Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1090.html @ 137:de4b1e200500 default tip
from https://archive.org/details/AquinasLexicon/mode/2up
| author | Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk> |
|---|---|
| date | Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100 |
| parents | dd8a8c8eb56d |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 59 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> | |
| 28 | 3 <head> |
| 59 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. |
| 28 | 17 90-102</title> |
| 18 </head> | |
| 53 | 19 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione XC ad quaestionem |
| 20 CII</div><div class="centro"> | |
| 59 | 21 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 22 <tr> |
| 59 | 23 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align="middle"/></th> |
| 28 | 24 </tr> |
| 25 </table> | |
| 53 | 26 <br/> |
| 27 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 28 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 29 magneticas<br/> |
| 30 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 31 <br/></span><br/> | |
| 32 <hr/> | |
| 33 <br/> | |
| 59 | 34 <p><a href="sth1084.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 35 <a href="sth1103.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 36 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 37 // |
| 38 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#32248">I&ordf; q. 90 pr.'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#32249">I&ordf; q. 90 a. 1 arg. 1'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#32250">I&ordf; q. 90 a. 1 arg. 2'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#32251">I&ordf; q. 90 a. 1 arg. 3'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#32252">I&ordf; q. 90 a. 1 s. c.'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#32253">I&ordf; q. 90 a. 1 co.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#32254">I&ordf; q. 90 a. 1 ad 1'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#32255">I&ordf; q. 90 a. 1 ad 2'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#32256">I&ordf; q. 90 a. 1 ad 3'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#32257">I&ordf; q. 90 a. 2 arg. 1'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#32258">I&ordf; q. 90 a. 2 arg. 2'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#32259">I&ordf; q. 90 a. 2 arg. 3'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#32260">I&ordf; q. 90 a. 2 s. c.'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#32261">I&ordf; q. 90 a. 2 co.'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#32262">I&ordf; q. 90 a. 2 ad 1'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#32263">I&ordf; q. 90 a. 2 ad 2'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#32264">I&ordf; q. 90 a. 2 ad 3'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#32265">I&ordf; q. 90 a. 3 arg. 1'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#32266">I&ordf; q. 90 a. 3 arg. 2'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#32267">I&ordf; q. 90 a. 3 arg. 3'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#32268">I&ordf; q. 90 a. 3 s. c.'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#32269">I&ordf; q. 90 a. 3 co.'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#32270">I&ordf; q. 90 a. 3 ad 1'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#32271">I&ordf; q. 90 a. 4 arg. 1'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#32272">I&ordf; q. 90 a. 4 arg. 2'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#32273">I&ordf; q. 90 a. 4 arg. 3'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#32274">I&ordf; q. 90 a. 4 s. c.'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#32275">I&ordf; q. 90 a. 4 co.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#32276">I&ordf; q. 90 a. 4 ad 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#32277">I&ordf; q. 90 a. 4 ad 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#32278">I&ordf; q. 90 a. 4 ad 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#32279">I&ordf; q. 91 pr.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#32280">I&ordf; q. 91 a. 1 arg. 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#32281">I&ordf; q. 91 a. 1 arg. 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#32282">I&ordf; q. 91 a. 1 arg. 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#32283">I&ordf; q. 91 a. 1 arg. 4'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#32284">I&ordf; q. 91 a. 1 s. c.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#32285">I&ordf; q. 91 a. 1 co.'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#32286">I&ordf; q. 91 a. 1 ad 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#32287">I&ordf; q. 91 a. 1 ad 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#32288">I&ordf; q. 91 a. 1 ad 3'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#32289">I&ordf; q. 91 a. 1 ad 4'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#32290">I&ordf; q. 91 a. 2 arg. 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#32291">I&ordf; q. 91 a. 2 arg. 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#32292">I&ordf; q. 91 a. 2 arg. 3'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#32293">I&ordf; q. 91 a. 2 arg. 4'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#32294">I&ordf; q. 91 a. 2 s. c.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#32295">I&ordf; q. 91 a. 2 co.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#32296">I&ordf; q. 91 a. 2 ad 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#32297">I&ordf; q. 91 a. 2 ad 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#32298">I&ordf; q. 91 a. 2 ad 3'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#32299">I&ordf; q. 91 a. 2 ad 4'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#32300">I&ordf; q. 91 a. 3 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#32301">I&ordf; q. 91 a. 3 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#32302">I&ordf; q. 91 a. 3 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#32303">I&ordf; q. 91 a. 3 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#32304">I&ordf; q. 91 a. 3 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#32305">I&ordf; q. 91 a. 3 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#32306">I&ordf; q. 91 a. 3 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#32307">I&ordf; q. 91 a. 3 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#32308">I&ordf; q. 91 a. 4 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#32309">I&ordf; q. 91 a. 4 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#32310">I&ordf; q. 91 a. 4 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#32311">I&ordf; q. 91 a. 4 arg. 4'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#32312">I&ordf; q. 91 a. 4 arg. 5'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#32313">I&ordf; q. 91 a. 4 s. c.'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#32314">I&ordf; q. 91 a. 4 ad 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#32315">I&ordf; q. 91 a. 4 ad 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#32316">I&ordf; q. 91 a. 4 ad 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#32317">I&ordf; q. 91 a. 4 ad 4'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#32318">I&ordf; q. 91 a. 4 ad 5'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#32319">I&ordf; q. 92 pr.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#32320">I&ordf; q. 92 a. 1 arg. 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#32321">I&ordf; q. 92 a. 1 arg. 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#32322">I&ordf; q. 92 a. 1 arg. 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#32323">I&ordf; q. 92 a. 1 s. c.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#32324">I&ordf; q. 92 a. 1 co.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#32325">I&ordf; q. 92 a. 1 ad 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#32326">I&ordf; q. 92 a. 1 ad 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#32327">I&ordf; q. 92 a. 1 ad 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#32328">I&ordf; q. 92 a. 2 arg. 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#32329">I&ordf; q. 92 a. 2 arg. 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#32330">I&ordf; q. 92 a. 2 arg. 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#32331">I&ordf; q. 92 a. 2 s. c.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#32332">I&ordf; q. 92 a. 2 co.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#32333">I&ordf; q. 92 a. 2 ad 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#32334">I&ordf; q. 92 a. 2 ad 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#32335">I&ordf; q. 92 a. 2 ad 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#32336">I&ordf; q. 92 a. 3 arg. 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#32337">I&ordf; q. 92 a. 3 arg. 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#32338">I&ordf; q. 92 a. 3 arg. 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#32339">I&ordf; q. 92 a. 3 s. c.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#32340">I&ordf; q. 92 a. 3 co.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#32341">I&ordf; q. 92 a. 3 ad 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#32342">I&ordf; q. 92 a. 3 ad 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#32343">I&ordf; q. 92 a. 3 ad 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#32344">I&ordf; q. 92 a. 4 arg. 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#32345">I&ordf; q. 92 a. 4 arg. 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#32346">I&ordf; q. 92 a. 4 arg. 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#32347">I&ordf; q. 92 a. 4 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#32348">I&ordf; q. 92 a. 4 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#32349">I&ordf; q. 92 a. 4 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#32350">I&ordf; q. 92 a. 4 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#32351">I&ordf; q. 92 a. 4 ad 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#32352">I&ordf; q. 93 pr.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#32353">I&ordf; q. 93 a. 1 arg. 1'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#32354">I&ordf; q. 93 a. 1 arg. 2'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#32355">I&ordf; q. 93 a. 1 arg. 3'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#32356">I&ordf; q. 93 a. 1 s. c.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#32357">I&ordf; q. 93 a. 1 co.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#32358">I&ordf; q. 93 a. 1 ad 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#32359">I&ordf; q. 93 a. 1 ad 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#32360">I&ordf; q. 93 a. 1 ad 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#32361">I&ordf; q. 93 a. 2 arg. 1'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#32362">I&ordf; q. 93 a. 2 arg. 2'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#32363">I&ordf; q. 93 a. 2 arg. 3'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#32364">I&ordf; q. 93 a. 2 arg. 4'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#32365">I&ordf; q. 93 a. 2 s. c.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#32366">I&ordf; q. 93 a. 2 co.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#32367">I&ordf; q. 93 a. 2 ad 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#32368">I&ordf; q. 93 a. 2 ad 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#32369">I&ordf; q. 93 a. 2 ad 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#32370">I&ordf; q. 93 a. 2 ad 4'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#32371">I&ordf; q. 93 a. 3 arg. 1'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#32372">I&ordf; q. 93 a. 3 arg. 2'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#32373">I&ordf; q. 93 a. 3 arg. 3'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#32374">I&ordf; q. 93 a. 3 s. c.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#32375">I&ordf; q. 93 a. 3 co.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#32376">I&ordf; q. 93 a. 3 ad 1'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#32377">I&ordf; q. 93 a. 3 ad 2'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#32378">I&ordf; q. 93 a. 3 ad 3'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#32379">I&ordf; q. 93 a. 4 arg. 1'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#32380">I&ordf; q. 93 a. 4 arg. 2'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#32381">I&ordf; q. 93 a. 4 arg. 3'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#32382">I&ordf; q. 93 a. 4 s. c.'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#32383">I&ordf; q. 93 a. 4 co.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#32384">I&ordf; q. 93 a. 4 ad 1'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#32385">I&ordf; q. 93 a. 4 ad 2'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#32386">I&ordf; q. 93 a. 5 arg. 1'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#32387">I&ordf; q. 93 a. 5 arg. 2'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#32388">I&ordf; q. 93 a. 5 arg. 3'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#32389">I&ordf; q. 93 a. 5 arg. 4'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#32390">I&ordf; q. 93 a. 5 s. c.'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#32391">I&ordf; q. 93 a. 5 co.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#32392">I&ordf; q. 93 a. 5 ad 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#32393">I&ordf; q. 93 a. 5 ad 3'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#32394">I&ordf; q. 93 a. 5 ad 4'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#32395">I&ordf; q. 93 a. 6 arg. 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#32396">I&ordf; q. 93 a. 6 arg. 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#32397">I&ordf; q. 93 a. 6 arg. 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#32398">I&ordf; q. 93 a. 6 arg. 4'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#32399">I&ordf; q. 93 a. 6 s. c.'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#32400">I&ordf; q. 93 a. 6 co.'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#32401">I&ordf; q. 93 a. 6 ad 1'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#32402">I&ordf; q. 93 a. 6 ad 2'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#32403">I&ordf; q. 93 a. 6 ad 3'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#32404">I&ordf; q. 93 a. 6 ad 4'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#32405">I&ordf; q. 93 a. 7 arg. 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#32406">I&ordf; q. 93 a. 7 arg. 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#32407">I&ordf; q. 93 a. 7 arg. 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#32408">I&ordf; q. 93 a. 7 arg. 4'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#32409">I&ordf; q. 93 a. 7 s. c.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#32410">I&ordf; q. 93 a. 7 co.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#32411">I&ordf; q. 93 a. 7 ad 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#32412">I&ordf; q. 93 a. 7 ad 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#32413">I&ordf; q. 93 a. 7 ad 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#32414">I&ordf; q. 93 a. 7 ad 4'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#32415">I&ordf; q. 93 a. 8 arg. 1'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#32416">I&ordf; q. 93 a. 8 arg. 2'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#32417">I&ordf; q. 93 a. 8 arg. 3'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#32418">I&ordf; q. 93 a. 8 arg. 4'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#32419">I&ordf; q. 93 a. 8 s. c.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#32420">I&ordf; q. 93 a. 8 co.'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#32421">I&ordf; q. 93 a. 8 ad 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#32422">I&ordf; q. 93 a. 8 ad 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#32423">I&ordf; q. 93 a. 8 ad 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#32424">I&ordf; q. 93 a. 8 ad 4'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#32425">I&ordf; q. 93 a. 9 arg. 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#32426">I&ordf; q. 93 a. 9 arg. 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#32427">I&ordf; q. 93 a. 9 arg. 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#32428">I&ordf; q. 93 a. 9 arg. 4'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#32429">I&ordf; q. 93 a. 9 s. c.'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#32430">I&ordf; q. 93 a. 9 co.'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#32431">I&ordf; q. 93 a. 9 ad 1'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#32432">I&ordf; q. 93 a. 9 ad 2'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#32433">I&ordf; q. 93 a. 9 ad 3'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#32434">I&ordf; q. 93 a. 9 ad 4'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#32435">I&ordf; q. 94 pr.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#32436">I&ordf; q. 94 a. 1 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#32437">I&ordf; q. 94 a. 1 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#32438">I&ordf; q. 94 a. 1 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#32439">I&ordf; q. 94 a. 1 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#32440">I&ordf; q. 94 a. 1 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#32441">I&ordf; q. 94 a. 1 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#32442">I&ordf; q. 94 a. 1 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#32443">I&ordf; q. 94 a. 1 ad 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#32444">I&ordf; q. 94 a. 2 arg. 1'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#32445">I&ordf; q. 94 a. 2 arg. 2'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#32446">I&ordf; q. 94 a. 2 arg. 3'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#32447">I&ordf; q. 94 a. 2 s. c.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#32448">I&ordf; q. 94 a. 2 co.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#32449">I&ordf; q. 94 a. 2 ad 1'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#32450">I&ordf; q. 94 a. 2 ad 2'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#32451">I&ordf; q. 94 a. 2 ad 3'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#32452">I&ordf; q. 94 a. 3 arg. 1'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#32453">I&ordf; q. 94 a. 3 arg. 2'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#32454">I&ordf; q. 94 a. 3 arg. 3'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#32455">I&ordf; q. 94 a. 3 s. c.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#32456">I&ordf; q. 94 a. 3 co.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#32457">I&ordf; q. 94 a. 3 ad 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#32458">I&ordf; q. 94 a. 3 ad 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#32459">I&ordf; q. 94 a. 3 ad 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#32460">I&ordf; q. 94 a. 4 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#32461">I&ordf; q. 94 a. 4 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#32462">I&ordf; q. 94 a. 4 arg. 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#32463">I&ordf; q. 94 a. 4 arg. 4'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#32464">I&ordf; q. 94 a. 4 arg. 5'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#32465">I&ordf; q. 94 a. 4 s. c.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#32466">I&ordf; q. 94 a. 4 co.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#32467">I&ordf; q. 94 a. 4 ad 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#32468">I&ordf; q. 94 a. 4 ad 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#32469">I&ordf; q. 94 a. 4 ad 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#32470">I&ordf; q. 94 a. 4 ad 4'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#32471">I&ordf; q. 94 a. 4 ad 5'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#32472">I&ordf; q. 95 pr.'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#32473">I&ordf; q. 95 a. 1 arg. 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#32474">I&ordf; q. 95 a. 1 arg. 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#32475">I&ordf; q. 95 a. 1 arg. 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#32476">I&ordf; q. 95 a. 1 arg. 4'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#32477">I&ordf; q. 95 a. 1 arg. 5'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#32478">I&ordf; q. 95 a. 1 arg. 6'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#32479">I&ordf; q. 95 a. 1 s. c.'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#32480">I&ordf; q. 95 a. 1 co.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#32481">I&ordf; q. 95 a. 1 ad 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#32482">I&ordf; q. 95 a. 1 ad 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#32483">I&ordf; q. 95 a. 1 ad 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#32484">I&ordf; q. 95 a. 1 ad 4'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#32485">I&ordf; q. 95 a. 1 ad 5'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#32486">I&ordf; q. 95 a. 1 ad 6'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#32487">I&ordf; q. 95 a. 2 arg. 1'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#32488">I&ordf; q. 95 a. 2 arg. 2'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#32489">I&ordf; q. 95 a. 2 arg. 3'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#32490">I&ordf; q. 95 a. 2 s. c.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#32491">I&ordf; q. 95 a. 2 co.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#32492">I&ordf; q. 95 a. 2 ad 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#32493">I&ordf; q. 95 a. 2 ad 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#32494">I&ordf; q. 95 a. 2 ad 3'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#32495">I&ordf; q. 95 a. 3 arg. 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#32496">I&ordf; q. 95 a. 3 arg. 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#32497">I&ordf; q. 95 a. 3 arg. 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#32498">I&ordf; q. 95 a. 3 arg. 4'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#32499">I&ordf; q. 95 a. 3 arg. 5'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#32500">I&ordf; q. 95 a. 3 s. c.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#32501">I&ordf; q. 95 a. 3 co.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#32502">I&ordf; q. 95 a. 3 ad 1'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#32503">I&ordf; q. 95 a. 3 ad 2'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#32504">I&ordf; q. 95 a. 3 ad 3'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#32505">I&ordf; q. 95 a. 3 ad 4'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#32506">I&ordf; q. 95 a. 3 ad 5'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#32507">I&ordf; q. 95 a. 4 arg. 1'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#32508">I&ordf; q. 95 a. 4 arg. 2'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#32509">I&ordf; q. 95 a. 4 arg. 3'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#32510">I&ordf; q. 95 a. 4 s. c.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#32511">I&ordf; q. 95 a. 4 co.'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#32512">I&ordf; q. 95 a. 4 ad 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#32513">I&ordf; q. 95 a. 4 ad 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#32514">I&ordf; q. 95 a. 4 ad 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#32515">I&ordf; q. 96 pr.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#32516">I&ordf; q. 96 a. 1 arg. 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#32517">I&ordf; q. 96 a. 1 arg. 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#32518">I&ordf; q. 96 a. 1 arg. 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#32519">I&ordf; q. 96 a. 1 arg. 4'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#32520">I&ordf; q. 96 a. 1 s. c.'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#32521">I&ordf; q. 96 a. 1 co.'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#32522">I&ordf; q. 96 a. 1 ad 1'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#32523">I&ordf; q. 96 a. 1 ad 2'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#32524">I&ordf; q. 96 a. 1 ad 3'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#32525">I&ordf; q. 96 a. 1 ad 4'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#32526">I&ordf; q. 96 a. 2 arg. 1'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#32527">I&ordf; q. 96 a. 2 arg. 2'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#32528">I&ordf; q. 96 a. 2 arg. 3'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#32529">I&ordf; q. 96 a. 2 s. c.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#32530">I&ordf; q. 96 a. 2 co.'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#32531">I&ordf; q. 96 a. 2 ad'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#32532">I&ordf; q. 96 a. 3 arg. 1'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#32533">I&ordf; q. 96 a. 3 arg. 2'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#32534">I&ordf; q. 96 a. 3 arg. 3'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#32535">I&ordf; q. 96 a. 3 s. c.'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#32536">I&ordf; q. 96 a. 3 co.'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#32537">I&ordf; q. 96 a. 3 ad 1'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#32538">I&ordf; q. 96 a. 3 ad 2'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#32539">I&ordf; q. 96 a. 3 ad 3'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#32540">I&ordf; q. 96 a. 4 arg. 1'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#32541">I&ordf; q. 96 a. 4 arg. 2'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#32542">I&ordf; q. 96 a. 4 arg. 3'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#32543">I&ordf; q. 96 a. 4 s. c.'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#32544">I&ordf; q. 96 a. 4 co.'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#32545">I&ordf; q. 96 a. 4 ad'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#32546">I&ordf; q. 97 pr.'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#32547">I&ordf; q. 97 a. 1 arg. 1'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#32548">I&ordf; q. 97 a. 1 arg. 2'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#32549">I&ordf; q. 97 a. 1 arg. 3'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#32550">I&ordf; q. 97 a. 1 arg. 4'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#32551">I&ordf; q. 97 a. 1 s. c.'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#32552">I&ordf; q. 97 a. 1 co.'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#32553">I&ordf; q. 97 a. 1 ad 1'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#32554">I&ordf; q. 97 a. 1 ad 3'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#32555">I&ordf; q. 97 a. 1 ad 4'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#32556">I&ordf; q. 97 a. 2 arg. 1'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#32557">I&ordf; q. 97 a. 2 arg. 2'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#32558">I&ordf; q. 97 a. 2 arg. 3'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#32559">I&ordf; q. 97 a. 2 arg. 4'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#32560">I&ordf; q. 97 a. 2 s. c.'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#32561">I&ordf; q. 97 a. 2 co.'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#32562">I&ordf; q. 97 a. 2 ad 1'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#32563">I&ordf; q. 97 a. 2 ad 3'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#32564">I&ordf; q. 97 a. 2 ad 4'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#32565">I&ordf; q. 97 a. 3 arg. 1'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#32566">I&ordf; q. 97 a. 3 arg. 2'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#32567">I&ordf; q. 97 a. 3 arg. 3'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#32568">I&ordf; q. 97 a. 3 arg. 4'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#32569">I&ordf; q. 97 a. 3 s. c.'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#32570">I&ordf; q. 97 a. 3 co.'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#32571">I&ordf; q. 97 a. 3 ad 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#32572">I&ordf; q. 97 a. 3 ad 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#32573">I&ordf; q. 97 a. 3 ad 3'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#32574">I&ordf; q. 97 a. 3 ad 4'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#32575">I&ordf; q. 97 a. 4 arg. 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#32576">I&ordf; q. 97 a. 4 arg. 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#32577">I&ordf; q. 97 a. 4 arg. 3'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#32578">I&ordf; q. 97 a. 4 s. c. 1'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#32579">I&ordf; q. 97 a. 4 s. c. 2'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#32580">I&ordf; q. 97 a. 4 co.'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#32581">I&ordf; q. 97 a. 4 ad 1'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#32582">I&ordf; q. 98 pr.'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#32583">I&ordf; q. 98 a. 1 arg. 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#32584">I&ordf; q. 98 a. 1 arg. 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#32585">I&ordf; q. 98 a. 1 arg. 3'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#32586">I&ordf; q. 98 a. 1 s. c.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#32587">I&ordf; q. 98 a. 1 co.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#32588">I&ordf; q. 98 a. 1 ad 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#32589">I&ordf; q. 98 a. 1 ad 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#32590">I&ordf; q. 98 a. 1 ad 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#32591">I&ordf; q. 98 a. 2 arg. 1'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#32592">I&ordf; q. 98 a. 2 arg. 2'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#32593">I&ordf; q. 98 a. 2 arg. 3'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#32594">I&ordf; q. 98 a. 2 arg. 4'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#32595">I&ordf; q. 98 a. 2 s. c. 1'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#32596">I&ordf; q. 98 a. 2 s. c. 2'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#32597">I&ordf; q. 98 a. 2 co.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#32598">I&ordf; q. 98 a. 2 ad 1'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#32599">I&ordf; q. 98 a. 2 ad 2'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#32600">I&ordf; q. 98 a. 2 ad 3'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#32601">I&ordf; q. 98 a. 2 ad 4'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#32602">I&ordf; q. 99 pr.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#32603">I&ordf; q. 99 a. 1 arg. 1'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#32604">I&ordf; q. 99 a. 1 arg. 2'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#32605">I&ordf; q. 99 a. 1 arg. 3'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#32606">I&ordf; q. 99 a. 1 arg. 4'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#32607">I&ordf; q. 99 a. 1 s. c.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#32608">I&ordf; q. 99 a. 1 co.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#32609">I&ordf; q. 99 a. 1 ad 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#32610">I&ordf; q. 99 a. 1 ad 2'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#32611">I&ordf; q. 99 a. 1 ad 3'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#32612">I&ordf; q. 99 a. 1 ad 4'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#32613">I&ordf; q. 99 a. 2 arg. 1'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#32614">I&ordf; q. 99 a. 2 arg. 2'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#32615">I&ordf; q. 99 a. 2 arg. 3'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#32616">I&ordf; q. 99 a. 2 s. c.'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#32617">I&ordf; q. 99 a. 2 co.'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#32618">I&ordf; q. 99 a. 2 ad 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#32619">I&ordf; q. 99 a. 2 ad 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#32620">I&ordf; q. 99 a. 2 ad 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#32621">I&ordf; q. 100 pr.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#32622">I&ordf; q. 100 a. 1 arg. 1'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#32623">I&ordf; q. 100 a. 1 arg. 2'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#32624">I&ordf; q. 100 a. 1 arg. 3'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#32625">I&ordf; q. 100 a. 1 s. c.'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#32626">I&ordf; q. 100 a. 1 co.'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#32627">I&ordf; q. 100 a. 1 ad 1'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#32628">I&ordf; q. 100 a. 1 ad 2'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#32629">I&ordf; q. 100 a. 1 ad 3'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#32630">I&ordf; q. 100 a. 2 arg. 1'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#32631">I&ordf; q. 100 a. 2 arg. 2'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#32632">I&ordf; q. 100 a. 2 arg. 3'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#32633">I&ordf; q. 100 a. 2 arg. 4'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#32634">I&ordf; q. 100 a. 2 s. c.'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#32635">I&ordf; q. 100 a. 2 co.'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#32636">I&ordf; q. 100 a. 2 ad 1'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#32637">I&ordf; q. 100 a. 2 ad 2'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#32638">I&ordf; q. 100 a. 2 ad 3'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#32639">I&ordf; q. 100 a. 2 ad 4'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#32640">I&ordf; q. 101 pr.'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#32641">I&ordf; q. 101 a. 1 arg. 1'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#32642">I&ordf; q. 101 a. 1 arg. 2'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#32643">I&ordf; q. 101 a. 1 arg. 3'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#32644">I&ordf; q. 101 a. 1 s. c.'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#32645">I&ordf; q. 101 a. 1 co.'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#32646">I&ordf; q. 101 a. 1 ad 1'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#32647">I&ordf; q. 101 a. 1 ad 2'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#32648">I&ordf; q. 101 a. 1 ad 3'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#32649">I&ordf; q. 101 a. 2 arg. 1'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#32650">I&ordf; q. 101 a. 2 arg. 2'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#32651">I&ordf; q. 101 a. 2 s. c.'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#32652">I&ordf; q. 101 a. 2 co.'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#32653">I&ordf; q. 101 a. 2 ad 1'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#32654">I&ordf; q. 101 a. 2 ad 2'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#32655">I&ordf; q. 102 pr.'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#32656">I&ordf; q. 102 a. 1 arg. 1'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#32657">I&ordf; q. 102 a. 1 arg. 2'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#32658">I&ordf; q. 102 a. 1 arg. 3'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#32659">I&ordf; q. 102 a. 1 arg. 4'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#32660">I&ordf; q. 102 a. 1 arg. 5'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#32661">I&ordf; q. 102 a. 1 s. c.'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#32662">I&ordf; q. 102 a. 1 co.'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#32663">I&ordf; q. 102 a. 1 ad 1'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#32664">I&ordf; q. 102 a. 1 ad 2'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#32665">I&ordf; q. 102 a. 1 ad 3'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#32666">I&ordf; q. 102 a. 1 ad 4'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#32667">I&ordf; q. 102 a. 1 ad 5'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#32668">I&ordf; q. 102 a. 2 arg. 1'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#32669">I&ordf; q. 102 a. 2 arg. 2'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#32670">I&ordf; q. 102 a. 2 arg. 3'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#32671">I&ordf; q. 102 a. 2 arg. 4'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#32672">I&ordf; q. 102 a. 2 s. c.'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#32673">I&ordf; q. 102 a. 2 co.'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#32674">I&ordf; q. 102 a. 2 ad 1'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#32675">I&ordf; q. 102 a. 2 ad 2'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#32676">I&ordf; q. 102 a. 2 ad 3'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#32677">I&ordf; q. 102 a. 2 ad 4'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#32678">I&ordf; q. 102 a. 3 arg. 1'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#32679">I&ordf; q. 102 a. 3 arg. 2'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#32680">I&ordf; q. 102 a. 3 arg. 3'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#32681">I&ordf; q. 102 a. 3 s. c.'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#32682">I&ordf; q. 102 a. 3 co.'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#32683">I&ordf; q. 102 a. 3 ad'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#32684">I&ordf; q. 102 a. 4 arg. 1'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#32685">I&ordf; q. 102 a. 4 arg. 2'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#32686">I&ordf; q. 102 a. 4 arg. 3'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#32687">I&ordf; q. 102 a. 4 s. c.'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#32688">I&ordf; q. 102 a. 4 co.'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#32689">I&ordf; q. 102 a. 4 ad 1'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#32690">I&ordf; q. 102 a. 4 ad 2'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#32691">I&ordf; q. 102 a. 4 ad 3'); | |
| 492 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 493 document.write('<BR><BR>'); | |
| 494 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 495 document.write('<\/FORM>'); | |
| 496 // --> | |
| 497 // | |
| 498 </script><br/> | |
| 499 <hr/> | |
| 59 | 500 <br/></div><div id="q90" class="q"><h2>Quaestio 90</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 90 pr."><a name="32248"><span class="ref">[32248] |
| 53 | 501 Iª q. 90 pr.</span></a> Post praemissa considerandum est de |
| 28 | 502 prima hominis productione. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, |
| 503 primo considerandum est de productione ipsius hominis; secundo, de | |
| 504 fine productionis; tertio, de statu et conditione hominis primo | |
| 505 producti; quarto, de loco eius. Circa productionem autem | |
| 506 consideranda sunt tria, primo, de productione hominis quantum ad | |
| 507 animam; secundo, quantum ad corpus viri; tertio, quantum ad | |
| 508 productionem mulieris. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 509 utrum anima humana sit aliquid factum, vel sit de substantia ipsius | |
| 510 Dei. Secundo, supposito quod sit facta, utrum sit creata. Tertio, | |
| 511 utrum sit facta mediantibus Angelis. Quarto, utrum sit facta ante | |
| 53 | 512 corpus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 90 a. 1 arg. 1"><a name="32249"><span class="ref">[32249] Iª q. 90 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 513 proceditur. Videtur quod anima non sit facta, sed sit de substantia |
| 514 Dei. Dicitur enim Gen. II, <i>formavit Deus hominem de limo terrae, | |
| 515 et inspiravit in faciem eius spiraculum vitae, et factus est homo | |
| 516 in animam viventem</i>. Sed ille qui spirat, aliquid a se emittit. | |
| 53 | 517 Ergo anima qua homo vivit, est aliquid de substantia Dei.</p><p title="I q. 90 a. 1 arg. 2"><a name="32250"><span class="ref">[32250] Iª q. 90 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 518 supra habitum est, anima est forma simplex. Sed forma est actus. |
| 519 Ergo anima est actus purus, quod est solius Dei. Ergo anima est de | |
| 53 | 520 substantia Dei.</p><p title="I q. 90 a. 1 arg. 3"><a name="32251"><span class="ref">[32251] Iª q. 90 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 521 quaecumque sunt, et nullo modo differunt, sunt idem. Sed Deus et |
| 522 mens sunt, et nullo modo differunt, quia oporteret quod aliquibus | |
| 523 differentiis differrent, et sic essent composita. Ergo Deus et mens | |
| 53 | 524 humana idem sunt.</p><p title="I q. 90 a. 1 s. c."><a name="32252"><span class="ref">[32252] Iª q. 90 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 525 quod Augustinus, in libro de origine animae, enumerat quaedam quae |
| 526 dicit esse multum aperteque perversa, et fidei Catholicae adversa; | |
| 527 inter quae primum est, quod quidam dixerunt <i>Deum animam non de | |
| 53 | 528 nihilo, sed de seipso fecisse</i>.</p><p title="I q. 90 a. 1 co."><a name="32253"><span class="ref">[32253] Iª q. 90 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 529 quod dicere animam esse de substantia Dei, manifestam |
| 530 improbabilitatem continet. Ut enim ex dictis patet, anima humana | |
| 531 est quandoque intelligens in potentia, et scientiam quodammodo a | |
| 532 rebus acquirit, et habet diversas potentias, quae omnia aliena sunt | |
| 533 a Dei natura, qui est actus purus, et nihil ab alio accipiens, et | |
| 534 nullam in se diversitatem habens, ut supra probatum est. Sed hic | |
| 535 error principium habuisse videtur ex duabus positionibus | |
| 536 antiquorum. Primi enim qui naturas rerum considerare incoeperunt, | |
| 537 imaginationem transcendere non valentes, nihil praeter corpora esse | |
| 538 posuerunt. Et ideo Deum dicebant esse quoddam corpus, quod aliorum | |
| 539 corporum iudicabant esse principium. Et quia animam ponebant esse | |
| 540 de natura illius corporis quod dicebant esse principium, ut dicitur | |
| 541 in I de anima, per consequens sequebatur quod anima esset de natura | |
| 542 Dei. Iuxta quam positionem etiam Manichaei, Deum esse quandam lucem | |
| 543 corpoream existimantes, quandam partem illius lucis animam esse | |
| 544 posuerunt corpori alligatam. Secundo vero processum fuit ad hoc, | |
| 545 quod aliqui aliquid incorporeum esse apprehenderunt, non tamen a | |
| 546 corpore separatum, sed corporis formam. Unde et Varro dixit quod | |
| 547 <i>Deus est anima mundum motu et ratione gubernans</i>; ut | |
| 548 Augustinus narrat, VII de Civ. Dei. Sic igitur illius totalis | |
| 549 animae partem aliqui posuerunt animam hominis, sicut homo est pars | |
| 550 totius mundi; non valentes intellectu pertingere ad distinguendos | |
| 551 spiritualium substantiarum gradus, nisi secundum distinctiones | |
| 552 corporum. Haec autem omnia sunt impossibilia, ut supra probatum | |
| 53 | 553 est. Unde manifeste falsum est animam esse de substantia Dei.</p><p title="I q. 90 a. 1 ad 1"><a name="32254"><span class="ref">[32254] Iª q. 90 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 554 dicendum quod inspirare non est accipiendum corporaliter, sed idem |
| 555 est Deum inspirare, quod spiritum facere. Quamvis et homo | |
| 556 corporaliter spirans non emittat aliquid de sua substantia, sed de | |
| 53 | 557 natura extranea.</p><p title="I q. 90 a. 1 ad 2"><a name="32255"><span class="ref">[32255] Iª q. 90 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 558 dicendum quod anima, etsi sit forma simplex secundum suam |
| 559 essentiam, non tamen est suum esse, sed est ens per | |
| 560 participationem; ut ex supra dictis patet. Et ideo non est actus | |
| 53 | 561 purus, sicut Deus.</p><p title="I q. 90 a. 1 ad 3"><a name="32256"><span class="ref">[32256] Iª q. 90 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 562 dicendum quod differens, proprie acceptum, aliquo differt, unde ibi |
| 563 quaeritur differentia, ubi est convenientia. Et propter hoc oportet | |
| 564 differentia esse composita quodammodo, cum in aliquo differant, et | |
| 565 in aliquo conveniant. Sed secundum hoc, licet omne differens sit | |
| 566 diversum, non tamen omne diversum est differens; ut dicitur in X | |
| 567 Metaphys. Nam simplicia diversa sunt seipsis, non autem differunt | |
| 568 aliquibus differentiis, ex quibus componantur. Sicut homo et asinus | |
| 569 differunt rationali et irrationali differentia, de quibus non est | |
| 53 | 570 dicere quod ulterius aliis differentiis differant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 90 a. 2 arg. 1"><a name="32257"><span class="ref">[32257] Iª q. 90 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 571 proceditur. Videtur quod anima non sit producta in esse per |
| 572 creationem. Quod enim in se habet aliquid materiale, fit ex | |
| 573 materia. Sed anima habet in se aliquid materiale, cum non sit actus | |
| 53 | 574 purus. Ergo anima est facta ex materia. Non ergo est creata.</p><p title="I q. 90 a. 2 arg. 2"><a name="32258"><span class="ref">[32258] Iª q. 90 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 575 actus materiae alicuius videtur educi de potentia materiae, cum |
| 576 enim materia sit in potentia ad actum, actus quilibet praeexistit | |
| 577 in materia in potentia. Sed anima est actus materiae corporalis, ut | |
| 578 ex eius definitione apparet. Ergo anima educitur de potentia | |
| 53 | 579 materiae.</p><p title="I q. 90 a. 2 arg. 3"><a name="32259"><span class="ref">[32259] Iª q. 90 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 580 est forma quaedam. Si igitur anima fit per creationem, pari ratione |
| 581 omnes aliae formae. Et sic nulla forma exibit in esse per | |
| 53 | 582 generationem. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 90 a. 2 s. c."><a name="32260"><span class="ref">[32260] Iª q. 90 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 583 quod dicitur Gen. I, <i>creavit Deus hominem ad imaginem suam</i>. |
| 584 Est autem homo ad imaginem Dei secundum animam. Ergo anima exivit | |
| 53 | 585 in esse per creationem.</p><p title="I q. 90 a. 2 co."><a name="32261"><span class="ref">[32261] Iª q. 90 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 586 quod anima rationalis non potest fieri nisi per creationem, quod |
| 587 non est verum de aliis formis. Cuius ratio est quia, cum fieri sit | |
| 588 via ad esse, hoc modo alicui competit fieri, sicut ei competit | |
| 589 esse. Illud autem proprie dicitur esse, quod ipsum habet esse, | |
| 590 quasi in suo esse subsistens, unde solae substantiae proprie et | |
| 591 vere dicuntur entia. Accidens vero non habet esse, sed eo aliquid | |
| 592 est, et hac ratione ens dicitur; sicut albedo dicitur ens, quia ea | |
| 593 aliquid est album. Et propter hoc dicitur in VII Metaphys., quod | |
| 594 accidens dicitur magis entis quam ens. Et eadem ratio est de | |
| 595 omnibus aliis formis non subsistentibus. Et ideo nulli formae non | |
| 596 subsistenti proprie competit fieri, sed dicuntur fieri per hoc quod | |
| 597 composita subsistentia fiunt. Anima autem rationalis est forma | |
| 598 subsistens, ut supra habitum est. Unde sibi proprie competit esse | |
| 599 et fieri. Et quia non potest fieri ex materia praeiacente, neque | |
| 600 corporali, quia sic esset naturae corporeae; neque spirituali, quia | |
| 601 sic substantiae spirituales in invicem transmutarentur, necesse est | |
| 53 | 602 dicere quod non fiat nisi per creationem.</p><p title="I q. 90 a. 2 ad 1"><a name="32262"><span class="ref">[32262] Iª q. 90 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 603 dicendum quod in anima est sicut materiale ipsa simplex essentia, |
| 604 formale autem in ipsa est esse participatum, quod quidem ex | |
| 605 necessitate simul est cum essentia animae, quia esse per se | |
| 606 consequitur ad formam. Et eadem ratio esset, si poneretur composita | |
| 607 ex quadam materia spirituali, ut quidam dicunt. Quia illa materia | |
| 608 non est in potentia ad aliam formam, sicut nec materia caelestis | |
| 609 corporis, alioquin anima esset corruptibilis. Unde nullo modo anima | |
| 53 | 610 potest fieri ex materia praeiacente.</p><p title="I q. 90 a. 2 ad 2"><a name="32263"><span class="ref">[32263] Iª q. 90 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 611 dicendum quod actum extrahi de potentia materiae, nihil aliud est |
| 612 quam aliquid fieri actu, quod prius erat in potentia. Sed quia | |
| 613 anima rationalis non habet esse suum dependens a materia corporali, | |
| 614 sed habet esse subsistens, et excedit capacitatem materiae | |
| 615 corporalis, ut supra dictum est; propterea non educitur de potentia | |
| 53 | 616 materiae.</p><p title="I q. 90 a. 2 ad 3"><a name="32264"><span class="ref">[32264] Iª q. 90 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 617 dicendum quod non est simile de anima rationali, et de aliis |
| 53 | 618 formis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 90 a. 3 arg. 1"><a name="32265"><span class="ref">[32265] Iª q. 90 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 619 proceditur. Videtur quod anima rationalis non sit producta a Deo |
| 620 immediate, sed mediantibus Angelis. Maior enim ordo est in | |
| 621 spiritualibus quam in corporalibus. Sed corpora inferiora | |
| 622 producuntur per corpora superiora, ut Dionysius dicit, IV cap. de | |
| 623 Div. Nom. Ergo et inferiores spiritus, qui sunt animae rationales, | |
| 53 | 624 producuntur per spiritus superiores, qui sunt Angeli.</p><p title="I q. 90 a. 3 arg. 2"><a name="32266"><span class="ref">[32266] Iª q. 90 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, finis |
| 28 | 625 rerum respondet principio, Deus enim est principium et finis rerum. |
| 626 Ergo et exitus rerum a principio respondet reductioni rerum in | |
| 627 finem. Sed infima reducuntur per prima, ut Dionysius dicit. Ergo et | |
| 628 infima procedunt in esse per prima, scilicet animae per | |
| 53 | 629 Angelos.</p><p title="I q. 90 a. 3 arg. 3"><a name="32267"><span class="ref">[32267] Iª q. 90 a. 3 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 630 perfectum est quod potest sibi simile facere</i>, ut dicitur in IV |
| 631 Meteor. Sed spirituales substantiae sunt multo magis perfectae quam | |
| 632 corporales. Cum ergo corpora faciant sibi similia secundum speciem, | |
| 633 multo magis Angeli poterunt facere aliquid infra se secundum | |
| 53 | 634 speciem naturae, scilicet animam rationalem.</p><p title="I q. 90 a. 3 s. c."><a name="32268"><span class="ref">[32268] Iª q. 90 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 635 quod dicitur Gen. II, quod <i>Deus ipse inspiravit in faciem |
| 53 | 636 hominis spiraculum vitae</i>.</p><p title="I q. 90 a. 3 co."><a name="32269"><span class="ref">[32269] Iª q. 90 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 637 quod quidam posuerunt quod Angeli, secundum quod operantur in |
| 638 virtute Dei, causant animas rationales. Sed hoc est omnino | |
| 639 impossibile, et a fide alienum. Ostensum est enim quod anima | |
| 640 rationalis non potest produci nisi per creationem. Solus autem Deus | |
| 641 potest creare. Quia solius primi agentis est agere, nullo | |
| 642 praesupposito, cum semper agens secundum praesupponat aliquid a | |
| 643 primo agente, ut supra habitum est. Quod autem agit aliquid ex | |
| 644 aliquo praesupposito, agit transmutando. Et ideo nullum aliud agens | |
| 645 agit nisi transmutando; sed solus Deus agit creando. Et quia anima | |
| 646 rationalis non potest produci per transmutationem alicuius | |
| 53 | 647 materiae, ideo non potest produci nisi a Deo immediate.</p><p title="I q. 90 a. 3 ad 1"><a name="32270"><span class="ref">[32270] Iª q. 90 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 648 solutio ad obiecta. Nam quod corpora causant vel sibi similia vel |
| 649 inferiora, et quod superiora reducunt inferiora, totum hoc provenit | |
| 53 | 650 per quandam transmutationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 90 a. 4 arg. 1"><a name="32271"><span class="ref">[32271] Iª q. 90 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 651 proceditur. Videtur quod anima humana fuerit producta ante corpus. |
| 652 Opus enim creationis praecessit opus distinctionis et ornatus, ut | |
| 653 supra habitum est. Sed anima producta est in esse per creationem; | |
| 654 corpus autem factum est in fine ornatus. Ergo anima hominis | |
| 53 | 655 producta est ante corpus.</p><p title="I q. 90 a. 4 arg. 2"><a name="32272"><span class="ref">[32272] Iª q. 90 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 656 rationalis magis convenit cum Angelis quam cum animalibus brutis. |
| 657 Sed Angeli creati fuerunt ante corpora, vel statim a principio cum | |
| 658 corporali materia; corpus autem hominis formatum est sexto die, | |
| 659 quando et bruta animalia sunt producta. Ergo anima hominis fuit | |
| 53 | 660 creata ante corpus.</p><p title="I q. 90 a. 4 arg. 3"><a name="32273"><span class="ref">[32273] Iª q. 90 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, finis |
| 28 | 661 proportionatur principio. Sed anima in fine remanet post corpus. |
| 53 | 662 Ergo et in principio fuit creata ante corpus.</p><p title="I q. 90 a. 4 s. c."><a name="32274"><span class="ref">[32274] Iª q. 90 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 663 quod actus proprius fit in potentia propria. Cum ergo anima sit |
| 53 | 664 proprius actus corporis, anima producta est in corpore.</p><p title="I q. 90 a. 4 co."><a name="32275"><span class="ref">[32275] Iª q. 90 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 665 quod Origenes posuit non solum animam primi hominis, sed animas |
| 666 omnium hominum ante corpora simul cum Angelis creatas; propter hoc | |
| 667 quod credidit omnes spirituales substantias, tam animas quam | |
| 668 Angelos, aequales esse secundum suae naturae conditionem, sed solum | |
| 669 merito distare; sic ut quaedam earum corporibus alligarentur, quae | |
| 670 sunt animae hominum vel caelestium corporum; quaedam vero in sui | |
| 671 puritate, secundum diversos ordines, remanerent. De qua opinione | |
| 672 supra iam diximus, et ideo relinquatur ad praesens. Augustinus | |
| 673 vero, in VII super Gen. ad Litt., dicit quod anima primi hominis | |
| 674 ante corpus cum Angelis est creata, propter aliam rationem. Quia | |
| 675 scilicet ponit quod corpus hominis in illis operibus sex dierum non | |
| 676 fuit productum in actu, sed solum secundum causales rationes, quod | |
| 677 non potest de anima dici; quia nec ex aliqua materia corporali aut | |
| 678 spirituali praeexistente facta fuit, nec ex aliqua virtute creata | |
| 679 produci potuit. Et ideo videtur quod ipsamet anima in operibus sex | |
| 680 dierum, in quibus omnia facta fuerunt, simul cum Angelis fuerit | |
| 681 creata; et quod postmodum propria voluntate inclinata fuit ad | |
| 682 corpus administrandum. Sed hoc non dicit asserendo, ut eius verba | |
| 683 demonstrant. Dicit enim, <i>credatur, si nulla Scripturarum | |
| 684 auctoritas seu veritatis ratio contradicit, hominem ita factum | |
| 685 sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis | |
| 686 mundi, anima vero iam ipsa crearetur</i>. Posset autem hoc utique | |
| 687 tolerari secundum eos qui ponunt quod anima habet per se speciem et | |
| 688 naturam completam, et quod non unitur corpori ut forma, sed solum | |
| 689 ad ipsum administrandum. Si autem anima unitur corpori ut forma, et | |
| 690 est naturaliter pars humanae naturae, hoc omnino esse non potest. | |
| 691 Manifestum est enim quod Deus primas res instituit in perfecto | |
| 692 statu suae naturae, secundum quod uniuscuiusque rei species | |
| 693 exigebat. Anima autem, cum sit pars humanae naturae, non habet | |
| 694 naturalem perfectionem nisi secundum quod est corpori unita. Unde | |
| 695 non fuisset conveniens animam sine corpore creari. Sustinendo ergo | |
| 696 opinionem Augustini de operibus sex dierum, dici poterit quod anima | |
| 697 humana praecessit in operibus sex dierum secundum quandam | |
| 698 similitudinem generis, prout convenit cum Angelis in intellectuali | |
| 699 natura; ipsa vero fuit creata simul cum corpore. Secundum alios | |
| 700 vero sanctos, tam anima quam corpus primi hominis in operibus sex | |
| 53 | 701 dierum sunt producta.</p><p title="I q. 90 a. 4 ad 1"><a name="32276"><span class="ref">[32276] Iª q. 90 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 702 dicendum quod, si natura animae haberet integram speciem, ita quod |
| 703 secundum se crearetur, ratio illa procederet, ut per se in | |
| 704 principio crearetur. Sed quia naturaliter est forma corporis, non | |
| 53 | 705 fuit seorsum creanda, sed debuit creari in corpore.</p><p title="I q. 90 a. 4 ad 2"><a name="32277"><span class="ref">[32277] Iª q. 90 a. 4 ad 2</span></a> Et similiter est |
| 28 | 706 dicendum ad secundum. Nam anima si per se speciem haberet, magis |
| 707 conveniret cum Angelis. Sed inquantum est forma corporis, pertinet | |
| 53 | 708 ad genus animalium, ut formale principium.</p><p title="I q. 90 a. 4 ad 3"><a name="32278"><span class="ref">[32278] Iª q. 90 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 709 dicendum quod animam remanere post corpus, accidit per defectum |
| 710 corporis, qui est mors. Qui quidem defectus in principio creationis | |
| 59 | 711 animae, esse non debuit.</p></div></div><div id="q91" class="q"><h2>Quaestio 91</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 91 pr."><a name="32279"><span class="ref">[32279] |
| 53 | 712 Iª q. 91 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 713 productione corporis primi hominis. Et circa hoc quaeruntur |
| 714 quatuor. Primo, de materia ex qua productum est. Secundo, de | |
| 715 auctore a quo productum est. Tertio, de dispositione quae ei per | |
| 716 productionem est attributa. Quarto, de modo et ordine productionis | |
| 53 | 717 ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 91 a. 1 arg. 1"><a name="32280"><span class="ref">[32280] Iª q. 91 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 718 proceditur. Videtur quod corpus primi hominis non sit factum de |
| 719 limo terrae. Maioris enim virtutis est facere aliquid ex nihilo, | |
| 720 quam ex aliquo, quia plus distat ab actu non ens quam ens in | |
| 721 potentia. Sed cum homo sit dignissima creaturarum inferiorum, | |
| 722 decuit ut virtus Dei maxime ostenderetur in productione corporis | |
| 53 | 723 eius. Ergo non debuit fieri ex limo terrae, sed ex nihilo.</p><p title="I q. 91 a. 1 arg. 2"><a name="32281"><span class="ref">[32281] Iª q. 91 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 724 corpora caelestia sunt nobiliora terrenis. Sed corpus humanum habet |
| 725 maximam nobilitatem, cum perficiatur a nobilissima forma, quae est | |
| 726 anima rationalis. Ergo non debuit fieri de corpore terrestri, sed | |
| 53 | 727 magis de corpore caelesti.</p><p title="I q. 91 a. 1 arg. 3"><a name="32282"><span class="ref">[32282] Iª q. 91 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ignis |
| 28 | 728 et aer sunt nobiliora corpora quam terra et aqua, quod ex eorum |
| 729 subtilitate apparet. Cum igitur corpus humanum sit dignissimum, | |
| 53 | 730 magis debuit fieri ex igne et ex aere quam ex limo terrae.</p><p title="I q. 91 a. 1 arg. 4"><a name="32283"><span class="ref">[32283] Iª q. 91 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 731 corpus humanum est compositum ex quatuor elementis. Non ergo est |
| 53 | 732 factum ex limo terrae, sed ex omnibus elementis.</p><p title="I q. 91 a. 1 s. c."><a name="32284"><span class="ref">[32284] Iª q. 91 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 733 quod dicitur Gen. II, <i>formavit Deus hominem de limo |
| 53 | 734 terrae</i>.</p><p title="I q. 91 a. 1 co."><a name="32285"><span class="ref">[32285] Iª q. 91 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 735 quod, cum Deus perfectus sit, operibus suis perfectionem dedit |
| 736 secundum eorum modum; secundum illud Deut. XXXII, <i>Dei perfecta | |
| 737 sunt opera</i>. Ipse autem simpliciter perfectus est, ex hoc quod | |
| 738 omnia in se praehabet, non per modum compositionis, sed simpliciter | |
| 739 et unite, ut Dionysius dicit, eo modo quo diversi effectus | |
| 740 praeexistunt in causa, secundum unam eius essentiam. Ista autem | |
| 741 perfectio ad Angelos quidem derivatur, secundum quod omnia sunt in | |
| 742 eorum cognitione quae sunt a Deo in natura producta, per formas | |
| 743 diversas. Ad hominem vero derivatur inferiori modo huiusmodi | |
| 744 perfectio. Non enim in sua cognitione naturali habet omnium | |
| 745 naturalium notitiam; sed est ex rebus omnibus quodammodo | |
| 746 compositus, dum de genere spiritualium substantiarum habet in se | |
| 747 animam rationalem, de similitudine vero caelestium corporum habet | |
| 748 elongationem a contrariis per maximam aequalitatem complexionis, | |
| 749 elementa vero secundum substantiam. Ita tamen quod superiora | |
| 750 elementa praedominantur in eo secundum virtutem, scilicet ignis et | |
| 751 aer, quia vita praecipue consistit in calido, quod est ignis, et | |
| 752 humido, quod est aeris. Inferiora vero elementa abundant in eo | |
| 753 secundum substantiam, aliter enim non posset esse mixtionis | |
| 754 aequalitas, nisi inferiora elementa, quae sunt minoris virtutis, | |
| 755 secundum quantitatem in homine abundarent. Et ideo dicitur corpus | |
| 756 hominis de limo terrae formatum, quia limus dicitur terra aquae | |
| 757 permixta. Et propter hoc homo dicitur minor mundus, quia omnes | |
| 53 | 758 creaturae mundi quodammodo inveniuntur in eo.</p><p title="I q. 91 a. 1 ad 1"><a name="32286"><span class="ref">[32286] Iª q. 91 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 759 dicendum quod virtus Dei creantis manifestata est in corpore |
| 760 hominis, dum eius materia est per creationem producta. Oportuit | |
| 761 autem ut ex materia quatuor elementorum fieret corpus humanum, ut | |
| 762 homo haberet convenientiam cum inferioribus corporibus, quasi | |
| 763 medium quoddam existens inter spirituales et corporales | |
| 53 | 764 substantias.</p><p title="I q. 91 a. 1 ad 2"><a name="32287"><span class="ref">[32287] Iª q. 91 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 765 dicendum quod, quamvis corpus caeleste sit simpliciter nobilius |
| 766 terrestri corpore, tamen quantum ad actus animae rationalis, est | |
| 767 minus conveniens. Nam anima rationalis accipit notitiam veritatis | |
| 768 quodammodo per sensus; quorum organa formari non possunt ex corpore | |
| 769 caelesti, cum sit impassibile. Nec est verum quod quidam dicunt | |
| 770 aliquid de quinta essentia materialiter ad compositionem humani | |
| 771 corporis advenire, ponentes animam uniri corpori mediante quadam | |
| 772 luce. Primo enim, falsum est quod dicunt, lucem esse corpus. | |
| 773 Secundo vero, impossibile est aliquid de quinta essentia vel a | |
| 774 corpore caelesti dividi, vel elementis permisceri, propter | |
| 775 caelestis corporis impassibilitatem. Unde non venit in | |
| 776 compositionem mixtorum corporum, nisi secundum suae virtutis | |
| 53 | 777 effectum.</p><p title="I q. 91 a. 1 ad 3"><a name="32288"><span class="ref">[32288] Iª q. 91 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 778 dicendum quod, si ignis et aer, quae sunt maioris virtutis in |
| 779 agendo, etiam secundum quantitatem in compositione humani corporis | |
| 780 abundarent, omnino ad se traherent alia, et non posset fieri | |
| 781 aequalitas commixtionis, quae est necessaria in compositione | |
| 782 hominis ad bonitatem sensus tactus, qui est fundamentum sensuum | |
| 783 aliorum. Oportet enim organum cuiuslibet sensus non habere in actu | |
| 784 contraria quorum sensus est perceptivus, sed in potentia tantum. | |
| 785 Vel ita quod omnino careat toto genere contrariorum, sicut pupilla | |
| 786 caret colore, ut sit in potentia ad omnes colores, quod in organo | |
| 787 tactus non erat possibile, cum sit compositum ex elementis, quorum | |
| 788 qualitates percipit tactus. Vel ita quod organum sit medium inter | |
| 789 contraria, ut necesse est in tactu accidere, medium enim est | |
| 53 | 790 quodammodo in potentia ad extrema.</p><p title="I q. 91 a. 1 ad 4"><a name="32289"><span class="ref">[32289] Iª q. 91 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 791 dicendum quod in limo terrae est terra, et aqua conglutinans partes |
| 792 terrae. De aliis autem elementis Scriptura mentionem non fecit, tum | |
| 793 quia minus abundant secundum quantitatem in corpore hominis, ut | |
| 794 dictum est; tum etiam quia in tota rerum productione, de igne et | |
| 795 aere, quae sensu non percipiuntur a rudibus mentionem non fecit | |
| 53 | 796 Scriptura, quae rudi populo tradebatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 91 a. 2 arg. 1"><a name="32290"><span class="ref">[32290] Iª q. 91 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 797 proceditur. Videtur quod corpus humanum non sit immediate a Deo |
| 798 productum. Dicit enim Augustinus, in III de Trin., quod corporalia | |
| 799 disponuntur a Deo per angelicam creaturam. Sed corpus humanum | |
| 800 formatum fuit ex materia corporali, ut dictum est. Ergo debuit | |
| 53 | 801 produci mediantibus Angelis, et non immediate a Deo.</p><p title="I q. 91 a. 2 arg. 2"><a name="32291"><span class="ref">[32291] Iª q. 91 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 802 fieri potest virtute creata, non est necessarium quod immediate |
| 803 producatur a Deo. Sed corpus humanum produci potest per virtutem | |
| 804 creatam caelestis corporis, nam et quaedam animalia ex | |
| 805 putrefactione generantur per virtutem activam corporis caelestis; | |
| 806 et Albumasar dicit quod in locis in quibus nimis abundat calor aut | |
| 807 frigus, homines non generantur, sed in locis temperatis tantum. | |
| 808 Ergo non oportuit quod immediate corpus humanum formaretur a | |
| 53 | 809 Deo.</p><p title="I q. 91 a. 2 arg. 3"><a name="32292"><span class="ref">[32292] Iª q. 91 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 810 fit ex materia corporali nisi per aliquam materiae transmutationem. |
| 811 Sed omnis transmutatio corporalis causatur ex motu caelestis | |
| 812 corporis, qui est primus motuum. Cum igitur corpus humanum sit | |
| 813 productum ex materia corporali, videtur quod ad eius formationem | |
| 53 | 814 aliquid operatum fuerit corpus caeleste.</p><p title="I q. 91 a. 2 arg. 4"><a name="32293"><span class="ref">[32293] Iª q. 91 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 815 Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., quod homo factus est |
| 816 secundum corpus, in operibus sex dierum, secundum causales rationes | |
| 817 quas Deus inseruit creaturae corporali; postmodum vero fuit | |
| 818 formatum in actu. Sed quod praeexistit in corporali creatura | |
| 819 secundum causales rationes, per aliquam virtutem corpoream produci | |
| 820 potest. Ergo corpus humanum productum est aliqua virtute creata, et | |
| 53 | 821 non immediate a Deo.</p><p title="I q. 91 a. 2 s. c."><a name="32294"><span class="ref">[32294] Iª q. 91 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 822 quod dicitur Eccli. XVII, <i>Deus de terra creavit hominem</i>.</p><p title="I q. 91 a. 2 co."><a name="32295"><span class="ref">[32295] Iª q. 91 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 823 quod prima formatio humani corporis non potuit esse per aliquam |
| 824 virtutem creatam, sed immediate a Deo. Posuerunt siquidem aliqui | |
| 825 formas quae sunt in materia corporali, a quibusdam formis | |
| 826 immaterialibus derivari. Sed hanc opinionem repellit philosophus, | |
| 827 in VII Metaphys., per hoc quod formis non competit per se fieri, | |
| 828 sed composito, ut supra expositum est; et quia oportet agens esse | |
| 829 simile facto non convenit quod forma pura, quae est sine materia, | |
| 830 producat formam quae est in materia, quae non fit nisi per hoc quod | |
| 831 compositum fit. Et ideo oportet quod forma quae est in materia, sit | |
| 832 causa formae quae est in materia, secundum quod compositum a | |
| 833 composito generatur. Deus autem, quamvis omnino sit immaterialis, | |
| 834 tamen solus est qui sua virtute materiam producere potest creando. | |
| 835 Unde ipsius solius est formam producere in materia absque | |
| 836 adminiculo praecedentis formae materialis. Et propter hoc, Angeli | |
| 837 non possunt transmutare corpora ad formam aliquam, nisi adhibitis | |
| 838 seminibus quibusdam, ut Augustinus dicit in III de Trin. Quia | |
| 839 igitur corpus humanum nunquam formatum fuerat, cuius virtute per | |
| 840 viam generationis aliud simile in specie formaretur, necesse fuit | |
| 53 | 841 quod primum corpus hominis immediate formaretur a Deo.</p><p title="I q. 91 a. 2 ad 1"><a name="32296"><span class="ref">[32296] Iª q. 91 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 842 dicendum quod, etsi Angeli aliquod ministerium Deo exhibeant in his |
| 843 quae circa corpora operatur; aliqua tamen Deus in creatura corporea | |
| 844 facit, quae nullo modo Angeli facere possunt; sicut quod suscitat | |
| 845 mortuos, et illuminat caecos. Secundum quam virtutem etiam corpus | |
| 846 primi hominis de limo terrae formavit. Potuit tamen fieri ut | |
| 847 aliquod ministerium in formatione corporis primi hominis Angeli | |
| 848 exhiberent; sicut exhibebunt in ultima resurrectione, pulveres | |
| 53 | 849 colligendo.</p><p title="I q. 91 a. 2 ad 2"><a name="32297"><span class="ref">[32297] Iª q. 91 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 850 dicendum quod animalia perfecta, quae generantur ex semine, non |
| 851 possunt generari per solam virtutem caelestis corporis, ut Avicenna | |
| 852 fingit; licet ad eorum generationem naturalem cooperetur virtus | |
| 853 caelestis corporis, prout philosophus dicit, in II Physic., quod | |
| 854 <i>homo generat hominem ex materia, et sol</i>. Et exinde est quod | |
| 855 exigitur locus temperatus ad generationem hominum et aliorum | |
| 856 animalium perfectorum. Sufficit autem virtus caelestium corporum ad | |
| 857 generandum quaedam animalia imperfectiora ex materia disposita, | |
| 858 manifestum est enim quod plura requiruntur ad productionem rei | |
| 53 | 859 perfectae, quam ad productionem rei imperfectae.</p><p title="I q. 91 a. 2 ad 3"><a name="32298"><span class="ref">[32298] Iª q. 91 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 860 dicendum quod motus caeli est causa transmutationum naturalium, non |
| 861 tamen transmutationum quae fiunt praeter naturae ordinem, et sola | |
| 862 virtute divina, sicut quod mortui resuscitantur, quod caeci | |
| 863 illuminantur. Quibus est simile quod homo ex limo terrae | |
| 53 | 864 formatur.</p><p title="I q. 91 a. 2 ad 4"><a name="32299"><span class="ref">[32299] Iª q. 91 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 865 dicendum quod secundum rationes causales in creaturis dicitur |
| 866 aliquid praeexistere dupliciter. Uno modo, secundum potentiam | |
| 867 activam et passivam, ut non solum ex materia praeexistenti fieri | |
| 868 possit, sed etiam ut aliqua praeexistens creatura hoc facere | |
| 869 possit. Alio modo, secundum potentiam passivam tantum, ut scilicet | |
| 870 de materia praeexistenti fieri possit a Deo. Et hoc modo, secundum | |
| 871 Augustinum, corpus hominis praeextitit in operibus productis | |
| 53 | 872 secundum causales rationes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 91 a. 3 arg. 1"><a name="32300"><span class="ref">[32300] Iª q. 91 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 873 proceditur. Videtur quod corpus hominis non habuerit convenientem |
| 874 dispositionem. Cum enim homo sit nobilissimum animalium, corpus | |
| 875 hominis debuit esse dispositum optime ad ea quae sunt propria | |
| 876 animalis, scilicet ad sensum et motum. Sed quaedam animalia | |
| 877 inveniuntur acutioris sensus quam homo, et velocioris motus; sicut | |
| 878 canes melius odorant, et aves velocius moventur. Ergo corpus | |
| 53 | 879 hominis non est convenienter dispositum.</p><p title="I q. 91 a. 3 arg. 2"><a name="32301"><span class="ref">[32301] Iª q. 91 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 880 perfectum est cui nihil deest. Sed plura desunt humano corpori quam |
| 881 corporibus aliorum animalium, quae habent tegumenta et arma | |
| 882 naturalia ad sui protectionem, quae homini desunt. Ergo corpus | |
| 53 | 883 humanum est imperfectissime dispositum.</p><p title="I q. 91 a. 3 arg. 3"><a name="32302"><span class="ref">[32302] Iª q. 91 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 884 plus distat a plantis quam ab animalibus brutis. Sed plantae habent |
| 885 staturam rectam; animalia autem bruta pronam. Ergo homo non debuit | |
| 53 | 886 habere staturam rectam.</p><p title="I q. 91 a. 3 s. c."><a name="32303"><span class="ref">[32303] Iª q. 91 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 887 quod dicitur Eccle. VII, <i>Deus fecit hominem rectum</i>.</p><p title="I q. 91 a. 3 co."><a name="32304"><span class="ref">[32304] Iª q. 91 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 888 quod omnes res naturales productae sunt ab arte divina, unde sunt |
| 889 quodammodo artificiata ipsius Dei. Quilibet autem artifex intendit | |
| 890 suo operi dispositionem optimam inducere, non simpliciter, sed per | |
| 891 comparationem ad finem. Et si talis dispositio habet secum | |
| 892 adiunctum aliquem defectum, artifex non curat. Sicut artifex qui | |
| 893 facit serram ad secandum, facit eam ex ferro, ut sit idonea ad | |
| 894 secandum; nec curat eam facere ex vitro, quae est pulchrior | |
| 895 materia, quia talis pulchritudo esset impedimentum finis. Sic | |
| 896 igitur Deus unicuique rei naturali dedit optimam dispositionem, non | |
| 897 quidem simpliciter, sed secundum ordinem ad proprium finem. Et hoc | |
| 898 est quod philosophus dicit, in II Physic., <i>et quia dignius est | |
| 899 sic, non tamen simpliciter, sed ad uniuscuiusque substantiam</i>. | |
| 900 Finis autem proximus humani corporis est anima rationalis et | |
| 901 operationes ipsius, materia enim est propter formam, et instrumenta | |
| 902 propter actiones agentis. Dico ergo quod Deus instituit corpus | |
| 903 humanum in optima dispositione secundum convenientiam ad talem | |
| 904 formam et ad tales operationes. Et si aliquis defectus in | |
| 905 dispositione humani corporis esse videtur, considerandum est quod | |
| 906 talis defectus sequitur ex necessitate materiae, ad ea quae | |
| 907 requiruntur in corpore ut sit debita proportio ipsius ad animam et | |
| 53 | 908 ad animae operationes.</p><p title="I q. 91 a. 3 ad 1"><a name="32305"><span class="ref">[32305] Iª q. 91 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 909 dicendum quod tactus, qui est fundamentum aliorum sensuum, est |
| 910 perfectior in homine quam in aliquo alio animali, et propter hoc | |
| 911 oportuit quod homo haberet temperatissimam complexionem inter omnia | |
| 912 animalia. Praecedit etiam homo omnia alia animalia, quantum ad | |
| 913 vires sensitivas interiores; sicut ex supra dictis apparet. Ex | |
| 914 quadam autem necessitate contingit quod, quantum ad aliquos | |
| 915 exteriores sensus, homo ab aliis animalibus deficiat. Sicut homo, | |
| 916 inter omnia animalia, habet pessimum olfactum. Necessarium enim | |
| 917 fuit quod homo, inter omnia animalia, respectu sui corporis haberet | |
| 918 maximum cerebrum, tum ut liberius in eo perficerentur operationes | |
| 919 interiorum virium sensitivarum, quae sunt necessariae ad | |
| 920 intellectus operationem, ut supra dictum est; tum etiam ut | |
| 921 frigiditas cerebri temperaret calorem cordis, quem necesse est in | |
| 922 homine abundare, ad hoc quod homo sit rectae staturae. Magnitudo | |
| 923 autem cerebri, propter eius humiditatem, est impedimentum olfactus, | |
| 924 qui requirit siccitatem. Et similiter potest assignari ratio quare | |
| 925 quaedam animalia sunt acutioris visus et subtilioris auditus quam | |
| 926 homo, propter impedimentum horum sensuum quod necesse est consequi | |
| 927 in homine ex perfecta complexionis aequalitate. Et eadem etiam | |
| 928 ratio est assignanda de hoc quod quaedam animalia sunt homine | |
| 929 velociora, cui excellentiae velocitatis repugnat aequalitas humanae | |
| 53 | 930 complexionis.</p><p title="I q. 91 a. 3 ad 2"><a name="32306"><span class="ref">[32306] Iª q. 91 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 931 dicendum quod cornua et ungulae, quae sunt quorundam animalium |
| 932 arma, et spissitudo corii, et multitudo pilorum aut plumarum, quae | |
| 933 sunt tegumenta animalium, attestantur abundantiae terrestris | |
| 934 elementi; quae repugnat aequalitati et teneritudini complexionis | |
| 935 humanae. Et ideo haec homini non competebant. Sed loco horum habet | |
| 936 rationem et manus, quibus potest parare sibi arma et tegumenta et | |
| 937 alia vitae necessaria, infinitis modis. Unde et manus, in III de | |
| 938 anima, dicitur organum organorum. Et hoc etiam magis competebat | |
| 939 rationali naturae, quae est infinitarum conceptionum, ut haberet | |
| 53 | 940 facultatem infinita instrumenta sibi parandi.</p><p title="I q. 91 a. 3 ad 3"><a name="32307"><span class="ref">[32307] Iª q. 91 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 941 dicendum quod habere staturam rectam conveniens fuit homini propter |
| 942 quatuor. Primo quidem, quia sensus sunt dati homini non solum ad | |
| 943 vitae necessaria procuranda, sicut aliis animalibus; sed etiam ad | |
| 944 cognoscendum. Unde, cum cetera animalia non delectentur in | |
| 945 sensibilibus nisi per ordinem ad cibos et venerea, solus homo | |
| 946 delectatur in ipsa pulchritudine sensibilium secundum seipsam. Et | |
| 947 ideo, quia sensus praecipue vigent in facie, alia animalia habent | |
| 948 faciem pronam ad terram, quasi ad cibum quaerendum et providendum | |
| 949 sibi de victu, homo vero habet faciem erectam, ut per sensus, et | |
| 950 praecipue per visum, qui est subtilior et plures differentias rerum | |
| 951 ostendit, libere possit ex omni parte sensibilia cognoscere, et | |
| 952 caelestia et terrena, ut ex omnibus intelligibilem colligat | |
| 953 veritatem. Secundo, ut interiores vires liberius suas operationes | |
| 954 habeant, dum cerebrum, in quo quodammodo perficiuntur, non est | |
| 955 depressum, sed super omnes partes corporis elevatum. Tertio, quia | |
| 956 oporteret quod, si homo haberet pronam staturam, uteretur manibus | |
| 957 loco anteriorum pedum. Et sic utilitas manuum ad diversa opera | |
| 958 perficienda cessaret. Quarto, quia, si haberet pronam staturam, et | |
| 959 uteretur manibus loco anteriorum pedum, oporteret quod cibum | |
| 960 caperet ore. Et ita haberet os oblongum, et labia dura et grossa, | |
| 961 et linguam etiam duram, ne ab exterioribus laederetur, sicut patet | |
| 962 in aliis animalibus. Et talis dispositio omnino impediret | |
| 963 locutionem, quae est proprium opus rationis. Et tamen homo staturam | |
| 964 rectam habens, maxime distat a plantis. Nam homo habet superius | |
| 965 sui, idest caput, versus superius mundi, et inferius sui versus | |
| 966 inferius mundi, et ideo est optime dispositus secundum | |
| 967 dispositionem totius. Plantae vero habent superius sui versus | |
| 968 inferius mundi (nam radices sunt ori proportionales), inferius | |
| 969 autem sui versus superius mundi. Animalia vero bruta medio modo, | |
| 970 nam superius animalis est pars qua accipit alimentum, inferius | |
| 53 | 971 autem est pars qua emittit superfluum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 91 a. 4 arg. 1"><a name="32308"><span class="ref">[32308] Iª q. 91 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 972 proceditur. Videtur quod inconvenienter corporis humani productio |
| 973 in Scriptura describatur. Sicut enim corpus humanum est factum a | |
| 974 Deo, ita et alia opera sex dierum. Sed in aliis operibus dicitur, | |
| 975 <i>dixit Deus, fiat, et factum est</i>. Ergo similiter dici debuit | |
| 53 | 976 de hominis productione.</p><p title="I q. 91 a. 4 arg. 2"><a name="32309"><span class="ref">[32309] Iª q. 91 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 977 corpus humanum a Deo immediate est factum, ut supra dictum est. |
| 53 | 978 Ergo inconvenienter dicitur, faciamus hominem.</p><p title="I q. 91 a. 4 arg. 3"><a name="32310"><span class="ref">[32310] Iª q. 91 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, forma |
| 28 | 979 humani corporis est ipsa anima, quae est spiraculum vitae. |
| 980 Inconvenienter ergo, postquam dixerat, <i>formavit Deus hominem de | |
| 981 limo terrae</i>, subiunxit, <i>et inspiravit in faciem eius | |
| 53 | 982 spiraculum vitae</i>.</p><p title="I q. 91 a. 4 arg. 4"><a name="32311"><span class="ref">[32311] Iª q. 91 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 983 anima, quae est spiraculum vitae, est in toto corpore, et |
| 984 principaliter in corde. Non ergo debuit dicere, quod <i>inspiravit | |
| 53 | 985 in faciem eius spiraculum vitae</i>.</p><p title="I q. 91 a. 4 arg. 5"><a name="32312"><span class="ref">[32312] Iª q. 91 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, sexus |
| 28 | 986 masculinus et femininus pertinent ad corpus, imago vero Dei ad |
| 987 animam. Sed anima, secundum Augustinum, fuit facta ante corpus. | |
| 988 Inconvenienter ergo cum dixisset, <i>ad imaginem suam fecit | |
| 53 | 989 illum</i>, addidit, <i>masculum et feminam creavit eos</i>.</p><p title="I q. 91 a. 4 s. c."><a name="32313"><span class="ref">[32313] Iª q. 91 a. 4 s. c.</span></a> In contrarium est |
| 990 auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 91 a. 4 ad 1"><a name="32314"><span class="ref">[32314] Iª q. 91 a. 4 ad 1</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 991 ad primum quod, sicut Augustinus dicit in VI super Gen. ad Litt., |
| 992 non in hoc praeeminet homo aliis rebus, quod Deus ipse fecit | |
| 993 hominem, quasi alia ipse non fecerit; cum scriptum sit, <i>opera | |
| 994 manuum tuarum sunt caeli</i>, et alibi, <i>aridam fundaverunt manus | |
| 995 eius</i>, sed in hoc quod ad imaginem Dei factus est homo. Utitur | |
| 996 tamen Scriptura in productione hominis speciali modo loquendi, ad | |
| 997 ostendendum quod alia propter hominem facta sunt. Ea enim quae | |
| 998 principaliter intendimus, cum maiori deliberatione et studio | |
| 53 | 999 consuevimus facere.</p><p title="I q. 91 a. 4 ad 2"><a name="32315"><span class="ref">[32315] Iª q. 91 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1000 dicendum quod non est intelligendum Deum Angelis dixisse, faciamus |
| 1001 hominem; ut quidam perverse intellexerunt. Sed hoc dicitur ad | |
| 1002 significandum pluralitatem divinarum personarum, quarum imago | |
| 53 | 1003 expressius invenitur in homine.</p><p title="I q. 91 a. 4 ad 3"><a name="32316"><span class="ref">[32316] Iª q. 91 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1004 dicendum quod quidam intellexerunt corpus hominis prius tempore |
| 1005 formatum, et postmodum Deum formato iam corpori animam infudisse. | |
| 1006 Sed contra rationem perfectionis primae institutionis rerum est, | |
| 1007 quod Deus vel corpus sine anima, vel animam sine corpore fecerit, | |
| 1008 cum utrumque sit pars humanae naturae. Et hoc etiam est magis | |
| 1009 inconveniens de corpore, quod dependet ex anima, et non e converso. | |
| 1010 Et ideo ad hoc excludendum, quidam posuerunt quod, cum dicitur, | |
| 1011 formavit Deus hominem, intelligitur productio corporis simul cum | |
| 1012 anima; quod autem additur, et inspiravit in faciem eius spiraculum | |
| 1013 vitae, intelligitur de spiritu sancto; sicut et dominus insufflavit | |
| 1014 in apostolos, dicens, accipite spiritum sanctum, Ioan. XX. Sed haec | |
| 1015 expositio, ut dicit Augustinus in libro de Civ. Dei, excluditur per | |
| 1016 verba Scripturae. Nam subditur ad praedicta, <i>et factus est homo | |
| 1017 in animam viventem</i>, quod apostolus, I ad Cor. XV, non ad vitam | |
| 1018 spiritualem, sed ad vitam animalem refert. Per spiraculum ergo | |
| 1019 vitae intelligitur anima, ut sic quod dicitur, <i>inspiravit in | |
| 1020 faciem eius spiraculum vitae</i>, sit quasi expositio eius quod | |
| 53 | 1021 praemiserat; nam anima est corporis forma.</p><p title="I q. 91 a. 4 ad 4"><a name="32317"><span class="ref">[32317] Iª q. 91 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1022 dicendum quod, quia operationes vitae magis manifestantur in facie |
| 1023 hominis, propter sensus ibi existentes; ideo dicit in faciem | |
| 53 | 1024 hominis inspiratum esse spiraculum vitae.</p><p title="I q. 91 a. 4 ad 5"><a name="32318"><span class="ref">[32318] Iª q. 91 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1025 dicendum quod, secundum Augustinum, omnia opera sex dierum simul |
| 1026 sunt facta. Unde animam primi hominis, quam ponit simul factam cum | |
| 1027 Angelis, non ponit factam ante sextum diem; sed in ipso sexto die | |
| 1028 ponit esse factam et animam primi hominis in actu, et corpus eius | |
| 1029 secundum rationes causales. Alii vero doctores ponunt et animam et | |
| 59 | 1030 corpus hominis factum sexto die in actu.</p></div></div><div id="q92" class="q"><h2>Quaestio 92</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 92 pr."><a name="32319"><span class="ref">[32319] |
| 53 | 1031 Iª q. 92 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 1032 productione mulieris. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 1033 in illa rerum productione debuerit mulier produci. Secundo, utrum | |
| 1034 debuerit fieri de viro. Tertio, utrum de costa viri. Quarto, utrum | |
| 53 | 1035 facta fuerit immediate a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 92 a. 1 arg. 1"><a name="32320"><span class="ref">[32320] Iª q. 92 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1036 proceditur. Videtur quod mulier non debuit produci in prima rerum |
| 1037 productione. Dicit enim philosophus, in libro de Generat. Animal., | |
| 1038 quod <i>femina est mas occasionatus</i>. Sed nihil occasionatum et | |
| 1039 deficiens debuit esse in prima rerum institutione. Ergo in illa | |
| 53 | 1040 prima rerum institutione mulier producenda non fuit.</p><p title="I q. 92 a. 1 arg. 2"><a name="32321"><span class="ref">[32321] Iª q. 92 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1041 subiectio et minoratio ex peccato est subsecuta, nam, ad mulierem |
| 1042 dictum est post peccatum, Gen. III, <i>sub viri potestate eris</i>; | |
| 1043 et Gregorius dicit quod, <i>ubi non delinquimus, omnes pares | |
| 1044 sumus</i>. Sed mulier naturaliter est minoris virtutis et | |
| 1045 dignitatis quam vir, semper enim honorabilius est agens patiente, | |
| 1046 ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt. Ergo non debuit mulier | |
| 53 | 1047 produci in prima rerum productione ante peccatum.</p><p title="I q. 92 a. 1 arg. 3"><a name="32322"><span class="ref">[32322] Iª q. 92 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1048 occasiones peccatorum sunt amputandae. Sed Deus praescivit quod |
| 1049 mulier esset futura viro in occasionem peccati. Ergo non debuit | |
| 53 | 1050 mulierem producere.</p><p title="I q. 92 a. 1 s. c."><a name="32323"><span class="ref">[32323] Iª q. 92 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1051 quod dicitur Gen. II, <i>non est bonum hominem esse solum; faciamus |
| 53 | 1052 ei adiutorium simile sibi</i>.</p><p title="I q. 92 a. 1 co."><a name="32324"><span class="ref">[32324] Iª q. 92 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1053 quod necessarium fuit feminam fieri, sicut Scriptura dicit, in |
| 1054 adiutorium viri, non quidem in adiutorium alicuius alterius operis, | |
| 1055 ut quidam dixerunt, cum ad quodlibet aliud opus convenientius | |
| 1056 iuvari possit vir per alium virum quam per mulierem; sed in | |
| 1057 adiutorium generationis. Quod manifestius videri potest, si in | |
| 1058 viventibus modus generationis consideretur. Sunt enim quaedam | |
| 1059 viventia, quae in seipsis non habent virtutem activam generationis, | |
| 1060 sed ab agente alterius speciei generantur; sicut plantae et | |
| 1061 animalia quae generantur sine semine ex materia convenienti per | |
| 1062 virtutem activam caelestium corporum. Quaedam vero habent virtutem | |
| 1063 generationis activam et passivam coniunctam; sicut accidit in | |
| 1064 plantis quae generantur ex semine. Non enim est in plantis aliquod | |
| 1065 nobilius opus vitae quam generatio, unde convenienter omni tempore | |
| 1066 in eis virtuti passivae coniungitur virtus activa generationis. | |
| 1067 Animalibus vero perfectis competit virtus activa generationis | |
| 1068 secundum sexum masculinum, virtus vero passiva secundum sexum | |
| 1069 femininum. Et quia est aliquod opus vitae nobilius in animalibus | |
| 1070 quam generatio, ad quod eorum vita principaliter ordinatur; ideo | |
| 1071 non omni tempore sexus masculinus feminino coniungitur in | |
| 1072 animalibus perfectis, sed solum tempore coitus; ut imaginemur per | |
| 1073 coitum sic fieri unum ex mare et femina, sicut in planta omni | |
| 1074 tempore coniunguntur vis masculina et feminina, etsi in quibusdam | |
| 1075 plus abundet una harum, in quibusdam plus altera. Homo autem adhuc | |
| 1076 ordinatur ad nobilius opus vitae, quod est intelligere. Et ideo | |
| 1077 adhuc in homine debuit esse maiori ratione distinctio utriusque | |
| 1078 virtutis, ut seorsum produceretur femina a mare, et tamen | |
| 1079 carnaliter coniungerentur in unum ad generationis opus. Et ideo | |
| 1080 statim post formationem mulieris, dicitur Gen. II, <i>erunt duo in | |
| 53 | 1081 carne una</i>.</p><p title="I q. 92 a. 1 ad 1"><a name="32325"><span class="ref">[32325] Iª q. 92 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1082 dicendum quod per respectum ad naturam particularem, femina est |
| 1083 aliquid deficiens et occasionatum. Quia virtus activa quae est in | |
| 1084 semine maris, intendit producere sibi simile perfectum, secundum | |
| 1085 masculinum sexum, sed quod femina generetur, hoc est propter | |
| 1086 virtutis activae debilitatem, vel propter aliquam materiae | |
| 1087 indispositionem, vel etiam propter aliquam transmutationem ab | |
| 1088 extrinseco, puta a ventis Australibus, qui sunt humidi, ut dicitur | |
| 1089 in libro de Generat. Animal. Sed per comparationem ad naturam | |
| 1090 universalem, femina non est aliquid occasionatum, sed est de | |
| 1091 intentione naturae ad opus generationis ordinata. Intentio autem | |
| 1092 naturae universalis dependet ex Deo, qui est universalis auctor | |
| 1093 naturae. Et ideo instituendo naturam, non solum marem, sed etiam | |
| 53 | 1094 feminam produxit.</p><p title="I q. 92 a. 1 ad 2"><a name="32326"><span class="ref">[32326] Iª q. 92 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1095 dicendum quod duplex est subiectio. Una servilis, secundum quam |
| 1096 praesidens utitur subiecto ad sui ipsius utilitatem et talis | |
| 1097 subiectio introducta est post peccatum. Est autem alia subiectio | |
| 1098 oeconomica vel civilis, secundum quam praesidens utitur subiectis | |
| 1099 ad eorum utilitatem et bonum. Et ista subiectio fuisset etiam ante | |
| 1100 peccatum, defuisset enim bonum ordinis in humana multitudine, si | |
| 1101 quidam per alios sapientiores gubernati non fuissent. Et sic ex | |
| 1102 tali subiectione naturaliter femina subiecta est viro, quia | |
| 1103 naturaliter in homine magis abundat discretio rationis. Nec | |
| 1104 inaequalitas hominum excluditur per innocentiae statum, ut infra | |
| 53 | 1105 dicetur.</p><p title="I q. 92 a. 1 ad 3"><a name="32327"><span class="ref">[32327] Iª q. 92 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1106 dicendum quod, si omnia ex quibus homo sumpsit occasionem peccandi, |
| 1107 Deus subtraxisset a mundo, remansisset universum imperfectum. Nec | |
| 1108 debuit bonum commune tolli, ut vitaretur particulare malum, | |
| 1109 praesertim cum Deus sit adeo potens, ut quodlibet malum possit | |
| 53 | 1110 ordinare in bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 92 a. 2 arg. 1"><a name="32328"><span class="ref">[32328] Iª q. 92 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1111 proceditur. Videtur quod mulier non debuit fieri ex viro. Sexus |
| 1112 enim communis est homini et aliis animalibus. Sed in aliis | |
| 1113 animalibus feminae non sunt factae ex maribus. Ergo nec in homine | |
| 53 | 1114 fieri debuit.</p><p title="I q. 92 a. 2 arg. 2"><a name="32329"><span class="ref">[32329] Iª q. 92 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, eorum |
| 28 | 1115 quae sunt eiusdem speciei, eadem est materia. Sed mas et femina |
| 1116 sunt eiusdem speciei. Cum igitur vir fuerit factus ex limo terrae, | |
| 53 | 1117 ex eodem debuit fieri femina, et non ex viro.</p><p title="I q. 92 a. 2 arg. 3"><a name="32330"><span class="ref">[32330] Iª q. 92 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1118 mulier facta est in adiutorium viro ad generationem. Sed nimia |
| 1119 propinquitas reddit personam ad hoc ineptam, unde personae | |
| 1120 propinquae a matrimonio excluduntur, ut patet Levit. XVIII. Ergo | |
| 53 | 1121 mulier non debuit fieri ex viro.</p><p title="I q. 92 a. 2 s. c."><a name="32331"><span class="ref">[32331] Iª q. 92 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1122 quod dicitur Eccli. XVII, creavit ex ipso, scilicet viro, |
| 53 | 1123 adiutorium sibi simile, idest mulierem.</p><p title="I q. 92 a. 2 co."><a name="32332"><span class="ref">[32332] Iª q. 92 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1124 quod conveniens fuit mulierem, in prima rerum institutione, ex viro |
| 1125 formari, magis quam in aliis animalibus. Primo quidem, ut in hoc | |
| 1126 quaedam dignitas primo homini servaretur, ut, secundum Dei | |
| 1127 similitudinem, esset ipse principium totius suae speciei, sicut | |
| 1128 Deus est principium totius universi. Unde et Paulus dicit, Act. | |
| 1129 XVII, quod <i>Deus fecit ex uno omne genus hominum</i>. Secundo, ut | |
| 1130 vir magis diligeret mulierem, et ei inseparabilius inhaereret, dum | |
| 1131 cognosceret eam ex se esse productam. Unde dicitur Gen. II, <i>de | |
| 1132 viro sumpta est, quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et | |
| 1133 adhaerebit uxori suae</i>. Et hoc maxime necessarium fuit in specie | |
| 1134 humana, in qua mas et femina commanent per totam vitam, quod non | |
| 1135 contingit in aliis animalibus. Tertio quia, ut philosophus dicit in | |
| 1136 VIII Ethic., mas et femina coniunguntur in hominibus non solum | |
| 1137 propter necessitatem generationis, ut in aliis animalibus; sed | |
| 1138 etiam propter domesticam vitam, in qua sunt alia opera viri et | |
| 1139 feminae, et in qua vir est caput mulieris. Unde convenienter ex | |
| 1140 viro formata est femina, sicut ex suo principio. Quarto est ratio | |
| 1141 sacramentalis; figuratur enim per hoc quod Ecclesia a Christo sumit | |
| 1142 principium. Unde apostolus dicit, ad Ephes. V, <i>sacramentum hoc | |
| 53 | 1143 magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia</i>.</p><p title="I q. 92 a. 2 ad 1"><a name="32333"><span class="ref">[32333] Iª q. 92 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 1144 responsio ad primum.</p><p title="I q. 92 a. 2 ad 2"><a name="32334"><span class="ref">[32334] Iª q. 92 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1145 dicendum quod materia est ex qua aliquid fit. Natura autem creata |
| 1146 habet determinatum principium; et, cum sit determinata ad unum, | |
| 1147 etiam habet determinatum processum, unde ex determinata materia | |
| 1148 producit aliquid in determinata specie. Sed virtus divina, cum sit | |
| 1149 infinita, potest idem secundum speciem ex quacumque materia facere; | |
| 53 | 1150 sicut virum ex limo terrae, et mulierem ex viro.</p><p title="I q. 92 a. 2 ad 3"><a name="32335"><span class="ref">[32335] Iª q. 92 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1151 dicendum quod ex naturali generatione contrahitur quaedam |
| 1152 propinquitas quae matrimonium impedit. Sed mulier non est producta | |
| 1153 a viro per naturalem generationem, sed sola virtute divina, unde | |
| 53 | 1154 Eva non dicitur filia Adae. Et propter hoc, ratio non sequitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 92 a. 3 arg. 1"><a name="32336"><span class="ref">[32336] Iª q. 92 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1155 proceditur. Videtur quod mulier non debuerit formari de costa viri. |
| 1156 Costa enim viri fuit multo minor quam corpus mulieris. Sed ex | |
| 1157 minori non potest fieri maius, nisi vel per additionem, quod si | |
| 1158 fuisset, magis ex illo addito mulier formata diceretur quam de | |
| 1159 costa; vel etiam per rarefactionem, quia, ut dicit Augustinus, | |
| 1160 super Gen. ad Litt., <i>non est possibile ut aliquod corpus | |
| 1161 crescat, nisi rarescat</i>. Non autem invenitur corpus mulieris | |
| 1162 rarius quam viri, ad minus in ea proportione quam habet costa ad | |
| 53 | 1163 corpus Evae. Ergo Eva non fuit formata de costa Adae.</p><p title="I q. 92 a. 3 arg. 2"><a name="32337"><span class="ref">[32337] Iª q. 92 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1164 operibus primo creatis non fuit aliquid superfluum. Costa ergo Adae |
| 1165 fuit de perfectione corporis eius. Ergo, ea subtracta, remansit | |
| 53 | 1166 imperfectum. Quod videtur inconveniens.</p><p title="I q. 92 a. 3 arg. 3"><a name="32338"><span class="ref">[32338] Iª q. 92 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, costa |
| 28 | 1167 non potest separari ab homine sine dolore. Sed dolor non fuit ante |
| 1168 peccatum. Ergo costa non debuit separari a viro, ut ex ea mulier | |
| 53 | 1169 formaretur.</p><p title="I q. 92 a. 3 s. c."><a name="32339"><span class="ref">[32339] Iª q. 92 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1170 quod dicitur Gen. II, <i>aedificavit dominus Deus costam quam |
| 53 | 1171 tulerat de Adam, in mulierem</i>.</p><p title="I q. 92 a. 3 co."><a name="32340"><span class="ref">[32340] Iª q. 92 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1172 quod conveniens fuit mulierem formari de costa viri. Primo quidem, |
| 1173 ad significandum quod inter virum et mulierem debet esse socialis | |
| 1174 coniunctio. Neque enim mulier debet dominari in virum, et ideo non | |
| 1175 est formata de capite. Neque debet a viro despici, tanquam | |
| 1176 serviliter subiecta, et ideo non est formata de pedibus. Secundo, | |
| 1177 propter sacramentum, quia de latere Christi dormientis in cruce | |
| 1178 fluxerunt sacramenta, idest sanguis et aqua, quibus est Ecclesia | |
| 53 | 1179 instituta.</p><p title="I q. 92 a. 3 ad 1"><a name="32341"><span class="ref">[32341] Iª q. 92 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1180 dicendum quod quidam dicunt per multiplicationem materiae absque |
| 1181 alterius additione, formatum fuisse corpus mulieris; ad modum quo | |
| 1182 dominus quinque panes multiplicavit. Sed hoc est omnino | |
| 1183 impossibile. Multiplicatio enim praedicta aut accidit secundum | |
| 1184 transmutationem substantiae ipsius materiae; aut secundum | |
| 1185 transmutationem dimensionum eius. Non autem secundum | |
| 1186 transmutationem substantiae ipsius materiae, tum quia materia in se | |
| 1187 considerata, est omnino intransmutabilis, utpote existens in | |
| 1188 potentia, et habens solum rationem subiecti; tum etiam quia | |
| 1189 multitudo et magnitudo sunt praeter essentiam ipsius materiae. Et | |
| 1190 ideo nullo modo potest multiplicatio materiae intelligi, eadem | |
| 1191 materia manente absque additione, nisi per hoc quod maiores | |
| 1192 dimensiones accipiat. Hoc autem est rarefieri, scilicet materiam | |
| 1193 eandem accipere maiores dimensiones, ut philosophus dicit in IV | |
| 1194 Physic. Dicere ergo materiam multiplicari absque rarefactione, est | |
| 1195 ponere contradictoria simul, scilicet definitionem absque definito. | |
| 1196 Unde, cum non appareat rarefactio in talibus multiplicationibus, | |
| 1197 necesse est ponere additionem materiae, vel per creationem; vel, | |
| 1198 quod probabilius est, per conversionem. Unde Augustinus dicit, | |
| 1199 super Ioan., quod <i>hoc modo Christus ex quinque panibus satiavit | |
| 1200 quinque millia hominum, quomodo ex paucis granis producit | |
| 1201 multitudinem segetum</i>; quod fit per conversionem alimenti. | |
| 1202 Dicitur tamen vel ex quinque panibus turbas pavisse, vel ex costa | |
| 1203 mulierem formasse, quia additio facta est ad materiam | |
| 53 | 1204 praeexistentem costae vel panum.</p><p title="I q. 92 a. 3 ad 2"><a name="32342"><span class="ref">[32342] Iª q. 92 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1205 dicendum quod costa illa fuit de perfectione Adae, non prout erat |
| 1206 individuum quoddam, sed prout erat principium speciei, sicut semen | |
| 1207 est de perfectione generantis, quod operatione naturali cum | |
| 1208 delectatione resolvitur. Unde multo magis virtute divina corpus | |
| 53 | 1209 mulieris potuit de costa viri formari absque dolore.</p><p title="I q. 92 a. 3 ad 3"><a name="32343"><span class="ref">[32343] Iª q. 92 a. 3 ad 3</span></a> Et per hoc patet |
| 1210 solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 92 a. 4 arg. 1"><a name="32344"><span class="ref">[32344] Iª q. 92 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 1211 proceditur. Videtur quod mulier non fuerit immediate formata a Deo. |
| 1212 Nullum enim individuum ex simili secundum speciem productum, fit | |
| 1213 immediate a Deo. Sed mulier facta est de viro, qui est eiusdem | |
| 53 | 1214 speciei cum ipsa. Ergo non est facta immediate a Deo.</p><p title="I q. 92 a. 4 arg. 2"><a name="32345"><span class="ref">[32345] Iª q. 92 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1215 Augustinus dicit, III de Trin., quod corporalia dispensantur a Deo |
| 1216 per Angelos. Sed corpus mulieris ex materia corporali est formatum. | |
| 1217 Ergo est factum per ministerium Angelorum, et non immediate a | |
| 53 | 1218 Deo.</p><p title="I q. 92 a. 4 arg. 3"><a name="32346"><span class="ref">[32346] Iª q. 92 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 1219 quae praeextiterunt in creaturis secundum rationes causales, |
| 1220 producuntur virtute alicuius creaturae, et non immediate a Deo. Sed | |
| 1221 secundum causales rationes corpus mulieris in primis operibus | |
| 1222 productum fuit, ut Augustinus dicit IX super Gen. ad Litt. Ergo non | |
| 53 | 1223 fuit producta mulier immediate a Deo.</p><p title="I q. 92 a. 4 s. c."><a name="32347"><span class="ref">[32347] Iª q. 92 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1224 quod Augustinus dicit, in eodem libro, <i>formare vel aedificare |
| 1225 costam ut mulier esset, non potuit nisi Deus, a quo universa natura | |
| 53 | 1226 subsistit</i>.</p><p title="I q. 92 a. 4 co."><a name="32348"><span class="ref">[32348] Iª q. 92 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1227 quod, sicut supra dictum est, uniuscuiusque speciei generatio |
| 1228 naturalis est ex determinata materia. Materia autem ex qua | |
| 1229 naturaliter generatur homo, est semen humanum viri vel feminae. | |
| 1230 Unde ex alia quacumque materia individuum humanae speciei generari | |
| 1231 non potest naturaliter. Solus autem Deus, qui est naturae | |
| 1232 institutor, potest praeter naturae ordinem res in esse producere. | |
| 1233 Et ideo solus Deus potuit vel virum de limo terrae, vel mulierem de | |
| 53 | 1234 costa viri formare.</p><p title="I q. 92 a. 4 ad 1"><a name="32349"><span class="ref">[32349] Iª q. 92 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1235 dicendum quod ratio illa procedit, quando individuum generatur ex |
| 53 | 1236 simili secundum speciem, generatione naturali.</p><p title="I q. 92 a. 4 ad 2"><a name="32350"><span class="ref">[32350] Iª q. 92 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1237 dicendum quod, sicut Augustinus dicit IX super Gen. ad Litt., an |
| 1238 ministerium Angeli exhibuerint Deo in formatione mulieris, | |
| 1239 nescimus, certum tamen est quod, sicut corpus viri de limo non fuit | |
| 53 | 1240 formatum per Angelos, ita nec corpus mulieris de costa viri.</p><p title="I q. 92 a. 4 ad 3"><a name="32351"><span class="ref">[32351] Iª q. 92 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1241 dicendum quod, sicut Augustinus in eodem libro dicit, <i>non habuit |
| 1242 prima rerum conditio ut femina omnino sic fieret; sed tantum hoc | |
| 1243 habuit, ut sic fieri posset</i>. Et ideo secundum causales rationes | |
| 1244 praeextitit corpus mulieris in primis operibus, non secundum | |
| 1245 potentiam activam, sed secundum potentiam passivam tantum, in | |
| 59 | 1246 ordine ad potentiam activam creatoris.</p></div></div><div id="q93" class="q"><h2>Quaestio 93</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 93 pr."><a name="32352"><span class="ref">[32352] |
| 53 | 1247 Iª q. 93 pr.</span></a> Deinde considerandum est de fine sive |
| 28 | 1248 termino productionis hominis, prout dicitur factus ad imaginem et |
| 1249 similitudinem Dei. Et circa hoc quaeruntur novem. Primo, utrum in | |
| 1250 homine sit imago Dei. Secundo, utrum imago Dei sit in | |
| 1251 irrationalibus creaturis. Tertio, utrum imago Dei sit magis in | |
| 1252 Angelo quam in homine. Quarto, utrum imago Dei sit in omni homine. | |
| 1253 Quinto, utrum in homine sit imago Dei per comparationem ad | |
| 1254 essentiam, vel ad personas divinas omnes, aut unam earum. Sexto, | |
| 1255 utrum imago Dei inveniatur in homine solum secundum mentem. | |
| 1256 Septimo, utrum imago Dei sit in homine secundum potentias, aut | |
| 1257 secundum habitus, aut actus. Octavo, utrum per comparationem ad | |
| 53 | 1258 omnia obiecta. Nono, de differentia imaginis et similitudinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 93 a. 1 arg. 1"><a name="32353"><span class="ref">[32353] Iª q. 93 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1259 proceditur. Videtur quod imago Dei non sit in homine. Dicitur enim |
| 1260 Isaiae XL, <i>cui similem fecistis Deum; aut quam imaginem ponetis | |
| 53 | 1261 ei?</i></p><p title="I q. 93 a. 1 arg. 2"><a name="32354"><span class="ref">[32354] Iª q. 93 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, esse |
| 28 | 1262 Dei imaginem est proprium primogeniti, de quo dicit apostolus, ad |
| 1263 Colos. I, <i>qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis | |
| 53 | 1264 creaturae</i>. Non ergo in homine invenitur Dei imago.</p><p title="I q. 93 a. 1 arg. 3"><a name="32355"><span class="ref">[32355] Iª q. 93 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1265 Hilarius dicit, in libro de Synod., quod <i>imago est eius rei ad |
| 1266 quam imaginatur, species indifferens</i>; et iterum dicit quod | |
| 1267 <i>imago est rei ad rem coaequandam indiscreta et unita | |
| 1268 similitudo</i>. Sed non est species indifferens Dei et hominis; nec | |
| 1269 potest esse aequalitas hominis ad Deum. Ergo in homine non potest | |
| 53 | 1270 esse imago Dei.</p><p title="I q. 93 a. 1 s. c."><a name="32356"><span class="ref">[32356] Iª q. 93 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1271 quod dicitur Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et |
| 53 | 1272 similitudinem nostram</i>.</p><p title="I q. 93 a. 1 co."><a name="32357"><span class="ref">[32357] Iª q. 93 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1273 quod, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., |
| 1274 <i>ubi est imago, continuo est et similitudo; sed ubi est | |
| 1275 similitudo, non continuo est imago</i>. Ex quo patet quod | |
| 1276 similitudo est de ratione imaginis, et quod imago aliquid addit | |
| 1277 supra rationem similitudinis, scilicet quod sit ex alio expressum, | |
| 1278 imago enim dicitur ex eo quod agitur ad imitationem alterius. Unde | |
| 1279 ovum, quantumcumque sit alteri ovo simile et aequale, quia tamen | |
| 1280 non est expressum ex illo, non dicitur imago eius. Aequalitas autem | |
| 1281 non est de ratione imaginis, quia, ut Augustinus ibidem dicit, | |
| 1282 <i>ubi est imago, non continuo est aequalitas</i>; ut patet in | |
| 1283 imagine alicuius in speculo relucente. Est tamen de ratione | |
| 1284 perfectae imaginis, nam in perfecta imagine non deest aliquid | |
| 1285 imagini, quod insit illi de quo expressa est. Manifestum est autem | |
| 1286 quod in homine invenitur aliqua Dei similitudo, quae deducitur a | |
| 1287 Deo sicut ab exemplari, non tamen est similitudo secundum | |
| 1288 aequalitatem, quia in infinitum excedit exemplar hoc tale | |
| 1289 exemplatum. Et ideo in homine dicitur esse imago Dei, non tamen | |
| 1290 perfecta, sed imperfecta. Et hoc significat Scriptura, cum dicit | |
| 1291 hominem factum ad imaginem Dei, praepositio enim ad accessum | |
| 53 | 1292 quendam significat, qui competit rei distanti.</p><p title="I q. 93 a. 1 ad 1"><a name="32358"><span class="ref">[32358] Iª q. 93 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1293 dicendum quod propheta loquitur de corporalibus imaginibus ab |
| 1294 homine fabricatis, et ideo signanter dicit, <i>quam imaginem | |
| 1295 ponetis ei?</i> Sed Deus ipse sibi in homine posuit spiritualem | |
| 53 | 1296 imaginem.</p><p title="I q. 93 a. 1 ad 2"><a name="32359"><span class="ref">[32359] Iª q. 93 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1297 dicendum quod primogenitus omnis creaturae est imago Dei perfecta, |
| 1298 perfecte implens illud cuius imago est, et ideo dicitur imago, et | |
| 1299 nunquam ad imaginem. Homo vero et propter similitudinem dicitur | |
| 1300 imago; et propter imperfectionem similitudinis, dicitur ad | |
| 1301 imaginem. Et quia similitudo perfecta Dei non potest esse nisi in | |
| 1302 identitate naturae, imago Dei est in filio suo primogenito sicut | |
| 1303 imago regis in filio sibi connaturali; in homine autem sicut in | |
| 1304 aliena natura, sicut imago regis in nummo argenteo; ut patet per | |
| 53 | 1305 Augustinum in libro de decem chordis.</p><p title="I q. 93 a. 1 ad 3"><a name="32360"><span class="ref">[32360] Iª q. 93 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1306 dicendum quod, cum unum sit ens indivisum, eo modo dicitur species |
| 1307 indifferens, quo una. Unum autem dicitur aliquid non solum numero | |
| 1308 aut specie aut genere, sed etiam secundum analogiam vel | |
| 1309 proportionem quandam, et sic est unitas vel convenientia creaturae | |
| 1310 ad Deum. Quod autem dicit rei ad rem coaequandam, pertinet ad | |
| 53 | 1311 rationem perfectae imaginis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 93 a. 2 arg. 1"><a name="32361"><span class="ref">[32361] Iª q. 93 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1312 proceditur. Videtur quod imago Dei inveniatur in irrationalibus |
| 1313 creaturis. Dicit enim Dionysius, in libro de Div. Nom., <i>habent | |
| 1314 causata causarum suarum contingentes imagines</i>. Sed Deus est | |
| 1315 causa non solum rationalium creaturarum, sed etiam irrationalium. | |
| 53 | 1316 Ergo imago Dei invenitur in irrationalibus creaturis.</p><p title="I q. 93 a. 2 arg. 2"><a name="32362"><span class="ref">[32362] Iª q. 93 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1317 quanto est expressior similitudo in aliquo, tanto magis accedit ad |
| 1318 rationem imaginis. Sed Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod | |
| 1319 radius solaris maxime habet similitudinem divinae bonitatis. Ergo | |
| 53 | 1320 est ad imaginem Dei.</p><p title="I q. 93 a. 2 arg. 3"><a name="32363"><span class="ref">[32363] Iª q. 93 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1321 quanto aliquid est magis perfectum in bonitate, tanto magis est Deo |
| 1322 simile. Sed totum universum est perfectius in bonitate quam homo, | |
| 1323 quia etsi bona sint singula, tamen simul omnia dicuntur valde bona, | |
| 1324 Gen. I. Ergo totum universum est ad imaginem Dei, et non solum | |
| 53 | 1325 homo.</p><p title="I q. 93 a. 2 arg. 4"><a name="32364"><span class="ref">[32364] Iª q. 93 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1326 Boetius in libro de Consol., dicit de Deo, <i>mundum mente gerens, |
| 1327 similique in imagine formans</i>. Ergo totus mundus est ad imaginem | |
| 53 | 1328 Dei, et non solum rationalis creatura.</p><p title="I q. 93 a. 2 s. c."><a name="32365"><span class="ref">[32365] Iª q. 93 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1329 quod dicit Augustinus, VI super Gen. ad Litt., <i>hoc excellit in |
| 1330 homine, quia Deus ad imaginem suam hominem fecit, propter hoc quod | |
| 1331 dedit ei mentem intellectualem, qua praestat pecoribus</i>. Ea ergo | |
| 53 | 1332 quae non habent intellectum, non sunt ad imaginem Dei.</p><p title="I q. 93 a. 2 co."><a name="32366"><span class="ref">[32366] Iª q. 93 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1333 quod non quaelibet similitudo, etiam si sit expressa ex altero, |
| 1334 sufficit ad rationem imaginis. Si enim similitudo sit secundum | |
| 1335 genus tantum, vel secundum aliquod accidens commune, non propter | |
| 1336 hoc dicetur aliquid esse ad imaginem alterius, non enim posset dici | |
| 1337 quod vermis qui oritur ex homine, sit imago hominis propter | |
| 1338 similitudinem generis; neque iterum potest dici quod, si aliquid | |
| 1339 fiat album ad similitudinem alterius, quod propter hoc sit ad eius | |
| 1340 imaginem, quia album est accidens commune pluribus speciebus. | |
| 1341 Requiritur autem ad rationem imaginis quod sit similitudo secundum | |
| 1342 speciem, sicut imago regis est in filio suo, vel ad minus secundum | |
| 1343 aliquod accidens proprium speciei, et praecipue secundum figuram, | |
| 1344 sicut hominis imago dicitur esse in cupro. Unde signanter Hilarius | |
| 1345 dicit quod imago est species indifferens. Manifestum est autem quod | |
| 1346 similitudo speciei attenditur secundum ultimam differentiam. | |
| 1347 Assimilantur autem aliqua Deo, primo quidem, et maxime communiter, | |
| 1348 inquantum sunt; secundo vero, inquantum vivunt; tertio vero, | |
| 1349 inquantum sapiunt vel intelligunt. Quae, ut Augustinus dicit in | |
| 1350 libro octoginta trium quaest., <i>ita sunt Deo similitudine | |
| 1351 proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius</i>. Sic ergo patet | |
| 1352 quod solae intellectuales creaturae, proprie loquendo, sunt ad | |
| 53 | 1353 imaginem Dei.</p><p title="I q. 93 a. 2 ad 1"><a name="32367"><span class="ref">[32367] Iª q. 93 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1354 dicendum quod omne imperfectum est quaedam participatio perfecti. |
| 1355 Et ideo etiam ea quae deficiunt a ratione imaginis, inquantum tamen | |
| 1356 aliqualem Dei similitudinem habent, participant aliquid de ratione | |
| 1357 imaginis. Et ideo Dionysius dicit quod causata habent causarum | |
| 1358 contingentes imagines, idest quantum contingit ea habere, et non | |
| 53 | 1359 simpliciter.</p><p title="I q. 93 a. 2 ad 2"><a name="32368"><span class="ref">[32368] Iª q. 93 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1360 dicendum quod Dionysius assimilat radium solarem divinae bonitati |
| 1361 quantum ad causalitatem; non secundum dignitatem naturae, quae | |
| 53 | 1362 requiritur ad rationem imaginis.</p><p title="I q. 93 a. 2 ad 3"><a name="32369"><span class="ref">[32369] Iª q. 93 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1363 dicendum quod universum est perfectius in bonitate quam |
| 1364 intellectualis creatura extensive et diffusive. Sed intensive et | |
| 1365 collective similitudo divinae perfectionis magis invenitur in | |
| 1366 intellectuali creatura, quae est capax summi boni. Vel dicendum | |
| 1367 quod pars non dividitur contra totum, sed contra aliam partem. Unde | |
| 1368 cum dicitur quod sola natura intellectualis est ad imaginem Dei, | |
| 1369 non excluditur quin universum, secundum aliquam sui partem, sit ad | |
| 53 | 1370 imaginem Dei; sed excluduntur aliae partes universi.</p><p title="I q. 93 a. 2 ad 4"><a name="32370"><span class="ref">[32370] Iª q. 93 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1371 dicendum quod imago accipitur a Boetio secundum rationem |
| 1372 similitudinis qua artificiatum imitatur speciem artis quae est in | |
| 1373 mente artificis, sic autem quaelibet creatura est imago rationis | |
| 1374 exemplaris quam habet in mente divina. Sic autem non loquimur nunc | |
| 1375 de imagine, sed secundum quod attenditur secundum similitudinem in | |
| 1376 natura; prout scilicet primo enti assimilantur omnia, inquantum | |
| 1377 sunt entia; et primae vitae inquantum sunt viventia; et summae | |
| 53 | 1378 sapientiae, inquantum sunt intelligentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 93 a. 3 arg. 1"><a name="32371"><span class="ref">[32371] Iª q. 93 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1379 proceditur. Videtur quod Angelus non sit magis ad imaginem Dei quam |
| 1380 homo. Dicit enim Augustinus, in sermone de imagine, quod Deus nulli | |
| 1381 alii creaturae dedit quod sit ad imaginem suam, nisi homini. Non | |
| 1382 ergo verum est quod Angelus magis dicatur ad imaginem Dei quam | |
| 53 | 1383 homo.</p><p title="I q. 93 a. 3 arg. 2"><a name="32372"><span class="ref">[32372] Iª q. 93 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1384 secundum Augustinum, in libro octoginta trium quaest., <i>homo ita |
| 1385 est ad imaginem Dei, ut, nulla interposita creatura, formetur a | |
| 1386 Deo. Et ideo nihil est illi coniunctius</i>. Sed imago Dei dicitur | |
| 1387 aliqua creatura, inquantum Deo coniungitur. Ergo Angelus non est | |
| 53 | 1388 magis ad imaginem Dei quam homo.</p><p title="I q. 93 a. 3 arg. 3"><a name="32373"><span class="ref">[32373] Iª q. 93 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1389 creatura dicitur ad imaginem Dei, inquantum est intellectualis |
| 1390 naturae. Sed intellectualis natura non intenditur nec remittitur, | |
| 1391 non enim est de genere accidentis, cum sit in genere substantiae. | |
| 53 | 1392 Ergo Angelus non est magis ad imaginem Dei quam homo.</p><p title="I q. 93 a. 3 s. c."><a name="32374"><span class="ref">[32374] Iª q. 93 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1393 quod dicit Gregorius, in quadam homilia, quod <i>Angelus dicitur |
| 1394 signaculum similitudinis, quia in eo similitudo divinae imaginis | |
| 53 | 1395 magis insinuatur expressa</i>.</p><p title="I q. 93 a. 3 co."><a name="32375"><span class="ref">[32375] Iª q. 93 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1396 quod de imagine Dei loqui dupliciter possumus. Uno modo, quantum ad |
| 1397 id in quo primo consideratur ratio imaginis, quod est | |
| 1398 intellectualis natura. Et sic imago Dei est magis in Angelis quam | |
| 1399 sit in hominibus, quia intellectualis natura perfectior est in eis, | |
| 1400 ut ex supra dictis patet. Secundo potest considerari imago Dei in | |
| 1401 homine, quantum ad id in quo secundario consideratur, prout | |
| 1402 scilicet in homine invenitur quaedam Dei imitatio, inquantum | |
| 1403 scilicet homo est de homine, sicut Deus de Deo; et inquantum anima | |
| 1404 hominis est tota in toto corpore eius, et iterum tota in qualibet | |
| 1405 parte ipsius, sicut Deus se habet ad mundum. Et secundum haec et | |
| 1406 similia, magis invenitur Dei imago in homine quam in Angelo. Sed | |
| 1407 quantum ad hoc non attenditur per se ratio divinae imaginis in | |
| 1408 homine, nisi praesupposita prima imitatione, quae est secundum | |
| 1409 intellectualem naturam, alioquin etiam animalia bruta essent ad | |
| 1410 imaginem Dei. Et ideo, cum quantum ad intellectualem naturam | |
| 1411 Angelus sit magis ad imaginem Dei quam homo, simpliciter | |
| 1412 concedendum est Angelum magis esse ad imaginem Dei; hominem autem | |
| 53 | 1413 secundum quid.</p><p title="I q. 93 a. 3 ad 1"><a name="32376"><span class="ref">[32376] Iª q. 93 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1414 dicendum quod Augustinus excludit a Dei imagine alias inferiores |
| 53 | 1415 creaturas intellectu carentes, non autem Angelos.</p><p title="I q. 93 a. 3 ad 2"><a name="32377"><span class="ref">[32377] Iª q. 93 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1416 dicendum quod, sicut ignis dicitur esse subtilissimum corporum |
| 1417 secundum suam speciem, cum tamen unus ignis sit alio subtilior; ita | |
| 1418 dicitur quod nihil est coniunctius Deo quam mens humana, secundum | |
| 1419 genus intellectualis naturae; quia, sicut ipse supra praemiserat, | |
| 1420 <i>quae sapiunt, ita sunt illi similitudine proxima, ut in | |
| 1421 creaturis nihil sit propinquius</i>. Unde per hoc non excluditur | |
| 53 | 1422 quin Angelus sit magis ad Dei imaginem.</p><p title="I q. 93 a. 3 ad 3"><a name="32378"><span class="ref">[32378] Iª q. 93 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1423 dicendum quod, cum dicitur quod substantia non recipit magis et |
| 1424 minus, non intelligitur quod una species substantiae non sit | |
| 1425 perfectior quam alia, sed quod unum et idem individuum non | |
| 1426 participet suam speciem quandoque magis, quandoque minus. Nec etiam | |
| 1427 a diversis individuis participatur species substantiae secundum | |
| 53 | 1428 magis et minus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 93 a. 4 arg. 1"><a name="32379"><span class="ref">[32379] Iª q. 93 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1429 proceditur. Videtur quod imago Dei non inveniatur in quolibet |
| 1430 homine. Dicit enim apostolus, I ad Cor. XI, quod <i>vir est imago | |
| 1431 Dei, mulier autem est imago viri</i>. Cum ergo mulier sit | |
| 1432 individuum humanae speciei, non cuilibet individuo convenit esse | |
| 53 | 1433 imaginem Dei.</p><p title="I q. 93 a. 4 arg. 2"><a name="32380"><span class="ref">[32380] Iª q. 93 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1434 apostolus dicit, Rom. VIII, quod <i>illos quos Deus praescivit |
| 1435 conformes fieri imagini filii sui, hos praedestinavit</i>. Sed non | |
| 1436 omnes homines praedestinati sunt. Ergo non omnes homines habent | |
| 53 | 1437 conformitatem imaginis.</p><p title="I q. 93 a. 4 arg. 3"><a name="32381"><span class="ref">[32381] Iª q. 93 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1438 similitudo est de ratione imaginis, ut supra dictum est. Sed per |
| 53 | 1439 peccatum fit homo Deo dissimilis. Ergo amittit Dei imaginem.</p><p title="I q. 93 a. 4 s. c."><a name="32382"><span class="ref">[32382] Iª q. 93 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1440 quod dicitur in Psalmo XXXVIII, <i>veruntamen in imagine pertransit |
| 53 | 1441 homo</i>.</p><p title="I q. 93 a. 4 co."><a name="32383"><span class="ref">[32383] Iª q. 93 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1442 quod, cum homo secundum intellectualem naturam ad imaginem Dei esse |
| 1443 dicatur, secundum hoc est maxime ad imaginem Dei, secundum quod | |
| 1444 intellectualis natura Deum maxime imitari potest. Imitatur autem | |
| 1445 intellectualis natura maxime Deum quantum ad hoc, quod Deus seipsum | |
| 1446 intelligit et amat. Unde imago Dei tripliciter potest considerari | |
| 1447 in homine. Uno quidem modo, secundum quod homo habet aptitudinem | |
| 1448 naturalem ad intelligendum et amandum Deum, et haec aptitudo | |
| 1449 consistit in ipsa natura mentis, quae est communis omnibus | |
| 1450 hominibus. Alio modo, secundum quod homo actu vel habitu Deum | |
| 1451 cognoscit et amat, sed tamen imperfecte, et haec est imago per | |
| 1452 conformitatem gratiae. Tertio modo, secundum quod homo Deum actu | |
| 1453 cognoscit et amat perfecte, et sic attenditur imago secundum | |
| 1454 similitudinem gloriae. Unde super illud Psalmi IV, <i>signatum est | |
| 1455 super nos lumen vultus tui, domine</i>, Glossa distinguit triplicem | |
| 1456 imaginem, scilicet creationis, recreationis et similitudinis. Prima | |
| 1457 ergo imago invenitur in omnibus hominibus; secunda in iustis | |
| 53 | 1458 tantum; tertia vero solum in beatis.</p><p title="I q. 93 a. 4 ad 1"><a name="32384"><span class="ref">[32384] Iª q. 93 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1459 dicendum quod tam in viro quam in muliere invenitur Dei imago |
| 1460 quantum ad id in quo principaliter ratio imaginis consistit, | |
| 1461 scilicet quantum ad intellectualem naturam. Unde Gen. I, cum | |
| 1462 dixisset, <i>ad imaginem Dei creavit illum</i>, scilicet hominem, | |
| 1463 subdidit, <i>masculum et feminam creavit eos</i>, et dixit | |
| 1464 pluraliter eos, ut Augustinus dicit, ne intelligatur in uno | |
| 1465 individuo uterque sexus fuisse coniunctus. Sed quantum ad aliquid | |
| 1466 secundario imago Dei invenitur in viro, secundum quod non invenitur | |
| 1467 in muliere, nam vir est principium mulieris et finis, sicut Deus | |
| 1468 est principium et finis totius creaturae. Unde cum apostolus | |
| 1469 dixisset quod <i>vir imago et gloria est Dei, mulier autem est | |
| 1470 gloria viri</i>; ostendit quare hoc dixerit, subdens, <i>non enim | |
| 1471 vir est ex muliere, sed mulier ex viro; et vir non est creatus | |
| 53 | 1472 propter mulierem, sed mulier propter virum</i>.</p><p title="I q. 93 a. 4 ad 2"><a name="32385"><span class="ref">[32385] Iª q. 93 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum et |
| 28 | 1473 tertium dicendum quod illae rationes procedunt de imagine quae est |
| 53 | 1474 secundum conformitatem gratiae et gloriae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 93 a. 5 arg. 1"><a name="32386"><span class="ref">[32386] Iª q. 93 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1475 proceditur. Videtur quod in homine non sit imago Dei quantum ad |
| 1476 Trinitatem divinarum personarum. Dicit enim Augustinus, in libro de | |
| 1477 fide ad Petrum, <i>una est sanctae Trinitatis essentialiter | |
| 1478 divinitas, et imago ad quam factus est homo</i>. Et Hilarius, in V | |
| 1479 de Trin., dicit quod <i>homo fit ad communem Trinitatis | |
| 1480 imaginem</i>. Est ergo in homine imago Dei quantum ad essentiam, et | |
| 53 | 1481 non quantum ad Trinitatem personarum.</p><p title="I q. 93 a. 5 arg. 2"><a name="32387"><span class="ref">[32387] Iª q. 93 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1482 libro de Eccles. Dogmat. dicitur quod imago Dei attenditur in |
| 1483 homine secundum aeternitatem. Damascenus etiam dicit quod | |
| 1484 <i>hominem esse ad imaginem Dei, significat intellectuale, et | |
| 1485 arbitrio liberum, et per se potestativum</i>. Gregorius etiam | |
| 1486 Nyssenus dicit quod, cum Scriptura dixit hominem factum ad imaginem | |
| 1487 Dei, <i>aequale est ac si diceret humanam naturam omnis boni factam | |
| 1488 esse participem; bonitatis enim plenitudo divinitas est</i>. Haec | |
| 1489 autem omnia non pertinent ad distinctionem personarum, sed magis ad | |
| 1490 essentiae unitatem. Ergo in homine est imago Dei, non secundum | |
| 53 | 1491 Trinitatem personarum, sed secundum essentiae unitatem.</p><p title="I q. 93 a. 5 arg. 3"><a name="32388"><span class="ref">[32388] Iª q. 93 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, imago |
| 28 | 1492 ducit in cognitionem eius cuius est imago. Si igitur in homine est |
| 1493 imago Dei secundum Trinitatem personarum, cum homo per naturalem | |
| 1494 rationem seipsum cognoscere possit, sequeretur quod per naturalem | |
| 1495 cognitionem posset homo cognoscere Trinitatem divinarum personarum. | |
| 53 | 1496 Quod est falsum, ut supra ostensum est.</p><p title="I q. 93 a. 5 arg. 4"><a name="32389"><span class="ref">[32389] Iª q. 93 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, nomen |
| 28 | 1497 imaginis non cuilibet trium personarum convenit, sed soli filio, |
| 1498 dicit enim Augustinus, in VI de Trin., quod <i>solus filius est | |
| 1499 imago patris</i>. Si igitur in homine attenderetur Dei imago | |
| 1500 secundum personam, non esset in homine imago totius Trinitatis, sed | |
| 53 | 1501 filii tantum.</p><p title="I q. 93 a. 5 s. c."><a name="32390"><span class="ref">[32390] Iª q. 93 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1502 quod Hilarius, in IV de Trin., per hoc quod homo dicitur ad |
| 1503 imaginem Dei factus, ostendit pluralitatem divinarum | |
| 53 | 1504 personarum.</p><p title="I q. 93 a. 5 co."><a name="32391"><span class="ref">[32391] Iª q. 93 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1505 quod, sicut supra habitum est, distinctio divinarum personarum non |
| 1506 est nisi secundum originem, vel potius secundum relationes | |
| 1507 originis. Non autem est idem modus originis in omnibus, sed modus | |
| 1508 originis uniuscuiusque est secundum convenientiam suae naturae, | |
| 1509 aliter enim producuntur animata, aliter inanimata; aliter animalia, | |
| 1510 atque aliter plantae. Unde manifestum est quod distinctio divinarum | |
| 1511 personarum est secundum quod divinae naturae convenit. Unde esse ad | |
| 1512 imaginem Dei secundum imitationem divinae naturae, non excludit hoc | |
| 1513 quod est esse ad imaginem Dei secundum repraesentationem trium | |
| 1514 personarum; sed magis unum ad alterum sequitur. Sic igitur dicendum | |
| 1515 est in homine esse imaginem Dei et quantum ad naturam divinam, et | |
| 1516 quantum ad Trinitatem personarum, nam et in ipso Deo in tribus | |
| 53 | 1517 personis una existit natura.</p><p title="I q. 93 a. 5 ad 1"><a name="32392"><span class="ref">[32392] Iª q. 93 a. 5 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 1518 responsio ad duo prima.</p><p title="I q. 93 a. 5 ad 3"><a name="32393"><span class="ref">[32393] Iª q. 93 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1519 dicendum quod ratio illa procederet, si imago Dei esset in homine |
| 1520 perfecte repraesentans Deum. Sed, sicut Augustinus dicit in XV de | |
| 1521 Trin., maxima est differentia huius Trinitatis quae est in nobis, | |
| 1522 ad Trinitatem divinam. Et ideo, ut ipse ibidem dicit, <i>Trinitatem | |
| 1523 quae in nobis est, videmus potius quam credimus, Deum vero esse | |
| 53 | 1524 Trinitatem, credimus potius quam videmus</i>.</p><p title="I q. 93 a. 5 ad 4"><a name="32394"><span class="ref">[32394] Iª q. 93 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1525 dicendum quod quidam dixerunt in homine esse solum imaginem filii. |
| 1526 Sed hoc improbat Augustinus, in XII de Trin. Primo quidem, per hoc | |
| 1527 quod, cum secundum aequalitatem essentiae filius sit patri similis, | |
| 1528 necesse est, si homo sit factus ad similitudinem filii, quod sit | |
| 1529 factus ad similitudinem patris. Secundo quia, si homo esset factus | |
| 1530 solum ad imaginem filii, non diceret pater, <i>faciamus hominem ad | |
| 1531 imaginem et similitudinem nostram</i>, sed tuam. Cum ergo dicitur, | |
| 1532 ad imaginem Dei fecit illum, non est intelligendum quod pater | |
| 1533 fecerit hominem solum ad imaginem filii, qui est Deus, ut quidam | |
| 1534 exposuerunt, sed intelligendum est quod Deus Trinitas fecit hominem | |
| 1535 ad imaginem suam, idest totius Trinitatis. Cum autem dicitur quod | |
| 1536 Deus fecit hominem ad imaginem suam, dupliciter potest intelligi. | |
| 1537 Uno modo, quod haec praepositio ad designet terminum factionis, ut | |
| 1538 sit sensus, faciamus hominem taliter, ut sit in eo imago. Alio | |
| 1539 modo, haec praepositio ad potest designare causam exemplarem; sicut | |
| 1540 cum dicitur, iste liber est factus ad illum. Et sic imago Dei est | |
| 1541 ipsa essentia divina, quae abusive imago dicitur, secundum quod | |
| 1542 imago ponitur pro exemplari. Vel, secundum quod quidam dicunt, | |
| 1543 divina essentia dicitur imago, quia secundum eam una persona aliam | |
| 53 | 1544 imitatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 93 a. 6 arg. 1"><a name="32395"><span class="ref">[32395] Iª q. 93 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1545 proceditur. Videtur quod imago Dei non sit in homine solum secundum |
| 1546 mentem. Dicit enim apostolus, I ad Cor. XI, quod vir est imago Dei. | |
| 1547 Sed vir non est solum mens. Ergo imago Dei non attenditur solum | |
| 53 | 1548 secundum mentem.</p><p title="I q. 93 a. 6 arg. 2"><a name="32396"><span class="ref">[32396] Iª q. 93 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, Gen. |
| 28 | 1549 I, <i>creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei |
| 1550 creavit illum, masculum et feminam creavit eos</i>. Sed distinctio | |
| 1551 masculi et feminae est secundum corpus. Ergo etiam secundum corpus | |
| 53 | 1552 attenditur Dei imago in homine, et non secundum mentem tantum.</p><p title="I q. 93 a. 6 arg. 3"><a name="32397"><span class="ref">[32397] Iª q. 93 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, imago |
| 28 | 1553 praecipue videtur attendi secundum figuram. Sed figura ad corpus |
| 1554 pertinet. Ergo imago Dei attenditur in homine etiam secundum | |
| 53 | 1555 corpus, et non secundum mentem tantum.</p><p title="I q. 93 a. 6 arg. 4"><a name="32398"><span class="ref">[32398] Iª q. 93 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1556 secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., triplex visio |
| 1557 invenitur in nobis, scilicet corporalis, spiritualis sive | |
| 1558 imaginaria, et intellectualis. Si ergo secundum visionem | |
| 1559 intellectualem, quae ad mentem pertinet, est aliqua Trinitas in | |
| 1560 nobis, secundum quam sumus ad imaginem Dei; pari ratione et in | |
| 53 | 1561 aliis visionibus.</p><p title="I q. 93 a. 6 s. c."><a name="32399"><span class="ref">[32399] Iª q. 93 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1562 quod apostolus dicit, ad Eph. IV, <i>renovamini spiritu mentis |
| 1563 vestrae, et induite novum hominem</i>, ex quo datur intelligi quod | |
| 1564 renovatio nostra, quae fit secundum novi hominis indumentum, ad | |
| 1565 mentem pertinet. Sed ad Col. III, dicit, <i>induentes novum | |
| 1566 hominem, qui renovatur in agnitionem Dei, secundum imaginem eius | |
| 1567 qui creavit eum</i>, ubi renovationem quae est secundum novi | |
| 1568 hominis indumentum, attribuit imagini Dei. Esse ergo ad imaginem | |
| 53 | 1569 Dei pertinet solum ad mentem.</p><p title="I q. 93 a. 6 co."><a name="32400"><span class="ref">[32400] Iª q. 93 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1570 quod, cum in omnibus creaturis sit aliqualis Dei similitudo, in |
| 1571 sola creatura rationali invenitur similitudo Dei per modum | |
| 1572 imaginis, ut supra dictum est, in aliis autem creaturis per modum | |
| 1573 vestigii. Id autem in quo creatura rationalis excedit alias | |
| 1574 creaturas, est intellectus sive mens. Unde relinquitur quod nec in | |
| 1575 ipsa rationali creatura invenitur Dei imago, nisi secundum mentem. | |
| 1576 In aliis vero partibus, si quas habet rationalis creatura, | |
| 1577 invenitur similitudo vestigii; sicut et in ceteris rebus quibus | |
| 1578 secundum partes huiusmodi assimilatur. Cuius ratio manifeste | |
| 1579 cognosci potest, si attendatur modus quo repraesentat vestigium, et | |
| 1580 quo repraesentat imago. Imago enim repraesentat secundum | |
| 1581 similitudinem speciei, ut dictum est. Vestigium autem repraesentat | |
| 1582 per modum effectus qui sic repraesentat suam causam, quod tamen ad | |
| 1583 speciei similitudinem non pertingit, impressiones enim quae ex motu | |
| 1584 animalium relinquuntur, dicuntur vestigia; et similiter cinis | |
| 1585 dicitur vestigium ignis; et desolatio terrae, vestigium hostilis | |
| 1586 exercitus. Potest ergo huiusmodi differentia attendi inter | |
| 1587 creaturas rationales et alias creaturas, et quantum ad hoc quod in | |
| 1588 creaturis repraesentatur similitudo divinae naturae, et quantum ad | |
| 1589 hoc quod in eis repraesentatur similitudo Trinitatis increatae. Nam | |
| 1590 quantum ad similitudinem divinae naturae pertinet, creaturae | |
| 1591 rationales videntur quodammodo ad repraesentationem speciei | |
| 1592 pertingere, inquantum imitantur Deum non solum in hoc quod est et | |
| 1593 vivit, sed etiam in hoc quod intelligit, ut supra dictum est. Aliae | |
| 1594 vero creaturae non intelligunt; sed apparet in eis quoddam | |
| 1595 vestigium intellectus producentis, si earum dispositio | |
| 1596 consideretur. Similiter, cum increata Trinitas distinguatur | |
| 1597 secundum processionem verbi a dicente, et amoris ab utroque, ut | |
| 1598 supra habitum est; in creatura rationali, in qua invenitur | |
| 1599 processio verbi secundum intellectum, et processio amoris secundum | |
| 1600 voluntatem, potest dici imago Trinitatis increatae per quandam | |
| 1601 repraesentationem speciei. In aliis autem creaturis non invenitur | |
| 1602 principium verbi, et verbum, et amor; sed apparet in eis quoddam | |
| 1603 vestigium quod haec inveniantur in causa producente. Nam hoc ipsum | |
| 1604 quod creatura habet substantiam modificatam et finitam, demonstrat | |
| 1605 quod sit a quodam principio; species vero eius demonstrat verbum | |
| 1606 facientis, sicut forma domus demonstrat conceptionem artificis; | |
| 1607 ordo vero demonstrat amorem producentis, quo effectus ordinatur ad | |
| 1608 bonum, sicut usus aedificii demonstrat artificis voluntatem. Sic | |
| 1609 igitur in homine invenitur Dei similitudo per modum imaginis | |
| 1610 secundum mentem; sed secundum alias partes eius, per modum | |
| 53 | 1611 vestigii.</p><p title="I q. 93 a. 6 ad 1"><a name="32401"><span class="ref">[32401] Iª q. 93 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1612 dicendum quod homo dicitur imago Dei, non quia ipse essentialiter |
| 1613 sit imago, sed quia in eo est Dei imago impressa secundum mentem; | |
| 1614 sicut denarius dicitur imago Caesaris, inquantum habet Caesaris | |
| 1615 imaginem. Unde non oportet quod secundum quamlibet partem hominis | |
| 53 | 1616 accipiatur Dei imago.</p><p title="I q. 93 a. 6 ad 2"><a name="32402"><span class="ref">[32402] Iª q. 93 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1617 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XII de Trin., quidam imaginem |
| 1618 Trinitatis in homine posuerunt, non secundum unum individuum, sed | |
| 1619 secundum plura; dicentes quod <i>vir patris personam intimat; filii | |
| 1620 vero personam, quod de viro ita processit ut de illo nasceretur; | |
| 1621 atque ita tertiam personam, velut spiritum sanctum, dicunt esse | |
| 1622 mulierem, quae ita de viro processit ut non ipsa esset filius aut | |
| 1623 filia</i>. Quod prima facie absurdum videtur. Primo quidem, quia | |
| 1624 sequeretur quod spiritus sanctus esset principium filii, sicut | |
| 1625 mulier est principium prolis quae nascitur de viro. Secundo, quia | |
| 1626 unus homo non esset nisi ad imaginem unius personae. Tertio, quia | |
| 1627 secundum hoc Scriptura de imagine Dei in homine mentionem facere | |
| 1628 non debuisset, nisi producta iam prole. Et ideo dicendum est quod | |
| 1629 Scriptura, postquam dixerat, ad imaginem Dei creavit illum, | |
| 1630 addidit, masculum et feminam creavit eos, non ut imago Dei secundum | |
| 1631 distinctiones sexuum attendatur; sed quia imago Dei utrique sexui | |
| 1632 est communis, cum sit secundum mentem, in qua non est distinctio | |
| 1633 sexuum. Unde apostolus, ad Col. III, postquam dixerat, secundum | |
| 1634 imaginem eius qui creavit illum, subdit, ubi non est masculus et | |
| 53 | 1635 femina.</p><p title="I q. 93 a. 6 ad 3"><a name="32403"><span class="ref">[32403] Iª q. 93 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1636 dicendum quod, quamvis imago Dei in homine non accipiatur secundum |
| 1637 figuram corpoream, tamen <i>corpus hominis, quia solum inter | |
| 1638 terrenorum animalium corpora non pronum in alvum prostratum est, | |
| 1639 sed tale est ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis in hoc ad | |
| 1640 imaginem et similitudinem Dei, quam cetera corpora animalium, | |
| 1641 factum iure videri potest</i>; ut Augustinus dicit in libro | |
| 1642 octoginta trium quaest. Quod tamen non est sic intelligendum, quasi | |
| 1643 in corpore hominis sit imago Dei, sed quia ipsa figura humani | |
| 1644 corporis repraesentat imaginem Dei in anima, per modum | |
| 53 | 1645 vestigii.</p><p title="I q. 93 a. 6 ad 4"><a name="32404"><span class="ref">[32404] Iª q. 93 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1646 dicendum quod tam in visione corporali quam in visione imaginaria |
| 1647 invenitur quaedam Trinitas, ut Augustinus dicit in libro de Trin. | |
| 1648 In visione enim corporali est quidem primo species exterioris | |
| 1649 corporis; secundo vero ipsa visio, quae fit per impressionem | |
| 1650 cuiusdam similitudinis praedictae speciei in visum; tertio est ibi | |
| 1651 intentio voluntatis applicans visum ad videndum, et eum in re visa | |
| 1652 detinens. Similiter etiam in visione imaginaria invenitur primo | |
| 1653 quidem species in memoria reservata; secundo ipsa imaginaria visio, | |
| 1654 quae provenit ex hoc quod acies animae, idest ipsa vis imaginaria, | |
| 1655 informatur secundum praedictam speciem; tertio vero invenitur | |
| 1656 intentio voluntatis coniungens utrumque. Sed utraque Trinitas | |
| 1657 deficit a ratione divinae imaginis. Nam ipsa species exterioris | |
| 1658 corporis est extra naturam animae, species autem quae est in | |
| 1659 memoria, etsi non sit extra animam, est tamen adventitia animae, et | |
| 1660 ita utrobique deficit repraesentatio connaturalitatis et | |
| 1661 coaeternitatis divinarum personarum. Visio vero corporalis non | |
| 1662 procedit tantum a specie exterioris corporis, sed simul cum hoc a | |
| 1663 sensu videntis, et similiter visio imaginaria non solum procedit a | |
| 1664 specie quae in memoria conservatur, sed etiam a virtute | |
| 1665 imaginativa, et ita per hoc non repraesentatur convenienter | |
| 1666 processio filii a solo patre. Intentio vero voluntatis, quae | |
| 1667 coniungit duo praedicta, non ex eis procedit, neque in visione | |
| 1668 corporea neque in spirituali, unde non convenienter repraesentatur | |
| 53 | 1669 processio spiritus sancti a patre et filio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 93 a. 7 arg. 1"><a name="32405"><span class="ref">[32405] Iª q. 93 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1670 proceditur. Videtur quod imago Dei non inveniatur in anima secundum |
| 1671 actus. Dicit enim Augustinus, XI de Civ. Dei, quod homo factus est | |
| 1672 ad imaginem Dei, secundum quod <i>sumus, et nos esse novimus, et id | |
| 1673 esse ac nosse diligimus</i>. Sed esse non significat actum. Ergo | |
| 53 | 1674 imago Dei non attenditur in anima secundum actus.</p><p title="I q. 93 a. 7 arg. 2"><a name="32406"><span class="ref">[32406] Iª q. 93 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1675 Augustinus, in IX de Trin., assignat imaginem Dei in anima secundum |
| 1676 haec tria, quae sunt mens, notitia et amor. Mens autem non | |
| 1677 significat actum; sed magis potentiam, vel etiam essentiam | |
| 1678 intellectivae animae. Ergo imago Dei non attenditur secundum | |
| 53 | 1679 actus.</p><p title="I q. 93 a. 7 arg. 3"><a name="32407"><span class="ref">[32407] Iª q. 93 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1680 Augustinus, X de Trin., assignat imaginem Trinitatis in anima |
| 1681 secundum memoriam, intelligentiam et voluntatem. Sed haec tria sunt | |
| 1682 vires naturales animae, ut Magister dicit, III distinctione I libri | |
| 1683 Sent. Ergo imago attenditur secundum potentias, et non secundum | |
| 53 | 1684 actus.</p><p title="I q. 93 a. 7 arg. 4"><a name="32408"><span class="ref">[32408] Iª q. 93 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, imago |
| 28 | 1685 Trinitatis semper manet in anima. Sed actus non semper manet. Ergo |
| 53 | 1686 imago Dei non attenditur in anima secundum actus.</p><p title="I q. 93 a. 7 s. c."><a name="32409"><span class="ref">[32409] Iª q. 93 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1687 quod Augustinus, XI de Trin., assignat Trinitatem in inferioribus |
| 1688 animae partibus secundum actualem visionem sensibilem et | |
| 1689 imaginariam. Ergo et Trinitas quae est in mente, secundum quam homo | |
| 53 | 1690 est ad imaginem Dei, debet attendi secundum actualem visionem.</p><p title="I q. 93 a. 7 co."><a name="32410"><span class="ref">[32410] Iª q. 93 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1691 quod, sicut supra dictum est, ad rationem imaginis pertinet |
| 1692 aliqualis repraesentatio speciei. Si ergo imago Trinitatis divinae | |
| 1693 debet accipi in anima, oportet quod secundum illud principaliter | |
| 1694 attendatur, quod maxime accedit, prout possibile est, ad | |
| 1695 repraesentandum speciem divinarum personarum. Divinae autem | |
| 1696 personae distinguuntur secundum processionem verbi a dicente, et | |
| 1697 amoris connectentis utrumque. Verbum autem in anima nostra sine | |
| 1698 actuali cogitatione esse non potest, ut Augustinus dicit XIV de | |
| 1699 Trin. Et ideo primo et principaliter attenditur imago Trinitatis in | |
| 1700 mente secundum actus, prout scilicet ex notitia quam habemus, | |
| 1701 cogitando interius verbum formamus, et ex hoc in amorem | |
| 1702 prorumpimus. Sed quia principia actuum sunt habitus et potentiae; | |
| 1703 unumquodque autem virtualiter est in suo principio, secundario, et | |
| 1704 quasi ex consequenti, imago Trinitatis potest attendi in anima | |
| 1705 secundum potentias, et praecipue secundum habitus, prout in eis | |
| 53 | 1706 scilicet actus virtualiter existunt.</p><p title="I q. 93 a. 7 ad 1"><a name="32411"><span class="ref">[32411] Iª q. 93 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1707 dicendum quod esse nostrum ad imaginem Dei pertinet, quod est nobis |
| 1708 proprium supra alia animalia; quod quidem esse competit nobis | |
| 1709 inquantum mentem habemus. Et ideo eadem est haec Trinitas cum illa | |
| 1710 quam Augustinus ponit in IX de Trin., quae consistit in mente, | |
| 53 | 1711 notitia et amore.</p><p title="I q. 93 a. 7 ad 2"><a name="32412"><span class="ref">[32412] Iª q. 93 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1712 dicendum quod Augustinus hanc Trinitatem primo adinvenit in mente. |
| 1713 Sed quia mens, etsi se totam quodammodo cognoscat, etiam quodammodo | |
| 1714 se ignorat, prout scilicet est ab aliis distincta; et sic etiam se | |
| 1715 quaerit, ut Augustinus consequenter probat in X de Trin., ideo, | |
| 1716 quasi notitia non totaliter menti coaequetur, accipit in anima tria | |
| 1717 quaedam propria mentis, scilicet memoriam, intelligentiam et | |
| 1718 voluntatem, quae nullus ignorat se habere, et in istis tribus | |
| 1719 potius imaginem Trinitatis assignat, quasi prima assignatio sit | |
| 53 | 1720 quodammodo deficiens.</p><p title="I q. 93 a. 7 ad 3"><a name="32413"><span class="ref">[32413] Iª q. 93 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1721 dicendum quod, sicut Augustinus probat XIV de Trin., intelligere |
| 1722 dicimur et velle seu amare aliqua, et quando de his cogitamus, et | |
| 1723 quando de his non cogitamus. Sed quando sine cogitatione sunt, ad | |
| 1724 solam memoriam pertinent; quae nihil est aliud, secundum ipsum, | |
| 1725 quam habitualis retentio notitiae et amoris. Sed quia, ut ipse | |
| 1726 dicit, <i>verbum ibi esse sine cogitatione non potest (cogitamus | |
| 1727 enim omne quod dicimus etiam illo interiori verbo quod ad nullius | |
| 1728 gentis pertinet linguam), in tribus potius illis imago ista | |
| 1729 cognoscitur, memoria scilicet, intelligentia et voluntate. Hanc | |
| 1730 autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes; et eam | |
| 1731 voluntatem sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem | |
| 1732 parentemque coniungit</i>. Ex quo patet quod imaginem divinae | |
| 1733 Trinitatis potius ponit in intelligentia et voluntate actuali, quam | |
| 1734 secundum quod sunt in habituali retentione memoriae, licet etiam | |
| 1735 quantum ad hoc, aliquo modo sit imago Trinitatis in anima, ut | |
| 1736 ibidem dicitur. Et sic patet quod memoria, intelligentia et | |
| 53 | 1737 voluntas non sunt tres vires, ut in sententiis dicitur.</p><p title="I q. 93 a. 7 ad 4"><a name="32414"><span class="ref">[32414] Iª q. 93 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1738 dicendum quod aliquis respondere posset per hoc quod Augustinus |
| 1739 dicit XIV de Trin., quod <i>mens semper sui meminit, semper se | |
| 1740 intelligit et amat</i>. Quod quidam sic intelligunt, quasi animae | |
| 1741 adsit actualis intelligentia et amor sui ipsius. Sed hunc | |
| 1742 intellectum excludit per hoc quod subdit, quod <i>non semper se | |
| 1743 cogitat discretam ab his quae non sunt quod ipsa</i>. Et sic patet | |
| 1744 quod anima semper intelligit et amat se, non actualiter, sed | |
| 1745 habitualiter. Quamvis etiam dici possit quod, percipiendo actum | |
| 1746 suum, seipsam intelligit quandocumque aliquid intelligit. Sed quia | |
| 1747 non semper est actu intelligens, ut patet in dormiente, ideo | |
| 1748 oportet dicere quod actus, etsi non semper maneant in seipsis, | |
| 1749 manent tamen semper in suis principiis, scilicet potentiis et | |
| 1750 habitibus. Unde Augustinus dicit, XIV de Trin., <i>si secundum hoc | |
| 1751 facta est ad imaginem Dei anima rationalis, quod uti ratione atque | |
| 1752 intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, ab initio | |
| 53 | 1753 quo esse coepit, fuit in ea Dei imago</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 93 a. 8 arg. 1"><a name="32415"><span class="ref">[32415] Iª q. 93 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1754 proceditur. Videtur quod imago divinae Trinitatis sit in anima non |
| 1755 solum per comparationem ad obiectum quod est Deus. Imago enim | |
| 1756 divinae Trinitatis invenitur in anima, sicut dictum est, secundum | |
| 1757 quod verbum in nobis procedit a dicente et amor ab utroque. Sed hoc | |
| 1758 invenitur in nobis secundum quodcumque obiectum. Ergo secundum | |
| 1759 quodcumque obiectum invenitur in mente nostra imago divinae | |
| 53 | 1760 Trinitatis.</p><p title="I q. 93 a. 8 arg. 2"><a name="32416"><span class="ref">[32416] Iª q. 93 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1761 Augustinus dicit, in XII de Trin., quod <i>cum quaerimus in anima |
| 1762 Trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem | |
| 1763 in temporalibus a contemplatione aeternorum</i>. Ergo etiam | |
| 1764 secundum temporalia obiecta invenitur imago Trinitatis in | |
| 53 | 1765 anima.</p><p title="I q. 93 a. 8 arg. 3"><a name="32417"><span class="ref">[32417] Iª q. 93 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 1766 Deum intelligamus et amemus, convenit nobis secundum gratiae donum. |
| 1767 Si igitur secundum memoriam, intelligentiam et voluntatem seu | |
| 1768 dilectionem Dei, attendatur imago Trinitatis in anima, non erit | |
| 1769 imago Dei in homine secundum naturam, sed secundum gratiam. Et sic | |
| 53 | 1770 non erit omnibus communis.</p><p title="I q. 93 a. 8 arg. 4"><a name="32418"><span class="ref">[32418] Iª q. 93 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1771 sancti qui sunt in patria, maxime conformantur imagini Dei secundum |
| 1772 gloriae visionem, unde dicitur, II ad Cor. III, <i>in eandem | |
| 1773 imaginem transformamur, a claritate in claritatem</i>. Sed secundum | |
| 1774 visionem gloriae temporalia cognoscuntur. Ergo etiam per | |
| 53 | 1775 comparationem ad temporalia, Dei imago attenditur in nobis.</p><p title="I q. 93 a. 8 s. c."><a name="32419"><span class="ref">[32419] Iª q. 93 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1776 quod Augustinus dicit, XIV de Trin., quod <i>non propterea est Dei |
| 1777 imago in mente, quia sui meminit, et intelligit et diligit se, sed | |
| 1778 quia potest etiam meminisse, intelligere et amare Deum, a quo facta | |
| 1779 est</i>. Multo igitur minus secundum alia obiecta attenditur imago | |
| 53 | 1780 Dei in mente.</p><p title="I q. 93 a. 8 co."><a name="32420"><span class="ref">[32420] Iª q. 93 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1781 quod, sicut supra dictum est, imago importat similitudinem utcumque |
| 1782 pertingentem ad speciei repraesentationem. Unde oportet quod imago | |
| 1783 divinae Trinitatis attendatur in anima secundum aliquid quod | |
| 1784 repraesentat divinas personas repraesentatione speciei, sicut est | |
| 1785 possibile creaturae. Distinguuntur autem divinae personae, ut | |
| 1786 dictum est, secundum processionem verbi a dicente, et amoris ab | |
| 1787 utroque. Verbum autem Dei nascitur de Deo secundum notitiam sui | |
| 1788 ipsius, et amor procedit a Deo secundum quod seipsum amat. | |
| 1789 Manifestum est autem quod diversitas obiectorum diversificat | |
| 1790 speciem verbi et amoris, non enim idem est specie in corde hominis | |
| 1791 verbum conceptum de lapide et de equo, nec idem specie amor. | |
| 1792 Attenditur igitur divina imago in homine secundum verbum conceptum | |
| 1793 de Dei notitia, et amorem exinde derivatum. Et sic imago Dei | |
| 1794 attenditur in anima secundum quod fertur, vel nata est ferri in | |
| 1795 Deum. Fertur autem in aliquid mens dupliciter, uno modo, directe et | |
| 1796 immediate; alio modo, indirecte et mediate, sicut cum aliquis, | |
| 1797 videndo imaginem hominis in speculo, dicitur ferri in ipsum | |
| 1798 hominem. Et ideo Augustinus dicit, in XIV de Trin., quod <i>mens | |
| 1799 meminit sui, intelligit se, et diligit se, hoc si cernimus, | |
| 1800 cernimus Trinitatem; nondum quidem Deum, sed iam imaginem Dei</i>. | |
| 1801 Sed hoc est, non quia fertur mens in seipsam absolute, sed prout | |
| 1802 per hoc ulterius potest ferri in Deum; ut patet per auctoritatem | |
| 53 | 1803 supra inductam.</p><p title="I q. 93 a. 8 ad 1"><a name="32421"><span class="ref">[32421] Iª q. 93 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1804 dicendum quod ad rationem imaginis, non solum oportet attendere |
| 1805 quod aliquid procedat ab aliquo; sed etiam quid a quo procedat, | |
| 53 | 1806 scilicet quod verbum Dei procedit a notitia de Deo.</p><p title="I q. 93 a. 8 ad 2"><a name="32422"><span class="ref">[32422] Iª q. 93 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1807 dicendum quod in tota quidem anima invenitur aliqua Trinitas, non |
| 1808 quidem ita quod praeter actionem temporalium et contemplationem | |
| 1809 aeternorum, <i>quaeratur aliquod tertium quo Trinitas | |
| 1810 impleatur</i>, prout ibidem subditur. Sed in illa parte rationis | |
| 1811 quae derivatur a parte temporalium, etsi <i>Trinitas inveniri | |
| 1812 possit, non tamen imago Dei potest inveniri</i>, ut postea dicitur, | |
| 1813 quia huiusmodi temporalium notitia adventitia est animae. Et | |
| 1814 habitus etiam ipsi quibus temporalia cognoscuntur, non semper | |
| 1815 adsunt; sed quandoque quidem praesentialiter adsunt, quandoque | |
| 1816 autem secundum memoriam tantum, etiam postquam adesse incipiunt. | |
| 1817 Sicut patet de fide, quae temporaliter nobis advenit in praesenti, | |
| 1818 in statu autem futurae beatitudinis iam non erit fides, sed memoria | |
| 53 | 1819 fidei.</p><p title="I q. 93 a. 8 ad 3"><a name="32423"><span class="ref">[32423] Iª q. 93 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1820 dicendum quod meritoria Dei cognitio et dilectio non est nisi per |
| 1821 gratiam. Est tamen aliqua Dei cognitio et dilectio naturalis, ut | |
| 1822 supra habitum est. Et hoc etiam ipsum naturale est, quod mens ad | |
| 1823 intelligendum Deum ratione uti potest, secundum quod imaginem Dei | |
| 1824 semper diximus permanere in mente, sive haec imago Dei ita sit | |
| 1825 obsoleta, quasi obumbrata, ut pene nulla sit, ut in his qui non | |
| 1826 habent usum rationis; sive sit obscura atque deformis, ut in | |
| 1827 peccatoribus; sive sit clara et pulchra, ut in iustis, sicut | |
| 53 | 1828 Augustinus dicit, XIV de Trin.</p><p title="I q. 93 a. 8 ad 4"><a name="32424"><span class="ref">[32424] Iª q. 93 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1829 dicendum quod secundum visionem gloriae, temporalia videbuntur in |
| 1830 ipso Deo; et ideo huiusmodi temporalium visio ad Dei imaginem | |
| 1831 pertinebit. Et hoc est quod Augustinus dicit, XIV de Trin., quod | |
| 1832 <i>in illa natura cui mens feliciter adhaerebit, immutabile videbit | |
| 1833 omne quod viderit</i>. Nam et in ipso verbo increato sunt rationes | |
| 53 | 1834 omnium creaturarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 93 a. 9 arg. 1"><a name="32425"><span class="ref">[32425] Iª q. 93 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 1835 proceditur. Videtur quod similitudo ab imagine non convenienter |
| 1836 distinguatur. Genus enim non convenienter distinguitur a specie. | |
| 1837 Sed similitudo comparatur ad imaginem, ut genus ad speciem, quia | |
| 1838 <i>ubi est imago, ibi est continuo similitudo, sed non | |
| 1839 convertitur</i>, ut dicitur in libro octoginta trium quaest. Ergo | |
| 53 | 1840 inconvenienter similitudo ab imagine distinguitur.</p><p title="I q. 93 a. 9 arg. 2"><a name="32426"><span class="ref">[32426] Iª q. 93 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ratio |
| 28 | 1841 imaginis attenditur non solum secundum repraesentationem divinarum |
| 1842 personarum, sed etiam secundum repraesentationem divinae essentiae, | |
| 1843 ad quam repraesentationem pertinet immortalitas et indivisibilitas. | |
| 1844 Non ergo convenienter dicitur quod <i>similitudo est in essentia, | |
| 53 | 1845 quia est immortalis et indivisibilis; imago autem in aliis</i>.</p><p title="I q. 93 a. 9 arg. 3"><a name="32427"><span class="ref">[32427] Iª q. 93 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, imago |
| 28 | 1846 Dei in homine est triplex, scilicet naturae, gratiae et gloriae, ut |
| 1847 supra habitum est. Sed innocentia et iustitia ad gratiam pertinent. | |
| 1848 Inconvenienter ergo dicitur quod <i>imago accipitur secundum | |
| 1849 memoriam, intelligentiam et voluntatem; similitudo autem secundum | |
| 53 | 1850 innocentiam et iustitiam</i>.</p><p title="I q. 93 a. 9 arg. 4"><a name="32428"><span class="ref">[32428] Iª q. 93 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1851 cognitio veritatis ad intelligentiam pertinet, amor autem virtutis |
| 1852 ad voluntatem, quae sunt duae partes imaginis. Non ergo | |
| 1853 convenienter dicitur quod <i>imago sit in cognitione veritatis, | |
| 53 | 1854 similitudo in dilectione virtutis</i>.</p><p title="I q. 93 a. 9 s. c."><a name="32429"><span class="ref">[32429] Iª q. 93 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1855 quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>sunt |
| 1856 qui non frustra intelligunt duo dicta esse ad imaginem et | |
| 1857 similitudinem; cum, si una res esset, unum nomen sufficere | |
| 53 | 1858 potuisset</i>.</p><p title="I q. 93 a. 9 co."><a name="32430"><span class="ref">[32430] Iª q. 93 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1859 quod similitudo quaedam unitas est, unum enim in qualitate |
| 1860 similitudinem causat, ut dicitur in V Metaphys. Unum autem, cum sit | |
| 1861 de transcendentibus, et commune est omnibus, et ad singula potest | |
| 1862 aptari; sicut et bonum et verum. Unde, sicut bonum alicui rei | |
| 1863 particulari potest comparari ut praeambulum ad ipsam, et ut | |
| 1864 subsequens, prout designat aliquam perfectionem ipsius; ita etiam | |
| 1865 est de comparatione similitudinis ad imaginem. Est enim bonum | |
| 1866 praeambulum ad hominem, secundum quod homo est quoddam particulare | |
| 1867 bonum, et rursus bonum subsequitur ad hominem, inquantum aliquem | |
| 1868 hominem specialiter dicimus esse bonum, propter perfectionem | |
| 1869 virtutis. Et similiter similitudo consideratur ut praeambulum ad | |
| 1870 imaginem, inquantum est communius quam imago, ut supra dictum est, | |
| 1871 consideratur etiam ut subsequens ad imaginem, inquantum significat | |
| 1872 quandam imaginis perfectionem; dicimus enim imaginem alicuius esse | |
| 1873 similem vel non similem ei cuius est imago, inquantum perfecte vel | |
| 1874 imperfecte repraesentat ipsum. Sic ergo similitudo potest ab | |
| 1875 imagine distingui dupliciter. Uno modo, prout est praeambula ad | |
| 1876 ipsam, et in pluribus existens. Et sic similitudo attenditur | |
| 1877 secundum ea quae sunt communiora proprietatibus naturae | |
| 1878 intellectualis, secundum quas proprie attenditur imago. Et secundum | |
| 1879 hoc dicitur in libro octoginta trium quaest., quod spiritus, idest | |
| 1880 mens, ad imaginem Dei, nullo dubitante, factus est, cetera autem | |
| 1881 hominis, scilicet quae pertinent ad inferiores partes animae, vel | |
| 1882 etiam ad ipsum corpus, ad similitudinem facta esse aliqui volunt. | |
| 1883 Secundum hoc etiam in libro de quantitate animae dicitur quod | |
| 1884 similitudo Dei attenditur in anima, inquantum est incorruptibilis, | |
| 1885 nam corruptibile et incorruptibile sunt differentiae entis | |
| 1886 communis. Alio modo potest considerari similitudo, secundum quod | |
| 1887 significat imaginis expressionem et perfectionem. Et secundum hoc | |
| 1888 Damascenus dicit quod <i>id quod est secundum imaginem, | |
| 1889 intellectuale significat, et arbitrio liberum per se potestativum, | |
| 1890 quod autem secundum similitudinem, virtutis, secundum quod homini | |
| 1891 possibile est inesse, similitudinem</i>. Et ad idem refertur quod | |
| 1892 similitudo dicitur ad dilectionem virtutis pertinere, non enim est | |
| 53 | 1893 virtus sine dilectione virtutis.</p><p title="I q. 93 a. 9 ad 1"><a name="32431"><span class="ref">[32431] Iª q. 93 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1894 dicendum quod similitudo non distinguitur ab imagine secundum |
| 1895 communem rationem similitudinis (sic enim includitur in ratione | |
| 1896 ipsius imaginis), sed secundum quod aliqua similitudo deficit a | |
| 53 | 1897 ratione imaginis, vel etiam est imaginis perfectiva.</p><p title="I q. 93 a. 9 ad 2"><a name="32432"><span class="ref">[32432] Iª q. 93 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1898 dicendum quod essentia animae pertinet ad imaginem, prout |
| 1899 repraesentat divinam essentiam secundum ea quae sunt propria | |
| 1900 intellectualis naturae, non autem secundum conditiones consequentes | |
| 53 | 1901 ens in communi, ut est esse simplicem et indissolubilem.</p><p title="I q. 93 a. 9 ad 3"><a name="32433"><span class="ref">[32433] Iª q. 93 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1902 dicendum quod etiam virtutes quaedam naturaliter insunt animae, ad |
| 1903 minus secundum quaedam earum semina, et secundum has posset attendi | |
| 1904 similitudo naturalis. Quamvis non sit inconveniens ut id quod | |
| 1905 secundum assignationem unam dicitur imago, secundum aliam dicatur | |
| 53 | 1906 similitudo.</p><p title="I q. 93 a. 9 ad 4"><a name="32434"><span class="ref">[32434] Iª q. 93 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1907 dicendum quod dilectio verbi, quod est amata notitia, pertinet ad |
| 1908 rationem imaginis, sed dilectio virtutis pertinet ad similitudinem, | |
| 59 | 1909 sicut et virtus.</p></div></div><div id="q94" class="q"><h2>Quaestio 94</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 94 pr."><a name="32435"><span class="ref">[32435] |
| 53 | 1910 Iª q. 94 pr.</span></a> Deinde considerandum est de statu vel |
| 28 | 1911 conditione primi hominis. Et primo, quantum ad animam; secundo, |
| 1912 quantum ad corpus. Circa primum consideranda sunt duo, primo, de | |
| 1913 conditione hominis quantum ad intellectum; secundo, de conditione | |
| 1914 hominis quantum ad voluntatem. Circa primum quaeruntur quatuor. | |
| 1915 Primo, utrum primus homo viderit Deum per essentiam. Secundo, utrum | |
| 1916 videre potuerit substantias separatas, idest Angelos. Tertio, utrum | |
| 1917 habuerit omnium scientiam. Quarto, utrum potuerit errare vel | |
| 53 | 1918 decipi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 94 a. 1 arg. 1"><a name="32436"><span class="ref">[32436] Iª q. 94 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1919 proceditur. Videtur quod primus homo per essentiam Deum viderit. |
| 1920 Beatitudo enim hominis in visione divinae essentiae consistit. Sed | |
| 1921 primus homo, in Paradiso conversans, beatam et omnium divitem | |
| 1922 habuit vitam, ut Damascenus dicit in II libro. Et Augustinus dicit, | |
| 1923 in XIV de Civ. Dei, <i>si homines habebant affectus suos quales | |
| 1924 nunc habemus, quomodo erant beati in illo inenarrabilis | |
| 1925 beatitudinis loco, idest Paradiso?</i> Ergo primus homo in Paradiso | |
| 53 | 1926 vidit Deum per essentiam.</p><p title="I q. 94 a. 1 arg. 2"><a name="32437"><span class="ref">[32437] Iª q. 94 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1927 Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, quod <i>primo homini non aberat |
| 1928 quidquam quod bona voluntas adipisceretur</i>. Sed nihil melius | |
| 1929 bona voluntas adipisci potest quam divinae essentiae visionem. Ergo | |
| 53 | 1930 homo per essentiam Deum videbat.</p><p title="I q. 94 a. 1 arg. 3"><a name="32438"><span class="ref">[32438] Iª q. 94 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, visio |
| 28 | 1931 Dei per essentiam est qua videtur Deus sine medio et sine |
| 1932 aenigmate. Sed homo in statu innocentiae vidit Deum sine medio; ut | |
| 1933 Magister dicit in I distinctione IV libri Sent. Vidit etiam sine | |
| 1934 aenigmate, quia aenigma obscuritatem importat, ut Augustinus dicit, | |
| 1935 XV de Trin.; obscuritas autem introducta est per peccatum. Ergo | |
| 53 | 1936 homo in primo statu vidit Deum per essentiam.</p><p title="I q. 94 a. 1 s. c."><a name="32439"><span class="ref">[32439] Iª q. 94 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1937 quod apostolus dicit, I ad Cor. XV, quod <i>non prius quod |
| 1938 spirituale est, sed quod animale</i>. Sed maxime spirituale est | |
| 1939 videre Deum per essentiam. Ergo primus homo, in primo statu | |
| 53 | 1940 animalis vitae, Deum per essentiam non vidit.</p><p title="I q. 94 a. 1 co."><a name="32440"><span class="ref">[32440] Iª q. 94 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1941 quod primus homo Deum per essentiam non vidit, secundum communem |
| 1942 statum illius vitae; nisi forte dicatur quod viderit eum in raptu, | |
| 1943 quando Deus immisit soporem in Adam, ut dicitur Gen. II. Et huius | |
| 1944 ratio est quia, cum divina essentia sit ipsa beatitudo, hoc modo se | |
| 1945 habet intellectus videntis divinam essentiam ad Deum, sicut se | |
| 1946 habet quilibet homo ad beatitudinem. Manifestum est autem quod | |
| 1947 nullus homo potest per voluntatem a beatitudine averti, naturaliter | |
| 1948 enim, et ex necessitate, homo vult beatitudinem, et fugit miseriam. | |
| 1949 Unde nullus videns Deum per essentiam, potest voluntate averti a | |
| 1950 Deo, quod est peccare. Et propter hoc, omnes videntes Deum per | |
| 1951 essentiam, sic in amore Dei stabiliuntur, quod in aeternum peccare | |
| 1952 non possunt. Cum ergo Adam peccaverit, manifestum est quod Deum per | |
| 1953 essentiam non videbat. Cognoscebat tamen Deum quadam altiori | |
| 1954 cognitione quam nos cognoscamus, et sic quodammodo eius cognitio | |
| 1955 media erat inter cognitionem praesentis status, et cognitionem | |
| 1956 patriae, qua Deus per essentiam videtur. Ad cuius evidentiam, | |
| 1957 considerandum est quod visio Dei per essentiam dividitur contra | |
| 1958 visionem Dei per creaturam. Quanto autem aliqua creatura est altior | |
| 1959 et Deo similior, tanto per eam Deus clarius videtur, sicut homo | |
| 1960 perfectius videtur per speculum in quo expressius imago eius | |
| 1961 resultat. Et sic patet quod multo eminentius videtur Deus per | |
| 1962 intelligibiles effectus, quam per sensibiles et corporeos. A | |
| 1963 consideratione autem plena et lucida intelligibilium effectuum | |
| 1964 impeditur homo in statu praesenti, per hoc quod distrahitur a | |
| 1965 sensibilibus, et circa ea occupatur. Sed, sicut dicitur Eccle. VII, | |
| 1966 Deus fecit hominem rectum. Haec autem fuit rectitudo hominis | |
| 1967 divinitus instituti, ut inferiora superioribus subderentur, et | |
| 1968 superiora ab inferioribus non impedirentur. Unde homo primus non | |
| 1969 impediebatur per res exteriores a clara et firma contemplatione | |
| 1970 intelligibilium effectuum, quos ex irradiatione primae veritatis | |
| 1971 percipiebat, sive naturali cognitione sive gratuita. Unde dicit | |
| 1972 Augustinus, in XI super Gen. ad Litt., quod <i>fortassis Deus | |
| 1973 primis hominibus antea loquebatur, sicut cum Angelis loquitur, ipsa | |
| 1974 incommutabili veritate illustrans mentes eorum; etsi non tanta | |
| 1975 participatione divinae essentiae, quantam capiunt Angeli</i>. Sic | |
| 1976 igitur per huiusmodi intelligibiles effectus Dei, Deum clarius | |
| 53 | 1977 cognoscebat quam modo cognoscamus.</p><p title="I q. 94 a. 1 ad 1"><a name="32441"><span class="ref">[32441] Iª q. 94 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1978 dicendum quod homo in Paradiso beatus fuit, non illa perfecta |
| 1979 beatitudine in quam transferendus erat, quae in divinae essentiae | |
| 1980 visione consistit, habebat tamen beatam vitam secundum quendam | |
| 1981 modum, ut Augustinus dicit XI super Gen. ad Litt., inquantum | |
| 53 | 1982 habebat integritatem et perfectionem quandam naturalem.</p><p title="I q. 94 a. 1 ad 2"><a name="32442"><span class="ref">[32442] Iª q. 94 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1983 dicendum quod bona voluntas est ordinata voluntas. Non autem |
| 1984 fuisset primi hominis ordinata voluntas, si in statu meriti habere | |
| 53 | 1985 voluisset quod ei promittebatur pro praemio.</p><p title="I q. 94 a. 1 ad 3"><a name="32443"><span class="ref">[32443] Iª q. 94 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1986 dicendum quod duplex est medium. Quoddam, in quo simul videtur quod |
| 1987 per medium videri dicitur; sicut cum homo videtur per speculum, et | |
| 1988 simul videtur cum ipso speculo. Aliud medium est, per cuius | |
| 1989 notitiam in aliquid ignotum devenimus; sicut est medium | |
| 1990 demonstrationis. Et sine tali medio Deus videbatur, non tamen sine | |
| 1991 primo medio. Non enim oportebat primum hominem pervenire in Dei | |
| 1992 cognitionem per demonstrationem sumptam ab aliquo effectu, sicut | |
| 1993 nobis est necessarium; sed simul in effectibus, praecipue | |
| 1994 intelligibilibus, suo modo Deum cognoscebat. Similiter etiam est | |
| 1995 considerandum quod obscuritas quae importatur in nomine aenigmatis, | |
| 1996 dupliciter potest accipi. Uno modo, secundum quod quaelibet | |
| 1997 creatura est quoddam obscurum, si comparetur ad immensitatem | |
| 1998 divinae claritatis, et sic Adam videbat Deum in aenigmate, quia | |
| 1999 videbat Deum per effectum creatum. Alio modo potest accipi | |
| 2000 obscuritas quae consecuta est ex peccato, prout scilicet impeditur | |
| 2001 homo a consideratione intelligibilium per sensibilium occupationem, | |
| 53 | 2002 et secundum hoc, non vidit Deum in aenigmate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 94 a. 2 arg. 1"><a name="32444"><span class="ref">[32444] Iª q. 94 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2003 proceditur. Videtur quod Adam in statu innocentiae Angelos per |
| 2004 essentiam viderit. Dicit enim Gregorius, in IV Dialog., <i>in | |
| 2005 Paradiso quippe assueverat homo verbis Dei perfrui, beatorum | |
| 2006 Angelorum spiritibus cordis munditia et celsitudine visionis | |
| 53 | 2007 interesse</i>.</p><p title="I q. 94 a. 2 arg. 2"><a name="32445"><span class="ref">[32445] Iª q. 94 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 2008 in statu praesenti impeditur a cognitione substantiarum |
| 2009 separatarum, ex hoc quod est unita corpori corruptibili, quod | |
| 2010 aggravat animam, ut dicitur Sap. IX. Unde et anima separata | |
| 2011 substantias separatas videre potest, ut supra dictum est. Sed anima | |
| 2012 primi hominis non aggravabatur a corpore, cum non esset | |
| 53 | 2013 corruptibile. Ergo poterat videre substantias separatas.</p><p title="I q. 94 a. 2 arg. 3"><a name="32446"><span class="ref">[32446] Iª q. 94 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, una |
| 28 | 2014 substantia separata cognoscit aliam cognoscendo seipsam, ut dicitur |
| 2015 in libro de causis. Sed anima primi hominis cognoscebat seipsam. | |
| 53 | 2016 Ergo cognoscebat substantias separatas.</p><p title="I q. 94 a. 2 s. c."><a name="32447"><span class="ref">[32447] Iª q. 94 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, anima |
| 28 | 2017 Adae fuit eiusdem naturae cum animabus nostris. Sed animae nostrae |
| 2018 non possunt nunc intelligere substantias separatas. Ergo nec anima | |
| 53 | 2019 primi hominis potuit.</p><p title="I q. 94 a. 2 co."><a name="32448"><span class="ref">[32448] Iª q. 94 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2020 quod status animae hominis distingui potest dupliciter. Uno modo, |
| 2021 secundum diversum modum naturalis esse, et hoc modo distinguitur | |
| 2022 status animae separatae, a statu animae coniunctae corpori. Alio | |
| 2023 modo distinguitur status animae secundum integritatem et | |
| 2024 corruptionem, servato eodem modo essendi secundum naturam, et sic | |
| 2025 status innocentiae distinguitur a statu hominis post peccatum. | |
| 2026 Anima enim hominis in statu innocentiae erat corpori perficiendo et | |
| 2027 gubernando accommodata, sicut et nunc, unde dicitur primus homo | |
| 2028 factus fuisse in animam viventem, idest corpori vitam dantem, | |
| 2029 scilicet animalem. Sed huius vitae integritatem habebat, inquantum | |
| 2030 corpus erat totaliter animae subditum, in nullo ipsam impediens, ut | |
| 2031 supra dictum est. Manifestum est autem ex praemissis quod ex hoc | |
| 2032 quod anima est accommodata ad corporis gubernationem et | |
| 2033 perfectionem secundum animalem vitam, competit animae nostrae talis | |
| 2034 modus intelligendi, qui est per conversionem ad phantasmata. Unde | |
| 2035 et hic modus intelligendi etiam animae primi hominis competebat. | |
| 2036 Secundum autem hunc modum intelligendi, motus quidam invenitur in | |
| 2037 anima, ut Dionysius dicit IV cap. de Div. Nom., secundum tres | |
| 2038 gradus. Quorum primus est, secundum quod a rebus exterioribus | |
| 2039 congregatur anima ad seipsam; secundus autem est, prout anima | |
| 2040 ascendit ad hoc quod uniatur virtutibus superioribus unitis, | |
| 2041 scilicet Angelis; tertius autem gradus est, secundum quod ulterius | |
| 2042 manuducitur ad bonum quod est supra omnia, scilicet Deum. Secundum | |
| 2043 igitur primum processum animae, qui est a rebus exterioribus ad | |
| 2044 seipsam, perficitur animae cognitio. Quia scilicet intellectualis | |
| 2045 operatio animae naturalem ordinem habet ad ea quae sunt extra, ut | |
| 2046 supra dictum est, et ita per eorum cognitionem perfecte cognosci | |
| 2047 potest nostra intellectualis operatio, sicut actus per obiectum. Et | |
| 2048 per ipsam intellectualem operationem perfecte potest cognosci | |
| 2049 humanus intellectus, sicut potentia per proprium actum. Sed in | |
| 2050 secundo processu non invenitur perfecta cognitio. Quia, cum Angelus | |
| 2051 non intelligat per conversionem ad phantasmata, sed longe | |
| 2052 eminentiori modo, ut supra dictum est; praedictus modus | |
| 2053 cognoscendi, quo anima cognoscit seipsam, non sufficienter ducit in | |
| 2054 Angeli cognitionem. Multo autem minus tertius processus ad | |
| 2055 perfectam notitiam terminatur, quia etiam ipsi Angeli, per hoc quod | |
| 2056 cognoscunt seipsos, non possunt pertingere ad cognitionem divinae | |
| 2057 substantiae propter eius excessum. Sic igitur anima primi hominis | |
| 2058 non poterat videre Angelos per essentiam. Sed tamen excellentiorem | |
| 2059 modum cognitionis habebat de eis, quam nos habeamus, quia eius | |
| 2060 cognitio erat magis certa et fixa circa interiora intelligibilia, | |
| 2061 quam cognitio nostra. Et propter tantam eminentiam dicit Gregorius | |
| 53 | 2062 quod intererat Angelorum spiritibus.</p><p title="I q. 94 a. 2 ad 1"><a name="32449"><span class="ref">[32449] Iª q. 94 a. 2 ad 1</span></a> Unde patet solutio |
| 2063 ad primum.</p><p title="I q. 94 a. 2 ad 2"><a name="32450"><span class="ref">[32450] Iª q. 94 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2064 dicendum quod hoc quod anima primi hominis deficiebat ab intellectu |
| 2065 substantiarum separatarum, non erat ex aggravatione corporis; sed | |
| 2066 ex hoc quod obiectum ei connaturale erat deficiens ab excellentia | |
| 2067 substantiarum separatarum. Nos autem deficimus propter | |
| 53 | 2068 utrumque.</p><p title="I q. 94 a. 2 ad 3"><a name="32451"><span class="ref">[32451] Iª q. 94 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2069 dicendum quod anima primi hominis non poterat per cognitionem sui |
| 2070 ipsius pertingere ad cognoscendas substantias separatas, ut supra | |
| 2071 dictum est, quia etiam unaquaeque substantia separata cognoscit | |
| 53 | 2072 aliam per modum sui ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 94 a. 3 arg. 1"><a name="32452"><span class="ref">[32452] Iª q. 94 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2073 proceditur. Videtur quod primus homo non habuerit scientiam omnium. |
| 2074 Aut enim habuit talem scientiam per species acquisitas, aut per | |
| 2075 species connaturales, aut per species infusas. Non autem per | |
| 2076 species acquisitas, huiusmodi enim cognitio ab experientia | |
| 2077 causatur, ut dicitur in I Metaphys.; ipse autem non tunc fuerat | |
| 2078 omnia expertus. Similiter etiam nec per species connaturales, quia | |
| 2079 erat eiusdem naturae nobiscum; anima autem nostra est sicut tabula | |
| 2080 in qua nihil est scriptum, ut dicitur in III de anima. Si autem per | |
| 2081 species infusas, ergo scientia eius quam habebat de rebus, non erat | |
| 53 | 2082 eiusdem rationis cum scientia nostra, quam a rebus acquirimus.</p><p title="I q. 94 a. 3 arg. 2"><a name="32453"><span class="ref">[32453] Iª q. 94 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2083 omnibus individuis eiusdem speciei est idem modus consequendi |
| 2084 perfectionem. Sed alii homines non statim in sui principio habent | |
| 2085 omnium scientiam, sed eam per temporis successionem acquirunt | |
| 2086 secundum suum modum. Ergo nec Adam, statim formatus, habuit omnium | |
| 53 | 2087 scientiam.</p><p title="I q. 94 a. 3 arg. 3"><a name="32454"><span class="ref">[32454] Iª q. 94 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2088 status praesentis vitae homini conceditur ut in eo proficiat anima |
| 2089 et quantum ad cognitionem, et quantum ad meritum; propter hoc enim | |
| 2090 anima corpori videtur esse unita. Sed homo in statu illo | |
| 2091 profecisset quantum ad meritum. Ergo etiam profecisset quantum ad | |
| 53 | 2092 cognitionem rerum. Non ergo habuit omnium rerum scientiam.</p><p title="I q. 94 a. 3 s. c."><a name="32455"><span class="ref">[32455] Iª q. 94 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2093 quod ipse imposuit nomina animalibus, ut dicitur Gen. II. Nomina |
| 2094 autem debent naturis rerum congruere. Ergo Adam scivit naturas | |
| 2095 omnium animalium, et pari ratione, habuit omnium aliorum | |
| 53 | 2096 scientiam.</p><p title="I q. 94 a. 3 co."><a name="32456"><span class="ref">[32456] Iª q. 94 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2097 quod naturali ordine perfectum praecedit imperfectum, sicut et |
| 2098 actus potentiam, quia ea quae sunt in potentia, non reducuntur ad | |
| 2099 actum nisi per aliquod ens actu. Et quia res primitus a Deo | |
| 2100 institutae sunt, non solum ut in seipsis essent, sed etiam ut | |
| 2101 essent aliorum principia; ideo productae sunt in statu perfecto, in | |
| 2102 quo possent esse principia aliorum. Homo autem potest esse | |
| 2103 principium alterius non solum per generationem corporalem, sed | |
| 2104 etiam per instructionem et gubernationem. Et ideo, sicut primus | |
| 2105 homo institutus est in statu perfecto quantum ad corpus, ut statim | |
| 2106 posset generare; ita etiam institutus est in statu perfecto quantum | |
| 2107 ad animam, ut statim posset alios instruere et gubernare. Non | |
| 2108 potest autem aliquis instruere, nisi habeat scientiam. Et ideo | |
| 2109 primus homo sic institutus est a Deo, ut haberet omnium scientiam | |
| 2110 in quibus homo natus est instrui. Et haec sunt omnia illa quae | |
| 2111 virtualiter existunt in primis principiis per se notis, quaecumque | |
| 2112 scilicet naturaliter homines cognoscere possunt. Ad gubernationem | |
| 2113 autem vitae propriae et aliorum, non solum requiritur cognitio | |
| 2114 eorum quae naturaliter sciri possunt, sed etiam cognitio eorum quae | |
| 2115 naturalem cognitionem excedunt; eo quod vita hominis ordinatur ad | |
| 2116 quendam finem supernaturalem; sicut nobis, ad gubernationem vitae | |
| 2117 nostrae, necessarium est cognoscere quae fidei sunt. Unde et de his | |
| 2118 supernaturalibus tantam cognitionem primus homo accepit, quanta | |
| 2119 erat necessaria ad gubernationem vitae humanae secundum statum | |
| 2120 illum. Alia vero, quae nec naturali hominis studio cognosci | |
| 2121 possunt, nec sunt necessaria ad gubernationem vitae humanae, primus | |
| 2122 homo non cognovit; sicut sunt cogitationes hominum, futura | |
| 2123 contingentia, et quaedam singularia, puta quot lapilli iaceant in | |
| 53 | 2124 flumine, et alia huiusmodi.</p><p title="I q. 94 a. 3 ad 1"><a name="32457"><span class="ref">[32457] Iª q. 94 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2125 dicendum quod primus homo habuit scientiam omnium per species a Deo |
| 2126 infusas. Nec tamen scientia illa fuit alterius rationis a scientia | |
| 2127 nostra; sicut nec oculi quos caeco nato Christus dedit, fuerunt | |
| 53 | 2128 alterius rationis ab oculis quos natura produxit.</p><p title="I q. 94 a. 3 ad 2"><a name="32458"><span class="ref">[32458] Iª q. 94 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2129 dicendum quod Adam debebat aliquid habere perfectionis, inquantum |
| 2130 erat primus homo, quod ceteris hominibus non competit; ut ex dictis | |
| 53 | 2131 patet.</p><p title="I q. 94 a. 3 ad 3"><a name="32459"><span class="ref">[32459] Iª q. 94 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2132 dicendum quod Adam in scientia naturalium scibilium non profecisset |
| 2133 quantum ad numerum scitorum, sed quantum ad modum sciendi, quia | |
| 2134 quae sciebat intellectualiter, scivisset postmodum per | |
| 2135 experimentum. Quantum vero ad supernaturalia cognita, profecisset | |
| 2136 etiam quantum ad numerum, per novas revelationes; sicut et Angeli | |
| 2137 proficiunt per novas illuminationes. Nec tamen est simile de | |
| 2138 profectu meriti, et scientiae, quia unus homo non est alteri | |
| 53 | 2139 principium merendi, sicut est sciendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 94 a. 4 arg. 1"><a name="32460"><span class="ref">[32460] Iª q. 94 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2140 proceditur. Videtur quod homo in primo statu decipi potuisset. |
| 2141 Dicit enim apostolus, I ad Tim. II, quod <i>mulier seducta in | |
| 53 | 2142 praevaricatione fuit</i>.</p><p title="I q. 94 a. 4 arg. 2"><a name="32461"><span class="ref">[32461] Iª q. 94 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2143 Magister dicit, XXI dist. II Sent., quod <i>ideo mulier non horruit |
| 2144 serpentem loquentem, quia officium loquendi eum accepisse a Deo | |
| 2145 putavit</i>. Sed hoc falsum erat. Ergo mulier decepta fuit ante | |
| 53 | 2146 peccatum.</p><p title="I q. 94 a. 4 arg. 3"><a name="32462"><span class="ref">[32462] Iª q. 94 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2147 naturale est quod quanto aliquid remotius videtur, tanto minus |
| 2148 videtur. Sed natura oculi non est contracta per peccatum. Ergo hoc | |
| 2149 idem in statu innocentiae contigisset. Fuisset ergo homo deceptus | |
| 53 | 2150 circa quantitatem rei visae, sicut et modo.</p><p title="I q. 94 a. 4 arg. 4"><a name="32463"><span class="ref">[32463] Iª q. 94 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2151 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod in somno adhaeret |
| 2152 anima similitudini tanquam ipsi rei. Sed homo in statu innocentiae | |
| 2153 comedisset, et per consequens dormivisset et somniasset. Ergo | |
| 53 | 2154 deceptus fuisset, adhaerendo similitudinibus tanquam rebus.</p><p title="I q. 94 a. 4 arg. 5"><a name="32464"><span class="ref">[32464] Iª q. 94 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2155 primus homo nescivisset cogitationes hominum et futura |
| 2156 contingentia, ut dictum est. Si igitur aliquis super his sibi | |
| 53 | 2157 falsum diceret, deceptus fuisset.</p><p title="I q. 94 a. 4 s. c."><a name="32465"><span class="ref">[32465] Iª q. 94 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2158 quod Augustinus dicit, <i>approbare vera pro falsis, non est natura |
| 53 | 2159 instituti hominis, sed poena damnati</i>.</p><p title="I q. 94 a. 4 co."><a name="32466"><span class="ref">[32466] Iª q. 94 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2160 quod quidam dixerunt quod in nomine deceptionis duo possunt |
| 2161 intelligi, scilicet qualiscumque existimatio levis, qua aliquis | |
| 2162 adhaeret falso tanquam vero, sine assensu credulitatis; et iterum | |
| 2163 firma credulitas. Quantum ergo ad ea quorum scientiam Adam habebat, | |
| 2164 neutro istorum modorum homo decipi poterat ante peccatum. Sed | |
| 2165 quantum ad ea quorum scientiam non habebat, decipi poterat, large | |
| 2166 accepta deceptione pro existimatione qualicumque sine assensu | |
| 2167 credulitatis. Quod ideo dicunt, quia existimare falsum in talibus, | |
| 2168 non est noxium homini; et ex quo temere assensus non adhibetur, non | |
| 2169 est culpabile. Sed haec positio non convenit integritati primi | |
| 2170 status, quia, ut Augustinus dicit XIV de Civit. Dei, <i>in illo | |
| 2171 statu erat devitatio tranquilla peccati, qua manente, nullum malum | |
| 2172 omnino esse poterat</i>. Manifestum est autem quod, sicut verum est | |
| 2173 bonum intellectus, ita falsum est malum eius, ut dicitur in VI | |
| 2174 Ethic. Unde non poterat esse quod, innocentia manente, intellectus | |
| 2175 hominis alicui falso acquiesceret quasi vero. Sicut enim in membris | |
| 2176 corporis primi hominis erat quidem carentia perfectionis alicuius, | |
| 2177 puta claritatis, non tamen aliquod malum inesse poterat; ita in | |
| 2178 intellectu poterat esse carentia notitiae alicuius, nulla tamen | |
| 2179 poterat ibi esse existimatio falsi. Quod etiam ex ipsa rectitudine | |
| 2180 primi status apparet, secundum quam, quandiu anima maneret Deo | |
| 2181 subdita, tandiu in homine inferiora superioribus subderentur, nec | |
| 2182 superiora per inferiora impedirentur. Manifestum est autem ex | |
| 2183 praemissis quod intellectus circa proprium obiectum semper verus | |
| 2184 est. Unde ex seipso nunquam decipitur, sed omnis deceptio accidit | |
| 2185 in intellectu ex aliquo inferiori, puta phantasia vel aliquo | |
| 2186 huiusmodi. Unde videmus quod, quando naturale iudicatorium non est | |
| 2187 ligatum, non decipimur per huiusmodi apparitiones, sed solum quando | |
| 2188 ligatur, ut patet in dormientibus. Unde manifestum est quod | |
| 2189 rectitudo primi status non compatiebatur aliquam deceptionem circa | |
| 53 | 2190 intellectum.</p><p title="I q. 94 a. 4 ad 1"><a name="32467"><span class="ref">[32467] Iª q. 94 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2191 dicendum quod illa seductio mulieris, etsi praecesserit peccatum |
| 2192 operis, subsecuta tamen est peccatum internae elationis. Dicit enim | |
| 2193 Augustinus, XI super Gen. ad Litt., quod <i>mulier verbis serpentis | |
| 2194 non crederet, nisi iam inesset menti eius amor propriae potestatis, | |
| 53 | 2195 et quaedam de se superba praesumptio</i>.</p><p title="I q. 94 a. 4 ad 2"><a name="32468"><span class="ref">[32468] Iª q. 94 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2196 dicendum quod mulier putavit serpentem hoc accepisse loquendi |
| 2197 officium, non per naturam, sed aliqua supernaturali operatione. | |
| 2198 Quamvis non sit necessarium auctoritatem Magistri sententiarum | |
| 53 | 2199 sequi in hac parte.</p><p title="I q. 94 a. 4 ad 3"><a name="32469"><span class="ref">[32469] Iª q. 94 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2200 dicendum quod, si aliquid repraesentatum fuisset sensui vel |
| 2201 phantasiae primi hominis aliter quam sit in rerum natura, non tamen | |
| 53 | 2202 deciperetur, quia per rationem veritatem diiudicaret.</p><p title="I q. 94 a. 4 ad 4"><a name="32470"><span class="ref">[32470] Iª q. 94 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2203 dicendum quod id quod accidit in somno, non imputatur homini, quia |
| 53 | 2204 non habet usum rationis, qui est proprius hominis actus.</p><p title="I q. 94 a. 4 ad 5"><a name="32471"><span class="ref">[32471] Iª q. 94 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2205 dicendum quod alicui dicenti falsum de contingentibus futuris vel |
| 2206 cogitationibus cordium, homo in statu innocentiae non credidisset | |
| 2207 ita esse, sed credidisset quod hoc esset possibile, et hoc non | |
| 2208 esset existimare falsum. Vel potest dici quod divinitus ei | |
| 2209 subventum fuisset, ne deciperetur in his quorum scientiam non | |
| 2210 habebat. Nec est instantia, quam quidam afferunt, quod in | |
| 2211 tentatione non fuit ei subventum ne deciperetur, licet tunc maxime | |
| 2212 indigeret. Quia iam praecesserat peccatum in animo, et ad divinum | |
| 59 | 2213 auxilium recursum non habuit.</p></div></div><div id="q95" class="q"><h2>Quaestio 95</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 95 pr."><a name="32472"><span class="ref">[32472] |
| 53 | 2214 Iª q. 95 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae |
| 28 | 2215 pertinent ad voluntatem primi hominis. Et circa hoc consideranda |
| 2216 sunt duo, primo quidem, de gratia et iustitia primi hominis; | |
| 2217 secundo, de usu iustitiae quantum ad dominium super alia. Circa | |
| 2218 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum primus homo creatus fuerit | |
| 2219 in gratia. Secundo, utrum in statu innocentiae habuerit animae | |
| 2220 passiones. Tertio, utrum habuit virtutes omnes. Quarto, utrum opera | |
| 53 | 2221 eius fuissent aeque efficacia ad merendum, sicut modo sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 95 a. 1 arg. 1"><a name="32473"><span class="ref">[32473] Iª q. 95 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2222 proceditur. Videtur quod primus homo non fuerit creatus in gratia. |
| 2223 Apostolus enim, I Cor. XV, distinguens Adam a Christo, dicit, | |
| 2224 <i>factus est primus Adam in animam viventem; novissimus autem in | |
| 2225 spiritum vivificantem</i>. Sed vivificatio spiritus est per | |
| 2226 gratiam. Ergo hoc est proprium Christi, quod fuerit factus in | |
| 53 | 2227 gratia.</p><p title="I q. 95 a. 1 arg. 2"><a name="32474"><span class="ref">[32474] Iª q. 95 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2228 Augustinus dicit, in libro de quaestionibus veteris et novi |
| 2229 testamenti, quod <i>Adam non habuit spiritum sanctum</i>. Sed | |
| 2230 quicumque habet gratiam, habet spiritum sanctum. Ergo Adam non fuit | |
| 53 | 2231 creatus in gratia.</p><p title="I q. 95 a. 1 arg. 3"><a name="32475"><span class="ref">[32475] Iª q. 95 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2232 Augustinus dicit, in libro de correptione et gratia, quod <i>Deus |
| 2233 sic ordinavit Angelorum et hominum vitam, ut prius in eis | |
| 2234 ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset | |
| 2235 suae gratiae beneficium, iustitiaeque iudicium</i>. Primo ergo | |
| 2236 condidit hominem et Angelum in sola naturali arbitrii libertate, et | |
| 53 | 2237 postmodum eis gratiam contulit.</p><p title="I q. 95 a. 1 arg. 4"><a name="32476"><span class="ref">[32476] Iª q. 95 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2238 Magister dicit, in XXIV distinctione libri II Sent., quod <i>homini |
| 2239 in creatione datum est auxilium per quod stare poterat, sed non | |
| 2240 poterat proficere</i>. Quicumque autem habet gratiam, potest | |
| 2241 proficere per meritum. Ergo primus homo non fuit creatus in | |
| 53 | 2242 gratia.</p><p title="I q. 95 a. 1 arg. 5"><a name="32477"><span class="ref">[32477] Iª q. 95 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 2243 hoc quod aliquis accipiat gratiam, requiritur consensus ex parte |
| 2244 recipientis, cum per hoc perficiatur matrimonium quoddam spirituale | |
| 2245 inter Deum et animam. Sed consensus in gratiam esse non potest nisi | |
| 2246 prius existentis. Ergo homo non accepit gratiam in primo instanti | |
| 53 | 2247 suae creationis.</p><p title="I q. 95 a. 1 arg. 6"><a name="32478"><span class="ref">[32478] Iª q. 95 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2248 natura plus distat a gratia quam gratia a gloria, quae nihil est |
| 2249 aliud quam gratia consummata. Sed in homine gratia praecessit | |
| 53 | 2250 gloriam. Ergo multo magis natura praecessit gratiam.</p><p title="I q. 95 a. 1 s. c."><a name="32479"><span class="ref">[32479] Iª q. 95 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, homo |
| 28 | 2251 et Angelus aequaliter ordinantur ad gratiam. Sed Angelus est |
| 2252 creatus in gratia, dicit enim Augustinus, XII de Civ. Dei, quod | |
| 2253 <i>Deus simul erat in eis condens naturam et largiens gratiam</i>. | |
| 53 | 2254 Ergo et homo creatus fuit in gratia.</p><p title="I q. 95 a. 1 co."><a name="32480"><span class="ref">[32480] Iª q. 95 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2255 quod quidam dicunt quod primus homo non fuit quidem creatus in |
| 2256 gratia, sed tamen postmodum gratia fuit sibi collata antequam | |
| 2257 peccasset, plurimae enim sanctorum auctoritates attestantur hominem | |
| 2258 in statu innocentiae gratiam habuisse. Sed quod etiam fuerit | |
| 2259 conditus in gratia, ut alii dicunt, videtur requirere ipsa | |
| 2260 rectitudo primi status, in qua Deus hominem fecit, secundum illud | |
| 2261 Eccle. VII, <i>Deus fecit hominem rectum</i>. Erat enim haec | |
| 2262 rectitudo secundum hoc, quod ratio subdebatur Deo, rationi vero | |
| 2263 inferiores vires, et animae corpus. Prima autem subiectio erat | |
| 2264 causa et secundae et tertiae, quandiu enim ratio manebat Deo | |
| 2265 subiecta, inferiora ei subdebantur, ut Augustinus dicit. Manifestum | |
| 2266 est autem quod illa subiectio corporis ad animam, et inferiorum | |
| 2267 virium ad rationem, non erat naturalis, alioquin post peccatum | |
| 2268 mansisset, cum etiam in Daemonibus data naturalia post peccatum | |
| 2269 permanserint, ut Dionysius dicit cap. IV de Div. Nom. Unde | |
| 2270 manifestum est quod et illa prima subiectio, qua ratio Deo | |
| 2271 subdebatur, non erat solum secundum naturam, sed secundum | |
| 2272 supernaturale donum gratiae, non enim potest esse quod effectus sit | |
| 2273 potior quam causa. Unde Augustinus dicit, XIII de Civ. Dei, quod | |
| 2274 <i>posteaquam praecepti facta transgressio est, confestim, gratia | |
| 2275 deserente divina, de corporum suorum nuditate confusi sunt, | |
| 2276 senserunt enim motum inobedientis carnis suae, tanquam reciprocam | |
| 2277 poenam inobedientiae suae</i>. Ex quo datur intelligi, si deserente | |
| 2278 gratia soluta est obedientia carnis ad animam, quod per gratiam in | |
| 53 | 2279 anima existentem inferiora ei subdebantur.</p><p title="I q. 95 a. 1 ad 1"><a name="32481"><span class="ref">[32481] Iª q. 95 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2280 dicendum quod apostolus illa verba inducit ad ostendendum esse |
| 2281 corpus spirituale, si est corpus animale, quia vita spiritualis | |
| 2282 corporis incoepit in Christo, qui est primogenitus ex mortuis, | |
| 2283 sicut vita corporis animalis incoepit in Adam. Non ergo ex verbis | |
| 2284 apostoli habetur quod Adam non fuit spiritualis secundum animam; | |
| 53 | 2285 sed quod non fuit spiritualis secundum corpus.</p><p title="I q. 95 a. 1 ad 2"><a name="32482"><span class="ref">[32482] Iª q. 95 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2286 dicendum quod, sicut Augustinus dicit in eodem loco, non negatur |
| 2287 quin aliquo modo fuerit in Adam spiritus sanctus, sicut et in aliis | |
| 2288 iustis, sed quod non sic fuerit in eo, sicut nunc est in fidelibus, | |
| 2289 qui admittuntur ad perceptionem haereditatis aeternae statim post | |
| 53 | 2290 mortem.</p><p title="I q. 95 a. 1 ad 3"><a name="32483"><span class="ref">[32483] Iª q. 95 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2291 dicendum quod ex illa auctoritate Augustini non habetur quod |
| 2292 Angelus vel homo prius fuerit creatus in naturali libertate | |
| 2293 arbitrii, quam habuisset gratiam, sed quod prius ostendit quid in | |
| 2294 eis posset liberum arbitrium ante confirmationem, et quid postmodum | |
| 53 | 2295 consecuti sunt per auxilium gratiae confirmantis.</p><p title="I q. 95 a. 1 ad 4"><a name="32484"><span class="ref">[32484] Iª q. 95 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2296 dicendum quod Magister loquitur secundum opinionem illorum qui |
| 2297 posuerunt hominem non esse creatum in gratia, sed in naturalibus | |
| 2298 tantum. Vel potest dici quod, etsi homo fuerit creatus in gratia, | |
| 2299 non tamen habuit ex creatione naturae quod posset proficere per | |
| 53 | 2300 meritum, sed ex superadditione gratiae.</p><p title="I q. 95 a. 1 ad 5"><a name="32485"><span class="ref">[32485] Iª q. 95 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2301 dicendum quod, cum motus voluntatis non sit continuus, nihil |
| 2302 prohibet etiam in primo instanti suae creationis primum hominem | |
| 53 | 2303 gratiae consensisse.</p><p title="I q. 95 a. 1 ad 6"><a name="32486"><span class="ref">[32486] Iª q. 95 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2304 quod gloriam meremur per actum gratiae, non autem gratiam per actum |
| 53 | 2305 naturae. Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 95 a. 2 arg. 1"><a name="32487"><span class="ref">[32487] Iª q. 95 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2306 proceditur. Videtur quod in primo homine non fuerint animae |
| 2307 passiones. Secundum enim passiones animae contingit quod caro | |
| 2308 concupiscit adversus spiritum. Sed hoc non erat in statu | |
| 2309 innocentiae. Ergo in statu innocentiae non erant animae | |
| 53 | 2310 passiones.</p><p title="I q. 95 a. 2 arg. 2"><a name="32488"><span class="ref">[32488] Iª q. 95 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 2311 Adae erat nobilior quam corpus. Sed corpus Adae fuit impassibile. |
| 53 | 2312 Ergo nec in anima eius fuerunt passiones.</p><p title="I q. 95 a. 2 arg. 3"><a name="32489"><span class="ref">[32489] Iª q. 95 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 2313 virtutem moralem comprimuntur animae passiones. Sed in Adam fuit |
| 2314 virtus moralis perfecta. Ergo totaliter passiones excludebantur ab | |
| 53 | 2315 eo.</p><p title="I q. 95 a. 2 s. c."><a name="32490"><span class="ref">[32490] Iª q. 95 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2316 quod dicit Augustinus, XIV de Civ. Dei, quod erat in eis amor |
| 53 | 2317 imperturbatus in Deum, et quaedam aliae animae passiones.</p><p title="I q. 95 a. 2 co."><a name="32491"><span class="ref">[32491] Iª q. 95 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2318 quod passiones animae sunt in appetitu sensuali, cuius obiectum est |
| 2319 bonum et malum. Unde omnium passionum animae quaedam ordinantur ad | |
| 2320 bonum, ut amor et gaudium; quaedam ad malum, ut timor et dolor. Et | |
| 2321 quia in primo statu nullum malum aderat nec imminebat; nec aliquod | |
| 2322 bonum aberat, quod cuperet bona voluntas pro tempore illo habendum, | |
| 2323 ut patet per Augustinum XIV de Civ. Dei, omnes illae passiones quae | |
| 2324 respiciunt malum, in Adam non erant ut timor et dolor et huiusmodi; | |
| 2325 similiter nec illae passiones quae respiciunt bonum non habitum et | |
| 2326 nunc habendum, ut cupiditas aestuans. Illae vero passiones quae | |
| 2327 possunt esse boni praesentis, ut gaudium et amor; vel quae sunt | |
| 2328 futuri boni ut suo tempore habendi, ut desiderium et spes non | |
| 2329 affligens; fuerunt in statu innocentiae. Aliter tamen quam in | |
| 2330 nobis. Nam in nobis appetitus sensualis, in quo sunt passiones, non | |
| 2331 totaliter subest rationi, unde passiones quandoque sunt in nobis | |
| 2332 praevenientes iudicium rationis, et impedientes; quandoque vero ex | |
| 2333 iudicio rationis consequentes, prout sensualis appetitus | |
| 2334 aliqualiter rationi obedit. In statu vero innocentiae inferior | |
| 2335 appetitus erat rationi totaliter subiectus, unde non erant in eo | |
| 53 | 2336 passiones animae, nisi ex rationis iudicio consequentes.</p><p title="I q. 95 a. 2 ad 1"><a name="32492"><span class="ref">[32492] Iª q. 95 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2337 dicendum quod caro concupiscit adversus spiritum, per hoc quod |
| 2338 passiones rationi repugnant, quod in statu innocentiae non | |
| 53 | 2339 erat.</p><p title="I q. 95 a. 2 ad 2"><a name="32493"><span class="ref">[32493] Iª q. 95 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2340 dicendum quod corpus humanum in statu innocentiae erat impassibile |
| 2341 quantum ad passiones quae removent dispositionem naturalem, ut | |
| 2342 infra dicetur. Et similiter anima fuit impassibilis quantum ad | |
| 53 | 2343 passiones quae impediunt rationem.</p><p title="I q. 95 a. 2 ad 3"><a name="32494"><span class="ref">[32494] Iª q. 95 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2344 dicendum quod perfecta virtus moralis non totaliter tollit |
| 2345 passiones, sed ordinat eas, <i>temperati enim est concupiscere | |
| 53 | 2346 sicut oportet, et quae oportet</i>, ut dicitur in III Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 95 a. 3 arg. 1"><a name="32495"><span class="ref">[32495] Iª q. 95 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2347 proceditur. Videtur quod Adam non habuerit omnes virtutes. Quaedam |
| 2348 enim virtutes ordinantur ad refraenandam immoderantiam passionum; | |
| 2349 sicut per temperantiam refraenatur immoderata concupiscentia, et | |
| 2350 per fortitudinem immoderatus timor. Sed immoderantia passionum non | |
| 53 | 2351 erat in statu innocentiae. Ergo nec dictae virtutes.</p><p title="I q. 95 a. 3 arg. 2"><a name="32496"><span class="ref">[32496] Iª q. 95 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2352 quaedam virtutes sunt circa passiones respicientes malum; ut |
| 2353 mansuetudo circa iras, et fortitudo circa timores. Sed tales | |
| 2354 passiones non erant in statu innocentiae, ut dictum est. Ergo nec | |
| 53 | 2355 huiusmodi virtutes.</p><p title="I q. 95 a. 3 arg. 3"><a name="32497"><span class="ref">[32497] Iª q. 95 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2356 poenitentia est quaedam virtus respiciens peccatum prius commissum. |
| 2357 Misericordia etiam est quaedam virtus respiciens miseriam. Sed in | |
| 2358 statu innocentiae non erat peccatum nec miseria. Ergo neque | |
| 53 | 2359 huiusmodi virtutes.</p><p title="I q. 95 a. 3 arg. 4"><a name="32498"><span class="ref">[32498] Iª q. 95 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2360 perseverantia est quaedam virtus. Sed hanc Adam non habuit; ut |
| 53 | 2361 sequens peccatum ostendit. Ergo non habuit omnes virtutes.</p><p title="I q. 95 a. 3 arg. 5"><a name="32499"><span class="ref">[32499] Iª q. 95 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, fides |
| 28 | 2362 quaedam virtus est. Sed haec in statu innocentiae non fuit, |
| 2363 importat enim aenigmaticam cognitionem, quae perfectioni primi | |
| 53 | 2364 status repugnare videtur.</p><p title="I q. 95 a. 3 s. c."><a name="32500"><span class="ref">[32500] Iª q. 95 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2365 quod Augustinus dicit, in quadam homilia, <i>princeps vitiorum |
| 2366 devicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia | |
| 53 | 2367 armatum, temperantia compositum, claritate splendidum</i>.</p><p title="I q. 95 a. 3 co."><a name="32501"><span class="ref">[32501] Iª q. 95 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2368 quod homo in statu innocentiae aliqualiter habuit omnes virtutes. |
| 2369 Et hoc ex dictis potest esse manifestum. Dictum est enim supra quod | |
| 2370 talis erat rectitudo primi status, quod ratio erat Deo subiecta, | |
| 2371 inferiores autem vires rationi. Virtutes autem nihil aliud sunt | |
| 2372 quam perfectiones quaedam, quibus ratio ordinatur in Deum, et | |
| 2373 inferiores vires disponuntur secundum regulam rationis; ut magis | |
| 2374 patebit cum de virtutibus agetur. Unde rectitudo primi status | |
| 2375 exigebat ut homo aliqualiter omnes virtutes haberet. Sed | |
| 2376 considerandum est quod virtutum quaedam sunt, quae de sui ratione | |
| 2377 nullam imperfectionem important, ut caritas et iustitia. Et | |
| 2378 huiusmodi virtutes fuerunt in statu innocentiae simpliciter, et | |
| 2379 quantum ad habitum et quantum ad actum. Quaedam vero sunt, quae de | |
| 2380 sui ratione imperfectionem important, vel ex parte actus vel ex | |
| 2381 parte materiae. Et si huiusmodi imperfectio non repugnat | |
| 2382 perfectioni primi status, nihilominus huiusmodi virtutes poterant | |
| 2383 esse in primo statu; sicut fides, quae est eorum quae non videntur, | |
| 2384 et spes, quae est eorum quae non habentur. Perfectio enim primi | |
| 2385 status non se extendebat ad hoc, ut videret Deum per essentiam, et | |
| 2386 ut haberet eum cum fruitione finalis beatitudinis, unde fides et | |
| 2387 spes esse poterant in primo statu, et quantum ad habitum et quantum | |
| 2388 ad actum. Si vero imperfectio quae est de ratione virtutis | |
| 2389 alicuius, repugnat perfectioni primi status, poterat huiusmodi | |
| 2390 virtus ibi esse secundum habitum, sed non secundum actum, ut patet | |
| 2391 de poenitentia, quae est dolor de peccato commisso, et de | |
| 2392 misericordia, quae est dolor de miseria aliena; perfectioni enim | |
| 2393 primi status repugnat tam dolor, quam culpa et miseria. Unde | |
| 2394 huiusmodi virtutes erant in primo homine secundum habitum, sed non | |
| 2395 secundum actum, erat enim primus homo sic dispositus, ut si | |
| 2396 peccatum praecessisset, doleret; et similiter si miseriam in alio | |
| 2397 videret, eam pro posse repelleret. Sicut philosophus dicit, in IV | |
| 2398 Ethic., quod verecundia, quae est de turpi facto, <i>contingit | |
| 2399 studioso solum sub conditione, est enim sic dispositus, quod | |
| 53 | 2400 verecundaretur si turpe aliquid committeret</i>.</p><p title="I q. 95 a. 3 ad 1"><a name="32502"><span class="ref">[32502] Iª q. 95 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2401 dicendum quod accidit temperantiae et fortitudini quod |
| 2402 superabundantiam passionum repellat, inquantum invenit passiones | |
| 2403 superabundantes in subiecto. Sed per se convenit huiusmodi | |
| 53 | 2404 virtutibus passiones moderari.</p><p title="I q. 95 a. 3 ad 2"><a name="32503"><span class="ref">[32503] Iª q. 95 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2405 dicendum quod illae passiones ad malum ordinatae, repugnant |
| 2406 perfectioni primi status, quae habent respectum ad malum in ipso | |
| 2407 qui afficitur passione, ut timor et dolor. Sed passiones quae | |
| 2408 respiciunt malum in altero, non repugnant perfectioni primi status, | |
| 2409 poterat enim homo in primo statu habere odio malitiam Daemonum, | |
| 2410 sicut et diligere bonitatem Dei. Unde et virtutes quae circa tales | |
| 2411 passiones essent, possent esse in primo statu, et quantum ad | |
| 2412 habitum et quantum ad actum. Quae vero sunt circa passiones | |
| 2413 respicientes malum in eodem subiecto, si circa huiusmodi solas | |
| 2414 passiones sunt, non poterant esse in primo statu secundum actum, | |
| 2415 sed solum secundum habitum; sicut de poenitentia et misericordia | |
| 2416 dictum est. Sed sunt quaedam virtutes quae non sunt circa has | |
| 2417 passiones solum, sed etiam circa alias; sicut temperantia, quae non | |
| 2418 solum est circa tristitias, sed etiam circa delectationes; et | |
| 2419 fortitudo, quae non solum est circa timores, sed etiam circa | |
| 2420 audaciam et spem. Unde poterat esse in primo statu actus | |
| 2421 temperantiae, secundum quod est moderativa delectationum; et | |
| 2422 similiter fortitudo, secundum quod est moderativa audaciae sive | |
| 53 | 2423 spei; non autem secundum quod moderantur tristitiam et timorem.</p><p title="I q. 95 a. 3 ad 3"><a name="32504"><span class="ref">[32504] Iª q. 95 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium patet |
| 2424 solutio ex his quae dicta sunt.</p><p title="I q. 95 a. 3 ad 4"><a name="32505"><span class="ref">[32505] Iª q. 95 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 2425 dicendum quod perseverantia dupliciter sumitur. Uno modo, prout est |
| 2426 quaedam virtus, et sic significat quendam habitum, quo quis eligit | |
| 2427 perseverare in bono. Et sic Adam perseverantiam habuit. Alio modo, | |
| 2428 prout est circumstantia virtutis, et sic significat continuationem | |
| 2429 quandam virtutis absque interruptione. Et hoc modo Adam | |
| 53 | 2430 perseverantiam non habuit.</p><p title="I q. 95 a. 3 ad 5"><a name="32506"><span class="ref">[32506] Iª q. 95 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum patet |
| 2431 responsio per ea quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 95 a. 4 arg. 1"><a name="32507"><span class="ref">[32507] Iª q. 95 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 2432 proceditur. Videtur quod opera primi hominis fuerint minus |
| 2433 efficacia ad merendum quam opera nostra. Gratia enim ex Dei | |
| 2434 misericordia datur, quae magis indigentibus subvenit magis. Sed nos | |
| 2435 indigemus magis gratia quam primus homo in statu innocentiae. Ergo | |
| 2436 copiosius infunditur nobis gratia. Quae cum sit radix meriti, opera | |
| 53 | 2437 nostra efficaciora ad merendum redduntur.</p><p title="I q. 95 a. 4 arg. 2"><a name="32508"><span class="ref">[32508] Iª q. 95 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 2438 meritum requiritur pugna quaedam et difficultas. Dicitur enim II ad |
| 2439 Tim. II, <i>non coronabitur nisi qui legitime certaverit</i>. Et | |
| 2440 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus est circa difficile | |
| 2441 et bonum</i>. Sed nunc est maior pugna et difficultas. Ergo et | |
| 53 | 2442 maior efficacia ad merendum.</p><p title="I q. 95 a. 4 arg. 3"><a name="32509"><span class="ref">[32509] Iª q. 95 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2443 Magister dicit, XXIV distinctione II libri Sent., quod <i>homo non |
| 2444 meruisset, tentationi resistendo; nunc autem meretur qui tentationi | |
| 2445 resistit</i>. Ergo efficaciora sunt opera nostra ad merendum quam | |
| 53 | 2446 in primo statu.</p><p title="I q. 95 a. 4 s. c."><a name="32510"><span class="ref">[32510] Iª q. 95 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2447 quia secundum hoc, homo esset melioris conditionis post |
| 53 | 2448 peccatum.</p><p title="I q. 95 a. 4 co."><a name="32511"><span class="ref">[32511] Iª q. 95 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2449 quod quantitas meriti ex duobus potest pensari. Uno modo, ex radice |
| 2450 caritatis et gratiae. Et talis quantitas meriti respondet praemio | |
| 2451 essentiali, quod consistit in Dei fruitione, qui enim ex maiori | |
| 2452 caritate aliquid facit, perfectius Deo fruetur. Alio modo pensari | |
| 2453 potest quantitas meriti ex quantitate operis. Quae quidem est | |
| 2454 duplex, scilicet absoluta, et proportionalis. Vidua enim quae misit | |
| 2455 duo aera minuta in gazophylacium; minus opus fecit quantitate | |
| 2456 absoluta, quam illi qui magna munera posuerunt, sed quantitate | |
| 2457 proportionali vidua plus fecit, secundum sententiam domini, quia | |
| 2458 magis eius facultatem superabat. Utraque tamen quantitas meriti | |
| 2459 respondet praemio accidentali; quod est gaudium de bono creato. Sic | |
| 2460 igitur dicendum quod efficaciora fuissent hominis opera ad merendum | |
| 2461 in statu innocentiae quam post peccatum, si attendatur quantitas | |
| 2462 meriti ex parte gratiae; quae tunc copiosior fuisset, nullo | |
| 2463 obstaculo in natura humana invento. Similiter etiam, si | |
| 2464 consideretur absoluta quantitas operis, quia, cum homo esset | |
| 2465 maioris virtutis, maiora opera fecisset. Sed si consideretur | |
| 2466 quantitas proportionalis, maior invenitur ratio meriti post | |
| 2467 peccatum, propter hominis imbecillitatem, magis enim excedit parvum | |
| 2468 opus potestatem eius qui cum difficultate operatur illud, quam opus | |
| 53 | 2469 magnum potestatem eius qui sine difficultate operatur.</p><p title="I q. 95 a. 4 ad 1"><a name="32512"><span class="ref">[32512] Iª q. 95 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2470 dicendum quod homo post peccatum ad plura indiget gratia quam ante |
| 2471 peccatum, sed non magis. Quia homo, etiam ante peccatum, indigebat | |
| 2472 gratia ad vitam aeternam consequendam, quae est principalis | |
| 2473 necessitas gratiae. Sed homo post peccatum, super hoc, indiget | |
| 2474 gratia etiam ad peccati remissionem, et infirmitatis | |
| 53 | 2475 sustentationem.</p><p title="I q. 95 a. 4 ad 2"><a name="32513"><span class="ref">[32513] Iª q. 95 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2476 dicendum quod difficultas et pugna pertinent ad quantitatem meriti, |
| 2477 secundum quantitatem operis proportionalem, ut dictum est. Et est | |
| 2478 signum promptitudinis voluntatis, quae conatur ad id quod est sibi | |
| 2479 difficile, promptitudo autem voluntatis causatur ex magnitudine | |
| 2480 caritatis. Et tamen potest contingere quod aliquis ita prompta | |
| 2481 voluntate faciat opus aliquod facile, sicut alius difficile, quia | |
| 2482 paratus esset facere etiam quod sibi esset difficile. Difficultas | |
| 2483 tamen actualis, inquantum est poenalis, habet etiam quod sit | |
| 53 | 2484 satisfactoria pro peccato.</p><p title="I q. 95 a. 4 ad 3"><a name="32514"><span class="ref">[32514] Iª q. 95 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2485 dicendum quod resistere tentationi primo homini non fuisset |
| 2486 meritorium, secundum opinionem ponentium quod gratiam non haberet; | |
| 2487 sicut nec modo est meritorium non habenti gratiam. Sed in hoc est | |
| 2488 differentia, quia in primo statu nihil erat interius impellens ad | |
| 2489 malum, sicut modo est, unde magis tunc poterat homo resistere | |
| 59 | 2490 tentationi sine gratia, quam modo.</p></div></div><div id="q96" class="q"><h2>Quaestio 96</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 96 pr."><a name="32515"><span class="ref">[32515] |
| 53 | 2491 Iª q. 96 pr.</span></a> Deinde considerandum est de dominio |
| 28 | 2492 quod competebat homini in statu innocentiae. Et circa hoc |
| 2493 quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo in statu innocentiae | |
| 2494 animalibus dominaretur. Secundo, utrum dominaretur omni creaturae. | |
| 2495 Tertio, utrum in statu innocentiae omnes homines fuissent aequales. | |
| 53 | 2496 Quarto, utrum in illo statu homo hominibus dominaretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 96 a. 1 arg. 1"><a name="32516"><span class="ref">[32516] Iª q. 96 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2497 proceditur. Videtur quod Adam in statu innocentiae animalibus non |
| 2498 dominabatur. Dicit enim Augustinus, IX super Gen. ad Litt., quod | |
| 2499 ministerio Angelorum animalia sunt adducta ad Adam, ut eis nomina | |
| 2500 imponeret. Non autem fuisset ibi necessarium Angelorum ministerium, | |
| 2501 si homo per seipsum animalibus dominabatur. Non ergo in statu | |
| 53 | 2502 innocentiae habuit dominium homo super alia animalia.</p><p title="I q. 96 a. 1 arg. 2"><a name="32517"><span class="ref">[32517] Iª q. 96 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 2503 quae ad invicem discordant, non recte sub uno dominio congregantur. |
| 2504 Sed multa animalia naturaliter ad invicem discordant, sicut ovis et | |
| 2505 lupus. Ergo omnia animalia sub hominis dominio non | |
| 53 | 2506 continebantur.</p><p title="I q. 96 a. 1 arg. 3"><a name="32518"><span class="ref">[32518] Iª q. 96 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2507 Hieronymus dicit quod <i>homini ante peccatum non indigenti, Deus |
| 2508 animalium dominationem dedit, praesciebat enim hominem adminiculo | |
| 2509 animalium adiuvandum fore post lapsum</i>. Ergo ad minus usus | |
| 53 | 2510 dominii super animalia non competebat homini ante peccatum.</p><p title="I q. 96 a. 1 arg. 4"><a name="32519"><span class="ref">[32519] Iª q. 96 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2511 proprium domini esse videtur praecipere. Sed praeceptum non recte |
| 2512 fertur nisi ad habentem rationem. Ergo homo non habebat dominium | |
| 53 | 2513 super animalia irrationalia.</p><p title="I q. 96 a. 1 s. c."><a name="32520"><span class="ref">[32520] Iª q. 96 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2514 quod dicitur Gen. I, de homine, <i>praesit piscibus maris, et |
| 53 | 2515 volatilibus caeli, et bestiis terrae</i>.</p><p title="I q. 96 a. 1 co."><a name="32521"><span class="ref">[32521] Iª q. 96 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2516 quod, sicut supra dictum est, inobedientia ad hominem eorum quae ei |
| 2517 debent esse subiecta, subsecuta est in poenam eius, eo quod ipse | |
| 2518 fuit inobediens Deo. Et ideo in statu innocentiae, ante | |
| 2519 inobedientiam praedictam, nihil ei repugnabat quod naturaliter | |
| 2520 deberet ei esse subiectum. Omnia autem animalia sunt homini | |
| 2521 naturaliter subiecta. Quod apparet ex tribus. Primo quidem, ex ipso | |
| 2522 naturae processu. Sicut enim in generatione rerum intelligitur | |
| 2523 quidam ordo quo proceditur de imperfecto ad perfectum (nam materia | |
| 2524 est propter formam, et forma imperfectior propter perfectiorem), | |
| 2525 ita etiam est in usu rerum naturalium, nam imperfectiora cedunt in | |
| 2526 usum perfectorum; plantae enim utuntur terra ad sui nutrimentum, | |
| 2527 animalia vero plantis, et homines plantis et animalibus. Unde | |
| 2528 naturaliter homo dominatur animalibus. Et propter hoc philosophus | |
| 2529 dicit, in I Politic., quod venatio sylvestrium animalium est iusta | |
| 2530 et naturalis, quia per eam homo vindicat sibi quod est naturaliter | |
| 2531 suum. Secundo apparet hoc ex ordine divinae providentiae, quae | |
| 2532 semper inferiora per superiora gubernat. Unde, cum homo sit supra | |
| 2533 cetera animalia, utpote ad imaginem Dei factus, convenienter eius | |
| 2534 gubernationi alia animalia subduntur. Tertio apparet idem ex | |
| 2535 proprietate hominis, et aliorum animalium. In aliis enim animalibus | |
| 2536 invenitur, secundum aestimationem naturalem, quaedam participatio | |
| 2537 prudentiae ad aliquos particulares actus, in homine autem invenitur | |
| 2538 universalis prudentia, quae est ratio omnium agibilium. Omne autem | |
| 2539 quod est per participationem, subditur ei quod est per essentiam et | |
| 2540 universaliter. Unde patet quod naturalis est subiectio aliorum | |
| 53 | 2541 animalium ad hominem.</p><p title="I q. 96 a. 1 ad 1"><a name="32522"><span class="ref">[32522] Iª q. 96 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2542 dicendum quod in subiectos multa potest facere superior potestas, |
| 2543 quae non potest facere inferior. Angelus autem est naturaliter | |
| 2544 superior homine. Unde aliquis effectus poterat fieri circa animalia | |
| 2545 virtute angelica, qui non poterat fieri potestate humana; scilicet | |
| 53 | 2546 quod statim omnia animalia congregarentur.</p><p title="I q. 96 a. 1 ad 2"><a name="32523"><span class="ref">[32523] Iª q. 96 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2547 dicendum quod quidam dicunt quod animalia quae nunc sunt ferocia et |
| 2548 occidunt alia animalia, in statu illo fuissent mansueta non solum | |
| 2549 circa hominem, sed etiam circa alia animalia. Sed hoc est omnino | |
| 2550 irrationabile. Non enim per peccatum hominis natura animalium est | |
| 2551 mutata, ut quibus nunc naturale est comedere aliorum animalium | |
| 2552 carnes, tunc vixissent de herbis, sicut leones et falcones. Nec | |
| 2553 Glossa Bedae dicit, Gen. I, quod ligna et herbae datae sunt omnibus | |
| 2554 animalibus et avibus in cibum, sed quibusdam. Fuisset ergo | |
| 2555 naturalis discordia inter quaedam animalia. Nec tamen propter hoc | |
| 2556 subtraherentur dominio hominis; sicut nec nunc propter hoc | |
| 2557 subtrahuntur dominio Dei, cuius providentia hoc totum dispensatur. | |
| 2558 Et huius providentiae homo executor fuisset, ut etiam nunc apparet | |
| 2559 in animalibus domesticis, ministrantur enim falconibus domesticis | |
| 53 | 2560 per homines gallinae in cibum.</p><p title="I q. 96 a. 1 ad 3"><a name="32524"><span class="ref">[32524] Iª q. 96 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2561 dicendum quod homines in statu innocentiae non indigebant |
| 2562 animalibus ad necessitatem corporalem, neque ad tegumentum, quia | |
| 2563 nudi erant, et non erubescebant, nullo instante inordinatae | |
| 2564 concupiscentiae motu; neque ad cibum, quia lignis Paradisi | |
| 2565 vescebantur; neque ad vehiculum, propter corporis robur. Indigebant | |
| 2566 tamen eis ad experimentalem cognitionem sumendam de naturis eorum. | |
| 2567 Quod significatum est per hoc, quod Deus ad eum animalia adduxit, | |
| 53 | 2568 ut eis nomina imponeret, quae eorum naturas designant.</p><p title="I q. 96 a. 1 ad 4"><a name="32525"><span class="ref">[32525] Iª q. 96 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2569 dicendum quod alia animalia habent quandam participationem |
| 2570 prudentiae et rationis secundum aestimationem naturalem; ex qua | |
| 2571 contingit quod grues sequuntur ducem, et apes obediunt regi. Et sic | |
| 2572 tunc omnia animalia per seipsa homini obedivissent, sicut nunc | |
| 53 | 2573 quaedam domestica ei obediunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 96 a. 2 arg. 1"><a name="32526"><span class="ref">[32526] Iª q. 96 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2574 proceditur. Videtur quod homo non habuisset dominium super omnes |
| 2575 alias creaturas. Angelus enim naturaliter est maioris potestatis | |
| 2576 quam homo. Sed, sicut dicit Augustinus III de Trin., <i>materia | |
| 2577 corporalis non obedivisset ad nutum etiam sanctis Angelis</i>. Ergo | |
| 53 | 2578 multo minus homini in statu innocentiae.</p><p title="I q. 96 a. 2 arg. 2"><a name="32527"><span class="ref">[32527] Iª q. 96 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2579 plantis non sunt de viribus animae nisi nutritiva et augmentativa |
| 2580 et generativa. Hae autem non sunt natae obedire rationi; ut in uno | |
| 2581 et eodem homine apparet. Ergo, cum dominium competat homini | |
| 2582 secundum rationem, videtur quod plantis homo in statu innocentiae | |
| 53 | 2583 non dominaretur.</p><p title="I q. 96 a. 2 arg. 3"><a name="32528"><span class="ref">[32528] Iª q. 96 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2584 quicumque dominatur alicui rei, potest illam rem mutare. Sed homo |
| 2585 non potuisset mutare cursum caelestium corporum, hoc enim solius | |
| 2586 Dei est, ut Dionysius dicit in epistola ad Polycarpum. Ergo non | |
| 53 | 2587 dominabatur eis.</p><p title="I q. 96 a. 2 s. c."><a name="32529"><span class="ref">[32529] Iª q. 96 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2588 quod dicitur Gen. I, de homine, <i>praesit universae |
| 53 | 2589 creaturae</i>.</p><p title="I q. 96 a. 2 co."><a name="32530"><span class="ref">[32530] Iª q. 96 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2590 quod in homine quodammodo sunt omnia, et ideo secundum modum quo |
| 2591 dominatur his quae in seipso sunt, secundum hunc modum competit ei | |
| 2592 dominari aliis. Est autem in homine quatuor considerare, scilicet | |
| 2593 rationem, secundum quam convenit cum Angelis; vires sensitivas, | |
| 2594 secundum quas convenit cum animalibus; vires naturales, secundum | |
| 2595 quas convenit cum plantis; et ipsum corpus, secundum quod convenit | |
| 2596 cum rebus inanimatis. Ratio autem in homine habet locum dominantis, | |
| 2597 et non subiecti dominio. Unde homo Angelis non dominabatur in primo | |
| 2598 statu, et quod dicitur omni creaturae, intelligitur quae non est ad | |
| 2599 imaginem Dei. Viribus autem sensitivis, sicut irascibili et | |
| 2600 concupiscibili, quae aliqualiter obediunt rationi, dominatur anima | |
| 2601 imperando. Unde et in statu innocentiae animalibus aliis per | |
| 2602 imperium dominabatur. Viribus autem naturalibus, et ipsi corpori, | |
| 2603 homo dominatur non quidem imperando, sed utendo. Et sic etiam homo | |
| 2604 in statu innocentiae dominabatur plantis et rebus inanimatis, non | |
| 2605 per imperium vel immutationem, sed absque impedimento utendo eorum | |
| 53 | 2606 auxilio.</p><p title="I q. 96 a. 2 ad arg."><a name="32531"><span class="ref">[32531] Iª q. 96 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 2607 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 96 a. 3 arg. 1"><a name="32532"><span class="ref">[32532] Iª q. 96 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 28 | 2608 proceditur. Videtur quod homines in statu innocentiae omnes |
| 2609 fuissent aequales. Dicit enim Gregorius quod, <i>ubi non | |
| 2610 delinquimus, omnes pares sumus</i>. Sed in statu innocentiae non | |
| 53 | 2611 erat delictum. Ergo omnes erant pares.</p><p title="I q. 96 a. 3 arg. 2"><a name="32533"><span class="ref">[32533] Iª q. 96 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2612 similitudo et aequalitas est ratio mutuae dilectionis; secundum |
| 2613 illud Eccli. XIII, <i>omne animal diligit sibi simile, sic et omnis | |
| 2614 homo proximum sibi</i>. In illo autem statu inter homines abundabat | |
| 2615 dilectio, quae est vinculum pacis. Ergo omnes fuissent pares in | |
| 53 | 2616 statu innocentiae.</p><p title="I q. 96 a. 3 arg. 3"><a name="32534"><span class="ref">[32534] Iª q. 96 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2617 cessante causa, cessat effectus. Sed causa inaequalitatis inter |
| 2618 homines videtur nunc esse, ex parte quidem Dei, quod quosdam pro | |
| 2619 meritis praemiat, quosdam vero punit, ex parte vero naturae, quia | |
| 2620 propter naturae defectum quidam nascuntur debiles et orbati, quidam | |
| 53 | 2621 autem fortes et perfecti. Quae in primo statu non fuissent.</p><p title="I q. 96 a. 3 s. c."><a name="32535"><span class="ref">[32535] Iª q. 96 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2622 quod dicitur Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata sunt</i>. Ordo |
| 2623 autem maxime videtur in disparitate consistere, dicit enim | |
| 2624 Augustinus, XIX de Civ. Dei, <i>ordo est parium dispariumque rerum | |
| 2625 sua cuique loca tribuens dispositio</i>. Ergo in primo statu, qui | |
| 53 | 2626 decentissimus fuisset, disparitas inveniretur.</p><p title="I q. 96 a. 3 co."><a name="32536"><span class="ref">[32536] Iª q. 96 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2627 quod necesse est dicere aliquam disparitatem in primo statu fuisse, |
| 2628 ad minus quantum ad sexum, quia sine diversitate sexus, generatio | |
| 2629 non fuisset. Similiter etiam quantum ad aetatem, sic enim quidam ex | |
| 2630 aliis nascebantur; nec illi qui miscebantur, steriles erant. Sed et | |
| 2631 secundum animam diversitas fuisset, et quantum ad iustitiam et | |
| 2632 quantum ad scientiam. Non enim ex necessitate homo operabatur, sed | |
| 2633 per liberum arbitrium; ex quo homo habet quod possit magis et minus | |
| 2634 animum applicare ad aliquid faciendum vel volendum vel | |
| 2635 cognoscendum. Unde quidam magis profecissent in iustitia et | |
| 2636 scientia quam alii. Ex parte etiam corporis, poterat esse | |
| 2637 disparitas. Non enim erat exemptum corpus humanum totaliter a | |
| 2638 legibus naturae, quin ex exterioribus agentibus aliquod commodum | |
| 2639 aut auxilium reciperet magis et minus, cum etiam et cibis eorum | |
| 2640 vita sustentaretur. Et sic nihil prohibet dicere quin secundum | |
| 2641 diversam dispositionem aeris et diversum situm stellarum, aliqui | |
| 2642 robustiores corpore generarentur quam alii, et maiores et | |
| 2643 pulchriores et melius complexionati. Ita tamen quod in illis qui | |
| 2644 excederentur, nullus esset defectus sive peccatum, sive circa | |
| 53 | 2645 animam sive circa corpus.</p><p title="I q. 96 a. 3 ad 1"><a name="32537"><span class="ref">[32537] Iª q. 96 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2646 dicendum quod Gregorius per verba illa intendit excludere |
| 2647 disparitatem quae est secundum differentiam iustitiae et peccati; | |
| 2648 ex qua contingit quod aliqui poenaliter sunt sub aliis | |
| 53 | 2649 coercendi.</p><p title="I q. 96 a. 3 ad 2"><a name="32538"><span class="ref">[32538] Iª q. 96 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2650 dicendum quod aequalitas est causa quod dilectio mutua sit |
| 2651 aequalis. Sed tamen inter inaequales potest esse maior dilectio | |
| 2652 quam inter aequales, licet non aequaliter utrinque respondeat. | |
| 2653 Pater enim plus diligit filium naturaliter, quam frater fratrem; | |
| 2654 licet filius non tantundem diligat patrem, sicut ab eo | |
| 53 | 2655 diligitur.</p><p title="I q. 96 a. 3 ad 3"><a name="32539"><span class="ref">[32539] Iª q. 96 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2656 dicendum quod causa disparitatis poterat esse et ex parte Dei, non |
| 2657 quidem ut puniret quosdam et quosdam praemiaret; sed ut quosdam | |
| 2658 plus, quosdam minus sublimaret, ut pulchritudo ordinis magis in | |
| 2659 hominibus reluceret. Et etiam ex parte naturae poterat disparitas | |
| 2660 causari secundum praedictum modum, absque aliquo defectu | |
| 53 | 2661 naturae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 96 a. 4 arg. 1"><a name="32540"><span class="ref">[32540] Iª q. 96 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2662 proceditur. Videtur quod homo in statu innocentiae homini non |
| 2663 dominabatur. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, <i>hominem | |
| 2664 rationalem, ad imaginem suam factum, non voluit Deus nisi | |
| 2665 irrationabilibus dominari; non hominem homini, sed hominem | |
| 53 | 2666 pecori</i>.</p><p title="I q. 96 a. 4 arg. 2"><a name="32541"><span class="ref">[32541] Iª q. 96 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 2667 quod est introductum in poenam peccati, non fuisset in statu |
| 2668 innocentiae. Sed hominem subesse homini, introductum est in poenam | |
| 2669 peccati, dictum est enim mulieri post peccatum, sub potestate viri | |
| 2670 eris, ut dicitur Gen. III. Ergo in statu innocentiae non erat homo | |
| 53 | 2671 homini subiectus.</p><p title="I q. 96 a. 4 arg. 3"><a name="32542"><span class="ref">[32542] Iª q. 96 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2672 subiectio libertati opponitur. Sed libertas est unum de praecipuis |
| 2673 bonis, quod in statu innocentiae non defuisset, quando nihil aberat | |
| 2674 quod bona voluntas cupere posset, ut Augustinus dicit XIV de Civ. | |
| 53 | 2675 Dei. Ergo homo homini in statu innocentiae non dominabatur.</p><p title="I q. 96 a. 4 s. c."><a name="32543"><span class="ref">[32543] Iª q. 96 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2676 conditio hominum in statu innocentiae non erat dignior quam |
| 2677 conditio Angelorum. Sed inter Angelos quidam aliis dominantur, unde | |
| 2678 et unus ordo dominationum vocatur. Ergo non est contra dignitatem | |
| 53 | 2679 status innocentiae, quod homo homini dominaretur.</p><p title="I q. 96 a. 4 co."><a name="32544"><span class="ref">[32544] Iª q. 96 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2680 quod dominium accipitur dupliciter. Uno modo, secundum quod |
| 2681 opponitur servituti, et sic dominus dicitur cui aliquis subditur ut | |
| 2682 servus. Alio modo accipitur dominium, secundum quod communiter | |
| 2683 refertur ad subiectum qualitercumque, et sic etiam ille qui habet | |
| 2684 officium gubernandi et dirigendi liberos, dominus dici potest. | |
| 2685 Primo ergo modo accepto dominio, in statu innocentiae homo homini | |
| 2686 non dominaretur, sed secundo modo accepto dominio, in statu | |
| 2687 innocentiae homo homini dominari potuisset. Cuius ratio est, quia | |
| 2688 servus in hoc differt a libero, quod liber est causa sui, ut | |
| 2689 dicitur in principio Metaphys.; servus autem ordinatur ad alium. | |
| 2690 Tunc ergo aliquis dominatur alicui ut servo, quando eum cui | |
| 2691 dominatur ad propriam utilitatem sui, scilicet dominantis, refert. | |
| 2692 Et quia unicuique est appetibile proprium bonum, et per consequens | |
| 2693 contristabile est unicuique quod illud bonum quod deberet esse | |
| 2694 suum, cedat alteri tantum; ideo tale dominium non potest esse sine | |
| 2695 poena subiectorum. Propter quod, in statu innocentiae non fuisset | |
| 86 | 2696 tale dominium hominis ad hominem.</p><p> Tunc vero dominatur aliquis |
| 28 | 2697 alteri ut libero, quando dirigit ipsum ad proprium bonum eius qui |
| 2698 dirigitur, vel ad bonum commune. Et tale dominium hominis, ad | |
| 2699 hominem in statu innocentiae fuisset, propter duo. Primo quidem, | |
| 2700 quia homo naturaliter est animal sociale, unde homines in statu | |
| 2701 innocentiae socialiter vixissent. Socialis autem vita multorum esse | |
| 2702 non posset, nisi aliquis praesideret, qui ad bonum commune | |
| 2703 intenderet, multi enim per se intendunt ad multa, unus vero ad | |
| 2704 unum. Et ideo philosophus dicit, in principio Politic., quod | |
| 2705 quandocumque multa ordinantur ad unum, semper invenitur unum ut | |
| 2706 principale et dirigens. Secundo quia, si unus homo habuisset super | |
| 2707 alium supereminentiam scientiae et iustitiae, inconveniens fuisset | |
| 2708 nisi hoc exequeretur in utilitatem aliorum; secundum quod dicitur I | |
| 2709 Petr. IV, <i>unusquisque gratiam quam accepit, in alterutrum illam | |
| 2710 administrantes</i>. Unde Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, quod | |
| 2711 <i>iusti non dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, | |
| 53 | 2712 hoc naturalis ordo praescribit, ita Deus hominem condidit</i>.</p><p title="I q. 96 a. 4 ad arg."><a name="32545"><span class="ref">[32545] Iª q. 96 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 28 | 2713 patet responsio ad omnia obiecta, quae procedunt de primo modo |
| 59 | 2714 dominii.</p></div></div><div id="q97" class="q"><h2>Quaestio 97</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 97 pr."><a name="32546"><span class="ref">[32546] |
| 53 | 2715 Iª q. 97 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae |
| 28 | 2716 pertinent ad statum primi hominis secundum corpus. Et primo, |
| 2717 quantum ad conservationem individui; secundo, quantum ad | |
| 2718 conservationem speciei. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 2719 utrum homo in statu innocentiae esset immortalis. Secundo, utrum | |
| 2720 esset impassibilis. Tertio, utrum indigeret cibis. Quarto, utrum | |
| 53 | 2721 per lignum vitae immortalitatem consequeretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 97 a. 1 arg. 1"><a name="32547"><span class="ref">[32547] Iª q. 97 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2722 proceditur. Videtur quod homo in statu innocentiae non erat |
| 2723 immortalis. Mortale enim ponitur in definitione hominis. Sed remota | |
| 2724 definitione, aufertur definitum. Ergo si homo erat, non poterat | |
| 53 | 2725 esse immortalis.</p><p title="I q. 97 a. 1 arg. 2"><a name="32548"><span class="ref">[32548] Iª q. 97 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2726 corruptibile et incorruptibile genere differunt, ut dicitur in X |
| 2727 Metaphys. Sed eorum quae differunt genere, non est transmutatio in | |
| 2728 invicem. Si ergo primus homo fuit incorruptibilis, non posset homo | |
| 53 | 2729 in statu isto esse corruptibilis.</p><p title="I q. 97 a. 1 arg. 3"><a name="32549"><span class="ref">[32549] Iª q. 97 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2730 homo in statu innocentiae fuit immortalis, aut hoc habuit per |
| 2731 naturam, aut per gratiam. Sed non per naturam, quia, cum natura | |
| 2732 eadem maneat secundum speciem, nunc quoque esset immortalis. | |
| 2733 Similiter nec per gratiam, quia primus homo gratiam per | |
| 2734 poenitentiam recuperavit, secundum illud Sap. X, <i>eduxit illum a | |
| 2735 delicto suo</i>; ergo immortalitatem recuperasset; quod patet esse | |
| 53 | 2736 falsum. Non ergo homo erat immortalis in statu innocentiae.</p><p title="I q. 97 a. 1 arg. 4"><a name="32550"><span class="ref">[32550] Iª q. 97 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2737 immortalitas promittitur homini in praemium; secundum illud Apoc. |
| 2738 XXI, <i>mors ultra non erit</i>. Sed homo non fuit conditus in | |
| 2739 statu praemii, sed ut praemium mereretur. Ergo homo in statu | |
| 53 | 2740 innocentiae non fuit immortalis.</p><p title="I q. 97 a. 1 s. c."><a name="32551"><span class="ref">[32551] Iª q. 97 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2741 quod dicitur ad Rom. V, quod <i>per peccatum intravit mors in |
| 53 | 2742 mundum</i>. Ergo ante peccatum homo erat immortalis.</p><p title="I q. 97 a. 1 co."><a name="32552"><span class="ref">[32552] Iª q. 97 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2743 quod aliquid potest dici incorruptibile tripliciter. Uno modo, ex |
| 2744 parte materiae, eo scilicet quod vel non habet materiam, sicut | |
| 2745 Angelus; vel habet materiam quae non est in potentia nisi ad unam | |
| 2746 formam, sicut corpus caeleste. Et hoc dicitur secundum naturam | |
| 2747 incorruptibile. Alio modo dicitur aliquid incorruptibile ex parte | |
| 2748 formae, quia scilicet rei corruptibili per naturam, inhaeret aliqua | |
| 2749 dispositio per quam totaliter a corruptione prohibetur. Et hoc | |
| 2750 dicitur incorruptibile secundum gloriam, quia, ut dicit Augustinus | |
| 2751 in epistola ad Dioscorum, <i>tam potenti natura Deus fecit animam, | |
| 2752 ut ex eius beatitudine redundet in corpus plenitudo sanitatis</i>, | |
| 2753 idest incorruptionis vigor. Tertio modo dicitur aliquid | |
| 2754 incorruptibile ex parte causae efficientis. Et hoc modo homo in | |
| 2755 statu innocentiae fuisset incorruptibilis et immortalis. Quia, ut | |
| 2756 Augustinus dicit in libro de quaest. Vet. et Nov. Test., <i>Deus | |
| 2757 hominem fecit, qui quandiu non peccaret, immortalitate vigeret, ut | |
| 2758 ipse sibi auctor esset aut ad vitam aut ad mortem</i>. Non enim | |
| 2759 corpus eius erat indissolubile per aliquem immortalitatis vigorem | |
| 2760 in eo existentem; sed inerat animae vis quaedam supernaturaliter | |
| 2761 divinitus data, per quam poterat corpus ab omni corruptione | |
| 2762 praeservare, quandiu ipsa Deo subiecta mansisset. Quod | |
| 2763 rationabiliter factum est. Quia enim anima rationalis excedit | |
| 2764 proportionem corporalis materiae, ut supra dictum est. Conveniens | |
| 2765 fuit ut in principio ei virtus daretur, per quam corpus conservare | |
| 53 | 2766 posset supra naturam corporalis materiae.</p><p title="I q. 97 a. 1 ad 1"><a name="32553"><span class="ref">[32553] Iª q. 97 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo et |
| 28 | 2767 secundum dicendum quod rationes illae procedunt de incorruptibili |
| 53 | 2768 et immortali per naturam.</p><p title="I q. 97 a. 1 ad 3"><a name="32554"><span class="ref">[32554] Iª q. 97 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2769 dicendum quod vis illa praeservandi corpus a corruptione, non erat |
| 2770 animae humanae naturalis, sed per donum gratiae. Et quamvis gratiam | |
| 2771 recuperaverit ad remissionem culpae et meritum gloriae, non tamen | |
| 2772 ad amissae immortalitatis effectum. Hoc enim reservabatur Christo, | |
| 2773 per quem naturae defectus in melius reparandus erat, ut infra | |
| 53 | 2774 dicetur.</p><p title="I q. 97 a. 1 ad 4"><a name="32555"><span class="ref">[32555] Iª q. 97 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2775 dicendum quod differt immortalitas gloriae, quae promittitur in |
| 2776 praemium, ab immortalitate quae fuit homini collata in statu | |
| 53 | 2777 innocentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 97 a. 2 arg. 1"><a name="32556"><span class="ref">[32556] Iª q. 97 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2778 proceditur. Videtur quod homo in statu innocentiae fuisset |
| 2779 passibilis. Sentire enim est pati quoddam. Sed homo in statu | |
| 53 | 2780 innocentiae fuisset sensibilis. Ergo fuisset passibilis.</p><p title="I q. 97 a. 2 arg. 2"><a name="32557"><span class="ref">[32557] Iª q. 97 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2781 somnus passio quaedam est. Sed homo in statu innocentiae |
| 2782 dormivisset; secundum illud Gen. II, <i>immisit Deus soporem in | |
| 53 | 2783 Adam</i>. Ergo fuisset passibilis.</p><p title="I q. 97 a. 2 arg. 3"><a name="32558"><span class="ref">[32558] Iª q. 97 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2784 ibidem subditur quod tulit unam de costis eius. Ergo fuisset |
| 53 | 2785 passibilis etiam per abscissionem partis.</p><p title="I q. 97 a. 2 arg. 4"><a name="32559"><span class="ref">[32559] Iª q. 97 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2786 corpus hominis molle fuit. Sed molle naturaliter passivum est a |
| 2787 duro. Ergo si corpori primi hominis obvium fuisset aliquod corpus | |
| 2788 durum, ab eo passum fuisset. Et sic primus homo fuit | |
| 53 | 2789 passibilis.</p><p title="I q. 97 a. 2 s. c."><a name="32560"><span class="ref">[32560] Iª q. 97 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2790 quia, si fuit passibilis, fuit etiam corruptibilis, quia passio, |
| 53 | 2791 magis facta, abiicit a substantia.</p><p title="I q. 97 a. 2 co."><a name="32561"><span class="ref">[32561] Iª q. 97 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2792 quod passio dupliciter dicitur. Uno modo, proprie, et sic pati |
| 2793 dicitur quod a sua naturali dispositione removetur. Passio enim est | |
| 2794 effectus actionis, in rebus autem naturalibus contraria agunt et | |
| 2795 patiuntur ad invicem, quorum unum removet alterum a sua naturali | |
| 2796 dispositione. Alio modo, dicitur passio communiter, secundum | |
| 2797 quamcumque mutationem, etiam si pertineat ad perfectionem naturae; | |
| 2798 sicut intelligere vel sentire dicitur pati quoddam. Hoc igitur | |
| 2799 secundo modo, homo in statu innocentiae passibilis erat, et | |
| 2800 patiebatur, et secundum animam et secundum corpus. Primo autem modo | |
| 2801 dicta passione, erat impassibilis et secundum animam et secundum | |
| 2802 corpus, sicut et immortalis, poterat enim passionem prohibere, | |
| 53 | 2803 sicut et mortem, si absque peccato perstitisset.</p><p title="I q. 97 a. 2 ad 1"><a name="32562"><span class="ref">[32562] Iª q. 97 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 2804 responsio ad duo prima. Nam sentire et dormire non removent hominem |
| 53 | 2805 a naturali dispositione, sed ad bonum naturae ordinantur.</p><p title="I q. 97 a. 2 ad 3"><a name="32563"><span class="ref">[32563] Iª q. 97 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2806 dicendum quod, sicut supra dictum est, costa illa fuit in Adam, |
| 2807 inquantum erat principium humani generis; sicut semen est in | |
| 2808 homine, inquantum est principium per generationem. Sicut igitur | |
| 2809 decisio seminis non est cum passione quae removeat hominem a | |
| 2810 naturali dispositione, ita etiam est dicendum de separatione illius | |
| 53 | 2811 costae.</p><p title="I q. 97 a. 2 ad 4"><a name="32564"><span class="ref">[32564] Iª q. 97 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2812 dicendum quod corpus hominis in statu innocentiae poterat |
| 2813 praeservari ne pateretur laesionem ab aliquo duro, partim quidem | |
| 2814 per propriam rationem, per quam poterat nociva vitare; partim etiam | |
| 2815 per divinam providentiam, quae sic ipsum tuebatur, ut nihil ei | |
| 53 | 2816 occurreret ex improviso, a quo laederetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 97 a. 3 arg. 1"><a name="32565"><span class="ref">[32565] Iª q. 97 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2817 proceditur. Videtur quod homo in statu innocentiae non indigebat |
| 2818 cibis. Cibus enim necessarius est homini ad restaurationem | |
| 2819 deperditi. Sed in corpore Adae, ut videtur, nulla fiebat | |
| 2820 deperditio, quia incorruptibile erat. Ergo non erat ei cibus | |
| 53 | 2821 necessarius.</p><p title="I q. 97 a. 3 arg. 2"><a name="32566"><span class="ref">[32566] Iª q. 97 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, cibus |
| 28 | 2822 est necessarius ad nutriendum. Sed nutritio non est sine passione. |
| 2823 Cum ergo corpus hominis esset impassibile, non erat ei cibus | |
| 53 | 2824 necessarius, ut videtur.</p><p title="I q. 97 a. 3 arg. 3"><a name="32567"><span class="ref">[32567] Iª q. 97 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, cibus |
| 28 | 2825 dicitur esse nobis necessarius ad vitae conservationem. Sed Adam |
| 2826 aliter vitam poterat conservare, quia si non peccaret, non | |
| 53 | 2827 moreretur. Ergo cibus non erat ei necessarius.</p><p title="I q. 97 a. 3 arg. 4"><a name="32568"><span class="ref">[32568] Iª q. 97 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 2828 sumptionem cibi sequitur emissio superfluitatum, quae habent |
| 2829 quandam turpitudinem non convenientem dignitati primi status. Ergo | |
| 53 | 2830 videtur quod homo in primo statu cibis non uteretur.</p><p title="I q. 97 a. 3 s. c."><a name="32569"><span class="ref">[32569] Iª q. 97 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2831 quod dicitur Gen. II, <i>de omni ligno quod est in Paradiso, |
| 53 | 2832 comedetis</i>.</p><p title="I q. 97 a. 3 co."><a name="32570"><span class="ref">[32570] Iª q. 97 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2833 quod homo in statu innocentiae habuit vitam animalem cibis |
| 2834 indigentem; post resurrectionem vero habebit vitam spiritualem | |
| 2835 cibis non indigentem. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod | |
| 2836 anima rationalis et anima est et spiritus. Dicitur autem esse anima | |
| 2837 secundum illud quod est sibi commune et aliis animabus, quod est | |
| 2838 vitam corpori dare, unde dicitur Gen. II, <i>factus est homo in | |
| 2839 animam viventem</i>, idest vitam corpori dantem. Sed spiritus | |
| 2840 dicitur secundum illud quod est proprium sibi et non aliis | |
| 2841 animabus, quod scilicet habeat virtutem intellectivam immaterialem. | |
| 2842 In primo igitur statu anima rationalis communicabat corpori id quod | |
| 2843 competit ei inquantum est anima, et ideo corpus illud dicebatur | |
| 2844 animale, inquantum scilicet habebat vitam ab anima. Primum autem | |
| 2845 principium vitae in istis inferioribus, ut dicitur in libro de | |
| 2846 anima, est anima vegetabilis, cuius opera sunt alimento uti et | |
| 2847 generare et augeri. Et ideo haec opera homini in primo statu | |
| 2848 competebant. In ultimo vero statu post resurrectionem, anima | |
| 2849 communicabit quodammodo corpori ea quae sunt sibi propria inquantum | |
| 2850 est spiritus, immortalitatem quidem, quantum ad omnes; | |
| 2851 impassibilitatem vero et gloriam et virtutem, quantum ad bonos, | |
| 2852 quorum corpora spiritualia dicentur. Unde post resurrectionem | |
| 2853 homines cibis non indigebunt, sed in statu innocentiae eis | |
| 53 | 2854 indigebant.</p><p title="I q. 97 a. 3 ad 1"><a name="32571"><span class="ref">[32571] Iª q. 97 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2855 dicendum quod, sicut dicit Augustinus in libro de quaest. Vet. et |
| 2856 Nov. Test., <i>quomodo immortale corpus habebat, quod cibo | |
| 2857 sustentabatur? Immortale enim non eget esca neque potu</i>. Dictum | |
| 2858 est enim supra quod immortalitas primi status erat secundum vim | |
| 2859 quandam supernaturalem in anima residentem; non autem secundum | |
| 2860 aliquam dispositionem corpori inhaerentem. Unde per actionem | |
| 2861 caloris aliquid de humido illius corporis poterat deperdi; et ne | |
| 2862 totaliter consumeretur, necesse erat per assumptionem cibi homini | |
| 53 | 2863 subveniri.</p><p title="I q. 97 a. 3 ad 2"><a name="32572"><span class="ref">[32572] Iª q. 97 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2864 dicendum quod in nutritione est quaedam passio et alteratio, |
| 2865 scilicet ex parte alimenti, quod convertitur in substantiam eius | |
| 2866 quod alitur. Unde ex hoc non potest concludi quod corpus hominis | |
| 2867 fuerit passibile, sed quod cibus assumptus erat passibilis. Quamvis | |
| 53 | 2868 etiam talis passio esset ad perfectionem naturae.</p><p title="I q. 97 a. 3 ad 3"><a name="32573"><span class="ref">[32573] Iª q. 97 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2869 dicendum quod, si homo sibi non subveniret de cibo, peccaret; sicut |
| 2870 peccavit sumendo vetitum cibum. Simul enim sibi praeceptum fuit ut | |
| 2871 a ligno scientiae boni et mali abstineret, et ut de omni alio ligno | |
| 53 | 2872 Paradisi vesceretur.</p><p title="I q. 97 a. 3 ad 4"><a name="32574"><span class="ref">[32574] Iª q. 97 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2873 dicendum quod quidam dicunt quod homo in statu innocentiae non |
| 2874 assumpsisset de cibo nisi quantum fuisset ei necessarium, unde non | |
| 2875 fuisset ibi superfluitatum emissio. Sed hoc irrationabile videtur, | |
| 2876 quod in cibo assumpto non esset aliqua faeculentia, quae non esset | |
| 2877 apta ut converteretur in hominis nutrimentum. Unde oportebat | |
| 2878 superfluitates emitti. Tamen fuisset divinitus provisum ut nulla ex | |
| 53 | 2879 hoc indecentia esset.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 97 a. 4 arg. 1"><a name="32575"><span class="ref">[32575] Iª q. 97 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2880 proceditur. Videtur quod lignum vitae non poterat esse causa |
| 2881 immortalitatis. Nihil enim potest agere ultra suam speciem, | |
| 2882 effectus enim non excedit causam. Sed lignum vitae erat | |
| 2883 corruptibile, alioquin non potuisset in nutrimentum assumi, quia | |
| 2884 alimentum convertitur in substantiam nutriti, ut dictum est. Ergo | |
| 2885 lignum vitae incorruptibilitatem seu immortalitatem conferre non | |
| 53 | 2886 poterat.</p><p title="I q. 97 a. 4 arg. 2"><a name="32576"><span class="ref">[32576] Iª q. 97 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2887 effectus qui causantur a virtutibus plantarum et aliarum naturalium |
| 2888 rerum, sunt naturales. Si ergo lignum vitae immortalitatem | |
| 53 | 2889 causasset, fuisset illa immortalitas naturalis.</p><p title="I q. 97 a. 4 arg. 3"><a name="32577"><span class="ref">[32577] Iª q. 97 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 2890 videtur redire in fabulas antiquorum, qui dixerunt quod dii qui |
| 2891 comedebant de quodam cibo, facti sunt immortales, quos irridet | |
| 59 | 2892 philosophus in III Metaphys.</p><div class="sc"><p title="I q. 97 a. 4 s. c. 1"><a name="32578"><span class="ref">[32578] Iª q. 97 a. 4 s. c. 1</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2893 quod dicitur Gen. III, <i>ne forte mittat manum suam et sumat de |
| 53 | 2894 ligno vitae, et comedat et vivat in aeternum</i>.</p><p title="I q. 97 a. 4 s. c. 2"><a name="32579"><span class="ref">[32579] Iª q. 97 a. 4 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2895 Augustinus in libro de quaest. Vet. et Nov. Test., dicit, <i>gustus |
| 2896 arboris vitae corruptionem corporis inhibebat, denique etiam post | |
| 2897 peccatum potuit insolubilis manere, si permissum esset illi edere | |
| 59 | 2898 de arbore vitae</i>.</p></div><p title="I q. 97 a. 4 co."><a name="32580"><span class="ref">[32580] Iª q. 97 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2899 quod lignum vitae quodammodo immortalitatem causabat, non autem |
| 2900 simpliciter. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod duo | |
| 2901 remedia ad conservationem vitae habebat homo in primo statu, contra | |
| 2902 duos defectus. Primus enim defectus est deperditio humidi per | |
| 2903 actionem caloris naturalis, qui est animae instrumentum. Et contra | |
| 2904 hunc defectum subveniebatur homini per esum aliorum lignorum | |
| 2905 Paradisi, sicut et nunc subvenitur nobis, per cibos quos sumimus. | |
| 2906 Secundus autem defectus est quia, ut philosophus dicit I de | |
| 2907 Generat., illud quod generatur ex aliquo extraneo, adiunctum ei | |
| 2908 quod prius erat humido praeexistenti, imminuit virtutem activam | |
| 2909 speciei, sicut aqua adiuncta vino, primo quidem convertitur in | |
| 2910 saporem vini, sed secundum quod magis et magis additur, diminuit | |
| 2911 vini fortitudinem, et tandem vinum fit aquosum. Sic igitur videmus | |
| 2912 quod in principio virtus activa speciei est adeo fortis, quod | |
| 2913 potest convertere de alimento non solum quod sufficit ad | |
| 2914 restaurationem deperditi, sed etiam quod sufficit ad augmentum. | |
| 2915 Postmodum vero quod aggeneratur non sufficit ad augmentum, sed | |
| 2916 solum ad restaurationem deperditi. Tandem vero, in statu | |
| 2917 senectutis, nec ad hoc sufficit, unde sequitur decrementum, et | |
| 2918 finaliter naturalis dissolutio corporis. Et contra hunc defectum | |
| 2919 subveniebatur homini per lignum vitae, habebat enim virtutem | |
| 2920 fortificandi virtutem speciei contra debilitatem provenientem ex | |
| 2921 admixtione extranei. Unde Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, | |
| 2922 quod <i>cibus aderat homini ne esuriret, potus ne sitiret, et | |
| 2923 lignum vitae ne senectus eum dissolveret</i>. Et in libro de | |
| 2924 quaest. Vet. et Nov. Test., dicit quod <i>vitae arbor medicinae | |
| 86 | 2925 modo corruptionem hominum prohibebat</i>.</p><p> Non tamen simpliciter |
| 28 | 2926 immortalitatem causabat. Quia neque virtus quae inerat animae ad |
| 2927 conservandum corpus, causabatur ex ligno vitae, neque etiam poterat | |
| 2928 immortalitatis dispositionem corpori praestare, ut nunquam dissolvi | |
| 2929 posset. Quod ex hoc patet, quia virtus cuiuscumque corporis est | |
| 2930 finita. Unde non poterat virtus ligni vitae ad hoc se extendere ut | |
| 2931 daret corpori virtutem Durandi tempore infinito, sed usque ad | |
| 2932 determinatum tempus. Manifestum est enim quod, quanto aliqua virtus | |
| 2933 est maior, tanto imprimit durabiliorem effectum. Unde cum virtus | |
| 2934 ligni vitae esset finita, semel sumptum praeservabat a corruptione | |
| 2935 usque ad determinatum tempus; quo finito, vel homo translatus | |
| 2936 fuisset ad spiritualem vitam, vel indiguisset iterum sumere de | |
| 53 | 2937 ligno vitae.</p><p title="I q. 97 a. 4 ad 1"><a name="32581"><span class="ref">[32581] Iª q. 97 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 2938 responsio ab obiecta. Nam primae rationes concludunt quod non |
| 2939 causabat incorruptibilitatem simpliciter. Aliae vero concludunt | |
| 2940 quod causabat incorruptibilitatem impediendo corruptionem, secundum | |
| 59 | 2941 modum praedictum.</p></div></div><div id="q98" class="q"><h2>Quaestio 98</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 98 pr."><a name="32582"><span class="ref">[32582] |
| 53 | 2942 Iª q. 98 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae |
| 28 | 2943 pertinent ad conservationem speciei. Et primo, de ipsa generatione; |
| 2944 secundo, de conditione prolis genitae. Circa primum quaeruntur duo. | |
| 2945 Primo, utrum in statu innocentiae fuisset generatio. Secundo, utrum | |
| 53 | 2946 fuisset generatio per coitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 98 a. 1 arg. 1"><a name="32583"><span class="ref">[32583] Iª q. 98 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2947 proceditur. Videtur quod in statu innocentiae non fuisset |
| 2948 generatio. Generationi enim corruptio est contraria, ut dicitur in | |
| 2949 V Physic. Contraria autem sunt circa idem. In statu autem | |
| 53 | 2950 innocentiae non fuisset corruptio. Ergo neque generatio.</p><p title="I q. 98 a. 1 arg. 2"><a name="32584"><span class="ref">[32584] Iª q. 98 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2951 generatio ordinatur ad hoc quod conservetur in specie quod secundum |
| 2952 individuum conservari non potest, unde et in illis individuis quae | |
| 2953 in perpetuum durant, generatio non invenitur. Sed in statu | |
| 2954 innocentiae homo in perpetuum absque morte vixisset. Ergo in statu | |
| 53 | 2955 innocentiae generatio, non fuisset.</p><p title="I q. 98 a. 1 arg. 3"><a name="32585"><span class="ref">[32585] Iª q. 98 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 2956 generationem homines multiplicantur. Sed multiplicatis dominis, |
| 2957 necesse est fieri possessionum divisionem, ad evitandam confusionem | |
| 2958 dominii. Ergo, cum homo sit institutus dominus animalium, facta | |
| 2959 multiplicatione humani generis per generationem, secuta fuisset | |
| 2960 divisio dominii. Quod videtur esse contrarium iuri naturali, | |
| 2961 secundum quod omnia sunt communia, ut Isidorus dicit. Non ergo | |
| 53 | 2962 fuisset generatio in statu innocentiae.</p><p title="I q. 98 a. 1 s. c."><a name="32586"><span class="ref">[32586] Iª q. 98 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2963 quod dicitur Gen. I, <i>crescite et multiplicamini, et replete |
| 2964 terram</i>. Huiusmodi autem multiplicatio absque nova generatione | |
| 2965 fieri non potuisset, cum duo tantum fuerint primitus instituti. | |
| 53 | 2966 Ergo in primo statu generatio fuisset.</p><p title="I q. 98 a. 1 co."><a name="32587"><span class="ref">[32587] Iª q. 98 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2967 quod in statu innocentiae fuisset generatio ad multiplicationem |
| 2968 humani generis, alioquin peccatum hominis fuisset valde | |
| 2969 necessarium, ex quo tantum bonum consecutum est. Est ergo | |
| 2970 considerandum quod homo, secundum suam naturam, est constitutus | |
| 2971 quasi medium quoddam inter creaturas corruptibiles et | |
| 2972 incorruptibiles, nam anima eius est naturaliter incorruptibilis, | |
| 2973 corpus vero naturaliter corruptibile. Est autem considerandum quod | |
| 2974 alio modo intentio naturae fertur ad corruptibiles, et | |
| 2975 incorruptibiles creaturas. Id enim per se videtur esse de | |
| 2976 intentione naturae, quod est semper et perpetuum. Quod autem est | |
| 2977 solum secundum aliquod tempus, non videtur esse principaliter de | |
| 2978 intentione naturae, sed quasi ad aliud ordinatum, alioquin, eo | |
| 2979 corrupto, naturae intentio cassaretur. Quia igitur in rebus | |
| 2980 corruptibilibus nihil est perpetuum et semper manens nisi species, | |
| 2981 bonum speciei est de principali intentione naturae, ad cuius | |
| 2982 conservationem naturalis generatio ordinatur. Substantiae vero | |
| 2983 incorruptibiles manent semper non solum secundum speciem, sed etiam | |
| 2984 secundum individua, et ideo etiam ipsa individua sunt de principali | |
| 2985 intentione naturae. Sic igitur homini ex parte corporis, quod | |
| 2986 corruptibile est secundum naturam suam, competit generatio. Ex | |
| 2987 parte vero animae, quae incorruptibilis est, competit ei quod | |
| 2988 multitudo individuorum sit per se intenta a natura, vel potius a | |
| 2989 naturae auctore, qui solus est humanarum animarum creator. Et ideo, | |
| 2990 ad multiplicationem humani generis, generationem in humano genere | |
| 53 | 2991 statuit, etiam in statu innocentiae.</p><p title="I q. 98 a. 1 ad 1"><a name="32588"><span class="ref">[32588] Iª q. 98 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2992 dicendum quod corpus hominis in statu innocentiae, quantum erat de |
| 2993 se, corruptibile erat, sed potuit praeservari a corruptione per | |
| 2994 animam. Et ideo non fuit homini subtrahenda generatio, quae debetur | |
| 53 | 2995 corruptibilibus rebus.</p><p title="I q. 98 a. 1 ad 2"><a name="32589"><span class="ref">[32589] Iª q. 98 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2996 dicendum quod generatio in statu innocentiae, etsi non fuisset |
| 2997 propter conservationem speciei, fuisset tamen propter | |
| 53 | 2998 multiplicationem individuorum.</p><p title="I q. 98 a. 1 ad 3"><a name="32590"><span class="ref">[32590] Iª q. 98 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2999 dicendum quod in statu isto, multiplicatis dominis, necesse est |
| 3000 fieri divisionem possessionum, quia communitas possessionis est | |
| 3001 occasio discordiae, ut philosophus dicit in II Politic. Sed in | |
| 3002 statu innocentiae fuissent voluntates hominum sic ordinatae, quod | |
| 3003 absque omni periculo discordiae communiter usi fuissent, secundum | |
| 3004 quod unicuique eorum competeret, rebus quae eorum dominio | |
| 3005 subdebantur, cum hoc etiam modo apud multos bonos viros | |
| 53 | 3006 observetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 98 a. 2 arg. 1"><a name="32591"><span class="ref">[32591] Iª q. 98 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3007 proceditur. Videtur quod in statu innocentiae non fuisset generatio |
| 3008 per coitum. Quia, ut Damascenus dicit, primus homo erat in Paradiso | |
| 3009 terrestri sicut Angelus quidam. Sed in futuro resurrectionis statu, | |
| 3010 quando erunt homines Angelis similes, neque nubent neque nubentur, | |
| 3011 ut dicitur Matth. XXII. Ergo neque in Paradiso fuisset generatio | |
| 53 | 3012 per coitum.</p><p title="I q. 98 a. 2 arg. 2"><a name="32592"><span class="ref">[32592] Iª q. 98 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, primi |
| 28 | 3013 homines in perfecta aetate conditi fuerunt. Si igitur in eis ante |
| 3014 peccatum generatio fuisset per coitum, fuissent etiam in Paradiso | |
| 3015 carnaliter coniuncti. Quod patet esse falsum, secundum | |
| 53 | 3016 Scripturam.</p><p title="I q. 98 a. 2 arg. 3"><a name="32593"><span class="ref">[32593] Iª q. 98 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3017 coniunctione carnali maxime efficitur homo similis bestiis, propter |
| 3018 vehementiam delectationis, unde etiam continentia laudatur, per | |
| 3019 quam homines ab huiusmodi delectationibus abstinent. Sed bestiis | |
| 3020 homo comparatur propter peccatum, secundum illud Psalmi XLVIII, | |
| 3021 <i>homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est | |
| 3022 iumentis insipientibus, et similis factus est illis</i>. Ergo ante | |
| 53 | 3023 peccatum non fuisset maris et feminae carnalis coniunctio.</p><p title="I q. 98 a. 2 arg. 4"><a name="32594"><span class="ref">[32594] Iª q. 98 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3024 statu innocentiae nulla fuisset corruptio. Sed per coitum |
| 3025 corrumpitur integritas virginalis. Ergo coitus in statu innocentiae | |
| 59 | 3026 non fuisset.</p><div class="sc"><p title="I q. 98 a. 2 s. c. 1"><a name="32595"><span class="ref">[32595] Iª q. 98 a. 2 s. c. 1</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3027 quod Deus ante peccatum masculum et feminam fecit, ut dicitur Gen. |
| 3028 I et II. Nihil autem est frustra in operibus Dei. Ergo etiam si | |
| 3029 homo non peccasset, fuisset coitus, ad quem distinctio sexuum | |
| 53 | 3030 ordinatur.</p><p title="I q. 98 a. 2 s. c. 2"><a name="32596"><span class="ref">[32596] Iª q. 98 a. 2 s. c. 2</span></a> Praeterea, Gen. |
| 28 | 3031 II, dicitur mulier esse facta in adiutorium viri. Sed non ad aliud |
| 3032 nisi ad generationem quae fit per coitum, quia ad quodlibet aliud | |
| 3033 opus, convenientius adiuvari posset vir per virum quam per feminam. | |
| 59 | 3034 Ergo etiam in statu innocentiae fuisset generatio per coitum.</p></div><p title="I q. 98 a. 2 co."><a name="32597"><span class="ref">[32597] Iª q. 98 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3035 quod quidam antiquorum doctorum, considerantes concupiscentiae |
| 3036 foeditatem quae invenitur in coitu in isto statu, posuerunt quod in | |
| 3037 statu innocentiae non fuisset generatio per coitum. Unde Gregorius | |
| 3038 Nyssenus dicit in libro quem fecit de homine, quod in Paradiso | |
| 3039 aliter fuisset multiplicatum genus humanum, sicut multiplicati sunt | |
| 3040 Angeli, absque concubitu, per operationem divinae virtutis. Et | |
| 3041 dicit quod Deus ante peccatum fecit masculum et feminam, respiciens | |
| 3042 ad modum generationis qui futurus erat post peccatum, cuius Deus | |
| 3043 praescius erat. Sed hoc non dicitur rationabiliter. Ea enim quae | |
| 3044 sunt naturalia homini, neque subtrahuntur neque dantur homini per | |
| 3045 peccatum. Manifestum est autem quod homini, secundum animalem | |
| 3046 vitam, quam etiam ante peccatum habebat, ut supra dictum est, | |
| 3047 naturale est generare per coitum, sicut et ceteris animalibus | |
| 3048 perfectis. Et hoc declarant naturalia membra ad hunc usum deputata. | |
| 3049 Et ideo non est dicendum quod usus horum membrorum naturalium non | |
| 3050 fuisset ante peccatum, sicut et ceterorum membrorum. Sunt igitur in | |
| 3051 coitu duo consideranda, secundum praesentem statum. Unum quod | |
| 3052 naturae est, scilicet coniunctio maris et feminae ad generandum. In | |
| 3053 omni enim generatione requiritur virtus activa et passiva. Unde, | |
| 3054 cum in omnibus in quibus est distinctio sexuum, virtus activa sit | |
| 3055 in mare, virtus vero passiva in femina; naturae ordo exigit ut ad | |
| 3056 generandum conveniant per coitum mas et femina. Aliud autem quod | |
| 3057 considerari potest, est quaedam deformitas immoderatae | |
| 3058 concupiscentiae. Quae in statu innocentiae non fuisset quando | |
| 3059 inferiores vires omnino rationi subdebantur. Unde Augustinus dicit, | |
| 3060 in XIV de Civ. Dei, <i>absit ut suspicemur non potuisse prolem seri | |
| 3061 sine libidinis morbo. Sed eo voluntatis nutu moverentur illa membra | |
| 3062 quo cetera, et sine ardore et illecebroso stimulo, cum | |
| 53 | 3063 tranquillitate animi et corporis</i>.</p><p title="I q. 98 a. 2 ad 1"><a name="32598"><span class="ref">[32598] Iª q. 98 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3064 dicendum quod homo in Paradiso fuisset sicut Angelus per |
| 3065 spiritualem mentem, cum tamen haberet, vitam animalem quantum ad | |
| 3066 corpus. Sed post resurrectionem erit homo similis Angelo, | |
| 3067 spiritualis effectus et secundum animam et secundum corpus. Unde | |
| 53 | 3068 non est similis ratio.</p><p title="I q. 98 a. 2 ad 2"><a name="32599"><span class="ref">[32599] Iª q. 98 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3069 dicendum quod, sicut Augustinus dicit IX super Gen. ad Litt., ideo |
| 3070 primi parentes in Paradiso non coierunt, quia, formata muliere, | |
| 3071 post modicum propter peccatum de Paradiso eiecti sunt, vel quia | |
| 3072 expectabatur divina auctoritas ad determinatum tempus commixtionis, | |
| 53 | 3073 a qua acceperunt universale mandatum.</p><p title="I q. 98 a. 2 ad 3"><a name="32600"><span class="ref">[32600] Iª q. 98 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3074 dicendum quod bestiae carent ratione. Unde secundum hoc homo in |
| 3075 coitu bestialis efficitur, quod delectationem coitus et fervorem | |
| 3076 concupiscentiae ratione moderari non potest. Sed in statu | |
| 3077 innocentiae nihil huiusmodi fuisset quod ratione non moderaretur, | |
| 3078 non quia esset minor delectatio secundum sensum, ut quidam dicunt | |
| 3079 (fuisset enim tanto maior delectatio sensibilis, quanto esset | |
| 3080 purior natura, et corpus magis sensibile); sed quia vis | |
| 3081 concupiscibilis non ita inordinate se effudisset super huiusmodi | |
| 3082 delectatione, regulata per rationem, ad quam non pertinet ut sit | |
| 3083 minor delectatio in sensu, sed ut vis concupiscibilis non | |
| 3084 immoderate delectationi inhaereat; et dico immoderate, praeter | |
| 3085 mensuram rationis. Sicut sobrius in cibo moderate assumpto non | |
| 3086 minorem habet delectationem quam gulosus; sed minus eius | |
| 3087 concupiscibilis super huiusmodi delectatione requiescit. Et hoc | |
| 3088 sonant verba Augustini, quae a statu innocentiae non excludunt | |
| 3089 magnitudinem delectationis, sed ardorem libidinis et inquietudinem | |
| 3090 animi. Et ideo continentia in statu innocentiae non fuisset | |
| 3091 laudabilis, quae in tempore isto laudatur non propter defectum | |
| 3092 fecunditatis, sed propter remotionem inordinatae libidinis. Tunc | |
| 53 | 3093 autem fuisset fecunditas absque libidine.</p><p title="I q. 98 a. 2 ad 4"><a name="32601"><span class="ref">[32601] Iª q. 98 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3094 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XIV de Civ. Dei, <i>in illo |
| 3095 statu nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus | |
| 3096 uxoris. Ita enim potuit utero coniugis, salva integritate feminei | |
| 3097 genitalis, virile semen immitti, sicut nunc potest, eadem | |
| 3098 integritate salva, ex utero virginis fluxus menstrui cruoris | |
| 3099 emitti. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis | |
| 3100 impulsus feminea viscera relaxaret; sic ad concipiendum non | |
| 3101 libidinis appetitus, sed voluntarius usus naturam utramque | |
| 59 | 3102 coniungeret</i>.</p></div></div><div id="q99" class="q"><h2>Quaestio 99</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 99 pr."><a name="32602"><span class="ref">[32602] |
| 53 | 3103 Iª q. 99 pr.</span></a> Deinde considerandum est de conditione |
| 28 | 3104 prolis generandae. Et primo, quantum ad corpus; secundo, quantum ad |
| 3105 iustitiam; tertio, quantum ad scientiam. Circa primum quaeruntur | |
| 3106 duo. Primo, utrum in statu innocentiae pueri mox geniti habuissent | |
| 3107 perfectam virtutem corpoream. Secundo, utrum omnes fuissent nati in | |
| 53 | 3108 sexu masculino.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 99 a. 1 arg. 1"><a name="32603"><span class="ref">[32603] Iª q. 99 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3109 proceditur. Videtur quod pueri in statu innocentiae, mox nati, |
| 3110 virtutem perfectam habuissent ad motum membrorum. Dicit enim | |
| 3111 Augustinus, in libro de Bapt. Parvul., quod <i>infirmitati mentis | |
| 3112 congruit haec infirmitas corporis</i>, quae scilicet in pueris | |
| 3113 apparet. Sed in statu innocentiae nulla fuisset infirmitas mentis. | |
| 53 | 3114 Ergo neque talis infirmitas corporis fuisset in parvulis.</p><p title="I q. 99 a. 1 arg. 2"><a name="32604"><span class="ref">[32604] Iª q. 99 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3115 quaedam animalia statim cum nascuntur, habent virtutem sufficientem |
| 3116 ad usum membrorum. Sed homo est nobilior aliis animalibus. Ergo | |
| 3117 multo magis est naturale homini quod statim natus virtutem habeat | |
| 3118 ad usum membrorum. Et ita videtur esse poena ex peccato | |
| 53 | 3119 consequens.</p><p title="I q. 99 a. 1 arg. 3"><a name="32605"><span class="ref">[32605] Iª q. 99 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 3120 posse consequi delectabile propositum, afflictionem inducit. Sed si |
| 3121 pueri non habuissent virtutem ad movendum membra, frequenter | |
| 3122 accidisset quod non possent consequi aliquod delectabile eis | |
| 3123 propositum. Ergo fuisset in eis afflictio; quae non poterat esse | |
| 3124 ante peccatum. Non ergo in statu innocentiae defuisset pueris | |
| 53 | 3125 virtus ad movendum membra.</p><p title="I q. 99 a. 1 arg. 4"><a name="32606"><span class="ref">[32606] Iª q. 99 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3126 defectus senectutis videtur correspondere defectui pueritiae. Sed |
| 3127 in statu innocentiae non fuisset defectus senectutis. Ergo neque | |
| 53 | 3128 etiam defectus pueritiae.</p><p title="I q. 99 a. 1 s. c."><a name="32607"><span class="ref">[32607] Iª q. 99 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3129 quod omne generatum prius est imperfectum quam perficiatur. Sed |
| 3130 pueri in statu innocentiae fuissent per generationem producti. Ergo | |
| 3131 a principio imperfecti fuissent et quantitate et virtute | |
| 53 | 3132 corporis.</p><p title="I q. 99 a. 1 co."><a name="32608"><span class="ref">[32608] Iª q. 99 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3133 quod ea quae sunt supra naturam, sola fide tenemus; quod autem |
| 3134 credimus, auctoritati debemus. Unde in omnibus asserendis sequi | |
| 3135 debemus naturam rerum, praeter ea quae auctoritate divina | |
| 3136 traduntur, quae sunt supra naturam. Manifestum est autem naturale | |
| 3137 hoc esse, utpote et principiis humanae naturae competens, quod | |
| 3138 pueri mox nati non habeant sufficientem virtutem ad movendum | |
| 3139 membra. Quia homo naturaliter habet cerebrum maius in quantitate, | |
| 3140 secundum proportionem sui corporis, quam cetera animalia. Unde | |
| 3141 naturale est quod, propter maximam humiditatem cerebri in pueris, | |
| 3142 nervi, qui sunt instrumenta motus, non sunt idonei ad movendum | |
| 3143 membra. Ex alia vero parte nulli Catholico dubium est quin divina | |
| 3144 virtute fieri possit, ut pueri mox nati perfectam virtutem habeant | |
| 86 | 3145 ad motum membrorum.</p><p> Constat autem per auctoritatem Scripturae, quod |
| 28 | 3146 Deus fecit hominem rectum, et haec rectitudo consistit, ut |
| 3147 Augustinus dicit, in perfecta subiectione corporis ad animam. Sicut | |
| 3148 ergo in primo statu non poterat esse in membris hominis aliquid | |
| 3149 quod repugnaret ordinatae hominis voluntati, ita membra hominis | |
| 3150 deficere non poterant humanae voluntati. Voluntas autem hominis | |
| 3151 ordinata est quae tendit in actus sibi convenientes. Non sunt autem | |
| 3152 iidem actus convenientes homini secundum quamlibet aetatem. | |
| 3153 Dicendum est ergo quod pueri mox nati non habuissent sufficientem | |
| 3154 virtutem ad movendum membra ad quoslibet actus; sed ad actus | |
| 3155 pueritiae convenientes, puta ad sugendum ubera, et ad alia | |
| 53 | 3156 huiusmodi.</p><p title="I q. 99 a. 1 ad 1"><a name="32609"><span class="ref">[32609] Iª q. 99 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3157 dicendum quod Augustinus loquitur de ista infirmitate quae nunc in |
| 3158 pueris apparet etiam quantum ad actus eorum pueritiae convenientes; | |
| 3159 ut patet per ea quae praemittit, quod <i>iuxta se iacentibus | |
| 53 | 3160 mammis, magis possunt esurientes flere quam sugere</i>.</p><p title="I q. 99 a. 1 ad 2"><a name="32610"><span class="ref">[32610] Iª q. 99 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3161 dicendum quod hoc quod quaedam animalia statim nata habent usum |
| 3162 membrorum, non est ex eorum nobilitate, cum quaedam animalia | |
| 3163 perfectiora hoc non habeant, sed hoc eis contingit ex siccitate | |
| 3164 cerebri, et quia actus proprii talium animalium sunt imperfecti, ad | |
| 53 | 3165 quos etiam parva virtus sufficere potest.</p><p title="I q. 99 a. 1 ad 3"><a name="32611"><span class="ref">[32611] Iª q. 99 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium patet |
| 28 | 3166 solutio per ea quae dicta sunt in corpore. Vel potest dici quod |
| 3167 nihil appetivissent, nisi ordinata voluntate convenisset res | |
| 53 | 3168 secundum statum suum.</p><p title="I q. 99 a. 1 ad 4"><a name="32612"><span class="ref">[32612] Iª q. 99 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3169 dicendum quod homo in statu innocentiae generatus fuisset, sed non |
| 3170 fuisset corruptus. Et ideo in statu illo potuissent esse aliqui | |
| 3171 defectus pueriles, qui consequuntur generationem; non autem | |
| 53 | 3172 defectus seniles, qui ordinantur ad corruptionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 99 a. 2 arg. 1"><a name="32613"><span class="ref">[32613] Iª q. 99 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3173 proceditur. Videtur quod in primo statu feminae natae non fuissent. |
| 3174 Dicit enim philosophus, in libro II de Generat. Animal., quod | |
| 3175 femina est mas occasionatus, quasi praeter intentionem naturae | |
| 3176 proveniens. Sed in statu illo nihil evenisset innaturale in hominis | |
| 53 | 3177 generatione. Ergo feminae natae non fuissent.</p><p title="I q. 99 a. 2 arg. 2"><a name="32614"><span class="ref">[32614] Iª q. 99 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 3178 agens generat sibi simile, nisi impediatur vel propter defectum |
| 3179 virtutis, vel propter indispositionem materiae, sicut parvus ignis | |
| 3180 non potest comburere ligna viridia. In generatione autem vis activa | |
| 3181 est in mare. Cum igitur in statu innocentiae nullus fuisset | |
| 3182 defectus virtutis ex parte maris, nec indispositio materiae ex | |
| 53 | 3183 parte feminae, videtur quod semper masculi nati fuissent.</p><p title="I q. 99 a. 2 arg. 3"><a name="32615"><span class="ref">[32615] Iª q. 99 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3184 statu innocentiae generatio ad multiplicationem hominum |
| 3185 ordinabatur. Sed sufficienter homines multiplicari potuissent per | |
| 3186 primum hominem et per primam feminam, ex quo in perpetuum victuri | |
| 3187 erant. Ergo non fuit necessarium quod in statu innocentiae feminae | |
| 53 | 3188 nascerentur.</p><p title="I q. 99 a. 2 s. c."><a name="32616"><span class="ref">[32616] Iª q. 99 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3189 quod sic natura processisset in generando, sicut eam Deus |
| 3190 instituit. Sed Deus instituit marem et feminam in natura humana, ut | |
| 3191 dicitur Gen. I et II. Ergo etiam in statu illo fuissent mares et | |
| 53 | 3192 feminae generati.</p><p title="I q. 99 a. 2 co."><a name="32617"><span class="ref">[32617] Iª q. 99 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3193 quod nihil eorum quae ad complementum humanae naturae pertinent, in |
| 3194 statu innocentiae defuisset. Sicut autem ad perfectionem universi | |
| 3195 pertinent diversi gradus rerum, ita etiam diversitas sexus est ad | |
| 3196 perfectionem humanae naturae. Et ideo in statu innocentiae uterque | |
| 53 | 3197 sexus per generationem productus fuisset.</p><p title="I q. 99 a. 2 ad 1"><a name="32618"><span class="ref">[32618] Iª q. 99 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3198 dicendum quod femina dicitur mas occasionatus, quia est praeter |
| 3199 intentionem naturae particularis, non autem praeter intentionem | |
| 53 | 3200 naturae universalis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 99 a. 2 ad 2"><a name="32619"><span class="ref">[32619] Iª q. 99 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3201 dicendum quod generatio feminae non solum contingit ex defectu |
| 3202 virtutis activae vel indispositione materiae, ut obiectio tangit. | |
| 3203 Sed quandoque quidem ex aliquo accidenti extrinseco; sicut | |
| 3204 philosophus dicit, in libro de animalibus, quod <i>ventus | |
| 3205 Septentrionalis coadiuvat ad generationem masculorum, Australis | |
| 3206 vero ad generationem feminarum</i>. Quandoque etiam ex conceptione | |
| 3207 animae, ad quam de facili immutatur corpus. Et praecipue in statu | |
| 3208 innocentiae hoc esse poterat, quando corpus magis erat animae | |
| 3209 subiectum; ut scilicet secundum voluntatem generantis, | |
| 53 | 3210 distingueretur sexus in prole.</p><p title="I q. 99 a. 2 ad 3"><a name="32620"><span class="ref">[32620] Iª q. 99 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3211 dicendum quod proles fuisset genita vivens vita animali, ad quam |
| 3212 sicut pertinet alimento uti, sic etiam generare. Unde conveniebat | |
| 3213 quod omnes generarent, et non solum primi parentes. Ad quod | |
| 3214 consequens videtur quod tot fuissent generatae feminae, quot et | |
| 59 | 3215 mares.</p></div></div><div id="q100" class="q"><h2>Quaestio 100</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 100 pr."><a name="32621"><span class="ref">[32621] |
| 53 | 3216 Iª q. 100 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3217 conditione prolis generandae quantum ad iustitiam. Et circa hoc |
| 3218 quaeruntur duo. Primo, utrum homines fuissent nati cum iustitia. | |
| 53 | 3219 Secundo, utrum nascerentur in iustitia confirmati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 100 a. 1 arg. 1"><a name="32622"><span class="ref">[32622] Iª q. 100 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3220 proceditur. Videtur quod homines non fuissent cum iustitia nati. |
| 3221 Dicit enim Hugo de sancto Victore quod <i>primus homo ante peccatum | |
| 3222 generaret quidem filios sine peccato, sed non paternae iustitiae | |
| 53 | 3223 haeredes</i>.</p><p title="I q. 100 a. 1 arg. 2"><a name="32623"><span class="ref">[32623] Iª q. 100 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3224 iustitia est per gratiam, ut apostolus dicit ad Rom. V. Sed gratia |
| 3225 non transfunditur, quia sic esset naturalis; sed a solo Deo | |
| 53 | 3226 infunditur. Ergo pueri cum iustitia nati non fuissent.</p><p title="I q. 100 a. 1 arg. 3"><a name="32624"><span class="ref">[32624] Iª q. 100 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3227 iustitia in anima est. Sed anima non est ex traduce. Ergo nec |
| 53 | 3228 iustitia traducta fuisset a parentibus in filios.</p><p title="I q. 100 a. 1 s. c."><a name="32625"><span class="ref">[32625] Iª q. 100 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3229 quod Anselmus dicit, in libro de conceptu Virg., <i>quod simul cum |
| 3230 rationalem haberent animam, iusti essent quos generaret homo, si | |
| 53 | 3231 non peccaret</i>.</p><p title="I q. 100 a. 1 co."><a name="32626"><span class="ref">[32626] Iª q. 100 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3232 quod naturaliter homo generat sibi simile secundum speciem. Unde |
| 3233 quaecumque accidentia consequuntur naturam speciei, in his necesse | |
| 3234 est quod filii parentibus similentur, nisi sit error in operatione | |
| 3235 naturae, qui in statu innocentiae non fuisset. In accidentibus | |
| 3236 autem individualibus non est necesse quod filii parentibus | |
| 3237 similentur. Iustitia autem originalis, in qua primus homo conditus | |
| 3238 fuit, fuit accidens naturae speciei, non quasi ex principiis | |
| 3239 speciei causatum, sed sicut quoddam donum divinitus datum toti | |
| 3240 naturae. Et hoc apparet, quia opposita sunt unius generis, peccatum | |
| 3241 autem originale, quod opponitur illi iustitiae, dicitur esse | |
| 3242 peccatum naturae; unde traducitur a parente in posteros. Et propter | |
| 3243 hoc etiam filii parentibus assimilati fuissent quantum ad | |
| 53 | 3244 originalem iustitiam.</p><p title="I q. 100 a. 1 ad 1"><a name="32627"><span class="ref">[32627] Iª q. 100 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3245 dicendum quod verbum Hugonis est intelligendum non quantum ad |
| 53 | 3246 habitum iustitiae, sed quantum ad executionem actus.</p><p title="I q. 100 a. 1 ad 2"><a name="32628"><span class="ref">[32628] Iª q. 100 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3247 dicendum quod quidam dicunt quod pueri non fuissent nati cum |
| 3248 iustitia gratuita, quae est merendi principium, sed cum iustitia | |
| 3249 originali. Sed cum radix originalis iustitiae, in cuius rectitudine | |
| 3250 factus est homo, consistat in subiectione supernaturali rationis ad | |
| 3251 Deum, quae est per gratiam gratum facientem, ut supra dictum est; | |
| 3252 necesse est dicere quod, si pueri nati fuissent in originali | |
| 3253 iustitia, quod etiam nati fuissent cum gratia; sicut et de primo | |
| 3254 homine supra diximus quod fuit cum gratia conditus. Non tamen | |
| 3255 fuisset propter hoc gratia naturalis, quia non fuisset transfusa | |
| 3256 per virtutem seminis, sed fuisset collata homini statim cum | |
| 3257 habuisset animam rationalem. Sicut etiam statim cum corpus est | |
| 3258 dispositum infunditur a Deo anima rationalis, quae tamen non est ex | |
| 53 | 3259 traduce.</p><p title="I q. 100 a. 1 ad 3"><a name="32629"><span class="ref">[32629] Iª q. 100 a. 1 ad 3</span></a> Unde patet |
| 3260 solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 100 a. 2 arg. 1"><a name="32630"><span class="ref">[32630] Iª q. 100 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 3261 proceditur. Videtur quod pueri in statu innocentiae nati fuissent |
| 3262 in iustitia confirmati. Dicit enim Gregorius, IV Moralium, super | |
| 3263 illud, <i>somno meo requiescerem etc., si parentem primum nulla | |
| 3264 putredo peccati corrumperet, nequaquam ex se filios Gehennae | |
| 3265 generaret; sed hi qui nunc per redemptorem salvandi sunt, soli ab | |
| 3266 illo electi nascerentur</i>. Ergo nascerentur omnes in iustitia | |
| 53 | 3267 confirmati.</p><p title="I q. 100 a. 2 arg. 2"><a name="32631"><span class="ref">[32631] Iª q. 100 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3268 Anselmus dicit, in libro cur Deus homo, quod <i>si primi parentes |
| 3269 sic vixissent ut tentati non peccassent, ita confirmarentur cum | |
| 3270 omni propagine sua, ut ultra peccare non possent</i>. Ergo pueri | |
| 53 | 3271 nascerentur in iustitia confirmati.</p><p title="I q. 100 a. 2 arg. 3"><a name="32632"><span class="ref">[32632] Iª q. 100 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3272 bonum est potentius quam malum. Sed propter peccatum primi hominis |
| 3273 consecuta est necessitas peccandi in his qui nascuntur ex eo. Ergo | |
| 3274 si primus homo in iustitia perstitisset, derivaretur ad posteros | |
| 53 | 3275 necessitas observandi iustitiam.</p><p title="I q. 100 a. 2 arg. 4"><a name="32633"><span class="ref">[32633] Iª q. 100 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3276 Angelus adhaerens Deo aliis peccantibus, statim est in iustitia |
| 3277 confirmatus, ut ulterius peccare non posset. Ergo similiter et | |
| 3278 homo, si tentationi restitisset, confirmatus fuisset. Sed qualis | |
| 3279 ipse fuit, tales alios generasset. Ergo et eius filii confirmati in | |
| 53 | 3280 iustitia nascerentur.</p><p title="I q. 100 a. 2 s. c."><a name="32634"><span class="ref">[32634] Iª q. 100 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3281 quod Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, <i>tam felix universa esset |
| 3282 humana societas si nec illi</i>, scilicet primi parentes, <i>malum | |
| 3283 quod in posteros traiicerent, nec quisquam ex stirpe eorum | |
| 3284 iniquitatem committeret, quae damnationem reciperet</i>. Ex quo | |
| 3285 datur intelligi quod, etiam si primi homines non peccassent, aliqui | |
| 3286 ex eorum stirpe potuissent iniquitatem committere. Non ergo | |
| 53 | 3287 nascerentur in iustitia confirmati.</p><p title="I q. 100 a. 2 co."><a name="32635"><span class="ref">[32635] Iª q. 100 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3288 quod non videtur possibile quod pueri in statu innocentiae |
| 3289 nascerentur in iustitia confirmati. Manifestum est enim quod pueri | |
| 3290 in sua nativitate non habuissent plus perfectionis quam eorum | |
| 3291 parentes in statu generationis. Parentes autem, quandiu | |
| 3292 generassent, non fuissent confirmati in iustitia. Ex hoc enim | |
| 3293 creatura rationalis in iustitia confirmatur, quod efficitur beata | |
| 3294 per apertam Dei visionem, cui viso non potest non inhaerere, cum | |
| 3295 ipse sit ipsa essentia bonitatis, a qua nullus potest averti, cum | |
| 3296 nihil desideretur et ametur nisi sub ratione boni. Et hoc dico | |
| 3297 secundum legem communem, quia ex aliquo privilegio speciali secus | |
| 3298 accidere potest, sicut creditur de virgine matre Dei. Quam cito | |
| 3299 autem Adam ad illam beatitudinem pervenisset quod Deum per | |
| 3300 essentiam videret, efficeretur spiritualis et mente et corpore, et | |
| 3301 animalis vita cessaret, in qua sola generationis usus fuisset. Unde | |
| 3302 manifestum est quod parvuli non nascerentur in iustitia | |
| 53 | 3303 confirmati.</p><p title="I q. 100 a. 2 ad 1"><a name="32636"><span class="ref">[32636] Iª q. 100 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3304 dicendum quod, si Adam non peccasset, non generaret ex se filios |
| 3305 Gehennae, ita scilicet quod ab ipso peccatum contraherent, quod est | |
| 3306 causa Gehennae. Possent tamen fieri filii Gehennae per liberum | |
| 3307 arbitrium peccando. Vel, si filii Gehennae non fierent per | |
| 3308 peccatum, hoc non esset propter hoc, quia essent in iustitia | |
| 3309 confirmati; sed propter divinam providentiam, per quam a peccato | |
| 53 | 3310 conservarentur immunes.</p><p title="I q. 100 a. 2 ad 2"><a name="32637"><span class="ref">[32637] Iª q. 100 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3311 dicendum quod Anselmus hoc non dicit asserendo, sed opinando. Quod |
| 3312 patet ex ipso modo loquendi, cum dicit, videtur quod, si vixissent | |
| 53 | 3313 et cetera.</p><p title="I q. 100 a. 2 ad 3"><a name="32638"><span class="ref">[32638] Iª q. 100 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3314 dicendum quod ratio ista non est efficax, quamvis per eam Anselmus |
| 3315 motus fuisse videatur, ut ex eius verbis apparet. Non enim sic per | |
| 3316 peccatum primi parentis eius posteri necessitatem peccandi | |
| 3317 incurrunt, ut ad iustitiam redire non possint, quod est tantum in | |
| 3318 damnatis. Unde nec ita necessitatem non peccandi transmisisset ad | |
| 3319 posteros, quod omnino peccare non possent, quod est tantum in | |
| 53 | 3320 beatis.</p><p title="I q. 100 a. 2 ad 4"><a name="32639"><span class="ref">[32639] Iª q. 100 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3321 dicendum quod non est simile de homine et Angelo. Nam homo habet |
| 3322 liberum arbitrium vertibile et ante electionem et post, non autem | |
| 59 | 3323 Angelus, sicut supra dictum est, cum de Angelis ageretur.</p></div></div><div id="q101" class="q"><h2>Quaestio 101</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 101 pr."><a name="32640"><span class="ref">[32640] |
| 53 | 3324 Iª q. 101 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 3325 conditione prolis generandae quantum ad scientiam. Et circa hoc |
| 3326 quaeruntur duo. Primo, utrum pueri nascerentur in scientia | |
| 3327 perfecti. Secundo, utrum statim post nativitatem habuissent | |
| 53 | 3328 perfectum usum rationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 101 a. 1 arg. 1"><a name="32641"><span class="ref">[32641] Iª q. 101 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3329 proceditur. Videtur quod in statu innocentiae pueri nati fuissent |
| 3330 in scientia perfecti. Qualis enim fuit Adam, tales filios | |
| 3331 generasset. Sed Adam fuit in scientia perfectus, ut supra dictum | |
| 53 | 3332 est. Ergo filii nascerentur ab eo in scientia perfecti.</p><p title="I q. 101 a. 1 arg. 2"><a name="32642"><span class="ref">[32642] Iª q. 101 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3333 ignorantia ex peccato causatur, ut Beda dicit. Sed ignorantia est |
| 3334 privatio scientiae. Ergo ante peccatum pueri mox nati omnem | |
| 53 | 3335 scientiam habuissent.</p><p title="I q. 101 a. 1 arg. 3"><a name="32643"><span class="ref">[32643] Iª q. 101 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3336 pueri mox nati iustitiam habuissent. Sed ad iustitiam requiritur |
| 3337 scientia, quae dirigit in agendis. Ergo etiam scientiam | |
| 53 | 3338 habuissent.</p><p title="I q. 101 a. 1 s. c."><a name="32644"><span class="ref">[32644] Iª q. 101 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3339 quod anima nostra per naturam est sicut tabula rasa in qua nihil |
| 3340 est scriptum, ut dicitur in III de anima. Sed eadem animae natura | |
| 3341 est modo, quae tunc fuisset. Ergo animae puerorum in principio | |
| 53 | 3342 scientia caruissent.</p><p title="I q. 101 a. 1 co."><a name="32645"><span class="ref">[32645] Iª q. 101 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3343 quod, sicut supra dictum est, de his quae sunt supra naturam, soli |
| 3344 auctoritati creditur, unde ubi auctoritas deficit, sequi debemus | |
| 3345 naturae conditionem. Est autem naturale homini ut scientiam per | |
| 3346 sensus acquirat, sicut supra dictum est, et ideo anima unitur | |
| 3347 corpori, quia indiget eo ad suam propriam operationem; quod non | |
| 3348 esset, si statim a principio scientiam haberet non acquisitam per | |
| 3349 sensitivas virtutes. Et ideo dicendum est quod pueri in statu | |
| 3350 innocentiae non nascerentur perfecti in scientia; sed eam in | |
| 3351 processu temporis absque difficultate acquisivissent, inveniendo | |
| 53 | 3352 vel addiscendo.</p><p title="I q. 101 a. 1 ad 1"><a name="32646"><span class="ref">[32646] Iª q. 101 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3353 dicendum quod esse perfectum in scientia fuit individuale accidens |
| 3354 primi parentis, inquantum scilicet ipse instituebatur ut pater et | |
| 3355 instructor totius humani generis. Et ideo quantum ad hoc, non | |
| 3356 generabat filios similes sibi; sed solum quantum ad accidentia | |
| 53 | 3357 naturalia vel gratuita totius naturae.</p><p title="I q. 101 a. 1 ad 2"><a name="32647"><span class="ref">[32647] Iª q. 101 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3358 dicendum quod ignorantia est privatio scientiae quae debet haberi |
| 3359 pro tempore illo. Quod in pueris mox natis non fuisset, habuissent | |
| 3360 enim scientiam quae eis competebat secundum tempus illud. Unde | |
| 3361 ignorantia in eis non fuisset, sed nescientia respectu aliquorum. | |
| 3362 Quam etiam Dionysius ponit in Angelis sanctis, in VII Cael. | |
| 53 | 3363 Hier.</p><p title="I q. 101 a. 1 ad 3"><a name="32648"><span class="ref">[32648] Iª q. 101 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3364 dicendum quod pueri habuissent sufficientem scientiam ad dirigendum |
| 3365 eos in operibus iustitiae in quibus homines diriguntur per | |
| 3366 universalia principia iuris; quam multo plenius tunc habuissent | |
| 3367 quam nunc naturaliter habemus, et similiter aliorum universalium | |
| 53 | 3368 principiorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 101 a. 2 arg. 1"><a name="32649"><span class="ref">[32649] Iª q. 101 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3369 proceditur. Videtur quod pueri in statu innocentiae mox nati |
| 3370 habuissent perfectum usum rationis. Nunc enim pueri perfectum usum | |
| 3371 rationis non habent propter hoc, quod anima per corpus aggravatur. | |
| 3372 Hoc autem tunc non erat, quia, ut dicitur Sap. IX, <i>corpus quod | |
| 3373 corrumpitur, aggravat animam</i>. Ergo ante peccatum et | |
| 3374 corruptionem a peccato subsecutam, pueri mox nati perfectum usum | |
| 53 | 3375 rationis habuissent.</p><p title="I q. 101 a. 2 arg. 2"><a name="32650"><span class="ref">[32650] Iª q. 101 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3376 quaedam alia animalia mox nata habent naturalis industriae usum, |
| 3377 sicut agnus statim fugit lupum. Multo ergo magis homines in statu | |
| 53 | 3378 innocentiae mox nati habuissent usum perfectum rationis.</p><p title="I q. 101 a. 2 s. c."><a name="32651"><span class="ref">[32651] Iª q. 101 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3379 quod natura procedit ab imperfecto ad perfectum in omnibus |
| 3380 generatis. Ergo pueri non statim a principio habuissent perfectum | |
| 53 | 3381 usum rationis.</p><p title="I q. 101 a. 2 co."><a name="32652"><span class="ref">[32652] Iª q. 101 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3382 quod, sicut ex supra dictis patet, usus rationis dependet |
| 3383 quodammodo ex usu virium sensitivarum, unde ligato sensu, et | |
| 3384 impeditis interioribus viribus sensitivis, homo perfectum usum | |
| 3385 rationis non habet, ut patet in dormientibus et phreneticis. Vires | |
| 3386 autem sensitivae sunt virtutes quaedam corporalium organorum, et | |
| 3387 ideo, impeditis earum organis, necesse est quod earum actus | |
| 3388 impediantur, et per consequens rationis usus. In pueris autem est | |
| 3389 impedimentum harum virium, propter nimiam humiditatem cerebri. Et | |
| 3390 ideo in eis non est perfectus usus rationis, sicut nec aliorum | |
| 3391 membrorum. Et ideo pueri in statu innocentiae non habuissent | |
| 3392 perfectum usum rationis, sicut habituri erant in perfecta aetate. | |
| 3393 Habuissent tamen perfectiorem quam nunc, quantum ad ea quae ad eos | |
| 3394 pertinebant quantum ad statum illum; sicut et de usu membrorum | |
| 53 | 3395 superius est dictum.</p><p title="I q. 101 a. 2 ad 1"><a name="32653"><span class="ref">[32653] Iª q. 101 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3396 dicendum quod aggravatio additur ex corruptione corporis in hoc, |
| 3397 quod usus rationis impeditur quantum ad ea etiam quae pertinent ad | |
| 53 | 3398 hominem secundum quamcumque aetatem.</p><p title="I q. 101 a. 2 ad 2"><a name="32654"><span class="ref">[32654] Iª q. 101 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3399 dicendum quod etiam alia animalia non habent ita perfectum usum |
| 3400 industriae naturalis statim a principio, sicut postea. Quod ex hoc | |
| 3401 patet, quod aves docent volare pullos suos, et similia in aliis | |
| 3402 generibus animalium inveniuntur. Et tamen in homine est speciale | |
| 3403 impedimentum propter abundantiam humiditatis cerebri, ut supra | |
| 59 | 3404 dictum est.</p></div></div><div id="q102" class="q"><h2>Quaestio 102</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 102 pr."><a name="32655"><span class="ref">[32655] |
| 53 | 3405 Iª q. 102 pr.</span></a> Deinde considerandum est de loco |
| 28 | 3406 hominis, qui est Paradisus. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, |
| 3407 utrum Paradisus sit locus corporeus. Secundo, utrum sit conveniens | |
| 3408 locus habitationis humanae. Tertio, ad quid homo in Paradiso | |
| 53 | 3409 positus fuit. Quarto, utrum in Paradiso debuit fieri.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 102 a. 1 arg. 1"><a name="32656"><span class="ref">[32656] Iª q. 102 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3410 proceditur. Videtur quod Paradisus non sit locus corporeus. Dicit |
| 3411 enim Beda quod <i>Paradisus pertingit usque ad lunarem | |
| 3412 circulum</i>. Sed nullus locus terrenus talis esse potest, tum quia | |
| 3413 contra naturam terrae esset quod tantum elevaretur; tum etiam quia | |
| 3414 sub globo lunari est regio ignis, qui terram consumeret. Non est | |
| 53 | 3415 ergo Paradisus locus corporeus.</p><p title="I q. 102 a. 1 arg. 2"><a name="32657"><span class="ref">[32657] Iª q. 102 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3416 Scriptura commemorat quatuor flumina in Paradiso oriri, ut patet |
| 3417 Gen. II. Illa autem flumina quae ibi nominantur, alibi habent | |
| 3418 manifestas origines; ut patet etiam per philosophum in libro | |
| 53 | 3419 Meteor. Ergo Paradisus non est locus corporeus.</p><p title="I q. 102 a. 1 arg. 3"><a name="32658"><span class="ref">[32658] Iª q. 102 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3420 aliqui diligentissime inquisierunt omnia loca terrae habitabilis, |
| 3421 qui tamen nullam mentionem faciunt de loco Paradisi. Ergo non | |
| 53 | 3422 videtur esse locus corporeus.</p><p title="I q. 102 a. 1 arg. 4"><a name="32659"><span class="ref">[32659] Iª q. 102 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3423 Paradiso describitur lignum vitae esse. Sed lignum vitae est |
| 3424 aliquid spirituale, dicitur enim Prov. III, de sapientia, quod est | |
| 3425 lignum vitae his qui apprehendunt eam. Ergo et Paradisus non est | |
| 53 | 3426 locus corporeus, sed spiritualis.</p><p title="I q. 102 a. 1 arg. 5"><a name="32660"><span class="ref">[32660] Iª q. 102 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3427 Paradisus est locus corporalis, oportet quod et ligna Paradisi sint |
| 3428 corporalia. Sed hoc non videtur, cum corporalia ligna sint producta | |
| 3429 tertio die; de plantatione autem lignorum Paradisi legitur Gen. II, | |
| 53 | 3430 post opera sex dierum. Ergo Paradisus non est locus corporeus.</p><p title="I q. 102 a. 1 s. c."><a name="32661"><span class="ref">[32661] Iª q. 102 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3431 quod Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., <i>tres sunt de |
| 3432 Paradiso generales sententiae, una eorum qui tantummodo | |
| 3433 corporaliter Paradisum intelligi volunt; alia eorum qui | |
| 3434 spiritualiter tantum; tertia eorum qui utroque modo Paradisum | |
| 53 | 3435 accipiunt, quam mihi fateor placere sententiam</i>.</p><p title="I q. 102 a. 1 co."><a name="32662"><span class="ref">[32662] Iª q. 102 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3436 quod, sicut Augustinus dicit XIII de Civ. Dei, <i>quae commode dici |
| 3437 possunt de intelligendo spiritualiter Paradiso, nemine prohibente | |
| 3438 dicantur; dum tamen et illius historiae fidelissima veritas rerum | |
| 3439 gestarum narratione commendata credatur</i>. Ea enim quae de | |
| 3440 Paradiso in Scriptura dicuntur, per modum narrationis historicae | |
| 3441 proponuntur, in omnibus autem quae sic Scriptura tradit, est pro | |
| 3442 fundamento tenenda veritas historiae, et desuper spirituales | |
| 3443 expositiones fabricandae. Est ergo Paradisus, ut Isidorus dicit in | |
| 3444 libro Etymol., <i>locus in orientis partibus constitutus, cuius | |
| 3445 vocabulum a Graeco in Latinum vertitur hortus</i>. Convenienter | |
| 3446 autem in parte Orientali dicitur situs. Quia credendum est quod in | |
| 3447 nobilissimo loco totius terrae sit constitutus. Cum autem oriens | |
| 3448 sit dextera caeli, ut patet per philosophum in II de caelo; dextera | |
| 3449 autem est nobilior quam sinistra; conveniens fuit ut in Orientali | |
| 53 | 3450 parte Paradisus terrenus institueretur a Deo.</p><p title="I q. 102 a. 1 ad 1"><a name="32663"><span class="ref">[32663] Iª q. 102 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3451 dicendum quod Bedae verbum non est verum, si secundum sensum |
| 3452 manifestum intelligatur. Potest tamen exponi quod usque ad locum | |
| 3453 lunaris globi ascendit, non secundum situs eminentiam, sed secundum | |
| 3454 similitudinem, quia est ibi perpetua aeris temperies, ut Isidorus | |
| 3455 dicit, et in hoc assimilatur corporibus caelestibus, quae sunt | |
| 3456 absque contrarietate. Magis tamen fit mentio de lunari globo quam | |
| 3457 de aliis sphaeris, quia lunaris globus est terminus caelestium | |
| 3458 corporum versus nos; et luna etiam est magis terrae affinis inter | |
| 3459 omnia corpora caelestia; unde et quasdam tenebras nebulosas habet, | |
| 3460 quasi accedens ad opacitatem. Quidam autem dicunt quod Paradisus | |
| 3461 pertingebat usque ad lunarem globum, idest usque ad medium aeris | |
| 3462 interstitium, in quo generantur pluviae et venti et huiusmodi, quia | |
| 3463 dominium super huiusmodi evaporationes maxime attribuitur lunae. | |
| 3464 Sed secundum hoc, locus ille non esset conveniens habitationi | |
| 3465 humanae, tum quia ibi est maxima intemperies; tum quia non est | |
| 3466 contemperatus complexioni humanae, sicut aer inferior magis terrae | |
| 53 | 3467 vicinus.</p><p title="I q. 102 a. 1 ad 2"><a name="32664"><span class="ref">[32664] Iª q. 102 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3468 dicendum quod, sicut Augustinus dicit VIII super Gen. ad Litt., |
| 3469 <i>credendum est, quoniam locus Paradisi a cognitione hominum est | |
| 3470 remotissimus, flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi | |
| 3471 isse sub terras, et post tractus prolixarum regionum, locis aliis | |
| 3472 erupisse. Nam hoc solere nonnullas aquas facere, quis | |
| 53 | 3473 ignorat?</i></p><p title="I q. 102 a. 1 ad 3"><a name="32665"><span class="ref">[32665] Iª q. 102 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3474 dicendum quod locus ille seclusus est a nostra habitatione |
| 3475 aliquibus impedimentis vel montium, vel marium, vel alicuius | |
| 3476 aestuosae regionis, quae pertransiri non potest. Et ideo scriptores | |
| 53 | 3477 locorum de hoc loco mentionem non fecerunt.</p><p title="I q. 102 a. 1 ad 4"><a name="32666"><span class="ref">[32666] Iª q. 102 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3478 dicendum quod lignum vitae est quaedam materialis arbor, sic dicta |
| 3479 quia eius fructus habebat virtutem conservandi vitam, ut supra | |
| 3480 dictum est. Et tamen aliquid significabat spiritualiter, sicut et | |
| 3481 petra in deserto fuit aliquod materiale, et tamen significavit | |
| 3482 Christum. Similiter etiam lignum scientiae boni et mali materialis | |
| 3483 arbor fuit, sic nominata propter eventum futurum, quia post eius | |
| 3484 esum homo, per experimentum poenae, didicit quid interesset inter | |
| 3485 obedientiae bonum et inobedientiae malum. Et tamen spiritualiter | |
| 53 | 3486 potuit significare liberum arbitrium, ut quidam dicunt.</p><p title="I q. 102 a. 1 ad 5"><a name="32667"><span class="ref">[32667] Iª q. 102 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3487 dicendum quod, secundum Augustinum, tertio die productae sunt |
| 3488 plantae non in actu, sed secundum quasdam rationes seminales; sed | |
| 3489 post opera sex dierum productae sunt plantae tam Paradisi quam | |
| 3490 aliae in actu. Secundum alios vero sanctos, oportet dicere quod | |
| 3491 omnes plantae productae sunt in actu tertio die, et etiam ligna | |
| 3492 Paradisi, sed quod dicitur de plantatione lignorum Paradisi post | |
| 3493 opera sex dierum, intelligitur per recapitulationem esse dictum. | |
| 3494 Unde littera nostra habet, <i>plantaverat dominus Deus Paradisum | |
| 53 | 3495 voluptatis a principio</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 102 a. 2 arg. 1"><a name="32668"><span class="ref">[32668] Iª q. 102 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3496 proceditur. Videtur quod Paradisus non fuerit locus conveniens |
| 3497 habitationi humanae. Homo enim et Angelus similiter ad beatitudinem | |
| 3498 ordinantur. Sed Angelus statim a principio factus est habitator | |
| 3499 loci beatorum, scilicet caeli Empyrei. Ergo etiam ibi debuit | |
| 53 | 3500 institui habitatio hominis.</p><p title="I q. 102 a. 2 arg. 2"><a name="32669"><span class="ref">[32669] Iª q. 102 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3501 locus aliquis debetur homini, aut debetur ei ratione animae, aut |
| 3502 ratione corporis. Si ratione animae, debetur ei pro loco caelum, | |
| 3503 qui videtur esse locus naturalis animae, cum omnibus insitus sit | |
| 3504 appetitus caeli. Ratione autem corporis, non debetur ei alius locus | |
| 3505 quam aliis animalibus. Ergo Paradisus nullo modo fuit locus | |
| 53 | 3506 conveniens habitationi humanae.</p><p title="I q. 102 a. 2 arg. 3"><a name="32670"><span class="ref">[32670] Iª q. 102 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3507 frustra est locus in quo nullum locatum continetur. Sed post |
| 3508 peccatum Paradisus non est locus habitationis humanae. Ergo, si est | |
| 3509 locus habitationi humanae congruus, in vanum videtur a Deo | |
| 53 | 3510 institutus fuisse.</p><p title="I q. 102 a. 2 arg. 4"><a name="32671"><span class="ref">[32671] Iª q. 102 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3511 homini, cum sit temperatae complexionis congruus est locus |
| 3512 temperatus. Sed locus Paradisi non est locus temperatus, dicitur | |
| 3513 enim esse sub aequinoctiali circulo, qui locus videtur esse | |
| 3514 calidissimus, cum bis in anno sol pertranseat super summitatem | |
| 3515 capitum eorum qui ibi habitant. Ergo Paradisus non est locus | |
| 53 | 3516 congruus habitationi humanae.</p><p title="I q. 102 a. 2 s. c."><a name="32672"><span class="ref">[32672] Iª q. 102 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3517 quod Damascenus dicit de Paradiso, quod <i>est divina regio, et |
| 53 | 3518 digna eius qui secundum imaginem Dei erat, conversatio</i>.</p><p title="I q. 102 a. 2 co."><a name="32673"><span class="ref">[32673] Iª q. 102 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3519 quod, sicut supra dictum est, homo sic erat incorruptibilis et |
| 3520 immortalis, non quia corpus eius dispositionem incorruptibilitatis | |
| 3521 haberet, sed quia inerat animae vis quaedam ad praeservandum corpus | |
| 3522 a corruptione. Corrumpi autem potest corpus humanum et ab interiori | |
| 3523 et ab exteriori. Ab interiori quidem corrumpitur per consumptionem | |
| 3524 humidi, et per senectutem, ut supra dictum est, cui corruptioni | |
| 3525 occurrere poterat primus homo per esum ciborum. Inter ea vero quae | |
| 3526 exterius corrumpunt, praecipuum videtur esse distemperatus aer, | |
| 3527 unde huic corruptioni maxime occurritur per temperiem aeris. In | |
| 3528 Paradiso autem utrumque invenitur, quia, ut Damascenus dicit, | |
| 3529 <i>est locus temperato et tenuissimo et purissimo aere | |
| 3530 circumfulgens, plantis semper floridis comatus</i>. Unde manifestum | |
| 3531 est quod Paradisus est locus conveniens habitationi humanae, | |
| 53 | 3532 secundum primae immortalitatis statum.</p><p title="I q. 102 a. 2 ad 1"><a name="32674"><span class="ref">[32674] Iª q. 102 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3533 dicendum quod caelum Empyreum est supremum corporalium locorum, et |
| 3534 est extra omnem mutabilitatem. Et quantum ad primum horum, est | |
| 3535 locus congruus naturae angelicae, quia, sicut Augustinus dicit in | |
| 3536 III de Trin., <i>Deus regit creaturam corporalem per | |
| 3537 spiritualem</i>; unde conveniens est quod spiritualis natura sit | |
| 3538 supra omnem corporalem constituta, sicut ei praesidens. Quantum | |
| 3539 autem ad secundum, convenit statui beatitudinis, qui est firmatus | |
| 3540 in summa stabilitate. Sic igitur locus beatitudinis congruit Angelo | |
| 3541 secundum naturam suam, unde ibi creatus est. Non autem congruit | |
| 3542 homini secundum suam naturam, cum non praesideat toti corporali | |
| 3543 creaturae per modum gubernationis, sed competit ei solum ratione | |
| 3544 beatitudinis. Unde non est positus a principio in caelo Empyreo; | |
| 53 | 3545 sed illuc transferendus erat in statu finalis beatitudinis.</p><p title="I q. 102 a. 2 ad 2"><a name="32675"><span class="ref">[32675] Iª q. 102 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3546 dicendum quod ridiculum est dicere quod animae, aut alicui |
| 3547 spirituali substantiae, sit aliquis locus naturalis, sed per | |
| 3548 congruentiam quandam aliquis specialis locus creaturae incorporali | |
| 3549 attribuitur. Paradisus ergo terrestris erat locus congruens homini | |
| 3550 et quantum ad animam et quantum ad corpus, inquantum scilicet in | |
| 3551 anima erat vis praeservandi corpus humanum a corruptione. Quod non | |
| 3552 competebat aliis animalibus. Et ideo, ut Damascenus dicit, <i>in | |
| 3553 Paradiso nullum irrationalium habitabat</i>, licet ex quadam | |
| 3554 dispensatione animalia fuerint illuc divinitus adducta ad Adam, et | |
| 53 | 3555 serpens illuc accesserit per operationem Diaboli.</p><p title="I q. 102 a. 2 ad 3"><a name="32676"><span class="ref">[32676] Iª q. 102 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3556 dicendum quod non propter hoc locus est frustra, quia non est ibi |
| 3557 hominum habitatio post peccatum, sicut etiam non frustra fuit | |
| 3558 homini attributa immortalitas quaedam, quam conservaturus non erat. | |
| 3559 Per huiusmodi enim ostenditur benignitas Dei ad hominem, et quid | |
| 3560 homo peccando amiserit. Quamvis, ut dicitur, nunc Enoch et Elias in | |
| 53 | 3561 illo Paradiso habitent.</p><p title="I q. 102 a. 2 ad 4"><a name="32677"><span class="ref">[32677] Iª q. 102 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3562 dicendum quod illi qui dicunt Paradisum esse sub circulo |
| 3563 aequinoctiali, opinantur sub circulo illo esse locum | |
| 3564 temperatissimum, propter aequalitatem dierum et noctium omni | |
| 3565 tempore; et quia sol nunquam multum ab eis elongatur, ut sit apud | |
| 3566 eos superabundantia frigoris; nec iterum est apud eos, ut dicunt, | |
| 3567 superabundantia caloris, quia etsi sol pertranseat super eorum | |
| 3568 capita, non tamen diu moratur ibi in hac dispositione. Aristoteles | |
| 3569 tamen, in libro Meteor., expresse dicit quod regio illa est | |
| 3570 inhabitabilis propter aestum. Quod videtur probabilius, quia terrae | |
| 3571 per quas nunquam sol pertransit in directum capitis, sunt | |
| 3572 intemperatae in calore propter solam vicinitatem solis. Quidquid | |
| 3573 autem de hoc sit, credendum est Paradisum in loco temperatissimo | |
| 53 | 3574 constitutum esse, vel sub aequinoctiali vel alibi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 102 a. 3 arg. 1"><a name="32678"><span class="ref">[32678] Iª q. 102 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3575 proceditur. Videtur quod homo non sit positus in Paradiso ut |
| 3576 operaretur et custodiret illum. Quod enim introductum est in poenam | |
| 3577 peccati, non fuisset in Paradiso in statu innocentiae. Sed | |
| 3578 agricultura introducta est in poenam peccati, ut dicitur Gen. III. | |
| 53 | 3579 Ergo homo non fuit positus in Paradiso ut operaretur ipsum.</p><p title="I q. 102 a. 3 arg. 2"><a name="32679"><span class="ref">[32679] Iª q. 102 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3580 custodia non est necessaria, ubi non timetur violentus invasor. Sed |
| 3581 in Paradiso nullus timebatur violentus invasor. Ergo non erat | |
| 53 | 3582 necessarium ut Paradisum custodiret.</p><p title="I q. 102 a. 3 arg. 3"><a name="32680"><span class="ref">[32680] Iª q. 102 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3583 homo positus est in Paradiso ut operaretur et custodiret ipsum, |
| 3584 videtur sequi quod homo factus sit propter Paradisum, et non e | |
| 3585 converso, quod videtur esse falsum. Ergo homo non est positus in | |
| 53 | 3586 Paradiso ut operaretur et custodiret illum.</p><p title="I q. 102 a. 3 s. c."><a name="32681"><span class="ref">[32681] Iª q. 102 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3587 quod dicitur Gen. II, <i>tulit dominus Deus hominem, et posuit |
| 3588 illum in Paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret | |
| 53 | 3589 illum</i>.</p><p title="I q. 102 a. 3 co."><a name="32682"><span class="ref">[32682] Iª q. 102 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3590 quod, sicut Augustinus dicit VIII super Gen. ad Litt., verbum istud |
| 3591 Genesis dupliciter potest intelligi. Uno modo sic, quod Deus posuit | |
| 3592 hominem in Paradiso, ut ipse Deus operaretur et custodiret hominem, | |
| 3593 operaretur, inquam, iustificando ipsum, cuius operatio si ab homine | |
| 3594 cesset, continuo obtenebratur, sicut aer obtenebratur si cesset | |
| 3595 influentia luminis; ut custodiret vero ab omni corruptione et malo. | |
| 3596 Alio modo potest intelligi, ut homo operaretur et custodiret | |
| 3597 Paradisum. Nec tamen illa operatio esset laboriosa, sicut post | |
| 3598 peccatum, sed fuisset iucunda, propter experientiam virtutis | |
| 3599 naturae. Custodia etiam illa non esset contra invasores, sed esset | |
| 3600 ad hoc quod homo sibi Paradisum custodiret, ne ipsum peccando | |
| 3601 amitteret. Et hoc totum in bonum hominis cedebat, et sic Paradisus | |
| 53 | 3602 ordinatur ad bonum hominis, et non e converso.</p><p title="I q. 102 a. 3 ad arg."><a name="32683"><span class="ref">[32683] Iª q. 102 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 3603 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 102 a. 4 arg. 1"><a name="32684"><span class="ref">[32684] Iª q. 102 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 3604 proceditur. Videtur quod homo factus fuerit in Paradiso. Angelus |
| 3605 enim in loco suae habitationis creatus fuit, scilicet in caelo | |
| 3606 Empyreo. Sed Paradisus fuit locus congruus habitationi humanae ante | |
| 53 | 3607 peccatum. Ergo videtur quod in Paradiso homo debuit fieri.</p><p title="I q. 102 a. 4 arg. 2"><a name="32685"><span class="ref">[32685] Iª q. 102 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, alia |
| 28 | 3608 animalia conservantur in loco suae generationis; sicut pisces in |
| 3609 aquis, et animalia gressibilia in terra, unde producta sunt. Homo | |
| 3610 autem conservatus fuisset in Paradiso, ut dictum est. Ergo in | |
| 53 | 3611 Paradiso fieri debuit.</p><p title="I q. 102 a. 4 arg. 3"><a name="32686"><span class="ref">[32686] Iª q. 102 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3612 mulier in Paradiso facta fuit. Sed vir dignior est muliere. Ergo |
| 53 | 3613 multo magis vir debuit fieri in Paradiso.</p><p title="I q. 102 a. 4 s. c."><a name="32687"><span class="ref">[32687] Iª q. 102 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3614 quod dicitur Gen. II, <i>tulit Deus hominem, et posuit eum in |
| 53 | 3615 Paradiso</i>.</p><p title="I q. 102 a. 4 co."><a name="32688"><span class="ref">[32688] Iª q. 102 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3616 quod Paradisus fuit locus congruus habitationi humanae, quantum ad |
| 3617 incorruptionem primi status. Incorruptio autem illa non erat | |
| 3618 hominis secundum naturam, sed ex supernaturali Dei dono. Ut ergo | |
| 3619 hoc gratiae Dei imputaretur, non humanae naturae, Deus hominem | |
| 3620 extra Paradisum fecit, et postea ipsum in Paradiso posuit, ut | |
| 3621 habitaret ibi toto tempore animalis vitae, postmodum, cum | |
| 53 | 3622 spiritualem vitam adeptus esset, transferendus in caelum.</p><p title="I q. 102 a. 4 ad 1"><a name="32689"><span class="ref">[32689] Iª q. 102 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3623 dicendum quod caelum Empyreum est locus congruus Angelis etiam |
| 53 | 3624 quantum ad eorum naturam, et ideo ibi sunt creati.</p><p title="I q. 102 a. 4 ad 2"><a name="32690"><span class="ref">[32690] Iª q. 102 a. 4 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 3625 dicendum ad secundum. Loca enim illa congruunt animalibus secundum |
| 53 | 3626 suam naturam.</p><p title="I q. 102 a. 4 ad 3"><a name="32691"><span class="ref">[32691] Iª q. 102 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3627 dicendum quod mulier facta fuit in Paradiso non propter dignitatem |
| 3628 suam, sed propter dignitatem principii ex quo corpus eius | |
| 3629 formabatur. Quia similiter et filii in Paradiso fuissent nati, in | |
| 53 | 3630 quo parentes iam erant positi.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 59 | 3631 <p><a href="sth1084.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 3632 <a href="sth1103.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 3633 <br/> |
| 3634 <hr/> | |
| 3635 <br/> | |
| 3636 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3637 hanc editionem<br/> | |
| 3638 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 59 | 3639 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 3640 </div></body> |
| 59 | 3641 </html> |
