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 4'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#35945">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 s. c.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#35946">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 co.'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#35947">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#35948">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#35949">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#35950">I&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 4'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#35951">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 1'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#35952">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 2'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#35953">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 3'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#35954">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 s. c.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#35955">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 co.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#35956">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 1'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#35957">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 2'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#35958">I&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 3'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#35959">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#35960">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#35961">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#35962">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 s. c.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#35963">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 co.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#35964">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#35965">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#35966">I&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#35967">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#35968">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#35969">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#35970">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#35971">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#35972">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#35973">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#35974">I&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#35975">I&ordf;-IIae q. 59 pr.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#35976">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#35977">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#35978">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#35979">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 s. c.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#35980">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 co.'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#35981">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#35982">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#35983">I&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#35984">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#35985">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#35986">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#35987">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 s. c.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#35988">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 co.'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#35989">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#35990">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#35991">I&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#35992">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#35993">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#35994">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#35995">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 s. c.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#35996">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 co.'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#35997">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 1'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#35998">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 2'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#35999">I&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 3'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#36000">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#36001">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#36002">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#36003">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 s. c.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#36004">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 co.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#36005">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 1'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#36006">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 2'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#36007">I&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 3'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#36008">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 arg. 1'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#36009">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 arg. 2'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#36010">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 arg. 3'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#36011">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 s. c.'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#36012">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 co.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#36013">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 ad 1'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#36014">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 ad 2'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#36015">I&ordf;-IIae q. 59 a. 5 ad 3'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#36016">I&ordf;-IIae q. 60 pr.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#36017">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#36018">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#36019">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#36020">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 s. c.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#36021">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 co.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#36022">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#36023">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#36024">I&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#36025">I&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#36026">I&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#36027">I&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#36028">I&ordf;-IIae q. 60 a. 2 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#36029">I&ordf;-IIae q. 60 a. 2 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#36030">I&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#36031">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#36032">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#36033">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 3'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#36034">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 s. c.'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#36035">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 co.'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#36036">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 1'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#36037">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 2'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#36038">I&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 3'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#36039">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 1'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#36040">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 2'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#36041">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 3'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#36042">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 s. c.'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#36043">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 co.'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#36044">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#36045">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#36046">I&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#36047">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 1'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#36048">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 2'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#36049">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 3'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#36050">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 4'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#36051">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 s. c.'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#36052">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 co.'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#36053">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 1'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#36054">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 2'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#36055">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 3'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#36056">I&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 4'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#36057">I&ordf;-IIae q. 61 pr.'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#36058">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#36059">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#36060">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#36061">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 s. c.'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#36062">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 co.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#36063">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 1'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#36064">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 2'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#36065">I&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 3'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#36066">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 1'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#36067">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 2'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#36068">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 3'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#36069">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 s. c.'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#36070">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 co.'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#36071">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 1'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#36072">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 2'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#36073">I&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 3'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#36074">I&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#36075">I&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#36076">I&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#36077">I&ordf;-IIae q. 61 a. 3 s. c.'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#36078">I&ordf;-IIae q. 61 a. 3 co.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#36079">I&ordf;-IIae q. 61 a. 3 ad 1'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#36080">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#36081">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#36082">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#36083">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 s. c.'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#36084">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 co.'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#36085">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#36086">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#36087">I&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#36088">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 arg. 1'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#36089">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 arg. 2'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#36090">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 arg. 3'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#36091">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 arg. 4'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#36092">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 s. c.'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#36093">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 co.'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#36094">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 ad 1'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#36095">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 ad 2'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#36096">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 ad 3'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#36097">I&ordf;-IIae q. 61 a. 5 ad 4'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#36098">I&ordf;-IIae q. 62 pr.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#36099">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 1'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#36100">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 2'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#36101">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 3'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#36102">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 s. c.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#36103">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 co.'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#36104">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 1'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#36105">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 2'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#36106">I&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 3'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#36107">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#36108">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#36109">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#36110">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 s. c.'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#36111">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 co.'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#36112">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 1'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#36113">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 2'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#36114">I&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 3'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#36115">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 1'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#36116">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 2'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#36117">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 3'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#36118">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 s. c.'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#36119">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 co.'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#36120">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 1'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#36121">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 2'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#36122">I&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 3'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#36123">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 1'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#36124">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 2'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#36125">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 3'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#36126">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 s. c.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#36127">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 co.'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#36128">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 1'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#36129">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 2'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#36130">I&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 3'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#36131">I&ordf;-IIae q. 63 pr.'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#36132">I&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#36133">I&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#36134">I&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 3'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#36135">I&ordf;-IIae q. 63 a. 1 s. c.'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#36136">I&ordf;-IIae q. 63 a. 1 co.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#36137">I&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 1'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#36138">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#36139">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#36140">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 3'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#36141">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 s. c.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#36142">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 co.'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#36143">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 1'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#36144">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 2'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#36145">I&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 3'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#36146">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 1'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#36147">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 2'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#36148">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 3'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#36149">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 s. c.'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#36150">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 co.'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#36151">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 ad 1'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#36152">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 ad 2'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#36153">I&ordf;-IIae q. 63 a. 3 ad 3'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#36154">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 1'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#36155">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 2'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#36156">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 3'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#36157">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 s. c.'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#36158">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 co.'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#36159">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 1'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#36160">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 2'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#36161">I&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 3'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#36162">I&ordf;-IIae q. 64 pr.'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#36163">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 1'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#36164">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 2'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#36165">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 3'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#36166">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 s. c.'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#36167">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 co.'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#36168">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 1'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#36169">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 2'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#36170">I&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 3'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#36171">I&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 1'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#36172">I&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 2'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#36173">I&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 3'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#36174">I&ordf;-IIae q. 64 a. 2 s. c.'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#36175">I&ordf;-IIae q. 64 a. 2 co.'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#36176">I&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 1'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#36177">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 1'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#36178">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 2'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#36179">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 3'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#36180">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 s. c.'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#36181">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 co.'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#36182">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 1'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#36183">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 2'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#36184">I&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 3'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#36185">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 1'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#36186">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 2'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#36187">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 3'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#36188">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 s. c.'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#36189">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 co.'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#36190">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 1'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#36191">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 2'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#36192">I&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 3'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#36193">I&ordf;-IIae q. 65 pr.'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#36194">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 1'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#36195">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 2'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#36196">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 3'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#36197">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 4'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#36198">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 s. c.'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#36199">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 co.'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#36200">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 1'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#36201">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 2'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#36202">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 3'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#36203">I&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 4'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#36204">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 1'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#36205">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 2'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#36206">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 3'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#36207">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 s. c.'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#36208">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 co.'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#36209">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 1'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#36210">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 2'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#36211">I&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 3'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#36212">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 1'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#36213">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 2'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#36214">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 3'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#36215">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 s. c.'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#36216">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 co.'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#36217">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 1'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#36218">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 2'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#36219">I&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 3'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#36220">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 1'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#36221">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 2'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#36222">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 3'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#36223">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 s. c.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#36224">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 co.'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#36225">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 1'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#36226">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 2'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#36227">I&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 3'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#36228">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 arg. 1'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#36229">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 arg. 2'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#36230">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 arg. 3'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#36231">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 s. c.'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#36232">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 co.'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#36233">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 ad 1'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#36234">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 ad 2'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#36235">I&ordf;-IIae q. 65 a. 5 ad 3'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#36236">I&ordf;-IIae q. 66 pr.'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#36237">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 1'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#36238">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 2'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#36239">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 3'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#36240">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 s. c.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#36241">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 co.'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#36242">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 1'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#36243">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 2'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#36244">I&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 3'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#36245">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 1'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#36246">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 2'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#36247">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 3'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#36248">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 s. c.'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#36249">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 co.'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#36250">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 1'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#36251">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 2'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#36252">I&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 3'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#36253">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 1'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#36254">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 2'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#36255">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 3'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#36256">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 s. c.'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#36257">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 co.'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#36258">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 1'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#36259">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 2'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#36260">I&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 3'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#36261">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 1'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#36262">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 2'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#36263">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 3'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#36264">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 s. c.'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#36265">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 co.'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#36266">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 1'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#36267">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 2'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#36268">I&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 3'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#36269">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 1'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#36270">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 2'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#36271">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 3'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#36272">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 4'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#36273">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 s. c.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#36274">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 co.'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#36275">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 1'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#36276">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 2'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#36277">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 3'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#36278">I&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 4'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#36279">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 1'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#36280">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 2'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#36281">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 3'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#36282">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 s. c.'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#36283">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 co.'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#36284">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 1'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#36285">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 2'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#36286">I&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 3'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#36287">I&ordf;-IIae q. 67 pr.'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#36288">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 1'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#36289">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 2'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#36290">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 3'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#36291">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 s. c.'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#36292">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 co.'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#36293">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 1'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#36294">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 2'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#36295">I&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 3'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#36296">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 1'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#36297">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 2'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#36298">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 3'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#36299">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 s. c.'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#36300">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 co.'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#36301">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 1'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#36302">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 2'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#36303">I&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 3'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#36304">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 1'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#36305">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 2'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#36306">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 3'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#36307">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 s. c.'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#36308">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 co.'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#36309">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 1'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#36310">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 2'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#36311">I&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 3'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#36312">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 1'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#36313">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 2'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#36314">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 3'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#36315">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 s. c.'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#36316">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 co.'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#36317">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 1'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#36318">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 2'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#36319">I&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 3'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#36320">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 arg. 1'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#36321">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 arg. 2'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#36322">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 arg. 3'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#36323">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 s. c.'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#36324">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 co.'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#36325">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 ad 1'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#36326">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 ad 2'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#36327">I&ordf;-IIae q. 67 a. 5 ad 3'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#36328">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 arg. 1'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#36329">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 arg. 2'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#36330">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 arg. 3'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#36331">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 s. c.'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#36332">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 co.'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#36333">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 ad 1'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#36334">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 ad 2'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#36335">I&ordf;-IIae q. 67 a. 6 ad 3'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#36336">I&ordf;-IIae q. 68 pr.'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#36337">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 1'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#36338">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 2'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#36339">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 3'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#36340">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 4'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#36341">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 s. c.'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#36342">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 co.'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#36343">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 1'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#36344">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 2'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#36345">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 3'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#36346">I&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 4'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#36347">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#36348">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#36349">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#36350">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 s. c.'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#36351">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 co.'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#36352">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 1'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#36353">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 2'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#36354">I&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 3'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#36355">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 1'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#36356">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 2'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#36357">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 3'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#36358">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 s. c.'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#36359">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 co.'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#36360">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 1'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#36361">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 2'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#36362">I&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 3'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#36363">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 1'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#36364">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 2'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#36365">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 3'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#36366">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 4'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#36367">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 5'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#36368">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 s. c.'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#36369">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 co.'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#36370">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 1'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#36371">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 2'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#36372">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 3'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#36373">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 4'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#36374">I&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 5'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#36375">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 arg. 1'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#36376">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 arg. 2'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#36377">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 arg. 3'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#36378">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 s. c.'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#36379">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 co.'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#36380">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 ad 1'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#36381">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 ad 2'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#36382">I&ordf;-IIae q. 68 a. 5 ad 3'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#36383">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 arg. 1'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#36384">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 arg. 2'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#36385">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 arg. 3'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#36386">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 s. c.'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#36387">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 co.'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#36388">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 ad 1'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#36389">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 ad 2'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#36390">I&ordf;-IIae q. 68 a. 6 ad 3'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#36391">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 arg. 1'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#36392">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 arg. 2'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#36393">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 arg. 3'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#36394">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 arg. 4'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#36395">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 s. c.'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#36396">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 co.'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#36397">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 ad 1'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#36398">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 ad 2'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#36399">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 ad 3'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#36400">I&ordf;-IIae q. 68 a. 7 ad 4'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#36401">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 arg. 1'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#36402">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 arg. 2'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#36403">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 arg. 3'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#36404">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 s. c.'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#36405">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 co.'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#36406">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 ad 1'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#36407">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 ad 2'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#36408">I&ordf;-IIae q. 68 a. 8 ad 3'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#36409">I&ordf;-IIae q. 69 pr.'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#36410">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 1'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#36411">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 2'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#36412">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 3'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#36413">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 s. c.'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#36414">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 co.'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#36415">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 1'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#36416">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 2'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#36417">I&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 3'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#36418">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 1'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#36419">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 2'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#36420">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 3'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#36421">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 s. c.'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#36422">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 co.'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#36423">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 1'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#36424">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 2'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#36425">I&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 3'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#36426">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 1'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#36427">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 2'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#36428">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 3'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#36429">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 4'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#36430">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 s. c. 1'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#36431">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 s. c. 2'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#36432">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 co.'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#36433">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 1'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#36434">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 2'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#36435">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 3'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#36436">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 4'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#36437">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 5'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#36438">I&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 6'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#36439">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 1'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#36440">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 2'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#36441">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 3'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#36442">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 s. c.'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#36443">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 co.'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#36444">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 1'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#36445">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 2'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#36446">I&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 3'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#36447">I&ordf;-IIae q. 70 pr.'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#36448">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 1'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#36449">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 2'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#36450">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 3'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#36451">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 s. c.'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#36452">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 co.'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#36453">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 1'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#36454">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 2'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#36455">I&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 3'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#36456">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 1'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#36457">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 2'); | |
| 719 document.write('<OPTION VALUE="#36458">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 3'); | |
| 720 document.write('<OPTION VALUE="#36459">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 s. c.'); | |
| 721 document.write('<OPTION VALUE="#36460">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 co.'); | |
| 722 document.write('<OPTION VALUE="#36461">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 1'); | |
| 723 document.write('<OPTION VALUE="#36462">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 2'); | |
| 724 document.write('<OPTION VALUE="#36463">I&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 3'); | |
| 725 document.write('<OPTION VALUE="#36464">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 1'); | |
| 726 document.write('<OPTION VALUE="#36465">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 2'); | |
| 727 document.write('<OPTION VALUE="#36466">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 3'); | |
| 728 document.write('<OPTION VALUE="#36467">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 s. c.'); | |
| 729 document.write('<OPTION VALUE="#36468">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 co.'); | |
| 730 document.write('<OPTION VALUE="#36469">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 1'); | |
| 731 document.write('<OPTION VALUE="#36470">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 2'); | |
| 732 document.write('<OPTION VALUE="#36471">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 3'); | |
| 733 document.write('<OPTION VALUE="#36472">I&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 4'); | |
| 734 document.write('<OPTION VALUE="#36473">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 1'); | |
| 735 document.write('<OPTION VALUE="#36474">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 2'); | |
| 736 document.write('<OPTION VALUE="#36475">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 3'); | |
| 737 document.write('<OPTION VALUE="#36476">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 s. c.'); | |
| 738 document.write('<OPTION VALUE="#36477">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 co.'); | |
| 739 document.write('<OPTION VALUE="#36478">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 1'); | |
| 740 document.write('<OPTION VALUE="#36479">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 2'); | |
| 741 document.write('<OPTION VALUE="#36480">I&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 3'); | |
| 742 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 743 document.write('<BR><BR>'); | |
| 744 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 745 document.write('<\/FORM>'); | |
| 746 // --> | |
| 747 // | |
| 748 </script><br/> | |
| 749 <hr/> | |
| 59 | 750 <br/></div><div id="q55" class="q"><h2>Quaestio 55</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 55 pr."><a name="35787"><span class="ref">[35787] |
| 53 | 751 Iª-IIae q. 55 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 752 habitibus in speciali. Et quia habitus, ut dictum est, |
| 753 distinguuntur per bonum et malum, primo dicendum est de habitibus | |
| 754 bonis, qui sunt virtutes et alia eis adiuncta, scilicet dona, | |
| 755 beatitudines et fructus; secundo, de habitibus malis, scilicet de | |
| 756 vitiis et peccatis. Circa virtutes autem quinque consideranda sunt, | |
| 757 primo, de essentia virtutis; secundo, de subiecto eius; tertio, de | |
| 758 divisione virtutum; quarto, de causa virtutis; quinto, de quibusdam | |
| 759 proprietatibus virtutis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 760 utrum virtus humana sit habitus. Secundo, utrum sit habitus | |
| 761 operativus. Tertio, utrum sit habitus bonus. Quarto, de definitione | |
| 53 | 762 virtutis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 55 a. 1 arg. 1"><a name="35788"><span class="ref">[35788] Iª-IIae q. 55 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 763 sic proceditur. Videtur quod virtus humana non sit habitus. Virtus |
| 764 enim est <i>ultimum potentiae</i>, ut dicitur in I de caelo. Sed | |
| 765 ultimum uniuscuiusque reducitur ad genus illud cuius est ultimum, | |
| 766 sicut punctum ad genus lineae. Ergo virtus reducitur ad genus | |
| 53 | 767 potentiae, et non ad genus habitus.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 arg. 2"><a name="35789"><span class="ref">[35789] Iª-IIae q. 55 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 768 Augustinus dicit, in II de libero Arbit., quod <i>virtus est bonus |
| 769 usus liberi arbitrii</i>. Sed usus liberi arbitrii est actus. Ergo | |
| 53 | 770 virtus non est habitus, sed actus.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 arg. 3"><a name="35790"><span class="ref">[35790] Iª-IIae q. 55 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 771 habitibus non meremur, sed actibus, alioquin homo mereretur |
| 772 continue, etiam dormiendo. Sed virtutibus meremur. Ergo virtutes | |
| 53 | 773 non sunt habitus, sed actus.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 arg. 4"><a name="35791"><span class="ref">[35791] Iª-IIae q. 55 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 774 Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod <i>virtus est |
| 775 ordo amoris</i>. Et in libro octoginta trium quaest., dicit quod | |
| 776 <i>ordinatio quae virtus vocatur, est fruendis frui, et utendis | |
| 777 uti</i>. Ordo autem, seu ordinatio, nominat vel actum, vel | |
| 53 | 778 relationem. Ergo virtus non est habitus, sed actus vel relatio.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 arg. 5"><a name="35792"><span class="ref">[35792] Iª-IIae q. 55 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 779 sicut inveniuntur virtutes humanae, ita et virtutes naturales. Sed |
| 780 virtutes naturales non sunt habitus, sed potentiae quaedam. Ergo | |
| 53 | 781 etiam neque virtutes humanae.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 s. c."><a name="35793"><span class="ref">[35793] Iª-IIae q. 55 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 782 est quod philosophus, in libro Praedicament., scientiam et virtutem |
| 53 | 783 ponit esse habitus.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 co."><a name="35794"><span class="ref">[35794] Iª-IIae q. 55 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 784 dicendum quod virtus nominat quandam potentiae perfectionem. |
| 785 Uniuscuiusque autem perfectio praecipue consideratur in ordine ad | |
| 786 suum finem. Finis autem potentiae actus est. Unde potentia dicitur | |
| 787 esse perfecta, secundum quod determinatur ad suum actum. Sunt autem | |
| 788 quaedam potentiae quae secundum seipsas sunt determinatae ad suos | |
| 789 actus; sicut potentiae naturales activae. Et ideo huiusmodi | |
| 790 potentiae naturales secundum seipsas dicuntur virtutes. Potentiae | |
| 791 autem rationales, quae sunt propriae hominis, non sunt determinatae | |
| 792 ad unum, sed se habent indeterminate ad multa, determinantur autem | |
| 793 ad actus per habitus, sicut ex supradictis patet. Et ideo virtutes | |
| 53 | 794 humanae habitus sunt.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 ad 1"><a name="35795"><span class="ref">[35795] Iª-IIae q. 55 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 795 ergo dicendum quod quandoque virtus dicitur id ad quod est virtus, |
| 796 scilicet vel obiectum virtutis, vel actus eius, sicut fides dicitur | |
| 797 quandoque id quod creditur, quandoque vero ipsum credere, quandoque | |
| 798 autem ipse habitus quo creditur. Unde quando dicitur quod virtus | |
| 799 est ultimum potentiae, sumitur virtus pro obiecto virtutis. Id enim | |
| 800 in quod ultimo potentia potest, est id ad quod dicitur virtus rei, | |
| 801 sicut si aliquis potest ferre centum libras et non plus, virtus | |
| 802 eius consideratur secundum centum libras, non autem secundum | |
| 803 sexaginta. Obiectio autem procedebat ac si essentialiter virtus | |
| 53 | 804 esset ultimum potentiae.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 ad 2"><a name="35796"><span class="ref">[35796] Iª-IIae q. 55 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 805 dicendum quod bonus usus liberi arbitrii dicitur esse virtus, |
| 806 secundum eandem rationem, quia scilicet est id ad quod ordinatur | |
| 807 virtus sicut ad proprium actum. Nihil est enim aliud actus virtutis | |
| 53 | 808 quam bonus usus liberi arbitrii.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 ad 3"><a name="35797"><span class="ref">[35797] Iª-IIae q. 55 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 809 dicendum quod aliquo dicimur mereri dupliciter. Uno modo, sicut |
| 810 ipso merito, eo modo quo dicimur currere cursu, et hoc modo meremur | |
| 811 actibus. Alio modo dicimur mereri aliquo sicut principio merendi, | |
| 812 sicut dicimur currere potentia motiva, et sic dicimur mereri | |
| 53 | 813 virtutibus et habitibus.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 ad 4"><a name="35798"><span class="ref">[35798] Iª-IIae q. 55 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 814 dicendum quod virtus dicitur ordo vel ordinatio amoris, sicut id ad |
| 53 | 815 quod est virtus, per virtutem enim ordinatur amor in nobis.</p><p title="I-II q. 55 a. 1 ad 5"><a name="35799"><span class="ref">[35799] Iª-IIae q. 55 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 816 dicendum quod potentiae naturales sunt de se determinatae ad unum, |
| 817 non autem potentiae rationales. Et ideo non est simile, ut dictum | |
| 53 | 818 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 55 a. 2 arg. 1"><a name="35800"><span class="ref">[35800] Iª-IIae q. 55 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 819 sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione virtutis humanae |
| 820 quod sit habitus operativus. Dicit enim Tullius, in IV de Tuscul. | |
| 821 quaest., quod sicut est sanitas et pulchritudo corporis, ita est | |
| 822 virtus animae. Sed sanitas et pulchritudo non sunt habitus | |
| 53 | 823 operativi. Ergo neque etiam virtus.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 arg. 2"><a name="35801"><span class="ref">[35801] Iª-IIae q. 55 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 824 in rebus naturalibus invenitur virtus non solum ad agere, sed etiam |
| 825 ad esse, ut patet per philosophum, in I de caelo, quod quaedam | |
| 826 habent virtutem ut sint semper, quaedam vero non ad hoc quod sint | |
| 827 semper, sed aliquo tempore determinato. Sed sicut se habet virtus | |
| 828 naturalis in rebus naturalibus, ita se habet virtus humana in | |
| 829 rationalibus. Ergo etiam virtus humana non solum est ad agere, sed | |
| 53 | 830 etiam ad esse.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 arg. 3"><a name="35802"><span class="ref">[35802] Iª-IIae q. 55 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 831 philosophus dicit, in VII Physic., quod virtus est dispositio |
| 832 perfecti ad optimum. Optimum autem ad quod hominem oportet disponi | |
| 833 per virtutem, est ipse Deus, ut probat Augustinus in libro II de | |
| 834 moribus Eccles.; ad quem disponitur anima per assimilationem ad | |
| 835 ipsum. Ergo videtur quod virtus dicatur qualitas quaedam animae in | |
| 836 ordine ad Deum, tanquam assimilativa ad ipsum, non autem in ordine | |
| 53 | 837 ad operationem. Non igitur est habitus operativus.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 s. c."><a name="35803"><span class="ref">[35803] Iª-IIae q. 55 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 838 est quod philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus |
| 53 | 839 uniuscuiusque rei est quae opus eius bonum reddit</i>.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 co."><a name="35804"><span class="ref">[35804] Iª-IIae q. 55 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 840 dicendum quod virtus, ex ipsa ratione nominis, importat quandam |
| 841 perfectionem potentiae, ut supra dictum est. Unde, cum duplex sit | |
| 842 potentia, scilicet potentia ad esse et potentia ad agere, utriusque | |
| 843 potentiae perfectio virtus vocatur. Sed potentia ad esse se tenet | |
| 844 ex parte materiae, quae est ens in potentia, potentia autem ad | |
| 845 agere se tenet ex parte formae, quae est principium agendi, eo quod | |
| 846 unumquodque agit inquantum est actu. In constitutione autem | |
| 847 hominis, corpus se habet sicut materia, anima vero sicut forma. Et | |
| 848 quantum quidem ad corpus, homo communicat cum aliis animalibus; et | |
| 849 similiter quantum ad vires quae sunt animae et corpori communes; | |
| 850 solae autem illae vires quae sunt propriae animae, scilicet | |
| 851 rationales, sunt hominis tantum. Et ideo virtus humana, de qua | |
| 852 loquimur, non potest pertinere ad corpus; sed pertinet tantum ad id | |
| 853 quod est proprium animae. Unde virtus humana non importat ordinem | |
| 854 ad esse, sed magis ad agere. Et ideo de ratione virtutis humanae | |
| 53 | 855 est quod sit habitus operativus.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 ad 1"><a name="35805"><span class="ref">[35805] Iª-IIae q. 55 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 856 ergo dicendum quod modus actionis sequitur dispositionem agentis, |
| 857 unumquodque enim quale est, talia operatur. Et ideo, cum virtus sit | |
| 858 principium aliqualis operationis, oportet quod in operante | |
| 859 praeexistat secundum virtutem aliqua conformis dispositio. Facit | |
| 860 autem virtus operationem ordinatam. Et ideo ipsa virtus est quaedam | |
| 861 dispositio ordinata in anima, secundum scilicet quod potentiae | |
| 862 animae ordinantur aliqualiter ad invicem, et ad id quod est extra. | |
| 863 Et ideo virtus, inquantum est conveniens dispositio animae, | |
| 864 assimilatur sanitati et pulchritudini, quae sunt debitae | |
| 865 dispositiones corporis. Sed per hoc non excluditur quin virtus | |
| 53 | 866 etiam sit operationis principium.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 ad 2"><a name="35806"><span class="ref">[35806] Iª-IIae q. 55 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 867 dicendum quod virtus quae est ad esse, non est propria hominis, sed |
| 868 solum virtus quae est ad opera rationis, quae sunt propria | |
| 53 | 869 hominis.</p><p title="I-II q. 55 a. 2 ad 3"><a name="35807"><span class="ref">[35807] Iª-IIae q. 55 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 870 dicendum quod, cum Dei substantia sit eius actio, summa assimilatio |
| 871 hominis ad Deum est secundum aliquam operationem. Unde, sicut supra | |
| 872 dictum est, felicitas sive beatitudo, per quam homo maxime Deo | |
| 873 conformatur, quae est finis humanae vitae, in operatione | |
| 53 | 874 consistit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 55 a. 3 arg. 1"><a name="35808"><span class="ref">[35808] Iª-IIae q. 55 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 875 sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione virtutis quod sit |
| 876 habitus bonus. Peccatum enim in malo semper sumitur. Sed etiam | |
| 877 peccati est aliqua virtus; secundum illud I ad Cor. XV, <i>virtus | |
| 53 | 878 peccati lex</i>. Ergo virtus non semper est habitus bonus.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 arg. 2"><a name="35809"><span class="ref">[35809] Iª-IIae q. 55 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 879 virtus potentiae respondet. Sed potentia non solum se habet ad |
| 880 bonum, sed etiam ad malum; secundum illud Isaiae V, <i>vae, qui | |
| 881 potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam | |
| 882 ebrietatem</i>. Ergo etiam virtus se habet et ad bonum et ad | |
| 53 | 883 malum.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 arg. 3"><a name="35810"><span class="ref">[35810] Iª-IIae q. 55 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 884 secundum apostolum, II ad Cor. XII, virtus in infirmitate |
| 885 perficitur. Sed infirmitas est quoddam malum. Ergo virtus non solum | |
| 53 | 886 se habet ad bonum, sed etiam ad malum.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 s. c."><a name="35811"><span class="ref">[35811] Iª-IIae q. 55 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 887 est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., <i>nemo |
| 888 autem dubitaverit quod virtus animam facit optimam</i>. Et | |
| 889 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus est quae bonum | |
| 53 | 890 facit habentem, et opus eius bonum reddit</i>.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 co."><a name="35812"><span class="ref">[35812] Iª-IIae q. 55 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 891 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtus importat perfectionem |
| 892 potentiae, unde virtus cuiuslibet rei determinatur ad ultimum in | |
| 893 quod res potest, ut dicitur in I de caelo. Ultimum autem in quod | |
| 894 unaquaeque potentia potest, oportet quod sit bonum, nam omne malum | |
| 895 defectum quendam importat; unde Dionysius dicit, in IV cap. de Div. | |
| 896 Nom., quod omne malum est infirmum. Et propter hoc oportet quod | |
| 897 virtus cuiuslibet rei dicatur in ordine ad bonum. Unde virtus | |
| 898 humana, quae est habitus operativus, est bonus habitus, et boni | |
| 53 | 899 operativus.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 ad 1"><a name="35813"><span class="ref">[35813] Iª-IIae q. 55 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 900 ergo dicendum quod sicut perfectum, ita et bonum dicitur |
| 901 metaphorice in malis, dicitur enim et perfectus fur sive latro, et | |
| 902 bonus fur sive latro; ut patet per philosophum, in V Metaphys. | |
| 903 Secundum hoc ergo, etiam virtus metaphorice in malis dicitur. Et | |
| 904 sic virtus peccati dicitur lex, inquantum scilicet per legem | |
| 905 occasionaliter est peccatum augmentatum, et quasi ad maximum suum | |
| 53 | 906 posse pervenit.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 ad 2"><a name="35814"><span class="ref">[35814] Iª-IIae q. 55 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 907 dicendum quod malum ebrietatis et nimiae potationis, consistit in |
| 908 defectu ordinis rationis. Contingit autem, cum defectu rationis, | |
| 909 esse aliquam potentiam inferiorem perfectam ad id quod est sui | |
| 910 generis, etiam cum repugnantia vel cum defectu rationis. Perfectio | |
| 911 autem talis potentiae, cum sit cum defectu rationis, non posset | |
| 53 | 912 dici virtus humana.</p><p title="I-II q. 55 a. 3 ad 3"><a name="35815"><span class="ref">[35815] Iª-IIae q. 55 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 913 dicendum quod tanto ratio perfectior esse ostenditur, quanto |
| 914 infirmitates corporis et inferiorum partium magis potest vincere | |
| 915 seu tolerare. Et ideo virtus humana, quae rationi attribuitur, in | |
| 916 infirmitate perfici dicitur, non quidem rationis, sed in | |
| 53 | 917 infirmitate corporis et inferiorum partium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 55 a. 4 arg. 1"><a name="35816"><span class="ref">[35816] Iª-IIae q. 55 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 918 sic proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio virtutis |
| 919 quae solet assignari, scilicet, virtus est bona qualitas mentis, | |
| 920 qua recte vivitur, qua nullus male utitur, quam Deus in nobis sine | |
| 921 nobis operatur. Virtus enim est bonitas hominis, ipsa enim est quae | |
| 922 bonum facit habentem. Sed bonitas non videtur esse bona, sicut nec | |
| 923 albedo est alba. Igitur inconvenienter dicitur quod virtus est bona | |
| 53 | 924 qualitas.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 arg. 2"><a name="35817"><span class="ref">[35817] Iª-IIae q. 55 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 925 nulla differentia est communior suo genere, cum sit generis |
| 926 divisiva. Sed bonum est communius quam qualitas, convertitur enim | |
| 927 cum ente. Ergo bonum non debet poni in definitione virtutis, ut | |
| 53 | 928 differentia qualitatis.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 arg. 3"><a name="35818"><span class="ref">[35818] Iª-IIae q. 55 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 929 sicut Augustinus dicit, in XII de Trin., <i>ubi primo occurrit |
| 930 aliquid quod non sit nobis pecoribusque commune, illud ad mentem | |
| 931 pertinet</i>. Sed quaedam virtutes sunt etiam irrationabilium | |
| 932 partium; ut philosophus dicit, in III Ethic. Non ergo omnis virtus | |
| 53 | 933 est bona qualitas mentis.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 arg. 4"><a name="35819"><span class="ref">[35819] Iª-IIae q. 55 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 934 rectitudo videtur ad iustitiam pertinere, unde idem dicuntur recti, |
| 935 et iusti. Sed iustitia est species virtutis. Inconvenienter ergo | |
| 936 ponitur rectum in definitione virtutis, cum dicitur, qua recte | |
| 53 | 937 vivitur.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 arg. 5"><a name="35820"><span class="ref">[35820] Iª-IIae q. 55 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 938 quicumque superbit de aliquo, male utitur eo. Sed multi superbiunt |
| 939 de virtute, dicit enim Augustinus, in regula, <i>quod superbia | |
| 940 etiam bonis operibus insidiatur, ut pereant</i>. Falsum est ergo | |
| 53 | 941 quod nemo virtute male utatur.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 arg. 6"><a name="35821"><span class="ref">[35821] Iª-IIae q. 55 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 942 homo per virtutem iustificatur. Sed Augustinus dicit, super illud |
| 943 Ioan., <i>maiora horum faciet, qui creavit te sine te, non | |
| 944 iustificabit te sine te</i>. Inconvenienter ergo dicitur quod | |
| 53 | 945 virtutem Deus in nobis sine nobis operatur.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 s. c."><a name="35822"><span class="ref">[35822] Iª-IIae q. 55 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 946 est auctoritas Augustini, ex cuius verbis praedicta definitio |
| 53 | 947 colligitur, et praecipue in II de libero arbitrio.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 co."><a name="35823"><span class="ref">[35823] Iª-IIae q. 55 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 948 dicendum quod ista definitio perfecte complectitur totam rationem |
| 949 virtutis. Perfecta enim ratio uniuscuiusque rei colligitur ex | |
| 950 omnibus causis eius. Comprehendit autem praedicta definitio omnes | |
| 951 causas virtutis. Causa namque formalis virtutis, sicut et | |
| 952 cuiuslibet rei, accipitur ex eius genere et differentia, cum | |
| 953 dicitur qualitas bona, genus enim virtutis qualitas est, | |
| 954 differentia autem bonum. Esset tamen convenientior definitio, si | |
| 955 loco qualitatis habitus poneretur, qui est genus propinquum. Virtus | |
| 956 autem non habet materiam ex qua, sicut nec alia accidentia, sed | |
| 957 habet materiam circa quam; et materiam in qua, scilicet subiectum. | |
| 958 Materia autem circa quam est obiectum virtutis; quod non potuit in | |
| 959 praedicta definitione poni, eo quod per obiectum determinatur | |
| 960 virtus ad speciem; hic autem assignatur definitio virtutis in | |
| 961 communi. Unde ponitur subiectum loco causae materialis, cum dicitur | |
| 962 quod est bona qualitas mentis. Finis autem virtutis, cum sit | |
| 963 habitus operativus, est ipsa operatio. Sed notandum quod habituum | |
| 964 operativorum aliqui sunt semper ad malum, sicut habitus vitiosi; | |
| 965 aliqui vero quandoque ad bonum, et quandoque ad malum, sicut opinio | |
| 966 se habet ad verum et ad falsum; virtus autem est habitus semper se | |
| 967 habens ad bonum. Et ideo, ut discernatur virtus ab his quae semper | |
| 968 se habent ad malum, dicitur, qua recte vivitur, ut autem | |
| 969 discernatur ab his quae se habent quandoque ad bonum, quandoque ad | |
| 970 malum, dicitur, qua nullus male utitur. Causa autem efficiens | |
| 971 virtutis infusae, de qua definitio datur, Deus est. Propter quod | |
| 972 dicitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur. Quae quidem | |
| 973 particula si auferatur, reliquum definitionis erit commune omnibus | |
| 53 | 974 virtutibus, et acquisitis et infusis.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 ad 1"><a name="35824"><span class="ref">[35824] Iª-IIae q. 55 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 975 ergo dicendum quod id quod primo cadit in intellectu, est ens, unde |
| 976 unicuique apprehenso a nobis attribuimus quod sit ens; et per | |
| 977 consequens quod sit unum et bonum, quae convertuntur cum ente. Unde | |
| 978 dicimus quod essentia est ens et una et bona; et quod unitas est | |
| 979 ens et una et bona; et similiter de bonitate. Non autem hoc habet | |
| 980 locum in specialibus formis, sicut est albedo et sanitas, non enim | |
| 981 omne quod apprehendimus, sub ratione albi et sani apprehendimus. | |
| 982 Sed tamen considerandum quod sicut accidentia et formae non | |
| 983 subsistentes dicuntur entia, non quia ipsa habeant esse, sed quia | |
| 984 eis aliquid est; ita etiam dicuntur bona vel una, non quidem aliqua | |
| 985 alia bonitate vel unitate, sed quia eis est aliquid bonum vel unum. | |
| 53 | 986 Sic igitur et virtus dicitur bona, quia ea aliquid est bonum.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 ad 2"><a name="35825"><span class="ref">[35825] Iª-IIae q. 55 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 987 dicendum quod bonum quod ponitur in definitione virtutis, non est |
| 988 bonum commune, quod convertitur cum ente, et est in plus quam | |
| 989 qualitas, sed est bonum rationis, secundum quod Dionysius dicit, in | |
| 990 IV cap. de Div. Nom., <i>quod bonum animae est secundum rationem | |
| 53 | 991 esse</i>.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 ad 3"><a name="35826"><span class="ref">[35826] Iª-IIae q. 55 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 992 dicendum quod virtus non potest esse in irrationali parte animae, |
| 993 nisi inquantum participat rationem, ut dicitur in I Ethic. Et ideo | |
| 53 | 994 ratio, sive mens, est proprium subiectum virtutis humanae.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 ad 4"><a name="35827"><span class="ref">[35827] Iª-IIae q. 55 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 995 dicendum quod iustitiae est propria rectitudo quae constituitur |
| 996 circa res exteriores quae in usum hominis veniunt, quae sunt | |
| 997 propria materia iustitiae, ut infra patebit. Sed rectitudo quae | |
| 998 importat ordinem ad finem debitum et ad legem divinam, quae est | |
| 999 regula voluntatis humanae, ut supra dictum est, communis est omni | |
| 53 | 1000 virtuti.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 ad 5"><a name="35828"><span class="ref">[35828] Iª-IIae q. 55 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1001 dicendum quod virtute potest aliquis male uti tanquam obiecto, puta |
| 1002 cum male sentit de virtute, cum odit eam, vel superbit de ea, non | |
| 1003 autem tanquam principio usus, ita scilicet quod malus sit actus | |
| 53 | 1004 virtutis.</p><p title="I-II q. 55 a. 4 ad 6"><a name="35829"><span class="ref">[35829] Iª-IIae q. 55 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1005 dicendum quod virtus infusa causatur in nobis a Deo sine nobis |
| 1006 agentibus, non tamen sine nobis consentientibus. Et sic est | |
| 1007 intelligendum quod dicitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur. | |
| 1008 Quae vero per nos aguntur, Deus in nobis causat non sine nobis | |
| 59 | 1009 agentibus, ipse enim operatur in omni voluntate et natura.</p></div></div><div id="q56" class="q"><h2>Quaestio 56</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 56 pr."><a name="35830"><span class="ref">[35830] |
| 53 | 1010 Iª-IIae q. 56 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 1011 subiecto virtutis. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum virtus |
| 1012 sit in potentia animae sicut in subiecto. Secundo, utrum una virtus | |
| 1013 possit esse in pluribus potentiis. Tertio, utrum intellectus possit | |
| 1014 esse subiectum virtutis. Quarto, utrum irascibilis et | |
| 1015 concupiscibilis. Quinto, utrum vires apprehensivae sensitivae. | |
| 53 | 1016 Sexto, utrum voluntas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 56 a. 1 arg. 1"><a name="35831"><span class="ref">[35831] Iª-IIae q. 56 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1017 sic proceditur. Videtur quod virtus non sit in potentia animae |
| 1018 sicut in subiecto. Dicit enim Augustinus, in II de Lib. Arbit., | |
| 1019 quod virtus est qua recte vivitur. Vivere autem non est per | |
| 1020 potentiam animae, sed per eius essentiam. Ergo virtus non est in | |
| 53 | 1021 potentia animae, sed in eius essentia.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 arg. 2"><a name="35832"><span class="ref">[35832] Iª-IIae q. 56 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1022 philosophus dicit, in II Ethic., <i>virtus est quae bonum facit |
| 1023 habentem, et opus eius bonum reddit</i>. Sed sicut opus | |
| 1024 constituitur per potentiam, ita habens virtutem constituitur per | |
| 1025 essentiam animae. Ergo virtus non magis pertinet ad potentiam | |
| 53 | 1026 animae, quam ad eius essentiam.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 arg. 3"><a name="35833"><span class="ref">[35833] Iª-IIae q. 56 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1027 potentia est in secunda specie qualitatis. Virtus autem est quaedam |
| 1028 qualitas, ut supra dictum est. Qualitatis autem non est qualitas. | |
| 53 | 1029 Ergo virtus non est in potentia animae sicut in subiecto.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 s. c."><a name="35834"><span class="ref">[35834] Iª-IIae q. 56 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1030 virtus est ultimum potentiae, ut dicitur in I de caelo. Sed ultimum |
| 1031 est in eo cuius est ultimum. Ergo virtus est in potentia | |
| 53 | 1032 animae.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 co."><a name="35835"><span class="ref">[35835] Iª-IIae q. 56 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1033 dicendum quod virtutem pertinere ad potentiam animae, ex tribus |
| 1034 potest esse manifestum. Primo quidem, ex ipsa ratione virtutis, | |
| 1035 quae importat perfectionem potentiae, perfectio autem est in eo | |
| 1036 cuius est perfectio. Secundo, ex hoc quod est habitus operativus, | |
| 1037 ut supra dictum est, omnis autem operatio est ab anima per aliquam | |
| 1038 potentiam. Tertio, ex hoc quod disponit ad optimum, optimum autem | |
| 1039 est finis, qui vel est operatio rei, vel aliquid consecutum per | |
| 1040 operationem a potentia egredientem. Unde virtus humana est in | |
| 53 | 1041 potentia animae sicut in subiecto.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 ad 1"><a name="35836"><span class="ref">[35836] Iª-IIae q. 56 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1042 ergo dicendum quod vivere dupliciter sumitur. Quandoque enim |
| 1043 dicitur vivere ipsum esse viventis, et sic pertinet ad essentiam | |
| 1044 animae, quae est viventi essendi principium. Alio modo vivere | |
| 1045 dicitur operatio viventis, et sic virtute recte vivitur, inquantum | |
| 53 | 1046 per eam aliquis recte operatur.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 ad 2"><a name="35837"><span class="ref">[35837] Iª-IIae q. 56 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1047 dicendum quod bonum vel est finis, vel in ordine ad finem dicitur. |
| 1048 Et ideo, cum bonum operantis consistat in operatione, hoc etiam | |
| 1049 ipsum quod virtus facit operantem bonum, refertur ad operationem, | |
| 53 | 1050 et per consequens ad potentiam.</p><p title="I-II q. 56 a. 1 ad 3"><a name="35838"><span class="ref">[35838] Iª-IIae q. 56 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1051 dicendum quod unum accidens dicitur esse in alio sicut in subiecto, |
| 1052 non quia accidens per seipsum possit sustentare aliud accidens, sed | |
| 1053 quia unum accidens inhaeret substantiae mediante alio accidente, ut | |
| 1054 color corpori mediante superficie; unde superficies dicitur esse | |
| 1055 subiectum coloris. Et eo modo potentia animae dicitur esse | |
| 53 | 1056 subiectum virtutis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 56 a. 2 arg. 1"><a name="35839"><span class="ref">[35839] Iª-IIae q. 56 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1057 sic proceditur. Videtur quod una virtus possit esse in duabus |
| 1058 potentiis. Habitus enim cognoscuntur per actus. Sed unus actus | |
| 1059 progreditur diversimode a diversis potentiis, sicut ambulatio | |
| 1060 procedit a ratione ut a dirigente, a voluntate sicut a movente, et | |
| 1061 a potentia motiva sicut ab exequente. Ergo etiam unus habitus | |
| 53 | 1062 virtutis potest esse in pluribus potentiis.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 arg. 2"><a name="35840"><span class="ref">[35840] Iª-IIae q. 56 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1063 philosophus dicit, in II Ethic., quod ad virtutem tria requiruntur, |
| 1064 scilicet scire, velle et immobiliter operari. Sed scire pertinet ad | |
| 1065 intellectum, velle ad voluntatem. Ergo virtus potest esse in | |
| 53 | 1066 pluribus potentiis.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 arg. 3"><a name="35841"><span class="ref">[35841] Iª-IIae q. 56 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1067 prudentia est in ratione, cum sit recta ratio agibilium, ut dicitur |
| 1068 in VI Ethic. Est etiam in voluntate, quia non potest esse cum | |
| 1069 voluntate perversa, ut in eodem libro dicitur. Ergo una virtus | |
| 53 | 1070 potest esse in duabus potentiis.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 s. c."><a name="35842"><span class="ref">[35842] Iª-IIae q. 56 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1071 virtus est in potentia animae sicut in subiecto. Sed idem accidens |
| 1072 non potest esse in pluribus subiectis. Ergo una virtus non potest | |
| 53 | 1073 esse in pluribus potentiis animae.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 co."><a name="35843"><span class="ref">[35843] Iª-IIae q. 56 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1074 dicendum quod aliquid esse in duobus, contingit dupliciter. Uno |
| 1075 modo, sic quod ex aequo sit in utroque. Et sic impossibile est unam | |
| 1076 virtutem esse in duabus potentiis, quia diversitas potentiarum | |
| 1077 attenditur secundum generales conditiones obiectorum, diversitas | |
| 1078 autem habituum secundum speciales; unde ubicumque est diversitas | |
| 1079 potentiarum, est diversitas habituum, sed non convertitur. Alio | |
| 1080 modo potest esse aliquid in duobus vel pluribus, non ex aequo, sed | |
| 1081 ordine quodam. Et sic una virtus pertinere potest ad plures | |
| 1082 potentias; ita quod in una sit principaliter, et se extendat ad | |
| 1083 alias per modum diffusionis, vel per modum dispositionis; secundum | |
| 1084 quod una potentia movetur ab alia, et secundum quod una potentia | |
| 53 | 1085 accipit ab alia.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 ad 1"><a name="35844"><span class="ref">[35844] Iª-IIae q. 56 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1086 ergo dicendum quod idem actus non potest aequaliter, et eodem |
| 1087 ordine, pertinere ad diversas potentias, sed secundum diversas | |
| 53 | 1088 rationes, et diverso ordine.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 ad 2"><a name="35845"><span class="ref">[35845] Iª-IIae q. 56 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1089 dicendum quod scire praeexigitur ad virtutem moralem, inquantum |
| 1090 virtus moralis operatur secundum rationem rectam. Sed essentialiter | |
| 53 | 1091 in appetendo virtus moralis consistit.</p><p title="I-II q. 56 a. 2 ad 3"><a name="35846"><span class="ref">[35846] Iª-IIae q. 56 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1092 dicendum quod prudentia realiter est in ratione sicut in subiecto, |
| 1093 sed praesupponit rectitudinem voluntatis sicut principium, ut infra | |
| 53 | 1094 dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 56 a. 3 arg. 1"><a name="35847"><span class="ref">[35847] Iª-IIae q. 56 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1095 sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit subiectum |
| 1096 virtutis. Dicit enim Augustinus, in libro de moribus Eccles., quod | |
| 1097 omnis virtus est amor. Subiectum autem amoris non est intellectus, | |
| 53 | 1098 sed solum vis appetitiva. Ergo nulla virtus est in intellectu.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 arg. 2"><a name="35848"><span class="ref">[35848] Iª-IIae q. 56 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1099 virtus ordinatur ad bonum, sicut ex supradictis patet. Bonum autem |
| 1100 non est obiectum intellectus, sed appetitivae virtutis. Ergo | |
| 53 | 1101 subiectum virtutis non est intellectus, sed appetitiva virtus.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 arg. 3"><a name="35849"><span class="ref">[35849] Iª-IIae q. 56 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1102 <i>Praeterea, virtus est quae bonum facit habentem</i>, ut |
| 1103 philosophus dicit. Sed habitus perficiens intellectum non facit | |
| 1104 bonum habentem, non enim propter scientiam vel artem dicitur homo | |
| 53 | 1105 bonus. Ergo intellectus non est subiectum virtutis.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 s. c."><a name="35850"><span class="ref">[35850] Iª-IIae q. 56 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1106 est quod mens maxime dicitur intellectus. Subiectum autem virtutis |
| 1107 est mens; ut patet ex definitione virtutis supra inducta. Ergo | |
| 53 | 1108 intellectus est subiectum virtutis.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 co."><a name="35851"><span class="ref">[35851] Iª-IIae q. 56 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1109 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtus est habitus quo quis |
| 1110 bene operatur. Dupliciter autem habitus aliquis ordinatur ad bonum | |
| 1111 actum. Uno modo, inquantum per huiusmodi habitum acquiritur homini | |
| 1112 facultas ad bonum actum, sicut per habitum grammaticae habet homo | |
| 1113 facultatem recte loquendi. Non tamen grammatica facit ut homo | |
| 1114 semper recte loquatur, potest enim grammaticus barbarizare aut | |
| 1115 soloecismum facere. Et eadem ratio est in aliis scientiis et | |
| 1116 artibus. Alio modo, aliquis habitus non solum facit facultatem | |
| 1117 agendi, sed etiam facit quod aliquis recte facultate utatur, sicut | |
| 1118 iustitia non solum facit quod homo sit promptae voluntatis ad iusta | |
| 1119 operandum, sed etiam facit ut iuste operetur. Et quia bonum, sicut | |
| 1120 et ens, non dicitur simpliciter aliquid secundum id quod est in | |
| 1121 potentia, sed secundum id quod est in actu; ideo ab huiusmodi | |
| 1122 habitibus simpliciter dicitur homo bonum operari, et esse bonus, | |
| 1123 puta quia est iustus vel temperatus; et eadem ratio est de | |
| 1124 similibus. Et quia virtus est quae bonum facit habentem, et opus | |
| 1125 eius bonum reddit, huiusmodi habitus simpliciter dicuntur virtutes, | |
| 1126 quia reddunt bonum opus in actu, et simpliciter faciunt bonum | |
| 1127 habentem. Primi vero habitus non simpliciter dicuntur virtutes, | |
| 1128 quia non reddunt bonum opus nisi in quadam facultate, nec | |
| 1129 simpliciter faciunt bonum habentem. Non enim dicitur simpliciter | |
| 1130 aliquis homo bonus, ex hoc quod est sciens vel artifex, sed dicitur | |
| 1131 bonus solum secundum quid, puta bonus grammaticus, aut bonus faber. | |
| 1132 Et propter hoc, plerumque scientia et ars contra virtutem | |
| 1133 dividitur, quandoque autem virtutes dicuntur, ut patet in VI Ethic. | |
| 1134 Subiectum igitur habitus qui secundum quid dicitur virtus, potest | |
| 1135 esse intellectus, non solum practicus, sed etiam intellectus | |
| 1136 speculativus, absque omni ordine ad voluntatem, sic enim | |
| 1137 philosophus, in VI Ethic., scientiam, sapientiam et intellectum, et | |
| 1138 etiam artem, ponit esse intellectuales virtutes. Subiectum vero | |
| 1139 habitus qui simpliciter dicitur virtus, non potest esse nisi | |
| 1140 voluntas; vel aliqua potentia secundum quod est mota a voluntate. | |
| 1141 Cuius ratio est, quia voluntas movet omnes alias potentias quae | |
| 1142 aliqualiter sunt rationales, ad suos actus, ut supra habitum est, | |
| 1143 et ideo quod homo actu bene agat, contingit ex hoc quod homo habet | |
| 1144 bonam voluntatem. Unde virtus quae facit bene agere in actu, non | |
| 1145 solum in facultate, oportet quod vel sit in ipsa voluntate; vel in | |
| 1146 aliqua potentia secundum quod est a voluntate mota. Contingit autem | |
| 1147 intellectum a voluntate moveri, sicut et alias potentias, | |
| 1148 considerat enim aliquis aliquid actu, eo quod vult. Et ideo | |
| 1149 intellectus, secundum quod habet ordinem ad voluntatem, potest esse | |
| 1150 subiectum virtutis simpliciter dictae. Et hoc modo intellectus | |
| 1151 speculativus, vel ratio, est subiectum fidei, movetur enim | |
| 1152 intellectus ad assentiendum his quae sunt fidei, ex imperio | |
| 1153 voluntatis; nullus enim credit nisi volens. Intellectus vero | |
| 1154 practicus est subiectum prudentiae. Cum enim prudentia sit recta | |
| 1155 ratio agibilium, requiritur ad prudentiam quod homo se bene habeat | |
| 1156 ad principia huius rationis agendorum, quae sunt fines; ad quos | |
| 1157 bene se habet homo per rectitudinem voluntatis, sicut ad principia | |
| 1158 speculabilium per naturale lumen intellectus agentis. Et ideo sicut | |
| 1159 subiectum scientiae, quae est ratio recta speculabilium, est | |
| 1160 intellectus speculativus in ordine ad intellectum agentem; ita | |
| 1161 subiectum prudentiae est intellectus practicus in ordine ad | |
| 53 | 1162 voluntatem rectam.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 ad 1"><a name="35852"><span class="ref">[35852] Iª-IIae q. 56 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1163 ergo dicendum quod verbum Augustini intelligendum est de virtute |
| 1164 simpliciter dicta non quod omnis talis virtus sit simpliciter amor; | |
| 1165 sed quia dependet aliqualiter ab amore, inquantum dependet a | |
| 53 | 1166 voluntate, cuius prima affectio est amor, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 ad 2"><a name="35853"><span class="ref">[35853] Iª-IIae q. 56 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1167 dicendum quod bonum uniuscuiusque est finis eius, et ideo, cum |
| 1168 verum sit finis intellectus, cognoscere verum est bonus actus | |
| 1169 intellectus. Unde habitus perficiens intellectum ad verum | |
| 1170 cognoscendum, vel in speculativis vel in practicis, dicitur | |
| 53 | 1171 virtus.</p><p title="I-II q. 56 a. 3 ad 3"><a name="35854"><span class="ref">[35854] Iª-IIae q. 56 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1172 dicendum quod ratio illa procedit de virtute simpliciter dicta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 56 a. 4 arg. 1"><a name="35855"><span class="ref">[35855] Iª-IIae q. 56 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 1173 sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non |
| 1174 possint esse subiectum virtutis. Huiusmodi enim vires sunt communes | |
| 1175 nobis et brutis. Sed nunc loquimur de virtute secundum quod est | |
| 1176 propria homini, sic enim dicitur virtus humana. Non igitur humanae | |
| 1177 virtutis potest esse subiectum irascibilis et concupiscibilis, quae | |
| 53 | 1178 sunt partes appetitus sensitivi, ut in primo dictum est.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 arg. 2"><a name="35856"><span class="ref">[35856] Iª-IIae q. 56 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1179 appetitus sensitivus est vis utens organo corporali. Sed bonum |
| 1180 virtutis non potest esse in corpore hominis, dicit enim apostolus, | |
| 1181 Rom. VII, <i>scio quod non habitat in carne mea bonum</i>. Ergo | |
| 53 | 1182 appetitus sensitivus non potest esse subiectum virtutis.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 arg. 3"><a name="35857"><span class="ref">[35857] Iª-IIae q. 56 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1183 Augustinus probat, in libro de moribus Eccles., quod virtus non est |
| 1184 in corpore, sed in anima, eo quod per animam corpus regitur, unde | |
| 1185 quod aliquis corpore bene utatur, totum refertur ad animam; | |
| 1186 <i>sicut si mihi auriga obtemperans, equos quibus praeest, recte | |
| 1187 regit, hoc totum mihi debetur</i>. Sed sicut anima regit corpus, | |
| 1188 ita etiam ratio regit appetitum sensitivum. Ergo totum rationali | |
| 1189 parti debetur, quod irascibilis et concupiscibilis recte regantur. | |
| 1190 Sed virtus est qua recte vivitur, ut supra dictum est. Virtus | |
| 1191 igitur non est in irascibili et concupiscibili, sed solum in parte | |
| 53 | 1192 rationali.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 arg. 4"><a name="35858"><span class="ref">[35858] Iª-IIae q. 56 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1193 principalis actus virtutis moralis est electio, ut dicitur in VIII |
| 1194 Ethic. Sed electio non est actus irascibilis et concupiscibilis, | |
| 1195 sed rationis, ut supra dictum est. Ergo virtus moralis non est in | |
| 53 | 1196 irascibili et concupiscibili, sed in ratione.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 s. c."><a name="35859"><span class="ref">[35859] Iª-IIae q. 56 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1197 est quod fortitudo ponitur esse in irascibili, temperantia autem in |
| 1198 concupiscibili. Unde philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>hae | |
| 53 | 1199 virtutes sunt irrationabilium partium</i>.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 co."><a name="35860"><span class="ref">[35860] Iª-IIae q. 56 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1200 dicendum quod irascibilis et concupiscibilis dupliciter considerari |
| 1201 possunt. Uno modo secundum se, inquantum sunt partes appetitus | |
| 1202 sensitivi. Et hoc modo, non competit eis quod sint subiectum | |
| 1203 virtutis. Alio modo possunt considerari inquantum participant | |
| 1204 rationem, per hoc quod natae sunt rationi obedire. Et sic | |
| 1205 irascibilis vel concupiscibilis potest esse subiectum virtutis | |
| 1206 humanae, sic enim est principium humani actus, inquantum participat | |
| 1207 rationem. Et in his potentiis necesse est ponere virtutes. Quod | |
| 1208 enim in irascibili et concupiscibili sint aliquae virtutes, patet. | |
| 1209 Actus enim qui progreditur ab una potentia secundum quod est ab | |
| 1210 alia mota, non potest esse perfectus, nisi utraque potentia sit | |
| 1211 bene disposita ad actum, sicut actus artificis non potest esse | |
| 1212 congruus, nisi et artifex sit bene dispositus ad agendum, et etiam | |
| 1213 ipsum instrumentum. In his igitur circa quae operatur irascibilis | |
| 1214 et concupiscibilis secundum quod sunt a ratione motae, necesse est | |
| 1215 ut aliquis habitus perficiens ad bene agendum sit non solum in | |
| 1216 ratione, sed etiam in irascibili et concupiscibili. Et quia bona | |
| 1217 dispositio potentiae moventis motae, attenditur secundum | |
| 1218 conformitatem ad potentiam moventem; ideo virtus quae est in | |
| 1219 irascibili et concupiscibili, nihil aliud est quam quaedam | |
| 53 | 1220 habitualis conformitas istarum potentiarum ad rationem.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 ad 1"><a name="35861"><span class="ref">[35861] Iª-IIae q. 56 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1221 ergo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis secundum se |
| 1222 consideratae, prout sunt partes appetitus sensitivi, communes sunt | |
| 1223 nobis et brutis. Sed secundum quod sunt rationales per | |
| 1224 participationem, ut obedientes rationi, sic sunt propriae hominis. | |
| 53 | 1225 Et hoc modo possunt esse subiectum virtutis humanae.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 ad 2"><a name="35862"><span class="ref">[35862] Iª-IIae q. 56 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1226 dicendum quod, sicut caro hominis ex se quidem non habet bonum |
| 1227 virtutis, fit tamen instrumentum virtuosi actus, inquantum, movente | |
| 1228 ratione, membra nostra exhibemus ad serviendum iustitiae, ita etiam | |
| 1229 irascibilis et concupiscibilis ex se quidem non habent bonum | |
| 1230 virtutis sed magis infectionem fomitis; inquantum vero conformantur | |
| 53 | 1231 rationi, sic in eis adgeneratur bonum virtutis moralis.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 ad 3"><a name="35863"><span class="ref">[35863] Iª-IIae q. 56 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1232 dicendum quod alia ratione regitur corpus ab anima, et irascibilis |
| 1233 et concupiscibilis a ratione. Corpus enim ad nutum obedit animae | |
| 1234 absque contradictione, in his in quibus natum est ab anima moveri, | |
| 1235 unde philosophus dicit, in I Polit., quod anima regit corpus | |
| 1236 despotico principatu, idest sicut dominus servum. Et ideo totus | |
| 1237 motus corporis refertur ad animam. Et propter hoc in corpore non | |
| 1238 est virtus, sed solum in anima. Sed irascibilis et concupiscibilis | |
| 1239 non ad nutum obediunt rationi, sed habent proprios motus suos, | |
| 1240 quibus interdum rationi repugnant, unde in eodem libro philosophus | |
| 1241 dicit quod ratio regit irascibilem et concupiscibilem principatu | |
| 1242 politico, quo scilicet reguntur liberi, qui habent in aliquibus | |
| 1243 propriam voluntatem. Et propter hoc etiam oportet in irascibili et | |
| 1244 concupiscibili esse aliquas virtutes, quibus bene disponantur ad | |
| 53 | 1245 actum.</p><p title="I-II q. 56 a. 4 ad 4"><a name="35864"><span class="ref">[35864] Iª-IIae q. 56 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1246 dicendum quod in electione duo sunt, scilicet intentio finis, quae |
| 1247 pertinet ad virtutem moralem; et praeacceptio eius quod est ad | |
| 1248 finem, quod pertinet ad prudentiam; ut dicitur in VI Ethic. Quod | |
| 1249 autem habeat rectam intentionem finis circa passiones animae, hoc | |
| 1250 contingit ex bona dispositione irascibilis et concupiscibilis. Et | |
| 1251 ideo virtutes morales circa passiones, sunt in irascibili et | |
| 53 | 1252 concupiscibili, sed prudentia est in ratione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 56 a. 5 arg. 1"><a name="35865"><span class="ref">[35865] Iª-IIae q. 56 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1253 sic proceditur. Videtur quod in viribus sensitivis apprehensivis |
| 1254 interius, possit esse aliqua virtus. Appetitus enim sensitivus | |
| 1255 potest esse subiectum virtutis, inquantum obedit rationi. Sed vires | |
| 1256 sensitivae apprehensivae interius, rationi obediunt, ad imperium | |
| 1257 enim rationis operatur et imaginativa et cogitativa et memorativa. | |
| 53 | 1258 Ergo in his viribus potest esse virtus.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 arg. 2"><a name="35866"><span class="ref">[35866] Iª-IIae q. 56 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1259 sicut appetitus rationalis, qui est voluntas, in suo actu potest |
| 1260 impediri, vel etiam adiuvari, per appetitum sensitivum; ita etiam | |
| 1261 intellectus vel ratio potest impediri, vel etiam iuvari, per vires | |
| 1262 praedictas. Sicut ergo in viribus sensitivis appetitivis potest | |
| 53 | 1263 esse virtus, ita etiam in apprehensivis.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 arg. 3"><a name="35867"><span class="ref">[35867] Iª-IIae q. 56 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1264 prudentia est quaedam virtus, cuius partem ponit Tullius memoriam, |
| 1265 in sua rhetorica. Ergo etiam in vi memorativa potest esse aliqua | |
| 1266 virtus. Et eadem ratione, in aliis interioribus apprehensivis | |
| 53 | 1267 viribus.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 s. c."><a name="35868"><span class="ref">[35868] Iª-IIae q. 56 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1268 est quod omnes virtutes vel sunt intellectuales, vel morales, ut |
| 1269 dicitur in II Ethic. Morales autem virtutes omnes sunt in parte | |
| 1270 appetitiva, intellectuales autem in intellectu vel ratione, sicut | |
| 1271 patet in VI Ethic. Nulla ergo virtus est in viribus sensitivis | |
| 53 | 1272 apprehensivis interius.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 co."><a name="35869"><span class="ref">[35869] Iª-IIae q. 56 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1273 dicendum quod in viribus sensitivis apprehensivis interius, |
| 1274 ponuntur aliqui habitus. Quod patet ex hoc praecipue quod | |
| 1275 philosophus dicit, in libro de memoria, <i>quod in memorando unum | |
| 1276 post aliud, operatur consuetudo, quae est quasi quaedam natura</i>, | |
| 1277 nihil autem est aliud habitus consuetudinalis quam habitudo | |
| 1278 acquisita per consuetudinem, quae est in modum naturae. Unde de | |
| 1279 virtute dicit Tullius, in sua rhetorica, quod est <i>habitus in | |
| 1280 modum naturae, rationi consentaneus</i>. In homine tamen id quod ex | |
| 1281 consuetudine acquiritur in memoria, et in aliis viribus sensitivis | |
| 1282 apprehensivis, non est habitus per se; sed aliquid annexum | |
| 1283 habitibus intellectivae partis, ut supra dictum est. Sed tamen si | |
| 1284 qui sunt habitus in talibus viribus, virtutes dici non possunt. | |
| 1285 Virtus enim est habitus perfectus, quo non contingit nisi bonum | |
| 1286 operari, unde oportet quod virtus sit in illa potentia quae est | |
| 1287 consummativa boni operis. Cognitio autem veri non consummatur in | |
| 1288 viribus sensitivis apprehensivis; sed huiusmodi vires sunt quasi | |
| 1289 praeparatoriae ad cognitionem intellectivam. Et ideo in huiusmodi | |
| 1290 viribus non sunt virtutes, quibus cognoscitur verum; sed magis in | |
| 53 | 1291 intellectu vel ratione.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 ad 1"><a name="35870"><span class="ref">[35870] Iª-IIae q. 56 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1292 ergo dicendum quod appetitus sensitivus se habet ad voluntatem, |
| 1293 quae est appetitus rationis, sicut motus ab eo. Et ideo opus | |
| 1294 appetitivae virtutis consummatur in appetitu sensitivo. Et propter | |
| 1295 hoc, appetitus sensitivus est subiectum virtutis. Virtutes autem | |
| 1296 sensitivae apprehensivae magis se habent ut moventes respectu | |
| 1297 intellectus, eo quod phantasmata se habent ad animam intellectivam, | |
| 1298 sicut colores ad visum, ut dicitur in III de anima. Et ideo opus | |
| 1299 cognitionis in intellectu terminatur. Et propter hoc, virtutes | |
| 53 | 1300 cognoscitivae sunt in ipso intellectu vel ratione.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 ad 2"><a name="35871"><span class="ref">[35871] Iª-IIae q. 56 a. 5 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 1301 patet solutio ad secundum.</p><p title="I-II q. 56 a. 5 ad 3"><a name="35872"><span class="ref">[35872] Iª-IIae q. 56 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1302 dicendum quod memoria non ponitur pars prudentiae, sicut species |
| 1303 est pars generis, quasi ipsa memoria sit quaedam virtus per se, sed | |
| 1304 quia unum eorum quae requiruntur ad prudentiam, est bonitas | |
| 1305 memoriae; ut sic quodammodo se habeat per modum partis | |
| 53 | 1306 integralis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 56 a. 6 arg. 1"><a name="35873"><span class="ref">[35873] Iª-IIae q. 56 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1307 sic proceditur. Videtur quod voluntas non sit subiectum alicuius |
| 1308 virtutis. Ad id enim quod convenit potentiae ex ipsa ratione | |
| 1309 potentiae, non requiritur aliquis habitus. Sed de ipsa ratione | |
| 1310 voluntatis, cum sit in ratione, secundum philosophum in III de | |
| 1311 anima, est quod tendat in id quod est bonum secundum rationem, ad | |
| 1312 quod ordinatur omnis virtus, quia unumquodque naturaliter appetit | |
| 1313 proprium bonum, <i>virtus enim est habitus per modum naturae, | |
| 1314 consentaneus rationi</i>, ut Tullius dicit in sua rhetorica. Ergo | |
| 53 | 1315 voluntas non est subiectum virtutis.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 arg. 2"><a name="35874"><span class="ref">[35874] Iª-IIae q. 56 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1316 omnis virtus aut est intellectualis, aut moralis, ut dicitur in I |
| 1317 et II Ethic. Sed virtus intellectualis est, sicut in subiecto, in | |
| 1318 intellectu et ratione, non autem in voluntate, virtus autem moralis | |
| 1319 est, sicut in subiecto, in irascibili et concupiscibili, quae sunt | |
| 1320 rationales per participationem. Ergo nulla virtus est in voluntate | |
| 53 | 1321 sicut in subiecto.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 arg. 3"><a name="35875"><span class="ref">[35875] Iª-IIae q. 56 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1322 omnes actus humani, ad quos virtutes ordinantur, sunt voluntarii. |
| 1323 Si igitur respectu aliquorum humanorum actuum sit aliqua virtus in | |
| 1324 voluntate, pari ratione respectu omnium actuum humanorum erit | |
| 1325 virtus in voluntate. Aut ergo in nulla alia potentia erit aliqua | |
| 1326 virtus, aut ad eundem actum ordinabuntur duae virtutes, quod | |
| 1327 videtur inconveniens. Voluntas ergo non potest esse subiectum | |
| 53 | 1328 virtutis.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 s. c."><a name="35876"><span class="ref">[35876] Iª-IIae q. 56 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1329 est quod maior perfectio requiritur in movente quam in moto. Sed |
| 1330 voluntas movet irascibilem et concupiscibilem. Multo ergo magis | |
| 1331 debet esse virtus in voluntate, quam in irascibili et | |
| 53 | 1332 concupiscibili.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 co."><a name="35877"><span class="ref">[35877] Iª-IIae q. 56 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1333 dicendum quod, cum per habitum perficiatur potentia ad agendum, ibi |
| 1334 indiget potentia habitu perficiente ad bene agendum, qui quidem | |
| 1335 habitus est virtus, ubi ad hoc non sufficit propria ratio | |
| 1336 potentiae. Omnis autem potentiae propria ratio attenditur in ordine | |
| 1337 ad obiectum. Unde cum, sicut dictum est, obiectum voluntati sit | |
| 1338 bonum rationis voluntati proportionatum, quantum ad hoc non indiget | |
| 1339 voluntas virtute perficiente. Sed si quod bonum immineat homini | |
| 1340 volendum, quod excedat proportionem volentis; sive quantum ad totam | |
| 1341 speciem humanam, sicut bonum divinum, quod transcendit limites | |
| 1342 humanae naturae, sive quantum ad individuum, sicut bonum proximi; | |
| 1343 ibi voluntas indiget virtute. Et ideo huiusmodi virtutes quae | |
| 1344 ordinant affectum hominis in Deum vel in proximum, sunt in | |
| 53 | 1345 voluntate sicut in subiecto; ut caritas, iustitia et huiusmodi.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 ad 1"><a name="35878"><span class="ref">[35878] Iª-IIae q. 56 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1346 ergo dicendum quod ratio illa habet locum de virtute quae ordinat |
| 1347 ad bonum proprium ipsius volentis, sicut temperantia et fortitudo, | |
| 1348 quae sunt circa passiones humanas et alia huiusmodi, ut ex dictis | |
| 53 | 1349 patet.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 ad 2"><a name="35879"><span class="ref">[35879] Iª-IIae q. 56 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1350 dicendum quod rationale per participationem non solum est |
| 1351 irascibilis et concupiscibilis; sed omnino, idest universaliter, | |
| 1352 appetitivum, ut dicitur in I Ethic. Sub appetitivo autem | |
| 1353 comprehenditur voluntas. Et ideo, si qua virtus est in voluntate, | |
| 53 | 1354 erit moralis, nisi sit theologica, ut infra patebit.</p><p title="I-II q. 56 a. 6 ad 3"><a name="35880"><span class="ref">[35880] Iª-IIae q. 56 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1355 dicendum quod quaedam virtutes ordinantur ad bonum passionis |
| 1356 moderatae, quod est proprium huius vel illius hominis, et in | |
| 1357 talibus non est necessarium quod sit aliqua virtus in voluntate, | |
| 1358 cum ad hoc sufficiat natura potentiae, ut dictum est. Sed hoc solum | |
| 1359 necessarium est in illis virtutibus quae ordinantur ad aliquod | |
| 59 | 1360 bonum extrinsecum.</p></div></div><div id="q57" class="q"><h2>Quaestio 57</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 57 pr."><a name="35881"><span class="ref">[35881] |
| 53 | 1361 Iª-IIae q. 57 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 1362 distinctione virtutum. Et primo, quantum ad virtutes |
| 1363 intellectuales; secundo, quantum ad morales; tertio, quantum ad | |
| 1364 theologicas. Circa primum quaeruntur sex. Primo, utrum habitus | |
| 1365 intellectuales speculativi sint virtutes. Secundo, utrum sint tres, | |
| 1366 scilicet sapientia, scientia et intellectus. Tertio, utrum habitus | |
| 1367 intellectualis qui est ars, sit virtus. Quarto, utrum prudentia sit | |
| 1368 virtus distincta ab arte. Quinto, utrum prudentia sit virtus | |
| 1369 necessaria homini. Sexto, utrum eubulia, synesis et gnome sint | |
| 53 | 1370 virtutes adiunctae prudentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 57 a. 1 arg. 1"><a name="35882"><span class="ref">[35882] Iª-IIae q. 57 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1371 sic proceditur. Videtur quod habitus intellectuales speculativi non |
| 1372 sint virtutes. Virtus enim est habitus operativus, ut supra dictum | |
| 1373 est. Sed habitus speculativi non sunt operativi, distinguitur enim | |
| 1374 speculativum a practico, idest operativo. Ergo habitus | |
| 53 | 1375 intellectuales speculativi non sunt virtutes.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 arg. 2"><a name="35883"><span class="ref">[35883] Iª-IIae q. 57 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1376 virtus est eorum per quae fit homo felix sive beatus, eo quod |
| 1377 felicitas est virtutis praemium, ut dicitur in I Ethic. Sed habitus | |
| 1378 intellectuales non considerant actus humanos, aut alia bona humana, | |
| 1379 per quae homo beatitudinem adipiscitur, sed magis res naturales et | |
| 53 | 1380 divinas. Ergo huiusmodi habitus virtutes dici non possunt.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 arg. 3"><a name="35884"><span class="ref">[35884] Iª-IIae q. 57 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1381 scientia est habitus speculativus. Sed scientia et virtus |
| 1382 distinguuntur sicut diversa genera non subalternatim posita; ut | |
| 1383 patet per philosophum, in IV Topic. Ergo habitus speculativi non | |
| 53 | 1384 sunt virtutes.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 s. c."><a name="35885"><span class="ref">[35885] Iª-IIae q. 57 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1385 soli habitus speculativi considerant necessaria quae impossibile |
| 1386 est aliter se habere. Sed philosophus ponit, in VI Ethic., quasdam | |
| 1387 virtutes intellectuales in parte animae quae considerat necessaria | |
| 1388 quae non possunt aliter se habere. Ergo habitus intellectuales | |
| 53 | 1389 speculativi sunt virtutes.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 co."><a name="35886"><span class="ref">[35886] Iª-IIae q. 57 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1390 dicendum quod, cum omnis virtus dicatur in ordine ad bonum, sicut |
| 1391 supra dictum est, duplici ratione aliquis habitus dicitur virtus, | |
| 1392 ut supra dictum est, uno modo, quia facit facultatem bene operandi; | |
| 1393 alio modo, quia cum facultate, facit etiam usum bonum. Et hoc, | |
| 1394 sicut supra dictum est, pertinet solum ad illos habitus qui | |
| 1395 respiciunt partem appetitivam, eo quod vis appetitiva animae est | |
| 1396 quae facit uti omnibus potentiis et habitibus. Cum igitur habitus | |
| 1397 intellectuales speculativi non perficiant partem appetitivam, nec | |
| 1398 aliquo modo ipsam respiciant, sed solam intellectivam; possunt | |
| 1399 quidem dici virtutes inquantum faciunt facultatem bonae | |
| 1400 operationis, quae est consideratio veri (hoc enim est bonum opus | |
| 1401 intellectus), non tamen dicuntur virtutes secundo modo, quasi | |
| 1402 facientes bene uti potentia seu habitu. Ex hoc enim quod aliquis | |
| 1403 habet habitum scientiae speculativae, non inclinatur ad utendum, | |
| 1404 sed fit potens speculari verum in his quorum habet scientiam, sed | |
| 1405 quod utatur scientia habita, hoc est movente voluntate. Et ideo | |
| 1406 virtus quae perficit voluntatem, ut caritas vel iustitia, facit | |
| 1407 etiam bene uti huiusmodi speculativis habitibus. Et secundum hoc | |
| 1408 etiam, in actibus horum habituum potest esse meritum, si ex | |
| 1409 caritate fiant, sicut Gregorius dicit, in VI Moral., quod | |
| 53 | 1410 <i>contemplativa est maioris meriti quam activa</i>.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 ad 1"><a name="35887"><span class="ref">[35887] Iª-IIae q. 57 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1411 ergo dicendum quod duplex est opus, scilicet exterius, et interius. |
| 1412 Practicum ergo, vel operativum, quod dividitur contra speculativum, | |
| 1413 sumitur ab opere exteriori, ad quod non habet ordinem habitus | |
| 1414 speculativus. Sed tamen habet ordinem ad interius opus intellectus, | |
| 1415 quod est speculari verum. Et secundum hoc est habitus | |
| 53 | 1416 operativus.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 ad 2"><a name="35888"><span class="ref">[35888] Iª-IIae q. 57 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1417 dicendum quod virtus est aliquorum dupliciter. Uno modo, sicut |
| 1418 obiectorum. Et sic huiusmodi virtutes speculativae non sunt eorum | |
| 1419 per quae homo fit beatus; nisi forte secundum quod ly per dicit | |
| 1420 causam efficientem vel obiectum completae beatitudinis, quod est | |
| 1421 Deus, quod est summum speculabile. Alio modo dicitur virtus esse | |
| 1422 aliquorum sicut actuum. Et hoc modo virtutes intellectuales sunt | |
| 1423 eorum per quae homo fit beatus. Tum quia actus harum virtutum | |
| 1424 possunt esse meritorii, sicut dictum est. Tum etiam quia sunt | |
| 1425 quaedam inchoatio perfectae beatitudinis, quae in contemplatione | |
| 53 | 1426 veri consistit, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 57 a. 1 ad 3"><a name="35889"><span class="ref">[35889] Iª-IIae q. 57 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1427 dicendum quod scientia dividitur contra virtutem secundo modo |
| 53 | 1428 dictam, quae pertinet ad vim appetitivam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 57 a. 2 arg. 1"><a name="35890"><span class="ref">[35890] Iª-IIae q. 57 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1429 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur tres |
| 1430 virtutes intellectuales speculativae, scilicet sapientia, scientia | |
| 1431 et intellectus. Species enim non debet condividi generi. Sed | |
| 1432 sapientia est quaedam scientia, ut dicitur in VI Ethic. Ergo | |
| 1433 sapientia non debet condividi scientiae, in numero virtutum | |
| 53 | 1434 intellectualium.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 arg. 2"><a name="35891"><span class="ref">[35891] Iª-IIae q. 57 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1435 in distinctione potentiarum, habituum et actuum, quae attenditur |
| 1436 secundum obiecta, attenditur principaliter distinctio quae est | |
| 1437 secundum rationem formalem obiectorum, ut ex supradictis patet. Non | |
| 1438 ergo diversi habitus debent distingui secundum materiale obiectum; | |
| 1439 sed secundum rationem formalem illius obiecti. Sed principium | |
| 1440 demonstrationis est ratio sciendi conclusiones. Non ergo | |
| 1441 intellectus principiorum debet poni habitus alius, aut alia virtus, | |
| 53 | 1442 a scientia conclusionum.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 arg. 3"><a name="35892"><span class="ref">[35892] Iª-IIae q. 57 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1443 virtus intellectualis dicitur quae est in ipso rationali per |
| 1444 essentiam. Sed ratio, etiam speculativa, sicut ratiocinatur | |
| 1445 syllogizando demonstrative; ita etiam ratiocinatur syllogizando | |
| 1446 dialectice. Ergo sicut scientia, quae causatur ex syllogismo | |
| 1447 demonstrativo, ponitur virtus intellectualis speculativa; ita etiam | |
| 53 | 1448 et opinio.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 s. c."><a name="35893"><span class="ref">[35893] Iª-IIae q. 57 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1449 est quod philosophus, VI Ethic., ponit has solum tres virtutes |
| 1450 intellectuales speculativas, scilicet sapientiam, scientiam et | |
| 53 | 1451 intellectum.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 co."><a name="35894"><span class="ref">[35894] Iª-IIae q. 57 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1452 dicendum quod, sicut iam dictum est, virtus intellectualis |
| 1453 speculativa est per quam intellectus speculativus perficitur ad | |
| 1454 considerandum verum, hoc enim est bonum opus eius. Verum autem est | |
| 1455 dupliciter considerabile, uno modo, sicut per se notum; alio modo, | |
| 1456 sicut per aliud notum. Quod autem est per se notum, se habet ut | |
| 1457 principium; et percipitur statim ab intellectu. Et ideo habitus | |
| 1458 perficiens intellectum ad huiusmodi veri considerationem, vocatur | |
| 1459 intellectus, qui est habitus principiorum. Verum autem quod est per | |
| 1460 aliud notum, non statim percipitur ab intellectu, sed per | |
| 1461 inquisitionem rationis, et se habet in ratione termini. Quod quidem | |
| 1462 potest esse dupliciter, uno modo, ut sit ultimum in aliquo genere; | |
| 1463 alio modo, ut sit ultimum respectu totius cognitionis humanae. | |
| 1464 <i>Et quia ea quae sunt posterius nota quoad nos, sunt priora et | |
| 1465 magis nota secundum naturam</i>, ut dicitur in I Physic.; ideo id | |
| 1466 quod est ultimum respectu totius cognitionis humanae, est id quod | |
| 1467 est primum et maxime cognoscibile secundum naturam. Et circa | |
| 1468 huiusmodi est sapientia, quae considerat altissimas causas, ut | |
| 1469 dicitur in I Metaphys. Unde convenienter iudicat et ordinat de | |
| 1470 omnibus, quia iudicium perfectum et universale haberi non potest | |
| 1471 nisi per resolutionem ad primas causas. Ad id vero quod est ultimum | |
| 1472 in hoc vel in illo genere cognoscibilium, perficit intellectum | |
| 1473 scientia. Et ideo secundum diversa genera scibilium, sunt diversi | |
| 53 | 1474 habitus scientiarum, cum tamen sapientia non sit nisi una.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 ad 1"><a name="35895"><span class="ref">[35895] Iª-IIae q. 57 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1475 ergo dicendum quod sapientia est quaedam scientia, inquantum habet |
| 1476 id quod est commune omnibus scientiis, ut scilicet ex principiis | |
| 1477 conclusiones demonstret. Sed quia habet aliquid proprium supra | |
| 1478 alias scientias, inquantum scilicet de omnibus iudicat; et non | |
| 1479 solum quantum ad conclusiones, sed etiam quantum ad prima | |
| 1480 principia, ideo habet rationem perfectioris virtutis quam | |
| 53 | 1481 scientia.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 ad 2"><a name="35896"><span class="ref">[35896] Iª-IIae q. 57 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1482 dicendum quod quando ratio obiecti sub uno actu refertur ad |
| 1483 potentiam vel habitum, tunc non distinguuntur habitus vel potentiae | |
| 1484 penes rationem obiecti et obiectum materiale, sicut ad eandem | |
| 1485 potentiam visivam pertinet videre colorem, et lumen, quod est ratio | |
| 1486 videndi colorem et simul cum ipso videtur. Principia vero | |
| 1487 demonstrationis possunt seorsum considerari, absque hoc quod | |
| 1488 considerentur conclusiones. Possunt etiam considerari simul cum | |
| 1489 conclusionibus, prout principia in conclusiones deducuntur. | |
| 1490 Considerare ergo hoc secundo modo principia, pertinet ad scientiam, | |
| 1491 quae considerat etiam conclusiones, sed considerare principia | |
| 1492 secundum seipsa, pertinet ad intellectum. Unde, si quis recte | |
| 1493 consideret, istae tres virtutes non ex aequo distinguuntur ab | |
| 1494 invicem, sed ordine quodam; sicut accidit in totis potentialibus, | |
| 1495 quorum una pars est perfectior altera, sicut anima rationalis est | |
| 1496 perfectior quam sensibilis, et sensibilis quam vegetabilis. Hoc | |
| 1497 enim modo, scientia dependet ab intellectu sicut a principaliori. | |
| 1498 Et utrumque dependet a sapientia sicut a principalissimo, quae sub | |
| 1499 se continet et intellectum et scientiam, ut de conclusionibus | |
| 53 | 1500 scientiarum diiudicans, et de principiis earundem.</p><p title="I-II q. 57 a. 2 ad 3"><a name="35897"><span class="ref">[35897] Iª-IIae q. 57 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1501 dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus virtutis determinate |
| 1502 se habet ad bonum, nullo autem modo ad malum. Bonum autem | |
| 1503 intellectus est verum, malum autem eius est falsum. Unde soli illi | |
| 1504 habitus virtutes intellectuales dicuntur, quibus semper dicitur | |
| 1505 verum, et nunquam falsum. Opinio vero et suspicio possunt esse veri | |
| 1506 et falsi. Et ideo non sunt intellectuales virtutes, ut dicitur in | |
| 53 | 1507 VI Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 57 a. 3 arg. 1"><a name="35898"><span class="ref">[35898] Iª-IIae q. 57 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1508 sic proceditur. Videtur quod ars non sit virtus intellectualis. |
| 1509 Dicit enim Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod virtute | |
| 1510 nullus male utitur. Sed arte aliquis male utitur, potest enim | |
| 1511 aliquis artifex, secundum scientiam artis suae, male operari. Ergo | |
| 53 | 1512 ars non est virtus.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 arg. 2"><a name="35899"><span class="ref">[35899] Iª-IIae q. 57 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1513 virtutis non est virtus. Artis autem est aliqua virtus, ut dicitur |
| 53 | 1514 in VI Ethic. Ergo ars non est virtus.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 arg. 3"><a name="35900"><span class="ref">[35900] Iª-IIae q. 57 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1515 artes liberales sunt excellentiores quam artes mechanicae. Sed |
| 1516 sicut artes mechanicae sunt practicae, ita artes liberales sunt | |
| 1517 speculativae. Ergo si ars esset virtus intellectualis, deberet | |
| 53 | 1518 virtutibus speculativis annumerari.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 s. c."><a name="35901"><span class="ref">[35901] Iª-IIae q. 57 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1519 est quod philosophus, in VI Ethic., ponit artem esse virtutem; nec |
| 1520 tamen connumerat eam virtutibus speculativis, quarum subiectum | |
| 53 | 1521 ponit scientificam partem animae.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 co."><a name="35902"><span class="ref">[35902] Iª-IIae q. 57 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1522 dicendum quod ars nihil aliud est quam ratio recta aliquorum operum |
| 1523 faciendorum. Quorum tamen bonum non consistit in eo quod appetitus | |
| 1524 humanus aliquo modo se habet, sed in eo quod ipsum opus quod fit, | |
| 1525 in se bonum est. Non enim pertinet ad laudem artificis, inquantum | |
| 1526 artifex est, qua voluntate opus faciat; sed quale sit opus quod | |
| 1527 facit. Sic igitur ars, proprie loquendo, habitus operativus est. Et | |
| 1528 tamen in aliquo convenit cum habitibus speculativis, quia etiam ad | |
| 1529 ipsos habitus speculativos pertinet qualiter se habeat res quam | |
| 1530 considerant, non autem qualiter se habeat appetitus humanus ad | |
| 1531 illas. Dummodo enim verum geometra demonstret, non refert qualiter | |
| 1532 se habeat secundum appetitivam partem, utrum sit laetus vel iratus, | |
| 1533 sicut nec in artifice refert, ut dictum est. Et ideo eo modo ars | |
| 1534 habet rationem virtutis, sicut et habitus speculativi, inquantum | |
| 1535 scilicet nec ars, nec habitus speculativus, faciunt bonum opus | |
| 1536 quantum ad usum, quod est proprium virtutis perficientis appetitum; | |
| 53 | 1537 sed solum quantum ad facultatem bene agendi.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 ad 1"><a name="35903"><span class="ref">[35903] Iª-IIae q. 57 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1538 ergo dicendum quod, cum aliquis habens artem operatur malum |
| 1539 artificium, hoc non est opus artis, immo est contra artem, sicut | |
| 1540 etiam cum aliquis sciens verum mentitur, hoc quod dicit non est | |
| 1541 secundum scientiam, sed contra scientiam. Unde sicut scientia se | |
| 1542 habet semper ad bonum, ut dictum est, ita et ars, et secundum hoc | |
| 1543 dicitur virtus. In hoc tamen deficit a perfecta ratione virtutis, | |
| 1544 quia non facit ipsum bonum usum, sed ad hoc aliquid aliud | |
| 53 | 1545 requiritur, quamvis bonus usus sine arte esse non possit.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 ad 2"><a name="35904"><span class="ref">[35904] Iª-IIae q. 57 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1546 dicendum quod, quia ad hoc ut homo bene utatur arte quam habet, |
| 1547 requiritur bona voluntas, quae perficitur per virtutem moralem; | |
| 1548 ideo philosophus dicit quod artis est virtus, scilicet moralis, | |
| 1549 inquantum ad bonum usum eius aliqua virtus moralis requiritur. | |
| 1550 Manifestum est enim quod artifex per iustitiam, quae facit | |
| 53 | 1551 voluntatem rectam, inclinatur ut opus fidele faciat.</p><p title="I-II q. 57 a. 3 ad 3"><a name="35905"><span class="ref">[35905] Iª-IIae q. 57 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1552 dicendum quod etiam in ipsis speculabilibus est aliquid per modum |
| 1553 cuiusdam operis, puta constructio syllogismi aut orationis congruae | |
| 1554 aut opus numerandi vel mensurandi. Et ideo quicumque ad huiusmodi | |
| 1555 opera rationis habitus speculativi ordinantur, dicuntur per quandam | |
| 1556 similitudinem artes, sed liberales; ad differentiam illarum artium | |
| 1557 quae ordinantur ad opera per corpus exercita, quae sunt quodammodo | |
| 1558 serviles, inquantum corpus serviliter subditur animae, et homo | |
| 1559 secundum animam est liber. Illae vero scientiae quae ad nullum | |
| 1560 huiusmodi opus ordinantur, simpliciter scientiae dicuntur, non | |
| 1561 autem artes. Nec oportet, si liberales artes sunt nobiliores, quod | |
| 53 | 1562 magis eis conveniat ratio artis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 57 a. 4 arg. 1"><a name="35906"><span class="ref">[35906] Iª-IIae q. 57 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1563 sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit alia virtus ab arte. |
| 1564 Ars enim est ratio recta aliquorum operum. Sed diversa genera | |
| 1565 operum non faciunt ut aliquid amittat rationem artis, sunt enim | |
| 1566 diversae artes circa opera valde diversa. Cum igitur etiam | |
| 1567 prudentia sit quaedam ratio recta operum, videtur quod etiam ipsa | |
| 53 | 1568 debeat dici ars.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 arg. 2"><a name="35907"><span class="ref">[35907] Iª-IIae q. 57 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1569 prudentia magis convenit cum arte quam habitus speculativi, |
| 1570 utrumque enim eorum est circa contingens aliter se habere, ut | |
| 1571 dicitur in VI Ethic. Sed quidam habitus speculativi dicuntur artes. | |
| 53 | 1572 Ergo multo magis prudentia debet dici ars.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 arg. 3"><a name="35908"><span class="ref">[35908] Iª-IIae q. 57 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1573 ad prudentiam pertinet bene consiliari, ut dicitur in VI Ethic. Sed |
| 1574 etiam in quibusdam artibus consiliari contingit, ut dicitur in III | |
| 1575 Ethic., sicut in arte militari, et gubernativa, et medicinali. Ergo | |
| 53 | 1576 prudentia ab arte non distinguitur.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 s. c."><a name="35909"><span class="ref">[35909] Iª-IIae q. 57 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1577 est quod philosophus distinguit prudentiam ab arte, in VI |
| 53 | 1578 Ethic.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 co."><a name="35910"><span class="ref">[35910] Iª-IIae q. 57 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1579 dicendum quod ubi invenitur diversa ratio virtutis, ibi oportet |
| 1580 virtutes distingui. Dictum est autem supra quod aliquis habitus | |
| 1581 habet rationem virtutis ex hoc solum quod facit facultatem boni | |
| 1582 operis, aliquis autem ex hoc quod facit non solum facultatem boni | |
| 1583 operis, sed etiam usum. Ars autem facit solum facultatem boni | |
| 1584 operis, quia non respicit appetitum. Prudentia autem non solum | |
| 1585 facit boni operis facultatem, sed etiam usum, respicit enim | |
| 1586 appetitum, tanquam praesupponens rectitudinem appetitus. Cuius | |
| 1587 differentiae ratio est, quia ars est recta ratio factibilium; | |
| 1588 prudentia vero est recta ratio agibilium. Differt autem facere et | |
| 1589 agere quia, ut dicitur in IX Metaphys., factio est actus transiens | |
| 1590 in exteriorem materiam, sicut aedificare, secare, et huiusmodi; | |
| 1591 agere autem est actus permanens in ipso agente, sicut videre, | |
| 1592 velle, et huiusmodi. Sic igitur hoc modo se habet prudentia ad | |
| 1593 huiusmodi actus humanos, qui sunt usus potentiarum et habituum, | |
| 1594 sicut se habet ars ad exteriores factiones, quia utraque est | |
| 1595 perfecta ratio respectu illorum ad quae comparatur. Perfectio autem | |
| 1596 et rectitudo rationis in speculativis, dependet ex principiis, ex | |
| 1597 quibus ratio syllogizat, sicut dictum est quod scientia dependet ab | |
| 1598 intellectu, qui est habitus principiorum, et praesupponit ipsum. In | |
| 1599 humanis autem actibus se habent fines sicut principia in | |
| 1600 speculativis, ut dicitur in VII Ethic. Et ideo ad prudentiam, quae | |
| 1601 est recta ratio agibilium, requiritur quod homo sit bene dispositus | |
| 1602 circa fines, quod quidem est per appetitum rectum. Et ideo ad | |
| 1603 prudentiam requiritur moralis virtus, per quam fit appetitus | |
| 1604 rectus. Bonum autem artificialium non est bonum appetitus humani, | |
| 1605 sed bonum ipsorum operum artificialium, et ideo ars non | |
| 1606 praesupponit appetitum rectum. Et inde est quod magis laudatur | |
| 1607 artifex qui volens peccat, quam qui peccat nolens; magis autem | |
| 1608 contra prudentiam est quod aliquis peccet volens, quam nolens, quia | |
| 1609 rectitudo voluntatis est de ratione prudentiae, non autem de | |
| 1610 ratione artis. Sic igitur patet quod prudentia est virtus distincta | |
| 53 | 1611 ab arte.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 ad 1"><a name="35911"><span class="ref">[35911] Iª-IIae q. 57 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1612 ergo dicendum quod diversa genera artificialium omnia sunt extra |
| 1613 hominem, et ideo non diversificatur ratio virtutis. Sed prudentia | |
| 1614 est recta ratio ipsorum actuum humanorum, unde diversificatur ratio | |
| 53 | 1615 virtutis, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 ad 2"><a name="35912"><span class="ref">[35912] Iª-IIae q. 57 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1616 dicendum quod prudentia magis convenit cum arte quam habitus |
| 1617 speculativi, quantum ad subiectum et materiam, utrumque enim est in | |
| 1618 opinativa parte animae, et circa contingens aliter se habere. Sed | |
| 1619 ars magis convenit cum habitibus speculativis in ratione virtutis, | |
| 53 | 1620 quam cum prudentia, ut ex dictis patet.</p><p title="I-II q. 57 a. 4 ad 3"><a name="35913"><span class="ref">[35913] Iª-IIae q. 57 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1621 dicendum quod prudentia est bene consiliativa de his quae pertinent |
| 1622 ad totam vitam hominis, et ad ultimum finem vitae humanae. Sed in | |
| 1623 artibus aliquibus est consilium de his quae pertinent ad fines | |
| 1624 proprios illarum artium. Unde aliqui, inquantum sunt bene | |
| 1625 consiliativi in rebus bellicis vel nauticis, dicuntur prudentes | |
| 1626 duces vel gubernatores, non autem prudentes simpliciter, sed illi | |
| 1627 solum qui bene consiliantur de his quae conferunt ad totam | |
| 53 | 1628 vitam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 57 a. 5 arg. 1"><a name="35914"><span class="ref">[35914] Iª-IIae q. 57 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1629 sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit virtus necessaria ad |
| 1630 bene vivendum. Sicut enim se habet ars ad factibilia, quorum est | |
| 1631 ratio recta; ita se habet prudentia ad agibilia, secundum quae vita | |
| 1632 hominis consideratur, est enim eorum recta ratio prudentia, ut | |
| 1633 dicitur in VI Ethic. Sed ars non est necessaria in rebus | |
| 1634 factibilibus nisi ad hoc quod fiant, non autem postquam sunt | |
| 1635 factae. Ergo nec prudentia est necessaria homini ad bene vivendum, | |
| 1636 postquam est virtuosus, sed forte solum quantum ad hoc quod | |
| 53 | 1637 virtuosus fiat.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 arg. 2"><a name="35915"><span class="ref">[35915] Iª-IIae q. 57 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1638 prudentia est per quam recte consiliamur, ut dicitur in VI Ethic. |
| 1639 Sed homo potest ex bono consilio agere non solum proprio, sed etiam | |
| 1640 alieno. Ergo non est necessarium ad bene vivendum quod ipse homo | |
| 1641 habeat prudentiam; sed sufficit quod prudentum consilia | |
| 53 | 1642 sequatur.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 arg. 3"><a name="35916"><span class="ref">[35916] Iª-IIae q. 57 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1643 virtus intellectualis est secundum quam contingit semper dicere |
| 1644 verum, et nunquam falsum. Sed hoc non videtur contingere secundum | |
| 1645 prudentiam, non enim est humanum quod in consiliando de agendis | |
| 1646 nunquam erretur; cum humana agibilia sint contingentia aliter se | |
| 1647 habere. Unde dicitur Sap. IX, <i>cogitationes mortalium timidae, et | |
| 1648 incertae providentiae nostrae</i>. Ergo videtur quod prudentia non | |
| 53 | 1649 debeat poni intellectualis virtus.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 s. c."><a name="35917"><span class="ref">[35917] Iª-IIae q. 57 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1650 est quod Sap. VIII, connumeratur aliis virtutibus necessariis ad |
| 1651 vitam humanam, cum dicitur de divina sapientia, <i>sobrietatem et | |
| 1652 prudentiam docet, iustitiam et virtutem, quibus utilius nihil est | |
| 53 | 1653 in vita hominibus</i>.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 co."><a name="35918"><span class="ref">[35918] Iª-IIae q. 57 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1654 dicendum quod prudentia est virtus maxime necessaria ad vitam |
| 1655 humanam. Bene enim vivere consistit in bene operari. Ad hoc autem | |
| 1656 quod aliquis bene operetur, non solum requiritur quid faciat, sed | |
| 1657 etiam quomodo faciat; ut scilicet secundum electionem rectam | |
| 1658 operetur, non solum ex impetu aut passione. Cum autem electio sit | |
| 1659 eorum quae sunt ad finem, rectitudo electionis duo requirit, | |
| 1660 scilicet debitum finem; et id quod convenienter ordinatur ad | |
| 1661 debitum finem. Ad debitum autem finem homo convenienter disponitur | |
| 1662 per virtutem quae perficit partem animae appetitivam, cuius | |
| 1663 obiectum est bonum et finis. Ad id autem quod convenienter in finem | |
| 1664 debitum ordinatur, oportet quod homo directe disponatur per habitum | |
| 1665 rationis, quia consiliari et eligere, quae sunt eorum quae sunt ad | |
| 1666 finem, sunt actus rationis. Et ideo necesse est in ratione esse | |
| 1667 aliquam virtutem intellectualem, per quam perficiatur ratio ad hoc | |
| 1668 quod convenienter se habeat ad ea quae sunt ad finem. Et haec | |
| 1669 virtus est prudentia. Unde prudentia est virtus necessaria ad bene | |
| 53 | 1670 vivendum.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 ad 1"><a name="35919"><span class="ref">[35919] Iª-IIae q. 57 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1671 ergo dicendum quod bonum artis consideratur non in ipso artifice, |
| 1672 sed magis in ipso artificiato, cum ars sit ratio recta factibilium, | |
| 1673 factio enim, in exteriorem materiam transiens, non est perfectio | |
| 1674 facientis, sed facti, sicut motus est actus mobilis; ars autem | |
| 1675 circa factibilia est. Sed prudentiae bonum attenditur in ipso | |
| 1676 agente, cuius perfectio est ipsum agere, est enim prudentia recta | |
| 1677 ratio agibilium, ut dictum est. Et ideo ad artem non requiritur | |
| 1678 quod artifex bene operetur, sed quod bonum opus faciat. | |
| 1679 Requireretur autem magis quod ipsum artificiatum bene operaretur, | |
| 1680 sicut quod cultellus bene incideret, vel serra bene secaret; si | |
| 1681 proprie horum esset agere, et non magis agi, quia non habent | |
| 1682 dominium sui actus. Et ideo ars non est necessaria ad bene vivendum | |
| 1683 ipsi artificis; sed solum ad faciendum artificiatum bonum, et ad | |
| 1684 conservandum ipsum. Prudentia autem est necessaria homini ad bene | |
| 53 | 1685 vivendum, non solum ad hoc quod fiat bonus.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 ad 2"><a name="35920"><span class="ref">[35920] Iª-IIae q. 57 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1686 dicendum quod, cum homo bonum operatur non secundum propriam |
| 1687 rationem, sed motus ex consilio alterius; nondum est omnino | |
| 1688 perfecta operatio ipsius, quantum ad rationem dirigentem, et | |
| 1689 quantum ad appetitum moventem. Unde si bonum operetur, non tamen | |
| 53 | 1690 simpliciter bene; quod est bene vivere.</p><p title="I-II q. 57 a. 5 ad 3"><a name="35921"><span class="ref">[35921] Iª-IIae q. 57 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1691 dicendum quod verum intellectus practici aliter accipitur quam |
| 1692 verum intellectus speculativi, ut dicitur in VI Ethic. Nam verum | |
| 1693 intellectus speculativi accipitur per conformitatem intellectus ad | |
| 1694 rem. Et quia intellectus non potest infallibiliter conformari rebus | |
| 1695 in contingentibus, sed solum in necessariis; ideo nullus habitus | |
| 1696 speculativus contingentium est intellectualis virtus, sed solum est | |
| 1697 circa necessaria. Verum autem intellectus practici accipitur per | |
| 1698 conformitatem ad appetitum rectum. Quae quidem conformitas in | |
| 1699 necessariis locum non habet, quae voluntate humana non fiunt, sed | |
| 1700 solum in contingentibus quae possunt a nobis fieri, sive sint | |
| 1701 agibilia interiora, sive factibilia exteriora. Et ideo circa sola | |
| 1702 contingentia ponitur virtus intellectus practici, circa factibilia | |
| 53 | 1703 quidem, ars; circa agibilia vero prudentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 57 a. 6 arg. 1"><a name="35922"><span class="ref">[35922] Iª-IIae q. 57 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1704 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter adiungantur prudentiae |
| 1705 eubulia, synesis et gnome. Eubulia enim est habitus quo bene | |
| 1706 consiliamur, ut dicitur in VI Ethic. Sed bene consiliari pertinet | |
| 1707 ad prudentiam, ut in eodem libro dicitur. Ergo eubulia non est | |
| 53 | 1708 virtus adiuncta prudentiae, sed magis est ipsa prudentia.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 arg. 2"><a name="35923"><span class="ref">[35923] Iª-IIae q. 57 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1709 ad superiorem pertinet de inferioribus iudicare. Illa ergo virtus |
| 1710 videtur suprema, cuius est actus iudicium. Sed synesis est bene | |
| 1711 iudicativa. Ergo synesis non est virtus adiuncta prudentiae, sed | |
| 53 | 1712 magis ipsa est principalis.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 arg. 3"><a name="35924"><span class="ref">[35924] Iª-IIae q. 57 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1713 sicut diversa sunt ea de quibus est iudicandum, ita etiam diversa |
| 1714 sunt ea de quibus est consiliandum. Sed circa omnia consiliabilia | |
| 1715 ponitur una virtus, scilicet eubulia. Ergo ad bene iudicandum de | |
| 1716 agendis, non oportet ponere, praeter synesim, aliam virtutem, | |
| 53 | 1717 scilicet gnomen.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 arg. 4"><a name="35925"><span class="ref">[35925] Iª-IIae q. 57 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1718 Tullius ponit, in sua rhetorica, tres alias partes prudentiae, |
| 1719 scilicet memoriam praeteritorum, intelligentiam praesentium, et | |
| 1720 providentiam futurorum. Macrobius etiam ponit, super somnium | |
| 1721 Scipionis, quasdam alias partes prudentiae, scilicet cautionem, | |
| 1722 docilitatem, et alia huiusmodi. Non videntur igitur solae huiusmodi | |
| 53 | 1723 virtutes prudentiae adiungi.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 s. c."><a name="35926"><span class="ref">[35926] Iª-IIae q. 57 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1724 est auctoritas philosophi, in VI Ethic., qui has tres virtutes |
| 53 | 1725 ponit prudentiae adiunctas.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 co."><a name="35927"><span class="ref">[35927] Iª-IIae q. 57 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1726 dicendum quod in omnibus potentiis ordinatis illa est principalior, |
| 1727 quae ad principaliorem actum ordinatur. Circa agibilia autem humana | |
| 1728 tres actus rationis inveniuntur, quorum primus est consiliari, | |
| 1729 secundus iudicare, tertius est praecipere. Primi autem duo | |
| 1730 respondent actibus intellectus speculativi qui sunt inquirere et | |
| 1731 iudicare, nam consilium inquisitio quaedam est. Sed tertius actus | |
| 1732 proprius est practici intellectus, inquantum est operativus, non | |
| 1733 enim ratio habet praecipere ea quae per hominem fieri non possunt. | |
| 1734 Manifestum est autem quod in his quae per hominem fiunt, | |
| 1735 principalis actus est praecipere, ad quem alii ordinantur. Et ideo | |
| 1736 virtuti quae est bene praeceptiva, scilicet prudentiae, tanquam | |
| 1737 principaliori, adiunguntur tanquam secundariae, eubulia, quae est | |
| 1738 bene consiliativa, et synesis et gnome, quae sunt partes | |
| 53 | 1739 iudicativae; de quarum distinctione dicetur.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 ad 1"><a name="35928"><span class="ref">[35928] Iª-IIae q. 57 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1740 ergo dicendum quod prudentia est bene consiliativa, non quasi bene |
| 1741 consiliari sit immediate actus eius, sed quia hunc actum perficit | |
| 53 | 1742 mediante virtute sibi subiecta, quae est eubulia.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 ad 2"><a name="35929"><span class="ref">[35929] Iª-IIae q. 57 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1743 dicendum quod iudicium in agendis ad aliquid ulterius ordinatur, |
| 1744 contingit enim aliquem bene iudicare de aliquo agendo, et tamen non | |
| 1745 recte exequi. Sed ultimum complementum est, quando ratio iam bene | |
| 53 | 1746 praecipit de agendis.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 ad 3"><a name="35930"><span class="ref">[35930] Iª-IIae q. 57 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1747 dicendum quod iudicium de unaquaque re fit per propria principia |
| 1748 eius. Inquisitio autem nondum est per propria principia, quia his | |
| 1749 habitis, non esset opus inquisitione, sed iam res esset inventa. Et | |
| 1750 ideo una sola virtus ordinatur ad bene consiliandum, duae autem | |
| 1751 virtutes ad bene iudicandum, quia distinctio non est in communibus | |
| 1752 principiis, sed in propriis. Unde et in speculativis una est | |
| 1753 dialectica inquisitiva de omnibus, scientiae autem demonstrativae, | |
| 1754 quae sunt iudicativae, sunt diversae de diversis. Distinguuntur | |
| 1755 autem synesis et gnome secundum diversas regulas quibus iudicatur, | |
| 1756 nam synesis est iudicativa de agendis secundum communem legem; | |
| 1757 gnome autem secundum ipsam rationem naturalem, in his in quibus | |
| 53 | 1758 deficit lex communis; sicut plenius infra patebit.</p><p title="I-II q. 57 a. 6 ad 4"><a name="35931"><span class="ref">[35931] Iª-IIae q. 57 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1759 dicendum quod memoria, intelligentia et providentia, similiter |
| 1760 etiam cautio et docilitas, et alia huiusmodi, non sunt virtutes | |
| 1761 diversae a prudentia, sed quodammodo comparantur ad ipsam sicut | |
| 1762 partes integrales, inquantum omnia ista requiruntur ad perfectionem | |
| 1763 prudentiae. Sunt etiam et quaedam partes subiectivae, seu species | |
| 1764 prudentiae, sicut oeconomica, regnativa, et huiusmodi. Sed | |
| 1765 praedicta tria sunt quasi partes potentiales prudentiae, quia | |
| 1766 ordinantur sicut secundarium ad principale. Et de his infra | |
| 59 | 1767 dicetur.</p></div></div><div id="q58" class="q"><h2>Quaestio 58</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 58 pr."><a name="35932"><span class="ref">[35932] |
| 53 | 1768 Iª-IIae q. 58 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 1769 virtutibus moralibus. Et primo, de distinctione earum a virtutibus |
| 1770 intellectualibus; secundo, de distinctione earum ab invicem, | |
| 1771 secundum propriam materiam; tertio, de distinctione principalium, | |
| 1772 vel cardinalium, ab aliis. Circa primum quaeruntur quinque. Primo, | |
| 1773 utrum omnis virtus sit virtus moralis. Secundo, utrum virtus | |
| 1774 moralis distinguatur ab intellectuali. Tertio, utrum sufficienter | |
| 1775 dividatur virtus per intellectualem et moralem. Quarto, utrum | |
| 1776 moralis virtus possit esse sine intellectuali. Quinto, utrum e | |
| 53 | 1777 converso, intellectualis virtus possit esse sine morali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 58 a. 1 arg. 1"><a name="35933"><span class="ref">[35933] Iª-IIae q. 58 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1778 sic proceditur. Videtur quod omnis virtus sit moralis. Virtus enim |
| 1779 moralis dicitur a more, idest consuetudine. Sed omnium virtutum | |
| 53 | 1780 actus consuescere possumus. Ergo omnis virtus est moralis.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 arg. 2"><a name="35934"><span class="ref">[35934] Iª-IIae q. 58 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1781 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus moralis est habitus |
| 1782 electivus in medietate rationis consistens</i>. Sed omnis virtus | |
| 1783 videtur esse habitus electivus, quia actus cuiuslibet virtutis | |
| 1784 possumus ex electione facere. Omnis etiam virtus aliqualiter in | |
| 1785 medio rationis consistit, ut infra patebit. Ergo omnis virtus est | |
| 53 | 1786 moralis.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 arg. 3"><a name="35935"><span class="ref">[35935] Iª-IIae q. 58 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1787 Tullius dicit, in sua rhetorica, quod <i>virtus est habitus in |
| 1788 modum naturae, rationi consentaneus</i>. Sed cum omnis virtus | |
| 1789 humana ordinetur ad bonum hominis, oportet quod sit consentanea | |
| 1790 rationi, cum bonum hominis sit secundum rationem esse, ut Dionysius | |
| 53 | 1791 dicit. Ergo omnis virtus est moralis.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 s. c."><a name="35936"><span class="ref">[35936] Iª-IIae q. 58 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1792 est quod philosophus dicit, in I Ethic., <i>dicentes de moribus, |
| 1793 non dicimus quoniam sapiens vel intelligens; sed quoniam mitis vel | |
| 1794 sobrius</i>. Sic igitur sapientia et intellectus non sunt morales. | |
| 1795 Quae tamen sunt virtutes, sicut supra dictum est. Non ergo omnis | |
| 53 | 1796 virtus est moralis.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 co."><a name="35937"><span class="ref">[35937] Iª-IIae q. 58 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1797 dicendum quod ad huius evidentiam, considerare oportet quid sit |
| 1798 mos, sic enim scire poterimus quid sit moralis virtus. Mos autem | |
| 1799 duo significat. Quandoque enim significat consuetudinem, sicut | |
| 1800 dicitur Act. XV, <i>nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non | |
| 1801 poteritis salvi fieri</i>. Quandoque vero significat inclinationem | |
| 1802 quandam naturalem, vel quasi naturalem, ad aliquid agendum, unde | |
| 1803 etiam et brutorum animalium dicuntur aliqui mores; unde dicitur II | |
| 1804 Machab. XI, quod <i>leonum more irruentes in hostes, prostraverunt | |
| 1805 eos</i>. Et sic accipitur mos in Psalmo LXVII, ubi dicitur, <i>qui | |
| 1806 habitare facit unius moris in domo</i>. Et hae quidem duae | |
| 1807 significationes in nullo distinguuntur, apud Latinos, quantum ad | |
| 1808 vocem. In Graeco autem distinguuntur, nam ethos, quod apud nos | |
| 1809 morem significat, quandoque habet primam longam, et scribitur per | |
| 1810 eta, Graecam litteram; quandoque habet primam correptam, et | |
| 1811 scribitur per epsilon. Dicitur autem virtus moralis a more, | |
| 1812 secundum quod mos significat quandam inclinationem naturalem, vel | |
| 1813 quasi naturalem, ad aliquid agendum. Et huic significationi moris | |
| 1814 propinqua est alia significatio, qua significat consuetudinem, nam | |
| 1815 consuetudo quodammodo vertitur in naturam, et facit inclinationem | |
| 1816 similem naturali. Manifestum est autem quod inclinatio ad actum | |
| 1817 proprie convenit appetitivae virtuti, cuius est movere omnes | |
| 1818 potentias ad agendum, ut ex supradictis patet. Et ideo non omnis | |
| 1819 virtus dicitur moralis, sed solum illa quae est in vi | |
| 53 | 1820 appetitiva.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 ad 1"><a name="35938"><span class="ref">[35938] Iª-IIae q. 58 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1821 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de more, secundum quod |
| 53 | 1822 significat consuetudinem.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 ad 2"><a name="35939"><span class="ref">[35939] Iª-IIae q. 58 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1823 dicendum quod omnis actus virtutis potest ex electione agi, sed |
| 1824 electionem rectam agit sola virtus quae est in appetitiva parte | |
| 1825 animae, dictum est enim supra quod eligere est actus appetitivae | |
| 1826 partis. Unde habitus electivus, qui scilicet est electionis | |
| 1827 principium, est solum ille qui perficit vim appetitivam, quamvis | |
| 53 | 1828 etiam aliorum habituum actus sub electione cadere possint.</p><p title="I-II q. 58 a. 1 ad 3"><a name="35940"><span class="ref">[35940] Iª-IIae q. 58 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1829 dicendum quod natura est principium motus, sicut dicitur in II |
| 1830 Physic. Movere autem ad agendum proprium est appetitivae partis. Et | |
| 1831 ideo assimilari naturae in consentiendo rationi, est proprium | |
| 53 | 1832 virtutum quae sunt in vi appetitiva.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 58 a. 2 arg. 1"><a name="35941"><span class="ref">[35941] Iª-IIae q. 58 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1833 sic proceditur. Videtur quod virtus moralis ab intellectuali non |
| 1834 distinguatur. Dicit enim Augustinus, in libro de Civ. Dei, quod | |
| 1835 <i>virtus est ars recte vivendi</i>. Sed ars est virtus | |
| 1836 intellectualis. Ergo virtus moralis ab intellectuali non | |
| 53 | 1837 differt.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 arg. 2"><a name="35942"><span class="ref">[35942] Iª-IIae q. 58 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1838 plerique in definitione virtutum moralium ponunt scientiam, sicut |
| 1839 quidam definiunt quod perseverantia est scientia vel habitus eorum | |
| 1840 quibus est immanendum vel non immanendum; et sanctitas est scientia | |
| 1841 faciens fideles et servantes quae ad Deum iusta. Scientia autem est | |
| 1842 virtus intellectualis. Ergo virtus moralis non debet distingui ab | |
| 53 | 1843 intellectuali.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 arg. 3"><a name="35943"><span class="ref">[35943] Iª-IIae q. 58 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1844 Augustinus dicit, in I Soliloq., quod <i>virtus est recta et |
| 1845 perfecta ratio</i>. Sed hoc pertinet ad virtutem intellectualem, ut | |
| 1846 patet in VI Ethic. ergo virtus moralis non est distincta ab | |
| 53 | 1847 intellectuali.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 arg. 4"><a name="35944"><span class="ref">[35944] Iª-IIae q. 58 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1848 nihil distinguitur ab eo quod in eius definitione ponitur. Sed |
| 1849 virtus intellectualis ponitur in definitione virtutis moralis, | |
| 1850 dicit enim philosophus, in II Ethic., quod <i>virtus moralis est | |
| 1851 habitus electivus existens in medietate determinata ratione, prout | |
| 1852 sapiens determinabit</i>. Huiusmodi autem recta ratio determinans | |
| 1853 medium virtutis moralis, pertinet ad virtutem intellectualem, ut | |
| 1854 dicitur in VI Ethic. Ergo virtus moralis non distinguitur ab | |
| 53 | 1855 intellectuali.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 s. c."><a name="35945"><span class="ref">[35945] Iª-IIae q. 58 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1856 est quod dicitur in I Ethic., <i>determinatur virtus secundum |
| 1857 differentiam hanc, dicimus enim harum has quidem intellectuales, | |
| 53 | 1858 has vero morales</i>.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 co."><a name="35946"><span class="ref">[35946] Iª-IIae q. 58 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1859 dicendum quod omnium humanorum operum principium primum ratio est, |
| 1860 et quaecumque alia principia humanorum operum inveniantur, | |
| 1861 quodammodo rationi obediunt; diversimode tamen. Nam quaedam rationi | |
| 1862 obediunt omnino ad nutum, absque omni contradictione, sicut | |
| 1863 corporis membra, si fuerint in sua natura consistentia; statim enim | |
| 1864 ad imperium rationis, manus aut pes movetur ad opus. Unde | |
| 1865 philosophus dicit, in I Polit., quod anima regit corpus despotico | |
| 1866 principatu, idest sicut dominus servum, qui ius contradicendi non | |
| 1867 habet. Posuerunt igitur quidam quod omnia principia activa quae | |
| 1868 sunt in homine, hoc modo se habent ad rationem. Quod quidem si | |
| 1869 verum esset, sufficeret quod ratio esset perfecta, ad bene agendum. | |
| 1870 Unde, cum virtus sit habitus quo perficimur ad bene agendum, | |
| 1871 sequeretur quod in sola ratione esset, et sic nulla virtus esset | |
| 1872 nisi intellectualis. Et haec fuit opinio Socratis, qui dixit omnes | |
| 1873 virtutes esse prudentias, ut dicitur in VI Ethic. Unde ponebat quod | |
| 1874 homo, scientia in eo existente, peccare non poterat; sed quicumque | |
| 1875 peccabat, peccabat propter ignorantiam. Hoc autem procedit ex | |
| 1876 suppositione falsi. Pars enim appetitiva obedit rationi non omnino | |
| 1877 ad nutum, sed cum aliqua contradictione, unde philosophus dicit, in | |
| 1878 I Polit., quod ratio imperat appetitivae principatu politico, quo | |
| 1879 scilicet aliquis praeest liberis, qui habent ius in aliquo | |
| 1880 contradicendi. Unde Augustinus dicit, super Psalm., quod | |
| 1881 <i>interdum praecedit intellectus, et sequitur tardus aut nullus | |
| 1882 affectus</i>, intantum quod quandoque passionibus vel habitibus | |
| 1883 appetitivae partis hoc agitur, ut usus rationis in particulari | |
| 1884 impediatur. Et secundum hoc, aliqualiter verum est quod Socrates | |
| 1885 dixit, quod scientia praesente, non peccatur, si tamen hoc | |
| 1886 extendatur usque ad usum rationis in particulari eligibili. Sic | |
| 1887 igitur ad hoc quod homo bene agat, requiritur quod non solum ratio | |
| 1888 sit bene disposita per habitum virtutis intellectualis; sed etiam | |
| 1889 quod vis appetitiva sit bene disposita per habitum virtutis | |
| 1890 moralis. Sicut igitur appetitus distinguitur a ratione, ita virtus | |
| 1891 moralis distinguitur ab intellectuali. Unde sicut appetitus est | |
| 1892 principium humani actus secundum quod participat aliqualiter | |
| 1893 rationem, ita habitus moralis habet rationem virtutis humanae, | |
| 53 | 1894 inquantum rationi conformatur.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 ad 1"><a name="35947"><span class="ref">[35947] Iª-IIae q. 58 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1895 ergo dicendum quod Augustinus communiter accipit artem, pro |
| 1896 qualibet recta ratione. Et sic sub arte includitur etiam prudentia, | |
| 1897 quae ita est recta ratio agibilium, sicut ars est recta ratio | |
| 1898 factibilium. Et secundum hoc, quod dicit quod virtus est ars recte | |
| 1899 vivendi, essentialiter convenit prudentiae, participative autem | |
| 53 | 1900 aliis virtutibus, prout secundum prudentiam diriguntur.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 ad 2"><a name="35948"><span class="ref">[35948] Iª-IIae q. 58 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1901 dicendum quod tales definitiones, a quibuscumque inveniantur datae, |
| 1902 processerunt ex opinione Socratica, et sunt exponendae eo modo quo | |
| 53 | 1903 de arte praedictum est.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 ad 3"><a name="35949"><span class="ref">[35949] Iª-IIae q. 58 a. 2 ad 3</span></a> Et similiter |
| 1904 dicendum est ad tertium.</p><p title="I-II q. 58 a. 2 ad 4"><a name="35950"><span class="ref">[35950] Iª-IIae q. 58 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 1905 dicendum quod recta ratio, quae est secundum prudentiam, ponitur in |
| 1906 definitione virtutis moralis, non tanquam pars essentiae eius, sed | |
| 1907 sicut quiddam participatum in omnibus virtutibus moralibus, | |
| 53 | 1908 inquantum prudentia dirigit omnes virtutes morales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 58 a. 3 arg. 1"><a name="35951"><span class="ref">[35951] Iª-IIae q. 58 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1909 sic proceditur. Videtur quod virtus humana non sufficienter |
| 1910 dividatur per virtutem moralem et intellectualem. Prudentia enim | |
| 1911 videtur esse aliquid medium inter virtutem moralem et | |
| 1912 intellectualem, connumeratur enim virtutibus intellectualibus in VI | |
| 1913 Ethic.; et etiam ab omnibus communiter connumeratur inter quatuor | |
| 1914 virtutes cardinales, quae sunt morales, ut infra patebit. Non ergo | |
| 1915 sufficienter dividitur virtus per intellectualem et moralem, sicut | |
| 53 | 1916 per immediata.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 arg. 2"><a name="35952"><span class="ref">[35952] Iª-IIae q. 58 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1917 continentia et perseverantia, et etiam patientia, non computantur |
| 1918 inter virtutes intellectuales. Nec etiam sunt virtutes morales, | |
| 1919 quia non tenent medium in passionibus, sed abundant in eis | |
| 1920 passiones. Non ergo sufficienter dividitur virtus per | |
| 53 | 1921 intellectuales et morales.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 arg. 3"><a name="35953"><span class="ref">[35953] Iª-IIae q. 58 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1922 fides, spes et caritas quaedam virtutes sunt. Non tamen sunt |
| 1923 virtutes intellectuales, hae enim solum sunt quinque, scilicet | |
| 1924 scientia, sapientia, intellectus, prudentia et ars, ut dictum est. | |
| 1925 Nec etiam sunt virtutes morales, quia non sunt circa passiones, | |
| 1926 circa quas maxime est moralis virtus. Ergo virtus non sufficienter | |
| 53 | 1927 dividitur per intellectuales et morales.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 s. c."><a name="35954"><span class="ref">[35954] Iª-IIae q. 58 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1928 est quod philosophus dicit, in II Ethic., <i>duplicem esse |
| 53 | 1929 virtutem, hanc quidem intellectualem, illam autem moralem</i>.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 co."><a name="35955"><span class="ref">[35955] Iª-IIae q. 58 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1930 dicendum quod virtus humana est quidam habitus perficiens hominem |
| 1931 ad bene operandum. Principium autem humanorum actuum in homine non | |
| 1932 est nisi duplex, scilicet intellectus sive ratio, et appetitus, | |
| 1933 haec enim sunt duo moventia in homine, ut dicitur in III de anima. | |
| 1934 Unde omnis virtus humana oportet quod sit perfectiva alicuius | |
| 1935 istorum principiorum. Si quidem igitur sit perfectiva intellectus | |
| 1936 speculativi vel practici ad bonum hominis actum, erit virtus | |
| 1937 intellectualis, si autem sit perfectiva appetitivae partis, erit | |
| 1938 virtus moralis. Unde relinquitur quod omnis virtus humana vel est | |
| 53 | 1939 intellectualis vel moralis.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 ad 1"><a name="35956"><span class="ref">[35956] Iª-IIae q. 58 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1940 ergo dicendum quod prudentia, secundum essentiam suam, est |
| 1941 intellectualis virtus. Sed secundum materiam, convenit cum | |
| 1942 virtutibus moralibus, est enim recta ratio agibilium, ut supra | |
| 53 | 1943 dictum est. Et secundum hoc, virtutibus moralibus connumeratur.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 ad 2"><a name="35957"><span class="ref">[35957] Iª-IIae q. 58 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1944 dicendum quod continentia et perseverantia non sunt perfectiones |
| 1945 appetitivae virtutis sensitivae. Quod ex hoc patet, quod in | |
| 1946 continente et perseverante superabundant inordinatae passiones, | |
| 1947 quod non esset, si appetitus sensitivus esset perfectus aliquo | |
| 1948 habitu conformante ipsum rationi. Est autem continentia, seu | |
| 1949 perseverantia, perfectio rationalis partis, quae se tenet contra | |
| 1950 passiones ne deducatur. Deficit tamen a ratione virtutis, quia | |
| 1951 virtus intellectiva quae facit rationem se bene habere circa | |
| 1952 moralia, praesupponit appetitum rectum finis, ut recte se habeat | |
| 1953 circa principia, idest fines, ex quibus ratiocinatur; quod | |
| 1954 continenti et perseveranti deest. Neque etiam potest esse perfecta | |
| 1955 operatio quae a duabus potentiis procedit, nisi utraque potentia | |
| 1956 perficiatur per debitum habitum, sicut non sequitur perfecta actio | |
| 1957 alicuius agentis per instrumentum, si instrumentum non sit bene | |
| 1958 dispositum, quantumcumque principale agens sit perfectum. Unde si | |
| 1959 appetitus sensitivus, quem movet rationalis pars, non sit | |
| 1960 perfectus; quantumcumque rationalis pars sit perfecta, actio | |
| 1961 consequens non erit perfecta. Unde nec principium actionis erit | |
| 1962 virtus. Et propter hoc, continentia a delectationibus, et | |
| 1963 perseverantia a tristitiis, non sunt virtutes, sed aliquid minus | |
| 53 | 1964 virtute, ut philosophus dicit, in VII Ethic.</p><p title="I-II q. 58 a. 3 ad 3"><a name="35958"><span class="ref">[35958] Iª-IIae q. 58 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1965 dicendum quod fides, spes et caritas sunt supra virtutes humanas, |
| 1966 sunt enim virtutes hominis prout est factus particeps divinae | |
| 53 | 1967 gratiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 58 a. 4 arg. 1"><a name="35959"><span class="ref">[35959] Iª-IIae q. 58 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1968 sic proceditur. Videtur quod virtus moralis possit esse sine |
| 1969 intellectuali. <i>Virtus enim moralis</i>, ut dicit Tullius, <i>est | |
| 1970 habitus in modum naturae, rationi consentaneus</i>. Sed natura etsi | |
| 1971 consentiat alicui superiori rationi moventi, non tamen oportet quod | |
| 1972 illa ratio naturae coniungatur in eodem, sicut patet in rebus | |
| 1973 naturalibus cognitione carentibus. Ergo potest esse in homine | |
| 1974 virtus moralis in modum naturae, inclinans ad consentiendum | |
| 1975 rationi, quamvis illius hominis ratio non sit perfecta per virtutem | |
| 53 | 1976 intellectualem.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 arg. 2"><a name="35960"><span class="ref">[35960] Iª-IIae q. 58 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1977 per virtutem intellectualem homo consequitur rationis usum |
| 1978 perfectum. Sed quandoque contingit quod aliqui in quibus non multum | |
| 1979 viget usus rationis, sunt virtuosi et Deo accepti. Ergo videtur | |
| 53 | 1980 quod virtus moralis possit esse sine virtute intellectuali.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 arg. 3"><a name="35961"><span class="ref">[35961] Iª-IIae q. 58 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1981 virtus moralis facit inclinationem ad bene operandum. Sed quidam |
| 1982 habent naturalem inclinationem ad bene operandum, etiam absque | |
| 1983 rationis iudicio. Ergo virtutes morales possunt esse sine | |
| 53 | 1984 intellectuali.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 s. c."><a name="35962"><span class="ref">[35962] Iª-IIae q. 58 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1985 est quod Gregorius dicit, in XXII Moral., quod <i>ceterae virtutes, |
| 1986 nisi ea quae appetunt, prudenter agant, virtutes esse nequaquam | |
| 1987 possunt</i>. Sed prudentia est virtus intellectualis, ut supra | |
| 1988 dictum est. Ergo virtutes morales non possunt esse sine | |
| 53 | 1989 intellectualibus.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 co."><a name="35963"><span class="ref">[35963] Iª-IIae q. 58 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1990 dicendum quod virtus moralis potest quidem esse sine quibusdam |
| 1991 intellectualibus virtutibus, sicut sine sapientia, scientia et | |
| 1992 arte, non autem potest esse sine intellectu et prudentia. Sine | |
| 1993 prudentia quidem esse non potest moralis virtus, quia moralis | |
| 1994 virtus est habitus electivus, idest faciens bonam electionem. Ad | |
| 1995 hoc autem quod electio sit bona, duo requiruntur. Primo, ut sit | |
| 1996 debita intentio finis, et hoc fit per virtutem moralem, quae vim | |
| 1997 appetitivam inclinat ad bonum conveniens rationi, quod est finis | |
| 1998 debitus. Secundo, ut homo recte accipiat ea quae sunt ad finem, et | |
| 1999 hoc non potest esse nisi per rationem recte consiliantem, | |
| 2000 iudicantem et praecipientem; quod pertinet ad prudentiam et ad | |
| 2001 virtutes sibi annexas, ut supra dictum est. Unde virtus moralis | |
| 2002 sine prudentia esse non potest. Et per consequens nec sine | |
| 2003 intellectu. Per intellectum enim cognoscuntur principia naturaliter | |
| 2004 nota, tam in speculativis quam in operativis. Unde sicut recta | |
| 2005 ratio in speculativis, inquantum procedit ex principiis naturaliter | |
| 2006 cognitis, praesupponit intellectum principiorum; ita etiam | |
| 53 | 2007 prudentia, quae est recta ratio agibilium.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 ad 1"><a name="35964"><span class="ref">[35964] Iª-IIae q. 58 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2008 ergo dicendum quod inclinatio naturae in rebus carentibus ratione, |
| 2009 est absque electione, et ideo talis inclinatio non requirit ex | |
| 2010 necessitate rationem. Sed inclinatio virtutis moralis est cum | |
| 2011 electione, et ideo ad suam perfectionem indiget quod sit ratio | |
| 53 | 2012 perfecta per virtutem intellectualem.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 ad 2"><a name="35965"><span class="ref">[35965] Iª-IIae q. 58 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2013 dicendum quod in virtuoso non oportet quod vigeat usus rationis |
| 2014 quantum ad omnia, sed solum quantum ad ea quae sunt agenda secundum | |
| 2015 virtutem. Et sic usus rationis viget in omnibus virtuosis. Unde | |
| 2016 etiam qui videntur simplices, eo quod carent mundana astutia, | |
| 2017 possunt esse prudentes; secundum illud Matth. X, <i>estote | |
| 53 | 2018 prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae</i>.</p><p title="I-II q. 58 a. 4 ad 3"><a name="35966"><span class="ref">[35966] Iª-IIae q. 58 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2019 dicendum quod naturalis inclinatio ad bonum virtutis, est quaedam |
| 2020 inchoatio virtutis, non autem est virtus perfecta. Huiusmodi enim | |
| 2021 inclinatio, quanto est fortior, tanto potest esse periculosior, | |
| 2022 nisi recta ratio adiungatur, per quam fiat recta electio eorum quae | |
| 2023 conveniunt ad debitum finem, sicut equus currens, si sit caecus, | |
| 2024 tanto fortius impingit et laeditur, quanto fortius currit. Et ideo, | |
| 2025 etsi virtus moralis non sit ratio recta, ut Socrates dicebat; non | |
| 2026 tamen solum est secundum rationem rectam, inquantum inclinat ad id | |
| 2027 quod est secundum rationem rectam, ut Platonici posuerunt; sed | |
| 2028 etiam oportet quod sit cum ratione recta, ut Aristoteles dicit, in | |
| 53 | 2029 VI Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 58 a. 5 arg. 1"><a name="35967"><span class="ref">[35967] Iª-IIae q. 58 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2030 sic proceditur. Videtur quod virtus intellectualis possit esse sine |
| 2031 virtute morali. Perfectio enim prioris non dependet a perfectione | |
| 2032 posterioris. Sed ratio est prior appetitu sensitivo, et movens | |
| 2033 ipsum. Ergo virtus intellectualis quae est perfectio rationis, non | |
| 2034 dependet a virtute morali, quae est perfectio appetitivae partis. | |
| 53 | 2035 Potest ergo esse sine ea.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 arg. 2"><a name="35968"><span class="ref">[35968] Iª-IIae q. 58 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2036 moralia sunt materia prudentiae, sicut factibilia sunt materia |
| 2037 artis. Sed ars potest esse sine propria materia, sicut faber sine | |
| 2038 ferro. Ergo et prudentia potest esse sine virtutibus moralibus, | |
| 2039 quae tamen inter omnes intellectuales virtutes, maxime moralibus | |
| 53 | 2040 coniuncta videtur.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 arg. 3"><a name="35969"><span class="ref">[35969] Iª-IIae q. 58 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2041 prudentia est virtus bene consiliativa, ut dicitur in VI Ethic. Sed |
| 2042 multi bene consiliantur, quibus tamen virtutes morales desunt. Ergo | |
| 53 | 2043 prudentia potest esse sine virtute morali.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 s. c."><a name="35970"><span class="ref">[35970] Iª-IIae q. 58 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2044 velle malum facere opponitur directe virtuti morali; non autem |
| 2045 opponitur alicui quod sine virtute morali esse potest. Opponitur | |
| 2046 autem prudentiae quod volens peccet, ut dicitur in VI Ethic. Non | |
| 53 | 2047 ergo prudentia potest esse sine virtute morali.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 co."><a name="35971"><span class="ref">[35971] Iª-IIae q. 58 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2048 dicendum quod aliae virtutes intellectuales sine virtute morali |
| 2049 esse possunt, sed prudentia sine virtute morali esse non potest. | |
| 2050 Cuius ratio est, quia prudentia est recta ratio agibilium; non | |
| 2051 autem solum in universali, sed etiam in particulari, in quibus sunt | |
| 2052 actiones. Recta autem ratio praeexigit principia ex quibus ratio | |
| 2053 procedit. Oportet autem rationem circa particularia procedere non | |
| 2054 solum ex principiis universalibus, sed etiam ex principiis | |
| 2055 particularibus. Circa principia quidem universalia agibilium, homo | |
| 2056 recte se habet per naturalem intellectum principiorum, per quem | |
| 2057 homo cognoscit quod nullum malum est agendum; vel etiam per aliquam | |
| 2058 scientiam practicam. Sed hoc non sufficit ad recte ratiocinandum | |
| 2059 circa particularia. Contingit enim quandoque quod huiusmodi | |
| 2060 universale principium cognitum per intellectum vel scientiam, | |
| 2061 corrumpitur in particulari per aliquam passionem, sicut | |
| 2062 concupiscenti, quando concupiscentia vincit, videtur hoc esse bonum | |
| 2063 quod concupiscit, licet sit contra universale iudicium rationis. Et | |
| 2064 ideo, sicut homo disponitur ad recte se habendum circa principia | |
| 2065 universalia, per intellectum naturalem vel per habitum scientiae; | |
| 2066 ita ad hoc quod recte se habeat circa principia particularia | |
| 2067 agibilium, quae sunt fines, oportet quod perficiatur per aliquos | |
| 2068 habitus secundum quos fiat quodammodo homini connaturale recte | |
| 2069 iudicare de fine. Et hoc fit per virtutem moralem, virtuosus enim | |
| 2070 recte iudicat de fine virtutis, <i>quia qualis unusquisque est, | |
| 2071 talis finis videtur ei</i>, ut dicitur in III Ethic. Et ideo ad | |
| 2072 rectam rationem agibilium, quae est prudentia, requiritur quod homo | |
| 53 | 2073 habeat virtutem moralem.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 ad 1"><a name="35972"><span class="ref">[35972] Iª-IIae q. 58 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2074 ergo dicendum quod ratio, secundum quod est apprehensiva finis, |
| 2075 praecedit appetitum finis, sed appetitus finis praecedit rationem | |
| 2076 ratiocinantem ad eligendum ea quae sunt ad finem, quod pertinet ad | |
| 2077 prudentiam. Sicut etiam in speculativis, intellectus principiorum | |
| 53 | 2078 est principium rationis syllogizantis.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 ad 2"><a name="35973"><span class="ref">[35973] Iª-IIae q. 58 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2079 dicendum quod principia artificialium non diiudicantur a nobis bene |
| 2080 vel male secundum dispositionem appetitus nostri, sicut fines, qui | |
| 2081 sunt moralium principia, sed solum per considerationem rationis. Et | |
| 2082 ideo ars non requirit virtutem perficientem appetitum, sicut | |
| 53 | 2083 requirit prudentia.</p><p title="I-II q. 58 a. 5 ad 3"><a name="35974"><span class="ref">[35974] Iª-IIae q. 58 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2084 dicendum quod prudentia non solum est bene consiliativa, sed etiam |
| 2085 bene iudicativa et bene praeceptiva. Quod esse non potest, nisi | |
| 2086 removeatur impedimentum passionum corrumpentium iudicium et | |
| 59 | 2087 praeceptum prudentiae; et hoc per virtutem moralem.</p></div></div><div id="q59" class="q"><h2>Quaestio 59</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 59 pr."><a name="35975"><span class="ref">[35975] |
| 53 | 2088 Iª-IIae q. 59 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 2089 distinctione moralium virtutum ad invicem. Et quia virtutes morales |
| 2090 quae sunt circa passiones, distinguuntur secundum diversitatem | |
| 2091 passionum, oportet primo considerare comparationem virtutis ad | |
| 2092 passionem; secundo, distinctionem moralium virtutum secundum | |
| 2093 passiones. Circa primum quaeruntur quinque. Primo, utrum virtus | |
| 2094 moralis sit passio. Secundo, utrum virtus moralis possit esse cum | |
| 2095 passione. Tertio, utrum possit esse cum tristitia. Quarto, utrum | |
| 2096 omnis virtus moralis sit circa passionem. Quinto, utrum aliqua | |
| 53 | 2097 virtus moralis possit esse sine passione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 59 a. 1 arg. 1"><a name="35976"><span class="ref">[35976] Iª-IIae q. 59 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2098 sic proceditur. Videtur quod virtus moralis sit passio. Medium enim |
| 2099 est eiusdem generis cum extremis. Sed virtus moralis est medium | |
| 53 | 2100 inter passiones. Ergo virtus moralis est passio.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 arg. 2"><a name="35977"><span class="ref">[35977] Iª-IIae q. 59 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2101 virtus et vitium, cum sint contraria, sunt in eodem genere. Sed |
| 2102 quaedam passiones vitia esse dicuntur, ut invidia et ira. Ergo | |
| 53 | 2103 etiam quaedam passiones sunt virtutes.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 arg. 3"><a name="35978"><span class="ref">[35978] Iª-IIae q. 59 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2104 misericordia quaedam passio est, est enim tristitia de alienis |
| 2105 malis, ut supra dictum est. <i>Hanc autem Cicero, locutor egregius, | |
| 2106 non dubitavit appellare virtutem</i>; ut Augustinus dicit, in IX de | |
| 53 | 2107 Civ. Dei. Ergo passio potest esse virtus moralis.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 s. c."><a name="35979"><span class="ref">[35979] Iª-IIae q. 59 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2108 est quod dicitur in II Ethic., quod <i>passiones neque virtutes |
| 53 | 2109 sunt neque malitiae</i>.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 co."><a name="35980"><span class="ref">[35980] Iª-IIae q. 59 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2110 dicendum quod virtus moralis non potest esse passio. Et hoc patet |
| 2111 triplici ratione. Primo quidem, quia passio est motus quidam | |
| 2112 appetitus sensitivi, ut supra dictum est. Virtus autem moralis non | |
| 2113 est motus aliquis, sed magis principium appetitivi motus, habitus | |
| 2114 quidam existens. Secundo quia passiones ex seipsis non habent | |
| 2115 rationem boni vel mali. Bonum enim vel malum hominis est secundum | |
| 2116 rationem, unde passiones, secundum se consideratae, se habent et ad | |
| 2117 bonum et ad malum, secundum quod possunt convenire rationi vel non | |
| 2118 convenire. Nihil autem tale potest esse virtus, cum virtus solum ad | |
| 2119 bonum se habeat, ut supra dictum est. Tertio quia, dato quod aliqua | |
| 2120 passio se habeat solum ad bonum, vel solum ad malum, secundum | |
| 2121 aliquem modum; tamen motus passionis, inquantum passio est, | |
| 2122 principium habet in ipso appetitu, et terminum in ratione, in cuius | |
| 2123 conformitatem appetitus tendit. Motus autem virtutis est e | |
| 2124 converso, principium habens in ratione et terminum in appetitu, | |
| 2125 secundum quod a ratione movetur. Unde in definitione virtutis | |
| 2126 moralis dicitur, in II Ethic., <i>quod est habitus electivus in | |
| 2127 medietate consistens determinata ratione, prout sapiens | |
| 53 | 2128 determinabit</i>.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 ad 1"><a name="35981"><span class="ref">[35981] Iª-IIae q. 59 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2129 ergo dicendum quod virtus, secundum suam essentiam, non est medium |
| 2130 inter passiones, sed secundum suum effectum, quia scilicet inter | |
| 53 | 2131 passiones medium constituit.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 ad 2"><a name="35982"><span class="ref">[35982] Iª-IIae q. 59 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2132 dicendum quod, si vitium dicatur habitus secundum quem quis male |
| 2133 operatur, manifestum est quod nulla passio est vitium. Si vero | |
| 2134 dicatur vitium peccatum, quod est actus vitiosus, sic nihil | |
| 2135 prohibet passionem esse vitium, et e contrario concurrere ad actum | |
| 2136 virtutis; secundum quod passio vel contrariatur rationi, vel | |
| 53 | 2137 sequitur actum rationis.</p><p title="I-II q. 59 a. 1 ad 3"><a name="35983"><span class="ref">[35983] Iª-IIae q. 59 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2138 dicendum quod misericordia dicitur esse virtus, idest virtutis |
| 2139 actus, secundum quod <i>motus ille animi rationi servit, quando | |
| 2140 scilicet ita praebetur misericordia, ut iustitia conservetur, sive | |
| 2141 cum indigenti tribuitur, sive cum ignoscitur poenitenti</i>, ut | |
| 2142 Augustinus dicit ibidem. Si tamen misericordia dicatur aliquis | |
| 2143 habitus quo homo perficitur ad rationabiliter miserendum, nihil | |
| 2144 prohibet misericordiam sic dictam esse virtutem. Et eadem est ratio | |
| 53 | 2145 de similibus passionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 59 a. 2 arg. 1"><a name="35984"><span class="ref">[35984] Iª-IIae q. 59 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2146 sic proceditur. Videtur quod virtus moralis cum passione esse non |
| 2147 possit. Dicit enim philosophus, in IV Topic., quod <i>mitis est qui | |
| 2148 non patitur, patiens autem qui patitur et non deducitur</i>. Et | |
| 2149 eadem ratio est de omnibus virtutibus moralibus. Ergo omnis virtus | |
| 53 | 2150 moralis est sine passione.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 arg. 2"><a name="35985"><span class="ref">[35985] Iª-IIae q. 59 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2151 virtus est quaedam recta habitudo animae, sicut sanitas corporis, |
| 2152 ut dicitur in VII Physic., unde virtus quaedam sanitas animae esse | |
| 2153 videtur, ut Tullius dicit, in IV de Tuscul. quaest. Passiones autem | |
| 2154 animae dicuntur morbi quidam animae, ut in eodem libro Tullius | |
| 2155 dicit. Sanitas autem non compatitur secum morbum. Ergo neque virtus | |
| 53 | 2156 compatitur animae passionem.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 arg. 3"><a name="35986"><span class="ref">[35986] Iª-IIae q. 59 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2157 virtus moralis requirit perfectum usum rationis etiam in |
| 2158 particularibus. Sed hoc impeditur per passiones, dicit enim | |
| 2159 philosophus, in VI Ethic., quod <i>delectationes corrumpunt | |
| 2160 existimationem prudentiae</i>; et Sallustius dicit, in Catilinario, | |
| 2161 quod non facile verum perspicit animus, ubi illa officiunt, | |
| 2162 scilicet animi passiones. Virtus ergo moralis non potest esse cum | |
| 53 | 2163 passione.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 s. c."><a name="35987"><span class="ref">[35987] Iª-IIae q. 59 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2164 est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, <i>si perversa est |
| 2165 voluntas, perversos habebit hos motus</i>, scilicet passionum, si | |
| 2166 autem recta est, <i>non solum inculpabiles, verum etiam laudabiles | |
| 2167 erunt</i>. Sed nullum laudabile excluditur per virtutem moralem. | |
| 2168 Virtus ergo moralis non excludit passiones, sed potest esse cum | |
| 53 | 2169 ipsis.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 co."><a name="35988"><span class="ref">[35988] Iª-IIae q. 59 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2170 dicendum quod circa hoc fuit discordia inter Stoicos et |
| 2171 Peripateticos, sicut Augustinus dicit, IX de Civ. Dei. Stoici enim | |
| 2172 posuerunt quod passiones animae non possunt esse in sapiente, sive | |
| 2173 virtuoso, Peripatetici vero, quorum sectam Aristoteles instituit, | |
| 2174 ut Augustinus dicit in IX de Civ. Dei, posuerunt quod passiones | |
| 2175 simul cum virtute morali esse possunt, sed ad medium reductae. Haec | |
| 2176 autem diversitas, sicut Augustinus ibidem dicit, magis erat | |
| 2177 secundum verba, quam secundum eorum sententias. Quia enim Stoici | |
| 2178 non distinguebant inter appetitum intellectivum, qui est voluntas, | |
| 2179 et inter appetitum sensitivum, qui per irascibilem et | |
| 2180 concupiscibilem dividitur; non distinguebant in hoc passiones | |
| 2181 animae ab aliis affectionibus humanis, quod passiones animae sint | |
| 2182 motus appetitus sensitivi, aliae vero affectiones, quae non sunt | |
| 2183 passiones animae, sunt motus appetitus intellectivi, qui dicitur | |
| 2184 voluntas, sicut Peripatetici distinxerunt, sed solum quantum ad hoc | |
| 2185 quod passiones esse dicebant quascumque affectiones rationi | |
| 2186 repugnantes. Quae si ex deliberatione oriantur, in sapiente, seu in | |
| 2187 virtuoso, esse non possunt. Si autem subito oriantur, hoc in | |
| 2188 virtuoso potest accidere, <i>eo quod animi visa quae appellant | |
| 2189 phantasias, non est in potestate nostra utrum aliquando incidant | |
| 2190 animo; et cum veniunt ex terribilibus rebus, necesse est ut | |
| 2191 sapientis animum moveant, ita ut paulisper vel pavescat metu, vel | |
| 2192 tristitia contrahatur, tanquam his passionibus praevenientibus | |
| 2193 rationis officium; nec tamen approbant ista, eisque | |
| 2194 consentiunt</i>; ut Augustinus narrat in IX de Civ. Dei, ab Agellio | |
| 2195 dictum. Sic igitur, si passiones dicantur inordinatae affectiones, | |
| 2196 non possunt esse in virtuoso, ita quod post deliberationem eis | |
| 2197 consentiatur; ut Stoici posuerunt. Si vero passiones dicantur | |
| 2198 quicumque motus appetitus sensitivi, sic possunt esse in virtuoso, | |
| 2199 secundum quod sunt a ratione ordinati. Unde Aristoteles dicit, in | |
| 2200 II Ethic., quod <i>non bene quidam determinant virtutes | |
| 2201 impassibilitates quasdam et quietes, quoniam simpliciter | |
| 2202 dicunt</i>, sed deberent dicere quod sunt quietes a passionibus | |
| 53 | 2203 quae sunt ut non oportet, et quando non oportet.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 ad 1"><a name="35989"><span class="ref">[35989] Iª-IIae q. 59 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2204 ergo dicendum quod philosophus exemplum illud inducit, sicut et |
| 2205 multa alia in libris logicalibus, non secundum opinionem propriam, | |
| 2206 sed secundum opinionem aliorum. Haec autem fuit opinio Stoicorum, | |
| 2207 quod virtutes essent sine passionibus animae. Quam opinionem | |
| 2208 philosophus excludit in II Ethic., dicens virtutes non esse | |
| 2209 impassibilitates. Potest tamen dici quod, cum dicitur quod mitis | |
| 53 | 2210 non patitur, intelligendum est secundum passionem inordinatam.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 ad 2"><a name="35990"><span class="ref">[35990] Iª-IIae q. 59 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2211 dicendum quod ratio illa, et omnes similes quas Tullius ad hoc |
| 2212 inducit in IV libro de Tuscul. quaest., procedit de passionibus | |
| 53 | 2213 secundum quod significant inordinatas affectiones.</p><p title="I-II q. 59 a. 2 ad 3"><a name="35991"><span class="ref">[35991] Iª-IIae q. 59 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2214 dicendum quod passio praeveniens iudicium rationis, si in animo |
| 2215 praevaleat ut ei consentiatur, impedit consilium et iudicium | |
| 2216 rationis. Si vero sequatur, quasi ex ratione imperata, adiuvat ad | |
| 53 | 2217 exequendum imperium rationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 59 a. 3 arg. 1"><a name="35992"><span class="ref">[35992] Iª-IIae q. 59 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2218 sic proceditur. Videtur quod virtus cum tristitia esse non possit. |
| 2219 Virtutes enim sunt sapientiae effectus, secundum illud Sap. VIII, | |
| 2220 sobrietatem et iustitiam docet, scilicet divina sapientia, | |
| 2221 prudentiam et virtutem. Sed sapientiae convictus non habet | |
| 2222 amaritudinem, ut postea subditur. Ergo nec virtutes cum tristitia | |
| 53 | 2223 esse possunt.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 arg. 2"><a name="35993"><span class="ref">[35993] Iª-IIae q. 59 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2224 tristitia est impedimentum operationis; ut patet per philosophum, |
| 2225 in VII et X Ethic. Sed impedimentum bonae operationis repugnat | |
| 53 | 2226 virtuti. Ergo tristitia repugnat virtuti.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 arg. 3"><a name="35994"><span class="ref">[35994] Iª-IIae q. 59 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2227 tristitia est quaedam animi aegritudo; ut Tullius eam vocat, in III |
| 2228 de Tuscul. quaest. Sed aegritudo animae contrariatur virtuti, quae | |
| 2229 est bona animae habitudo. Ergo tristitia contrariatur virtuti, nec | |
| 53 | 2230 potest simul esse cum ea.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 s. c."><a name="35995"><span class="ref">[35995] Iª-IIae q. 59 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2231 est quod Christus fuit perfectus virtute. Sed in eo fuit tristitia, |
| 2232 dicit enim, ut habetur Matth. XXVI, <i>tristis est anima mea usque | |
| 53 | 2233 ad mortem</i>. Ergo tristitia potest esse cum virtute.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 co."><a name="35996"><span class="ref">[35996] Iª-IIae q. 59 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2234 dicendum quod sicut dicit Augustinus, XIV de Civ. Dei, <i>Stoici |
| 2235 voluerunt, pro tribus perturbationibus, in animo sapientis esse | |
| 2236 tres eupathias, idest tres bonas passiones, pro cupiditate scilicet | |
| 2237 voluntatem; pro laetitia, gaudium; pro metu, cautionem</i>. Pro | |
| 2238 tristitia vero, negaverunt posse aliquid esse in animo sapientis, | |
| 2239 duplici ratione. Primo quidem, quia tristitia est de malo quod iam | |
| 2240 accidit. Nullum autem malum aestimant posse accidere sapienti, | |
| 2241 crediderunt enim quod, sicut solum hominis bonum est virtus, bona | |
| 2242 autem corporalia nulla bona hominis sunt; ita solum inhonestum est | |
| 2243 hominis malum, quod in virtuoso esse non potest. Sed hoc | |
| 2244 irrationabiliter dicitur. Cum enim homo sit ex anima et corpore | |
| 2245 compositus, id quod confert ad vitam corporis conservandam, aliquod | |
| 2246 bonum hominis est, non tamen maximum, quia eo potest homo male uti. | |
| 2247 Unde et malum huic bono contrarium in sapiente esse potest, et | |
| 2248 tristitiam moderatam inducere. Praeterea, etsi virtuosus sine gravi | |
| 2249 peccato esse possit, nullus tamen invenitur qui absque levibus | |
| 2250 peccatis vitam ducat, secundum illud I Ioan. I, <i>si dixerimus | |
| 2251 quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus</i>. Tertio, quia | |
| 2252 virtuosus, etsi peccatum non habeat, forte quandoque habuit. Et de | |
| 2253 hoc laudabiliter dolet; secundum illud II ad Cor. VII, <i>quae | |
| 2254 secundum Deum est tristitia, poenitentiam in salutem stabilem | |
| 2255 operatur</i>. Quarto, quia potest etiam dolere laudabiliter de | |
| 2256 peccato alterius. Unde eo modo quo virtus moralis compatitur alias | |
| 2257 passiones ratione moderatas, compatitur etiam tristitiam. Secundo, | |
| 2258 movebantur ex hoc, quod tristitia est de praesenti malo, timor | |
| 2259 autem de malo futuro, sicut delectatio de bono praesenti, | |
| 2260 desiderium vero de bono futuro. Potest autem hoc ad virtutem | |
| 2261 pertinere, quod aliquis bono habito fruatur, vel non habitum habere | |
| 2262 desideret, vel quod etiam malum futurum caveat. Sed quod malo | |
| 2263 praesenti animus hominis substernatur, quod fit per tristitiam, | |
| 2264 omnino videtur contrarium rationi, unde cum virtute esse non | |
| 2265 potest. Sed hoc irrationabiliter dicitur. Est enim aliquod malum | |
| 2266 quod potest esse virtuoso praesens, ut dictum est. Quod quidem | |
| 2267 malum ratio detestatur. Unde appetitus sensitivus in hoc sequitur | |
| 2268 detestationem rationis, quod de huiusmodi malo tristatur, moderate | |
| 2269 tamen, secundum rationis iudicium. Hoc autem pertinet ad virtutem, | |
| 2270 ut appetitus sensitivus rationi conformetur, ut dictum est. Unde ad | |
| 2271 virtutem pertinet quod tristetur moderate in quibus tristandum est, | |
| 2272 sicut etiam philosophus dicit in II Ethic. Et hoc etiam utile est | |
| 2273 ad fugiendum mala. Sicut enim bona propter delectationem promptius | |
| 2274 quaeruntur, ita mala propter tristitiam fortius fugiuntur. Sic | |
| 2275 igitur dicendum est quod tristitia de his quae conveniunt virtuti, | |
| 2276 non potest simul esse cum virtute, quia virtus in propriis | |
| 2277 delectatur. Sed de his quae quocumque modo repugnant virtuti, | |
| 53 | 2278 virtus moderate tristatur.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 ad 1"><a name="35997"><span class="ref">[35997] Iª-IIae q. 59 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2279 ergo dicendum quod ex illa auctoritate habetur quod de sapientia |
| 2280 sapiens non tristetur. Tristatur tamen de his quae sunt impeditiva | |
| 2281 sapientiae. Et ideo in beatis, in quibus nullum impedimentum | |
| 53 | 2282 sapientiae esse potest, tristitia locum non habet.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 ad 2"><a name="35998"><span class="ref">[35998] Iª-IIae q. 59 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2283 dicendum quod tristitia impedit operationem de qua tristamur, sed |
| 53 | 2284 adiuvat ad ea promptius exequenda per quae tristitia fugitur.</p><p title="I-II q. 59 a. 3 ad 3"><a name="35999"><span class="ref">[35999] Iª-IIae q. 59 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2285 dicendum quod tristitia immoderata est animae aegritudo, tristitia |
| 2286 autem moderata ad bonam habitudinem animae pertinet, secundum | |
| 53 | 2287 statum praesentis vitae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 59 a. 4 arg. 1"><a name="36000"><span class="ref">[36000] Iª-IIae q. 59 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2288 sic proceditur. Videtur quod omnis virtus moralis sit circa |
| 2289 passiones. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod <i>circa | |
| 2290 voluptates et tristitias est moralis virtus</i>. Sed delectatio et | |
| 2291 tristitia sunt passiones, ut supra dictum est. Ergo omnis virtus | |
| 53 | 2292 moralis est circa passiones.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 arg. 2"><a name="36001"><span class="ref">[36001] Iª-IIae q. 59 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2293 rationale per participationem est subiectum moralium virtutum, ut |
| 2294 dicitur in I Ethic. Sed huiusmodi pars animae est in qua sunt | |
| 2295 passiones, ut supra dictum est. Ergo omnis virtus moralis est circa | |
| 53 | 2296 passiones.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 arg. 3"><a name="36002"><span class="ref">[36002] Iª-IIae q. 59 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2297 in omni virtute morali est invenire aliquam passionem. Aut ergo |
| 2298 omnes sunt circa passiones, aut nulla. Sed aliquae sunt circa | |
| 2299 passiones, ut fortitudo et temperantia, ut dicitur in III Ethic. | |
| 53 | 2300 Ergo omnes virtutes morales sunt circa passiones.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 s. c."><a name="36003"><span class="ref">[36003] Iª-IIae q. 59 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2301 est quod iustitia, quae est virtus moralis, non est circa |
| 53 | 2302 passiones, ut dicitur in V Ethic.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 co."><a name="36004"><span class="ref">[36004] Iª-IIae q. 59 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2303 dicendum quod virtus moralis perficit appetitivam partem animae |
| 2304 ordinando ipsam in bonum rationis. Est autem rationis bonum id quod | |
| 2305 est secundum rationem moderatum seu ordinatum. Unde circa omne id | |
| 2306 quod contingit ratione ordinari et moderari, contingit esse | |
| 2307 virtutem moralem. Ratio autem ordinat non solum passiones appetitus | |
| 2308 sensitivi; sed etiam ordinat operationes appetitus intellectivi, | |
| 2309 qui est voluntas, quae non est subiectum passionis, ut supra dictum | |
| 2310 est. Et ideo non omnis virtus moralis est circa passiones; sed | |
| 53 | 2311 quaedam circa passiones, quaedam circa operationes.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 ad 1"><a name="36005"><span class="ref">[36005] Iª-IIae q. 59 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2312 ergo dicendum quod non omnis virtus moralis est circa delectationes |
| 2313 et tristitias sicut circa propriam materiam, sed sicut circa | |
| 2314 aliquid consequens proprium actum. Omnis enim virtuosus delectatur | |
| 2315 in actu virtutis, et tristatur in contrario. Unde philosophus post | |
| 2316 praemissa verba subdit quod, <i>si virtutes sunt circa actus et | |
| 2317 passiones; omni autem passioni et omni actui sequitur delectatio et | |
| 2318 tristitia; propter hoc virtus erit circa delectationes et | |
| 53 | 2319 tristitias</i>, scilicet sicut circa aliquid consequens.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 ad 2"><a name="36006"><span class="ref">[36006] Iª-IIae q. 59 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2320 dicendum quod rationale per participationem non solum est appetitus |
| 2321 sensitivus, qui est subiectum passionum; sed etiam voluntas, in qua | |
| 53 | 2322 non sunt passiones, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 59 a. 4 ad 3"><a name="36007"><span class="ref">[36007] Iª-IIae q. 59 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2323 dicendum quod in quibusdam virtutibus sunt passiones sicut propria |
| 2324 materia, in quibusdam autem non. Unde non est eadem ratio de | |
| 53 | 2325 omnibus, ut infra ostendetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 59 a. 5 arg. 1"><a name="36008"><span class="ref">[36008] Iª-IIae q. 59 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2326 sic proceditur. Videtur quod virtus moralis possit esse absque |
| 2327 passione. Quanto enim virtus moralis est perfectior, tanto magis | |
| 2328 superat passiones. Ergo in suo perfectissimo esse, est omnino | |
| 53 | 2329 absque passionibus.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 arg. 2"><a name="36009"><span class="ref">[36009] Iª-IIae q. 59 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2330 tunc unumquodque est perfectum, quando est remotum a suo contrario, |
| 2331 et ab his quae ad contrarium inclinant. Sed passiones inclinant ad | |
| 2332 peccatum, quod virtuti contrariatur, unde Rom. VII, nominantur | |
| 2333 passiones peccatorum. Ergo perfecta virtus est omnino absque | |
| 53 | 2334 passione.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 arg. 3"><a name="36010"><span class="ref">[36010] Iª-IIae q. 59 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2335 secundum virtutem Deo conformamur; ut patet per Augustinum, in |
| 2336 libro de moribus Eccles. Sed Deus omnia operatur sine passione. | |
| 53 | 2337 Ergo virtus perfectissima est absque omni passione.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 s. c."><a name="36011"><span class="ref">[36011] Iª-IIae q. 59 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2338 est quod nullus iustus est qui non gaudet iusta operatione, ut |
| 2339 dicitur in I Ethic. Sed gaudium est passio. Ergo iustitia non | |
| 53 | 2340 potest esse sine passione. Et multo minus aliae virtutes.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 co."><a name="36012"><span class="ref">[36012] Iª-IIae q. 59 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2341 dicendum quod, si passiones dicamus inordinatas affectiones, sicut |
| 2342 Stoici posuerunt; sic manifestum est quod virtus perfecta est sine | |
| 2343 passionibus. Si vero passiones dicamus omnes motus appetitus | |
| 2344 sensitivi, sic planum est quod virtutes morales quae sunt circa | |
| 2345 passiones sicut circa propriam materiam, sine passionibus esse non | |
| 2346 possunt. Cuius ratio est, quia secundum hoc, sequeretur quod virtus | |
| 2347 moralis faceret appetitum sensitivum omnino otiosum. Non autem ad | |
| 2348 virtutem pertinet quod ea quae sunt subiecta rationi, a propriis | |
| 2349 actibus vacent, sed quod exequantur imperium rationis, proprios | |
| 2350 actus agendo. Unde sicut virtus membra corporis ordinat ad actus | |
| 2351 exteriores debitos, ita appetitum sensitivum ad motus proprios | |
| 2352 ordinatos. Virtutes vero morales quae non sunt circa passiones, sed | |
| 2353 circa operationes, possunt esse sine passionibus (et huiusmodi | |
| 2354 virtus est iustitia), quia per eas applicatur voluntas ad proprium | |
| 2355 actum, qui non est passio. Sed tamen ad actum iustitiae sequitur | |
| 2356 gaudium, ad minus in voluntate, quod non est passio. Et si hoc | |
| 2357 gaudium multiplicetur per iustitiae perfectionem, fiet gaudii | |
| 2358 redundantia usque ad appetitum sensitivum; secundum quod vires | |
| 2359 inferiores sequuntur motum superiorum, ut supra dictum est. Et sic | |
| 2360 per redundantiam huiusmodi, quanto virtus fuerit perfectior, tanto | |
| 53 | 2361 magis passionem causat.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 ad 1"><a name="36013"><span class="ref">[36013] Iª-IIae q. 59 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2362 ergo dicendum quod virtus passiones inordinatas superat, moderatas |
| 53 | 2363 autem producit.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 ad 2"><a name="36014"><span class="ref">[36014] Iª-IIae q. 59 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2364 dicendum quod passiones inordinatae inducunt ad peccandum, non |
| 53 | 2365 autem si sunt moderatae.</p><p title="I-II q. 59 a. 5 ad 3"><a name="36015"><span class="ref">[36015] Iª-IIae q. 59 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2366 dicendum quod bonum in unoquoque consideratur secundum conditionem |
| 2367 suae naturae. In Deo autem et Angelis non est appetitus sensitivus, | |
| 2368 sicut est in homine. Et ideo bona operatio Dei et Angeli est omnino | |
| 2369 sine passione, sicut et sine corpore, bona autem operatio hominis | |
| 59 | 2370 est cum passione, sicut et cum corporis ministerio.</p></div></div><div id="q60" class="q"><h2>Quaestio 60</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 60 pr."><a name="36016"><span class="ref">[36016] |
| 53 | 2371 Iª-IIae q. 60 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 2372 distinctione virtutum moralium ad invicem. Et circa hoc quaeruntur |
| 2373 quinque. Primo, utrum sit tantum una virtus moralis. Secundo, utrum | |
| 2374 distinguantur virtutes morales quae sunt circa operationes, ab his | |
| 2375 quae sunt circa passiones. Tertio, utrum circa operationes sit una | |
| 2376 tantum moralis virtus. Quarto, utrum circa diversas passiones sint | |
| 2377 diversae morales virtutes. Quinto, utrum virtutes morales | |
| 53 | 2378 distinguantur secundum diversa obiecta passionum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 60 a. 1 arg. 1"><a name="36017"><span class="ref">[36017] Iª-IIae q. 60 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2379 sic proceditur. Videtur quod sit una tantum moralis virtus. Sicut |
| 2380 enim in actibus moralibus directio pertinet ad rationem, quae est | |
| 2381 subiectum intellectualium virtutum; ita inclinatio pertinet ad vim | |
| 2382 appetitivam, quae est subiectum moralium virtutum. Sed una est | |
| 2383 intellectualis virtus dirigens in omnibus moralibus actibus, | |
| 2384 scilicet prudentia. Ergo etiam una tantum est moralis virtus | |
| 53 | 2385 inclinans in omnibus moralibus actibus.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 arg. 2"><a name="36018"><span class="ref">[36018] Iª-IIae q. 60 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2386 habitus non distinguuntur secundum materialia obiecta, sed secundum |
| 2387 formales rationes obiectorum. Formalis autem ratio boni ad quod | |
| 2388 ordinatur virtus moralis, est unum, scilicet modus rationis. Ergo | |
| 53 | 2389 videtur quod sit una tantum moralis virtus.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 arg. 3"><a name="36019"><span class="ref">[36019] Iª-IIae q. 60 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2390 moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed finis |
| 2391 omnium virtutum moralium communis est unus, scilicet felicitas; | |
| 2392 proprii autem et propinqui sunt infiniti. Non sunt autem infinitae | |
| 53 | 2393 virtutes morales. Ergo videtur quod sit una tantum.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 s. c."><a name="36020"><span class="ref">[36020] Iª-IIae q. 60 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2394 est quod unus habitus non potest esse in diversis potentiis, ut |
| 2395 supra dictum est. Sed subiectum virtutum moralium est pars | |
| 2396 appetitiva animae, quae per diversas potentias distinguitur, ut in | |
| 2397 primo dictum est. Ergo non potest esse una tantum virtus | |
| 53 | 2398 moralis.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 co."><a name="36021"><span class="ref">[36021] Iª-IIae q. 60 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2399 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutes morales sunt |
| 2400 habitus quidam appetitivae partis. Habitus autem specie differunt | |
| 2401 secundum speciales differentias obiectorum, ut supra dictum est. | |
| 2402 Species autem obiecti appetibilis, sicut et cuiuslibet rei, | |
| 2403 attenditur secundum formam specificam, quae est ab agente. Est | |
| 2404 autem considerandum quod materia patientis se habet ad agens | |
| 2405 dupliciter. Quandoque enim recipit formam agentis secundum eandem | |
| 2406 rationem, prout est in agente, sicut est in omnibus agentibus | |
| 2407 univocis. Et sic necesse est quod, si agens est unum specie, quod | |
| 2408 materia recipiat formam unius speciei, sicut ab igne non generatur | |
| 2409 univoce nisi aliquid existens in specie ignis. Aliquando vero | |
| 2410 materia recipit formam ab agente non secundum eandem rationem, | |
| 2411 prout est in agente, sicut patet in generantibus non univocis, ut | |
| 2412 animal generatur a sole. Et tunc formae receptae in materia ab | |
| 2413 eodem agente, non sunt unius speciei sed diversificantur secundum | |
| 2414 diversam proportionem materiae ad recipiendum influxum agentis, | |
| 2415 sicut videmus quod ab una actione solis generantur per | |
| 2416 putrefactionem animalia diversarum specierum secundum diversam | |
| 2417 proportionem materiae. Manifestum est autem quod in moralibus ratio | |
| 2418 est sicut imperans et movens; vis autem appetitiva est sicut | |
| 2419 imperata et mota. Non autem appetitus recipit impressionem rationis | |
| 2420 quasi univoce, quia non fit rationale per essentiam, sed per | |
| 2421 participationem, ut dicitur in I Ethic. Unde appetibilia secundum | |
| 2422 motionem rationis constituuntur in diversis speciebus, secundum | |
| 2423 quod diversimode se habent ad rationem. Et ita sequitur quod | |
| 2424 virtutes morales sint diversae secundum speciem, et non una | |
| 53 | 2425 tantum.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 ad 1"><a name="36022"><span class="ref">[36022] Iª-IIae q. 60 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2426 ergo dicendum quod obiectum rationis est verum. Est autem eadem |
| 2427 ratio veri in omnibus moralibus, quae sunt contingentia agibilia. | |
| 2428 Unde est una sola virtus in eis dirigens, scilicet prudentia. | |
| 2429 Obiectum autem appetitivae virtutis est bonum appetibile. Cuius est | |
| 2430 diversa ratio, secundum diversam habitudinem ad rationem | |
| 53 | 2431 dirigentem.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 ad 2"><a name="36023"><span class="ref">[36023] Iª-IIae q. 60 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2432 dicendum quod illud formale est unum genere, propter unitatem |
| 2433 agentis. Sed diversificatur specie, propter diversas habitudines | |
| 53 | 2434 recipientium, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 60 a. 1 ad 3"><a name="36024"><span class="ref">[36024] Iª-IIae q. 60 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2435 dicendum quod moralia non habent speciem a fine ultimo sed a |
| 2436 finibus proximis, qui quidem, etsi infiniti sint numero, non tamen | |
| 53 | 2437 infiniti sunt specie.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 60 a. 2 arg. 1"><a name="36025"><span class="ref">[36025] Iª-IIae q. 60 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2438 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non distinguantur ab |
| 2439 invicem per hoc quod quaedam sunt circa operationes, quaedam circa | |
| 2440 passiones. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod virtus | |
| 2441 moralis est circa delectationes et tristitias optimorum operativa. | |
| 2442 Sed voluptates et tristitiae sunt passiones quaedam, ut supra | |
| 2443 dictum est. Ergo eadem virtus quae est circa passiones, est etiam | |
| 53 | 2444 circa operationes, utpote operativa existens.</p><p title="I-II q. 60 a. 2 arg. 2"><a name="36026"><span class="ref">[36026] Iª-IIae q. 60 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2445 passiones sunt principia exteriorum operationum. Si ergo aliquae |
| 2446 virtutes rectificant passiones, oportet quod etiam per consequens | |
| 2447 rectificent operationes. Eaedem ergo virtutes morales sunt circa | |
| 53 | 2448 passiones et operationes.</p><p title="I-II q. 60 a. 2 arg. 3"><a name="36027"><span class="ref">[36027] Iª-IIae q. 60 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2449 ad omnem operationem exteriorem movetur appetitus sensitivus bene |
| 2450 vel male. Sed motus appetitus sensitivi sunt passiones. Ergo eaedem | |
| 53 | 2451 virtutes quae sunt circa operationes, sunt circa passiones.</p><p title="I-II q. 60 a. 2 s. c."><a name="36028"><span class="ref">[36028] Iª-IIae q. 60 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2452 est quod philosophus ponit iustitiam circa operationes; |
| 2453 temperantiam autem et fortitudinem et mansuetudinem, circa | |
| 53 | 2454 passiones quasdam.</p><p title="I-II q. 60 a. 2 co."><a name="36029"><span class="ref">[36029] Iª-IIae q. 60 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2455 dicendum quod operatio et passio dupliciter potest comparari ad |
| 2456 virtutem. Uno modo, sicut effectus. Et hoc modo, omnis moralis | |
| 2457 virtus habet aliquas operationes bonas, quarum est productiva; et | |
| 2458 delectationem aliquam vel tristitiam, quae sunt passiones, ut supra | |
| 2459 dictum est. Alio modo potest comparari operatio ad virtutem | |
| 2460 moralem, sicut materia circa quam est. Et secundum hoc, oportet | |
| 2461 alias esse virtutes morales circa operationes, et alias circa | |
| 2462 passiones. Cuius ratio est, quia bonum et malum in quibusdam | |
| 2463 operationibus attenditur secundum seipsas, qualitercumque homo | |
| 2464 afficiatur ad eas, inquantum scilicet bonum in eis et malum | |
| 2465 accipitur secundum rationem commensurationis ad alterum. Et in | |
| 2466 talibus oportet quod sit aliqua virtus directiva operationum | |
| 2467 secundum seipsas, sicut sunt emptio et venditio, et omnes huiusmodi | |
| 2468 operationes in quibus attenditur ratio debiti vel indebiti ad | |
| 2469 alterum. Et propter hoc, iustitia et partes eius proprie sunt circa | |
| 2470 operationes sicut circa propriam materiam. In quibusdam vero | |
| 2471 operationibus bonum et malum attenditur solum secundum | |
| 2472 commensurationem ad operantem. Et ideo oportet in his bonum et | |
| 2473 malum considerari, secundum quod homo bene vel male afficitur circa | |
| 2474 huiusmodi. Et propter hoc, oportet quod virtutes in talibus sint | |
| 2475 principaliter circa interiores affectiones, quae dicuntur animae | |
| 2476 passiones, sicut patet de temperantia, fortitudine et aliis | |
| 2477 huiusmodi. Contingit autem quod in operationibus quae sunt ad | |
| 2478 alterum, praetermittatur bonum virtutis propter inordinatam animi | |
| 2479 passionem. Et tunc, inquantum corrumpitur commensuratio exterioris | |
| 2480 operationis, est corruptio iustitiae, inquantum autem corrumpitur | |
| 2481 commensuratio interiorum passionum, est corruptio alicuius alterius | |
| 2482 virtutis. Sicut cum propter iram aliquis alium percutit, in ipsa | |
| 2483 percussione indebita corrumpitur iustitia, in immoderantia vero | |
| 53 | 2484 irae corrumpitur mansuetudo. Et idem patet in aliis.</p><p title="I-II q. 60 a. 2 ad 1"><a name="36030"><span class="ref">[36030] Iª-IIae q. 60 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 2485 patet responsio ad obiecta. Nam prima ratio procedit de operatione, |
| 2486 secundum quod est effectus virtutis. Aliae vero duae rationes | |
| 2487 procedunt ex hoc, quod ad idem concurrunt operatio et passio. Sed | |
| 2488 in quibusdam virtus est principaliter circa operationem, in | |
| 53 | 2489 quibusdam circa passionem, ratione praedicta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 60 a. 3 arg. 1"><a name="36031"><span class="ref">[36031] Iª-IIae q. 60 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2490 sic proceditur. Videtur quod sit una tantum virtus moralis circa |
| 2491 operationes. Rectitudo enim omnium operationum exteriorum videtur | |
| 2492 ad iustitiam pertinere. Sed iustitia est una virtus. Ergo una sola | |
| 53 | 2493 virtus est circa operationes.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 arg. 2"><a name="36032"><span class="ref">[36032] Iª-IIae q. 60 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2494 operationes maxime differentes esse videntur quae ordinantur ad |
| 2495 bonum unius, et quae ordinantur ad bonum multitudinis. Sed ista | |
| 2496 diversitas non diversificat virtutes morales, dicit enim | |
| 2497 philosophus, in V Ethic., quod iustitia legalis, quae ordinat actus | |
| 2498 hominum ad commune bonum, non est aliud a virtute quae ordinat | |
| 2499 actus hominis ad unum tantum, nisi secundum rationem. Ergo | |
| 2500 diversitas operationum non causat diversitatem virtutum | |
| 53 | 2501 moralium.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 arg. 3"><a name="36033"><span class="ref">[36033] Iª-IIae q. 60 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2502 si sunt diversae virtutes morales circa diversas operationes, |
| 2503 oporteret quod secundum diversitatem operationum, esset diversitas | |
| 2504 virtutum moralium. Sed hoc patet esse falsum, nam ad iustitiam | |
| 2505 pertinet in diversis generibus commutationum rectitudinem statuere, | |
| 2506 et etiam in distributionibus, ut patet in V Ethic. Non ergo | |
| 53 | 2507 diversae virtutes sunt diversarum operationum.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 s. c."><a name="36034"><span class="ref">[36034] Iª-IIae q. 60 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2508 est quod religio est alia virtus a pietate, quarum tamen utraque |
| 53 | 2509 est circa operationes quasdam.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 co."><a name="36035"><span class="ref">[36035] Iª-IIae q. 60 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2510 dicendum quod omnes virtutes morales quae sunt circa operationes, |
| 2511 conveniunt in quadam generali ratione iustitiae, quae attenditur | |
| 2512 secundum debitum ad alterum, distinguuntur autem secundum diversas | |
| 2513 speciales rationes. Cuius ratio est quia in operationibus | |
| 2514 exterioribus ordo rationis instituitur sicut dictum est, non | |
| 2515 secundum proportionem ad affectionem hominis, sed secundum ipsam | |
| 2516 convenientiam rei in seipsa; secundum quam convenientiam accipitur | |
| 2517 ratio debiti, ex quo constituitur ratio iustitiae, ad iustitiam | |
| 2518 enim pertinere videtur ut quis debitum reddat. Unde omnes huiusmodi | |
| 2519 virtutes quae sunt circa operationes, habent aliquo modo rationem | |
| 2520 iustitiae. Sed debitum non est unius rationis in omnibus, aliter | |
| 2521 enim debetur aliquid aequali, aliter superiori, aliter minori; et | |
| 2522 aliter ex pacto, vel ex promisso, vel ex beneficio suscepto. Et | |
| 2523 secundum has diversas rationes debiti, sumuntur diversae virtutes, | |
| 2524 puta religio est per quam redditur debitum Deo; pietas est per quam | |
| 2525 redditur debitum parentibus vel patriae; gratia est per quam | |
| 53 | 2526 redditur debitum benefactoribus; et sic de aliis.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 ad 1"><a name="36036"><span class="ref">[36036] Iª-IIae q. 60 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2527 ergo dicendum quod iustitia proprie dicta est una specialis virtus, |
| 2528 quae attendit perfectam rationem debiti, quod secundum | |
| 2529 aequivalentiam potest restitui. Dicitur tamen et ampliato nomine | |
| 2530 iustitia, secundum quamcumque debiti redditionem. Et sic non est | |
| 53 | 2531 una specialis virtus.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 ad 2"><a name="36037"><span class="ref">[36037] Iª-IIae q. 60 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2532 dicendum quod iustitia quae intendit bonum commune, est alia virtus |
| 2533 a iustitia quae ordinatur ad bonum privatum alicuius, unde et ius | |
| 2534 commune distinguitur a iure privato; et Tullius ponit unam | |
| 2535 specialem virtutem, pietatem, quae ordinat ad bonum patriae. Sed | |
| 2536 iustitia ordinans hominem ad bonum commune, est generalis per | |
| 2537 imperium, quia omnes actus virtutum ordinat ad finem suum, scilicet | |
| 2538 ad bonum commune. Virtus autem secundum quod a tali iustitia | |
| 2539 imperatur, etiam iustitiae nomen accipit. Et sic virtus a iustitia | |
| 2540 legali non differt nisi ratione, sicut sola ratione differt virtus | |
| 2541 operans secundum seipsam, et virtus operans ad imperium | |
| 53 | 2542 alterius.</p><p title="I-II q. 60 a. 3 ad 3"><a name="36038"><span class="ref">[36038] Iª-IIae q. 60 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2543 dicendum quod in omnibus operationibus ad iustitiam specialem |
| 2544 pertinentibus, est eadem ratio debiti. Et ideo est eadem virtus | |
| 2545 iustitiae, praecipue quantum ad commutationes. Forte enim | |
| 2546 distributiva est alterius speciei a commutativa, sed de hoc infra | |
| 53 | 2547 quaeretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 60 a. 4 arg. 1"><a name="36039"><span class="ref">[36039] Iª-IIae q. 60 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2548 sic proceditur. Videtur quod circa diversas passiones non sint |
| 2549 diversae virtutes morales. Eorum enim quae conveniunt in principio | |
| 2550 et fine, unus est habitus, sicut patet maxime in scientiis. Sed | |
| 2551 omnium passionum unum est principium, scilicet amor; et omnes ad | |
| 2552 eundem finem terminantur, scilicet ad delectationem vel tristitiam; | |
| 2553 ut supra habitum est. Ergo circa omnes passiones est una tantum | |
| 53 | 2554 moralis virtus.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 arg. 2"><a name="36040"><span class="ref">[36040] Iª-IIae q. 60 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2555 si circa diversas passiones essent diversae virtutes morales, |
| 2556 sequeretur quod tot essent virtutes morales quot passiones. Sed hoc | |
| 2557 patet esse falsum, quia circa oppositas passiones est una et eadem | |
| 2558 virtus moralis, sicut fortitudo circa timores et audacias, | |
| 2559 temperantia circa delectationes et tristitias. Non ergo oportet | |
| 53 | 2560 quod circa diversas passiones sint diversae virtutes morales.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 arg. 3"><a name="36041"><span class="ref">[36041] Iª-IIae q. 60 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2561 amor, concupiscentia et delectatio sunt passiones specie |
| 2562 differentes, ut supra habitum est. Sed circa omnes has est una | |
| 2563 virtus, scilicet temperantia. Ergo virtutes morales non sunt | |
| 53 | 2564 diversae circa diversas passiones.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 s. c."><a name="36042"><span class="ref">[36042] Iª-IIae q. 60 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2565 est quod fortitudo est circa timores et audacias; temperantia circa |
| 2566 concupiscentias; mansuetudo circa iras; ut dicitur in III et IV | |
| 53 | 2567 Ethic.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 co."><a name="36043"><span class="ref">[36043] Iª-IIae q. 60 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2568 dicendum quod non potest dici quod circa omnes passiones sit una |
| 2569 sola virtus moralis, sunt enim quaedam passiones ad diversas | |
| 2570 potentias pertinentes; aliae namque pertinent ad irascibilem, aliae | |
| 2571 ad concupiscibilem, ut supra dictum est. Nec tamen oportet quod | |
| 2572 omnis diversitas passionum sufficiat ad virtutes morales | |
| 2573 diversificandas. Primo quidem, quia quaedam passiones sunt quae | |
| 2574 sibi opponuntur secundum contrarietatem, sicut gaudium et | |
| 2575 tristitia, timor et audacia, et alia huiusmodi. Et circa huiusmodi | |
| 2576 passiones sic oppositas, oportet esse unam et eandem virtutem. Cum | |
| 2577 enim virtus moralis in quadam medietate consistat, medium in | |
| 2578 contrariis passionibus secundum eandem rationem instituitur, sicut | |
| 2579 et in naturalibus idem est medium inter contraria, ut inter album | |
| 2580 et nigrum. Secundo, quia diversae passiones inveniuntur secundum | |
| 2581 eundem modum rationi repugnantes, puta secundum impulsum ad id quod | |
| 2582 est contra rationem; vel secundum retractionem ab eo quod est | |
| 2583 secundum rationem. Et ideo diversae passiones concupiscibilis non | |
| 2584 pertinent ad diversas virtutes morales, quia earum motus secundum | |
| 2585 quendam ordinem se invicem consequuntur, utpote ad idem ordinati, | |
| 2586 scilicet ad consequendum bonum, vel ad fugiendum malum; sicut ex | |
| 2587 amore procedit concupiscentia, et ex concupiscentia pervenitur ad | |
| 2588 delectationem. Et eadem ratio est de oppositis, quia ex odio | |
| 2589 sequitur fuga vel abominatio, quae perducit ad tristitiam. Sed | |
| 2590 passiones irascibilis non sunt unius ordinis, sed ad diversa | |
| 2591 ordinantur, nam audacia et timor ordinantur ad aliquod magnum | |
| 2592 periculum; spes et desperatio ad aliquod bonum arduum; ira autem ad | |
| 2593 superandum aliquod contrarium quod nocumentum intulit. Et ideo | |
| 2594 circa has passiones diversae virtutes ordinantur, utpote | |
| 2595 temperantia circa passiones concupiscibilis; fortitudo circa | |
| 2596 timores et audacias; magnanimitas circa spem et desperationem; | |
| 53 | 2597 mansuetudo circa iras.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 ad 1"><a name="36044"><span class="ref">[36044] Iª-IIae q. 60 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2598 ergo dicendum quod omnes passiones conveniunt in uno principio et |
| 2599 fine communi, non autem in uno proprio principio seu fine. Unde hoc | |
| 53 | 2600 non sufficit ad unitatem virtutis moralis.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 ad 2"><a name="36045"><span class="ref">[36045] Iª-IIae q. 60 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2601 dicendum quod, sicut in naturalibus idem est principium quo |
| 2602 receditur ab uno principio, et acceditur ad aliud; et in | |
| 2603 rationalibus est eadem ratio contrariorum, ita etiam virtus | |
| 2604 moralis, quae in modum naturae rationi consentit, est eadem | |
| 53 | 2605 contrariarum passionum.</p><p title="I-II q. 60 a. 4 ad 3"><a name="36046"><span class="ref">[36046] Iª-IIae q. 60 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2606 dicendum quod illae tres passiones ad idem obiectum ordinantur |
| 2607 secundum quendam ordinem, ut dictum est. Et ideo ad eandem virtutem | |
| 53 | 2608 moralem pertinent.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 60 a. 5 arg. 1"><a name="36047"><span class="ref">[36047] Iª-IIae q. 60 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2609 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non distinguantur |
| 2610 secundum obiecta passionum. Sicut enim sunt obiecta passionum, ita | |
| 2611 sunt obiecta operationum. Sed virtutes morales quae sunt circa | |
| 2612 operationes, non distinguuntur secundum obiecta operationum, ad | |
| 2613 eandem enim virtutem iustitiae pertinet emere vel vendere domum, et | |
| 2614 equum. Ergo etiam nec virtutes morales quae sunt circa passiones, | |
| 53 | 2615 diversificantur per obiecta passionum.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 arg. 2"><a name="36048"><span class="ref">[36048] Iª-IIae q. 60 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2616 passiones sunt quidam actus vel motus appetitus sensitivi. Sed |
| 2617 maior diversitas requiritur ad diversitatem habituum, quam ad | |
| 2618 diversitatem actuum. Diversa igitur obiecta quae non diversificant | |
| 2619 speciem passionis, non diversificabunt speciem virtutis moralis. | |
| 2620 Ita scilicet quod de omnibus delectabilibus erit una virtus | |
| 53 | 2621 moralis, et similiter est de aliis.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 arg. 3"><a name="36049"><span class="ref">[36049] Iª-IIae q. 60 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2622 magis et minus non diversificant speciem. Sed diversa delectabilia |
| 2623 non differunt nisi secundum magis et minus. Ergo omnia delectabilia | |
| 2624 pertinent ad unam speciem virtutis. Et eadem ratione, omnia | |
| 2625 terribilia, et similiter de aliis. Non ergo virtus moralis | |
| 53 | 2626 distinguitur secundum obiecta passionum.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 arg. 4"><a name="36050"><span class="ref">[36050] Iª-IIae q. 60 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2627 sicut virtus est operativa boni, ita est impeditiva mali. Sed circa |
| 2628 concupiscentias bonorum sunt diversae virtutes, sicut temperantia | |
| 2629 circa concupiscentias delectationum tactus, et eutrapelia circa | |
| 2630 delectationes ludi. Ergo etiam circa timores malorum debent esse | |
| 53 | 2631 diversae virtutes.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 s. c."><a name="36051"><span class="ref">[36051] Iª-IIae q. 60 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2632 est quod castitas est circa delectabilia venereorum; abstinentia |
| 2633 vero est circa delectabilia ciborum; et eutrapelia circa | |
| 53 | 2634 delectabilia ludorum.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 co."><a name="36052"><span class="ref">[36052] Iª-IIae q. 60 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2635 dicendum quod perfectio virtutis ex ratione dependet, perfectio |
| 2636 autem passionis, ex ipso appetitu sensitivo. Unde oportet quod | |
| 2637 virtutes diversificentur secundum ordinem ad rationem, passiones | |
| 2638 autem, secundum ordinem ad appetitum. Obiecta igitur passionum, | |
| 2639 secundum quod diversimode comparantur ad appetitum sensitivum, | |
| 2640 causant diversas passionum species, secundum vero quod comparantur | |
| 2641 ad rationem, causant diversas species virtutum. Non est autem idem | |
| 2642 motus rationis, et appetitus sensitivi. Unde nihil prohibet aliquam | |
| 2643 differentiam obiectorum causare diversitatem passionum, quae non | |
| 2644 causat diversitatem virtutum, sicut quando una virtus est circa | |
| 2645 multas passiones, ut dictum est, et aliquam etiam differentiam | |
| 2646 obiectorum causare diversitatem virtutum, quae non causat | |
| 2647 diversitatem passionum, cum circa unam passionem, puta | |
| 2648 delectationem, diversae virtutes ordinentur. Et quia diversae | |
| 2649 passiones ad diversas potentias pertinentes, semper pertinent ad | |
| 2650 diversas virtutes, ut dictum est; ideo diversitas obiectorum quae | |
| 2651 respicit diversitatem potentiarum, semper diversificat species | |
| 2652 virtutum; puta quod aliquid sit bonum absolute, et aliquid bonum | |
| 2653 cum aliqua arduitate. Et quia ordine quodam ratio inferiores | |
| 2654 hominis partes regit, et etiam se ad exteriora extendit; ideo etiam | |
| 2655 secundum quod unum obiectum passionis apprehenditur sensu vel | |
| 2656 imaginatione, aut etiam ratione; et secundum etiam quod pertinet ad | |
| 2657 animam, corpus, vel exteriores res; diversam habitudinem habet ad | |
| 2658 rationem; et per consequens natum est diversificare virtutes. Bonum | |
| 2659 igitur hominis, quod est obiectum amoris, concupiscentiae et | |
| 2660 delectationis, potest accipi vel ad sensum corporis pertinens; vel | |
| 2661 ad interiorem animae apprehensionem. Et hoc, sive ordinetur ad | |
| 2662 bonum hominis in seipso, vel quantum ad corpus vel quantum ad | |
| 2663 animam; sive ordinetur ad bonum hominis in ordine ad alios. Et | |
| 2664 omnis talis diversitas, propter diversum ordinem ad rationem, | |
| 2665 diversificat virtutem. Sic igitur si consideretur aliquod bonum, si | |
| 2666 quidem sit per sensum tactus apprehensum, et ad consistentiam | |
| 2667 humanae vitae pertinens in individuo vel in specie, sicut sunt | |
| 2668 delectabilia ciborum et venereorum; erit pertinens ad virtutem | |
| 2669 temperantiae. Delectationes autem aliorum sensuum, cum non sint | |
| 2670 vehementes, non praestant aliquam difficultatem rationi, et ideo | |
| 2671 circa eas non ponitur aliqua virtus, quae est circa difficile, | |
| 2672 sicut et ars, ut dicitur in II Ethic. Bonum autem non sensu, sed | |
| 2673 interiori virtute apprehensum, ad ipsum hominem pertinens secundum | |
| 2674 seipsum, est sicut pecunia et honor; quorum pecunia ordinabilis est | |
| 2675 de se ad bonum corporis; honor autem consistit in apprehensione | |
| 2676 animae. Et haec quidem bona considerari possunt vel absolute, | |
| 2677 secundum quod pertinent ad concupiscibilem; vel cum arduitate | |
| 2678 quadam, secundum quod pertinent ad irascibilem. Quae quidem | |
| 2679 distinctio non habet locum in bonis quae delectant tactum, quia | |
| 2680 huiusmodi sunt quaedam infima, et competunt homini secundum quod | |
| 2681 convenit cum brutis. Circa bonum igitur pecuniae absolute sumptum, | |
| 2682 secundum quod est obiectum concupiscentiae vel delectationis aut | |
| 2683 amoris, est liberalitas. Circa bonum autem huiusmodi cum arduitate | |
| 2684 sumptum, secundum quod est obiectum spei, est magnificentia. Circa | |
| 2685 bonum vero quod est honor, si quidem sit absolute sumptum, secundum | |
| 2686 quod est obiectum amoris, sic est quaedam virtus quae vocatur | |
| 2687 philotimia, idest amor honoris. Si vero cum arduitate consideretur, | |
| 2688 secundum quod est obiectum spei, sic est magnanimitas. Unde | |
| 2689 liberalitas et philotimia videntur esse in concupiscibili, | |
| 2690 magnificentia vero et magnanimitas in irascibili. Bonum vero | |
| 2691 hominis in ordine ad alium, non videtur arduitatem habere, sed | |
| 2692 accipitur ut absolute sumptum, prout est obiectum passionum | |
| 2693 concupiscibilis. Quod quidem bonum potest esse alicui delectabile | |
| 2694 secundum quod praebet se alteri vel in his quae serio fiunt, idest | |
| 2695 in actionibus per rationem ordinatis ad debitum finem; vel in his | |
| 2696 quae fiunt ludo, idest in actionibus ordinatis ad delectationem | |
| 2697 tantum, quae non eodem modo se habent ad rationem sicut prima. In | |
| 2698 seriis autem se exhibet aliquis alteri dupliciter. Uno modo, ut | |
| 2699 delectabilem decentibus verbis et factis, et hoc pertinet ad | |
| 2700 quandam virtutem quam Aristoteles nominat amicitiam; et potest dici | |
| 2701 affabilitas. Alio modo praebet se aliquis alteri ut manifestum, per | |
| 2702 dicta et facta, et hoc pertinet ad aliam virtutem, quam nominat | |
| 2703 veritatem. Manifestatio enim propinquius accedit ad rationem quam | |
| 2704 delectatio; et seria quam iocosa. Unde et circa delectationes | |
| 2705 ludorum est alia virtus, quam philosophus eutrapeliam nominat. Sic | |
| 2706 igitur patet quod, secundum Aristotelem, sunt decem virtutes | |
| 2707 morales circa passiones, scilicet fortitudo, temperantia, | |
| 2708 liberalitas, magnificentia, magnanimitas, philotimia, mansuetudo, | |
| 2709 amicitia, veritas et eutrapelia. Et distinguuntur secundum diversas | |
| 2710 materias vel secundum diversas passiones; vel secundum diversa | |
| 2711 obiecta. Si igitur addatur iustitia, quae est circa operationes, | |
| 53 | 2712 erunt omnes undecim.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 ad 1"><a name="36053"><span class="ref">[36053] Iª-IIae q. 60 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2713 ergo dicendum quod omnia obiecta eiusdem operationis secundum |
| 2714 speciem, eandem habitudinem habent ad rationem; non autem omnia | |
| 2715 obiecta eiusdem passionis secundum speciem, quia operationes non | |
| 53 | 2716 repugnant rationi, sicut passiones.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 ad 2"><a name="36054"><span class="ref">[36054] Iª-IIae q. 60 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2717 dicendum quod alia ratione diversificantur passiones, et alia |
| 53 | 2718 virtutes, sicut dictum est.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 ad 3"><a name="36055"><span class="ref">[36055] Iª-IIae q. 60 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2719 dicendum quod magis et minus non diversificant speciem, nisi |
| 53 | 2720 propter diversam habitudinem ad rationem.</p><p title="I-II q. 60 a. 5 ad 4"><a name="36056"><span class="ref">[36056] Iª-IIae q. 60 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2721 dicendum quod bonum fortius est ad movendum quam malum quia malum |
| 2722 non agit nisi virtute boni, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. | |
| 2723 Nom. Unde malum non facit difficultatem rationi quae requirat | |
| 2724 virtutem, nisi sit excellens, quod videtur esse unum in uno genere | |
| 2725 passionis. Unde circa iras non ponitur nisi una virtus, scilicet | |
| 2726 mansuetudo, et similiter circa audacias una sola, scilicet | |
| 2727 fortitudo. Sed bonum ingerit difficultatem, quae requirit virtutem, | |
| 2728 etiam si non sit excellens in genere talis passionis. Et ideo circa | |
| 2729 concupiscentias ponuntur diversae virtutes morales, ut dictum | |
| 59 | 2730 est.</p></div></div><div id="q61" class="q"><h2>Quaestio 61</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 61 pr."><a name="36057"><span class="ref">[36057] |
| 53 | 2731 Iª-IIae q. 61 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 2732 virtutibus cardinalibus. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, |
| 2733 utrum virtutes morales debeant dici cardinales, vel principales. | |
| 2734 Secundo, de numero earum. Tertio, quae sint. Quarto, utrum | |
| 2735 differant ab invicem. Quinto, utrum dividantur convenienter in | |
| 2736 virtutes politicas, et purgatorias, et purgati animi, et | |
| 53 | 2737 exemplares.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 61 a. 1 arg. 1"><a name="36058"><span class="ref">[36058] Iª-IIae q. 61 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2738 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non debeant dici |
| 2739 cardinales, seu principales. Quae enim ex opposito dividuntur, sunt | |
| 2740 simul natura, ut dicitur in praedicamentis, et sic unum non est | |
| 2741 altero principalius. Sed omnes virtutes ex opposito dividunt genus | |
| 53 | 2742 virtutis. Ergo nullae earum debent dici principales.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 arg. 2"><a name="36059"><span class="ref">[36059] Iª-IIae q. 61 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2743 finis principalior est his quae sunt ad finem. Sed virtutes |
| 2744 theologicae sunt circa finem, virtutes autem morales circa ea quae | |
| 2745 sunt ad finem. Ergo virtutes morales non debent dici principales, | |
| 53 | 2746 seu cardinales; sed magis theologicae.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 arg. 3"><a name="36060"><span class="ref">[36060] Iª-IIae q. 61 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2747 principalius est quod est per essentiam, quam quod est per |
| 2748 participationem. Sed virtutes intellectuales pertinent ad rationale | |
| 2749 per essentiam, virtutes autem morales ad rationale per | |
| 2750 participationem, ut supra dictum est. Ergo virtutes morales non | |
| 53 | 2751 sunt principales, sed magis virtutes intellectuales.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 s. c."><a name="36061"><span class="ref">[36061] Iª-IIae q. 61 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2752 est quod Ambrosius dicit, super Lucam, exponens illud, <i>beati |
| 2753 pauperes spiritu, scimus virtutes esse quatuor cardinales, scilicet | |
| 2754 temperantiam, iustitiam, prudentiam, fortitudinem</i>. Hae autem | |
| 53 | 2755 sunt virtutes morales. Ergo virtutes morales sunt cardinales.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 co."><a name="36062"><span class="ref">[36062] Iª-IIae q. 61 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2756 dicendum quod, cum simpliciter de virtute loquimur, intelligimur |
| 2757 loqui de virtute humana. Virtus autem humana, ut supra dictum est, | |
| 2758 secundum perfectam rationem virtutis dicitur, quae requirit | |
| 2759 rectitudinem appetitus, huiusmodi enim virtus non solum facit | |
| 2760 facultatem bene agendi, sed ipsum etiam usum boni operis causat. | |
| 2761 Sed secundum imperfectam rationem virtutis dicitur virtus quae non | |
| 2762 requirit rectitudinem appetitus, quia solum facit facultatem bene | |
| 2763 agendi, non autem causat boni operis usum. Constat autem quod | |
| 2764 perfectum est principalius imperfecto. Et ideo virtutes quae | |
| 2765 continent rectitudinem appetitus, dicuntur principales. Huiusmodi | |
| 2766 autem sunt virtutes morales; et inter intellectuales, sola | |
| 2767 prudentia, quae etiam quodammodo moralis est, secundum materiam, ut | |
| 2768 ex supradictis patet, unde convenienter inter virtutes morales | |
| 53 | 2769 ponuntur illae quae dicuntur principales, seu cardinales.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 ad 1"><a name="36063"><span class="ref">[36063] Iª-IIae q. 61 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2770 ergo dicendum quod, quando genus univocum dividitur in suas |
| 2771 species, tunc partes divisionis ex aequo se habent secundum | |
| 2772 rationem generis; licet secundum naturam rei, una species sit | |
| 2773 principalior et perfectior alia, sicut homo aliis animalibus. Sed | |
| 2774 quando est divisio alicuius analogi, quod dicitur de pluribus | |
| 2775 secundum prius et posterius; tunc nihil prohibet unum esse | |
| 2776 principalius altero, etiam secundum communem rationem; sicut | |
| 2777 substantia principalius dicitur ens quam accidens. Et talis est | |
| 2778 divisio virtutum in diversa genera virtutum, eo quod bonum rationis | |
| 53 | 2779 non secundum eundem ordinem invenitur in omnibus.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 ad 2"><a name="36064"><span class="ref">[36064] Iª-IIae q. 61 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2780 dicendum quod virtutes theologicae sunt supra hominem, ut supra |
| 2781 dictum est. Unde non proprie dicuntur virtutes humanae, sed | |
| 53 | 2782 superhumanae, vel divinae.</p><p title="I-II q. 61 a. 1 ad 3"><a name="36065"><span class="ref">[36065] Iª-IIae q. 61 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2783 dicendum, quod aliae virtutes intellectuales a prudentia, etsi sint |
| 2784 principaliores quam morales quantum ad subiectum; non tamen sunt | |
| 2785 principaliores quantum ad rationem virtutis, quae respicit bonum, | |
| 53 | 2786 quod est obiectum appetitus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 61 a. 2 arg. 1"><a name="36066"><span class="ref">[36066] Iª-IIae q. 61 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2787 sic proceditur. Videtur quod non sint quatuor virtutes cardinales. |
| 2788 Prudentia enim est directiva aliarum virtutum moralium, ut ex | |
| 2789 supradictis patet. Sed id quod est directivum aliorum, principalius | |
| 53 | 2790 est. Ergo prudentia sola est virtus principalis.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 arg. 2"><a name="36067"><span class="ref">[36067] Iª-IIae q. 61 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2791 virtutes principales sunt aliquo modo morales. Sed ad operationes |
| 2792 morales ordinamur per rationem practicam, et appetitum rectum, ut | |
| 53 | 2793 dicitur in VI Ethic. Ergo solae duae virtutes cardinales sunt.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 arg. 3"><a name="36068"><span class="ref">[36068] Iª-IIae q. 61 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2794 inter alias etiam virtutes una est principalior altera. Sed ad hoc |
| 2795 quod virtus dicatur principalis, non requiritur quod sit | |
| 2796 principalis respectu omnium, sed respectu quarundam. Ergo videtur | |
| 53 | 2797 quod sint multo plures principales virtutes.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 s. c."><a name="36069"><span class="ref">[36069] Iª-IIae q. 61 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2798 est quod Gregorius dicit, in II Moral., <i>in quatuor virtutibus |
| 53 | 2799 tota boni operis structura consurgit</i>.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 co."><a name="36070"><span class="ref">[36070] Iª-IIae q. 61 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2800 dicendum quod numerus aliquorum accipi potest aut secundum |
| 2801 principia formalia aut secundum subiecta, et utroque modo | |
| 2802 inveniuntur quatuor cardinales virtutes. Principium enim formale | |
| 2803 virtutis de qua nunc loquimur, est rationis bonum. Quod quidem | |
| 2804 dupliciter potest considerari. Uno modo, secundum quod in ipsa | |
| 2805 consideratione rationis consistit. Et sic erit una virtus | |
| 2806 principalis, quae dicitur prudentia. Alio modo, secundum quod circa | |
| 2807 aliquid ponitur rationis ordo. Et hoc vel circa operationes, et sic | |
| 2808 est iustitia, vel circa passiones, et sic necesse est esse duas | |
| 2809 virtutes. Ordinem enim rationis necesse est ponere circa passiones, | |
| 2810 considerata repugnantia ipsarum ad rationem. Quae quidem potest | |
| 2811 esse dupliciter. Uno modo secundum quod passio impellit ad aliquid | |
| 2812 contrarium rationi, et sic necesse est quod passio reprimatur, et | |
| 2813 ab hoc denominatur temperantia. Alio modo, secundum quod passio | |
| 2814 retrahit ab eo quod ratio dictat, sicut timor periculorum vel | |
| 2815 laborum, et sic necesse est quod homo firmetur in eo quod est | |
| 2816 rationis, ne recedat; et ab hoc denominatur fortitudo. Similiter | |
| 2817 secundum subiecta, idem numerus invenitur. Quadruplex enim | |
| 2818 invenitur subiectum huius virtutis de qua nunc loquimur, scilicet | |
| 2819 rationale per essentiam, quod prudentia perficit; et rationale per | |
| 2820 participationem, quod dividitur in tria; idest in voluntatem, quae | |
| 2821 est subiectum iustitiae; et in concupiscibilem, quae est subiectum | |
| 2822 temperantiae; et in irascibilem, quae est subiectum | |
| 53 | 2823 fortitudinis.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 ad 1"><a name="36071"><span class="ref">[36071] Iª-IIae q. 61 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2824 ergo dicendum quod prudentia est simpliciter principalior omnibus. |
| 53 | 2825 Sed aliae ponuntur principales unaquaeque in suo genere.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 ad 2"><a name="36072"><span class="ref">[36072] Iª-IIae q. 61 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2826 dicendum quod rationale per participationem dividitur in tria, ut |
| 53 | 2827 dictum est.</p><p title="I-II q. 61 a. 2 ad 3"><a name="36073"><span class="ref">[36073] Iª-IIae q. 61 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2828 dicendum quod omnes aliae virtutes, quarum una est principalior |
| 2829 alia, reducuntur ad praedictas quatuor, et quantum ad subiectum, et | |
| 53 | 2830 quantum ad rationes formales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 61 a. 3 arg. 1"><a name="36074"><span class="ref">[36074] Iª-IIae q. 61 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2831 sic proceditur. Videtur quod aliae virtutes debeant dici magis |
| 2832 principales quam istae. Id enim quod est maximum in unoquoque | |
| 2833 genere, videtur esse principalius. Sed magnanimitas operatur magnum | |
| 2834 in omnibus virtutibus, ut dicitur in IV Ethic. Ergo magnanimitas | |
| 53 | 2835 maxime debet dici principalis virtus.</p><p title="I-II q. 61 a. 3 arg. 2"><a name="36075"><span class="ref">[36075] Iª-IIae q. 61 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2836 illud per quod aliae virtutes firmantur, videtur esse maxime |
| 2837 principalis virtus. Sed humilitas est huiusmodi, dicit enim | |
| 2838 Gregorius quod <i>qui ceteras virtutes sine humilitate congregat, | |
| 2839 quasi paleas in ventum portat</i>. Ergo humilitas videtur esse | |
| 53 | 2840 maxime principalis.</p><p title="I-II q. 61 a. 3 arg. 3"><a name="36076"><span class="ref">[36076] Iª-IIae q. 61 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2841 illud videtur esse principale, quod est perfectissimum. Sed hoc |
| 2842 pertinet ad patientiam; secundum illud Iacobi I, <i>patientia opus | |
| 53 | 2843 perfectum habet</i>. Ergo patientia debet poni principalis.</p><p title="I-II q. 61 a. 3 s. c."><a name="36077"><span class="ref">[36077] Iª-IIae q. 61 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2844 est quod Tullius, in sua rhetorica, ad has quatuor omnes alias |
| 53 | 2845 reducit.</p><p title="I-II q. 61 a. 3 co."><a name="36078"><span class="ref">[36078] Iª-IIae q. 61 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2846 dicendum quod sicut supra dictum est, huiusmodi quatuor virtutes |
| 2847 cardinales accipiuntur secundum quatuor formales rationes virtutis | |
| 2848 de qua loquimur. Quae quidem in aliquibus actibus vel passionibus | |
| 2849 principaliter inveniuntur. Sicut bonum consistens in consideratione | |
| 2850 rationis, principaliter invenitur in ipso rationis imperio; non | |
| 2851 autem in consilio, neque in iudicio, ut supra dictum est. Similiter | |
| 2852 autem bonum rationis prout ponitur in operationibus secundum | |
| 2853 rationem recti et debiti, principaliter invenitur in | |
| 2854 commutationibus vel distributionibus quae sunt ad alterum cum | |
| 2855 aequalitate. Bonum autem refraenandi passiones principaliter | |
| 2856 invenitur in passionibus quas maxime difficile est reprimere, | |
| 2857 scilicet in delectationibus tactus. Bonum autem firmitatis ad | |
| 2858 standum in bono rationis contra impetum passionum, praecipue | |
| 2859 invenitur in periculis mortis, contra quae difficillimum est stare. | |
| 2860 Sic igitur praedictas quatuor virtutes dupliciter considerare | |
| 2861 possumus. Uno modo, secundum communes rationes formales. Et | |
| 2862 secundum hoc, dicuntur principales, quasi generales ad omnes | |
| 2863 virtutes, utputa quod omnis virtus quae facit bonum in | |
| 2864 consideratione rationis, dicatur prudentia; et quod omnis virtus | |
| 2865 quae facit bonum debiti et recti in operationibus, dicatur | |
| 2866 iustitia; et omnis virtus quae cohibet passiones et deprimit, | |
| 2867 dicatur temperantia; et omnis virtus quae facit firmitatem animi | |
| 2868 contra quascumque passiones, dicatur fortitudo. Et sic multi | |
| 2869 loquuntur de istis virtutibus, tam sacri doctores quam etiam | |
| 2870 philosophi. Et sic aliae virtutes sub ipsis continentur unde | |
| 2871 cessant omnes obiectiones. Alio vero modo possunt accipi, secundum | |
| 2872 quod istae virtutes denominantur ab eo quod est praecipuum in | |
| 2873 unaquaque materia. Et sic sunt speciales virtutes, contra alias | |
| 2874 divisae. Dicuntur tamen principales respectu aliarum, propter | |
| 2875 principalitatem materiae, puta quod prudentia dicatur quae | |
| 2876 praeceptiva est; iustitia, quae est circa actiones debitas inter | |
| 2877 aequales; temperantia, quae reprimit concupiscentias delectationum | |
| 53 | 2878 tactus; fortitudo, quae firmat contra pericula mortis.</p><p title="I-II q. 61 a. 3 ad 1"><a name="36079"><span class="ref">[36079] Iª-IIae q. 61 a. 3 ad 1</span></a> Et sic etiam |
| 28 | 2879 cessant obiectiones, quia aliae virtutes possunt habere aliquas |
| 2880 alias principalitates, sed istae dicuntur principales ratione | |
| 53 | 2881 materiae, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 61 a. 4 arg. 1"><a name="36080"><span class="ref">[36080] Iª-IIae q. 61 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2882 sic proceditur. Videtur quod quatuor praedictae virtutes non sint |
| 2883 diversae virtutes, et ab invicem distinctae. Dicit enim Gregorius, | |
| 2884 in XXII Moral., <i>prudentia vera non est, quae iusta, temperans et | |
| 2885 fortis non est; nec perfecta temperantia, quae fortis, iusta et | |
| 2886 prudens non est; nec fortitudo integra, quae prudens, temperans et | |
| 2887 iusta non est; nec vera iustitia, quae prudens, fortis et temperans | |
| 2888 non est</i>. Hoc autem non contingeret, si praedictae quatuor | |
| 2889 virtutes essent ab invicem distinctae, diversae enim species | |
| 2890 eiusdem generis non denominant se invicem. Ergo praedictae virtutes | |
| 53 | 2891 non sunt ab invicem distinctae.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 arg. 2"><a name="36081"><span class="ref">[36081] Iª-IIae q. 61 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2892 eorum quae ab invicem sunt distincta, quod est unius, non |
| 2893 attribuitur alteri. Sed illud quod est temperantiae, attribuitur | |
| 2894 fortitudini, dicit enim Ambrosius, in I libro de Offic., <i>iure ea | |
| 2895 fortitudo vocatur, quando unusquisque seipsum vincit, nullis | |
| 2896 illecebris emollitur atque inflectitur</i>. De temperantia etiam | |
| 2897 dicit quod modum vel ordinem servat <i>omnium quae vel agenda vel | |
| 2898 dicenda arbitramur</i>. Ergo videtur quod huiusmodi virtutes non | |
| 53 | 2899 sunt ab invicem distinctae.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 arg. 3"><a name="36082"><span class="ref">[36082] Iª-IIae q. 61 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2900 philosophus dicit, in II Ethic., quod ad virtutem haec requiruntur, |
| 2901 <i>primum quidem, si sciens; deinde, si eligens, et eligens propter | |
| 2902 hoc; tertium autem, si firme et immobiliter habeat et operetur</i>. | |
| 2903 Sed horum primum videtur ad prudentiam pertinere, quae est recta | |
| 2904 ratio agibilium; secundum, scilicet eligere, ad temperantiam, ut | |
| 2905 aliquis non ex passione, sed ex electione agat, passionibus | |
| 2906 refraenatis; tertium, ut aliquis propter debitum finem operetur, | |
| 2907 rectitudinem quandam continet, quae videtur ad iustitiam pertinere | |
| 2908 aliud, scilicet firmitas et immobilitas, pertinet ad fortitudinem. | |
| 2909 Ergo quaelibet harum virtutum est generalis ad omnes virtutes. Ergo | |
| 53 | 2910 non distinguuntur ad invicem.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 s. c."><a name="36083"><span class="ref">[36083] Iª-IIae q. 61 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2911 est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod |
| 2912 <i>quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario | |
| 2913 affectu</i>, et subiungit de praedictis quatuor virtutibus. | |
| 53 | 2914 Praedictae ergo quatuor virtutes sunt ab invicem distinctae.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 co."><a name="36084"><span class="ref">[36084] Iª-IIae q. 61 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2915 dicendum quod, sicut supra dictum est, praedictae quatuor virtutes |
| 2916 dupliciter a diversis accipiuntur. Quidam enim accipiunt eas, prout | |
| 2917 significant quasdam generales conditiones humani animi, quae | |
| 2918 inveniuntur in omnibus virtutibus, ita scilicet quod prudentia | |
| 2919 nihil sit aliud quam quaedam rectitudo discretionis in quibuscumque | |
| 2920 actibus vel materiis; iustitia vero sit quaedam rectitudo animi, | |
| 2921 per quam homo operatur quod debet in quacumque materia; temperantia | |
| 2922 vero sit quaedam dispositio animi quae modum quibuscumque | |
| 2923 passionibus vel operationibus imponit, ne ultra debitum efferantur; | |
| 2924 fortitudo vero sit quaedam dispositio animae per quam firmetur in | |
| 2925 eo quod est secundum rationem, contra quoscumque impetus passionum | |
| 2926 vel operationum labores. Haec autem quatuor sic distincta, non | |
| 2927 important diversitatem habituum virtuosorum quantum ad iustitiam, | |
| 2928 temperantiam et fortitudinem. Cuilibet enim virtuti morali, ex hoc | |
| 2929 quod est habitus, convenit quaedam firmitas, ut a contrario non | |
| 2930 moveatur, quod dictum est ad fortitudinem pertinere. Ex hoc vero | |
| 2931 quod est virtus, habet quod ordinetur ad bonum, in quo importatur | |
| 2932 ratio recti vel debiti, quod dicebatur ad iustitiam pertinere. In | |
| 2933 hoc vero quod est virtus moralis rationem participans, habet quod | |
| 2934 modum rationis in omnibus servet, et ultra se non extendat, quod | |
| 2935 dicebatur pertinere ad temperantiam. Solum autem hoc quod est | |
| 2936 discretionem habere, quod attribuebatur prudentiae, videtur | |
| 2937 distingui ab aliis tribus, inquantum hoc est ipsius rationis per | |
| 2938 essentiam; alia vero tria important quandam participationem | |
| 2939 rationis, per modum applicationis cuiusdam ad passiones vel | |
| 2940 operationes. Sic igitur, secundum praedicta, prudentia quidem esset | |
| 2941 virtus distincta ab aliis tribus, sed aliae tres non essent | |
| 2942 virtutes distinctae ab invicem; manifestum est enim quod una et | |
| 2943 eadem virtus et est habitus, et est virtus, et est moralis. Alii | |
| 2944 vero, et melius, accipiunt has quatuor virtutes secundum quod | |
| 2945 determinantur ad materias speciales; unaquaeque quidem illarum ad | |
| 2946 unam materiam, in qua principaliter laudatur illa generalis | |
| 2947 conditio a qua nomen virtutis accipitur, ut supra dictum est. Et | |
| 2948 secundum hoc, manifestum est quod praedictae virtutes sunt diversi | |
| 53 | 2949 habitus, secundum diversitatem obiectorum distincti.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 ad 1"><a name="36085"><span class="ref">[36085] Iª-IIae q. 61 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2950 ergo dicendum quod Gregorius loquitur de praedictis quatuor |
| 2951 virtutibus secundum primam acceptionem. Vel potest dici quod istae | |
| 2952 quatuor virtutes denominantur ab invicem per redundantiam quandam. | |
| 2953 Id enim quod est prudentiae, redundat in alias virtutes, inquantum | |
| 2954 a prudentia diriguntur. Unaquaeque vero aliarum redundat in alias | |
| 2955 ea ratione, quod qui potest quod est difficilius, potest et id quod | |
| 2956 minus est difficile. Unde qui potest refraenare concupiscentias | |
| 2957 delectabilium secundum tactum, ne modum excedant, quod est | |
| 2958 difficillimum; ex hoc ipso redditur habilior ut refraenet audaciam | |
| 2959 in periculis mortis, ne ultra modum procedat, quod est longe | |
| 2960 facilius; et secundum hoc, fortitudo dicitur temperata. Temperantia | |
| 2961 etiam dicitur fortis, ex redundantia fortitudinis in temperantiam, | |
| 2962 inquantum scilicet ille qui per fortitudinem habet animum firmum | |
| 2963 contra pericula mortis, quod est difficillimum, est habilior ut | |
| 2964 retineat animi firmitatem contra impetus delectationum; quia, ut | |
| 2965 dicit Tullius in I de Offic., <i>non est consentaneum ut qui metu | |
| 2966 non frangitur, cupiditate frangatur; nec qui invictum se a labore | |
| 53 | 2967 praestiterit, vinci a voluptate</i>.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 ad 2"><a name="36086"><span class="ref">[36086] Iª-IIae q. 61 a. 4 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 28 | 2968 etiam patet responsio ad secundum. Sic enim temperantia in omnibus |
| 2969 modum servat, et fortitudo contra illecebras voluptatum animum | |
| 2970 servat inflexum, vel inquantum istae virtutes denominant quasdam | |
| 2971 generales conditiones virtutum; vel per redundantiam | |
| 53 | 2972 praedictam.</p><p title="I-II q. 61 a. 4 ad 3"><a name="36087"><span class="ref">[36087] Iª-IIae q. 61 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2973 dicendum quod illae quatuor generales virtutum conditiones quas |
| 2974 ponit philosophus, non sunt propriae praedictis virtutibus. Sed | |
| 53 | 2975 possunt eis appropriari, secundum modum iam dictum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 61 a. 5 arg. 1"><a name="36088"><span class="ref">[36088] Iª-IIae q. 61 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2976 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter huiusmodi quatuor |
| 2977 virtutes dividantur in virtutes exemplares, purgati animi, | |
| 2978 purgatorias, et politicas. Ut enim Macrobius dicit, in I super | |
| 2979 somnium Scipionis, <i>virtutes exemplares sunt quae in ipsa divina | |
| 2980 mente consistunt</i>. Sed philosophus, in X Ethic., dicit quod | |
| 2981 <i>ridiculum est Deo iustitiam, fortitudinem, temperantiam et | |
| 2982 prudentiam attribuere</i>. Ergo virtutes huiusmodi non possunt esse | |
| 53 | 2983 exemplares.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 arg. 2"><a name="36089"><span class="ref">[36089] Iª-IIae q. 61 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2984 virtutes purgati animi dicuntur quae sunt absque passionibus, dicit |
| 2985 enim ibidem Macrobius quod <i>temperantiae purgati animi est | |
| 2986 terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus oblivisci; | |
| 2987 fortitudinis autem passiones ignorare, non vincere</i>. Dictum est | |
| 2988 autem supra quod huiusmodi virtutes sine passionibus esse non | |
| 2989 possunt. Ergo huiusmodi virtutes purgati animi esse non | |
| 53 | 2990 possunt.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 arg. 3"><a name="36090"><span class="ref">[36090] Iª-IIae q. 61 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2991 virtutes purgatorias dicit esse eorum <i>qui quadam humanorum fuga |
| 2992 solis se inserunt divinis</i>. Sed hoc videtur esse vitiosum, dicit | |
| 2993 enim Tullius, in I de Offic., <i>quod qui despicere se dicunt ea | |
| 2994 quae plerique mirantur imperia et magistratus, his non modo non | |
| 2995 laudi, verum etiam vitio dandum puto</i>. Ergo non sunt aliquae | |
| 53 | 2996 virtutes purgatoriae.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 arg. 4"><a name="36091"><span class="ref">[36091] Iª-IIae q. 61 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2997 virtutes politicas esse dicit <i>quibus boni viri reipublicae |
| 2998 consulunt, urbesque tuentur</i>. Sed ad bonum commune sola iustitia | |
| 2999 legalis ordinatur; ut philosophus dicit, in V Ethic. Ergo aliae | |
| 53 | 3000 virtutes non debent dici politicae.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 s. c."><a name="36092"><span class="ref">[36092] Iª-IIae q. 61 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3001 est quod Macrobius ibidem dicit, <i>Plotinus, inter philosophiae |
| 3002 professores cum Platone princeps, quatuor sunt, inquit, quaternarum | |
| 3003 genera virtutum. Ex his primae politicae vocantur; secundae, | |
| 3004 purgatoriae; tertiae autem, iam purgati animi; quartae, | |
| 53 | 3005 exemplares</i>.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 co."><a name="36093"><span class="ref">[36093] Iª-IIae q. 61 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3006 dicendum quod, sicut Augustinus dicit in libro de moribus Eccles., |
| 3007 <i>oportet quod anima aliquid sequatur, ad hoc quod ei possit | |
| 3008 virtus innasci, et hoc Deus est, quem si sequimur, bene | |
| 3009 vivimus</i>. Oportet igitur quod exemplar humanae virtutis in Deo | |
| 3010 praeexistat, sicut et in eo praeexistunt omnium rerum rationes. Sic | |
| 3011 igitur virtus potest considerari vel prout est exemplariter in Deo, | |
| 3012 et sic dicuntur virtutes exemplares. Ita scilicet quod ipsa divina | |
| 3013 mens in Deo dicatur prudentia; temperantia vero, conversio divinae | |
| 3014 intentionis ad seipsum, sicut in nobis temperantia dicitur per hoc | |
| 3015 quod concupiscibilis conformatur rationi; fortitudo autem Dei est | |
| 3016 eius immutabilitas; iustitia vero Dei est observatio legis aeternae | |
| 3017 in suis operibus, sicut Plotinus dixit. Et quia homo secundum suam | |
| 3018 naturam est animal politicum, virtutes huiusmodi, prout in homine | |
| 3019 existunt secundum conditionem suae naturae, politicae vocantur, | |
| 3020 prout scilicet homo secundum has virtutes recte se habet in rebus | |
| 3021 humanis gerendis. Secundum quem modum hactenus de his virtutibus | |
| 3022 locuti sumus. Sed quia ad hominem pertinet ut etiam ad divina se | |
| 3023 trahat quantum potest, ut etiam philosophus dicit, in X Ethic.; et | |
| 3024 hoc nobis in sacra Scriptura multipliciter commendatur, ut est | |
| 3025 illud Matth. V, <i>estote perfecti, sicut et pater vester caelestis | |
| 3026 perfectus est</i>, necesse est ponere quasdam virtutes medias inter | |
| 3027 politicas, quae sunt virtutes humanae, et exemplares, quae sunt | |
| 3028 virtutes divinae. Quae quidem virtutes distinguuntur secundum | |
| 3029 diversitatem motus et termini. Ita scilicet quod quaedam sunt | |
| 3030 virtutes transeuntium et in divinam similitudinem tendentium, et | |
| 3031 hae vocantur virtutes purgatoriae. Ita scilicet quod prudentia | |
| 3032 omnia mundana divinorum contemplatione despiciat, omnemque animae | |
| 3033 cogitationem in divina sola dirigat; temperantia vero relinquat, | |
| 3034 inquantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis | |
| 3035 autem est ut anima non terreatur propter excessum a corpore, et | |
| 3036 accessum ad superna; iustitia vero est ut tota anima consentiat ad | |
| 3037 huius propositi viam. Quaedam vero sunt virtutes iam assequentium | |
| 3038 divinam similitudinem, quae vocantur virtutes iam purgati animi. | |
| 3039 Ita scilicet quod prudentia sola divina intueatur; temperantia | |
| 3040 terrenas cupiditates nesciat; fortitudo passiones ignoret; iustitia | |
| 3041 cum divina mente perpetuo foedere societur, eam scilicet imitando. | |
| 3042 Quas quidem virtutes dicimus esse beatorum, vel aliquorum in hac | |
| 53 | 3043 vita perfectissimorum.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 ad 1"><a name="36094"><span class="ref">[36094] Iª-IIae q. 61 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3044 ergo dicendum quod philosophus loquitur de his virtutibus secundum |
| 3045 quod sunt circa res humanas, puta iustitia circa emptiones et | |
| 3046 venditiones, fortitudo circa timores, temperantia circa | |
| 53 | 3047 concupiscentias. Sic enim ridiculum est eas Deo attribuere.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 ad 2"><a name="36095"><span class="ref">[36095] Iª-IIae q. 61 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3048 dicendum quod virtutes humanae sunt circa passiones, scilicet |
| 3049 virtutes hominum in hoc mundo conversantium. Sed virtutes eorum qui | |
| 3050 plenam beatitudinem assequuntur, sunt absque passionibus. Unde | |
| 3051 Plotinus dicit quod passiones politicae virtutes molliunt, idest ad | |
| 3052 medium reducunt; secundae, scilicet purgatoriae, auferunt; tertiae, | |
| 3053 quae sunt purgati animi, obliviscuntur; in quartis, scilicet | |
| 3054 exemplaribus, nefas est nominari. Quamvis dici possit quod loquitur | |
| 3055 hic de passionibus secundum quod significant aliquos inordinatos | |
| 53 | 3056 motus.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 ad 3"><a name="36096"><span class="ref">[36096] Iª-IIae q. 61 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3057 dicendum quod deserere res humanas ubi necessitas imponitur, |
| 3058 vitiosum est, alias est virtuosum. Unde parum supra Tullius | |
| 3059 praemittit, <i>his forsitan concedendum est rempublicam non | |
| 3060 capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae se dederunt; et his | |
| 3061 qui aut valetudinis imbecillitate, aut aliqua graviori causa | |
| 3062 impediti, a republica recesserunt; cum eius administrandae | |
| 3063 potestatem aliis laudemque concederent</i>. Quod consonat ei quod | |
| 3064 Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <i>otium sanctum quaerit caritas | |
| 3065 veritatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam | |
| 3066 sarcinam si nullus imponit, percipiendae atque intuendae vacandum | |
| 3067 est veritati, si autem imponitur, suscipienda est, propter | |
| 53 | 3068 caritatis necessitatem</i>.</p><p title="I-II q. 61 a. 5 ad 4"><a name="36097"><span class="ref">[36097] Iª-IIae q. 61 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3069 dicendum quod sola iustitia legalis directe respicit bonum commune, |
| 3070 sed per imperium omnes alias virtutes ad bonum commune trahit, ut | |
| 3071 in V Ethic. dicit philosophus. Est enim considerandum quod ad | |
| 3072 politicas virtutes, secundum quod hic dicuntur, pertinet non solum | |
| 3073 bene operari ad commune, sed etiam bene operari ad partes communis, | |
| 59 | 3074 scilicet ad domum, vel aliquam singularem personam.</p></div></div><div id="q62" class="q"><h2>Quaestio 62</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 62 pr."><a name="36098"><span class="ref">[36098] |
| 53 | 3075 Iª-IIae q. 62 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3076 virtutibus theologicis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, |
| 3077 utrum sint aliquae virtutes theologicae. Secundo, utrum virtutes | |
| 3078 theologicae distinguantur ab intellectualibus et moralibus. Tertio, | |
| 53 | 3079 quot, et quae sint. Quarto, de ordine earum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 62 a. 1 arg. 1"><a name="36099"><span class="ref">[36099] Iª-IIae q. 62 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3080 sic proceditur. Videtur quod non sint aliquae virtutes theologicae. |
| 3081 Ut enim dicitur in VII Physic., <i>virtus est dispositio perfecti | |
| 3082 ad optimum, dico autem perfectum, quod est dispositum secundum | |
| 3083 naturam</i>. Sed id quod est divinum, est supra naturam hominis. | |
| 53 | 3084 Ergo virtutes theologicae non sunt virtutes hominis.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 arg. 2"><a name="36100"><span class="ref">[36100] Iª-IIae q. 62 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3085 virtutes theologicae dicuntur quasi virtutes divinae. Sed virtutes |
| 3086 divinae sunt exemplares, ut dictum est, quae quidem non sunt in | |
| 3087 nobis, sed in Deo. Ergo virtutes theologicae non sunt virtutes | |
| 53 | 3088 hominis.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 arg. 3"><a name="36101"><span class="ref">[36101] Iª-IIae q. 62 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3089 virtutes theologicae dicuntur quibus ordinamur in Deum, qui est |
| 3090 primum principium et ultimus finis rerum. Sed homo ex ipsa natura | |
| 3091 rationis et voluntatis, habet ordinem ad primum principium et | |
| 3092 ultimum finem. Non ergo requiruntur aliqui habitus virtutum | |
| 53 | 3093 theologicarum, quibus ratio et voluntas ordinetur in Deum.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 s. c."><a name="36102"><span class="ref">[36102] Iª-IIae q. 62 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3094 est quod praecepta legis sunt de actibus virtutum. Sed de actibus |
| 3095 fidei, spei et caritatis dantur praecepta in lege divina, dicitur | |
| 3096 enim Eccli. II, qui timetis Deum, credite illi; item, sperate in | |
| 3097 illum; item, diligite illum. Ergo fides, spes et caritas sunt | |
| 53 | 3098 virtutes in Deum ordinantes. Sunt ergo theologicae.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 co."><a name="36103"><span class="ref">[36103] Iª-IIae q. 62 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3099 dicendum quod per virtutem perficitur homo ad actus quibus in |
| 3100 beatitudinem ordinatur, ut ex supradictis patet. Est autem duplex | |
| 3101 hominis beatitudo sive felicitas, ut supra dictum est. Una quidem | |
| 3102 proportionata humanae naturae, ad quam scilicet homo pervenire | |
| 3103 potest per principia suae naturae. Alia autem est beatitudo naturam | |
| 3104 hominis excedens, ad quam homo sola divina virtute pervenire | |
| 3105 potest, secundum quandam divinitatis participationem; secundum quod | |
| 3106 dicitur II Petr. I, quod per Christum facti sumus consortes divinae | |
| 3107 naturae. Et quia huiusmodi beatitudo proportionem humanae naturae | |
| 3108 excedit, principia naturalia hominis, ex quibus procedit ad bene | |
| 3109 agendum secundum suam proportionem, non sufficiunt ad ordinandum | |
| 3110 hominem in beatitudinem praedictam. Unde oportet quod superaddantur | |
| 3111 homini divinitus aliqua principia, per quae ita ordinetur ad | |
| 3112 beatitudinem supernaturalem, sicut per principia naturalia | |
| 3113 ordinatur ad finem connaturalem, non tamen absque adiutorio divino. | |
| 3114 Et huiusmodi principia virtutes dicuntur theologicae, tum quia | |
| 3115 habent Deum pro obiecto, inquantum per eas recte ordinamur in Deum; | |
| 3116 tum quia a solo Deo nobis infunduntur; tum quia sola divina | |
| 53 | 3117 revelatione, in sacra Scriptura, huiusmodi virtutes traduntur.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 ad 1"><a name="36104"><span class="ref">[36104] Iª-IIae q. 62 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3118 ergo dicendum quod aliqua natura potest attribui alicui rei |
| 3119 dupliciter. Uno modo, essentialiter, et sic huiusmodi virtutes | |
| 3120 theologicae excedunt hominis naturam. Alio modo, participative, | |
| 3121 sicut lignum ignitum participat naturam ignis, et sic quodammodo | |
| 3122 fit homo particeps divinae naturae, ut dictum est. Et sic istae | |
| 53 | 3123 virtutes conveniunt homini secundum naturam participatam.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 ad 2"><a name="36105"><span class="ref">[36105] Iª-IIae q. 62 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3124 dicendum quod istae virtutes non dicuntur divinae, sicut quibus |
| 3125 Deus sit virtuosus, sed sicut quibus nos efficimur virtuosi a Deo, | |
| 53 | 3126 et in ordine ad Deum. Unde non sunt exemplares, sed exemplatae.</p><p title="I-II q. 62 a. 1 ad 3"><a name="36106"><span class="ref">[36106] Iª-IIae q. 62 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3127 dicendum quod ad Deum naturaliter ratio et voluntas ordinatur prout |
| 3128 est naturae principium et finis, secundum tamen proportionem | |
| 3129 naturae. Sed ad ipsum secundum quod est obiectum beatitudinis | |
| 3130 supernaturalis, ratio et voluntas secundum suam naturam non | |
| 53 | 3131 ordinantur sufficienter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 62 a. 2 arg. 1"><a name="36107"><span class="ref">[36107] Iª-IIae q. 62 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3132 sic proceditur. Videtur quod virtutes theologicae non distinguantur |
| 3133 a moralibus et intellectualibus. Virtutes enim theologicae, si sunt | |
| 3134 in anima humana, oportet quod perficiant ipsam vel secundum partem | |
| 3135 intellectivam vel secundum partem appetitivam. Sed virtutes quae | |
| 3136 perficiunt partem intellectivam, dicuntur intellectuales, virtutes | |
| 3137 autem quae perficiunt partem appetitivam, sunt morales. Ergo | |
| 3138 virtutes theologicae non distinguuntur a virtutibus moralibus et | |
| 53 | 3139 intellectualibus.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 arg. 2"><a name="36108"><span class="ref">[36108] Iª-IIae q. 62 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3140 virtutes theologicae dicuntur quae ordinant nos ad Deum. Sed inter |
| 3141 intellectuales virtutes est aliqua quae ordinat nos ad Deum, | |
| 3142 scilicet sapientia, quae est de divinis, utpote causam altissimam | |
| 3143 considerans. Ergo virtutes theologicae ab intellectualibus | |
| 53 | 3144 virtutibus non distinguuntur.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 arg. 3"><a name="36109"><span class="ref">[36109] Iª-IIae q. 62 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3145 Augustinus, in libro de moribus Eccles., manifestat in quatuor |
| 3146 virtutibus cardinalibus quod sunt ordo amoris. Sed amor est | |
| 3147 caritas, quae ponitur virtus theologica. Ergo virtutes morales non | |
| 53 | 3148 distinguuntur a theologicis.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 s. c."><a name="36110"><span class="ref">[36110] Iª-IIae q. 62 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3149 id quod est supra naturam hominis, distinguitur ab eo quod est |
| 3150 secundum naturam hominis. Sed virtutes theologicae sunt super | |
| 3151 naturam hominis, cui secundum naturam conveniunt virtutes | |
| 3152 intellectuales et morales, ut ex supradictis patet. Ergo | |
| 53 | 3153 distinguuntur ab invicem.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 co."><a name="36111"><span class="ref">[36111] Iª-IIae q. 62 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3154 dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus specie distinguuntur |
| 3155 secundum formalem differentiam obiectorum. Obiectum autem | |
| 3156 theologicarum virtutum est ipse Deus, qui est ultimus rerum finis, | |
| 3157 prout nostrae rationis cognitionem excedit. Obiectum autem virtutum | |
| 3158 intellectualium et moralium est aliquid quod humana ratione | |
| 3159 comprehendi potest. Unde virtutes theologicae specie distinguuntur | |
| 53 | 3160 a moralibus et intellectualibus.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 ad 1"><a name="36112"><span class="ref">[36112] Iª-IIae q. 62 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3161 ergo dicendum quod virtutes intellectuales et morales perficiunt |
| 3162 intellectum et appetitum hominis secundum proportionem naturae | |
| 53 | 3163 humanae, sed theologicae supernaturaliter.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 ad 2"><a name="36113"><span class="ref">[36113] Iª-IIae q. 62 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3164 dicendum quod sapientia quae a philosopho ponitur intellectualis |
| 3165 virtus, considerat divina secundum quod sunt investigabilia ratione | |
| 3166 humana. Sed theologica virtus est circa ea secundum quod rationem | |
| 53 | 3167 humanam excedunt.</p><p title="I-II q. 62 a. 2 ad 3"><a name="36114"><span class="ref">[36114] Iª-IIae q. 62 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3168 dicendum quod, licet caritas sit amor, non tamen omnis amor est |
| 3169 caritas. Cum ergo dicitur quod omnis virtus est ordo amoris, potest | |
| 3170 intelligi vel de amore communiter dicto; vel de amore caritatis. Si | |
| 3171 de amore communiter dicto, sic dicitur quaelibet virtus esse ordo | |
| 3172 amoris, inquantum ad quamlibet cardinalium virtutum requiritur | |
| 3173 ordinata affectio, omnis autem affectionis radix et principium est | |
| 3174 amor, ut supra dictum est. Si autem intelligatur de amore | |
| 3175 caritatis, non datur per hoc intelligi quod quaelibet alia virtus | |
| 3176 essentialiter sit caritas, sed quod omnes aliae virtutes | |
| 53 | 3177 aliqualiter a caritate dependeant, ut infra patebit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 62 a. 3 arg. 1"><a name="36115"><span class="ref">[36115] Iª-IIae q. 62 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3178 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur tres virtutes |
| 3179 theologicae, fides, spes et caritas. Virtutes enim theologicae se | |
| 3180 habent in ordine ad beatitudinem divinam, sicut inclinatio naturae | |
| 3181 ad finem connaturalem. Sed inter virtutes ordinatas ad finem | |
| 3182 connaturalem, ponitur una sola virtus naturalis, scilicet | |
| 3183 intellectus principiorum. Ergo debet poni una sola virtus | |
| 53 | 3184 theologica.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 arg. 2"><a name="36116"><span class="ref">[36116] Iª-IIae q. 62 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3185 theologicae virtutes sunt perfectiores virtutibus intellectualibus |
| 3186 et moralibus. Sed inter intellectuales virtutes fides non ponitur, | |
| 3187 sed est aliquid minus virtute, cum sit cognitio imperfecta. | |
| 3188 Similiter etiam inter virtutes morales non ponitur spes, sed est | |
| 3189 aliquid minus virtute, cum sit passio. Ergo multo minus debent poni | |
| 53 | 3190 virtutes theologicae.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 arg. 3"><a name="36117"><span class="ref">[36117] Iª-IIae q. 62 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3191 virtutes theologicae ordinant animam hominis ad Deum. Sed ad Deum |
| 3192 non potest anima hominis ordinari nisi per intellectivam partem, in | |
| 3193 qua est intellectus et voluntas. Ergo non debent esse nisi duae | |
| 3194 virtutes theologicae, una quae perficiat intellectum, alia quae | |
| 53 | 3195 perficiat voluntatem.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 s. c."><a name="36118"><span class="ref">[36118] Iª-IIae q. 62 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3196 est quod apostolus dicit, I ad Cor. XIII, <i>nunc autem manent |
| 53 | 3197 fides, spes, caritas, tria haec</i>.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 co."><a name="36119"><span class="ref">[36119] Iª-IIae q. 62 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3198 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutes theologicae hoc |
| 3199 modo ordinant hominem ad beatitudinem supernaturalem, sicut per | |
| 3200 naturalem inclinationem ordinatur homo in finem sibi connaturalem. | |
| 3201 Hoc autem contingit secundum duo. Primo quidem, secundum rationem | |
| 3202 vel intellectum, inquantum continet prima principia universalia | |
| 3203 cognita nobis per naturale lumen intellectus, ex quibus procedit | |
| 3204 ratio tam in speculandis quam in agendis. Secundo, per rectitudinem | |
| 3205 voluntatis naturaliter tendentis in bonum rationis. Sed haec duo | |
| 3206 deficiunt ab ordine beatitudinis supernaturalis; secundum illud I | |
| 3207 ad Cor. II, <i>oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor | |
| 3208 hominis non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se</i>. | |
| 3209 Unde oportuit quod quantum ad utrumque, aliquid homini | |
| 3210 supernaturaliter adderetur, ad ordinandum ipsum in finem | |
| 3211 supernaturalem. Et primo quidem, quantum ad intellectum, adduntur | |
| 3212 homini quaedam principia supernaturalia, quae divino lumine | |
| 3213 capiuntur, et haec sunt credibilia, de quibus est fides. Secundo | |
| 3214 vero, voluntas ordinatur in illum finem et quantum ad motum | |
| 3215 intentionis, in ipsum tendentem sicut in id quod est possibile | |
| 3216 consequi, quod pertinet ad spem, et quantum ad unionem quandam | |
| 3217 spiritualem, per quam quodammodo transformatur in illum finem, quod | |
| 3218 fit per caritatem. Appetitus enim uniuscuiusque rei naturaliter | |
| 3219 movetur et tendit in finem sibi connaturalem, et iste motus | |
| 53 | 3220 provenit ex quadam conformitate rei ad suum finem.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 ad 1"><a name="36120"><span class="ref">[36120] Iª-IIae q. 62 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3221 ergo dicendum quod intellectus indiget speciebus intelligibilibus, |
| 3222 per quas intelligat, et ideo oportet quod in eo ponatur aliquis | |
| 3223 habitus naturalis superadditus potentiae. Sed ipsa natura | |
| 3224 voluntatis sufficit ad naturalem ordinem in finem, sive quantum ad | |
| 3225 intentionem finis, sive quantum ad conformitatem ad ipsum. Sed in | |
| 3226 ordine ad ea quae supra naturam sunt, ad nihil horum sufficit | |
| 3227 natura potentiae. Et ideo oportet fieri superadditionem habitus | |
| 53 | 3228 supernaturalis quantum ad utrumque.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 ad 2"><a name="36121"><span class="ref">[36121] Iª-IIae q. 62 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3229 dicendum quod fides et spes imperfectionem quandam important, quia |
| 3230 fides est de his quae non videntur, et spes de his quae non | |
| 3231 habentur. Unde habere fidem et spem de his quae subduntur humanae | |
| 3232 potestati, deficit a ratione virtutis. Sed habere fidem et spem de | |
| 3233 his quae sunt supra facultatem naturae humanae, excedit omnem | |
| 3234 virtutem homini proportionatam; secundum illud I ad Cor. I, <i>quod | |
| 53 | 3235 infirmum est Dei, fortius est hominibus</i>.</p><p title="I-II q. 62 a. 3 ad 3"><a name="36122"><span class="ref">[36122] Iª-IIae q. 62 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3236 dicendum quod ad appetitum duo pertinent, scilicet motus in finem; |
| 3237 et conformatio ad finem per amorem. Et sic oportet quod in appetitu | |
| 3238 humano duae virtutes theologicae ponantur, scilicet spes et | |
| 53 | 3239 caritas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 62 a. 4 arg. 1"><a name="36123"><span class="ref">[36123] Iª-IIae q. 62 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3240 sic proceditur. Videtur quod non sit hic ordo theologicarum |
| 3241 virtutum, quod fides sit prior spe, et spes prior caritate. Radix | |
| 3242 enim est prior eo quod est ex radice. Sed caritas est radix omnium | |
| 3243 virtutum; secundum illud ad Ephes. III, <i>in caritate radicati et | |
| 53 | 3244 fundati</i>. Ergo caritas est prior aliis.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 arg. 2"><a name="36124"><span class="ref">[36124] Iª-IIae q. 62 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3245 Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <i>non potest aliquis |
| 3246 diligere quod esse non crediderit. Porro si credit et diligit, bene | |
| 3247 agendo efficit ut etiam speret</i>. Ergo videtur quod fides | |
| 53 | 3248 praecedat caritatem, et caritas spem.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 arg. 3"><a name="36125"><span class="ref">[36125] Iª-IIae q. 62 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3249 amor est principium omnis affectionis, ut supra dictum est. Sed |
| 3250 spes nominat quandam affectionem; est enim quaedam passio, ut supra | |
| 53 | 3251 dictum est. Ergo caritas, quae est amor, est prior spe.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 s. c."><a name="36126"><span class="ref">[36126] Iª-IIae q. 62 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3252 est ordo quo apostolus ista enumerat, dicens, <i>nunc autem manent |
| 53 | 3253 fides, spes, caritas</i>.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 co."><a name="36127"><span class="ref">[36127] Iª-IIae q. 62 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3254 dicendum quod duplex est ordo, scilicet generationis, et |
| 3255 perfectionis. Ordine quidem generationis, quo materia est prior | |
| 3256 forma, et imperfectum perfecto, in uno et eodem; fides praecedit | |
| 3257 spem, et spes caritatem, secundum actus (nam habitus simul | |
| 3258 infunduntur). Non enim potest in aliquid motus appetitivus tendere | |
| 3259 vel sperando vel amando, nisi quod est apprehensum sensu aut | |
| 3260 intellectu. Per fidem autem apprehendit intellectus ea quae sperat | |
| 3261 et amat. Unde oportet quod, ordine generationis, fides praecedat | |
| 3262 spem et caritatem. Similiter autem ex hoc homo aliquid amat, quod | |
| 3263 apprehendit illud ut bonum suum. Per hoc autem quod homo ab aliquo | |
| 3264 sperat se bonum consequi posse, reputat ipsum in quo spem habet, | |
| 3265 quoddam bonum suum. Unde ex hoc ipso quod homo sperat de aliquo, | |
| 3266 procedit ad amandum ipsum. Et sic, ordine generationis, secundum | |
| 3267 actus, spes praecedit caritatem. Ordine vero perfectionis, caritas | |
| 3268 praecedit fidem et spem, eo quod tam fides quam spes per caritatem | |
| 3269 formatur, et perfectionem virtutis acquirit. Sic enim caritas est | |
| 3270 mater omnium virtutum et radix, inquantum est omnium virtutum | |
| 53 | 3271 forma, ut infra dicetur.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 ad 1"><a name="36128"><span class="ref">[36128] Iª-IIae q. 62 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 3272 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 ad 2"><a name="36129"><span class="ref">[36129] Iª-IIae q. 62 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 3273 dicendum quod Augustinus loquitur de spe qua quis sperat ex meritis |
| 3274 iam habitis se ad beatitudinem perventurum, quod est spei formatae, | |
| 3275 quae sequitur caritatem. Potest autem aliquis sperare antequam | |
| 3276 habeat caritatem, non ex meritis quae iam habet, sed quae sperat se | |
| 53 | 3277 habiturum.</p><p title="I-II q. 62 a. 4 ad 3"><a name="36130"><span class="ref">[36130] Iª-IIae q. 62 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3278 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de passionibus ageretur, |
| 3279 spes respicit duo. Unum quidem sicut principale obiectum, scilicet | |
| 3280 bonum quod speratur. Et respectu huius, semper amor praecedit spem, | |
| 3281 nunquam enim speratur aliquod bonum nisi desideratum et amatum. | |
| 3282 Respicit etiam spes illum a quo se sperat posse consequi bonum. Et | |
| 3283 respectu huius, primo quidem spes praecedit amorem; quamvis postea | |
| 3284 ex ipso amore spes augeatur. Per hoc enim quod aliquis reputat per | |
| 3285 aliquem se posse consequi aliquod bonum, incipit amare ipsum, et ex | |
| 59 | 3286 hoc ipso quod ipsum amat, postea fortius de eo sperat.</p></div></div><div id="q63" class="q"><h2>Quaestio 63</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 63 pr."><a name="36131"><span class="ref">[36131] |
| 53 | 3287 Iª-IIae q. 63 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa |
| 28 | 3288 virtutum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum virtus sit |
| 3289 in nobis a natura. Secundo, utrum aliqua virtus causetur in nobis | |
| 3290 ex assuetudine operum. Tertio, utrum aliquae virtutes morales sint | |
| 3291 in nobis per infusionem. Quarto, utrum virtus quam acquirimus ex | |
| 53 | 3292 assuetudine operum, sit eiusdem speciei cum virtute infusa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 63 a. 1 arg. 1"><a name="36132"><span class="ref">[36132] Iª-IIae q. 63 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3293 sic proceditur. Videtur quod virtus sit in nobis a natura. Dicit |
| 3294 enim Damascenus, in III libro, <i>naturales sunt virtutes, et | |
| 3295 aequaliter insunt omnibus</i>. Et Antonius dicit, in sermone ad | |
| 3296 monachos, <i>si naturam voluntas mutaverit, perversitas est; | |
| 3297 conditio servetur, et virtus est</i>. Et Matth. IV, super illud, | |
| 3298 <i>circuibat Iesus</i> etc., dicit Glossa, <i>docet naturales | |
| 3299 iustitias, scilicet castitatem, iustitiam, humilitatem, quas | |
| 53 | 3300 naturaliter habet homo</i>.</p><p title="I-II q. 63 a. 1 arg. 2"><a name="36133"><span class="ref">[36133] Iª-IIae q. 63 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3301 bonum virtutis est secundum rationem esse, ut ex dictis patet. Sed |
| 3302 id quod est secundum rationem, est homini naturale, cum ratio sit | |
| 53 | 3303 hominis natura. Ergo virtus inest homini a natura.</p><p title="I-II q. 63 a. 1 arg. 3"><a name="36134"><span class="ref">[36134] Iª-IIae q. 63 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3304 illud dicitur esse nobis naturale, quod nobis a nativitate inest. |
| 3305 Sed virtutes quibusdam a nativitate insunt, dicitur enim Iob XXXI, | |
| 3306 <i>ab infantia crevit mecum miseratio, et de utero egressa est | |
| 53 | 3307 mecum</i>. Ergo virtus inest homini a natura.</p><p title="I-II q. 63 a. 1 s. c."><a name="36135"><span class="ref">[36135] Iª-IIae q. 63 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3308 id quod inest homini a natura, est omnibus hominibus commune, et |
| 3309 non tollitur per peccatum, quia etiam in Daemonibus bona naturalia | |
| 3310 manent, ut Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom. Sed virtus non | |
| 3311 inest omnibus hominibus; et abiicitur per peccatum. Ergo non inest | |
| 53 | 3312 homini a natura.</p><p title="I-II q. 63 a. 1 co."><a name="36136"><span class="ref">[36136] Iª-IIae q. 63 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3313 dicendum quod circa formas corporales, aliqui dixerunt quod sunt |
| 3314 totaliter ab intrinseco, sicut ponentes latitationem formarum. | |
| 3315 Aliqui vero, quod totaliter sint ab extrinseco, sicut ponentes | |
| 3316 formas corporales esse ab aliqua causa separata. Aliqui vero, quod | |
| 3317 partim sint ab intrinseco, inquantum scilicet praeexistunt in | |
| 3318 materia in potentia; et partim ab extrinseco, inquantum scilicet | |
| 3319 reducuntur ad actum per agens. Ita etiam circa scientias et | |
| 3320 virtutes, aliqui quidem posuerunt eas totaliter esse ab intrinseco, | |
| 3321 ita scilicet quod omnes virtutes et scientiae naturaliter | |
| 3322 praeexistunt in anima; sed per disciplinam et exercitium | |
| 3323 impedimenta scientiae et virtutis tolluntur, quae adveniunt animae | |
| 3324 ex corporis gravitate; sicut cum ferrum clarificatur per | |
| 3325 limationem. Et haec fuit opinio Platonicorum. Alii vero dixerunt | |
| 3326 quod sunt totaliter ab extrinseco, idest ex influentia | |
| 3327 intelligentiae agentis, ut ponit Avicenna. Alii vero dixerunt quod | |
| 3328 secundum aptitudinem scientiae et virtutes sunt in nobis a natura, | |
| 3329 non autem secundum perfectionem, ut philosophus dicit, in II Ethic. | |
| 3330 Et hoc verius est. Ad cuius manifestationem, oportet considerare | |
| 3331 quod aliquid dicitur alicui homini naturale dupliciter, uno modo, | |
| 3332 ex natura speciei; alio modo, ex natura individui. Et quia | |
| 3333 unumquodque habet speciem secundum suam formam, individuatur vero | |
| 3334 secundum materiam; forma vero hominis est anima rationalis, materia | |
| 3335 vero corpus, id quod convenit homini secundum animam rationalem, | |
| 3336 est ei naturale secundum rationem speciei; id vero quod est ei | |
| 3337 naturale secundum determinatam corporis complexionem, est ei | |
| 3338 naturale secundum naturam individui. Quod enim est naturale homini | |
| 3339 ex parte corporis secundum speciem, quodammodo refertur ad animam, | |
| 3340 inquantum scilicet tale corpus est tali animae proportionatum. | |
| 3341 Utroque autem modo virtus est homini naturalis secundum quandam | |
| 3342 inchoationem. Secundum quidem naturam speciei, inquantum in ratione | |
| 3343 homini insunt naturaliter quaedam principia naturaliter cognita tam | |
| 3344 scibilium quam agendorum, quae sunt quaedam seminalia | |
| 3345 intellectualium virtutum et moralium; et inquantum in voluntate | |
| 3346 inest quidam naturalis appetitus boni quod est secundum rationem. | |
| 3347 Secundum vero naturam individui, inquantum ex corporis dispositione | |
| 3348 aliqui sunt dispositi vel melius vel peius ad quasdam virtutes, | |
| 3349 prout scilicet vires quaedam sensitivae actus sunt quarundam | |
| 3350 partium corporis, ex quarum dispositione adiuvantur vel impediuntur | |
| 3351 huiusmodi vires in suis actibus, et per consequens vires | |
| 3352 rationales, quibus huiusmodi sensitivae vires deserviunt. Et | |
| 3353 secundum hoc, unus homo habet naturalem aptitudinem ad scientiam, | |
| 3354 alius ad fortitudinem, alius ad temperantiam. Et his modis tam | |
| 3355 virtutes intellectuales quam morales, secundum quandam aptitudinis | |
| 3356 inchoationem, sunt in nobis a natura. Non autem consummatio earum. | |
| 3357 Quia natura determinatur ad unum, consummatio autem huiusmodi | |
| 3358 virtutum non est secundum unum modum actionis, sed diversimode, | |
| 3359 secundum diversas materias in quibus virtutes operantur, et | |
| 3360 secundum diversas circumstantias. Sic ergo patet quod virtutes in | |
| 3361 nobis sunt a natura secundum aptitudinem et inchoationem, non autem | |
| 3362 secundum perfectionem, praeter virtutes theologicas, quae sunt | |
| 53 | 3363 totaliter ab extrinseco.</p><p title="I-II q. 63 a. 1 ad 1"><a name="36137"><span class="ref">[36137] Iª-IIae q. 63 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 3364 patet responsio ad obiecta. Nam primae duae rationes procedunt |
| 3365 secundum quod seminalia virtutum insunt nobis a natura, inquantum | |
| 3366 rationales sumus. Tertia vero ratio procedit secundum quod ex | |
| 3367 naturali dispositione corporis, quam habet ex nativitate, unus | |
| 3368 habet aptitudinem ad miserendum, alius ad temperate vivendum, alius | |
| 53 | 3369 ad aliam virtutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 63 a. 2 arg. 1"><a name="36138"><span class="ref">[36138] Iª-IIae q. 63 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3370 sic proceditur. Videtur quod virtutes in nobis causari non possint |
| 3371 ex assuetudine operum. Quia super illud Rom. XIV, <i>omne quod non | |
| 3372 est ex fide, peccatum est</i>, dicit Glossa Augustini, <i>omnis | |
| 3373 infidelium vita peccatum est; et nihil est bonum sine summo bono. | |
| 3374 Ubi deest cognitio veritatis, falsa est virtus etiam in optimis | |
| 3375 moribus</i>. Sed fides non potest acquiri ex operibus, sed causatur | |
| 3376 in nobis a Deo; secundum illud Ephes. II, <i>gratia estis salvati | |
| 3377 per fidem</i>. Ergo nulla virtus potest in nobis acquiri ex | |
| 53 | 3378 assuetudine operum.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 arg. 2"><a name="36139"><span class="ref">[36139] Iª-IIae q. 63 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3379 peccatum, cum contrarietur virtuti, non compatitur secum virtutem. |
| 3380 Sed homo non potest vitare peccatum nisi per gratiam Dei; secundum | |
| 3381 illud Sap. VIII, <i>didici quod non possum esse aliter continens, | |
| 3382 nisi Deus det</i>. Ergo nec virtutes aliquae possunt in nobis | |
| 53 | 3383 causari ex assuetudine operum; sed solum dono Dei.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 arg. 3"><a name="36140"><span class="ref">[36140] Iª-IIae q. 63 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3384 actus qui sunt in virtutem, deficiunt a perfectione virtutis. Sed |
| 3385 effectus non potest esse perfectior causa. Ergo virtus non potest | |
| 53 | 3386 causari ex actibus praecedentibus virtutem.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 s. c."><a name="36141"><span class="ref">[36141] Iª-IIae q. 63 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3387 est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod bonum est |
| 3388 virtuosius quam malum. Sed ex malis actibus causantur habitus | |
| 3389 vitiorum. Ergo multo magis ex bonis actibus possunt causari habitus | |
| 53 | 3390 virtutum.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 co."><a name="36142"><span class="ref">[36142] Iª-IIae q. 63 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3391 dicendum quod de generatione habituum ex actibus, supra in generali |
| 3392 dictum est. Nunc autem specialiter quantum ad virtutem, | |
| 3393 considerandum est quod sicut supra dictum est, virtus hominis | |
| 3394 perficit ipsum ad bonum. Cum autem ratio boni consistat in modo, | |
| 3395 specie et ordine, ut Augustinus dicit in libro de natura boni; sive | |
| 3396 in numero, pondere et mensura, ut dicitur Sap. XI, oportet quod | |
| 3397 bonum hominis secundum aliquam regulam consideretur. Quae quidem | |
| 3398 est duplex, ut supra dictum est, scilicet ratio humana, et lex | |
| 3399 divina. Et quia lex divina est superior regula, ideo ad plura se | |
| 3400 extendit, ita quod quidquid regulatur ratione humana, regulatur | |
| 3401 etiam lege divina, sed non convertitur. Virtus igitur hominis | |
| 3402 ordinata ad bonum quod modificatur secundum regulam rationis | |
| 3403 humanae, potest ex actibus humanis causari, inquantum huiusmodi | |
| 3404 actus procedunt a ratione, sub cuius potestate et regula tale bonum | |
| 3405 consistit. Virtus vero ordinans hominem ad bonum secundum quod | |
| 3406 modificatur per legem divinam, et non per rationem humanam, non | |
| 3407 potest causari per actus humanos, quorum principium est ratio, sed | |
| 3408 causatur solum in nobis per operationem divinam. Et ideo, huiusmodi | |
| 3409 virtutem definiens, Augustinus posuit in definitione virtutis, quam | |
| 53 | 3410 Deus in nobis sine nobis operatur.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 ad 1"><a name="36143"><span class="ref">[36143] Iª-IIae q. 63 a. 2 ad 1</span></a> Et de |
| 3411 huiusmodi etiam virtutibus prima ratio procedit.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 ad 2"><a name="36144"><span class="ref">[36144] Iª-IIae q. 63 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 3412 dicendum quod virtus divinitus infusa, maxime si in sua perfectione |
| 3413 consideretur, non compatitur secum aliquod peccatum mortale. Sed | |
| 3414 virtus humanitus acquisita potest secum compati aliquem actum | |
| 3415 peccati, etiam mortalis, quia usus habitus in nobis est nostrae | |
| 3416 voluntati subiectus, ut supra dictum est; non autem per unum actum | |
| 3417 peccati corrumpitur habitus virtutis acquisitae; habitui enim non | |
| 3418 contrariatur directe actus, sed habitus. Et ideo, licet sine gratia | |
| 3419 homo non possit peccatum mortale vitare, ita quod nunquam peccet | |
| 3420 mortaliter; non tamen impeditur quin possit habitum virtutis | |
| 3421 acquirere, per quam a malis operibus abstineat ut in pluribus, et | |
| 3422 praecipue ab his quae sunt valde rationi contraria. Sunt etiam | |
| 3423 quaedam peccata mortalia quae homo sine gratia nullo modo potest | |
| 3424 vitare, quae scilicet directe opponuntur virtutibus theologicis, | |
| 3425 quae ex dono gratiae sunt in nobis. Hoc tamen infra manifestius | |
| 53 | 3426 fiet.</p><p title="I-II q. 63 a. 2 ad 3"><a name="36145"><span class="ref">[36145] Iª-IIae q. 63 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3427 dicendum quod, sicut dictum est, virtutum acquisitarum praeexistunt |
| 3428 in nobis quaedam semina sive principia, secundum naturam. Quae | |
| 3429 quidem principia sunt nobiliora virtutibus eorum virtute | |
| 3430 acquisitis, sicut intellectus principiorum speculabilium est | |
| 3431 nobilior scientia conclusionum; et naturalis rectitudo rationis est | |
| 3432 nobilior rectificatione appetitus quae fit per participationem | |
| 3433 rationis, quae quidem rectificatio pertinet ad virtutem moralem. | |
| 3434 Sic igitur actus humani, inquantum procedunt ex altioribus | |
| 53 | 3435 principiis, possunt causare virtutes acquisitas humanas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 63 a. 3 arg. 1"><a name="36146"><span class="ref">[36146] Iª-IIae q. 63 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3436 sic proceditur. Videtur quod praeter virtutes theologicas, non sint |
| 3437 aliae virtutes nobis infusae a Deo. Ea enim quae possunt fieri a | |
| 3438 causis secundis, non fiunt immediate a Deo, nisi forte aliquando | |
| 3439 miraculose, quia, ut Dionysius dicit, lex divinitatis est ultima | |
| 3440 per media adducere. Sed virtutes intellectuales et morales possunt | |
| 3441 in nobis causari per nostros actus, ut dictum est. Non ergo | |
| 53 | 3442 convenienter causantur in nobis per infusionem.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 arg. 2"><a name="36147"><span class="ref">[36147] Iª-IIae q. 63 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3443 in operibus Dei multo minus est aliquid superfluum quam in operibus |
| 3444 naturae. Sed ad ordinandum nos in bonum supernaturale, sufficiunt | |
| 3445 virtutes theologicae. Ergo non sunt aliae virtutes supernaturales, | |
| 53 | 3446 quas oporteat in nobis causari a Deo.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 arg. 3"><a name="36148"><span class="ref">[36148] Iª-IIae q. 63 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3447 natura non facit per duo, quod potest facere per unum, et multo |
| 3448 minus Deus. Sed Deus inseruit animae nostrae semina virtutum, ut | |
| 3449 dicit Glossa Heb. I. Ergo non oportet quod alias virtutes in nobis | |
| 53 | 3450 per infusionem causet.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 s. c."><a name="36149"><span class="ref">[36149] Iª-IIae q. 63 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3451 est quod dicitur Sap. VIII, <i>sobrietatem et iustitiam docet, |
| 53 | 3452 prudentiam et virtutem</i>.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 co."><a name="36150"><span class="ref">[36150] Iª-IIae q. 63 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3453 dicendum quod oportet effectus esse suis causis et principiis |
| 3454 proportionatos. Omnes autem virtutes tam intellectuales quam | |
| 3455 morales, quae ex nostris actibus acquiruntur, procedunt ex | |
| 3456 quibusdam naturalibus principiis in nobis praeexistentibus, ut | |
| 3457 supra dictum est. Loco quorum naturalium principiorum, conferuntur | |
| 3458 nobis a Deo virtutes theologicae, quibus ordinamur ad finem | |
| 3459 supernaturalem, sicut supra dictum est. Unde oportet quod his etiam | |
| 3460 virtutibus theologicis proportionaliter respondeant alii habitus | |
| 3461 divinitus causati in nobis, qui sic se habeant ad virtutes | |
| 3462 theologicas sicut se habent virtutes morales et intellectuales ad | |
| 53 | 3463 principia naturalia virtutum.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 ad 1"><a name="36151"><span class="ref">[36151] Iª-IIae q. 63 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3464 ergo dicendum quod aliquae quidem virtutes morales et |
| 3465 intellectuales possunt causari in nobis ex nostris actibus, tamen | |
| 3466 illae non sunt proportionatae virtutibus theologicis. Et ideo | |
| 53 | 3467 oportet alias, eis proportionatas, immediate a Deo causari.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 ad 2"><a name="36152"><span class="ref">[36152] Iª-IIae q. 63 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3468 dicendum quod virtutes theologicae sufficienter nos ordinant in |
| 3469 finem supernaturalem, secundum quandam inchoationem, quantum | |
| 3470 scilicet ad ipsum Deum immediate. Sed oportet quod per alias | |
| 3471 virtutes infusas perficiatur anima circa alias res, in ordine tamen | |
| 53 | 3472 ad Deum.</p><p title="I-II q. 63 a. 3 ad 3"><a name="36153"><span class="ref">[36153] Iª-IIae q. 63 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3473 dicendum quod virtus illorum principiorum naturaliter inditorum, |
| 3474 non se extendit ultra proportionem naturae. Et ideo in ordine ad | |
| 3475 finem supernaturalem, indiget homo perfici per alia principia | |
| 53 | 3476 superaddita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 63 a. 4 arg. 1"><a name="36154"><span class="ref">[36154] Iª-IIae q. 63 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3477 sic proceditur. Videtur quod virtutes infusae non sint alterius |
| 3478 speciei a virtutibus acquisitis. Virtus enim acquisita et virtus | |
| 3479 infusa, secundum praedicta, non videntur differre nisi secundum | |
| 3480 ordinem ad ultimum finem. Sed habitus et actus humani non recipiunt | |
| 3481 speciem ab ultimo fine, sed a proximo. Non ergo virtutes morales | |
| 53 | 3482 vel intellectuales infusae differunt specie ab acquisitis.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 arg. 2"><a name="36155"><span class="ref">[36155] Iª-IIae q. 63 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3483 habitus per actus cognoscuntur. Sed idem est actus temperantiae |
| 3484 infusae, et acquisitae, scilicet moderari concupiscentias tactus. | |
| 53 | 3485 Ergo non differunt specie.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 arg. 3"><a name="36156"><span class="ref">[36156] Iª-IIae q. 63 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3486 virtus acquisita et infusa differunt secundum illud quod est |
| 3487 immediate a Deo factum, et a creatura. Sed idem est specie homo | |
| 3488 quem Deus formavit, et quem generat natura; et oculus quem caeco | |
| 3489 nato dedit, et quem virtus formativa causat. Ergo videtur quod est | |
| 53 | 3490 eadem specie virtus acquisita, et infusa.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 s. c."><a name="36157"><span class="ref">[36157] Iª-IIae q. 63 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3491 quaelibet differentia in definitione posita, mutata diversificat |
| 3492 speciem. Sed in definitione virtutis infusae ponitur, quam Deus in | |
| 3493 nobis sine nobis operatur, ut supra dictum est. Ergo virtus | |
| 3494 acquisita, cui hoc non convenit, non est eiusdem speciei cum | |
| 53 | 3495 infusa.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 co."><a name="36158"><span class="ref">[36158] Iª-IIae q. 63 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3496 dicendum quod dupliciter habitus distinguuntur specie. Uno modo, |
| 3497 sicut praedictum est, secundum speciales et formales rationes | |
| 3498 obiectorum. Obiectum autem virtutis cuiuslibet est bonum | |
| 3499 consideratum in materia propria, sicut temperantiae obiectum est | |
| 3500 bonum delectabilium in concupiscentiis tactus. Cuius quidem obiecti | |
| 3501 formalis ratio est a ratione, quae instituit modum in his | |
| 3502 concupiscentiis, materiale autem est id quod est ex parte | |
| 3503 concupiscentiarum. Manifestum est autem quod alterius rationis est | |
| 3504 modus qui imponitur in huiusmodi concupiscentiis secundum regulam | |
| 3505 rationis humanae, et secundum regulam divinam. Puta in sumptione | |
| 3506 ciborum, ratione humana modus statuitur ut non noceat valetudini | |
| 3507 corporis, nec impediat rationis actum, secundum autem regulam legis | |
| 3508 divinae, requiritur quod homo castiget corpus suum, et in | |
| 3509 servitutem redigat, per abstinentiam cibi et potus, et aliorum | |
| 3510 huiusmodi. Unde manifestum est quod temperantia infusa et acquisita | |
| 3511 differunt specie, et eadem ratio est de aliis virtutibus. Alio modo | |
| 3512 habitus distinguuntur specie secundum ea ad quae ordinantur, non | |
| 3513 enim est eadem specie sanitas hominis et equi, propter diversas | |
| 3514 naturas ad quas ordinantur. Et eodem modo dicit philosophus, in III | |
| 3515 Polit., quod diversae sunt virtutes civium, secundum quod bene se | |
| 3516 habent ad diversas politias. Et per hunc etiam modum differunt | |
| 3517 specie virtutes morales infusae, per quas homines bene se habent in | |
| 3518 ordine ad hoc quod sint cives sanctorum et domestici Dei; et aliae | |
| 3519 virtutes acquisitae, secundum quas homo se bene habet in ordine ad | |
| 53 | 3520 res humanas.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 ad 1"><a name="36159"><span class="ref">[36159] Iª-IIae q. 63 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3521 ergo dicendum quod virtus infusa et acquisita non solum differunt |
| 3522 secundum ordinem ad ultimum finem; sed etiam secundum ordinem ad | |
| 53 | 3523 propria obiecta, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 ad 2"><a name="36160"><span class="ref">[36160] Iª-IIae q. 63 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3524 dicendum quod alia ratione modificat concupiscentias delectabilium |
| 3525 tactus temperantia acquisita, et temperantia infusa, ut dictum est. | |
| 53 | 3526 Unde non habent eundem actum.</p><p title="I-II q. 63 a. 4 ad 3"><a name="36161"><span class="ref">[36161] Iª-IIae q. 63 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3527 dicendum quod oculum caeci nati Deus fecit ad eundem actum ad quem |
| 3528 formantur alii oculi secundum naturam, et ideo fuit eiusdem | |
| 3529 speciei. Et eadem ratio esset, si Deus vellet miraculose causare in | |
| 3530 homine virtutes quales acquiruntur ex actibus. Sed ita non est in | |
| 59 | 3531 proposito, ut dictum est.</p></div></div><div id="q64" class="q"><h2>Quaestio 64</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 64 pr."><a name="36162"><span class="ref">[36162] |
| 53 | 3532 Iª-IIae q. 64 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3533 proprietatibus virtutum. Et primo quidem, de medio virtutum; |
| 3534 secundo, de connexione virtutum; tertio, de aequalitate earum; | |
| 3535 quarto, de ipsarum duratione. Circa primum quaeruntur quatuor. | |
| 3536 Primo, utrum virtutes morales sint in medio. Secundo, utrum medium | |
| 3537 virtutis moralis sit medium rei, vel rationis. Tertio, utrum | |
| 3538 intellectuales virtutes consistant in medio. Quarto, utrum virtutes | |
| 53 | 3539 theologicae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 64 a. 1 arg. 1"><a name="36163"><span class="ref">[36163] Iª-IIae q. 64 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3540 sic proceditur. Videtur quod virtus moralis non consistat in medio. |
| 3541 Ultimum enim repugnat rationi medii. Sed de ratione virtutis est | |
| 3542 ultimum, dicitur enim in I de caelo, quod virtus est ultimum | |
| 53 | 3543 potentiae. Ergo virtus moralis non consistit in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 arg. 2"><a name="36164"><span class="ref">[36164] Iª-IIae q. 64 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3544 illud quod est maximum, non est medium. Sed quaedam virtutes |
| 3545 morales tendunt in aliquod maximum, sicut magnanimitas est circa | |
| 3546 maximos honores, et magnificentia circa maximos sumptus, ut dicitur | |
| 53 | 3547 in IV Ethic. Ergo non omnis virtus moralis est in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 arg. 3"><a name="36165"><span class="ref">[36165] Iª-IIae q. 64 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3548 si de ratione virtutis moralis sit in medio esse, oportet quod |
| 3549 virtus moralis non perficiatur, sed magis corrumpatur, per hoc quod | |
| 3550 tendit ad extremum. Sed quaedam virtutes morales perficiuntur per | |
| 3551 hoc quod tendunt ad extremum, sicut virginitas, quae abstinet ab | |
| 3552 omni delectabili venereo, et sic tenet extremum, et est | |
| 3553 perfectissima castitas. Et dare omnia pauperibus est perfectissima | |
| 3554 misericordia vel liberalitas. Ergo videtur quod non sit de ratione | |
| 53 | 3555 virtutis moralis esse in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 s. c."><a name="36166"><span class="ref">[36166] Iª-IIae q. 64 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3556 est quod philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus moralis |
| 53 | 3557 est habitus electivus in medietate existens</i>.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 co."><a name="36167"><span class="ref">[36167] Iª-IIae q. 64 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3558 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, virtus de sui ratione |
| 3559 ordinat hominem ad bonum. Moralis autem virtus proprie est | |
| 3560 perfectiva appetitivae partis animae circa aliquam determinatam | |
| 3561 materiam. Mensura autem et regula appetitivi motus circa | |
| 3562 appetibilia, est ipsa ratio. Bonum autem cuiuslibet mensurati et | |
| 3563 regulati consistit in hoc quod conformetur suae regulae, sicut | |
| 3564 bonum in artificiatis est ut consequantur regulam artis. Malum | |
| 3565 autem per consequens in huiusmodi est per hoc quod aliquid | |
| 3566 discordat a sua regula vel mensura. Quod quidem contingit vel per | |
| 3567 hoc quod superexcedit mensuram, vel per hoc quod deficit ab ea, | |
| 3568 sicut manifeste apparet in omnibus regulatis et mensuratis. Et ideo | |
| 3569 patet quod bonum virtutis moralis consistit in adaequatione ad | |
| 3570 mensuram rationis. Manifestum est autem quod inter excessum et | |
| 3571 defectum medium est aequalitas sive conformitas. Unde manifeste | |
| 53 | 3572 apparet quod virtus moralis in medio consistit.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 ad 1"><a name="36168"><span class="ref">[36168] Iª-IIae q. 64 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3573 ergo dicendum quod virtus moralis bonitatem habet ex regula |
| 3574 rationis, pro materia autem habet passiones vel operationes. Si | |
| 3575 ergo comparetur virtus moralis ad rationem, sic, secundum id quod | |
| 3576 rationis est, habet rationem extremi unius, quod est conformitas, | |
| 3577 excessus vero et defectus habet rationem alterius extremi, quod est | |
| 3578 difformitas. Si vero consideretur virtus moralis secundum suam | |
| 3579 materiam, sic habet rationem medii, inquantum passionem reducit ad | |
| 3580 regulam rationis. Unde philosophus dicit, in II Ethic., quod virtus | |
| 3581 secundum substantiam medietas est, inquantum regula virtutis | |
| 3582 ponitur circa propriam materiam, secundum optimum autem et bene, | |
| 53 | 3583 est extremitas, scilicet secundum conformitatem rationis.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 ad 2"><a name="36169"><span class="ref">[36169] Iª-IIae q. 64 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3584 dicendum quod medium et extrema considerantur in actionibus et |
| 3585 passionibus secundum diversas circumstantias, unde nihil prohibet | |
| 3586 in aliqua virtute esse extremum secundum unam circumstantiam, quod | |
| 3587 tamen est medium secundum alias circumstantias, per conformitatem | |
| 3588 ad rationem. Et sic est in magnificentia et magnanimitate. Nam si | |
| 3589 consideretur quantitas absoluta eius in quod tendit magnificus et | |
| 3590 magnanimus, dicetur extremum et maximum, sed si consideretur hoc | |
| 3591 ipsum per comparationem ad alias circumstantias, sic habet rationem | |
| 3592 medii; quia in hoc tendunt huiusmodi virtutes secundum regulam | |
| 3593 rationis, idest ubi oportet, et quando oportet, et propter quod | |
| 3594 oportet. Excessus autem, si in hoc maximum tendatur quando non | |
| 3595 oportet, vel ubi non oportet, vel propter quod non oportet; | |
| 3596 defectus autem est, si non tendatur in hoc maximum ubi oportet, et | |
| 3597 quando oportet. Et hoc est quod philosophus dicit, in IV Ethic., | |
| 3598 quod <i>magnanimus est quidem magnitudine extremus; eo autem quod | |
| 53 | 3599 ut oportet, medius</i>.</p><p title="I-II q. 64 a. 1 ad 3"><a name="36170"><span class="ref">[36170] Iª-IIae q. 64 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3600 dicendum quod eadem ratio est de virginitate et paupertate, quae |
| 3601 est de magnanimitate. Abstinet enim virginitas ab omnibus venereis, | |
| 3602 et paupertas ab omnibus divitiis, propter quod oportet, et secundum | |
| 3603 quod oportet; idest secundum mandatum Dei, et propter vitam | |
| 3604 aeternam. Si autem hoc fiat secundum quod non oportet, idest | |
| 3605 secundum aliquam superstitionem illicitam, vel etiam propter inanem | |
| 3606 gloriam; erit superfluum. Si autem non fiat quando oportet, vel | |
| 3607 secundum quod oportet, est vitium per defectum, ut patet in | |
| 53 | 3608 transgredientibus votum virginitatis vel paupertatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 64 a. 2 arg. 1"><a name="36171"><span class="ref">[36171] Iª-IIae q. 64 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3609 sic proceditur. Videtur quod medium virtutis moralis non sit medium |
| 3610 rationis, sed medium rei. Bonum enim virtutis moralis consistit in | |
| 3611 hoc quod est in medio. Bonum autem, ut dicitur in VI Metaphys., est | |
| 53 | 3612 in rebus ipsis. Ergo medium virtutis moralis est medium rei.</p><p title="I-II q. 64 a. 2 arg. 2"><a name="36172"><span class="ref">[36172] Iª-IIae q. 64 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3613 ratio est vis apprehensiva. Sed virtus moralis non consistit in |
| 3614 medio apprehensionum; sed magis in medio operationum et passionum. | |
| 3615 Ergo medium virtutis moralis non est medium rationis, sed medium | |
| 53 | 3616 rei.</p><p title="I-II q. 64 a. 2 arg. 3"><a name="36173"><span class="ref">[36173] Iª-IIae q. 64 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3617 medium quod accipitur secundum proportionem arithmeticam vel |
| 3618 geometricam, est medium rei. Sed tale est medium iustitiae, ut | |
| 3619 dicitur in V Ethic. Ergo medium virtutis moralis non est medium | |
| 53 | 3620 rationis, sed rei.</p><p title="I-II q. 64 a. 2 s. c."><a name="36174"><span class="ref">[36174] Iª-IIae q. 64 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3621 est quod philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus moralis in |
| 53 | 3622 medio consistit quoad nos, determinata ratione</i>.</p><p title="I-II q. 64 a. 2 co."><a name="36175"><span class="ref">[36175] Iª-IIae q. 64 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3623 dicendum quod medium rationis dupliciter potest intelligi. Uno |
| 3624 modo, secundum quod medium in ipso actu rationis existit, quasi | |
| 3625 ipse actus rationis ad medium reducatur. Et sic, quia virtus | |
| 3626 moralis non perficit actum rationis, sed actum virtutis | |
| 3627 appetitivae; medium virtutis moralis non est medium rationis. Alio | |
| 3628 modo potest dici medium rationis id quod a ratione ponitur in | |
| 3629 aliqua materia. Et sic omne medium virtutis moralis est medium | |
| 3630 rationis, quia, sicut dictum est, virtus moralis dicitur consistere | |
| 3631 in medio, per conformitatem ad rationem rectam. Sed quandoque | |
| 3632 contingit quod medium rationis est etiam medium rei, et tunc | |
| 3633 oportet quod virtutis moralis medium sit medium rei; sicut est in | |
| 3634 iustitia. Quandoque autem medium rationis non est medium rei, sed | |
| 3635 accipitur per comparationem ad nos, et sic est medium in omnibus | |
| 3636 aliis virtutibus moralibus. Cuius ratio est quia iustitia est circa | |
| 3637 operationes, quae consistunt in rebus exterioribus, in quibus | |
| 3638 rectum institui debet simpliciter et secundum se, ut supra dictum | |
| 3639 est, et ideo medium rationis in iustitia est idem cum medio rei, | |
| 3640 inquantum scilicet iustitia dat unicuique quod debet, et non plus | |
| 3641 nec minus. Aliae vero virtutes morales consistunt circa passiones | |
| 3642 interiores, in quibus non potest rectum constitui eodem modo, | |
| 3643 propter hoc quod homines diversimode se habent ad passiones, et | |
| 3644 ideo oportet quod rectitudo rationis in passionibus instituatur per | |
| 53 | 3645 respectum ad nos, qui afficimur secundum passiones.</p><p title="I-II q. 64 a. 2 ad 1"><a name="36176"><span class="ref">[36176] Iª-IIae q. 64 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 3646 patet responsio ad obiecta. Nam, primae duae rationes procedunt de |
| 3647 medio rationis quod scilicet invenitur in ipso actu rationis. | |
| 53 | 3648 Tertia vero ratio procedit de medio iustitiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 64 a. 3 arg. 1"><a name="36177"><span class="ref">[36177] Iª-IIae q. 64 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3649 sic proceditur. Videtur quod virtutes intellectuales non consistant |
| 3650 in medio. Virtutes enim morales consistunt in medio, inquantum | |
| 3651 conformantur regulae rationis. Sed virtutes intellectuales sunt in | |
| 3652 ipsa ratione; et sic non videntur habere superiorem regulam. Ergo | |
| 53 | 3653 virtutes intellectuales non consistunt in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 arg. 2"><a name="36178"><span class="ref">[36178] Iª-IIae q. 64 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3654 medium virtutis moralis determinatur a virtute intellectuali, |
| 3655 dicitur enim in II Ethic., quod <i>virtus consistit in medietate | |
| 3656 determinata ratione, prout sapiens determinabit</i>. Si igitur | |
| 3657 virtus intellectualis iterum consistat in medio, oportet quod | |
| 3658 determinetur sibi medium per aliquam aliam virtutem. Et sic | |
| 53 | 3659 procedetur in infinitum in virtutibus.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 arg. 3"><a name="36179"><span class="ref">[36179] Iª-IIae q. 64 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3660 medium proprie est inter contraria; ut patet per philosophum, in X |
| 3661 Metaphys. Sed in intellectu non videtur esse aliqua contrarietas, | |
| 3662 cum etiam ipsa contraria, secundum quod sunt in intellectu, non | |
| 3663 sint contraria, sed simul intelligantur, ut album et nigrum, sanum | |
| 53 | 3664 et aegrum. Ergo in intellectualibus virtutibus non est medium.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 s. c."><a name="36180"><span class="ref">[36180] Iª-IIae q. 64 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3665 est quod ars est virtus intellectualis, ut dicitur in VI Ethic.; et |
| 3666 tamen artis est aliquod medium, ut dicitur in II Ethic. Ergo etiam | |
| 53 | 3667 virtus intellectualis consistit in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 co."><a name="36181"><span class="ref">[36181] Iª-IIae q. 64 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3668 dicendum quod bonum alicuius rei consistit in medio, secundum quod |
| 3669 conformatur regulae vel mensurae quam contingit transcendere et ab | |
| 3670 ea deficere, sicut dictum est. Virtus autem intellectualis | |
| 3671 ordinatur ad bonum, sicut et moralis, ut supra dictum est. Unde | |
| 3672 secundum quod bonum virtutis intellectualis se habet ad mensuram, | |
| 3673 sic se habet ad rationem medii. Bonum autem virtutis intellectualis | |
| 3674 est verum, speculativae quidem virtutis, verum absolute, ut in VI | |
| 3675 Ethic. dicitur; practicae autem virtutis, verum secundum | |
| 3676 conformitatem ad appetitum rectum. Verum autem intellectus nostri | |
| 3677 absolute consideratum, est sicut mensuratum a re, res enim est | |
| 3678 mensura intellectus nostri, ut dicitur in X Metaphys.; ex eo enim | |
| 3679 quod res est vel non est, veritas est in opinione et in oratione. | |
| 3680 Sic igitur bonum virtutis intellectualis speculativae consistit in | |
| 3681 quodam medio, per conformitatem ad ipsam rem, secundum quod dicit | |
| 3682 esse quod est, vel non esse quod non est; in quo ratio veri | |
| 3683 consistit. Excessus autem est secundum affirmationem falsam, per | |
| 3684 quam dicitur esse quod non est, defectus autem accipitur secundum | |
| 3685 negationem falsam, per quam dicitur non esse quod est. Verum autem | |
| 3686 virtutis intellectualis practicae, comparatum quidem ad rem, habet | |
| 3687 rationem mensurati. Et sic eodem modo accipitur medium per | |
| 3688 conformitatem ad rem, in virtutibus intellectualibus practicis, | |
| 3689 sicut in speculativis. Sed respectu appetitus, habet rationem | |
| 3690 regulae et mensurae. Unde idem medium, quod est virtutis moralis, | |
| 3691 etiam est ipsius prudentiae, scilicet rectitudo rationis, sed | |
| 3692 prudentiae quidem est istud medium ut regulantis et mensurantis; | |
| 3693 virtutis autem moralis, ut mensuratae et regulatae. Similiter | |
| 53 | 3694 excessus et defectus accipitur diversimode utrobique.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 ad 1"><a name="36182"><span class="ref">[36182] Iª-IIae q. 64 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3695 ergo dicendum quod etiam virtus intellectualis habet suam mensuram, |
| 3696 ut dictum est, et per conformitatem ad ipsam, accipitur in ipsa | |
| 53 | 3697 medium.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 ad 2"><a name="36183"><span class="ref">[36183] Iª-IIae q. 64 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3698 dicendum quod non est necesse in infinitum procedere in virtutibus, |
| 3699 quia mensura et regula intellectualis virtutis non est aliquod | |
| 53 | 3700 aliud genus virtutis, sed ipsa res.</p><p title="I-II q. 64 a. 3 ad 3"><a name="36184"><span class="ref">[36184] Iª-IIae q. 64 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3701 dicendum quod ipsae res contrariae non habent contrarietatem in |
| 3702 anima, quia unum est ratio cognoscendi alterum, et tamen in | |
| 3703 intellectu est contrarietas affirmationis et negationis, quae sunt | |
| 3704 contraria, ut dicitur in fine peri hermeneias. Quamvis enim esse et | |
| 3705 non esse non sint contraria, sed contradictorie opposita, si | |
| 3706 considerentur ipsa significata prout sunt in rebus, quia alterum | |
| 3707 est ens, et alterum est pure non ens, tamen si referantur ad actum | |
| 3708 animae, utrumque ponit aliquid. Unde esse et non esse sunt | |
| 3709 contradictoria, sed opinio qua opinamur quod bonum est bonum, est | |
| 3710 contraria opinioni qua opinamur quod bonum non est bonum. Et inter | |
| 53 | 3711 huiusmodi contraria medium est virtus intellectualis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 64 a. 4 arg. 1"><a name="36185"><span class="ref">[36185] Iª-IIae q. 64 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3712 sic proceditur. Videtur quod virtus theologica consistat in medio. |
| 3713 Bonum enim aliarum virtutum consistit in medio. Sed virtus | |
| 3714 theologica excedit in bonitate alias virtutes. Ergo virtus | |
| 53 | 3715 theologica multo magis est in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 arg. 2"><a name="36186"><span class="ref">[36186] Iª-IIae q. 64 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3716 medium virtutis accipitur, moralis quidem secundum quod appetitus |
| 3717 regulatur per rationem; intellectualis vero secundum quod | |
| 3718 intellectus noster mensuratur a re. Sed virtus theologica et | |
| 3719 perficit intellectum, et appetitum, ut supra dictum est. Ergo etiam | |
| 53 | 3720 virtus theologica consistit in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 arg. 3"><a name="36187"><span class="ref">[36187] Iª-IIae q. 64 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3721 spes quae est virtus theologica, medium est inter desperationem et |
| 3722 praesumptionem. Similiter etiam fides incedit media inter | |
| 3723 contrarias haereses, ut Boetius dicit, in libro de duabus naturis, | |
| 3724 quod enim confitemur in Christo unam personam et duas naturas, | |
| 3725 medium est inter haeresim Nestorii, qui dicit duas personas et duas | |
| 3726 naturas; et haeresim Eutychis, qui dicit unam personam et unam | |
| 53 | 3727 naturam. Ergo virtus theologica consistit in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 s. c."><a name="36188"><span class="ref">[36188] Iª-IIae q. 64 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3728 in omnibus in quibus consistit virtus in medio, contingit peccare |
| 3729 per excessum, sicut et per defectum. Sed circa Deum, qui est | |
| 3730 obiectum virtutis theologicae, non contingit peccare per excessum, | |
| 3731 dicitur enim Eccli. XLIII, <i>benedicentes Deum, exaltate illum | |
| 3732 quantum potestis, maior enim est omni laude</i>. Ergo virtus | |
| 53 | 3733 theologica non consistit in medio.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 co."><a name="36189"><span class="ref">[36189] Iª-IIae q. 64 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3734 dicendum quod, sicut dictum est, medium virtutis accipitur per |
| 3735 conformitatem ad suam regulam vel mensuram, secundum quod contingit | |
| 3736 ipsam transcendere vel ab ea deficere. Virtutis autem theologicae | |
| 3737 duplex potest accipi mensura. Una quidem secundum ipsam rationem | |
| 3738 virtutis. Et sic mensura et regula virtutis theologicae est ipse | |
| 3739 Deus, fides enim nostra regulatur secundum veritatem divinam, | |
| 3740 caritas autem secundum bonitatem eius, spes autem secundum | |
| 3741 magnitudinem omnipotentiae et pietatis eius. Et ista est mensura | |
| 3742 excellens omnem humanam facultatem, unde nunquam potest homo tantum | |
| 3743 diligere Deum quantum diligi debet, nec tantum credere aut sperare | |
| 3744 in ipsum, quantum debet. Unde multo minus potest ibi esse excessus. | |
| 3745 Et sic bonum talis virtutis non consistit in medio, sed tanto est | |
| 3746 melius, quanto magis acceditur ad summum. Alia vero regula vel | |
| 3747 mensura virtutis theologicae est ex parte nostra, quia etsi non | |
| 3748 possumus ferri in Deum quantum debemus, debemus tamen ferri in | |
| 3749 ipsum credendo, sperando et amando, secundum mensuram nostrae | |
| 3750 conditionis. Unde per accidens potest in virtute theologica | |
| 53 | 3751 considerari medium et extrema, ex parte nostra.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 ad 1"><a name="36190"><span class="ref">[36190] Iª-IIae q. 64 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3752 ergo dicendum quod bonum virtutum intellectualium et moralium |
| 3753 consistit in medio per conformitatem ad regulam vel mensuram quam | |
| 3754 transcendere contingit. Quod non est in virtutibus theologicis, per | |
| 53 | 3755 se loquendo, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 ad 2"><a name="36191"><span class="ref">[36191] Iª-IIae q. 64 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3756 dicendum quod virtutes morales et intellectuales perficiunt |
| 3757 intellectum et appetitum nostrum in ordine ad mensuram et regulam | |
| 3758 creatam, virtutes autem theologicae in ordine ad mensuram et | |
| 53 | 3759 regulam increatam. Unde non est similis ratio.</p><p title="I-II q. 64 a. 4 ad 3"><a name="36192"><span class="ref">[36192] Iª-IIae q. 64 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3760 dicendum quod spes est media inter praesumptionem et desperationem, |
| 3761 ex parte nostra, inquantum scilicet aliquis praesumere dicitur ex | |
| 3762 eo quod sperat a Deo bonum quod excedit suam conditionem; vel non | |
| 3763 sperat quod secundum suam conditionem sperare posset. Non autem | |
| 3764 potest esse superabundantia spei ex parte Dei, cuius bonitas est | |
| 3765 infinita. Similiter etiam fides est media inter contrarias | |
| 3766 haereses, non per comparationem ad obiectum, quod est Deus, cui non | |
| 3767 potest aliquis nimis credere, sed inquantum ipsa opinio humana est | |
| 59 | 3768 media inter contrarias opiniones, ut ex supradictis patet.</p></div></div><div id="q65" class="q"><h2>Quaestio 65</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 65 pr."><a name="36193"><span class="ref">[36193] |
| 53 | 3769 Iª-IIae q. 65 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3770 connexione virtutum. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum |
| 3771 virtutes morales sint ad invicem connexae. Secundo, utrum virtutes | |
| 3772 morales possint esse sine caritate. Tertio, utrum caritas possit | |
| 3773 esse sine eis. Quarto, utrum fides et spes possint esse sine | |
| 53 | 3774 caritate. Quinto, utrum caritas possit esse sine eis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 65 a. 1 arg. 1"><a name="36194"><span class="ref">[36194] Iª-IIae q. 65 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3775 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non sint ex |
| 3776 necessitate connexae. Virtutes enim morales quandoque causantur ex | |
| 3777 exercitio actuum, ut probatur in II Ethic. Sed homo potest | |
| 3778 exercitari in actibus alicuius virtutis sine hoc quod exercitetur | |
| 3779 in actibus alterius virtutis. Ergo una virtus moralis potest haberi | |
| 53 | 3780 sine altera.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 arg. 2"><a name="36195"><span class="ref">[36195] Iª-IIae q. 65 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3781 magnificentia et magnanimitas sunt quaedam virtutes morales. Sed |
| 3782 aliquis potest habere alias virtutes morales, sine hoc quod habeat | |
| 3783 magnificentiam et magnanimitatem, dicit enim philosophus, in IV | |
| 3784 Ethic., quod inops non potest esse magnificus, qui tamen potest | |
| 3785 habere quasdam alias virtutes; et quod <i>ille qui parvis est | |
| 3786 dignus, et his se dignificat, temperatus est, magnanimus autem non | |
| 53 | 3787 est</i>. Ergo virtutes morales non sunt connexae.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 arg. 3"><a name="36196"><span class="ref">[36196] Iª-IIae q. 65 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3788 sicut virtutes morales perficiunt partem appetitivam animae, ita |
| 3789 virtutes intellectuales perficiunt partem intellectivam. Sed | |
| 3790 virtutes intellectuales non sunt connexae, potest enim aliquis | |
| 3791 habere unam scientiam, sine hoc quod habeat aliam. Ergo etiam neque | |
| 53 | 3792 virtutes morales sunt connexae.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 arg. 4"><a name="36197"><span class="ref">[36197] Iª-IIae q. 65 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3793 si virtutes morales sint connexae, hoc non est nisi quia |
| 3794 connectuntur in prudentia. Sed hoc non sufficit ad connexionem | |
| 3795 virtutum moralium. Videtur enim quod aliquis possit esse prudens | |
| 3796 circa agibilia quae pertinent ad unam virtutem, sine hoc quod sit | |
| 3797 prudens in his quae pertinent ad aliam, sicut etiam aliquis potest | |
| 3798 habere artem circa quaedam factibilia, sine hoc quod habeat artem | |
| 3799 circa alia. Prudentia autem est recta ratio agibilium. Ergo non est | |
| 53 | 3800 necessarium virtutes morales esse connexas.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 s. c."><a name="36198"><span class="ref">[36198] Iª-IIae q. 65 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3801 est quod Ambrosius dicit, super Lucam, <i>connexae sibi sunt, |
| 3802 concatenataeque virtutes, ut qui unam habet, plures habere | |
| 3803 videatur</i>. Augustinus etiam dicit, in VI de Trin., quod | |
| 3804 <i>virtutes quae sunt in animo humano, nullo modo separantur ab | |
| 3805 invicem</i>. Et Gregorius dicit, XXII Moral., quod <i>una virtus | |
| 3806 sine aliis aut omnino nulla est, aut imperfecta</i>. Et Tullius | |
| 3807 dicit, in II de Tuscul. quaest., <i>si unam virtutem confessus es | |
| 53 | 3808 te non habere, nullam necesse est te habiturum</i>.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 co."><a name="36199"><span class="ref">[36199] Iª-IIae q. 65 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3809 dicendum quod virtus moralis potest accipi vel perfecta vel |
| 3810 imperfecta. Imperfecta quidem moralis virtus, ut temperantia vel | |
| 3811 fortitudo, nihil aliud est quam aliqua inclinatio in nobis existens | |
| 3812 ad opus aliquod de genere bonorum faciendum, sive talis inclinatio | |
| 3813 sit in nobis a natura, sive ex assuetudine. Et hoc modo accipiendo | |
| 3814 virtutes morales, non sunt connexae, videmus enim aliquem ex | |
| 3815 naturali complexione, vel ex aliqua consuetudine, esse promptum ad | |
| 3816 opera liberalitatis, qui tamen non est promptus ad opera | |
| 3817 castitatis. Perfecta autem virtus moralis est habitus inclinans in | |
| 3818 bonum opus bene agendum. Et sic accipiendo virtutes morales, | |
| 3819 dicendum est eas connexas esse; ut fere ab omnibus ponitur. Cuius | |
| 3820 ratio duplex assignatur, secundum quod diversimode aliqui virtutes | |
| 3821 cardinales distinguunt. Ut enim dictum est, quidam distinguunt eas | |
| 3822 secundum quasdam generales conditiones virtutum, utpote quod | |
| 3823 discretio pertineat ad prudentiam, rectitudo ad iustitiam, | |
| 3824 moderantia ad temperantiam, firmitas animi ad fortitudinem, in | |
| 3825 quacumque materia ista considerentur. Et secundum hoc, manifeste | |
| 3826 apparet ratio connexionis, non enim firmitas habet laudem virtutis, | |
| 3827 si sit sine moderatione, vel rectitudine, aut discretione; et eadem | |
| 3828 ratio est de aliis. Et hanc rationem connexionis assignat | |
| 3829 Gregorius, XXII Moral., dicens quod <i>virtutes, si sint | |
| 3830 disiunctae, non possunt esse perfectae</i>, secundum rationem | |
| 3831 virtutis, <i>quia nec prudentia vera est quae iusta, temperans et | |
| 3832 fortis non est</i>; et idem subdit de aliis virtutibus. Et similem | |
| 3833 rationem assignat Augustinus, in VI de Trin. Alii vero distinguunt | |
| 3834 praedictas virtutes secundum materias. Et secundum hoc assignatur | |
| 3835 ratio connexionis ab Aristotele, in VI Ethic. Quia sicut supra | |
| 3836 dictum est, nulla virtus moralis potest sine prudentia haberi, eo | |
| 3837 quod proprium virtutis moralis est facere electionem rectam, cum | |
| 3838 sit habitus electivus; ad rectam autem electionem non solum | |
| 3839 sufficit inclinatio in debitum finem, quod est directe per habitum | |
| 3840 virtutis moralis; sed etiam quod aliquis directe eligat ea quae | |
| 3841 sunt ad finem, quod fit per prudentiam, quae est consiliativa et | |
| 3842 iudicativa et praeceptiva eorum quae sunt ad finem. Similiter etiam | |
| 3843 prudentia non potest haberi nisi habeantur virtutes morales, cum | |
| 3844 prudentia sit recta ratio agibilium, quae, sicut ex principiis, | |
| 3845 procedit ex finibus agibilium, ad quos aliquis recte se habet per | |
| 3846 virtutes morales. Unde sicut scientia speculativa non potest haberi | |
| 3847 sine intellectu principiorum, ita nec prudentia sine virtutibus | |
| 3848 moralibus. Ex quo manifeste sequitur virtutes morales esse | |
| 53 | 3849 connexas.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 ad 1"><a name="36200"><span class="ref">[36200] Iª-IIae q. 65 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3850 ergo dicendum quod virtutum moralium quaedam perficiunt hominem |
| 3851 secundum communem statum, scilicet quantum ad ea quae communiter in | |
| 3852 omni vita hominum occurrunt agenda. Unde oportet quod homo simul | |
| 3853 exercitetur circa materias omnium virtutum moralium. Et si quidem | |
| 3854 circa omnes exercitetur bene operando, acquiret habitus omnium | |
| 3855 virtutum moralium. Si autem exercitetur bene operando circa unam | |
| 3856 materiam, non autem circa aliam, puta bene se habendo circa iras, | |
| 3857 non autem circa concupiscentias; acquiret quidem habitum aliquem ad | |
| 3858 refrenandum iras, qui tamen non habebit rationem virtutis, propter | |
| 3859 defectum prudentiae, quae circa concupiscentias corrumpitur. Sicut | |
| 3860 etiam naturales inclinationes non habent perfectam rationem | |
| 3861 virtutis, si prudentia desit. Quaedam vero virtutes morales sunt | |
| 3862 quae perficiunt hominem secundum aliquem eminentem statum, sicut | |
| 3863 magnificentia, et magnanimitas. Et quia exercitium circa materias | |
| 3864 harum virtutum non occurrit unicuique communiter, potest aliquis | |
| 3865 habere alias virtutes morales, sine hoc quod habitus harum virtutum | |
| 3866 habeat actu, loquendo de virtutibus acquisitis. Sed tamen, | |
| 3867 acquisitis aliis virtutibus, habet istas virtutes in potentia | |
| 3868 propinqua. Cum enim aliquis per exercitium adeptus est | |
| 3869 liberalitatem circa mediocres donationes et sumptus, si superveniat | |
| 3870 ei abundantia pecuniarum, modico exercitio acquiret magnificentiae | |
| 3871 habitum, sicut geometer modico studio acquirit scientiam alicuius | |
| 3872 conclusionis quam nunquam consideravit. Illud autem habere dicimur, | |
| 3873 quod in promptu est ut habeamus; secundum illud philosophi, in II | |
| 53 | 3874 Physic., <i>quod parum deest, quasi nihil deesse videtur</i>.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 ad 2"><a name="36201"><span class="ref">[36201] Iª-IIae q. 65 a. 1 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 3875 patet responsio ad secundum.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 ad 3"><a name="36202"><span class="ref">[36202] Iª-IIae q. 65 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 3876 dicendum quod virtutes intellectuales sunt circa diversas materias |
| 3877 ad invicem non ordinatas, sicut patet in diversis scientiis et | |
| 3878 artibus. Et ideo non invenitur in eis connexio quae invenitur in | |
| 3879 virtutibus moralibus existentibus circa passiones et operationes, | |
| 3880 quae manifeste habent ordinem ad invicem. Nam omnes passiones, a | |
| 3881 quibusdam primis procedentes, scilicet amore et odio, ad quasdam | |
| 3882 alias terminantur, scilicet delectationem et tristitiam. Et | |
| 3883 similiter omnes operationes quae sunt virtutis moralis materia, | |
| 3884 habent ordinem ad invicem, et etiam ad passiones. Et ideo tota | |
| 3885 materia moralium virtutum sub una ratione prudentiae cadit. Habent | |
| 3886 tamen omnia intelligibilia ordinem ad prima principia. Et secundum | |
| 3887 hoc, omnes virtutes intellectuales dependent ab intellectu | |
| 3888 principiorum; sicut prudentia a virtutibus moralibus, ut dictum | |
| 3889 est. Principia autem universalia, quorum est intellectus | |
| 3890 principiorum, non dependent a conclusionibus, de quibus sunt | |
| 3891 reliquae intellectuales virtutes; sicut morales dependent a | |
| 3892 prudentia, eo quod appetitus movet quodammodo rationem, et ratio | |
| 53 | 3893 appetitum, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 65 a. 1 ad 4"><a name="36203"><span class="ref">[36203] Iª-IIae q. 65 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3894 dicendum quod ea ad quae inclinant virtutes morales, se habent ad |
| 3895 prudentiam sicut principia, non autem factibilia se habent ad artem | |
| 3896 sicut principia, sed solum sicut materia. Manifestum est autem | |
| 3897 quod, etsi ratio possit esse recta in una parte materiae, et non in | |
| 3898 alia; nullo tamen modo potest dici ratio recta, si sit defectus | |
| 3899 cuiuscumque principii. Sicut si quis erraret circa hoc principium, | |
| 3900 omne totum est maius sua parte, non posset habere scientiam | |
| 3901 geometricam, quia oporteret multum recedere a veritate in | |
| 3902 sequentibus. Et praeterea, agibilia sunt ordinata ad invicem; non | |
| 3903 autem factibilia, ut dictum est. Et ideo defectus prudentiae circa | |
| 3904 unam partem agibilium, induceret defectum etiam circa alia | |
| 53 | 3905 agibilia. Quod in factibilibus non contingit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 65 a. 2 arg. 1"><a name="36204"><span class="ref">[36204] Iª-IIae q. 65 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3906 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales possint esse sine |
| 3907 caritate. Dicitur enim in libro sententiarum prosperi, quod | |
| 3908 <i>omnis virtus praeter caritatem, potest esse communis bonis et | |
| 3909 malis</i>. Sed caritas non potest esse nisi in bonis, ut dicitur | |
| 53 | 3910 ibidem. Ergo aliae virtutes possunt haberi sine caritate.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 arg. 2"><a name="36205"><span class="ref">[36205] Iª-IIae q. 65 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3911 virtutes morales possunt acquiri ex actibus humanis, ut dicitur in |
| 3912 II Ethic. Sed caritas non habetur nisi ex infusione; secundum illud | |
| 3913 Rom. V, <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum | |
| 3914 sanctum, qui datus est nobis</i>. Ergo aliae virtutes possunt | |
| 53 | 3915 haberi sine caritate.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 arg. 3"><a name="36206"><span class="ref">[36206] Iª-IIae q. 65 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3916 virtutes morales connectuntur ad invicem, inquantum dependent a |
| 3917 prudentia. Sed caritas non dependet a prudentia; immo prudentiam | |
| 3918 excedit, secundum illud Ephes. III, <i>supereminentem scientiae | |
| 3919 caritatem Christi</i>. Ergo virtutes morales non connectuntur | |
| 53 | 3920 caritati, sed sine ea esse possunt.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 s. c."><a name="36207"><span class="ref">[36207] Iª-IIae q. 65 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3921 est quod dicitur I Ioan. III, <i>qui non diligit, manet in |
| 3922 morte</i>. Sed per virtutes perficitur vita spiritualis, ipsae enim | |
| 3923 sunt quibus recte vivitur, ut Augustinus dicit, in II de Lib. | |
| 53 | 3924 Arbit. Ergo non possunt esse sine dilectione caritatis.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 co."><a name="36208"><span class="ref">[36208] Iª-IIae q. 65 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3925 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutes morales prout sunt |
| 3926 operativae boni in ordine ad finem qui non excedit facultatem | |
| 3927 naturalem hominis, possunt per opera humana acquiri. Et sic | |
| 3928 acquisitae sine caritate esse possunt, sicut fuerunt in multis | |
| 3929 gentilibus. Secundum autem quod sunt operativae boni in ordine ad | |
| 3930 ultimum finem supernaturalem, sic perfecte et vere habent rationem | |
| 3931 virtutis; et non possunt humanis actibus acquiri, sed infunduntur a | |
| 3932 Deo. Et huiusmodi virtutes morales sine caritate esse non possunt. | |
| 3933 Dictum est enim supra quod aliae virtutes morales non possunt esse | |
| 3934 sine prudentia; prudentia autem non potest esse sine virtutibus | |
| 3935 moralibus, inquantum virtutes morales faciunt bene se habere ad | |
| 3936 quosdam fines, ex quibus procedit ratio prudentiae. Ad rectam autem | |
| 3937 rationem prudentiae multo magis requiritur quod homo bene se habeat | |
| 3938 circa ultimum finem, quod fit per caritatem, quam circa alios | |
| 3939 fines, quod fit per virtutes morales, sicut ratio recta in | |
| 3940 speculativis maxime indiget primo principio indemonstrabili, quod | |
| 3941 est contradictoria non simul esse vera. Unde manifestum fit quod | |
| 3942 nec prudentia infusa potest esse sine caritate; nec aliae virtutes | |
| 3943 morales consequenter, quae sine prudentia esse non possunt. Patet | |
| 3944 igitur ex dictis quod solae virtutes infusae sunt perfectae, et | |
| 3945 simpliciter dicendae virtutes, quia bene ordinant hominem ad finem | |
| 3946 ultimum simpliciter. Aliae vero virtutes, scilicet acquisitae, sunt | |
| 3947 secundum quid virtutes, non autem simpliciter, ordinant enim | |
| 3948 hominem bene respectu finis ultimi in aliquo genere, non autem | |
| 3949 respectu finis ultimi simpliciter. Unde Rom. XIV super illud, | |
| 3950 <i>omne quod non est ex fide, peccatum est</i>, dicit Glossa | |
| 3951 Augustini, <i>ubi deest agnitio veritatis, falsa est virtus etiam | |
| 53 | 3952 in bonis moribus</i>.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 ad 1"><a name="36209"><span class="ref">[36209] Iª-IIae q. 65 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3953 ergo dicendum quod virtutes ibi accipiuntur secundum imperfectam |
| 3954 rationem virtutis. Alioquin, si virtus moralis secundum perfectam | |
| 3955 rationem virtutis accipiatur, bonum facit habentem; et per | |
| 53 | 3956 consequens in malis esse non potest.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 ad 2"><a name="36210"><span class="ref">[36210] Iª-IIae q. 65 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3957 dicendum quod ratio illa procedit de virtutibus moralibus |
| 53 | 3958 acquisitis.</p><p title="I-II q. 65 a. 2 ad 3"><a name="36211"><span class="ref">[36211] Iª-IIae q. 65 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3959 dicendum quod, etsi caritas excedat scientiam et prudentiam, tamen |
| 3960 prudentia dependet a caritate, ut dictum est. Et per consequens, | |
| 53 | 3961 omnes virtutes morales infusae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 65 a. 3 arg. 1"><a name="36212"><span class="ref">[36212] Iª-IIae q. 65 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3962 sic proceditur. Videtur quod caritas sine aliis virtutibus |
| 3963 moralibus haberi possit. Ad id enim ad quod sufficit unum, | |
| 3964 indebitum est quod plura ordinentur. Sed sola caritas sufficit ad | |
| 3965 omnia opera virtutis implenda, ut patet per id quod dicitur I ad | |
| 3966 Cor. XIII, <i>caritas patiens est, benigna est,</i> et cetera. Ergo | |
| 53 | 3967 videtur quod, habita caritate, aliae virtutes superfluerent.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 arg. 2"><a name="36213"><span class="ref">[36213] Iª-IIae q. 65 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3968 qui habet habitum virtutis, de facili operatur ea quae sunt |
| 3969 virtutis, et ei secundum se placent, unde et signum habitus est | |
| 3970 delectatio quae fit in opere, ut dicitur in II Ethic. Sed multi | |
| 3971 habent caritatem, absque peccato mortali existentes, qui tamen | |
| 3972 difficultatem in operibus virtutum patiuntur, neque eis secundum se | |
| 3973 placent, sed solum secundum quod referuntur ad caritatem. Ergo | |
| 53 | 3974 multi habent caritatem, qui non habent alias virtutes.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 arg. 3"><a name="36214"><span class="ref">[36214] Iª-IIae q. 65 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3975 caritas in omnibus sanctis invenitur. Sed quidam sunt sancti qui |
| 3976 tamen aliquibus virtutibus carent, dicit enim Beda quod sancti | |
| 3977 magis humiliantur de virtutibus quas non habent, quam de virtutibus | |
| 3978 quas habent, glorientur. Ergo non est necessarium quod qui habet | |
| 53 | 3979 caritatem, omnes virtutes morales habeat.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 s. c."><a name="36215"><span class="ref">[36215] Iª-IIae q. 65 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3980 est quod per caritatem tota lex impletur, dicitur enim Rom. XIII, |
| 3981 <i>qui diligit proximum, legem implevit</i>. Sed tota lex impleri | |
| 3982 non potest nisi per omnes virtutes morales, quia lex praecipit de | |
| 3983 omnibus actibus virtutum, ut dicitur in V Ethic. Ergo qui habet | |
| 3984 caritatem, habet omnes virtutes morales. Augustinus etiam dicit, in | |
| 3985 quadam epistola, quod caritas includit in se omnes virtutes | |
| 53 | 3986 cardinales.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 co."><a name="36216"><span class="ref">[36216] Iª-IIae q. 65 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3987 dicendum quod cum caritate simul infunduntur omnes virtutes |
| 3988 morales. Cuius ratio est quia Deus non minus perfecte operatur in | |
| 3989 operibus gratiae, quam in operibus naturae. Sic autem videmus in | |
| 3990 operibus naturae, quod non invenitur principium aliquorum operum in | |
| 3991 aliqua re, quin inveniantur in ea quae sunt necessaria ad huiusmodi | |
| 3992 opera perficienda, sicut in animalibus inveniuntur organa quibus | |
| 3993 perfici possunt opera ad quae peragenda anima habet potestatem. | |
| 3994 Manifestum est autem quod caritas, inquantum ordinat hominem ad | |
| 3995 finem ultimum, est principium omnium bonorum operum quae in finem | |
| 3996 ultimum ordinari possunt. Unde oportet quod cum caritate simul | |
| 3997 infundantur omnes virtutes morales, quibus homo perficit singula | |
| 3998 genera bonorum operum. Et sic patet quod virtutes morales infusae | |
| 3999 non solum habent connexionem propter prudentiam; sed etiam propter | |
| 4000 caritatem. Et quod qui amittit caritatem per peccatum mortale, | |
| 53 | 4001 amittit omnes virtutes morales infusas.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 ad 1"><a name="36217"><span class="ref">[36217] Iª-IIae q. 65 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4002 ergo dicendum quod ad hoc quod actus inferioris potentiae sit |
| 4003 perfectus, requiritur quod non solum adsit perfectio in superiori | |
| 4004 potentia, sed etiam in inferiori, si enim principale agens debito | |
| 4005 modo se haberet, non sequeretur actio perfecta, si instrumentum non | |
| 4006 esset bene dispositum. Unde oportet ad hoc quod homo bene operetur | |
| 4007 in his quae sunt ad finem, quod non solum habeat virtutem qua bene | |
| 4008 se habeat circa finem, sed etiam virtutes quibus bene se habeat | |
| 4009 circa ea quae sunt ad finem, nam virtus quae est circa finem, se | |
| 4010 habet ut principalis et motiva respectu earum quae sunt ad finem. | |
| 4011 Et ideo cum caritate necesse est etiam habere alias virtutes | |
| 53 | 4012 morales.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 ad 2"><a name="36218"><span class="ref">[36218] Iª-IIae q. 65 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4013 dicendum quod quandoque contingit quod aliquis habens habitum, |
| 4014 patitur difficultatem in operando, et per consequens non sentit | |
| 4015 delectationem et complacentiam in actu, propter aliquod | |
| 4016 impedimentum extrinsecus superveniens, sicut ille qui habet habitum | |
| 4017 scientiae, patitur difficultatem in intelligendo, propter | |
| 4018 somnolentiam vel aliquam infirmitatem. Et similiter habitus | |
| 4019 moralium virtutum infusarum patiuntur interdum difficultatem in | |
| 4020 operando, propter aliquas dispositiones contrarias ex | |
| 4021 praecedentibus actibus relictas. Quae quidem difficultas non ita | |
| 4022 accidit in virtutibus moralibus acquisitis, quia per exercitium | |
| 4023 actuum, quo acquiruntur, tolluntur etiam contrariae | |
| 53 | 4024 dispositiones.</p><p title="I-II q. 65 a. 3 ad 3"><a name="36219"><span class="ref">[36219] Iª-IIae q. 65 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4025 dicendum quod aliqui sancti dicuntur aliquas virtutes non habere, |
| 4026 inquantum patiuntur difficultatem in actibus earum, ratione iam | |
| 53 | 4027 dicta; quamvis habitus omnium virtutum habeant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 65 a. 4 arg. 1"><a name="36220"><span class="ref">[36220] Iª-IIae q. 65 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4028 sic proceditur. Videtur quod fides et spes nunquam sint sine |
| 4029 caritate. Cum enim sint virtutes theologicae, digniores esse | |
| 4030 videntur virtutibus moralibus, etiam infusis. Sed virtutes morales | |
| 4031 infusae non possunt esse sine caritate. Ergo neque fides et | |
| 53 | 4032 spes.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 arg. 2"><a name="36221"><span class="ref">[36221] Iª-IIae q. 65 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4033 nullus credit nisi volens, sed caritas est in voluntate ut |
| 4034 Augustinus dicit, super Ioan. Sicut perfectio eius, ut supra dictum | |
| 53 | 4035 est. Ergo fides non potest esse sine caritate.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 arg. 3"><a name="36222"><span class="ref">[36222] Iª-IIae q. 65 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4036 Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>spes sine amore esse non |
| 4037 potest</i>. Amor autem est caritas, de hoc enim amore ibi loquitur. | |
| 53 | 4038 Ergo spes non potest esse sine caritate.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 s. c."><a name="36223"><span class="ref">[36223] Iª-IIae q. 65 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4039 est quod Matth. I, dicitur in Glossa quod <i>fides generat spem, |
| 4040 spes vero caritatem</i>. Sed generans est prius generato, et potest | |
| 4041 esse sine eo. Ergo fides potest esse sine spe; et spes sine | |
| 53 | 4042 caritate.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 co."><a name="36224"><span class="ref">[36224] Iª-IIae q. 65 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4043 dicendum quod fides et spes, sicut et virtutes morales, dupliciter |
| 4044 considerari possunt. Uno modo, secundum inchoationem quandam; alio | |
| 4045 modo, secundum perfectum esse virtutis. Cum enim virtus ordinetur | |
| 4046 ad bonum opus agendum, virtus quidem perfecta dicitur ex hoc quod | |
| 4047 potest in opus perfecte bonum, quod quidem est dum non solum bonum | |
| 4048 est quod fit, sed etiam bene fit. Alioquin, si bonum sit quod fit, | |
| 4049 non autem bene fiat, non erit perfecte bonum, unde nec habitus qui | |
| 4050 est talis operis principium, habebit perfecte rationem virtutis. | |
| 4051 Sicut si aliquis operetur iusta, bonum quidem facit, sed non erit | |
| 4052 opus perfectae virtutis, nisi hoc bene faciat, idest secundum | |
| 4053 electionem rectam, quod est per prudentiam, et ideo iustitia sine | |
| 4054 prudentia non potest esse virtus perfecta. Sic igitur fides et spes | |
| 4055 sine caritate possunt quidem aliqualiter esse, perfectae autem | |
| 4056 virtutis rationem sine caritate non habent. Cum enim fidei opus sit | |
| 4057 credere Deo; credere autem sit alicui propria voluntate assentire, | |
| 4058 si non debito modo velit, non erit fidei opus perfectum. Quod autem | |
| 4059 debito modo velit, hoc est per caritatem, quae perficit voluntatem, | |
| 4060 omnis enim rectus motus voluntatis ex recto amore procedit, ut | |
| 4061 Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei. Sic igitur fides est quidem | |
| 4062 sine caritate, sed non perfecta virtus, sicut temperantia vel | |
| 4063 fortitudo sine prudentia. Et similiter dicendum est de spe. Nam | |
| 4064 actus spei est expectare futuram beatitudinem a Deo. Qui quidem | |
| 4065 actus perfectus est, si fiat ex meritis quae quis habet, quod non | |
| 4066 potest esse sine caritate. Si autem hoc expectet ex meritis quae | |
| 4067 nondum habet, sed proponit in futurum acquirere, erit actus | |
| 4068 imperfectus, et hoc potest esse sine caritate. Et ideo fides et | |
| 4069 spes possunt esse sine caritate, sed sine caritate, proprie | |
| 4070 loquendo, virtutes non sunt; nam ad rationem virtutis pertinet ut | |
| 4071 non solum secundum ipsam aliquod bonum operemur, sed etiam bene, ut | |
| 53 | 4072 dicitur in II Ethic.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 ad 1"><a name="36225"><span class="ref">[36225] Iª-IIae q. 65 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4073 ergo dicendum quod virtutes morales dependent a prudentia, |
| 4074 prudentia autem infusa nec rationem prudentiae habere potest absque | |
| 4075 caritate, utpote deficiente debita habitudine ad primum principium, | |
| 4076 quod est ultimus finis. Fides autem et spes, secundum proprias | |
| 4077 rationes, nec a prudentia nec a caritate dependent. Et ideo sine | |
| 4078 caritate esse possunt; licet non sint virtutes sine caritate, ut | |
| 53 | 4079 dictum est.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 ad 2"><a name="36226"><span class="ref">[36226] Iª-IIae q. 65 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4080 dicendum quod ratio illa procedit de fide quae habet perfectam |
| 53 | 4081 rationem virtutis.</p><p title="I-II q. 65 a. 4 ad 3"><a name="36227"><span class="ref">[36227] Iª-IIae q. 65 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4082 dicendum quod Augustinus loquitur ibi de spe, secundum quod aliquis |
| 4083 expectat futuram beatitudinem per merita quae iam habet, quod non | |
| 53 | 4084 est sine caritate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 65 a. 5 arg. 1"><a name="36228"><span class="ref">[36228] Iª-IIae q. 65 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4085 sic proceditur. Videtur quod caritas possit esse sine fide et spe. |
| 4086 Caritas enim est amor Dei. Sed Deus potest a nobis amari | |
| 4087 naturaliter, etiam non praesupposita fide, vel spe futurae | |
| 53 | 4088 beatitudinis. Ergo caritas potest esse sine fide et spe.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 arg. 2"><a name="36229"><span class="ref">[36229] Iª-IIae q. 65 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4089 caritas est radix omnium virtutum; secundum illud Ephes. III, <i>in |
| 4090 caritate radicati et fundati</i>. Sed radix aliquando est sine | |
| 4091 ramis. Ergo caritas potest esse aliquando sine fide et spe et aliis | |
| 53 | 4092 virtutibus.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 arg. 3"><a name="36230"><span class="ref">[36230] Iª-IIae q. 65 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4093 in Christo fuit perfecta caritas. Ipse tamen non habuit fidem et |
| 4094 spem, quia fuit perfectus comprehensor, ut infra dicetur. Ergo | |
| 53 | 4095 caritas potest esse sine fide et spe.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 s. c."><a name="36231"><span class="ref">[36231] Iª-IIae q. 65 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4096 est quod apostolus dicit, Heb. XI, <i>sine fide impossibile est |
| 4097 placere Deo</i>; quod maxime pertinet ad caritatem, ut patet; | |
| 4098 secundum illud Proverb. VIII, <i>ego diligentes me diligo</i>. Spes | |
| 4099 etiam est quae introducit ad caritatem, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 4100 caritas non potest haberi sine fide et spe.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 co."><a name="36232"><span class="ref">[36232] Iª-IIae q. 65 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4101 dicendum quod caritas non solum significat amorem Dei, sed etiam |
| 4102 amicitiam quandam ad ipsum; quae quidem super amorem addit mutuam | |
| 4103 redamationem cum quadam mutua communicatione, ut dicitur in VIII | |
| 4104 Ethic. Et quod hoc ad caritatem pertineat, patet per id quod | |
| 4105 dicitur I Ioan. IV, <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus | |
| 4106 in eo</i>. Et I ad Cor. I dicitur, <i>fidelis Deus, per quem vocati | |
| 4107 estis in societatem filii eius</i>. Haec autem societas hominis ad | |
| 4108 Deum, quae est quaedam familiaris conversatio cum ipso, inchoatur | |
| 4109 quidem hic in praesenti per gratiam, perficietur autem in futuro | |
| 4110 per gloriam, quorum utrumque fide et spe tenetur. Unde sicut | |
| 4111 aliquis non posset cum aliquo amicitiam habere, si discrederet vel | |
| 4112 desperaret se posse habere aliquam societatem vel familiarem | |
| 4113 conversationem cum ipso; ita aliquis non potest habere amicitiam ad | |
| 4114 Deum, quae est caritas, nisi fidem habeat, per quam credat | |
| 4115 huiusmodi societatem et conversationem hominis cum Deo, et speret | |
| 4116 se ad hanc societatem pertinere. Et sic caritas sine fide et spe | |
| 53 | 4117 nullo modo esse potest.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 ad 1"><a name="36233"><span class="ref">[36233] Iª-IIae q. 65 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4118 ergo dicendum quod caritas non est qualiscumque amor Dei, sed amor |
| 4119 Dei quo diligitur ut beatitudinis obiectum, ad quod ordinamur per | |
| 53 | 4120 fidem et spem.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 ad 2"><a name="36234"><span class="ref">[36234] Iª-IIae q. 65 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4121 dicendum quod caritas est radix fidei et spei, inquantum dat eis |
| 4122 perfectionem virtutis. Sed fides et spes, secundum rationem | |
| 4123 propriam, praesupponuntur ad caritatem, ut supra dictum est. Et sic | |
| 53 | 4124 caritas sine eis esse non potest.</p><p title="I-II q. 65 a. 5 ad 3"><a name="36235"><span class="ref">[36235] Iª-IIae q. 65 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4125 dicendum quod Christo defuit fides et spes, propter id quod est |
| 4126 imperfectionis in eis. Sed loco fidei, habuit apertam visionem; et | |
| 4127 loco spei, plenam comprehensionem. Et sic fuit perfecta caritas in | |
| 59 | 4128 eo.</p></div></div><div id="q66" class="q"><h2>Quaestio 66</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 66 pr."><a name="36236"><span class="ref">[36236] |
| 53 | 4129 Iª-IIae q. 66 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 4130 aequalitate virtutum. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum |
| 4131 virtus possit esse maior vel minor. Secundo, utrum omnes virtutes | |
| 4132 simul in eodem existentes, sint aequales. Tertio, de comparatione | |
| 4133 virtutum moralium ad intellectuales. Quarto, de comparatione | |
| 4134 virtutum moralium ad invicem. Quinto, de comparatione virtutum | |
| 4135 intellectualium ad invicem. Sexto, de comparatione virtutum | |
| 53 | 4136 theologicarum ad invicem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 66 a. 1 arg. 1"><a name="36237"><span class="ref">[36237] Iª-IIae q. 66 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4137 sic proceditur. Videtur quod virtus non possit esse maior vel |
| 4138 minor. Dicitur enim in Apoc. XXI, quod latera civitatis Ierusalem | |
| 4139 sunt aequalia. Per haec autem significantur virtutes, ut Glossa | |
| 4140 dicit ibidem. Ergo omnes virtutes sunt aequales. Non ergo potest | |
| 53 | 4141 esse virtus maior virtute.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 arg. 2"><a name="36238"><span class="ref">[36238] Iª-IIae q. 66 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4142 omne illud cuius ratio consistit in maximo, non potest esse maius |
| 4143 vel minus. Sed ratio virtutis consistit in maximo, est enim virtus | |
| 4144 ultimum potentiae, ut philosophus dicit in I de caelo; et | |
| 4145 Augustinus etiam dicit, in II de Lib. Arb., quod <i>virtutes sunt | |
| 4146 maxima bona, quibus nullus potest male uti</i>. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4147 virtus non possit esse maior neque minor.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 arg. 3"><a name="36239"><span class="ref">[36239] Iª-IIae q. 66 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4148 quantitas effectus pensatur secundum virtutem agentis. Sed virtutes |
| 4149 perfectae, quae sunt virtutes infusae, sunt a Deo, cuius virtus est | |
| 4150 uniformis et infinita. Ergo videtur quod virtus non possit esse | |
| 53 | 4151 maior virtute.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 s. c."><a name="36240"><span class="ref">[36240] Iª-IIae q. 66 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4152 ubicumque potest esse augmentum et superabundantia, potest esse |
| 4153 inaequalitas. Sed in virtutibus invenitur superabundantia et | |
| 4154 augmentum, dicitur enim Matth. V, <i>nisi abundaverit iustitia | |
| 4155 vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in | |
| 4156 regnum caelorum</i>; et Proverb. XV dicitur, <i>in abundanti | |
| 4157 iustitia virtus maxima est</i>. Ergo videtur quod virtus possit | |
| 53 | 4158 esse maior vel minor.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 co."><a name="36241"><span class="ref">[36241] Iª-IIae q. 66 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4159 dicendum quod cum quaeritur utrum virtus una possit esse maior |
| 4160 alia, dupliciter intelligi potest quaestio. Uno modo, in virtutibus | |
| 4161 specie differentibus. Et sic manifestum est quod una virtus est | |
| 4162 alia maior. Semper enim est potior causa suo effectu, et in | |
| 4163 effectibus, tanto aliquid est potius, quanto est causae | |
| 4164 propinquius. Manifestum est autem ex dictis quod causa et radix | |
| 4165 humani boni est ratio. Et ideo prudentia, quae perficit rationem, | |
| 4166 praefertur in bonitate aliis virtutibus moralibus, perficientibus | |
| 4167 vim appetitivam inquantum participat rationem. Et in his etiam | |
| 4168 tanto est una altera melior, quanto magis ad rationem accedit. Unde | |
| 4169 et iustitia, quae est in voluntate, praefertur aliis virtutibus | |
| 4170 moralibus, et fortitudo, quae est in irascibili, praefertur | |
| 4171 temperantiae, quae est in concupiscibili, quae minus participat | |
| 4172 rationem, ut patet in VII Ethic. Alio modo potest intelligi | |
| 4173 quaestio in virtute eiusdem speciei. Et sic, secundum ea quae dicta | |
| 4174 sunt supra, cum de intensionibus habituum ageretur, virtus potest | |
| 4175 dupliciter dici maior et minor, uno modo, secundum seipsam; alio | |
| 4176 modo, ex parte participantis subiecti. Si igitur secundum seipsam | |
| 4177 consideretur, magnitudo vel parvitas eius attenditur secundum ea ad | |
| 4178 quae se extendit. Quicumque autem habet aliquam virtutem, puta | |
| 4179 temperantiam, habet ipsam quantum ad omnia ad quae se temperantia | |
| 4180 extendit. Quod de scientia et arte non contingit, non enim | |
| 4181 quicumque est grammaticus, scit omnia quae ad grammaticam | |
| 4182 pertinent. Et secundum hoc bene dixerunt Stoici, ut Simplicius | |
| 4183 dicit in commento praedicamentorum, quod virtus non recipit magis | |
| 4184 et minus, sicut scientia vel ars; eo quod ratio virtutis consistit | |
| 4185 in maximo. Si vero consideretur virtus ex parte subiecti | |
| 4186 participantis, sic contingit virtutem esse maiorem vel minorem, | |
| 4187 sive secundum diversa tempora, in eodem; sive in diversis | |
| 4188 hominibus. Quia ad attingendum medium virtutis, quod est secundum | |
| 4189 rationem rectam, unus est melius dispositus quam alius, vel propter | |
| 4190 maiorem assuetudinem, vel propter meliorem dispositionem naturae, | |
| 4191 vel propter perspicacius iudicium rationis, aut etiam propter maius | |
| 4192 gratiae donum, quod unicuique donatur secundum mensuram donationis | |
| 4193 Christi, ut dicitur ad Ephes. IV. Et in hoc deficiebant Stoici, | |
| 4194 aestimantes nullum esse virtuosum dicendum, nisi qui summe fuerit | |
| 4195 dispositus ad virtutem. Non enim exigitur ad rationem virtutis, | |
| 4196 quod attingat rectae rationis medium in indivisibili, sicut Stoici | |
| 4197 putabant, sed sufficit prope medium esse, ut in II Ethic. dicitur. | |
| 4198 Idem etiam indivisibile signum unus propinquius et promptius | |
| 4199 attingit quam alius, sicut etiam patet in sagittatoribus | |
| 53 | 4200 trahentibus ad certum signum.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 ad 1"><a name="36242"><span class="ref">[36242] Iª-IIae q. 66 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4201 ergo dicendum quod aequalitas illa non est secundum quantitatem |
| 4202 absolutam, sed est secundum proportionem intelligenda, quia omnes | |
| 53 | 4203 virtutes proportionaliter crescunt in homine, ut infra dicetur.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 ad 2"><a name="36243"><span class="ref">[36243] Iª-IIae q. 66 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4204 dicendum quod illud ultimum quod pertinet ad virtutem, potest |
| 4205 habere rationem magis vel minus boni secundum praedictos modos, cum | |
| 53 | 4206 non sit ultimum indivisibile, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 66 a. 1 ad 3"><a name="36244"><span class="ref">[36244] Iª-IIae q. 66 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4207 dicendum quod Deus non operatur secundum necessitatem naturae, sed |
| 4208 secundum ordinem suae sapientiae, secundum quam diversam mensuram | |
| 4209 virtutis hominibus largitur, secundum illud ad Ephes. IV, | |
| 4210 <i>unicuique vestrum data est gratia secundum mensuram donationis | |
| 53 | 4211 Christi</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 66 a. 2 arg. 1"><a name="36245"><span class="ref">[36245] Iª-IIae q. 66 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4212 sic proceditur. Videtur quod non omnes virtutes in uno et eodem |
| 4213 sint aequaliter intensae. Dicit enim apostolus, I ad Cor. VII, | |
| 4214 <i>unusquisque habet proprium donum a Deo, alius quidem sic, alius | |
| 4215 autem sic</i>. Non esset autem unum donum magis proprium alicui | |
| 4216 quam aliud, si omnes virtutes dono Dei infusas quilibet aequaliter | |
| 4217 haberet. Ergo videtur quod non omnes virtutes sint aequales in uno | |
| 53 | 4218 et eodem.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 arg. 2"><a name="36246"><span class="ref">[36246] Iª-IIae q. 66 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4219 si omnes virtutes essent aeque intensae in uno et eodem, sequeretur |
| 4220 quod quicumque excederet aliquem in una virtute, excederet ipsum in | |
| 4221 omnibus aliis virtutibus. Sed hoc patet esse falsum, quia diversi | |
| 4222 sancti de diversis virtutibus praecipue laudantur; sicut Abraham de | |
| 4223 fide, Moyses de mansuetudine, Iob de patientia. Unde et de quolibet | |
| 4224 confessore cantatur in Ecclesia, <i>non est inventus similis illi, | |
| 4225 qui conservaret legem excelsi</i>; eo quod quilibet habuit | |
| 4226 praerogativam alicuius virtutis. Non ergo omnes virtutes sunt | |
| 53 | 4227 aequales in uno et eodem.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 arg. 3"><a name="36247"><span class="ref">[36247] Iª-IIae q. 66 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4228 quanto habitus est intensior, tanto homo secundum ipsum |
| 4229 delectabilius et promptius operatur. Sed experimento patet quod | |
| 4230 unus homo delectabilius et promptius operatur actum unius virtutis | |
| 4231 quam actum alterius. Non ergo omnes virtutes sunt aequales in uno | |
| 53 | 4232 et eodem.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 s. c."><a name="36248"><span class="ref">[36248] Iª-IIae q. 66 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4233 est quod Augustinus dicit, in VI de Trin., quod <i>quicumque sunt |
| 4234 aequales in fortitudine, aequales sunt in prudentia et | |
| 4235 temperantia</i>; et sic de aliis. Hoc autem non esset, nisi omnes | |
| 4236 virtutes unius hominis essent aequales. Ergo omnes virtutes unius | |
| 53 | 4237 hominis sunt aequales.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 co."><a name="36249"><span class="ref">[36249] Iª-IIae q. 66 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4238 dicendum quod quantitas virtutum, sicut ex dictis patet, potest |
| 4239 attendi dupliciter. Uno modo, secundum rationem speciei. Et sic non | |
| 4240 est dubium quod una virtus unius hominis sit maior quam alia, sicut | |
| 4241 caritas fide et spe. Alio modo potest attendi secundum | |
| 4242 participationem subiecti, prout scilicet intenditur vel remittitur | |
| 4243 in subiecto. Et secundum hoc, omnes virtutes unius hominis sunt | |
| 4244 aequales quadam aequalitate proportionis, inquantum aequaliter | |
| 4245 crescunt in homine, sicut digiti manus sunt inaequales secundum | |
| 4246 quantitatem, sed sunt aequales secundum proportionem, cum | |
| 4247 proportionaliter augeantur. Huiusmodi autem aequalitatis oportet | |
| 4248 eodem modo rationem accipere, sicut et connexionis, aequalitas enim | |
| 4249 est quaedam connexio virtutum secundum quantitatem. Dictum est | |
| 4250 autem supra quod ratio connexionis virtutum dupliciter assignari | |
| 4251 potest. Uno modo, secundum intellectum eorum qui intelligunt per | |
| 4252 has quatuor virtutes, quatuor conditiones generales virtutum, | |
| 4253 quarum una simul invenitur cum aliis in qualibet materia. Et sic | |
| 4254 virtus in qualibet materia non potest aequalis dici, nisi habeat | |
| 4255 omnes istas conditiones aequales. Et hanc rationem aequalitatis | |
| 4256 virtutum assignat Augustinus, in VI de Trin., dicens, <i>si dixeris | |
| 4257 aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; | |
| 4258 sequitur quod huius fortitudo minus prudens sit. Ac per hoc, nec | |
| 4259 fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. | |
| 4260 Atque ita de ceteris virtutibus invenies, si omnes eadem | |
| 4261 consideratione percurras</i>. Alio modo assignata est ratio | |
| 4262 connexionis virtutum secundum eos qui intelligunt huiusmodi | |
| 4263 virtutes habere materias determinatas. Et secundum hoc, ratio | |
| 4264 connexionis virtutum moralium accipitur ex parte prudentiae, et ex | |
| 4265 parte caritatis quantum ad virtutes infusas, non autem ex parte | |
| 4266 inclinationis, quae est ex parte subiecti, ut supra dictum est. Sic | |
| 4267 igitur et ratio aequalitatis virtutum potest accipi ex parte | |
| 4268 prudentiae, quantum ad id quod est formale in omnibus virtutibus | |
| 4269 moralibus, existente enim ratione aequaliter perfecta in uno et | |
| 4270 eodem, oportet quod proportionaliter secundum rationem rectam | |
| 4271 medium constituatur in qualibet materia virtutum. Quantum vero ad | |
| 4272 id quod est materiale in virtutibus moralibus, scilicet | |
| 4273 inclinationem ipsam ad actum virtutis; potest esse unus homo magis | |
| 4274 promptus ad actum unius virtutis quam ad actum alterius, vel ex | |
| 53 | 4275 natura, vel ex consuetudine, vel etiam ex gratiae dono.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 ad 1"><a name="36250"><span class="ref">[36250] Iª-IIae q. 66 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4276 ergo dicendum quod verbum apostoli potest intelligi de donis |
| 4277 gratiae gratis datae, quae non sunt communia omnibus, nec omnia | |
| 4278 aequalia in uno et eodem. Vel potest dici quod refertur ad mensuram | |
| 4279 gratiae gratum facientis; secundum quam unus abundat in omnibus | |
| 4280 virtutibus plus quam alius, propter maiorem abundantiam prudentiae, | |
| 4281 vel etiam caritatis, in qua connectuntur omnes virtutes | |
| 53 | 4282 infusae.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 ad 2"><a name="36251"><span class="ref">[36251] Iª-IIae q. 66 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4283 dicendum quod unus sanctus laudatur praecipue de una virtute, et |
| 4284 alius de alia, propter excellentiorem promptitudinem ad actum unius | |
| 53 | 4285 virtutis, quam ad actum alterius.</p><p title="I-II q. 66 a. 2 ad 3"><a name="36252"><span class="ref">[36252] Iª-IIae q. 66 a. 2 ad 3</span></a> Et per hoc |
| 4286 etiam patet responsio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 66 a. 3 arg. 1"><a name="36253"><span class="ref">[36253] Iª-IIae q. 66 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4287 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales praeemineant |
| 4288 intellectualibus. Quod enim magis est necessarium, et permanentius, | |
| 4289 est melius. Sed virtutes morales sunt permanentiores etiam | |
| 4290 disciplinis, quae sunt virtutes intellectuales, et sunt etiam magis | |
| 4291 necessariae ad vitam humanam. Ergo sunt praeferendae virtutibus | |
| 53 | 4292 intellectualibus.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 arg. 2"><a name="36254"><span class="ref">[36254] Iª-IIae q. 66 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4293 de ratione virtutis est quod bonum faciat habentem. Sed secundum |
| 4294 virtutes morales dicitur homo bonus, non autem secundum virtutes | |
| 4295 intellectuales, nisi forte secundum solam prudentiam. Ergo virtus | |
| 53 | 4296 moralis est melior quam intellectualis.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 arg. 3"><a name="36255"><span class="ref">[36255] Iª-IIae q. 66 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4297 finis est nobilior his quae sunt ad finem. Sed sicut dicitur in VI |
| 4298 Ethic., <i>virtus moralis facit rectam intentionem finis; prudentia | |
| 4299 autem facit rectam electionem eorum quae sunt ad finem</i>. Ergo | |
| 4300 virtus moralis est nobilior prudentia, quae est virtus | |
| 53 | 4301 intellectualis circa moralia.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 s. c."><a name="36256"><span class="ref">[36256] Iª-IIae q. 66 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4302 virtus moralis est in rationali per participationem; virtus autem |
| 4303 intellectualis in rationali per essentiam, sicut dicitur in I | |
| 4304 Ethic. Sed rationale per essentiam est nobilius quam rationale per | |
| 4305 participationem. Ergo virtus intellectualis est nobilior virtute | |
| 53 | 4306 morali.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 co."><a name="36257"><span class="ref">[36257] Iª-IIae q. 66 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4307 dicendum quod aliquid potest dici maius vel minus, dupliciter, uno |
| 4308 modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Nihil enim prohibet | |
| 4309 aliquid esse melius simpliciter, ut philosophari quam ditari, quod | |
| 4310 tamen non est melius secundum quid, idest necessitatem patienti. | |
| 4311 Simpliciter autem consideratur unumquodque, quando consideratur | |
| 4312 secundum propriam rationem suae speciei. Habet autem virtus speciem | |
| 4313 ex obiecto, ut ex dictis patet. Unde, simpliciter loquendo, illa | |
| 4314 virtus nobilior est quae habet nobilius obiectum. Manifestum est | |
| 4315 autem quod obiectum rationis est nobilius quam obiectum appetitus, | |
| 4316 ratio enim apprehendit aliquid in universali; sed appetitus tendit | |
| 4317 in res, quae habent esse particulare. Unde, simpliciter loquendo, | |
| 4318 virtutes intellectuales, quae perficiunt rationem, sunt nobiliores | |
| 4319 quam morales, quae perficiunt appetitum. Sed si consideretur virtus | |
| 4320 in ordine ad actum, sic virtus moralis, quae perficit appetitum, | |
| 4321 cuius est movere alias potentias ad actum, ut supra dictum est, | |
| 4322 nobilior est. Et quia virtus dicitur ex eo quod est principium | |
| 4323 alicuius actus, cum sit perfectio potentiae, sequitur etiam quod | |
| 4324 ratio virtutis magis competat virtutibus moralibus quam virtutibus | |
| 4325 intellectualibus, quamvis virtutes intellectuales sint nobiliores | |
| 53 | 4326 habitus simpliciter.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 ad 1"><a name="36258"><span class="ref">[36258] Iª-IIae q. 66 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4327 ergo dicendum quod virtutes morales sunt magis permanentes quam |
| 4328 intellectuales, propter exercitium earum in his quae pertinent ad | |
| 4329 vitam communem. Sed manifestum est quod obiecta disciplinarum, quae | |
| 4330 sunt necessaria et semper eodem modo se habentia, sunt | |
| 4331 permanentiora quam obiecta virtutum moralium, quae sunt quaedam | |
| 4332 particularia agibilia. Quod autem virtutes morales sunt magis | |
| 4333 necessariae ad vitam humanam, non ostendit eas esse nobiliores | |
| 4334 simpliciter, sed quoad hoc. Quinimmo virtutes intellectuales | |
| 4335 speculativae, ex hoc ipso quod non ordinantur ad aliud sicut utile | |
| 4336 ordinatur ad finem, sunt digniores. Hoc enim contingit quia | |
| 4337 secundum eas quodammodo inchoatur in nobis beatitudo, quae | |
| 53 | 4338 consistit in cognitione veritatis, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 ad 2"><a name="36259"><span class="ref">[36259] Iª-IIae q. 66 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4339 dicendum quod secundum virtutes morales dicitur homo bonus |
| 4340 simpliciter, et non secundum intellectuales, ea ratione, quia | |
| 4341 appetitus movet alias potentias ad suum actum, ut supra dictum est. | |
| 4342 Unde per hoc etiam non probatur nisi quod virtus moralis sit melior | |
| 53 | 4343 secundum quid.</p><p title="I-II q. 66 a. 3 ad 3"><a name="36260"><span class="ref">[36260] Iª-IIae q. 66 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4344 dicendum quod prudentia non solum dirigit virtutes morales in |
| 4345 eligendo ea quae sunt ad finem, sed etiam in praestituendo finem. | |
| 4346 Est autem finis uniuscuiusque virtutis moralis attingere medium in | |
| 4347 propria materia, quod quidem medium determinatur secundum rectam | |
| 53 | 4348 rationem prudentiae, ut dicitur in II et VI Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 66 a. 4 arg. 1"><a name="36261"><span class="ref">[36261] Iª-IIae q. 66 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4349 sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit praecipua inter |
| 4350 virtutes morales. Maius enim est dare alicui de proprio, quam | |
| 4351 reddere alicui quod ei debetur. Sed primum pertinet ad | |
| 4352 liberalitatem; secundum autem ad iustitiam. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4353 liberalitas sit maior virtus quam iustitia.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 arg. 2"><a name="36262"><span class="ref">[36262] Iª-IIae q. 66 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4354 illud videtur esse maximum in unoquoque, quod est perfectissimum in |
| 4355 ipso. Sed sicut dicitur Iac. I, <i>patientia opus perfectum | |
| 53 | 4356 habet</i>. Ergo videtur quod patientia sit maior quam iustitia.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 arg. 3"><a name="36263"><span class="ref">[36263] Iª-IIae q. 66 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4357 <i>Praeterea, magnanimitas operatur magnum, in omnibus |
| 4358 virtutibus</i>, ut dicitur in IV Ethic. Ergo magnificat etiam ipsam | |
| 53 | 4359 iustitiam. Est igitur maior quam iustitia.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 s. c."><a name="36264"><span class="ref">[36264] Iª-IIae q. 66 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4360 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>iustitia est |
| 53 | 4361 praeclarissima virtutum</i>.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 co."><a name="36265"><span class="ref">[36265] Iª-IIae q. 66 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4362 dicendum quod virtus aliqua secundum suam speciem potest dici maior |
| 4363 vel minor, vel simpliciter, vel secundum quid. Simpliciter quidem | |
| 4364 virtus dicitur maior, secundum quod in ea maius bonum rationis | |
| 4365 relucet, ut supra dictum est. Et secundum hoc, iustitia inter omnes | |
| 4366 virtutes morales praecellit, tanquam propinquior rationi. Quod | |
| 4367 patet et ex subiecto, et ex obiecto. Ex subiecto quidem, quia est | |
| 4368 in voluntate sicut in subiecto, voluntas autem est appetitus | |
| 4369 rationalis, ut ex dictis patet. Secundum autem obiectum sive | |
| 4370 materiam, quia est circa operationes, quibus homo ordinatur non | |
| 4371 solum in seipso, sed etiam ad alterum. Unde iustitia est | |
| 4372 praeclarissima virtutum, ut dicitur in V Ethic. Inter alias autem | |
| 4373 virtutes morales, quae sunt circa passiones, tanto in unaquaque | |
| 4374 magis relucet rationis bonum, quanto circa maiora motus appetitivus | |
| 4375 subditur rationi. Maximum autem in his quae ad hominem pertinent, | |
| 4376 est vita, a qua omnia alia dependent. Et ideo fortitudo, quae | |
| 4377 appetitivum motum subdit rationi in his quae ad mortem et vitam | |
| 4378 pertinent, primum locum tenet inter virtutes morales quae sunt | |
| 4379 circa passiones, tamen ordinatur infra iustitiam. Unde philosophus | |
| 4380 dicit, in I Rhetoric., quod <i>necesse est maximas esse virtutes, | |
| 4381 quae sunt aliis honoratissimae, siquidem est virtus potentia | |
| 4382 benefactiva. Propter hoc, fortes et iustos maxime honorant, haec | |
| 4383 quidem enim in bello, scilicet fortitudo; haec autem, scilicet | |
| 4384 iustitia, et in bello et in pace utilis est</i>. Post fortitudinem | |
| 4385 autem ordinatur temperantia, quae subiicit rationi appetitum circa | |
| 4386 ea quae immediate ordinantur ad vitam, vel in eodem secundum | |
| 4387 numerum, vel in eodem secundum speciem, scilicet in cibis et | |
| 4388 venereis. Et sic istae tres virtutes, simul cum prudentia, dicuntur | |
| 4389 esse principales etiam dignitate. Secundum quid autem dicitur | |
| 4390 aliqua virtus esse maior, secundum quod adminiculum vel ornamentum | |
| 4391 praebet principali virtuti. Sicut substantia est simpliciter | |
| 4392 dignior accidente; aliquod tamen accidens est secundum quid dignius | |
| 4393 substantia, inquantum perficit substantiam in aliquo esse | |
| 53 | 4394 accidentali.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 ad 1"><a name="36266"><span class="ref">[36266] Iª-IIae q. 66 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4395 ergo dicendum quod actus liberalitatis oportet quod fundetur super |
| 4396 actum iustitiae, <i>non enim esset liberalis datio, si non de | |
| 4397 proprio daret</i>, ut in II Polit. dicitur. Unde liberalitas sine | |
| 4398 iustitia esse non posset, quae secernit suum a non suo. Iustitia | |
| 4399 autem potest esse sine liberalitate. Unde iustitia simpliciter est | |
| 4400 maior liberalitate, tanquam communior, et fundamentum ipsius, | |
| 4401 liberalitas autem est secundum quid maior, cum sit quidam ornatus | |
| 53 | 4402 iustitiae, et complementum eius.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 ad 2"><a name="36267"><span class="ref">[36267] Iª-IIae q. 66 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4403 dicendum quod patientia dicitur habere opus perfectum in tolerantia |
| 4404 malorum, in quibus non solum excludit iniustam vindictam, quam | |
| 4405 etiam excludit iustitia; neque solum odium quod facit caritas; | |
| 4406 neque solum iram, quod facit mansuetudo; sed etiam excludit | |
| 4407 tristitiam inordinatam, quae est radix omnium praedictorum. Et ideo | |
| 4408 in hoc est perfectior et maior, quod in hac materia extirpat | |
| 4409 radicem. Non autem est simpliciter perfectior omnibus aliis | |
| 4410 virtutibus. Quia fortitudo non solum sustinet molestias absque | |
| 4411 perturbatione, quod est patientiae, sed etiam ingerit se eis, cum | |
| 4412 opus fuerit. Unde quicumque est fortis, est patiens, sed non | |
| 53 | 4413 convertitur, est enim patientia quaedam fortitudinis pars.</p><p title="I-II q. 66 a. 4 ad 3"><a name="36268"><span class="ref">[36268] Iª-IIae q. 66 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4414 dicendum quod magnanimitas non potest esse nisi aliis virtutibus |
| 4415 praeexistentibus, ut dicitur in IV Ethic. Unde comparatur ad alias | |
| 4416 sicut ornatus earum. Et sic secundum quid est maior omnibus aliis, | |
| 53 | 4417 non tamen simpliciter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 66 a. 5 arg. 1"><a name="36269"><span class="ref">[36269] Iª-IIae q. 66 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4418 sic proceditur. Videtur quod sapientia non sit maxima inter |
| 4419 virtutes intellectuales. Imperans enim maius est eo cui imperatur. | |
| 4420 Sed prudentia videtur imperare sapientiae, dicitur enim I Ethic., | |
| 4421 quod <i>quales disciplinarum debitum est esse in civitatibus, et | |
| 4422 quales unumquemque addiscere, et usquequo, haec praeordinat</i>, | |
| 4423 scilicet politica, quae ad prudentiam pertinet, ut dicitur in VI | |
| 4424 Ethic. Cum igitur inter disciplinas etiam sapientia contineatur, | |
| 53 | 4425 videtur quod prudentia sit maior quam sapientia.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 arg. 2"><a name="36270"><span class="ref">[36270] Iª-IIae q. 66 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4426 de ratione virtutis est quod ordinet hominem ad felicitatem, est |
| 4427 enim virtus dispositio perfecti ad optimum, ut dicitur in VII | |
| 4428 Physic. Sed prudentia est recta ratio agibilium, per quae homo ad | |
| 4429 felicitatem perducitur, sapientia autem non considerat humanos | |
| 4430 actus, quibus ad beatitudinem pervenitur. Ergo prudentia est maior | |
| 53 | 4431 virtus quam sapientia.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 arg. 3"><a name="36271"><span class="ref">[36271] Iª-IIae q. 66 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4432 quanto cognitio est perfectior, tanto videtur esse maior. Sed |
| 4433 perfectiorem cognitionem habere possumus de rebus humanis, de | |
| 4434 quibus est scientia, quam de rebus divinis, de quibus est | |
| 4435 sapientia, ut distinguit Augustinus in XII de Trin., quia divina | |
| 4436 incomprehensibilia sunt, secundum illud Iob XXXVI, <i>ecce Deus | |
| 4437 magnus, vincens scientiam nostram</i>. Ergo scientia est maior | |
| 53 | 4438 virtus quam sapientia.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 arg. 4"><a name="36272"><span class="ref">[36272] Iª-IIae q. 66 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4439 cognitio principiorum est dignior quam cognitio conclusionum. Sed |
| 4440 sapientia concludit ex principiis indemonstrabilibus, quorum est | |
| 4441 intellectus; sicut et aliae scientiae. Ergo intellectus est maior | |
| 53 | 4442 virtus quam sapientia.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 s. c."><a name="36273"><span class="ref">[36273] Iª-IIae q. 66 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4443 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod sapientia est sicut |
| 53 | 4444 caput inter virtutes intellectuales.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 co."><a name="36274"><span class="ref">[36274] Iª-IIae q. 66 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4445 dicendum quod, sicut dictum est, magnitudo virtutis secundum suam |
| 4446 speciem, consideratur ex obiecto. Obiectum autem sapientiae | |
| 4447 praecellit inter obiecta omnium virtutum intellectualium, | |
| 4448 considerat enim causam altissimam, quae Deus est, ut dicitur in | |
| 4449 principio Metaphys. Et quia per causam iudicatur de effectu, et per | |
| 4450 causam superiorem de causis inferioribus; inde est quod sapientia | |
| 4451 habet iudicium de omnibus aliis virtutibus intellectualibus; et | |
| 4452 eius est ordinare omnes; et ipsa est quasi architectonica respectu | |
| 53 | 4453 omnium.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 ad 1"><a name="36275"><span class="ref">[36275] Iª-IIae q. 66 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4454 ergo dicendum quod, cum prudentia sit circa res humanas, sapientia |
| 4455 vero circa causam altissimam; impossibile est quod prudentia sit | |
| 4456 maior virtus quam sapientia, <i>nisi</i>, ut dicitur in VI Ethic., | |
| 4457 <i>maximum eorum quae sunt in mundo, esset homo</i>. Unde dicendum | |
| 4458 est, sicut in eodem libro dicitur, quod prudentia non imperat ipsi | |
| 4459 sapientiae, sed potius e converso, quia <i>spiritualis iudicat | |
| 4460 omnia, et ipse a nemine iudicatur</i>, ut dicitur I ad Cor. II. Non | |
| 4461 enim prudentia habet se intromittere de altissimis, quae considerat | |
| 4462 sapientia, sed imperat de his quae ordinantur ad sapientiam, | |
| 4463 scilicet quomodo homines debeant ad sapientiam pervenire. Unde in | |
| 4464 hoc est prudentia, seu politica, ministra sapientiae, introducit | |
| 53 | 4465 enim ad eam, praeparans ei viam, sicut ostiarius ad regem.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 ad 2"><a name="36276"><span class="ref">[36276] Iª-IIae q. 66 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4466 dicendum quod prudentia considerat ea quibus pervenitur ad |
| 4467 felicitatem, sed sapientia considerat ipsum obiectum felicitatis, | |
| 4468 quod est altissimum intelligibile. Et si quidem esset perfecta | |
| 4469 consideratio sapientiae respectu sui obiecti, esset perfecta | |
| 4470 felicitas in actu sapientiae. Sed quia actus sapientiae in hac vita | |
| 4471 est imperfectus respectu principalis obiecti, quod est Deus; ideo | |
| 4472 actus sapientiae est quaedam inchoatio seu participatio futurae | |
| 4473 felicitatis. Et sic propinquius se habet ad felicitatem quam | |
| 53 | 4474 prudentia.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 ad 3"><a name="36277"><span class="ref">[36277] Iª-IIae q. 66 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4475 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in I de anima, <i>una |
| 4476 notitia praefertur alteri aut ex eo quod est nobiliorum, aut | |
| 4477 propter certitudinem</i>. Si igitur subiecta sint aequalia in | |
| 4478 bonitate et nobilitate, illa quae est certior, erit maior virtus. | |
| 4479 Sed illa quae est minus certa de altioribus et maioribus, | |
| 4480 praefertur ei quae est magis certa de inferioribus rebus. Unde | |
| 4481 philosophus dicit, in II de caelo, quod magnum est de rebus | |
| 4482 caelestibus aliquid posse cognoscere etiam debili et topica | |
| 4483 ratione. Et in I de partibus Animal., dicit quod <i>amabile est | |
| 4484 magis parvum aliquid cognoscere de rebus nobilioribus quam multa | |
| 4485 cognoscere de rebus ignobilioribus</i>. Sapientia igitur ad quam | |
| 4486 pertinet Dei cognitio, homini, maxime in statu huius vitae, non | |
| 4487 potest perfecte advenire, ut sit quasi eius possessio; sed hoc | |
| 4488 solius Dei est, ut dicitur in I Metaphys. Sed tamen illa modica | |
| 4489 cognitio quae per sapientiam de Deo haberi potest, omni alii | |
| 53 | 4490 cognitioni praefertur.</p><p title="I-II q. 66 a. 5 ad 4"><a name="36278"><span class="ref">[36278] Iª-IIae q. 66 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4491 dicendum quod veritas et cognitio principiorum indemonstrabilium |
| 4492 dependet ex ratione terminorum, cognito enim quid est totum et quid | |
| 4493 pars, statim cognoscitur quod omne totum est maius sua parte. | |
| 4494 Cognoscere autem rationem entis et non entis, et totius et partis, | |
| 4495 et aliorum quae consequuntur ad ens, ex quibus sicut ex terminis | |
| 4496 constituuntur principia indemonstrabilia, pertinet ad sapientiam, | |
| 4497 quia ens commune est proprius effectus causae altissimae, scilicet | |
| 4498 Dei. Et ideo sapientia non solum utitur principiis | |
| 4499 indemonstrabilibus, quorum est intellectus, concludendo ex eis, | |
| 4500 sicut aliae scientiae; sed etiam iudicando de eis, et disputando | |
| 4501 contra negantes. Unde sequitur quod sapientia sit maior virtus quam | |
| 53 | 4502 intellectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 66 a. 6 arg. 1"><a name="36279"><span class="ref">[36279] Iª-IIae q. 66 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4503 sic proceditur. Videtur quod caritas non sit maxima inter virtutes |
| 4504 theologicas. Cum enim fides sit in intellectu, spes autem et | |
| 4505 caritas in vi appetitiva, ut supra dictum est; videtur quod fides | |
| 4506 comparetur ad spem et caritatem, sicut virtus intellectualis ad | |
| 4507 moralem. Sed virtus intellectualis est maior morali, ut ex dictis | |
| 53 | 4508 patet. Ergo fides est maior spe et caritate.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 arg. 2"><a name="36280"><span class="ref">[36280] Iª-IIae q. 66 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4509 quod se habet ex additione ad aliud, videtur esse maius eo. Sed |
| 4510 spes, ut videtur, se habet ex additione ad caritatem, praesupponit | |
| 4511 enim spes amorem, ut Augustinus dicit in Enchirid.; addit autem | |
| 4512 quendam motum protensionis in rem amatam. Ergo spes est maior | |
| 53 | 4513 caritate.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 arg. 3"><a name="36281"><span class="ref">[36281] Iª-IIae q. 66 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4514 causa est potior effectu. Sed fides et spes sunt causa caritatis, |
| 4515 dicitur enim Matth. I, in Glossa, quod <i>fides generat spem, et | |
| 53 | 4516 spes caritatem</i>. Ergo fides et spes sunt maiores caritate.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 s. c."><a name="36282"><span class="ref">[36282] Iª-IIae q. 66 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4517 est quod apostolus dicit, I ad Cor. XIII, <i>nunc autem manent |
| 4518 fides, spes, caritas, tria haec; maior autem horum est | |
| 53 | 4519 caritas</i>.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 co."><a name="36283"><span class="ref">[36283] Iª-IIae q. 66 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4520 dicendum quod, sicut supra dictum est, magnitudo virtutis secundum |
| 4521 suam speciem, consideratur ex obiecto. Cum autem tres virtutes | |
| 4522 theologicae respiciant Deum sicut proprium obiectum, non potest una | |
| 4523 earum dici maior altera ex hoc quod sit circa maius obiectum; sed | |
| 4524 ex eo quod una se habet propinquius ad obiectum quam alia. Et hoc | |
| 4525 modo caritas est maior aliis. Nam aliae important in sui ratione | |
| 4526 quandam distantiam ab obiecto, est enim fides de non visis, spes | |
| 4527 autem de non habitis. Sed amor caritatis est de eo quod iam | |
| 4528 habetur, est enim amatum quodammodo in amante, et etiam amans per | |
| 4529 affectum trahitur ad unionem amati; propter quod dicitur I Ioan. | |
| 53 | 4530 IV, <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 ad 1"><a name="36284"><span class="ref">[36284] Iª-IIae q. 66 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4531 ergo dicendum quod non hoc modo se habent fides et spes ad |
| 4532 caritatem, sicut prudentia ad virtutem moralem. Et hoc propter duo. | |
| 4533 Primo quidem, quia virtutes theologicae habent obiectum quod est | |
| 4534 supra animam humanam, sed prudentia et virtutes morales sunt circa | |
| 4535 ea quae sunt infra hominem. In his autem quae sunt supra hominem, | |
| 4536 nobilior est dilectio quam cognitio. Perficitur enim cognitio, | |
| 4537 secundum quod cognita sunt in cognoscente, dilectio vero, secundum | |
| 4538 quod diligens trahitur ad rem dilectam. Id autem quod est supra | |
| 4539 hominem, nobilius est in seipso quam sit in homine, quia | |
| 4540 unumquodque est in altero per modum eius in quo est. E converso | |
| 4541 autem est in his quae sunt infra hominem. Secundo, quia prudentia | |
| 4542 moderatur motus appetitivos ad morales virtutes pertinentes, sed | |
| 4543 fides non moderatur motum appetitivum tendentem in Deum, qui | |
| 4544 pertinet ad virtutes theologicas; sed solum ostendit obiectum. | |
| 4545 Motus autem appetitivus in obiectum, excedit cognitionem humanam; | |
| 4546 secundum illud ad Ephes. III, <i>supereminentem scientiae caritatem | |
| 53 | 4547 Christi</i>.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 ad 2"><a name="36285"><span class="ref">[36285] Iª-IIae q. 66 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4548 dicendum quod spes praesupponit amorem eius quod quis adipisci se |
| 4549 sperat, qui est amor concupiscentiae, quo quidem amore magis se | |
| 4550 amat qui concupiscit bonum, quam aliquid aliud. Caritas autem | |
| 4551 importat amorem amicitiae, ad quam pervenitur spe, ut supra dictum | |
| 53 | 4552 est.</p><p title="I-II q. 66 a. 6 ad 3"><a name="36286"><span class="ref">[36286] Iª-IIae q. 66 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4553 dicendum quod causa perficiens est potior effectu, non autem causa |
| 4554 disponens. Sic enim calor ignis esset potior quam anima, ad quam | |
| 4555 disponit materiam, quod patet esse falsum. Sic autem fides generat | |
| 4556 spem, et spes caritatem, secundum scilicet quod una disponit ad | |
| 59 | 4557 alteram.</p></div></div><div id="q67" class="q"><h2>Quaestio 67</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 67 pr."><a name="36287"><span class="ref">[36287] |
| 53 | 4558 Iª-IIae q. 67 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 4559 duratione virtutum post hanc vitam. Et circa hoc quaeruntur sex. |
| 4560 Primo, utrum virtutes morales maneant post hanc vitam. Secundo, | |
| 4561 utrum virtutes intellectuales. Tertio, utrum fides. Quarto, utrum | |
| 4562 remaneat spes. Quinto, utrum aliquid fidei maneat, vel spei. Sexto, | |
| 53 | 4563 utrum maneat caritas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 67 a. 1 arg. 1"><a name="36288"><span class="ref">[36288] Iª-IIae q. 67 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4564 sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non maneant post hanc |
| 4565 vitam. Homines enim in statu futurae gloriae erunt similes Angelis, | |
| 4566 ut dicitur Matth. XXII. Sed ridiculum est in Angelis ponere | |
| 4567 virtutes morales, ut dicitur in X Ethic. Ergo neque in hominibus, | |
| 53 | 4568 post hanc vitam, erunt virtutes morales.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 arg. 2"><a name="36289"><span class="ref">[36289] Iª-IIae q. 67 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4569 virtutes morales perficiunt hominem in vita activa. Sed vita activa |
| 4570 non manet post hanc vitam, dicit enim Gregorius, in VI Moral., | |
| 4571 <i>activae vitae opera cum corpore transeunt</i>. Ergo virtutes | |
| 53 | 4572 morales non manent post hanc vitam.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 arg. 3"><a name="36290"><span class="ref">[36290] Iª-IIae q. 67 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4573 temperantia et fortitudo, quae sunt virtutes morales, sunt |
| 4574 irrationalium partium, ut philosophus dicit, in III Ethic. Sed | |
| 4575 irrationales partes animae corrumpuntur, corrupto corpore, eo quod | |
| 4576 sunt actus organorum corporalium. Ergo videtur quod virtutes | |
| 53 | 4577 morales non maneant post hanc vitam.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 s. c."><a name="36291"><span class="ref">[36291] Iª-IIae q. 67 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4578 est quod dicitur Sap. I, quod <i>iustitia perpetua est et |
| 53 | 4579 immortalis</i>.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 co."><a name="36292"><span class="ref">[36292] Iª-IIae q. 67 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4580 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in XIV de Trin., Tullius |
| 4581 posuit post hanc vitam quatuor virtutes cardinales non esse; sed in | |
| 4582 alia vita homines esse beatos sola cognitione naturae, in qua nihil | |
| 4583 est melius aut amabilius, ut Augustinus dicit ibidem, ea natura | |
| 4584 quae creavit omnes naturas. Ipse autem postea determinat huiusmodi | |
| 4585 quatuor virtutes in futura vita existere, tamen alio modo. Ad cuius | |
| 4586 evidentiam, sciendum est quod in huiusmodi virtutibus aliquid est | |
| 4587 formale; et aliquid quasi materiale. Materiale quidem est in his | |
| 4588 virtutibus inclinatio quaedam partis appetitivae ad passiones vel | |
| 4589 operationes secundum modum aliquem. Sed quia iste modus | |
| 4590 determinatur a ratione, ideo formale in omnibus virtutibus est ipse | |
| 4591 ordo rationis. Sic igitur dicendum est quod huiusmodi virtutes | |
| 4592 morales in futura vita non manent, quantum ad id quod est materiale | |
| 4593 in eis. Non enim habebunt in futura vita locum concupiscentiae et | |
| 4594 delectationes ciborum et venereorum; neque etiam timores et | |
| 4595 audaciae circa pericula mortis; neque etiam distributiones et | |
| 4596 communicationes rerum quae veniunt in usum praesentis vitae. Sed | |
| 4597 quantum ad id quod est formale, remanebunt in beatis perfectissimae | |
| 4598 post hanc vitam, inquantum ratio uniuscuiusque rectissima erit | |
| 4599 circa ea quae ad ipsum pertinent secundum statum illum; et vis | |
| 4600 appetitiva omnino movebitur secundum ordinem rationis, in his quae | |
| 4601 ad statum illum pertinent. Unde Augustinus ibidem dicit quod | |
| 4602 <i>prudentia ibi erit sine ullo periculo erroris; fortitudo, sine | |
| 4603 molestia tolerandorum malorum; temperantia, sine repugnatione | |
| 4604 libidinum. Ut prudentiae sit nullum bonum Deo praeponere vel | |
| 4605 aequare; fortitudinis, ei firmissime cohaerere; temperantiae, nullo | |
| 4606 defectu noxio delectari</i>. De iustitia vero manifestius est quem | |
| 4607 actum ibi habebit, scilicet esse subditum Deo, quia etiam in hac | |
| 53 | 4608 vita ad iustitiam pertinet esse subditum superiori.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 ad 1"><a name="36293"><span class="ref">[36293] Iª-IIae q. 67 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4609 ergo dicendum quod philosophus loquitur ibi de huiusmodi virtutibus |
| 4610 moralibus, quantum ad id quod materiale est in eis, sicut de | |
| 4611 iustitia, quantum ad commutationes et depositiones; de fortitudine, | |
| 4612 quantum ad terribilia et pericula; de temperantia, quantum ad | |
| 53 | 4613 concupiscentias pravas.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 ad 2"><a name="36294"><span class="ref">[36294] Iª-IIae q. 67 a. 1 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 4614 dicendum est ad secundum. Ea enim quae sunt activae vitae, |
| 53 | 4615 materialiter se habent ad virtutes.</p><p title="I-II q. 67 a. 1 ad 3"><a name="36295"><span class="ref">[36295] Iª-IIae q. 67 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4616 dicendum quod status post hanc vitam est duplex, unus quidem ante |
| 4617 resurrectionem, quando animae erunt a corporibus separatae; alius | |
| 4618 autem post resurrectionem, quando animae iterato corporibus suis | |
| 4619 unientur. In illo ergo resurrectionis statu, erunt vires | |
| 4620 irrationales in organis corporis, sicut et nunc sunt. Unde et | |
| 4621 poterit in irascibili esse fortitudo, et in concupiscibili | |
| 4622 temperantia, inquantum utraque vis perfecte erit disposita ad | |
| 4623 obediendum rationi. Sed in statu ante resurrectionem, partes | |
| 4624 irrationales non erunt actu in anima, sed solum radicaliter in | |
| 4625 essentia ipsius, ut in primo dictum est. Unde nec huiusmodi | |
| 4626 virtutes erunt in actu nisi in radice, scilicet in ratione et | |
| 4627 voluntate, in quibus sunt seminalia quaedam harum virtutum, ut | |
| 4628 dictum est. Sed iustitia, quae est in voluntate, etiam actu | |
| 4629 remanebit. Unde specialiter de ea dictum est quod est perpetua et | |
| 4630 immortalis, tum ratione subiecti, quia voluntas incorruptibilis | |
| 4631 est; tum etiam propter similitudinem actus, ut prius dictum | |
| 53 | 4632 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 67 a. 2 arg. 1"><a name="36296"><span class="ref">[36296] Iª-IIae q. 67 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4633 sic proceditur. Videtur quod virtutes intellectuales non maneant |
| 4634 post hanc vitam. Dicit enim apostolus, I ad Cor. XIII, quod | |
| 4635 scientia destruetur, et ratio est quia ex parte cognoscimus. Sed | |
| 4636 sicut cognitio scientiae est ex parte, idest imperfecta; ita etiam | |
| 4637 cognitio aliarum virtutum intellectualium, quandiu haec vita durat. | |
| 53 | 4638 Ergo omnes virtutes intellectuales post hanc vitam cessabunt.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 arg. 2"><a name="36297"><span class="ref">[36297] Iª-IIae q. 67 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4639 philosophus dicit, in praedicamentis, quod scientia, cum sit |
| 4640 habitus, est qualitas difficile mobilis, non enim de facili | |
| 4641 amittitur, nisi ex aliqua forti transmutatione vel aegritudine. Sed | |
| 4642 nulla est tanta transmutatio corporis humani sicut per mortem. Ergo | |
| 4643 scientia et aliae virtutes intellectuales non manent post hanc | |
| 53 | 4644 vitam.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 arg. 3"><a name="36298"><span class="ref">[36298] Iª-IIae q. 67 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4645 virtutes intellectuales perficiunt intellectum ad bene operandum |
| 4646 proprium actum. Sed actus intellectus non videtur esse post hanc | |
| 4647 vitam, eo quod nihil intelligit anima sine phantasmate, ut dicitur | |
| 4648 in III de anima; phantasmata autem post hanc vitam non manent, cum | |
| 4649 non sint nisi in organis corporeis. Ergo virtutes intellectuales | |
| 53 | 4650 non manent post hanc vitam.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 s. c."><a name="36299"><span class="ref">[36299] Iª-IIae q. 67 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4651 est quod firmior est cognitio universalium et necessariorum, quam |
| 4652 particularium et contingentium. Sed in homine remanet post hanc | |
| 4653 vitam cognitio particularium contingentium, puta eorum quae quis | |
| 4654 fecit vel passus est; secundum illud Luc. XVI, <i>recordare quia | |
| 4655 recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala</i>. Ergo | |
| 4656 multo magis remanet cognitio universalium et necessariorum, quae | |
| 53 | 4657 pertinent ad scientiam et ad alias virtutes intellectuales.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 co."><a name="36300"><span class="ref">[36300] Iª-IIae q. 67 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4658 dicendum quod, sicut in primo dictum est, quidam posuerunt quod |
| 4659 species intelligibiles non permanent in intellectu possibili nisi | |
| 4660 quandiu actu intelligit, nec est aliqua conservatio specierum, | |
| 4661 cessante consideratione actuali, nisi in viribus sensitivis, quae | |
| 4662 sunt actus corporalium organorum, scilicet in imaginativa et | |
| 4663 memorativa. Huiusmodi autem vires corrumpuntur, corrupto corpore. | |
| 4664 Et ideo secundum hoc, scientia nullo modo post hanc vitam | |
| 4665 remanebit, corpore corrupto; neque aliqua alia intellectualis | |
| 4666 virtus. Sed haec opinio est contra sententiam Aristotelis, qui in | |
| 4667 III de anima dicit quod <i>intellectus possibilis est in actu, cum | |
| 4668 fit singula, sicut sciens; cum tamen sit in potentia ad | |
| 4669 considerandum in actu</i>. Est etiam contra rationem, quia species | |
| 4670 intelligibiles recipiuntur in intellectu possibili immobiliter, | |
| 4671 secundum modum recipientis. Unde et intellectus possibilis dicitur | |
| 4672 locus specierum, quasi species intelligibiles conservans. Sed | |
| 4673 phantasmata, ad quae respiciendo homo intelligit in hac vita, | |
| 4674 applicando ad ipsa species intelligibiles, ut in primo dictum est, | |
| 4675 corrupto corpore corrumpuntur. Unde quantum ad ipsa phantasmata, | |
| 4676 quae sunt quasi materialia in virtutibus intellectualibus, virtutes | |
| 4677 intellectuales destruuntur, destructo corpore, sed quantum ad | |
| 4678 species intelligibiles, quae sunt in intellectu possibili, virtutes | |
| 4679 intellectuales manent. Species autem se habent in virtutibus | |
| 4680 intellectualibus sicut formales. Unde intellectuales virtutes | |
| 4681 manent post hanc vitam, quantum ad id quod est formale in eis, non | |
| 4682 autem quantum ad id quod est materiale, sicut et de moralibus | |
| 53 | 4683 dictum est.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 ad 1"><a name="36301"><span class="ref">[36301] Iª-IIae q. 67 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4684 ergo dicendum quod verbum apostoli est intelligendum quantum ad id |
| 4685 quod est materiale in scientia, et quantum ad modum intelligendi, | |
| 4686 quia scilicet neque phantasmata remanebunt, destructo corpore; | |
| 53 | 4687 neque erit usus scientiae per conversionem ad phantasmata.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 ad 2"><a name="36302"><span class="ref">[36302] Iª-IIae q. 67 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4688 dicendum quod per aegritudinem corrumpitur habitus scientiae |
| 4689 quantum ad id quod est materiale in eo, scilicet quantum ad | |
| 4690 phantasmata, non autem quantum ad species intelligibiles, quae sunt | |
| 53 | 4691 in intellectu possibili.</p><p title="I-II q. 67 a. 2 ad 3"><a name="36303"><span class="ref">[36303] Iª-IIae q. 67 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4692 dicendum quod anima separata post mortem habet alium modum |
| 4693 intelligendi quam per conversionem ad phantasmata, ut in primo | |
| 4694 dictum est. Et sic scientia manet, non tamen secundum eundem modum | |
| 53 | 4695 operandi, sicut et de virtutibus moralibus dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 67 a. 3 arg. 1"><a name="36304"><span class="ref">[36304] Iª-IIae q. 67 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4696 sic proceditur. Videtur quod fides maneat post hanc vitam. Nobilior |
| 4697 enim est fides quam scientia. Sed scientia manet post hanc vitam, | |
| 53 | 4698 ut dictum est. Ergo et fides.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 arg. 2"><a name="36305"><span class="ref">[36305] Iª-IIae q. 67 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4699 I ad Cor. III, dicitur, <i>fundamentum aliud nemo potest ponere, |
| 4700 praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus</i>, idest | |
| 4701 fides Christi Iesu. Sed sublato fundamento, non remanet id quod | |
| 4702 superaedificatur. Ergo, si fides non remanet post hanc vitam, nulla | |
| 53 | 4703 alia virtus remaneret.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 arg. 3"><a name="36306"><span class="ref">[36306] Iª-IIae q. 67 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4704 cognitio fidei et cognitio gloriae differunt secundum perfectum et |
| 4705 imperfectum. Sed cognitio imperfecta potest esse simul cum | |
| 4706 cognitione perfecta, sicut in Angelo simul potest esse cognitio | |
| 4707 vespertina cum cognitione matutina; et aliquis homo potest simul | |
| 4708 habere de eadem conclusione scientiam per syllogismum | |
| 4709 demonstrativum, et opinionem per syllogismum dialecticum. Ergo | |
| 4710 etiam fides simul esse potest, post hanc vitam, cum cognitione | |
| 53 | 4711 gloriae.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 s. c."><a name="36307"><span class="ref">[36307] Iª-IIae q. 67 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4712 est quod apostolus dicit, II ad Cor. V, <i>quandiu sumus in |
| 4713 corpore, peregrinamur a domino, per fidem enim ambulamus, et non | |
| 4714 per speciem</i>. Sed illi qui sunt in gloria, non peregrinantur a | |
| 4715 domino, sed sunt ei praesentes. Ergo fides non manet post hanc | |
| 53 | 4716 vitam in gloria.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 co."><a name="36308"><span class="ref">[36308] Iª-IIae q. 67 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4717 dicendum quod oppositio est per se et propria causa quod unum |
| 4718 excludatur ab alio, inquantum scilicet in omnibus oppositis | |
| 4719 includitur oppositio affirmationis et negationis. Invenitur autem | |
| 4720 in quibusdam oppositio secundum contrarias formas, sicut in | |
| 4721 coloribus album et nigrum. In quibusdam autem, secundum perfectum | |
| 4722 et imperfectum, unde in alterationibus magis et minus accipiuntur | |
| 4723 ut contraria, ut cum de minus calido fit magis calidum, ut dicitur | |
| 4724 in V Physic. Et quia perfectum et imperfectum opponuntur, | |
| 4725 impossibile est quod simul, secundum idem, sit perfectio et | |
| 4726 imperfectio. Est autem considerandum quod imperfectio quidem | |
| 4727 quandoque est de ratione rei, et pertinet ad speciem ipsius, sicut | |
| 4728 defectus rationis pertinet ad rationem speciei equi vel bovis. Et | |
| 4729 quia unum et idem numero manens non potest transferri de una specie | |
| 4730 in aliam, inde est quod, tali imperfectione sublata, tollitur | |
| 4731 species rei, sicut iam non esset bos vel equus, si esset | |
| 4732 rationalis. Quandoque vero imperfectio non pertinet ad rationem | |
| 4733 speciei, sed accidit individuo secundum aliquid aliud, sicut alicui | |
| 4734 homini quandoque accidit defectus rationis, inquantum impeditur in | |
| 4735 eo rationis usus, propter somnum vel ebrietatem vel aliquid | |
| 4736 huiusmodi. Patet autem quod, tali imperfectione remota, nihilominus | |
| 4737 substantia rei manet. Manifestum est autem quod imperfectio | |
| 4738 cognitionis est de ratione fidei. Ponitur enim in eius definitione, | |
| 4739 <i>fides enim est substantia sperandarum rerum, argumentum non | |
| 4740 apparentium</i>, ut dicitur ad Heb. XI. Et Augustinus dicit, | |
| 4741 <i>quid est fides? Credere quod non vides</i>. Quod autem cognitio | |
| 4742 sit sine apparitione vel visione, hoc ad imperfectionem cognitionis | |
| 4743 pertinet. Et sic imperfectio cognitionis est de ratione fidei. Unde | |
| 4744 manifestum est quod fides non potest esse perfecta cognitio, eadem | |
| 4745 numero manens. Sed ulterius considerandum est utrum simul possit | |
| 4746 esse cum cognitione perfecta, nihil enim prohibet aliquam | |
| 4747 cognitionem imperfectam simul esse aliquando cum cognitione | |
| 4748 perfecta. Est igitur considerandum quod cognitio potest esse | |
| 4749 imperfecta tripliciter, uno modo, ex parte obiecti cognoscibilis; | |
| 4750 alio modo, ex parte medii; tertio modo, ex parte subiecti. Ex parte | |
| 4751 quidem obiecti cognoscibilis, differunt secundum perfectum et | |
| 4752 imperfectum cognitio matutina et vespertina in Angelis, nam | |
| 4753 cognitio matutina est de rebus secundum quod habent esse in verbo; | |
| 4754 cognitio autem vespertina est de eis secundum quod habent esse in | |
| 4755 propria natura, quod est imperfectum respectu primi esse. Ex parte | |
| 4756 vero medii, differunt secundum perfectum et imperfectum cognitio | |
| 4757 quae est de aliqua conclusione per medium demonstrativum, et per | |
| 4758 medium probabile. Ex parte vero subiecti differunt secundum | |
| 4759 perfectum et imperfectum opinio, fides et scientia. Nam de ratione | |
| 4760 opinionis est quod accipiatur unum cum formidine alterius oppositi, | |
| 4761 unde non habet firmam inhaesionem. De ratione vero scientiae est | |
| 4762 quod habeat firmam inhaesionem cum visione intellectiva, habet enim | |
| 4763 certitudinem procedentem ex intellectu principiorum. Fides autem | |
| 4764 medio modo se habet, excedit enim opinionem, in hoc quod habet | |
| 4765 firmam inhaesionem; deficit vero a scientia, in hoc quod non habet | |
| 4766 visionem. Manifestum est autem quod perfectum et imperfectum non | |
| 4767 possunt simul esse secundum idem, sed ea quae differunt secundum | |
| 4768 perfectum et imperfectum, secundum aliquid idem possunt simul esse | |
| 4769 in aliquo alio eodem. Sic igitur cognitio perfecta et imperfecta ex | |
| 4770 parte obiecti, nullo modo possunt esse de eodem obiecto. Possunt | |
| 4771 tamen convenire in eodem medio, et in eodem subiecto, nihil enim | |
| 4772 prohibet quod unus homo simul et semel per unum et idem medium | |
| 4773 habeat cognitionem de duobus, quorum unum est perfectum et aliud | |
| 4774 imperfectum, sicut de sanitate et aegritudine, et bono et malo. | |
| 4775 Similiter etiam impossibile est quod cognitio perfecta et | |
| 4776 imperfecta ex parte medii, conveniant in uno medio. Sed nihil | |
| 4777 prohibet quin conveniant in uno obiecto, et in uno subiecto, potest | |
| 4778 enim unus homo cognoscere eandem conclusionem per medium probabile, | |
| 4779 et demonstrativum. Et est similiter impossibile quod cognitio | |
| 4780 perfecta et imperfecta ex parte subiecti, sint simul in eodem | |
| 4781 subiecto. Fides autem in sui ratione habet imperfectionem quae est | |
| 4782 ex parte subiecti, ut scilicet credens non videat id quod credit, | |
| 4783 beatitudo autem de sui ratione habet perfectionem ex parte | |
| 4784 subiecti, ut scilicet beatus videat id quo beatificatur, ut supra | |
| 4785 dictum est. Unde manifestum est quod impossibile est quod fides | |
| 53 | 4786 maneat simul cum beatitudine in eodem subiecto.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 ad 1"><a name="36309"><span class="ref">[36309] Iª-IIae q. 67 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4787 ergo dicendum quod fides est nobilior quam scientia, ex parte |
| 4788 obiecti, quia eius obiectum est veritas prima. Sed scientia habet | |
| 4789 perfectiorem modum cognoscendi, qui non repugnat perfectioni | |
| 53 | 4790 beatitudinis, scilicet visioni, sicut repugnat ei modus fidei.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 ad 2"><a name="36310"><span class="ref">[36310] Iª-IIae q. 67 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4791 dicendum quod fides est fundamentum quantum ad id quod habet de |
| 4792 cognitione. Et ideo quando perficietur cognitio, erit perfectius | |
| 53 | 4793 fundamentum.</p><p title="I-II q. 67 a. 3 ad 3"><a name="36311"><span class="ref">[36311] Iª-IIae q. 67 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 4794 patet solutio ex his quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 67 a. 4 arg. 1"><a name="36312"><span class="ref">[36312] Iª-IIae q. 67 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 4795 sic proceditur. Videtur quod spes maneat post mortem in statu |
| 4796 gloriae. Spes enim nobiliori modo perficit appetitum humanum quam | |
| 4797 virtutes morales. Sed virtutes morales manent post hanc vitam, ut | |
| 53 | 4798 patet per Augustinum, in XIV de Trin. Ergo multo magis spes.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 arg. 2"><a name="36313"><span class="ref">[36313] Iª-IIae q. 67 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4799 spei opponitur timor. Sed timor manet post hanc vitam, et in beatis |
| 4800 quidem timor filialis, qui manet in saeculum; et in damnatis timor | |
| 53 | 4801 poenarum. Ergo spes, pari ratione, potest permanere.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 arg. 3"><a name="36314"><span class="ref">[36314] Iª-IIae q. 67 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4802 sicut spes est futuri boni, ita et desiderium. Sed in beatis est |
| 4803 desiderium futuri boni, et quantum ad gloriam corporis, quam animae | |
| 4804 beatorum desiderant, ut dicit Augustinus, XII super Gen. ad Litt.; | |
| 4805 et etiam quantum ad gloriam animae, secundum illud Eccli. XXIV, | |
| 4806 <i>qui edunt me, adhuc esurient, et qui bibunt me, adhuc | |
| 4807 sitient</i>; et I Petr. I, dicitur, <i>in quem desiderant Angeli | |
| 4808 prospicere</i>. Ergo videtur quod possit esse spes post hanc vitam | |
| 53 | 4809 in beatis.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 s. c."><a name="36315"><span class="ref">[36315] Iª-IIae q. 67 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4810 est quod apostolus dicit, Rom. VIII, <i>quod videt quis, quid |
| 4811 sperat?</i> Sed beati vident id quod est obiectum spei, scilicet | |
| 53 | 4812 Deum. Ergo non sperant.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 co."><a name="36316"><span class="ref">[36316] Iª-IIae q. 67 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4813 dicendum quod, sicut dictum est, id quod de ratione sui importat |
| 4814 imperfectionem subiecti, non potest simul stare cum subiecto | |
| 4815 opposita perfectione perfecto. Sicut patet quod motus in ratione | |
| 4816 sui importat imperfectionem subiecti, est enim actus existentis in | |
| 4817 potentia, inquantum huiusmodi, unde quando illa potentia reducitur | |
| 4818 ad actum, iam cessat motus; non enim adhuc albatur, postquam iam | |
| 4819 aliquid factum est album. Spes autem importat motum quendam in id | |
| 4820 quod non habetur; ut patet ex his quae supra de passione spei | |
| 4821 diximus. Et ideo quando habebitur id quod speratur, scilicet divina | |
| 53 | 4822 fruitio, iam spes esse non poterit.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 ad 1"><a name="36317"><span class="ref">[36317] Iª-IIae q. 67 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4823 ergo dicendum quod spes est nobilior virtutibus moralibus quantum |
| 4824 ad obiectum, quod est Deus. Sed actus virtutum moralium non | |
| 4825 repugnant perfectioni beatitudinis, sicut actus spei; nisi forte | |
| 4826 ratione materiae, secundum quam non manent. Non enim virtus moralis | |
| 4827 perficit appetitum solum in id quod nondum habetur; sed etiam circa | |
| 53 | 4828 id quod praesentialiter habetur.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 ad 2"><a name="36318"><span class="ref">[36318] Iª-IIae q. 67 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4829 dicendum quod timor est duplex, servilis et filialis, ut infra |
| 4830 dicetur. Servilis quidem est timor poenae, qui non poterit esse in | |
| 4831 gloria, nulla possibilitate ad poenam remanente. Timor vero | |
| 4832 filialis habet duos actus, scilicet revereri Deum, et quantum ad | |
| 4833 hunc actum manet; et timere separationem ab ipso, et quantum ad | |
| 4834 hunc actum non manet. Separari enim a Deo habet rationem mali, | |
| 4835 nullum autem malum ibi timebitur, secundum illud Proverb. I, | |
| 4836 <i>abundantia perfruetur, malorum timore sublato</i>. Timor autem | |
| 4837 opponitur spei oppositione boni et mali, ut supra dictum est, et | |
| 4838 ideo timor qui remanet in gloria, non opponitur spei. In damnatis | |
| 4839 autem magis potest esse timor poenae, quam in beatis spes gloriae. | |
| 4840 Quia in damnatis erit successio poenarum, et sic remanet ibi ratio | |
| 4841 futuri, quod est obiectum timoris, sed gloria sanctorum est absque | |
| 4842 successione, secundum quandam aeternitatis participationem, in qua | |
| 4843 non est praeteritum et futurum, sed solum praesens. Et tamen nec | |
| 4844 etiam in damnatis est proprie timor. Nam sicut supra dictum est, | |
| 4845 timor nunquam est sine aliqua spe evasionis, quae omnino in | |
| 4846 damnatis non erit. Unde nec timor; nisi communiter loquendo, | |
| 53 | 4847 secundum quod quaelibet expectatio mali futuri dicitur timor.</p><p title="I-II q. 67 a. 4 ad 3"><a name="36319"><span class="ref">[36319] Iª-IIae q. 67 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4848 dicendum quod quantum ad gloriam animae, non potest esse in beatis |
| 4849 desiderium, secundum quod respicit futurum, ratione iam dicta. | |
| 4850 Dicitur autem ibi esse esuries et sitis, per remotionem fastidii, | |
| 4851 et eadem ratione dicitur esse desiderium in Angelis. Respectu autem | |
| 4852 gloriae corporis, in animabus sanctorum potest quidem esse | |
| 4853 desiderium, non tamen spes, proprie loquendo, neque secundum quod | |
| 4854 spes est virtus theologica, sic enim eius obiectum est Deus, non | |
| 4855 autem aliquod bonum creatum; neque secundum quod communiter | |
| 4856 sumitur. Quia obiectum spei est arduum, ut supra dictum est, bonum | |
| 4857 autem cuius iam inevitabilem causam habemus, non comparatur ad nos | |
| 4858 in ratione ardui. Unde non proprie dicitur aliquis qui habet | |
| 4859 argentum, sperare se habiturum aliquid quod statim in potestate | |
| 4860 eius est ut emat. Et similiter illi qui habent gloriam animae, non | |
| 4861 proprie dicuntur sperare gloriam corporis; sed solum | |
| 53 | 4862 desiderare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 67 a. 5 arg. 1"><a name="36320"><span class="ref">[36320] Iª-IIae q. 67 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4863 sic proceditur. Videtur quod aliquid fidei vel spei remaneat in |
| 4864 gloria. Remoto enim eo quod est proprium, remanet id quod est | |
| 4865 commune, sicut dicitur in libro de causis, quod, <i>remoto | |
| 4866 rationali, remanet vivum; et remoto vivo, remanet ens</i>. Sed in | |
| 4867 fide est aliquid quod habet commune cum beatitudine, scilicet ipsa | |
| 4868 cognitio, aliquid autem quod est sibi proprium, scilicet aenigma; | |
| 4869 est enim fides cognitio aenigmatica. Ergo, remoto aenigmate fidei, | |
| 53 | 4870 adhuc remanet ipsa cognitio fidei.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 arg. 2"><a name="36321"><span class="ref">[36321] Iª-IIae q. 67 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4871 fides est quoddam spirituale lumen animae, secundum illud Ephes. I, |
| 4872 <i>illuminatos oculos cordis vestri in agnitionem Dei</i>; sed hoc | |
| 4873 lumen est imperfectum respectu luminis gloriae, de quo dicitur in | |
| 4874 Psalmo XXXV, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Lumen autem | |
| 4875 imperfectum remanet, superveniente lumine perfecto, non enim | |
| 4876 candela extinguitur, claritate solis superveniente. Ergo videtur | |
| 53 | 4877 quod ipsum lumen fidei maneat cum lumine gloriae.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 arg. 3"><a name="36322"><span class="ref">[36322] Iª-IIae q. 67 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4878 substantia habitus non tollitur per hoc quod subtrahitur materia, |
| 4879 potest enim homo habitum liberalitatis retinere, etiam amissa | |
| 4880 pecunia; sed actum habere non potest. Obiectum autem fidei est | |
| 4881 veritas prima non visa. Ergo, hoc remoto per hoc quod videtur | |
| 53 | 4882 veritas prima, adhuc potest remanere ipse habitus fidei.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 s. c."><a name="36323"><span class="ref">[36323] Iª-IIae q. 67 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4883 est quod fides est quidam habitus simplex. Simplex autem vel totum |
| 4884 tollitur, vel totum manet. Cum igitur fides non totaliter maneat, | |
| 53 | 4885 sed evacuetur, ut dictum est; videtur quod totaliter tollatur.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 co."><a name="36324"><span class="ref">[36324] Iª-IIae q. 67 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4886 dicendum quod quidam dixerunt quod spes totaliter tollitur, fides |
| 4887 autem partim tollitur, scilicet quantum ad aenigma, et partim | |
| 4888 manet, scilicet quantum ad substantiam cognitionis. Quod quidem si | |
| 4889 sic intelligatur quod maneat non idem numero, sed idem genere, | |
| 4890 verissime dictum est, fides enim cum visione patriae convenit in | |
| 4891 genere, quod est cognitio. Spes autem non convenit cum beatitudine | |
| 4892 in genere, comparatur enim spes ad beatitudinis fruitionem, sicut | |
| 4893 motus ad quietem in termino. Si autem intelligatur quod eadem | |
| 4894 numero cognitio quae est fidei, maneat in patria; hoc est omnino | |
| 4895 impossibile. Non enim, remota differentia alicuius speciei, remanet | |
| 4896 substantia generis eadem numero, sicut, remota differentia | |
| 4897 constitutiva albedinis, non remanet eadem substantia coloris | |
| 4898 numero, ut sic idem numero color sit quandoque albedo, quandoque | |
| 4899 vero nigredo. Non enim comparatur genus ad differentiam sicut | |
| 4900 materia ad formam, ut remaneat substantia generis eadem numero, | |
| 4901 differentia remota; sicut remanet eadem numero substantia materiae, | |
| 4902 remota forma. Genus enim et differentia non sunt partes speciei, | |
| 4903 alioquin non praedicarentur de specie. Sed sicut species significat | |
| 4904 totum, idest compositum ex materia et forma in rebus materialibus, | |
| 4905 ita differentia significat totum, et similiter genus, sed genus | |
| 4906 denominat totum ab eo quod est sicut materia; differentia vero ab | |
| 4907 eo quod est sicut forma; species vero ab utroque. Sicut in homine | |
| 4908 sensitiva natura materialiter se habet ad intellectivam, animal | |
| 4909 autem dicitur quod habet naturam sensitivam; rationale quod habet | |
| 4910 intellectivam; homo vero quod habet utrumque. Et sic idem totum | |
| 4911 significatur per haec tria, sed non ab eodem. Unde patet quod, cum | |
| 4912 differentia non sit nisi designativa generis, remota differentia, | |
| 4913 non potest substantia generis eadem remanere, non enim remanet | |
| 4914 eadem animalitas, si sit alia anima constituens animal. Unde non | |
| 4915 potest esse quod eadem numero cognitio, quae prius fuit | |
| 4916 aenigmatica, postea fiat visio aperta. Et sic patet quod nihil idem | |
| 4917 numero vel specie quod est in fide, remanet in patria; sed solum | |
| 53 | 4918 idem genere.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 ad 1"><a name="36325"><span class="ref">[36325] Iª-IIae q. 67 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4919 ergo dicendum quod, remoto rationali, non remanet vivum idem |
| 53 | 4920 numero, sed idem genere, ut ex dictis patet.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 ad 2"><a name="36326"><span class="ref">[36326] Iª-IIae q. 67 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4921 dicendum quod imperfectio luminis candelae non opponitur |
| 4922 perfectioni solaris luminis, quia non respiciunt idem subiectum. | |
| 4923 Sed imperfectio fidei et perfectio gloriae opponuntur ad invicem, | |
| 4924 et respiciunt idem subiectum. Unde non possunt esse simul, sicut | |
| 53 | 4925 nec claritas aeris cum obscuritate eius.</p><p title="I-II q. 67 a. 5 ad 3"><a name="36327"><span class="ref">[36327] Iª-IIae q. 67 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4926 dicendum quod ille qui amittit pecuniam, non amittit possibilitatem |
| 4927 habendi pecuniam, et ideo convenienter remanet habitus | |
| 4928 liberalitatis. Sed in statu gloriae non solum actu tollitur | |
| 4929 obiectum fidei, quod est non visum; sed etiam secundum | |
| 4930 possibilitatem, propter beatitudinis stabilitatem. Et ideo frustra | |
| 53 | 4931 talis habitus remaneret.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 67 a. 6 arg. 1"><a name="36328"><span class="ref">[36328] Iª-IIae q. 67 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4932 sic proceditur. Videtur quod caritas non maneat post hanc vitam in |
| 4933 gloria. Quia, ut dicitur I ad Cor. XIII, <i>cum venerit quod | |
| 4934 perfectum est, evacuabitur quod ex parte est</i>, idest quod est | |
| 4935 imperfectum. Sed caritas viae est imperfecta. Ergo evacuabitur, | |
| 53 | 4936 adveniente perfectione gloriae.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 arg. 2"><a name="36329"><span class="ref">[36329] Iª-IIae q. 67 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4937 habitus et actus distinguuntur secundum obiecta. Sed obiectum |
| 4938 amoris est bonum apprehensum. Cum ergo alia sit apprehensio | |
| 4939 praesentis vitae, et alia apprehensio futurae vitae; videtur quod | |
| 53 | 4940 non maneat eadem caritas utrobique.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 arg. 3"><a name="36330"><span class="ref">[36330] Iª-IIae q. 67 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4941 eorum quae sunt unius rationis, imperfectum potest venire ad |
| 4942 aequalitatem perfectionis, per continuum augmentum. Sed caritas | |
| 4943 viae nunquam potest pervenire ad aequalitatem caritatis patriae, | |
| 4944 quantumcumque augeatur. Ergo videtur quod caritas viae non remaneat | |
| 53 | 4945 in patria.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 s. c."><a name="36331"><span class="ref">[36331] Iª-IIae q. 67 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4946 est quod apostolus dicit, I ad Cor. XIII, <i>caritas nunquam |
| 53 | 4947 excidit</i>.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 co."><a name="36332"><span class="ref">[36332] Iª-IIae q. 67 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4948 dicendum quod, sicut supra dictum est, quando imperfectio alicuius |
| 4949 rei non est de ratione speciei ipsius, nihil prohibet idem numero | |
| 4950 quod prius fuit imperfectum, postea perfectum esse, sicut homo per | |
| 4951 augmentum perficitur, et albedo per intensionem. Caritas autem est | |
| 4952 amor; de cuius ratione non est aliqua imperfectio, potest enim esse | |
| 4953 et habiti et non habiti, et visi et non visi. Unde caritas non | |
| 53 | 4954 evacuatur per gloriae perfectionem, sed eadem numero manet.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 ad 1"><a name="36333"><span class="ref">[36333] Iª-IIae q. 67 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4955 ergo dicendum quod imperfectio caritatis per accidens se habet ad |
| 4956 ipsam, quia non est de ratione amoris imperfectio. Remoto autem eo | |
| 4957 quod est per accidens, nihilominus remanet substantia rei. Unde, | |
| 53 | 4958 evacuata imperfectione caritatis, non evacuatur ipsa caritas.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 ad 2"><a name="36334"><span class="ref">[36334] Iª-IIae q. 67 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4959 dicendum quod caritas non habet pro obiecto ipsam cognitionem, sic |
| 4960 enim non esset eadem in via et in patria. Sed habet pro obiecto | |
| 53 | 4961 ipsam rem cognitam, quae est eadem, scilicet ipsum Deum.</p><p title="I-II q. 67 a. 6 ad 3"><a name="36335"><span class="ref">[36335] Iª-IIae q. 67 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4962 dicendum quod caritas viae per augmentum non potest pervenire ad |
| 4963 aequalitatem caritatis patriae, propter differentiam quae est ex | |
| 4964 parte causae, visio enim est quaedam causa amoris, ut dicitur in IX | |
| 4965 Ethic. Deus autem quanto perfectius cognoscitur, tanto perfectius | |
| 59 | 4966 amatur.</p></div></div><div id="q68" class="q"><h2>Quaestio 68</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 68 pr."><a name="36336"><span class="ref">[36336] |
| 53 | 4967 Iª-IIae q. 68 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 4968 donis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum dona differant a |
| 4969 virtutibus. Secundo, de necessitate donorum. Tertio, utrum dona | |
| 4970 sint habitus. Quarto, quae, et quot sint. Quinto, utrum dona sint | |
| 4971 connexa. Sexto, utrum maneant in patria. Septimo, de comparatione | |
| 53 | 4972 eorum ad invicem. Octavo, de comparatione eorum ad virtutes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 68 a. 1 arg. 1"><a name="36337"><span class="ref">[36337] Iª-IIae q. 68 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4973 sic proceditur. Videtur quod dona non distinguantur a virtutibus. |
| 4974 Dicit enim Gregorius, in I Moral., exponens illud Iob, <i>nati sunt | |
| 4975 ei septem filii, septem nobis nascuntur filii, cum per conceptionem | |
| 4976 bonae cogitationis, sancti spiritus septem in nobis virtutes | |
| 4977 oriuntur</i>. Et inducit illud quod habetur Isaiae XI, requiescet | |
| 4978 super eum spiritus intellectus etc., ubi enumerantur septem | |
| 4979 spiritus sancti dona. Ergo septem dona spiritus sancti sunt | |
| 53 | 4980 virtutes.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 arg. 2"><a name="36338"><span class="ref">[36338] Iª-IIae q. 68 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4981 Augustinus dicit, in libro de Quaestionib. Evang., exponens illud |
| 4982 quod habetur Matth. XII, <i>tunc vadit, et assumit septem alios | |
| 4983 spiritus etc., septem vitia sunt contraria septem virtutibus | |
| 4984 spiritus sancti</i>, idest septem donis. Sunt autem septem vitia | |
| 4985 contraria virtutibus communiter dictis. Ergo dona non distinguuntur | |
| 53 | 4986 a virtutibus communiter dictis.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 arg. 3"><a name="36339"><span class="ref">[36339] Iª-IIae q. 68 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4987 quorum est definitio eadem, ipsa quoque sunt eadem. Sed definitio |
| 4988 virtutis convenit donis, unumquodque enim donum est bona qualitas | |
| 4989 mentis qua recte vivitur, et cetera. Similiter definitio doni | |
| 4990 convenit virtutibus infusis, est enim donum datio irreddibilis, | |
| 53 | 4991 secundum philosophum. Ergo virtutes et dona non distinguuntur.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 arg. 4"><a name="36340"><span class="ref">[36340] Iª-IIae q. 68 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4992 plura eorum quae enumerantur inter dona, sunt virtutes. Nam sicut |
| 4993 supra dictum est, sapientia et intellectus et scientia sunt | |
| 4994 virtutes intellectuales; consilium autem ad prudentiam pertinet; | |
| 4995 pietas autem species est iustitiae; fortitudo autem quaedam virtus | |
| 4996 est moralis. Ergo videtur quod virtutes non distinguantur a | |
| 53 | 4997 donis.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 s. c."><a name="36341"><span class="ref">[36341] Iª-IIae q. 68 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4998 est quod Gregorius, I Moral., distinguit septem dona, quae dicit |
| 4999 significari per septem filios Iob, a tribus virtutibus theologicis, | |
| 5000 quas dicit significari per tres filias Iob. Et in II Moral., | |
| 5001 distinguit eadem septem dona a quatuor virtutibus cardinalibus, | |
| 53 | 5002 quae dicit significari per quatuor angulos domus.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 co."><a name="36342"><span class="ref">[36342] Iª-IIae q. 68 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5003 dicendum quod, si loquamur de dono et virtute secundum nominis |
| 5004 rationem, sic nullam oppositionem habent ad invicem. Nam ratio | |
| 5005 virtutis sumitur secundum quod perficit hominem ad bene agendum, ut | |
| 5006 supra dictum est, ratio autem doni sumitur secundum comparationem | |
| 5007 ad causam a qua est. Nihil autem prohibet illud quod est ab alio ut | |
| 5008 donum, esse perfectivum alicuius ad bene operandum, praesertim cum | |
| 5009 supra dixerimus quod virtutes quaedam nobis sunt infusae a Deo. | |
| 5010 Unde secundum hoc, donum a virtute distingui non potest. Et ideo | |
| 5011 quidam posuerunt quod dona non essent a virtutibus distinguenda. | |
| 5012 Sed eis remanet non minor difficultas, ut scilicet rationem | |
| 5013 assignent quare quaedam virtutes dicantur dona, et non omnes; et | |
| 5014 quare aliqua computantur inter dona, quae non computantur inter | |
| 5015 virtutes, ut patet de timore. Unde alii dixerunt dona a virtutibus | |
| 5016 esse distinguenda; sed non assignaverunt convenientem distinctionis | |
| 5017 causam, quae scilicet ita communis esset virtutibus, quod nullo | |
| 5018 modo donis, aut e converso. Considerantes enim aliqui quod, inter | |
| 5019 septem dona, quatuor pertinent ad rationem, scilicet sapientia | |
| 5020 scientia, intellectus et consilium; et tria ad vim appetitivam, | |
| 5021 scilicet fortitudo, pietas et timor; posuerunt quod dona | |
| 5022 perficiebant liberum arbitrium secundum quod est facultas rationis, | |
| 5023 virtutes vero secundum quod est facultas voluntatis, quia | |
| 5024 invenerunt duas solas virtutes in ratione vel intellectu, scilicet | |
| 5025 fidem et prudentiam, alias vero in vi appetitiva vel affectiva. | |
| 5026 Oporteret autem, si haec distinctio esset conveniens, quod omnes | |
| 5027 virtutes essent in vi appetitiva, et omnia dona in ratione. Quidam | |
| 5028 vero, considerantes quod Gregorius dicit, in II Moral., quod | |
| 5029 <i>donum spiritus sancti, quod in mente sibi subiecta format | |
| 5030 temperantiam, prudentiam, iustitiam et fortitudinem; eandem mentem | |
| 5031 munit contra singula tentamenta per septem dona</i>, dixerunt quod | |
| 5032 virtutes ordinantur ad bene operandum, dona vero ad resistendum | |
| 5033 tentationibus. Sed nec ista distinctio sufficit. Quia etiam | |
| 5034 virtutes tentationibus resistunt, inducentibus ad peccata, quae | |
| 5035 contrariantur virtutibus, unumquodque enim resistit naturaliter suo | |
| 5036 contrario. Quod praecipue patet de caritate, de qua dicitur Cantic. | |
| 5037 VIII, <i>aquae multae non potuerunt extinguere caritatem</i>. Alii | |
| 5038 vero, considerantes quod ista dona traduntur in Scriptura secundum | |
| 5039 quod fuerunt in Christo, ut patet Isaiae XI; dixerunt quod virtutes | |
| 5040 ordinantur simpliciter ad bene operandum; sed dona ordinantur ad | |
| 5041 hoc ut per ea conformemur Christo, praecipue quantum ad ea quae | |
| 5042 passus est, quia in passione eius praecipue huiusmodi dona | |
| 5043 resplenduerunt. Sed hoc etiam non videtur esse sufficiens. Quia | |
| 5044 ipse dominus praecipue nos inducit ad sui conformitatem secundum | |
| 5045 humilitatem et mansuetudinem, Matth. XI, <i>discite a me, quia | |
| 5046 mitis sum et humilis corde</i>; et secundum caritatem, ut Ioan. XV, | |
| 5047 <i>diligatis invicem, sicut dilexi vos</i>. Et hae etiam virtutes | |
| 5048 praecipue in passione Christi refulserunt. Et ideo ad distinguendum | |
| 5049 dona a virtutibus, debemus sequi modum loquendi Scripturae, in qua | |
| 5050 nobis traduntur non quidem sub nomine donorum, sed magis sub nomine | |
| 5051 spirituum, sic enim dicitur Isaiae XI, <i>requiescet super eum | |
| 5052 spiritus sapientiae et intellectus,</i> et cetera. Ex quibus verbis | |
| 5053 manifeste datur intelligi quod ista septem enumerantur ibi, | |
| 5054 secundum quod sunt in nobis ab inspiratione divina. Inspiratio | |
| 5055 autem significat quandam motionem ab exteriori. Est enim | |
| 5056 considerandum quod in homine est duplex principium movens, unum | |
| 5057 quidem interius, quod est ratio; aliud autem exterius, quod est | |
| 5058 Deus, ut supra dictum est; et etiam philosophus hoc dicit, in cap. | |
| 5059 de bona fortuna. Manifestum est autem quod omne quod movetur, | |
| 5060 necesse est proportionatum esse motori, et haec est perfectio | |
| 5061 mobilis inquantum est mobile, dispositio qua disponitur ad hoc quod | |
| 5062 bene moveatur a suo motore. Quanto igitur movens est altior, tanto | |
| 5063 necesse est quod mobile perfectiori dispositione ei proportionetur, | |
| 5064 sicut videmus quod perfectius oportet esse discipulum dispositum, | |
| 5065 ad hoc quod altiorem doctrinam capiat a docente. Manifestum est | |
| 5066 autem quod virtutes humanae perficiunt hominem secundum quod homo | |
| 5067 natus est moveri per rationem in his quae interius vel exterius | |
| 5068 agit. Oportet igitur inesse homini altiores perfectiones, secundum | |
| 5069 quas sit dispositus ad hoc quod divinitus moveatur. Et istae | |
| 5070 perfectiones vocantur dona, non solum quia infunduntur a Deo; sed | |
| 5071 quia secundum ea homo disponitur ut efficiatur prompte mobilis ab | |
| 5072 inspiratione divina, sicut dicitur Isaiae l, <i>dominus aperuit | |
| 5073 mihi aurem; ego autem non contradico, retrorsum non abii</i>. Et | |
| 5074 philosophus etiam dicit, in cap. de bona fortuna, quod his qui | |
| 5075 moventur per instinctum divinum, non expedit consiliari secundum | |
| 5076 rationem humanam, sed quod sequantur interiorem instinctum, quia | |
| 5077 moventur a meliori principio quam sit ratio humana. Et hoc est quod | |
| 5078 quidam dicunt, quod dona perficiunt hominem ad altiores actus quam | |
| 53 | 5079 sint actus virtutum.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 ad 1"><a name="36343"><span class="ref">[36343] Iª-IIae q. 68 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5080 ergo dicendum quod huiusmodi dona nominantur quandoque virtutes, |
| 5081 secundum communem rationem virtutis. Habent tamen aliquid | |
| 5082 supereminens rationi communi virtutis, inquantum sunt quaedam | |
| 5083 divinae virtutes, perficientes hominem inquantum est a Deo motus. | |
| 5084 Unde et philosophus, in VII Ethic., supra virtutem communem ponit | |
| 5085 quandam virtutem heroicam vel divinam, secundum quam dicuntur | |
| 53 | 5086 aliqui divini viri.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 ad 2"><a name="36344"><span class="ref">[36344] Iª-IIae q. 68 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5087 dicendum quod vitia, inquantum sunt contra bonum rationis, |
| 5088 contrariantur virtutibus, inquantum autem sunt contra divinum | |
| 5089 instinctum, contrariantur donis. Idem enim contrariatur Deo et | |
| 53 | 5090 rationi, cuius lumen a Deo derivatur.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 ad 3"><a name="36345"><span class="ref">[36345] Iª-IIae q. 68 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5091 dicendum quod definitio illa datur de virtute secundum communem |
| 5092 modum virtutis. Unde si volumus definitionem restringere ad | |
| 5093 virtutes prout distinguuntur a donis, dicemus quod hoc quod | |
| 5094 dicitur, qua recte vivitur, intelligendum est de rectitudine vitae | |
| 5095 quae accipitur secundum regulam rationis. Similiter autem donum, | |
| 5096 prout distinguitur a virtute infusa, potest dici id quod datur a | |
| 5097 Deo in ordine ad motionem ipsius; quod scilicet facit hominem bene | |
| 53 | 5098 sequentem suos instinctus.</p><p title="I-II q. 68 a. 1 ad 4"><a name="36346"><span class="ref">[36346] Iª-IIae q. 68 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5099 dicendum quod sapientia dicitur intellectualis virtus, secundum |
| 5100 quod procedit ex iudicio rationis, dicitur autem donum, secundum | |
| 5101 quod operatur ex instinctu divino. Et similiter dicendum est de | |
| 53 | 5102 aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 68 a. 2 arg. 1"><a name="36347"><span class="ref">[36347] Iª-IIae q. 68 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5103 sic proceditur. Videtur quod dona non sint necessaria homini ad |
| 5104 salutem. Dona enim ordinantur ad quandam perfectionem ultra | |
| 5105 communem perfectionem virtutis. Non autem est homini necessarium ad | |
| 5106 salutem ut huiusmodi perfectionem consequatur, quae est ultra | |
| 5107 communem statum virtutis, quia huiusmodi perfectio non cadit sub | |
| 5108 praecepto, sed sub consilio. Ergo dona non sunt necessaria homini | |
| 53 | 5109 ad salutem.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 arg. 2"><a name="36348"><span class="ref">[36348] Iª-IIae q. 68 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5110 ad salutem hominis sufficit quod homo se bene habeat et circa |
| 5111 divina et circa humana. Sed per virtutes theologicas homo se habet | |
| 5112 bene circa divina; per virtutes autem morales, circa humana. Ergo | |
| 53 | 5113 dona non sunt homini necessaria ad salutem.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 arg. 3"><a name="36349"><span class="ref">[36349] Iª-IIae q. 68 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5114 Gregorius dicit, in II Moral., quod <i>spiritus sanctus dat |
| 5115 sapientiam contra stultitiam, intellectum contra hebetudinem, | |
| 5116 consilium contra praecipitationem, fortitudinem contra timorem, | |
| 5117 scientiam contra ignorantiam, pietatem contra duritiam, timorem | |
| 5118 contra superbiam</i>. Sed sufficiens remedium potest adhiberi ad | |
| 5119 omnia ista tollenda per virtutes. Ergo dona non sunt necessaria | |
| 53 | 5120 homini ad salutem.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 s. c."><a name="36350"><span class="ref">[36350] Iª-IIae q. 68 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5121 inter dona summum videtur esse sapientia, infimum autem timor. |
| 5122 Utrumque autem horum necessarium est ad salutem, quia de sapientia | |
| 5123 dicitur, Sap. VII, <i>neminem diligit Deus nisi eum qui cum | |
| 5124 sapientia inhabitat</i>; et de timore dicitur, Eccli. I, <i>qui | |
| 5125 sine timore est, non poterit iustificari</i>. Ergo etiam alia dona | |
| 53 | 5126 media sunt necessaria ad salutem.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 co."><a name="36351"><span class="ref">[36351] Iª-IIae q. 68 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5127 dicendum quod, sicut dictum est, dona sunt quaedam hominis |
| 5128 perfectiones, quibus homo disponitur ad hoc quod bene sequatur | |
| 5129 instinctum divinum. Unde in his in quibus non sufficit instinctus | |
| 5130 rationis, sed est necessarius spiritus sancti instinctus, per | |
| 5131 consequens est necessarium donum. Ratio autem hominis est perfecta | |
| 5132 dupliciter a Deo, primo quidem, naturali perfectione, scilicet | |
| 5133 secundum lumen naturale rationis; alio modo, quadam supernaturali | |
| 5134 perfectione, per virtutes theologicas, ut dictum est supra. Et | |
| 5135 quamvis haec secunda perfectio sit maior quam prima, tamen prima | |
| 5136 perfectiori modo habetur ab homine quam secunda, nam prima habetur | |
| 5137 ab homine quasi plena possessio, secunda autem habetur quasi | |
| 5138 imperfecta; imperfecte enim diligimus et cognoscimus Deum. | |
| 5139 Manifestum est autem quod unumquodque quod perfecte habet naturam | |
| 5140 vel formam aliquam aut virtutem, potest per se secundum illam | |
| 5141 operari, non tamen exclusa operatione Dei, qui in omni natura et | |
| 5142 voluntate interius operatur. Sed id quod imperfecte habet naturam | |
| 5143 aliquam vel formam aut virtutem, non potest per se operari, nisi ab | |
| 5144 altero moveatur. Sicut sol, quia est perfecte lucidus, per seipsum | |
| 5145 potest illuminare, luna autem, in qua est imperfecte natura lucis, | |
| 5146 non illuminat nisi illuminata. Medicus etiam, qui perfecte novit | |
| 5147 artem medicinae, potest per se operari, sed discipulus eius, qui | |
| 5148 nondum est plene instructus, non potest per se operari, nisi ab eo | |
| 5149 instruatur. Sic igitur quantum ad ea quae subsunt humanae rationi, | |
| 5150 in ordine scilicet ad finem connaturalem homini; homo potest | |
| 5151 operari, per iudicium rationis. Si tamen etiam in hoc homo | |
| 5152 adiuvetur a Deo per specialem instinctum, hoc erit superabundantis | |
| 5153 bonitatis, unde secundum philosophos, non quicumque habebat | |
| 5154 virtutes morales acquisitas, habebat virtutes heroicas vel divinas. | |
| 5155 Sed in ordine ad finem ultimum supernaturalem, ad quem ratio movet | |
| 5156 secundum quod est aliqualiter et imperfecte formata per virtutes | |
| 5157 theologicas; non sufficit ipsa motio rationis, nisi desuper adsit | |
| 5158 instinctus et motio spiritus sancti; secundum illud Rom. VIII, | |
| 5159 <i>qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt; et si filii, et | |
| 5160 haeredes</i>, et in Psalmo CXLII, dicitur, <i>spiritus tuus bonus | |
| 5161 deducet me in terram rectam</i>; quia scilicet in haereditatem | |
| 5162 illius terrae beatorum nullus potest pervenire, nisi moveatur et | |
| 5163 deducatur a spiritu sancto. Et ideo ad illum finem consequendum, | |
| 53 | 5164 necessarium est homini habere donum spiritus sancti.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 ad 1"><a name="36352"><span class="ref">[36352] Iª-IIae q. 68 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5165 ergo dicendum quod dona excedunt communem perfectionem virtutum, |
| 5166 non quantum ad genus operum, eo modo quo consilia excedunt | |
| 5167 praecepta, sed quantum ad modum operandi, secundum quod movetur | |
| 53 | 5168 homo ab altiori principio.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 ad 2"><a name="36353"><span class="ref">[36353] Iª-IIae q. 68 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5169 dicendum quod per virtutes theologicas et morales non ita |
| 5170 perficitur homo in ordine ad ultimum finem, quin semper indigeat | |
| 5171 moveri quodam superiori instinctu spiritus sancti, ratione iam | |
| 53 | 5172 dicta.</p><p title="I-II q. 68 a. 2 ad 3"><a name="36354"><span class="ref">[36354] Iª-IIae q. 68 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5173 dicendum quod rationi humanae non sunt omnia cognita, neque omnia |
| 5174 possibilia, sive accipiatur ut perfecta perfectione naturali, sive | |
| 5175 accipiatur ut perfecta theologicis virtutibus. Unde non potest | |
| 5176 quantum ad omnia repellere stultitiam, et alia huiusmodi, de quibus | |
| 5177 ibi fit mentio. Sed Deus cuius scientiae et potestati omnia | |
| 5178 subsunt, sua motione ab omni stultitia et ignorantia et hebetudine | |
| 5179 et duritia et ceteris huiusmodi, nos tutos reddit. Et ideo dona | |
| 5180 spiritus sancti, quae faciunt nos bene sequentes instinctum ipsius, | |
| 53 | 5181 dicuntur contra huiusmodi defectus dari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 68 a. 3 arg. 1"><a name="36355"><span class="ref">[36355] Iª-IIae q. 68 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5182 sic proceditur. Videtur quod dona spiritus sancti non sint habitus. |
| 5183 Habitus enim est qualitas in homine manens, est enim qualitas | |
| 5184 difficile mobilis, ut dicitur in praedicamentis. Sed proprium | |
| 5185 Christi est quod dona spiritus sancti in eo requiescant; ut dicitur | |
| 5186 Isaiae XI. Et Ioan. I, dicitur, <i>super quem videris spiritum | |
| 5187 descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat</i>, quod | |
| 5188 exponens Gregorius, in II Moral., dicit, <i>in cunctis fidelibus | |
| 5189 spiritus sanctus venit; sed in solo mediatore semper singulariter | |
| 53 | 5190 permanet</i>. Ergo dona spiritus sancti non sunt habitus.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 arg. 2"><a name="36356"><span class="ref">[36356] Iª-IIae q. 68 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5191 dona spiritus sancti perficiunt hominem secundum quod agitur a |
| 5192 spiritu Dei, sicut dictum est. Sed inquantum homo agitur a spiritu | |
| 5193 Dei, se habet quodammodo ut instrumentum respectu eius. Non autem | |
| 5194 convenit ut instrumentum perficiatur per habitum, sed principale | |
| 53 | 5195 agens. Ergo dona spiritus sancti non sunt habitus.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 arg. 3"><a name="36357"><span class="ref">[36357] Iª-IIae q. 68 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5196 sicut dona spiritus sancti sunt ex inspiratione divina, ita et |
| 5197 donum prophetiae. Sed prophetia non est habitus, non enim semper | |
| 5198 spiritus prophetiae adest prophetis, ut Gregorius dicit, in I | |
| 5199 homilia Ezechielis. Ergo neque etiam dona spiritus sancti sunt | |
| 53 | 5200 habitus.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 s. c."><a name="36358"><span class="ref">[36358] Iª-IIae q. 68 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5201 est quod dominus dicit discipulis, de spiritu sancto loquens, Ioan. |
| 5202 XIV, <i>apud vos manebit, et in vobis erit</i>. Spiritus autem | |
| 5203 sanctus non est in hominibus absque donis eius. Ergo dona eius | |
| 5204 manent in hominibus. Ergo non solum sunt actus vel passiones, sed | |
| 53 | 5205 etiam habitus permanentes.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 co."><a name="36359"><span class="ref">[36359] Iª-IIae q. 68 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5206 dicendum quod, sicut dictum est, dona sunt quaedam perfectiones |
| 5207 hominis, quibus disponitur ad hoc quod homo bene sequatur | |
| 5208 instinctum spiritus sancti. Manifestum est autem ex supradictis | |
| 5209 quod virtutes morales perficiunt vim appetitivam secundum quod | |
| 5210 participat aliqualiter rationem, inquantum scilicet nata est moveri | |
| 5211 per imperium rationis. Hoc igitur modo dona spiritus sancti se | |
| 5212 habent ad hominem in comparatione ad spiritum sanctum, sicut | |
| 5213 virtutes morales se habent ad vim appetitivam in comparatione ad | |
| 5214 rationem. Virtutes autem morales habitus quidam sunt, quibus vires | |
| 5215 appetitivae disponuntur ad prompte obediendum rationi. Unde et dona | |
| 5216 spiritus sancti sunt quidam habitus, quibus homo perficitur ad | |
| 53 | 5217 prompte obediendum spiritui sancto.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 ad 1"><a name="36360"><span class="ref">[36360] Iª-IIae q. 68 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5218 ergo dicendum quod Gregorius ibidem solvit, dicens quod <i>in illis |
| 5219 donis sine quibus ad vitam perveniri non potest, spiritus sanctus | |
| 5220 in electis omnibus semper manet, sed in aliis non semper manet</i>. | |
| 5221 Septem autem dona sunt necessaria ad salutem, ut dictum est. Unde | |
| 53 | 5222 quantum ad ea, spiritus sanctus semper manet in sanctis.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 ad 2"><a name="36361"><span class="ref">[36361] Iª-IIae q. 68 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5223 dicendum quod ratio illa procedit de instrumento cuius non est |
| 5224 agere, sed solum agi. Tale autem instrumentum non est homo; sed sic | |
| 5225 agitur a spiritu sancto, quod etiam agit, inquantum est liberi | |
| 53 | 5226 arbitrii. Unde indiget habitu.</p><p title="I-II q. 68 a. 3 ad 3"><a name="36362"><span class="ref">[36362] Iª-IIae q. 68 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5227 dicendum quod prophetia est de donis quae sunt ad manifestationem |
| 5228 spiritus, non autem ad necessitatem salutis. Unde non est | |
| 53 | 5229 simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 68 a. 4 arg. 1"><a name="36363"><span class="ref">[36363] Iª-IIae q. 68 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5230 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter septem dona spiritus |
| 5231 sancti enumerentur. In illa enim enumeratione ponuntur quatuor | |
| 5232 pertinentia ad virtutes intellectuales, scilicet sapientia, | |
| 5233 intellectus, scientia et consilium, quod pertinet ad prudentiam, | |
| 5234 nihil autem ibi ponitur quod pertineat ad artem, quae est quinta | |
| 5235 virtus intellectualis. Similiter etiam ponitur aliquid pertinens ad | |
| 5236 iustitiam, scilicet pietas, et aliquid pertinens ad fortitudinem, | |
| 5237 scilicet donum fortitudinis, nihil autem ponitur ibi pertinens ad | |
| 53 | 5238 temperantiam. Ergo insufficienter enumerantur dona.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 arg. 2"><a name="36364"><span class="ref">[36364] Iª-IIae q. 68 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5239 pietas est pars iustitiae. Sed circa fortitudinem non ponitur |
| 5240 aliqua pars eius, sed ipsa fortitudo. Ergo non debuit poni pietas, | |
| 53 | 5241 sed ipsa iustitia.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 arg. 3"><a name="36365"><span class="ref">[36365] Iª-IIae q. 68 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5242 virtutes theologicae maxime ordinant nos ad Deum. Cum ergo dona |
| 5243 perficiant hominem secundum quod movetur a Deo, videtur quod | |
| 5244 debuissent poni aliqua dona pertinentia ad theologicas | |
| 53 | 5245 virtutes.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 arg. 4"><a name="36366"><span class="ref">[36366] Iª-IIae q. 68 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5246 sicut Deus timetur, ita etiam amatur, et in ipsum aliquis sperat, |
| 5247 et de eo delectatur. Amor autem, spes et delectatio sunt passiones | |
| 5248 condivisae timori. Ergo, sicut timor ponitur donum, ita et alia | |
| 53 | 5249 tria debent poni dona.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 arg. 5"><a name="36367"><span class="ref">[36367] Iª-IIae q. 68 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5250 intellectui adiungitur sapientia quae regit ipsum; fortitudini |
| 5251 autem consilium, pietati vero scientia. Ergo et timori debuit addi | |
| 5252 aliquod donum directivum. Inconvenienter ergo septem dona spiritus | |
| 53 | 5253 sancti enumerantur.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 s. c."><a name="36368"><span class="ref">[36368] Iª-IIae q. 68 a. 4 s. c.</span></a> Sed in |
| 5254 contrarium est auctoritas Scripturae, Isaiae XI.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 co."><a name="36369"><span class="ref">[36369] Iª-IIae q. 68 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 5255 dicendum quod, sicut dictum est, dona sunt quidam habitus |
| 5256 perficientes hominem ad hoc quod prompte sequatur instinctum | |
| 5257 spiritus sancti, sicut virtutes morales perficiunt vires | |
| 5258 appetitivas ad obediendum rationi. Sicut autem vires appetitivae | |
| 5259 natae sunt moveri per imperium rationis, ita omnes vires humanae | |
| 5260 natae sunt moveri per instinctum Dei, sicut a quadam superiori | |
| 5261 potentia. Et ideo in omnibus viribus hominis quae possunt esse | |
| 5262 principia humanorum actuum, sicut sunt virtutes, ita etiam sunt | |
| 5263 dona, scilicet in ratione, et in vi appetitiva. Ratio autem est | |
| 5264 speculativa et practica, et in utraque consideratur apprehensio | |
| 5265 veritatis, quae pertinet ad inventionem; et iudicium de veritate. | |
| 5266 Ad apprehensionem igitur veritatis, perficitur speculativa ratio | |
| 5267 per intellectum; practica vero per consilium. Ad recte autem | |
| 5268 iudicandum, speculativa quidem per sapientiam, practica vero per | |
| 5269 scientiam perficitur. Appetitiva autem virtus, in his quidem quae | |
| 5270 sunt ad alterum, perficitur per pietatem. In his autem quae sunt ad | |
| 5271 seipsum, perficitur per fortitudinem contra terrorem periculorum, | |
| 5272 contra concupiscentiam vero inordinatam delectabilium, per timorem, | |
| 5273 secundum illud Proverb. XV, <i>per timorem domini declinat omnis a | |
| 5274 malo</i>; et in Psalmo CXVIII, <i>confige timore tuo carnes meas, a | |
| 5275 iudiciis enim tuis timui</i>. Et sic patet quod haec dona extendunt | |
| 5276 se ad omnia ad quae se extendunt virtutes tam intellectuales quam | |
| 53 | 5277 morales.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 ad 1"><a name="36370"><span class="ref">[36370] Iª-IIae q. 68 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5278 ergo dicendum quod dona spiritus sancti perficiunt hominem in his |
| 5279 quae pertinent ad bene vivendum, ad quae non ordinatur ars, sed ad | |
| 5280 exteriora factibilia; est enim ars ratio recta non agibilium, sed | |
| 5281 factibilium, ut dicitur in VI Ethic. Potest tamen dici quod, | |
| 5282 quantum ad infusionem donorum, ars pertinet ad spiritum sanctum, | |
| 5283 qui est principaliter movens; non autem ad homines, qui sunt | |
| 5284 quaedam organa eius dum ab eo moventur. Temperantiae autem | |
| 5285 respondet quodammodo donum timoris. Sicut enim ad virtutem | |
| 5286 temperantiae pertinet, secundum eius propriam rationem, ut aliquis | |
| 5287 recedat a delectationibus pravis propter bonum rationis; ita ad | |
| 5288 donum timoris pertinet quod aliquis recedat a delectationibus | |
| 53 | 5289 pravis propter Dei timorem.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 ad 2"><a name="36371"><span class="ref">[36371] Iª-IIae q. 68 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5290 dicendum quod nomen iustitiae imponitur a rectitudine rationis, et |
| 5291 ideo nomen virtutis est convenientius quam nomen doni. Sed nomen | |
| 5292 pietatis importat reverentiam quam habemus ad patrem et ad patriam. | |
| 5293 Et quia pater omnium Deus est, etiam cultus Dei pietas nominatur; | |
| 5294 ut Augustinus dicit, X de Civ. Dei. Et ideo convenienter donum quo | |
| 5295 aliquis propter reverentiam Dei bonum operatur ad omnes, pietas | |
| 53 | 5296 nominatur.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 ad 3"><a name="36372"><span class="ref">[36372] Iª-IIae q. 68 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5297 dicendum quod animus hominis non movetur a spiritu sancto, nisi ei |
| 5298 secundum aliquem modum uniatur, sicut instrumentum non movetur ab | |
| 5299 artifice nisi per contactum, aut per aliquam aliam unionem. Prima | |
| 5300 autem unio hominis est per fidem, spem et caritatem. Unde istae | |
| 5301 virtutes praesupponuntur ad dona, sicut radices quaedam donorum. | |
| 5302 Unde omnia dona pertinent ad has tres virtutes, sicut quaedam | |
| 53 | 5303 derivationes praedictarum virtutum.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 ad 4"><a name="36373"><span class="ref">[36373] Iª-IIae q. 68 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5304 dicendum quod amor et spes et delectatio habent bonum pro obiecto. |
| 5305 Summum autem bonum Deus est, unde nomina harum passionum | |
| 5306 transferuntur ad virtutes theologicas, quibus anima coniungitur | |
| 5307 Deo. Timoris autem obiectum est malum, quod Deo nullo modo | |
| 5308 competit, unde non importat coniunctionem ad Deum, sed magis | |
| 5309 recessum ab aliquibus rebus propter reverentiam Dei. Et ideo non | |
| 5310 est nomen virtutis theologicae, sed doni, quod eminentius retrahit | |
| 53 | 5311 a malis quam virtus moralis.</p><p title="I-II q. 68 a. 4 ad 5"><a name="36374"><span class="ref">[36374] Iª-IIae q. 68 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5312 dicendum quod per sapientiam dirigitur et hominis intellectus, et |
| 5313 hominis affectus. Et ideo ponuntur duo correspondentia sapientiae | |
| 5314 tanquam directivo, ex parte quidem intellectus, donum intellectus; | |
| 5315 ex parte autem affectus, donum timoris. Ratio enim timendi Deum | |
| 5316 praecipue sumitur ex consideratione excellentiae divinae, quam | |
| 53 | 5317 considerat sapientia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 68 a. 5 arg. 1"><a name="36375"><span class="ref">[36375] Iª-IIae q. 68 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5318 sic proceditur. Videtur quod dona non sint connexa. Dicit enim |
| 5319 apostolus, I ad Cor. XII, <i>alii datur per spiritum sermo | |
| 5320 sapientiae, alii sermo scientiae secundum eundem spiritum</i>. Sed | |
| 5321 sapientia et scientia inter dona spiritus sancti computantur. Ergo | |
| 5322 dona spiritus sancti dantur diversis, et non connectuntur sibi | |
| 53 | 5323 invicem in eodem.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 arg. 2"><a name="36376"><span class="ref">[36376] Iª-IIae q. 68 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5324 Augustinus dicit, in XIV de Trin., quod <i>scientia non pollent |
| 5325 fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide</i>. Sed fidem | |
| 5326 concomitatur aliquod de donis, ad minus donum timoris. Ergo videtur | |
| 53 | 5327 quod dona non sint ex necessitate connexa in uno et eodem.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 arg. 3"><a name="36377"><span class="ref">[36377] Iª-IIae q. 68 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5328 Gregorius, in I Moral., dicit quod <i>minor est sapientia, si |
| 5329 intellectu careat; et valde inutilis est intellectus, si ex | |
| 5330 sapientia non subsistat. Vile est consilium, cui opus fortitudinis | |
| 5331 deest; et valde fortitudo destruitur, nisi per consilium fulciatur. | |
| 5332 Nulla est scientia, si utilitatem pietatis non habet; et valde | |
| 5333 inutilis est pietas, si scientiae discretione caret. Timor quoque | |
| 5334 ipse, si non has virtutes habuerit, ad nullum opus bonae actionis | |
| 5335 surgit</i>. Ex quibus videtur quod unum donum possit sine alio | |
| 53 | 5336 haberi. Non ergo dona spiritus sancti sunt connexa.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 s. c."><a name="36378"><span class="ref">[36378] Iª-IIae q. 68 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5337 est quod ibidem Gregorius praemittit, dicens, <i>illud in hoc |
| 5338 filiorum convivio perscrutandum videtur, quod semetipsos invicem | |
| 5339 pascunt</i>. Per filios autem Iob, de quibus loquitur, designantur | |
| 5340 dona spiritus sancti. Ergo dona spiritus sancti sunt connexa, per | |
| 53 | 5341 hoc quod se invicem reficiunt.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 co."><a name="36379"><span class="ref">[36379] Iª-IIae q. 68 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5342 dicendum quod huius quaestionis veritas de facili ex praemissis |
| 5343 potest haberi. Dictum est enim supra quod sicut vires appetitivae | |
| 5344 disponuntur per virtutes morales in comparatione ad regimen | |
| 5345 rationis, ita omnes vires animae disponuntur per dona in | |
| 5346 comparatione ad spiritum sanctum moventem. Spiritus autem sanctus | |
| 5347 habitat in nobis per caritatem, secundum illud Rom. V, <i>caritas | |
| 5348 Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus | |
| 5349 est nobis</i>, sicut et ratio nostra perficitur per prudentiam. | |
| 5350 Unde sicut virtutes morales connectuntur sibi invicem in prudentia, | |
| 5351 ita dona spiritus sancti connectuntur sibi invicem in caritate, ita | |
| 5352 scilicet quod qui caritatem habet, omnia dona spiritus sancti | |
| 53 | 5353 habet; quorum nullum sine caritate haberi potest.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 ad 1"><a name="36380"><span class="ref">[36380] Iª-IIae q. 68 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5354 ergo dicendum quod sapientia et scientia uno modo possunt |
| 5355 considerari secundum quod sunt gratiae gratis datae, prout scilicet | |
| 5356 aliquis abundat intantum in cognitione rerum divinarum et | |
| 5357 humanarum, ut possit et fideles instruere et adversarios confutare. | |
| 5358 Et sic loquitur ibi apostolus de sapientia et scientia, unde | |
| 5359 signanter fit mentio de sermone sapientiae et scientiae. Alio modo | |
| 5360 possunt accipi prout sunt dona spiritus sancti. Et sic sapientia et | |
| 5361 scientia nihil aliud sunt quam quaedam perfectiones humanae mentis, | |
| 5362 secundum quas disponitur ad sequendum instinctus spiritus sancti in | |
| 5363 cognitione divinorum vel humanorum. Et sic patet quod huiusmodi | |
| 53 | 5364 dona sunt in omnibus habentibus caritatem.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 ad 2"><a name="36381"><span class="ref">[36381] Iª-IIae q. 68 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5365 dicendum quod Augustinus ibi loquitur de scientia exponens |
| 5366 praedictam auctoritatem apostoli, unde loquitur de scientia | |
| 5367 praedicto modo accepta, secundum quod est gratia gratis data. Quod | |
| 5368 patet ex hoc quod subdit, <i>aliud enim est scire tantummodo quid | |
| 5369 homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non | |
| 5370 nisi aeterna est; aliud autem scire quemadmodum hoc ipsum et piis | |
| 5371 opituletur, et contra impios defendatur; quam proprio appellare | |
| 53 | 5372 vocabulo scientiam videtur apostolus</i>.</p><p title="I-II q. 68 a. 5 ad 3"><a name="36382"><span class="ref">[36382] Iª-IIae q. 68 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5373 dicendum quod, sicut uno modo connexio virtutum cardinalium |
| 5374 probatur per hoc quod una earum perficitur quodammodo per aliam, ut | |
| 5375 supra dictum est; ita Gregorius eodem modo vult probare connexionem | |
| 5376 donorum, per hoc quod unum sine alio non potest esse perfectum. | |
| 5377 Unde praemittit dicens, <i>valde singula quaelibet destituitur, si | |
| 5378 non una alii virtus virtuti suffragetur</i>. Non ergo datur | |
| 5379 intelligi quod unum donum possit esse sine alio, sed quod | |
| 5380 intellectus, si esset sine sapientia, non esset donum; sicut | |
| 53 | 5381 temperantia, si esset sine iustitia, non esset virtus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 68 a. 6 arg. 1"><a name="36383"><span class="ref">[36383] Iª-IIae q. 68 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5382 sic proceditur. Videtur quod dona spiritus sancti non maneant in |
| 5383 patria. Dicit enim Gregorius, in II Moral., quod <i>spiritus | |
| 5384 sanctus contra singula tentamenta septem donis erudit mentem</i>. | |
| 5385 Sed in patria non erunt aliqua tentamenta; secundum illud Isaiae | |
| 5386 XI, <i>non nocebunt et non occident in universo monte sancto | |
| 53 | 5387 meo</i>. Ergo dona spiritus sancti non erunt in patria.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 arg. 2"><a name="36384"><span class="ref">[36384] Iª-IIae q. 68 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5388 dona spiritus sancti sunt habitus quidam, ut supra dictum est. |
| 5389 Frustra autem essent habitus, ubi actus esse non possunt. Actus | |
| 5390 autem quorundam donorum in patria esse non possunt, dicit enim | |
| 5391 Gregorius, in I Moral., quod <i>intellectus facit audita penetrare, | |
| 5392 et consilium prohibet esse praecipitem, et fortitudo facit non | |
| 5393 metuere adversa, et pietas replet cordis viscera operibus | |
| 5394 misericordiae</i>; haec autem non competunt statui patriae. Ergo | |
| 53 | 5395 huiusmodi dona non erunt in statu gloriae.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 arg. 3"><a name="36385"><span class="ref">[36385] Iª-IIae q. 68 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5396 donorum quaedam perficiunt hominem in vita contemplativa, ut |
| 5397 sapientia et intellectus; quaedam in vita activa, ut pietas et | |
| 5398 fortitudo. Sed activa vita cum hac vita terminatur; ut Gregorius | |
| 5399 dicit, in VI Moral. Ergo in statu gloriae non erunt omnia dona | |
| 53 | 5400 spiritus sancti.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 s. c."><a name="36386"><span class="ref">[36386] Iª-IIae q. 68 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5401 est quod Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>civitas |
| 5402 Dei illa, Ierusalem caelestis, non meatu alicuius fluvii terrestris | |
| 5403 abluitur; sed ex vitae fonte procedens spiritus sanctus, cuius nos | |
| 5404 brevi satiamur haustu, in illis caelestibus spiritibus redundantius | |
| 5405 videtur affluere, pleno septem virtutum spiritualium fervens | |
| 53 | 5406 meatu</i>.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 co."><a name="36387"><span class="ref">[36387] Iª-IIae q. 68 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5407 dicendum quod de donis dupliciter possumus loqui. Uno modo, quantum |
| 5408 ad essentiam donorum, et sic perfectissime erunt in patria, sicut | |
| 5409 patet per auctoritatem Ambrosii inductam. Cuius ratio est quia dona | |
| 5410 spiritus sancti perficiunt mentem humanam ad sequendam motionem | |
| 5411 spiritus sancti, quod praecipue erit in patria, quando Deus erit | |
| 5412 omnia in omnibus, ut dicitur I ad Cor. XV, et quando homo erit | |
| 5413 totaliter subditus Deo. Alio modo possunt considerari quantum ad | |
| 5414 materiam circa quam operantur, et sic in praesenti habent | |
| 5415 operationem circa aliquam materiam circa quam non habebunt | |
| 5416 operationem in statu gloriae. Et secundum hoc, non manebunt in | |
| 53 | 5417 patria, sicut supra de virtutibus cardinalibus dictum est.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 ad 1"><a name="36388"><span class="ref">[36388] Iª-IIae q. 68 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5418 ergo dicendum quod Gregorius loquitur ibi de donis secundum quod |
| 5419 competunt statui praesenti, sic enim donis protegimur contra | |
| 5420 tentamenta malorum. Sed in statu gloriae, cessantibus malis, per | |
| 53 | 5421 dona spiritus sancti perficiemur in bono.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 ad 2"><a name="36389"><span class="ref">[36389] Iª-IIae q. 68 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5422 dicendum quod Gregorius quasi in singulis donis ponit aliquid quod |
| 5423 transit cum statu praesenti, et aliquid quod permanet etiam in | |
| 5424 futuro. Dicit enim quod sapientia mentem de aeternorum spe et | |
| 5425 certitudine reficit, quorum duorum spes transit, sed certitudo | |
| 5426 remanet. Et de intellectu dicit quod in eo quod audita penetrat, | |
| 5427 reficiendo cor, tenebras eius illustrat, quorum auditus transit, | |
| 5428 quia non docebit vir fratrem suum, ut dicitur Ierem. XXXI; sed | |
| 5429 illustratio mentis manebit. De consilio autem dicit quod prohibet | |
| 5430 esse praecipitem, quod est necessarium in praesenti, et iterum quod | |
| 5431 ratione animum replet, quod est necessarium etiam in futuro. De | |
| 5432 fortitudine vero dicit quod adversa non metuit, quod est | |
| 5433 necessarium in praesenti, et iterum quod confidentiae cibos | |
| 5434 apponit, quod permanet etiam in futuro. De scientia vero unum | |
| 5435 tantum ponit, scilicet quod ignorantiae ieiunium superat, quod | |
| 5436 pertinet ad statum praesentem. Sed quod addit, in ventre mentis, | |
| 5437 potest figuraliter intelligi repletio cognitionis, quae pertinet | |
| 5438 etiam ad statum futurum. De pietate vero dicit quod cordis viscera | |
| 5439 misericordiae operibus replet. Quod quidem secundum verba, pertinet | |
| 5440 tantum ad statum praesentem. Sed ipse intimus affectus proximorum, | |
| 5441 per viscera designatus, pertinet etiam ad futurum statum; in quo | |
| 5442 pietas non exhibebit misericordiae opera, sed congratulationis | |
| 5443 affectum. De timore vero dicit quod premit mentem, ne de | |
| 5444 praesentibus superbiat, quod pertinet ad statum praesentem; et quod | |
| 5445 de futuris cibo spei confortat, quod etiam pertinet ad statum | |
| 5446 praesentem, quantum ad spem; sed potest etiam ad statum futurum | |
| 5447 pertinere, quantum ad confortationem de rebus hic speratis, et ibi | |
| 53 | 5448 obtentis.</p><p title="I-II q. 68 a. 6 ad 3"><a name="36390"><span class="ref">[36390] Iª-IIae q. 68 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5449 dicendum quod ratio illa procedit de donis quantum ad materiam. |
| 5450 Opera enim activae vitae non erunt materia donorum, sed omnia | |
| 5451 habebunt actus suos circa ea quae pertinent ad vitam | |
| 53 | 5452 contemplativam, quae est vita beata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 68 a. 7 arg. 1"><a name="36391"><span class="ref">[36391] Iª-IIae q. 68 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 5453 sic proceditur. Videtur quod dignitas donorum non attenditur |
| 5454 secundum enumerationem qua enumerantur Isaiae XI. Illud enim | |
| 5455 videtur esse potissimum in donis, quod maxime Deus ab homine | |
| 5456 requirit. Sed maxime requirit Deus ab homine timorem, dicitur enim | |
| 5457 Deut. X, <i>et nunc, Israel, quid dominus Deus tuus petit a te, | |
| 5458 nisi ut timeas dominum Deum tuum?</i> Et Malach. I, dicitur, <i>si | |
| 5459 ego dominus, ubi timor meus?</i> Ergo videtur quod timor, qui | |
| 53 | 5460 enumeratur ultimo, non sit infimum donorum, sed maximum.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 arg. 2"><a name="36392"><span class="ref">[36392] Iª-IIae q. 68 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5461 pietas videtur esse quoddam bonum universale, dicit enim apostolus, |
| 5462 I ad Tim. IV, quod <i>pietas ad omnia utilis est</i>. Sed bonum | |
| 5463 universale praefertur particularibus bonis. Ergo pietas, quae | |
| 53 | 5464 penultimo enumeratur, videtur esse potissimum donorum.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 arg. 3"><a name="36393"><span class="ref">[36393] Iª-IIae q. 68 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5465 scientia perficit iudicium hominis; consilium autem ad |
| 5466 inquisitionem pertinet. Sed iudicium praeeminet inquisitioni. Ergo | |
| 5467 scientia est potius donum quam consilium, cum tamen post | |
| 53 | 5468 enumeretur.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 arg. 4"><a name="36394"><span class="ref">[36394] Iª-IIae q. 68 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5469 fortitudo pertinet ad vim appetitivam; scientia autem ad rationem. |
| 5470 Sed ratio est eminentior quam vis appetitiva. Ergo et scientia est | |
| 5471 eminentius donum quam fortitudo, quae tamen primo enumeratur. Non | |
| 5472 ergo dignitas donorum attenditur secundum ordinem enumerationis | |
| 53 | 5473 eorum.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 s. c."><a name="36395"><span class="ref">[36395] Iª-IIae q. 68 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5474 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, |
| 5475 <i>videtur mihi septiformis operatio spiritus sancti, de qua Isaias | |
| 5476 loquitur, his gradibus sententiisque congruere</i> (de quibus fit | |
| 5477 mentio Matth. V); sed interest ordinis. Nam ibi (scilicet in Isaia) | |
| 5478 <i>enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero, ab | |
| 53 | 5479 inferioribus</i>.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 co."><a name="36396"><span class="ref">[36396] Iª-IIae q. 68 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5480 dicendum quod dignitas donorum dupliciter potest attendi, uno modo, |
| 5481 simpliciter, scilicet per comparationem ad proprios actus prout | |
| 5482 procedunt a suis principiis; alio modo, secundum quid, scilicet per | |
| 5483 comparationem ad materiam. Simpliciter autem loquendo de dignitate | |
| 5484 donorum, eadem est ratio comparationis in ipsis et in virtutibus, | |
| 5485 quia dona ad omnes actus potentiarum animae perficiunt hominem, ad | |
| 5486 quos perficiunt virtutes, ut supra dictum est. Unde sicut virtutes | |
| 5487 intellectuales praeferuntur virtutibus moralibus; et in ipsis | |
| 5488 virtutibus intellectualibus contemplativae praeferuntur activis, ut | |
| 5489 sapientia intellectui, et scientia prudentiae et arti; ita tamen | |
| 5490 quod sapientia praefertur intellectui, et intellectus scientiae, | |
| 5491 sicut prudentia et synesis eubuliae, ita etiam in donis sapientia | |
| 5492 et intellectus, scientia et consilium, praeferuntur pietati et | |
| 5493 fortitudini et timori; in quibus etiam pietas praefertur | |
| 5494 fortitudini, et fortitudo timori, sicut iustitia fortitudini, et | |
| 5495 fortitudo temperantiae. Sed quantum ad materiam, fortitudo et | |
| 5496 consilium praeferuntur scientiae et pietati, quia scilicet | |
| 5497 fortitudo et consilium in arduis locum habent; pietas autem, et | |
| 5498 etiam scientia, in communibus. Sic igitur donorum dignitas ordini | |
| 5499 enumerationis respondet, partim quidem simpliciter, secundum quod | |
| 5500 sapientia et intellectus omnibus praeferuntur, partim autem | |
| 5501 secundum ordinem materiae, secundum quod consilium et fortitudo | |
| 53 | 5502 praeferuntur scientiae et pietati.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 ad 1"><a name="36397"><span class="ref">[36397] Iª-IIae q. 68 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5503 ergo dicendum quod timor maxime requiritur quasi primordium quoddam |
| 5504 perfectionis donorum, quia initium sapientiae timor domini, non | |
| 5505 propter hoc quod sit ceteris dignius. Prius enim est, secundum | |
| 5506 ordinem generationis, ut aliquis recedat a malo, quod fit per | |
| 5507 timorem, ut dicitur Proverb. XVI; quam quod operetur bonum, quod | |
| 53 | 5508 fit per alia dona.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 ad 2"><a name="36398"><span class="ref">[36398] Iª-IIae q. 68 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5509 dicendum quod pietas non comparatur in verbis apostoli, omnibus |
| 5510 donis Dei, sed soli corporali exercitationi, de qua praemittit quod | |
| 53 | 5511 ad modicum utilis est.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 ad 3"><a name="36399"><span class="ref">[36399] Iª-IIae q. 68 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5512 dicendum quod scientia etsi praeferatur consilio ratione iudicii, |
| 5513 tamen consilium praefertur ratione materiae, nam consilium non | |
| 5514 habet locum nisi in arduis, ut dicitur in III Ethic.; sed iudicium | |
| 53 | 5515 scientiae in omnibus locum habet.</p><p title="I-II q. 68 a. 7 ad 4"><a name="36400"><span class="ref">[36400] Iª-IIae q. 68 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5516 dicendum quod dona directiva, quae pertinent ad rationem, donis |
| 5517 exequentibus digniora sunt, si considerentur per comparationem ad | |
| 5518 actus prout egrediuntur a potentiis, ratio enim appetitivae | |
| 5519 praeeminet, ut regulans regulato. Sed ratione materiae, adiungitur | |
| 5520 consilium fortitudini, sicut directivum exequenti, et similiter | |
| 5521 scientia pietati, quia scilicet consilium et fortitudo in arduis | |
| 5522 locum habent, scientia autem et pietas etiam in communibus. Et ideo | |
| 5523 consilium simul cum fortitudine, ratione materiae, numeratur ante | |
| 53 | 5524 scientiam et pietatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 68 a. 8 arg. 1"><a name="36401"><span class="ref">[36401] Iª-IIae q. 68 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 5525 sic proceditur. Videtur quod virtutes sint praeferendae donis. |
| 5526 Dicit enim Augustinus, in XV de Trin., de caritate loquens, | |
| 5527 <i>nullum est isto Dei dono excellentius. Solum est quod dividit | |
| 5528 inter filios regni aeterni, et filios perditionis aeternae, dantur | |
| 5529 et alia per spiritum sanctum munera, sed sine caritate nihil | |
| 5530 prosunt</i>. Sed caritas est virtus. Ergo virtus est potior donis | |
| 53 | 5531 spiritus sancti.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 arg. 2"><a name="36402"><span class="ref">[36402] Iª-IIae q. 68 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5532 ea quae sunt priora naturaliter, videntur esse potiora. Sed |
| 5533 virtutes sunt priores donis spiritus sancti, dicit enim Gregorius, | |
| 5534 in II Moral., quod <i>donum spiritus sancti in subiecta mente ante | |
| 5535 alia iustitiam, prudentiam, fortitudinem et temperantiam format, et | |
| 5536 sic eandem mentem septem mox virtutibus</i> (idest donis) | |
| 5537 <i>temperat, ut contra stultitiam, sapientiam; contra hebetudinem, | |
| 5538 intellectum; contra praecipitationem, consilium; contra timorem, | |
| 5539 fortitudinem; contra ignorantiam, scientiam; contra duritiam, | |
| 5540 pietatem; contra superbiam, det timorem</i>. Ergo virtutes sunt | |
| 53 | 5541 potiores donis.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 arg. 3"><a name="36403"><span class="ref">[36403] Iª-IIae q. 68 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5542 virtutibus nullus male uti potest, ut Augustinus dicit. Donis autem |
| 5543 potest aliquis male uti, dicit enim Gregorius, in I Moral., quod | |
| 5544 <i>hostiam nostrae precis immolamus ne sapientia elevet; ne | |
| 5545 intellectus, dum subtiliter currit, oberret; ne consilium, dum se | |
| 5546 multiplicat, confundat; ne fortitudo, dum fiduciam praebet, | |
| 5547 praecipitet; ne scientia, dum novit et non diligit, inflet; ne | |
| 5548 pietas, dum se extra rectitudinem inclinat, intorqueat; ne timor, | |
| 5549 dum plus iusto trepidat, in desperationis foveam mergat</i>. Ergo | |
| 53 | 5550 virtutes sunt digniores donis spiritus sancti.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 s. c."><a name="36404"><span class="ref">[36404] Iª-IIae q. 68 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5551 est quod dona dantur in adiutorium virtutum contra defectus, ut |
| 5552 patet in auctoritate inducta; et sic videtur quod perficiant quod | |
| 5553 virtutes perficere non possunt. Sunt ergo dona potiora | |
| 53 | 5554 virtutibus.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 co."><a name="36405"><span class="ref">[36405] Iª-IIae q. 68 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5555 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, virtutes in tria genera |
| 5556 distinguuntur, sunt enim quaedam virtutes theologicae, quaedam | |
| 5557 intellectuales, quaedam morales. Virtutes quidem theologicae sunt | |
| 5558 quibus mens humana Deo coniungitur; virtutes autem intellectuales | |
| 5559 sunt quibus ratio ipsa perficitur; virtutes autem morales sunt | |
| 5560 quibus vires appetitivae perficiuntur ad obediendum rationi. Dona | |
| 5561 autem spiritus sancti sunt quibus omnes vires animae disponuntur ad | |
| 5562 hoc quod subdantur motioni divinae. Sic ergo eadem videtur esse | |
| 5563 comparatio donorum ad virtutes theologicas, per quas homo unitur | |
| 5564 spiritui sancto moventi; sicut virtutum moralium ad virtutes | |
| 5565 intellectuales, per quas perficitur ratio, quae est virtutum | |
| 5566 moralium motiva. Unde sicut virtutes intellectuales praeferuntur | |
| 5567 virtutibus moralibus, et regulant eas; ita virtutes theologicae | |
| 5568 praeferuntur donis spiritus sancti, et regulant ea. Unde Gregorius | |
| 5569 dicit, in I Moral., quod <i>neque ad denarii perfectionem septem | |
| 5570 filii</i> (idest septem dona) <i>perveniunt, nisi in fide, spe et | |
| 5571 caritate fuerit omne quod agunt</i>. Sed si comparemus dona ad | |
| 5572 alias virtutes intellectuales vel morales, dona praeferuntur | |
| 5573 virtutibus. Quia dona perficiunt vires animae in comparatione ad | |
| 5574 spiritum sanctum moventem, virtutes autem perficiunt vel ipsam | |
| 5575 rationem, vel alias vires in ordine ad rationem. Manifestum est | |
| 5576 autem quod ad altiorem motorem oportet maiori perfectione mobile | |
| 53 | 5577 esse dispositum. Unde perfectiora sunt dona virtutibus.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 ad 1"><a name="36406"><span class="ref">[36406] Iª-IIae q. 68 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5578 ergo dicendum quod caritas est virtus theologica; de qua concedimus |
| 53 | 5579 quod sit potior donis.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 ad 2"><a name="36407"><span class="ref">[36407] Iª-IIae q. 68 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5580 dicendum quod aliquid est prius altero dupliciter. Uno modo, ordine |
| 5581 perfectionis et dignitatis, sicut dilectio Dei est prior dilectione | |
| 5582 proximi. Et hoc modo dona sunt priora virtutibus intellectualibus | |
| 5583 et moralibus, posteriora vero virtutibus theologicis. Alio modo, | |
| 5584 ordine generationis seu dispositionis, sicut dilectio proximi | |
| 5585 praecedit dilectionem Dei, quantum ad actum. Et sic virtutes | |
| 5586 morales et intellectuales praecedunt dona, quia per hoc quod homo | |
| 5587 bene se habet circa rationem propriam, disponitur ad hoc quod se | |
| 53 | 5588 bene habeat in ordine ad Deum.</p><p title="I-II q. 68 a. 8 ad 3"><a name="36408"><span class="ref">[36408] Iª-IIae q. 68 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5589 dicendum quod sapientia et intellectus et alia huiusmodi sunt dona |
| 5590 spiritus sancti, secundum quod caritate informantur; quae non agit | |
| 5591 perperam, ut dicitur I ad Cor. XIII. Et ideo sapientia et | |
| 5592 intellectu et aliis huiusmodi nullus male utitur, secundum quod | |
| 5593 sunt dona spiritus sancti. Sed ad hoc quod a caritatis perfectione | |
| 5594 non recedant, unum ab altero adiuvatur. Et hoc est quod Gregorius | |
| 59 | 5595 dicere intendit.</p></div></div><div id="q69" class="q"><h2>Quaestio 69</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 69 pr."><a name="36409"><span class="ref">[36409] |
| 53 | 5596 Iª-IIae q. 69 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 5597 beatitudinibus. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 5598 beatitudines a donis et virtutibus distinguantur. Secundo, de | |
| 5599 praemiis beatitudinum, utrum pertineant ad hanc vitam. Tertio, de | |
| 5600 numero beatitudinum. Quarto, de convenientia praemiorum quae eis | |
| 53 | 5601 attribuuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 69 a. 1 arg. 1"><a name="36410"><span class="ref">[36410] Iª-IIae q. 69 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5602 sic proceditur. Videtur quod beatitudines a virtutibus et donis non |
| 5603 distinguantur. Augustinus enim, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 5604 attribuit beatitudines in Matthaeo enumeratas, donis spiritus | |
| 5605 sancti, Ambrosius autem, super Lucam, attribuit beatitudines ibi | |
| 5606 enumeratas quatuor virtutibus cardinalibus. Ergo beatitudines non | |
| 53 | 5607 distinguuntur a virtutibus et donis.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 arg. 2"><a name="36411"><span class="ref">[36411] Iª-IIae q. 69 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5608 humanae voluntatis non est nisi duplex regula, scilicet ratio, et |
| 5609 lex aeterna, ut supra habitum est. Sed virtutes perficiunt hominem | |
| 5610 in ordine ad rationem; dona autem in ordine ad legem aeternam | |
| 5611 spiritus sancti, ut ex dictis patet. Ergo non potest esse aliquid | |
| 5612 aliud pertinens ad rectitudinem voluntatis humanae, praeter | |
| 53 | 5613 virtutes et dona. Non ergo beatitudines ab eis distinguuntur.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 arg. 3"><a name="36412"><span class="ref">[36412] Iª-IIae q. 69 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5614 in enumeratione beatitudinum ponitur mititas, et iustitia, et |
| 5615 misericordia; quae dicuntur esse quaedam virtutes. Ergo | |
| 53 | 5616 beatitudines non distinguuntur a virtutibus et donis.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 s. c."><a name="36413"><span class="ref">[36413] Iª-IIae q. 69 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5617 est quod quaedam enumerantur inter beatitudines, quae nec sunt |
| 5618 virtutes nec dona; sicut paupertas, et luctus, et pax. Differunt | |
| 53 | 5619 ergo beatitudines et a virtutibus et a donis.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 co."><a name="36414"><span class="ref">[36414] Iª-IIae q. 69 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5620 dicendum quod, sicut supra dictum est, beatitudo est ultimus finis |
| 5621 humanae vitae. Dicitur autem aliquis iam finem habere, propter spem | |
| 5622 finis obtinendi, unde et philosophus dicit, in I Ethic., quod | |
| 5623 <i>pueri dicuntur beati propter spem</i>; et apostolus dicit, Rom. | |
| 5624 VIII, <i>spe salvi facti sumus</i>. Spes autem de fine consequendo | |
| 5625 insurgit ex hoc quod aliquis convenienter movetur ad finem, et | |
| 5626 appropinquat ad ipsum, quod quidem fit per aliquam actionem. Ad | |
| 5627 finem autem beatitudinis movetur aliquis et appropinquat per | |
| 5628 operationes virtutum; et praecipue per operationes donorum, si | |
| 5629 loquamur de beatitudine aeterna, ad quam ratio non sufficit, sed in | |
| 5630 eam inducit spiritus sanctus, ad cuius obedientiam et sequelam per | |
| 5631 dona perficimur. Et ideo beatitudines distinguuntur quidem a | |
| 5632 virtutibus et donis, non sicut habitus ab eis distincti, sed sicut | |
| 53 | 5633 actus distinguuntur ab habitibus.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 ad 1"><a name="36415"><span class="ref">[36415] Iª-IIae q. 69 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5634 ergo dicendum quod Augustinus et Ambrosius attribuunt beatitudines |
| 5635 donis et virtutibus, sicut actus attribuuntur habitibus. Dona autem | |
| 5636 sunt eminentiora virtutibus cardinalibus, ut supra dictum est. Et | |
| 5637 ideo Ambrosius, exponens beatitudines turbis propositas, attribuit | |
| 5638 eas virtutibus cardinalibus; Augustinus autem, exponens | |
| 5639 beatitudines discipulis propositas in monte, tanquam | |
| 53 | 5640 perfectioribus, attribuit eas donis spiritus sancti.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 ad 2"><a name="36416"><span class="ref">[36416] Iª-IIae q. 69 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5641 dicendum quod ratio illa probat quod non sunt alii habitus |
| 53 | 5642 rectificantes humanam vitam, praeter virtutes et dona.</p><p title="I-II q. 69 a. 1 ad 3"><a name="36417"><span class="ref">[36417] Iª-IIae q. 69 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5643 dicendum quod mititas accipitur pro actu mansuetudinis, et |
| 5644 similiter dicendum est de iustitia et de misericordia. Et quamvis | |
| 5645 haec videantur esse virtutes, attribuuntur tamen donis, quia etiam | |
| 5646 dona perficiunt hominem circa omnia circa quae perficiunt virtutes, | |
| 53 | 5647 ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 69 a. 2 arg. 1"><a name="36418"><span class="ref">[36418] Iª-IIae q. 69 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5648 sic proceditur. Videtur quod praemia quae attribuuntur |
| 5649 beatitudinibus, non pertineant ad hanc vitam. Dicuntur enim aliqui | |
| 5650 beati propter spem praemiorum, ut dictum est. Sed obiectum spei | |
| 5651 beatitudo est futura. Ergo praemia ista pertinent ad vitam | |
| 53 | 5652 futuram.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 arg. 2"><a name="36419"><span class="ref">[36419] Iª-IIae q. 69 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5653 Luc. VI, ponuntur quaedam poenae per oppositum ad beatitudines, cum |
| 5654 dicitur, <i>vae vobis qui saturati estis, quia esurietis. Vae vobis | |
| 5655 qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis</i>. Sed istae poenae | |
| 5656 non intelliguntur in hac vita, quia frequenter homines in hac vita | |
| 5657 non puniuntur, secundum illud Iob XXI, <i>ducunt in bonis dies | |
| 5658 suos</i>. Ergo nec praemia beatitudinum pertinent ad hanc | |
| 53 | 5659 vitam.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 arg. 3"><a name="36420"><span class="ref">[36420] Iª-IIae q. 69 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5660 regnum caelorum, quod ponitur praemium paupertatis, est beatitudo |
| 5661 caelestis; ut Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei. Plena etiam | |
| 5662 saturitas non nisi in futura vita habetur; secundum illud Psalmi | |
| 5663 XVI, <i>satiabor cum apparuerit gloria tua</i>. Visio etiam Dei, et | |
| 5664 manifestatio filiationis divinae, ad vitam futuram pertinent; | |
| 5665 secundum illud I Ioan. III, <i>nunc filii Dei sumus, et nondum | |
| 5666 apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei | |
| 5667 erimus, quoniam videbimus eum sicuti est</i>. Ergo praemia illa | |
| 53 | 5668 pertinent ad vitam futuram.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 s. c."><a name="36421"><span class="ref">[36421] Iª-IIae q. 69 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5669 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, <i>ista |
| 5670 quidem in hac vita compleri possunt, sicut completa esse in | |
| 5671 apostolis credimus. Nam illa omnimoda, et in angelicam formam | |
| 5672 mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exponi | |
| 53 | 5673 potest</i>.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 co."><a name="36422"><span class="ref">[36422] Iª-IIae q. 69 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5674 dicendum quod circa ista praemia expositores sacrae Scripturae |
| 5675 diversimode sunt locuti. Quidam enim omnia ista praemia ad futuram | |
| 5676 beatitudinem pertinere dicunt, sicut Ambrosius, super Lucam. | |
| 5677 Augustinus vero dicit ea ad praesentem vitam pertinere. | |
| 5678 Chrysostomus autem, in suis homiliis, quaedam eorum dicit pertinere | |
| 5679 ad futuram vitam, quaedam autem ad praesentem. Ad cuius evidentiam, | |
| 5680 considerandum est quod spes futurae beatitudinis potest esse in | |
| 5681 nobis propter duo, primo quidem, propter aliquam praeparationem vel | |
| 5682 dispositionem ad futuram beatitudinem, quod est per modum meriti; | |
| 5683 alio modo, per quandam inchoationem imperfectam futurae | |
| 5684 beatitudinis in viris sanctis, etiam in hac vita. Aliter enim | |
| 5685 habetur spes fructificationis arboris cum virescit frondibus, et | |
| 5686 aliter cum iam primordia fructuum incipiunt apparere. Sic igitur ea | |
| 5687 quae in beatitudinibus tanguntur tanquam merita, sunt quaedam | |
| 5688 praeparationes vel dispositiones ad beatitudinem, vel perfectam vel | |
| 5689 inchoatam. Ea vero quae ponuntur tanquam praemia, possunt esse vel | |
| 5690 ipsa beatitudo perfecta, et sic pertinent ad futuram vitam, vel | |
| 5691 aliqua inchoatio beatitudinis, sicut est in viris perfectis, et sic | |
| 5692 praemia pertinent ad praesentem vitam. Cum enim aliquis incipit | |
| 5693 proficere in actibus virtutum et donorum, potest sperari de eo quod | |
| 53 | 5694 perveniet et ad perfectionem viae, et ad perfectionem patriae.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 ad 1"><a name="36423"><span class="ref">[36423] Iª-IIae q. 69 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5695 ergo dicendum quod spes est de futura beatitudine sicut de ultimo |
| 5696 fine, potest etiam esse et de auxilio gratiae, sicut de eo quod | |
| 5697 ducit ad finem, secundum illud Psalmi XXVII, <i>in Deo speravit cor | |
| 53 | 5698 meum, et adiutus sum</i>.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 ad 2"><a name="36424"><span class="ref">[36424] Iª-IIae q. 69 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5699 dicendum quod mali, etsi interdum in hac vita temporales poenas non |
| 5700 patiantur, patiuntur tamen spirituales. Unde Augustinus dicit, in I | |
| 5701 Confess., <i>iussisti, domine, et sic est, ut poena sibi sit | |
| 5702 inordinatus animus</i>. Et philosophus dicit, in IX Ethic., de | |
| 5703 malis, quod <i>contendit ipsorum anima, et hoc quidem huc trahit, | |
| 5704 illud autem illuc</i>; et postea concludit, <i>si autem sic miserum | |
| 5705 est malum esse, fugiendum est malitiam intense</i>. Et similiter e | |
| 5706 converso boni, etsi in hac vita quandoque non habeant corporalia | |
| 5707 praemia, nunquam tamen deficiunt a spiritualibus, etiam in hac | |
| 5708 vita; secundum illud Matth. XIX, et Marc. X, <i>centuplum | |
| 53 | 5709 accipietis etiam in hoc saeculo</i>.</p><p title="I-II q. 69 a. 2 ad 3"><a name="36425"><span class="ref">[36425] Iª-IIae q. 69 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5710 dicendum quod omnia illa praemia perfecte quidem consummabuntur in |
| 5711 vita futura, sed interim etiam in hac vita quodammodo inchoantur. | |
| 5712 Nam regnum caelorum, ut Augustinus dicit, potest intelligi | |
| 5713 perfectae sapientiae initium, secundum quod incipit in eis spiritus | |
| 5714 regnare. Possessio etiam terrae significat affectum bonum animae | |
| 5715 requiescentis per desiderium in stabilitate haereditatis perpetuae, | |
| 5716 per terram significatae. Consolantur autem in hac vita, spiritum | |
| 5717 sanctum, qui Paracletus, idest consolator, dicitur, participando. | |
| 5718 Saturantur etiam in hac vita illo cibo de quo dominus dicit, | |
| 5719 <i>meus cibus est ut faciam voluntatem patris mei</i>. In hac etiam | |
| 5720 vita consequuntur homines misericordiam Dei. In hac etiam vita, | |
| 5721 purgato oculo per donum intellectus, Deus quodammodo videri potest. | |
| 5722 Similiter etiam in hac vita qui motus suos pacificant, ad | |
| 5723 similitudinem Dei accedentes, filii Dei nominantur. Tamen haec | |
| 53 | 5724 perfectius erunt in patria.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 69 a. 3 arg. 1"><a name="36426"><span class="ref">[36426] Iª-IIae q. 69 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5725 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter enumerentur |
| 5726 beatitudines. Attribuuntur enim beatitudines donis, ut dictum est. | |
| 5727 Donorum autem quaedam pertinent ad vitam contemplativam, scilicet | |
| 5728 sapientia et intellectus, nulla autem beatitudo ponitur in actu | |
| 5729 contemplationis, sed omnes in his quae pertinent ad vitam activam. | |
| 53 | 5730 Ergo insufficienter beatitudines enumerantur.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 arg. 2"><a name="36427"><span class="ref">[36427] Iª-IIae q. 69 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5731 ad vitam activam non solum pertinent dona exequentia; sed etiam |
| 5732 quaedam dona dirigentia, ut scientia et consilium. Nihil autem | |
| 5733 ponitur inter beatitudines quod directe ad actum scientiae vel | |
| 5734 consilii pertinere videatur. Ergo insufficienter beatitudines | |
| 53 | 5735 tanguntur.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 arg. 3"><a name="36428"><span class="ref">[36428] Iª-IIae q. 69 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5736 inter dona exequentia in vita activa, timor ponitur ad paupertatem |
| 5737 pertinere; pietas autem videtur pertinere ad beatitudinem | |
| 5738 misericordiae. Nihil autem ponitur directe ad fortitudinem | |
| 53 | 5739 pertinens. Ergo insufficienter enumerantur beatitudines.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 arg. 4"><a name="36429"><span class="ref">[36429] Iª-IIae q. 69 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5740 in sacra Scriptura tanguntur multae aliae beatitudines, sicut Iob |
| 5741 V, dicitur, <i>beatus homo qui corripitur a domino</i>; et in | |
| 5742 Psalmo I, <i>beatus vir qui non abiit in consilio impiorum</i>; et | |
| 5743 Proverb. III, <i>beatus vir qui invenit sapientiam</i>. Ergo | |
| 59 | 5744 insufficienter beatitudines enumerantur.</p><div class="sc"><p title="I-II q. 69 a. 3 s. c. 1"><a name="36430"><span class="ref">[36430] Iª-IIae q. 69 a. 3 s. c. 1</span></a> Sed |
| 28 | 5745 contra, videtur quod superflue enumerentur. Sunt enim septem dona |
| 53 | 5746 spiritus sancti. Beatitudines autem tanguntur octo.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 s. c. 2"><a name="36431"><span class="ref">[36431] Iª-IIae q. 69 a. 3 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5747 Luc. VI, ponuntur quatuor tantum beatitudines. Superflue ergo |
| 59 | 5748 enumerantur septem, vel octo, in Matthaeo.</p></div><p title="I-II q. 69 a. 3 co."><a name="36432"><span class="ref">[36432] Iª-IIae q. 69 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5749 dicendum quod beatitudines istae convenientissime enumerantur. Ad |
| 5750 cuius evidentiam, est considerandum quod triplicem beatitudinem | |
| 5751 aliqui posuerunt, quidam enim posuerunt beatitudinem in vita | |
| 5752 voluptuosa; quidam in vita activa; quidam vero in vita | |
| 5753 contemplativa. Hae autem tres beatitudines diversimode se habent ad | |
| 5754 beatitudinem futuram, cuius spe dicimur hic beati. Nam beatitudo | |
| 5755 voluptuosa, quia falsa est et rationi contraria, impedimentum est | |
| 5756 beatitudinis futurae. Beatitudo vero activae vitae dispositiva est | |
| 5757 ad beatitudinem futuram. Beatitudo autem contemplativa, si sit | |
| 5758 perfecta, est essentialiter ipsa futura beatitudo, si autem sit | |
| 5759 imperfecta, est quaedam inchoatio eius. Et ideo dominus primo | |
| 5760 quidem posuit quasdam beatitudines quasi removentes impedimentum | |
| 5761 voluptuosae beatitudinis. Consistit enim voluptuosa vita in duobus. | |
| 5762 Primo quidem, in affluentia exteriorum bonorum, sive sint divitiae, | |
| 5763 sive sint honores. A quibus quidem retrahitur homo per virtutem sic | |
| 5764 ut moderate eis utatur, per donum autem excellentiori modo, ut | |
| 5765 scilicet homo totaliter ea contemnat. Unde prima beatitudo ponitur, | |
| 5766 beati pauperes spiritu, quod potest referri vel ad contemptum | |
| 5767 divitiarum; vel ad contemptum honorum, quod fit per humilitatem. | |
| 5768 Secundo vero voluptuosa vita consistit in sequendo proprias | |
| 5769 passiones, sive irascibilis sive concupiscibilis. A sequela autem | |
| 5770 passionum irascibilis, retrahit virtus ne homo in eis superfluat, | |
| 5771 secundum regulam rationis, donum autem excellentiori modo, ut | |
| 5772 scilicet homo, secundum voluntatem divinam, totaliter ab eis | |
| 5773 tranquillus reddatur. Unde secunda beatitudo ponitur, beati mites. | |
| 5774 A sequela vero passionum concupiscibilis, retrahit virtus, moderate | |
| 5775 huiusmodi passionibus utendo, donum vero, eas, si necesse fuerit, | |
| 5776 totaliter abiiciendo; quinimmo, si necessarium fuerit, voluntarium | |
| 5777 luctum assumendo. Unde tertia beatitudo ponitur, beati qui lugent. | |
| 5778 Activa vero vita in his consistit praecipue quae proximis | |
| 5779 exhibemus, vel sub ratione debiti, vel sub ratione spontanei | |
| 5780 beneficii. Et ad primum quidem nos virtus disponit, ut ea quae | |
| 5781 debemus proximis, non recusemus exhibere, quod pertinet ad | |
| 5782 iustitiam. Donum autem ad hoc ipsum abundantiori quodam affectu nos | |
| 5783 inducit, ut scilicet ferventi desiderio opera iustitiae impleamus, | |
| 5784 sicut ferventi desiderio esuriens et sitiens cupit cibum vel potum. | |
| 5785 Unde quarta beatitudo ponitur, beati qui esuriunt et sitiunt | |
| 5786 iustitiam. Circa spontanea vero dona nos perficit virtus ut illis | |
| 5787 donemus quibus ratio dictat esse donandum, puta amicis aut aliis | |
| 5788 nobis coniunctis, quod pertinet ad virtutem liberalitatis. Sed | |
| 5789 donum, propter Dei reverentiam, solam necessitatem considerat in | |
| 5790 his quibus gratuita beneficia praestat, unde dicitur Luc. XIV, | |
| 5791 <i>cum facis prandium aut coenam, noli vocare amicos neque fratres | |
| 5792 tuos etc., sed voca pauperes et debiles</i> etc., quod proprie est | |
| 5793 misereri. Et ideo quinta beatitudo ponitur, beati misericordes. Ea | |
| 5794 vero quae ad contemplativam vitam pertinent, vel sunt ipsa | |
| 5795 beatitudo finalis, vel aliqua inchoatio eius, et ideo non ponuntur | |
| 5796 in beatitudinibus tanquam merita, sed tanquam praemia. Ponuntur | |
| 5797 autem tanquam merita effectus activae vitae, quibus homo disponitur | |
| 5798 ad contemplativam vitam. Effectus autem activae vitae, quantum ad | |
| 5799 virtutes et dona quibus homo perficitur in seipso, est munditia | |
| 5800 cordis, ut scilicet mens hominis passionibus non inquinetur. Unde | |
| 5801 sexta beatitudo ponitur, beati mundo corde. Quantum vero ad | |
| 5802 virtutes et dona quibus homo perficitur in comparatione ad | |
| 5803 proximum, effectus activae vitae est pax; secundum illud Isaiae | |
| 5804 XXXII, <i>opus iustitiae pax</i>. Et ideo septima beatitudo | |
| 53 | 5805 ponitur, beati pacifici.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 ad 1"><a name="36433"><span class="ref">[36433] Iª-IIae q. 69 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5806 ergo dicendum quod actus donorum pertinentium ad vitam activam, |
| 5807 exprimuntur in ipsis meritis, sed actus donorum pertinentium ad | |
| 5808 vitam contemplativam, exprimuntur in praemiis, ratione iam dicta. | |
| 5809 Videre enim Deum respondet dono intellectus; et conformari Deo | |
| 53 | 5810 quadam filiatione adoptiva, pertinet ad donum sapientiae.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 ad 2"><a name="36434"><span class="ref">[36434] Iª-IIae q. 69 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5811 dicendum quod in his quae pertinent ad activam vitam, cognitio non |
| 5812 quaeritur propter seipsam, sed propter operationem, ut etiam | |
| 5813 philosophus dicit, in II Ethic. Et ideo, quia beatitudo aliquid | |
| 5814 ultimum importat, non computantur inter beatitudines actus donorum | |
| 5815 dirigentium in vita activa, quos scilicet eliciunt, sicut | |
| 5816 consiliari est actus consilii, et iudicare est actus scientiae, sed | |
| 5817 magis attribuuntur eis actus operativi in quibus dirigunt, sicut | |
| 53 | 5818 scientiae lugere, et consilio misereri.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 ad 3"><a name="36435"><span class="ref">[36435] Iª-IIae q. 69 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5819 dicendum quod in attributione beatitudinum ad dona, possunt duo |
| 5820 considerari. Quorum unum est conformitas materiae. Et secundum hoc, | |
| 5821 omnes primae quinque beatitudines possunt attribui scientiae et | |
| 5822 consilio, tanquam dirigentibus. Sed inter dona exequentia | |
| 5823 distribuuntur, ita scilicet quod esuries et sitis iustitiae, et | |
| 5824 etiam misericordia, pertineant ad pietatem, quae perficit hominem | |
| 5825 in his quae sunt ad alterum; mititas autem ad fortitudinem, dicit | |
| 5826 enim Ambrosius, super Lucam, quod <i>fortitudinis est iram vincere, | |
| 5827 indignationem cohibere</i>, est enim fortitudo circa passiones | |
| 5828 irascibilis; paupertas vero et luctus ad donum timoris, quo homo se | |
| 5829 retrahit a cupiditatibus et delectationibus mundi. Alio modo | |
| 5830 possumus in his beatitudinibus considerare motiva ipsarum, et sic, | |
| 5831 quantum ad aliqua eorum, oportet aliter attribuere. Praecipue enim | |
| 5832 ad mansuetudinem movet reverentia ad Deum; quae pertinet ad | |
| 5833 pietatem. Ad lugendum autem movet praecipue scientia, per quam homo | |
| 5834 cognoscit defectus suos et rerum mundanarum; secundum illud Eccle. | |
| 5835 I, <i>qui addit scientiam, addit et dolorem</i>. Ad esuriendum | |
| 5836 autem iustitiae opera, praecipue movet animi fortitudo. Ad | |
| 5837 miserendum vero praecipue movet consilium Dei; secundum illud Dan. | |
| 5838 IV, <i>consilium meum regi placeat, peccata tua eleemosynis redime, | |
| 5839 et iniquitates tuas misericordiis pauperum</i>. Et hunc modum | |
| 5840 attributionis sequitur Augustinus, in libro de Serm. Dom. in | |
| 53 | 5841 monte.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 ad 4"><a name="36436"><span class="ref">[36436] Iª-IIae q. 69 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5842 dicendum quod necesse est beatitudines omnes quae in sacra |
| 5843 Scriptura ponuntur, ad has reduci vel quantum ad merita, vel | |
| 5844 quantum ad praemia, quia necesse est quod omnes pertineant aliquo | |
| 5845 modo vel ad vitam activam, vel ad vitam contemplativam. Unde quod | |
| 5846 dicitur, beatus vir qui corripitur a domino, pertinet ad | |
| 5847 beatitudinem luctus. Quod vero dicitur, beatus vir qui non abiit in | |
| 5848 consilio impiorum, pertinet ad munditiam cordis. Quod vero dicitur, | |
| 5849 beatus vir qui invenit sapientiam, pertinet ad praemium septimae | |
| 5850 beatitudinis. Et idem patet de omnibus aliis quae possunt | |
| 53 | 5851 induci.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 ad 5"><a name="36437"><span class="ref">[36437] Iª-IIae q. 69 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5852 dicendum quod octava beatitudo est quaedam confirmatio et |
| 5853 manifestatio omnium praecedentium. Ex hoc enim quod aliquis est | |
| 5854 confirmatus in paupertate spiritus et mititate et aliis | |
| 5855 sequentibus, provenit quod ab his bonis propter nullam | |
| 5856 persecutionem recedit. Unde octava beatitudo quodammodo ad septem | |
| 53 | 5857 praecedentes pertinet.</p><p title="I-II q. 69 a. 3 ad 6"><a name="36438"><span class="ref">[36438] Iª-IIae q. 69 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5858 dicendum quod Lucas narrat sermonem domini factum esse ad turbas. |
| 5859 Unde beatitudines numerantur ab eo secundum capacitatem turbarum, | |
| 5860 quae solam voluptuosam et temporalem et terrenam beatitudinem | |
| 5861 noverunt. Unde dominus per quatuor beatitudines quatuor excludit | |
| 5862 quae ad praedictam beatitudinem pertinere videntur. Quorum primum | |
| 5863 est abundantia bonorum exteriorum, quod excludit per hoc quod | |
| 5864 dicit, beati pauperes. Secundum est quod sit bene homini quantum ad | |
| 5865 corpus, in cibis et potibus et aliis huiusmodi, et hoc excludit per | |
| 5866 secundum quod ponit, beati qui esuritis. Tertium est quod sit | |
| 5867 homini bene quantum ad cordis iucunditatem, et hoc excludit tertio, | |
| 5868 dicens, beati qui nunc fletis. Quartum est exterior hominum favor, | |
| 5869 et hoc excludit quarto, dicens, beati eritis cum vos oderint | |
| 5870 homines. Et sicut Ambrosius dicit, <i>paupertas pertinet ad | |
| 5871 temperantiam, quae illecebrosa non quaerit; esuries ad iustitiam, | |
| 5872 quia qui esurit, compatitur, et, compatiendo, largitur; fletus ad | |
| 5873 prudentiam, cuius est flere occidua; pati odium hominum, ad | |
| 53 | 5874 fortitudinem</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 69 a. 4 arg. 1"><a name="36439"><span class="ref">[36439] Iª-IIae q. 69 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5875 sic proceditur. Videtur quod praemia beatitudinum inconvenienter |
| 5876 enumerentur. In regno enim caelorum, quod est vita aeterna, bona | |
| 5877 omnia continentur. Posito ergo regno caelorum, non oportuit alia | |
| 53 | 5878 praemia ponere.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 arg. 2"><a name="36440"><span class="ref">[36440] Iª-IIae q. 69 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5879 regnum caelorum ponitur pro praemio et in prima beatitudine et in |
| 53 | 5880 octava. Ergo, eadem ratione, debuit poni in omnibus.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 arg. 3"><a name="36441"><span class="ref">[36441] Iª-IIae q. 69 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5881 in beatitudinibus proceditur ascendendo, sicut Augustinus dicit. In |
| 5882 praemiis autem videtur procedi descendendo, nam possessio terrae | |
| 5883 est minus quam regnum caelorum. Ergo inconvenienter huiusmodi | |
| 53 | 5884 praemia assignantur.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 s. c."><a name="36442"><span class="ref">[36442] Iª-IIae q. 69 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 5885 est auctoritas ipsius domini, praemia huiusmodi proponentis.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 co."><a name="36443"><span class="ref">[36443] Iª-IIae q. 69 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 5886 dicendum quod praemia ista convenientissime assignantur, |
| 5887 considerata conditione beatitudinum secundum tres beatitudines | |
| 5888 supra assignatas. Tres enim primae beatitudines accipiuntur per | |
| 5889 retractionem ab his in quibus voluptuosa beatitudo consistit, quam | |
| 5890 homo desiderat quaerens id quod naturaliter desideratur, non ubi | |
| 5891 quaerere debet, scilicet in Deo, sed in rebus temporalibus et | |
| 5892 caducis. Et ideo praemia trium primarum beatitudinum accipiuntur | |
| 5893 secundum ea quae in beatitudine terrena aliqui quaerunt. Quaerunt | |
| 5894 enim homines in rebus exterioribus, scilicet divitiis et honoribus, | |
| 5895 excellentiam quandam et abundantiam, quorum utrumque importat | |
| 5896 regnum caelorum, per quod homo consequitur excellentiam et | |
| 5897 abundantiam bonorum in Deo. Et ideo regnum caelorum dominus | |
| 5898 pauperibus spiritu repromisit. Quaerunt autem homines feroces et | |
| 5899 immites per litigia et bella securitatem sibi acquirere, inimicos | |
| 5900 suos destruendo. Unde dominus repromisit mitibus securam et quietam | |
| 5901 possessionem terrae viventium, per quam significatur soliditas | |
| 5902 aeternorum bonorum. Quaerunt autem homines in concupiscentiis et | |
| 5903 delectationibus mundi, habere consolationem contra praesentis vitae | |
| 5904 labores. Et ideo dominus consolationem lugentibus repromittit. | |
| 5905 Aliae vero duae beatitudines pertinent ad opera activae | |
| 5906 beatitudinis, quae sunt opera virtutum ordinantium hominem ad | |
| 5907 proximum, a quibus operibus aliqui retrahuntur propter inordinatum | |
| 5908 amorem proprii boni. Et ideo dominus attribuit illa praemia his | |
| 5909 beatitudinibus, propter quae homines ab eis discedunt. Discedunt | |
| 5910 enim aliqui ab operibus iustitiae, non reddentes debitum, sed | |
| 5911 potius aliena rapientes ut bonis temporalibus repleantur. Et ideo | |
| 5912 dominus esurientibus iustitiam, saturitatem repromisit. Discedunt | |
| 5913 etiam aliqui ab operibus misericordiae, ne se immisceant miseriis | |
| 5914 alienis. Et ideo dominus misericordibus repromittit misericordiam, | |
| 5915 per quam ab omni miseria liberentur. Aliae vero duae ultimae | |
| 5916 beatitudines pertinent ad contemplativam felicitatem seu | |
| 5917 beatitudinem, et ideo secundum convenientiam dispositionum quae | |
| 5918 ponuntur in merito, praemia redduntur. Nam munditia oculi disponit | |
| 5919 ad clare videndum, unde mundis corde divina visio repromittitur. | |
| 5920 Constituere vero pacem vel in seipso vel inter alios, manifestat | |
| 5921 hominem esse Dei imitatorem, qui est Deus unitatis et pacis. Et | |
| 5922 ideo pro praemio redditur ei gloria divinae filiationis, quae est | |
| 53 | 5923 in perfecta coniunctione ad Deum per sapientiam consummatam.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 ad 1"><a name="36444"><span class="ref">[36444] Iª-IIae q. 69 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5924 ergo dicendum quod, sicut Chrysostomus dicit, omnia praemia ista |
| 5925 unum sunt in re, scilicet beatitudo aeterna; quam intellectus | |
| 5926 humanus non capit. Et ideo oportuit quod per diversa bona nobis | |
| 5927 nota, describeretur, observata convenientia ad merita quibus | |
| 53 | 5928 praemia attribuuntur.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 ad 2"><a name="36445"><span class="ref">[36445] Iª-IIae q. 69 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5929 dicendum quod, sicut octava beatitudo est firmitas quaedam omnium |
| 5930 beatitudinum, ita debentur sibi omnium beatitudinum praemia. Et | |
| 5931 ideo redit ad caput, ut intelligantur sibi consequenter omnia | |
| 5932 praemia attribui. Vel, secundum Ambrosium, pauperibus spiritu | |
| 5933 repromittitur regnum caelorum, quantum ad gloriam animae, sed | |
| 53 | 5934 passis persecutionem in corpore, quantum ad gloriam corporis.</p><p title="I-II q. 69 a. 4 ad 3"><a name="36446"><span class="ref">[36446] Iª-IIae q. 69 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5935 dicendum quod etiam praemia secundum additionem se habent ad |
| 5936 invicem. Nam plus est possidere terram regni caelorum, quam | |
| 5937 simpliciter habere, multa enim habemus quae non firmiter et | |
| 5938 pacifice possidemus. Plus est etiam consolari in regno, quam habere | |
| 5939 et possidere, multa enim cum dolore possidemus. Plus est etiam | |
| 5940 saturari quam simpliciter consolari, nam saturitas abundantiam | |
| 5941 consolationis importat. Misericordia vero excedit saturitatem, ut | |
| 5942 plus scilicet homo accipiat quam meruerit, vel desiderare potuerit. | |
| 5943 Adhuc autem maius est Deum videre, sicut maior est qui in curia | |
| 5944 regis non solum prandet, sed etiam faciem regis videt. Summam autem | |
| 59 | 5945 dignitatem in domo regia filius regis habet.</p></div></div><div id="q70" class="q"><h2>Quaestio 70</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 70 pr."><a name="36447"><span class="ref">[36447] |
| 53 | 5946 Iª-IIae q. 70 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 5947 fructibus. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum fructus |
| 5948 spiritus sancti sint actus. Secundo, utrum differant a | |
| 5949 beatitudinibus. Tertio, de eorum numero. Quarto, de oppositione | |
| 53 | 5950 eorum ad opera carnis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 70 a. 1 arg. 1"><a name="36448"><span class="ref">[36448] Iª-IIae q. 70 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5951 sic proceditur. Videtur quod fructus spiritus sancti quos apostolus |
| 5952 nominat ad Galat. V, non sint actus. Id enim cuius est alius | |
| 5953 fructus, non debet dici fructus, sic enim in infinitum iretur. Sed | |
| 5954 actuum nostrorum est aliquis fructus, dicitur enim Sap. III, | |
| 5955 <i>bonorum laborum gloriosus est fructus</i>; et Ioan. IV, <i>qui | |
| 5956 metit, mercedem accipit, et fructum congregat in vitam | |
| 53 | 5957 aeternam</i>. Ergo ipsi actus nostri non dicuntur fructus.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 arg. 2"><a name="36449"><span class="ref">[36449] Iª-IIae q. 70 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5958 sicut Augustinus dicit, in X de Trin., <i>fruimur cognitis in |
| 5959 quibus voluntas propter ipsa delectata conquiescit</i>. Sed | |
| 5960 voluntas nostra non debet conquiescere in actibus nostris propter | |
| 53 | 5961 se. Ergo actus nostri fructus dici non debent.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 arg. 3"><a name="36450"><span class="ref">[36450] Iª-IIae q. 70 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5962 inter fructus spiritus sancti enumerantur ab apostolo aliquae |
| 5963 virtutes scilicet caritas, mansuetudo, fides et castitas. Virtutes | |
| 5964 autem non sunt actus, sed habitus, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 5965 fructus non sunt actus.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 s. c."><a name="36451"><span class="ref">[36451] Iª-IIae q. 70 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5966 est quod dicitur Matth. XII, <i>ex fructu arbor cognoscitur</i>; |
| 5967 idest, ex operibus suis homo, ut ibi exponitur a sanctis. Ergo ipsi | |
| 53 | 5968 actus humani dicuntur fructus.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 co."><a name="36452"><span class="ref">[36452] Iª-IIae q. 70 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5969 dicendum quod nomen fructus a corporalibus ad spiritualia est |
| 5970 translatum. Dicitur autem in corporalibus fructus, quod ex planta | |
| 5971 producitur cum ad perfectionem pervenerit, et quandam in se | |
| 5972 suavitatem habet. Qui quidem fructus ad duo comparari potest, | |
| 5973 scilicet ad arborem producentem ipsum; et ad hominem qui fructum ex | |
| 5974 arbore adipiscitur. Secundum hoc igitur, nomen fructus in rebus | |
| 5975 spiritualibus dupliciter accipere possumus, uno modo, ut dicatur | |
| 5976 fructus hominis, quasi arboris, id quod ab eo producitur; alio | |
| 5977 modo, ut dicatur fructus hominis id quod homo adipiscitur. Non | |
| 5978 autem omne id quod adipiscitur homo, habet rationem fructus, sed id | |
| 5979 quod est ultimum, delectationem habens. Habet enim homo et agrum et | |
| 5980 arborem, quae fructus non dicuntur; sed solum id quod est ultimum, | |
| 5981 quod scilicet ex agro et arbore homo intendit habere. Et secundum | |
| 5982 hoc, fructus hominis dicitur ultimus hominis finis, quo debet frui. | |
| 5983 Si autem dicatur fructus hominis id quod ex homine producitur, sic | |
| 5984 ipsi actus humani fructus dicuntur, operatio enim est actus | |
| 5985 secundus operantis, et delectationem habet, si sit conveniens | |
| 5986 operanti. Si igitur operatio hominis procedat ab homine secundum | |
| 5987 facultatem suae rationis, sic dicitur esse fructus rationis. Si | |
| 5988 vero procedat ab homine secundum altiorem virtutem, quae est virtus | |
| 5989 spiritus sancti; sic dicitur esse operatio hominis fructus spiritus | |
| 5990 sancti, quasi cuiusdam divini seminis, dicitur enim I Ioan. III, | |
| 5991 <i>omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quoniam semen | |
| 53 | 5992 ipsius in eo manet</i>.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 ad 1"><a name="36453"><span class="ref">[36453] Iª-IIae q. 70 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5993 ergo dicendum quod, cum fructus habeat quodammodo rationem ultimi |
| 5994 et finis, nihil prohibet alicuius fructus esse alium fructum, sicut | |
| 5995 finis ad finem ordinatur. Opera igitur nostra inquantum sunt | |
| 5996 effectus quidam spiritus sancti in nobis operantis, habent rationem | |
| 5997 fructus, sed inquantum ordinantur ad finem vitae aeternae, sic | |
| 5998 magis habent rationem florum. Unde dicitur Eccli. XXIV, <i>flores | |
| 53 | 5999 mei fructus honoris et honestatis</i>.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 ad 2"><a name="36454"><span class="ref">[36454] Iª-IIae q. 70 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6000 dicendum quod, cum dicitur voluntas in aliquo propter se delectari, |
| 6001 potest intelligi dupliciter. Uno modo, secundum quod ly propter | |
| 6002 dicit causam finalem, et sic propter se non delectatur aliquis nisi | |
| 6003 in ultimo fine. Alio modo, secundum quod designat causam formalem, | |
| 6004 et sic propter se aliquis potest delectari in omni eo quod | |
| 6005 delectabile est secundum suam formam. Sicut patet quod infirmus | |
| 6006 delectatur in sanitate propter se, sicut in fine; in medicina autem | |
| 6007 suavi, non sicut in fine, sed sicut in habente saporem | |
| 6008 delectabilem; in medicina autem austera, nullo modo propter se, sed | |
| 6009 solum propter aliud. Sic igitur dicendum est quod in Deo delectari | |
| 6010 debet homo propter se, sicut propter ultimum finem, in actibus | |
| 6011 autem virtuosis, non sicut propter finem, sed propter honestatem | |
| 6012 quam continent, delectabilem virtuosis. Unde Ambrosius dicit quod | |
| 6013 opera virtutum dicuntur fructus, <i>quia suos possessores sancta et | |
| 53 | 6014 sincera delectatione reficiunt</i>.</p><p title="I-II q. 70 a. 1 ad 3"><a name="36455"><span class="ref">[36455] Iª-IIae q. 70 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6015 dicendum quod nomina virtutum sumuntur quandoque pro actibus earum, |
| 6016 sicut Augustinus dicit quod <i>fides est credere quod non vides; et | |
| 6017 caritas est motus animi ad diligendum Deum et proximum</i>. Et hoc | |
| 53 | 6018 modo sumuntur nomina virtutum in enumeratione fructuum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 70 a. 2 arg. 1"><a name="36456"><span class="ref">[36456] Iª-IIae q. 70 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6019 sic proceditur. Videtur quod fructus a beatitudinibus non |
| 6020 differant. Beatitudines enim attribuuntur donis, ut supra dictum | |
| 6021 est. Sed dona perficiunt hominem secundum quod movetur a spiritu | |
| 53 | 6022 sancto. Ergo beatitudines ipsae sunt fructus spiritus sancti.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 arg. 2"><a name="36457"><span class="ref">[36457] Iª-IIae q. 70 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6023 sicut se habet fructus vitae aeternae ad beatitudinem futuram, quae |
| 6024 est rei; ita se habent fructus praesentis vitae ad beatitudines | |
| 6025 praesentis vitae, quae sunt spei. Sed fructus vitae aeternae est | |
| 6026 ipsa beatitudo futura. Ergo fructus vitae praesentis sunt ipsae | |
| 53 | 6027 beatitudines.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 arg. 3"><a name="36458"><span class="ref">[36458] Iª-IIae q. 70 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6028 de ratione fructus est quod sit quiddam ultimum et delectabile. Sed |
| 6029 hoc pertinet ad rationem beatitudinis, ut supra dictum est. Ergo | |
| 6030 eadem ratio est fructus et beatitudinis. Ergo non debent ab invicem | |
| 53 | 6031 distingui.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 s. c."><a name="36459"><span class="ref">[36459] Iª-IIae q. 70 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 6032 quorum species sunt diversae, ipsa quoque sunt diversa. Sed in |
| 6033 diversas partes dividuntur et fructus et beatitudines; ut patet per | |
| 6034 numerationem utrorumque. Ergo fructus differunt a | |
| 53 | 6035 beatitudinibus.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 co."><a name="36460"><span class="ref">[36460] Iª-IIae q. 70 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 6036 dicendum quod plus requiritur ad rationem beatitudinis, quam ad |
| 6037 rationem fructus. Nam ad rationem fructus sufficit quod sit aliquid | |
| 6038 habens rationem ultimi et delectabilis, sed ad rationem | |
| 6039 beatitudinis, ulterius requiritur quod sit aliquid perfectum et | |
| 6040 excellens. Unde omnes beatitudines possunt dici fructus, sed non | |
| 6041 convertitur. Sunt enim fructus quaecumque virtuosa opera, in quibus | |
| 6042 homo delectatur. Sed beatitudines dicuntur solum perfecta opera, | |
| 6043 quae etiam, ratione suae perfectionis, magis attribuuntur donis | |
| 53 | 6044 quam virtutibus, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 ad 1"><a name="36461"><span class="ref">[36461] Iª-IIae q. 70 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 6045 ergo dicendum quod ratio illa probat quod beatitudines sint |
| 53 | 6046 fructus, non autem quod omnes fructus beatitudines sint.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 ad 2"><a name="36462"><span class="ref">[36462] Iª-IIae q. 70 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6047 dicendum quod fructus vitae aeternae est simpliciter ultimus et |
| 6048 perfectus, et ideo in nullo distinguitur a beatitudine futura. | |
| 6049 Fructus autem praesentis vitae non sunt simpliciter ultimi et | |
| 53 | 6050 perfecti, et ideo non omnes fructus sunt beatitudines.</p><p title="I-II q. 70 a. 2 ad 3"><a name="36463"><span class="ref">[36463] Iª-IIae q. 70 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6051 dicendum quod aliquid amplius est de ratione beatitudinis quam de |
| 53 | 6052 ratione fructus, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 70 a. 3 arg. 1"><a name="36464"><span class="ref">[36464] Iª-IIae q. 70 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6053 sic proceditur. Videtur quod apostolus inconvenienter enumeret, ad |
| 6054 Galat. V, duodecim fructus. Alibi enim dicit esse tantum unum | |
| 6055 fructum praesentis vitae; secundum illud Rom. VI, habetis fructum | |
| 6056 vestrum in sanctificatione et Isaiae XXVII dicitur, <i>hic est | |
| 6057 omnis fructus, ut auferatur peccatum</i>. Non ergo ponendi sunt | |
| 53 | 6058 duodecim fructus.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 arg. 2"><a name="36465"><span class="ref">[36465] Iª-IIae q. 70 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6059 fructus est qui ex spirituali semine exoritur, ut dictum est. Sed |
| 6060 dominus, Matth. XIII, ponit triplicem terrae bonae fructum ex | |
| 6061 spirituali semine provenientem, scilicet centesimum, et | |
| 6062 sexagesimum, et trigesimum. Ergo non sunt ponendi duodecim | |
| 53 | 6063 fructus.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 arg. 3"><a name="36466"><span class="ref">[36466] Iª-IIae q. 70 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6064 fructus habet in sui ratione quod sit ultimum et delectabile. Sed |
| 6065 ratio ista non invenitur in omnibus fructibus ab apostolo | |
| 6066 enumeratis, patientia enim et longanimitas videntur in rebus | |
| 6067 contristantibus esse; fides autem non habet rationem ultimi, sed | |
| 6068 magis rationem primi fundamenti. Superflue igitur huiusmodi fructus | |
| 53 | 6069 enumerantur.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 s. c."><a name="36467"><span class="ref">[36467] Iª-IIae q. 70 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 6070 videtur quod insufficienter et diminute enumerentur. Dictum est |
| 6071 enim quod omnes beatitudines fructus dici possunt, sed non omnes | |
| 6072 hic enumerantur. Nihil etiam hic ponitur ad actum sapientiae | |
| 6073 pertinens, et multarum aliarum virtutum. Ergo videtur quod | |
| 53 | 6074 insufficienter enumerentur fructus.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 co."><a name="36468"><span class="ref">[36468] Iª-IIae q. 70 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 6075 dicendum quod numerus duodecim fructuum ab apostolo enumeratorum, |
| 6076 conveniens est, et possunt significari per duodecim fructus de | |
| 6077 quibus dicitur Apoc. ult., <i>ex utraque parte fluminis lignum | |
| 6078 vitae, afferens fructus duodecim</i>. Quia vero fructus dicitur | |
| 6079 quod ex aliquo principio procedit sicut ex semine vel radice, | |
| 6080 attendenda est distinctio horum fructuum secundum diversum | |
| 6081 processum spiritus sancti in nobis. Qui quidem processus attenditur | |
| 6082 secundum hoc, ut primo mens hominis in seipsa ordinetur; secundo | |
| 6083 vero, ordinetur ad ea quae sunt iuxta; tertio vero, ad ea quae sunt | |
| 6084 infra. Tunc autem bene mens hominis disponitur in seipsa, quando | |
| 6085 mens hominis bene se habet et in bonis et in malis. Prima autem | |
| 6086 dispositio mentis humanae ad bonum, est per amorem, qui est prima | |
| 6087 affectio et omnium affectionum radix, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 6088 inter fructus spiritus primo ponitur caritas; in qua specialiter | |
| 6089 spiritus sanctus datur, sicut in propria similitudine, cum et ipse | |
| 6090 sit amor. Unde dicitur Rom. V, <i>caritas Dei diffusa est in | |
| 6091 cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>. Ad | |
| 6092 amorem autem caritatis ex necessitate sequitur gaudium. Omnis enim | |
| 6093 amans gaudet ex coniunctione amati. Caritas autem semper habet | |
| 6094 praesentem Deum, quem amat; secundum illud I Ioan. IV, <i>qui manet | |
| 6095 in caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>. Unde sequela | |
| 6096 caritatis est gaudium. Perfectio autem gaudii est pax, quantum ad | |
| 6097 duo. Primo quidem, quantum ad quietem ab exterioribus | |
| 6098 conturbantibus, non enim potest perfecte gaudere de bono amato, qui | |
| 6099 in eius fruitione ab aliis perturbatur; et iterum, qui perfecte cor | |
| 6100 habet in uno pacatum, a nullo alio molestari potest, cum alia quasi | |
| 6101 nihil reputet; unde dicitur in Psalmo CXVIII, <i>pax multa | |
| 6102 diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum</i>, quia | |
| 6103 scilicet ab exterioribus non perturbantur, quin Deo fruantur. | |
| 6104 Secundo, quantum ad sedationem desiderii fluctuantis, non enim | |
| 6105 perfecte gaudet de aliquo, cui non sufficit id de quo gaudet. Haec | |
| 6106 autem duo importat pax, scilicet ut neque ab exterioribus | |
| 6107 perturbemur; et ut desideria nostra conquiescant in uno. Unde post | |
| 6108 caritatem et gaudium, tertio ponitur pax. In malis autem bene se | |
| 6109 habet mens quantum ad duo. Primo quidem, ut non perturbetur mens | |
| 6110 per imminentiam malorum, quod pertinet ad patientiam. Secundo, ut | |
| 6111 non perturbetur in dilatione bonorum, quod pertinet ad | |
| 6112 longanimitatem, nam carere bono habet rationem mali, ut dicitur in | |
| 6113 V Ethic. Ad id autem quod est iuxta hominem, scilicet proximum, | |
| 6114 bene disponitur mens hominis, primo quidem, quantum ad voluntatem | |
| 6115 bene faciendi. Et ad hoc pertinet bonitas. Secundo, quantum ad | |
| 6116 beneficentiae executionem. Et ad hoc pertinet benignitas, dicuntur | |
| 6117 enim benigni quos bonus ignis amoris fervere facit ad benefaciendum | |
| 6118 proximis. Tertio, quantum ad hoc quod aequanimiter tolerentur mala | |
| 6119 ab eis illata. Et ad hoc pertinet mansuetudo, quae cohibet iras. | |
| 6120 Quarto, quantum ad hoc quod non solum per iram proximis non | |
| 6121 noceamus, sed etiam neque per fraudem vel per dolum. Et ad hoc | |
| 6122 pertinet fides, si pro fidelitate sumatur. Sed si sumatur pro fide | |
| 6123 qua creditur in Deum, sic per hanc ordinatur homo ad id quod est | |
| 6124 supra se, ut scilicet homo intellectum suum Deo subiiciat, et per | |
| 6125 consequens omnia quae ipsius sunt. Sed ad id quod infra est, bene | |
| 6126 disponitur homo, primo quidem, quantum ad exteriores actiones, per | |
| 6127 modestiam, quae in omnibus dictis et factis modum observat. Quantum | |
| 6128 ad interiores concupiscentias, per continentiam et castitatem, sive | |
| 6129 haec duo distinguantur per hoc, quod castitas refrenat hominem ad | |
| 6130 illicitis, continentia vero etiam a licitis; sive per hoc quod | |
| 6131 continens patitur concupiscentias sed non deducitur, castus autem | |
| 53 | 6132 neque patitur neque deducitur.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 ad 1"><a name="36469"><span class="ref">[36469] Iª-IIae q. 70 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 6133 ergo dicendum quod sanctificatio fit per omnes virtutes per quas |
| 6134 etiam peccata tolluntur. Unde fructus ibi singulariter nominatur | |
| 6135 propter unitatem generis, quod in multas species dividitur, | |
| 53 | 6136 secundum quas dicuntur multi fructus.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 ad 2"><a name="36470"><span class="ref">[36470] Iª-IIae q. 70 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6137 dicendum quod fructus centesimus, sexagesimus et trigesimus non |
| 6138 diversificantur secundum diversas species virtuosorum actuum, sed | |
| 6139 secundum diversos perfectionis gradus etiam unius virtutis. Sicut | |
| 6140 continentia coniugalis dicitur significari per fructum trigesimum; | |
| 6141 continentia vidualis per sexagesimum; virginalis autem per | |
| 6142 centesimum. Et aliis etiam modis sancti distinguunt tres | |
| 6143 evangelicos fructus secundum tres gradus virtutis. Et ponuntur tres | |
| 6144 gradus, quia cuiuslibet rei perfectio attenditur secundum | |
| 53 | 6145 principium, medium et finem.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 ad 3"><a name="36471"><span class="ref">[36471] Iª-IIae q. 70 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6146 dicendum quod ipsum quod est in tristitiis non perturbari, rationem |
| 6147 delectabilis habet. Et fides etiam si accipiatur prout est | |
| 6148 fundamentum, habet quandam rationem ultimi et delectabilis, | |
| 6149 secundum quod continet certitudinem, unde Glossa exponit, <i>fides, | |
| 53 | 6150 idest de invisibilibus certitudo</i>.</p><p title="I-II q. 70 a. 3 ad 4"><a name="36472"><span class="ref">[36472] Iª-IIae q. 70 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6151 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, super epistolam ad Galat., |
| 6152 <i>apostolus non hoc ita suscepit, ut doceret quod sunt</i> (vel | |
| 6153 opera carnis, vel fructus spiritus); sed <i>ut ostenderet in quo | |
| 6154 genere illa vitanda, illa vero sectanda sint</i>. Unde potuissent | |
| 6155 vel plures, vel etiam pauciores fructus enumerari. Et tamen omnes | |
| 6156 donorum et virtutum actus possunt secundum quandam convenientiam ad | |
| 6157 haec reduci, secundum quod omnes virtutes et dona necesse est quod | |
| 6158 ordinent mentem aliquo praedictorum modorum. Unde et actus | |
| 6159 sapientiae, et quorumcumque donorum ordinantium ad bonum, | |
| 6160 reducuntur ad caritatem, gaudium et pacem. Ideo tamen potius haec | |
| 6161 quam alia enumeravit, quia hic enumerata magis important vel | |
| 6162 fruitionem bonorum, vel sedationem malorum; quod videtur ad | |
| 53 | 6163 rationem fructus pertinere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 70 a. 4 arg. 1"><a name="36473"><span class="ref">[36473] Iª-IIae q. 70 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6164 sic proceditur. Videtur quod fructus non contrarientur operibus |
| 6165 carnis quae apostolus enumerat. Contraria enim sunt in eodem | |
| 6166 genere. Sed opera carnis non dicuntur fructus. Ergo fructus | |
| 53 | 6167 spiritus eis non contrariantur.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 arg. 2"><a name="36474"><span class="ref">[36474] Iª-IIae q. 70 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6168 unum uni est contrarium. Sed plura enumerat apostolus opera carnis |
| 6169 quam fructus spiritus. Ergo fructus spiritus et opera carnis non | |
| 53 | 6170 contrariantur.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 arg. 3"><a name="36475"><span class="ref">[36475] Iª-IIae q. 70 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6171 inter fructus spiritus primo ponuntur caritas, gaudium, pax, quibus |
| 6172 non correspondent ea quae primo enumerantur inter opera carnis, | |
| 6173 quae sunt fornicatio, immunditia, impudicitia. Ergo fructus | |
| 53 | 6174 spiritus non contrariantur operibus carnis.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 s. c."><a name="36476"><span class="ref">[36476] Iª-IIae q. 70 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 6175 est quod apostolus dicit ibidem, quod <i>caro concupiscit adversus |
| 53 | 6176 spiritum, et spiritus adversus carnem</i>.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 co."><a name="36477"><span class="ref">[36477] Iª-IIae q. 70 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 6177 dicendum quod opera carnis et fructus spiritus possunt accipi |
| 6178 dupliciter. Uno modo, secundum communem rationem. Et hoc modo in | |
| 6179 communi fructus spiritus sancti contrariantur operibus carnis. | |
| 6180 Spiritus enim sanctus movet humanam mentem ad id quod est secundum | |
| 6181 rationem, vel potius ad id quod est supra rationem, appetitus autem | |
| 6182 carnis, qui est appetitus sensitivus, trahit ad bona sensibilia, | |
| 6183 quae sunt infra hominem. Unde sicut motus sursum et motus deorsum | |
| 6184 contrariantur in naturalibus, ita in operibus humanis contrariantur | |
| 6185 opera carnis fructibus spiritus. Alio modo possunt considerari | |
| 6186 secundum proprias rationes singulorum fructuum enumeratorum, et | |
| 6187 operum carnis. Et sic non oportet quod singula singulis | |
| 6188 contraponantur, quia, sicut dictum est, apostolus non intendit | |
| 6189 enumerare omnia opera spiritualia, nec omnia opera carnalia. Sed | |
| 6190 tamen, secundum quandam adaptationem, Augustinus, super epistolam | |
| 6191 ad Galat., contraponit singulis operibus carnis singulos fructus. | |
| 6192 <i>Sicut fornicationi, quae est amor explendae libidinis a legitimo | |
| 6193 connubio solutus, opponitur caritas, per quam anima coniungitur Deo | |
| 6194 in qua etiam est vera castitas. Immunditiae autem sunt omnes | |
| 6195 perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gaudium | |
| 6196 tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus, propter quam | |
| 6197 bellum est gestum adversus Evangelium Dei, opponitur paci. Contra | |
| 6198 veneficia autem, et inimicitias et contentiones et aemulationes, | |
| 6199 animositates et dissensiones, opponuntur longanimitas, ad | |
| 6200 sustinendum mala hominum inter quos vivimus; et ad curandum, | |
| 6201 benignitas; et ad ignoscendum, bonitas. Haeresibus autem opponitur | |
| 6202 fides, invidiae, mansuetudo; ebrietatibus et comessationibus, | |
| 53 | 6203 continentia</i>.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 ad 1"><a name="36478"><span class="ref">[36478] Iª-IIae q. 70 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 6204 ergo dicendum quod id quod procedit ab arbore contra naturam |
| 6205 arboris, non dicitur esse fructus eius, sed magis corruptio | |
| 6206 quaedam. Et quia virtutum opera sunt connaturalia rationi, opera | |
| 6207 vero vitiorum sunt contra rationem; ideo opera virtutum fructus | |
| 53 | 6208 dicuntur, non autem opera vitiorum.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 ad 2"><a name="36479"><span class="ref">[36479] Iª-IIae q. 70 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6209 dicendum quod <i>bonum contingit uno modo, malum vero |
| 6210 omnifariam</i>, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., unde et | |
| 6211 uni virtuti plura vitia opponuntur. Et propter hoc, non est mirum | |
| 53 | 6212 si plura ponuntur opera carnis quam fructus spiritus.</p><p title="I-II q. 70 a. 4 ad 3"><a name="36480"><span class="ref">[36480] Iª-IIae q. 70 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 6213 patet solutio ex dictis.</p></div></div><div class="centro"><br/> | |
| 59 | 6214 <p><a href="sth2049.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 6215 <a href="sth2071.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 6216 <br/> |
| 6217 <hr/> | |
| 6218 <br/> | |
| 6219 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 6220 hanc editionem<br/> | |
| 6221 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 59 | 6222 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 6223 </div></body> |
| 59 | 6224 </html> |
