Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3001.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | c352b56f8053 |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 1-16</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione I ad |
| 22 quaestionem XVI</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1895 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3000.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3017.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#38737">II&ordf;-IIae q. 1 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#38738">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#38739">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#38740">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#38741">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#38742">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#38743">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#38744">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#38745">II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#38746">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#38747">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#38748">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#38749">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#38750">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#38751">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#38752">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#38753">II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#38754">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#38755">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#38756">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#38757">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 4'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#38758">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#38759">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#38760">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#38761">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#38762">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#38763">II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 4'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#38764">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#38765">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#38766">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#38767">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 4'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#38768">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c.'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#38769">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#38770">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#38771">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#38772">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#38773">II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 4'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#38774">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#38775">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#38776">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#38777">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 4'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#38778">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#38779">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co.'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#38780">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#38781">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#38782">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#38783">II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 4'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#38784">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#38785">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#38786">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#38787">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#38788">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co.'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#38789">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#38790">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#38791">II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#38792">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#38793">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#38794">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#38795">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 4'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#38796">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#38797">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co.'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#38798">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#38799">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#38800">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#38801">II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 4'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#38802">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#38803">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#38804">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#38805">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 4'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#38806">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 5'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#38807">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 6'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#38808">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c.'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#38809">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co.'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#38810">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 1'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#38811">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 2'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#38812">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 3'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#38813">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 4'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#38814">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 5'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#38815">II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 6'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#38816">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#38817">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#38818">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#38819">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 4'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#38820">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 5'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#38821">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 6'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#38822">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 s. c.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#38823">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 co.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#38824">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#38825">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 2'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#38826">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 3'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#38827">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 4'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#38828">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 5'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#38829">II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 6'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#38830">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#38831">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#38832">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#38833">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 s. c.'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#38834">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 co.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#38835">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 1'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#38836">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 2'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#38837">II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 3'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#38838">II&ordf;-IIae q. 2 pr.'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#38839">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#38840">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#38841">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#38842">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#38843">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#38844">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#38845">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#38846">II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#38847">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#38848">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#38849">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#38850">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 4'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#38851">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c.'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#38852">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#38853">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#38854">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#38855">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#38856">II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 4'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#38857">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#38858">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#38859">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#38860">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c.'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#38861">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#38862">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#38863">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#38864">II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#38865">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#38866">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#38867">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#38868">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c.'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#38869">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co.'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#38870">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#38871">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#38872">II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#38873">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#38874">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#38875">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#38876">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#38877">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co.'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#38878">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#38879">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#38880">II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#38881">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#38882">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#38883">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#38884">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#38885">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#38886">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#38887">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#38888">II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#38889">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#38890">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#38891">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#38892">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#38893">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#38894">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#38895">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#38896">II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#38897">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#38898">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#38899">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#38900">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c.'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#38901">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co.'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#38902">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#38903">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#38904">II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#38905">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#38906">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#38907">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#38908">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 s. c.'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#38909">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 co.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#38910">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#38911">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#38912">II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#38913">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 1'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#38914">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 2'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#38915">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 3'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#38916">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 s. c.'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#38917">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 co.'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#38918">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 1'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#38919">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 2'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#38920">II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 3'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#38921">II&ordf;-IIae q. 3 pr.'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#38922">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#38923">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#38924">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#38925">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c.'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#38926">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#38927">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#38928">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#38929">II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#38930">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#38931">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#38932">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#38933">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#38934">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#38935">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#38936">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#38937">II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#38938">II&ordf;-IIae q. 4 pr.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#38939">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#38940">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#38941">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#38942">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 4'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#38943">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 5'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#38944">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c.'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#38945">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co.'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#38946">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#38947">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#38948">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#38949">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 4'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#38950">II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 5'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#38951">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#38952">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#38953">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#38954">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c.'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#38955">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#38956">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#38957">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#38958">II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#38959">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#38960">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#38961">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#38962">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#38963">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#38964">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#38965">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#38966">II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#38967">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#38968">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#38969">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#38970">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 4'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#38971">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#38972">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#38973">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#38974">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#38975">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#38976">II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 4'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#38977">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#38978">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#38979">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#38980">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#38981">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c.'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#38982">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co.'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#38983">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#38984">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#38985">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#38986">II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#38987">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#38988">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#38989">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#38990">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c.'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#38991">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co.'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#38992">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#38993">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#38994">II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#38995">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#38996">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#38997">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#38998">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 4'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#38999">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 5'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#39000">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c.'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#39001">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#39002">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#39003">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#39004">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#39005">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 4'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#39006">II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 5'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#39007">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#39008">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#39009">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#39010">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#39011">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#39012">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#39013">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#39014">II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#39015">II&ordf;-IIae q. 5 pr.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#39016">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#39017">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#39018">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#39019">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c.'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#39020">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co.'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#39021">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#39022">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#39023">II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#39024">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#39025">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#39026">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#39027">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c.'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#39028">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co.'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#39029">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#39030">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#39031">II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#39032">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#39033">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#39034">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#39035">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c.'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#39036">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#39037">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#39038">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#39039">II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#39040">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#39041">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#39042">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#39043">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c.'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#39044">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co.'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#39045">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#39046">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#39047">II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#39048">II&ordf;-IIae q. 6 pr.'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#39049">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 1'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#39050">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 2'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#39051">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 3'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#39052">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 s. c.'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#39053">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 co.'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#39054">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 1'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#39055">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 2'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#39056">II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 3'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#39057">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 1'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#39058">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 2'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#39059">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 3'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#39060">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 s. c.'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#39061">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 co.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#39062">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#39063">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#39064">II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 3'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#39065">II&ordf;-IIae q. 7 pr.'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#39066">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 1'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#39067">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 2'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#39068">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 3'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#39069">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 s. c.'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#39070">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 co.'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#39071">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 1'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#39072">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 2'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#39073">II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 3'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#39074">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 1'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#39075">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 2'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#39076">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 3'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#39077">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 s. c.'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#39078">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 co.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#39079">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 1'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#39080">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 2'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#39081">II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 3'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#39082">II&ordf;-IIae q. 8 pr.'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#39083">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#39084">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#39085">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#39086">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 s. c.'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#39087">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 co.'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#39088">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 1'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#39089">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 2'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#39090">II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 3'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#39091">II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 1'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#39092">II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 2'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#39093">II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 3'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#39094">II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 s. c.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#39095">II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 co.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#39096">II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#39097">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 1'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#39098">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 2'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#39099">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 3'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#39100">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 s. c.'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#39101">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 co.'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#39102">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 1'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#39103">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 2'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#39104">II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 3'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#39105">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#39106">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#39107">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#39108">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 s. c.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#39109">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 co.'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#39110">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 1'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#39111">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 2'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#39112">II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 3'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#39113">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 1'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#39114">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 2'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#39115">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 3'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#39116">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 s. c.'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#39117">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 co.'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#39118">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 1'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#39119">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 2'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#39120">II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 3'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#39121">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 1'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#39122">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 2'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#39123">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 3'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#39124">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 s. c.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#39125">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 co.'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#39126">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 1'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#39127">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 2'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#39128">II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 3'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#39129">II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 1'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#39130">II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 2'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#39131">II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 3'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#39132">II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 s. c.'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#39133">II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 co.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#39134">II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 ad 1'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#39135">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 1'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#39136">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 2'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#39137">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 3'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#39138">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 s. c.'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#39139">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 co.'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#39140">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 1'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#39141">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 2'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#39142">II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 3'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#39143">II&ordf;-IIae q. 9 pr.'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#39144">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 1'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#39145">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 2'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#39146">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 3'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#39147">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 s. c.'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#39148">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 co.'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#39149">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 1'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#39150">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 2'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#39151">II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 3'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#39152">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 1'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#39153">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 2'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#39154">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 3'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#39155">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 s. c.'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#39156">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 co.'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#39157">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 1'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#39158">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 2'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#39159">II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 3'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#39160">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 1'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#39161">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 2'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#39162">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 3'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#39163">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 s. c.'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#39164">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 co.'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#39165">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 1'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#39166">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 2'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#39167">II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 3'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#39168">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 1'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#39169">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 2'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#39170">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 3'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#39171">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 s. c.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#39172">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 co.'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#39173">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 1'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#39174">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 2'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#39175">II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 3'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#39176">II&ordf;-IIae q. 10 pr.'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#39177">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 1'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#39178">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 2'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#39179">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 3'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#39180">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 s. c.'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#39181">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 co.'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#39182">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 1'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#39183">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 2'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#39184">II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 3'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#39185">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 1'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#39186">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 2'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#39187">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 3'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#39188">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 s. c.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#39189">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 co.'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#39190">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 1'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#39191">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 2'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#39192">II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 3'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#39193">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 1'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#39194">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 2'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#39195">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 3'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#39196">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 s. c.'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#39197">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 co.'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#39198">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 1'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#39199">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 2'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#39200">II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 3'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#39201">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 1'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#39202">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 2'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#39203">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 3'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#39204">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 s. c.'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#39205">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 co.'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#39206">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 1'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#39207">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 2'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#39208">II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 3'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#39209">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 1'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#39210">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 2'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#39211">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 3'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#39212">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 s. c.'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#39213">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 co.'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#39214">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 1'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#39215">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 2'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#39216">II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 3'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#39217">II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 1'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#39218">II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 2'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#39219">II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 3'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#39220">II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 s. c.'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#39221">II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 co.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#39222">II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 ad'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#39223">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 1'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#39224">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 2'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#39225">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 3'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#39226">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 s. c.'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#39227">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 co.'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#39228">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 1'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#39229">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 2'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#39230">II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 3'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#39231">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 1'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#39232">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 2'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#39233">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 3'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#39234">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 4'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#39235">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 s. c.'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#39236">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 co.'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#39237">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 1'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#39238">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 2'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#39239">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 3'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#39240">II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 4'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#39241">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 1'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#39242">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 2'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#39243">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 3'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#39244">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 s. c.'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#39245">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 co.'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#39246">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 1'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#39247">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 2'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#39248">II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 3'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#39249">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 1'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#39250">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 2'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#39251">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 3'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#39252">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 s. c.'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#39253">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 co.'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#39254">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 1'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#39255">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 2'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#39256">II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 3'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#39257">II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 1'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#39258">II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 2'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#39259">II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 3'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#39260">II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 s. c.'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#39261">II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 co.'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#39262">II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 ad'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#39263">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 1'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#39264">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 2'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#39265">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 3'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#39266">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 4'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#39267">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 5'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#39268">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 s. c.'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#39269">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 co.'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#39270">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 1'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#39271">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 2'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#39272">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 3'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#39273">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 4'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#39274">II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 5'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#39275">II&ordf;-IIae q. 11 pr.'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#39276">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 1'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#39277">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 2'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#39278">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 3'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#39279">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 s. c.'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#39280">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 co.'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#39281">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 1'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#39282">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 2'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#39283">II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 3'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#39284">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 1'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#39285">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 2'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#39286">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 3'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#39287">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 s. c.'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#39288">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 co.'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#39289">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 1'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#39290">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 2'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#39291">II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 3'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#39292">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 1'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#39293">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 2'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#39294">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 3'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#39295">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 s. c.'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#39296">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 co.'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#39297">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 1'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#39298">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 2'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#39299">II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 3'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#39300">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 1'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#39301">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 2'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#39302">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 3'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#39303">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 s. c.'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#39304">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 co.'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#39305">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 1'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#39306">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 2'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#39307">II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 3'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#39308">II&ordf;-IIae q. 12 pr.'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#39309">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 1'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#39310">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 2'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#39311">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 3'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#39312">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 s. c.'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#39313">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 co.'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#39314">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 1'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#39315">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 2'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#39316">II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 3'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#39317">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 1'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#39318">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 2'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#39319">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 3'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#39320">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 s. c.'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#39321">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 co.'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#39322">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 1'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#39323">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 2'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#39324">II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 3'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#39325">II&ordf;-IIae q. 13 pr.'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#39326">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 1'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#39327">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 2'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#39328">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 3'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#39329">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 s. c.'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#39330">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 co.'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#39331">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 1'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#39332">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 2'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#39333">II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 3'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#39334">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 1'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#39335">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 2'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#39336">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 3'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#39337">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 s. c.'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#39338">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 co.'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#39339">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 1'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#39340">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 2'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#39341">II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 3'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#39342">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 1'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#39343">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 2'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#39344">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 3'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#39345">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 s. c.'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#39346">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 co.'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#39347">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 1'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#39348">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 2'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#39349">II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 3'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#39350">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 1'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#39351">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 2'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#39352">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 3'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#39353">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 s. c.'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#39354">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 co.'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#39355">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 1'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#39356">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 2'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#39357">II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 3'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#39358">II&ordf;-IIae q. 14 pr.'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#39359">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 1'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#39360">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 2'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#39361">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 3'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#39362">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 s. c.'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#39363">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 co.'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#39364">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 1'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#39365">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 2'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#39366">II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 3'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#39367">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 1'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#39368">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 2'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#39369">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 3'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#39370">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 4'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#39371">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 s. c.'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#39372">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 co.'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#39373">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 1'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#39374">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 2'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#39375">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 3'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#39376">II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 4'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#39377">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 1'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#39378">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 2'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#39379">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 3'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#39380">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 s. c.'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#39381">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 co.'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#39382">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 1'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#39383">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 2'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#39384">II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 3'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#39385">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 1'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#39386">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 2'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#39387">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 3'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#39388">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 s. c.'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#39389">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 co.'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#39390">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 1'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#39391">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 2'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#39392">II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 3'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#39393">II&ordf;-IIae q. 15 pr.'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#39394">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 1'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#39395">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 2'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#39396">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 3'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#39397">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 s. c.'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#39398">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 co.'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#39399">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 1'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#39400">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 2'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#39401">II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 3'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#39402">II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 1'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#39403">II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 2'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#39404">II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 3'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#39405">II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 s. c.'); | |
| 719 document.write('<OPTION VALUE="#39406">II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 co.'); | |
| 720 document.write('<OPTION VALUE="#39407">II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad'); | |
| 721 document.write('<OPTION VALUE="#39408">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 1'); | |
| 722 document.write('<OPTION VALUE="#39409">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 2'); | |
| 723 document.write('<OPTION VALUE="#39410">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 3'); | |
| 724 document.write('<OPTION VALUE="#39411">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 s. c.'); | |
| 725 document.write('<OPTION VALUE="#39412">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 co.'); | |
| 726 document.write('<OPTION VALUE="#39413">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 1'); | |
| 727 document.write('<OPTION VALUE="#39414">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 2'); | |
| 728 document.write('<OPTION VALUE="#39415">II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 3'); | |
| 729 document.write('<OPTION VALUE="#39416">II&ordf;-IIae q. 16 pr.'); | |
| 730 document.write('<OPTION VALUE="#39417">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 1'); | |
| 731 document.write('<OPTION VALUE="#39418">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 2'); | |
| 732 document.write('<OPTION VALUE="#39419">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 3'); | |
| 733 document.write('<OPTION VALUE="#39420">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 4'); | |
| 734 document.write('<OPTION VALUE="#39421">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 5'); | |
| 735 document.write('<OPTION VALUE="#39422">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 s. c.'); | |
| 736 document.write('<OPTION VALUE="#39423">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 co.'); | |
| 737 document.write('<OPTION VALUE="#39424">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 1'); | |
| 738 document.write('<OPTION VALUE="#39425">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 2'); | |
| 739 document.write('<OPTION VALUE="#39426">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 3'); | |
| 740 document.write('<OPTION VALUE="#39427">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 4'); | |
| 741 document.write('<OPTION VALUE="#39428">II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 5'); | |
| 742 document.write('<OPTION VALUE="#39429">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 1'); | |
| 743 document.write('<OPTION VALUE="#39430">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 2'); | |
| 744 document.write('<OPTION VALUE="#39431">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 3'); | |
| 745 document.write('<OPTION VALUE="#39432">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 4'); | |
| 746 document.write('<OPTION VALUE="#39433">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 s. c.'); | |
| 747 document.write('<OPTION VALUE="#39434">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co.'); | |
| 748 document.write('<OPTION VALUE="#39435">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1'); | |
| 749 document.write('<OPTION VALUE="#39436">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2'); | |
| 750 document.write('<OPTION VALUE="#39437">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 3'); | |
| 751 document.write('<OPTION VALUE="#39438">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 4'); | |
| 752 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 753 document.write('<BR><BR>'); | |
| 754 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 755 document.write('<\/FORM>'); | |
| 756 // --> | |
| 757 // | |
| 758 </script><br/> | |
| 759 <hr/> | |
| 760 <br/></div><div class="q" id="q1"><h2>Quaestio 1</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 1 pr."><a name="38737"><span class="ref">[38737] | |
| 761 IIª-IIae q. 1 pr.</span></a> Circa virtutes igitur theologicas | |
| 28 | 762 primo erit considerandum de fide; secundo, de spe; tertio, de |
| 763 caritate. Circa fidem vero quadruplex consideratio occurrit, prima | |
| 764 quidem de ipsa fide; secunda de donis intellectus et scientiae sibi | |
| 765 correspondentibus; tertia de vitiis oppositis; quarta de praeceptis | |
| 766 ad hanc virtutem pertinentibus. Circa fidem vero primo erit | |
| 767 considerandum de eius obiecto; secundo, de eius actu; tertio, de | |
| 768 ipso habitu fidei. Circa primum quaeruntur decem. Primo, utrum | |
| 769 obiectum fidei sit veritas prima. Secundo, utrum obiectum fidei sit | |
| 770 aliquid complexum vel incomplexum, idest res aut enuntiabile. | |
| 771 Tertio, utrum fidei possit subesse falsum. Quarto, utrum obiectum | |
| 772 fidei possit esse aliquid visum. Quinto, utrum possit esse aliquid | |
| 773 scitum. Sexto, utrum credibilia debeant distingui per certos | |
| 774 articulos. Septimo, utrum iidem articuli subsint fidei secundum | |
| 775 omne tempus. Octavo, de numero articulorum. Nono, de modo tradendi | |
| 776 articulos in symbolo. Decimo, cuius sit fidei symbolum | |
| 53 | 777 constituere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 1 a. 1 arg. 1"><a name="38738"><span class="ref">[38738] IIª-IIae q. 1 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 778 sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei non sit veritas prima. |
| 779 Illud enim videtur esse obiectum fidei quod nobis proponitur ad | |
| 780 credendum. Sed non solum proponuntur nobis ad credendum ea quae | |
| 781 pertinent ad divinitatem, quae est veritas prima; sed etiam ea quae | |
| 782 pertinent ad humanitatem Christi et Ecclesiae sacramenta et | |
| 783 creaturarum conditionem. Ergo non solum veritas prima est fidei | |
| 53 | 784 obiectum.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 arg. 2"><a name="38739"><span class="ref">[38739] IIª-IIae q. 1 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 785 fides et infidelitas sunt circa idem, cum sint opposita. Sed circa |
| 786 omnia quae in sacra Scriptura continentur potest esse infidelitas, | |
| 787 quidquid enim horum homo negaverit, infidelis reputatur. Ergo etiam | |
| 788 fides est circa omnia quae in sacra Scriptura continentur. Sed ibi | |
| 789 multa continentur de hominibus et de aliis rebus creatis. Ergo | |
| 790 obiectum fidei non solum est veritas prima, sed etiam veritas | |
| 53 | 791 creata.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 arg. 3"><a name="38740"><span class="ref">[38740] IIª-IIae q. 1 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 792 fides caritati condividitur, ut supra dictum est. Sed caritate non |
| 793 solum diligimus Deum, qui est summa bonitas, sed etiam diligimus | |
| 53 | 794 proximum. Ergo fidei obiectum non est solum veritas prima.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 s. c."><a name="38741"><span class="ref">[38741] IIª-IIae q. 1 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 795 est quod Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>fides est |
| 796 circa simplicem et semper existentem veritatem</i>. Haec autem est | |
| 53 | 797 veritas prima. Ergo obiectum fidei est veritas prima.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 co."><a name="38742"><span class="ref">[38742] IIª-IIae q. 1 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 798 dicendum quod cuiuslibet cognoscitivi habitus obiectum duo habet, |
| 799 scilicet id quod materialiter cognoscitur, quod est sicut materiale | |
| 800 obiectum; et id per quod cognoscitur, quod est formalis ratio | |
| 801 obiecti. Sicut in scientia geometriae materialiter scita sunt | |
| 802 conclusiones; formalis vero ratio sciendi sunt media | |
| 803 demonstrationis, per quae conclusiones cognoscuntur. Sic igitur in | |
| 804 fide, si consideremus formalem rationem obiecti, nihil est aliud | |
| 805 quam veritas prima, non enim fides de qua loquimur assentit alicui | |
| 806 nisi quia est a Deo revelatum; unde ipsi veritati divinae innititur | |
| 807 tanquam medio. Si vero consideremus materialiter ea quibus fides | |
| 808 assentit, non solum est ipse Deus, sed etiam multa alia. Quae tamen | |
| 809 sub assensu fidei non cadunt nisi secundum quod habent aliquem | |
| 810 ordinem ad Deum, prout scilicet per aliquos divinitatis effectus | |
| 811 homo adiuvatur ad tendendum in divinam fruitionem. Et ideo etiam ex | |
| 812 hac parte obiectum fidei est quodammodo veritas prima, inquantum | |
| 813 nihil cadit sub fide nisi in ordine ad Deum, sicut etiam obiectum | |
| 814 medicinae est sanitas, quia nihil medicina considerat nisi in | |
| 53 | 815 ordine ad sanitatem.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 ad 1"><a name="38743"><span class="ref">[38743] IIª-IIae q. 1 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 816 ergo dicendum quod ea quae pertinent ad humanitatem Christi et ad |
| 817 sacramenta Ecclesiae vel ad quascumque creaturas cadunt sub fide | |
| 818 inquantum per haec ordinamur ad Deum. Et eis etiam assentimus | |
| 53 | 819 propter divinam veritatem.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 ad 2"><a name="38744"><span class="ref">[38744] IIª-IIae q. 1 a. 1 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 820 dicendum est ad secundum, de omnibus illis quae in sacra Scriptura |
| 53 | 821 traduntur.</p><p title="II-II q. 1 a. 1 ad 3"><a name="38745"><span class="ref">[38745] IIª-IIae q. 1 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 822 dicendum quod etiam caritas diligit proximum propter Deum; et sic |
| 53 | 823 obiectum eius proprie est ipse Deus, ut infra dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 1 a. 2 arg. 1"><a name="38746"><span class="ref">[38746] IIª-IIae q. 1 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 824 sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei non sit aliquid |
| 825 complexum per modum enuntiabilis. Obiectum enim fidei est veritas | |
| 826 prima, sicut dictum est. Sed prima veritas est aliquid incomplexum. | |
| 53 | 827 Ergo obiectum fidei non est aliquid complexum.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 arg. 2"><a name="38747"><span class="ref">[38747] IIª-IIae q. 1 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 828 expositio fidei in symbolo continetur. Sed in symbolo non ponuntur |
| 829 enuntiabilia, sed res, non enim dicitur ibi quod Deus sit | |
| 830 omnipotens, sed, credo in Deum omnipotentem. Ergo obiectum fidei | |
| 53 | 831 non est enuntiabile, sed res.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 arg. 3"><a name="38748"><span class="ref">[38748] IIª-IIae q. 1 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 832 fidei succedit visio, secundum illud I ad Cor. XIII, <i>videmus |
| 833 nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. Sed | |
| 834 visio patriae est de incomplexo, cum sit ipsius divinae essentiae. | |
| 53 | 835 Ergo etiam fides viae.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 s. c."><a name="38749"><span class="ref">[38749] IIª-IIae q. 1 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 836 fides est media inter scientiam et opinionem. Medium autem et |
| 837 extrema sunt eiusdem generis. Cum igitur scientia et opinio sint | |
| 838 circa enuntiabilia, videtur quod similiter fides sit circa | |
| 839 enuntiabilia. Et ita obiectum fidei, cum fides sit circa | |
| 53 | 840 enuntiabilia, est aliquid complexum.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 co."><a name="38750"><span class="ref">[38750] IIª-IIae q. 1 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 841 dicendum quod cognita sunt in cognoscente secundum modum |
| 842 cognoscentis. Est autem modus proprius humani intellectus ut | |
| 843 componendo et dividendo veritatem cognoscat, sicut in primo dictum | |
| 844 est. Et ideo ea quae sunt secundum se simplicia intellectus humanus | |
| 845 cognoscit secundum quandam complexionem, sicut e converso | |
| 846 intellectus divinus incomplexe cognoscit ea quae sunt secundum se | |
| 847 complexa. Sic igitur obiectum fidei dupliciter considerari potest. | |
| 848 Uno modo, ex parte ipsius rei creditae, et sic obiectum fidei est | |
| 849 aliquid incomplexum, scilicet res ipsa de qua fides habetur. Alio | |
| 850 modo, ex parte credentis, et secundum hoc obiectum fidei est | |
| 851 aliquid complexum per modum enuntiabilis. Et ideo utrumque vere | |
| 852 opinatum fuit apud antiquos, et secundum aliquid utrumque est | |
| 53 | 853 verum.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 ad 1"><a name="38751"><span class="ref">[38751] IIª-IIae q. 1 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 854 ergo dicendum quod ratio illa procedit de obiecto fidei ex parte |
| 53 | 855 ipsius rei creditae.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 ad 2"><a name="38752"><span class="ref">[38752] IIª-IIae q. 1 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 856 dicendum quod in symbolo tanguntur ea de quibus est fides inquantum |
| 857 ad ea terminatur actus credentis, ut ex ipso modo loquendi apparet. | |
| 858 Actus autem credentis non terminatur ad enuntiabile, sed ad rem, | |
| 859 non enim formamus enuntiabilia nisi ut per ea de rebus cognitionem | |
| 53 | 860 habeamus, sicut in scientia, ita et in fide.</p><p title="II-II q. 1 a. 2 ad 3"><a name="38753"><span class="ref">[38753] IIª-IIae q. 1 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 861 dicendum quod visio patriae erit veritatis primae secundum quod in |
| 862 se est, secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei | |
| 863 erimus et videbimus eum sicuti est</i>. Et ideo visio illa erit non | |
| 864 per modum enuntiabilis, sed per modum simplicis intelligentiae. Sed | |
| 865 per fidem non apprehendimus veritatem primam sicut in se est. Unde | |
| 53 | 866 non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 1"><a name="38754"><span class="ref">[38754] IIª-IIae q. 1 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 867 sic proceditur. Videtur quod fidei possit subesse falsum. Fides |
| 868 enim condividitur spei et caritati. Sed spei potest aliquid subesse | |
| 869 falsum, multi enim sperant se habituros vitam aeternam qui non | |
| 870 habebunt. Similiter etiam et caritati, multi enim diliguntur | |
| 871 tanquam boni qui tamen boni non sunt. Ergo etiam fidei potest | |
| 53 | 872 aliquid subesse falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 2"><a name="38755"><span class="ref">[38755] IIª-IIae q. 1 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 873 Abraham credidit Christum nasciturum, secundum illud Ioan. VIII, |
| 874 <i>Abraham, pater vester, exultavit ut videret diem meum</i>. Sed | |
| 875 post tempus Abrahae Deus poterat non incarnari, sola enim sua | |
| 876 voluntate carnem accepit, et ita esset falsum quod Abraham de | |
| 53 | 877 Christo credidit. Ergo fidei potest subesse falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 3"><a name="38756"><span class="ref">[38756] IIª-IIae q. 1 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 878 fides antiquorum fuit quod Christus esset nasciturus, et haec fides |
| 879 duravit in multis usque ad praedicationem Evangelii. Sed Christo | |
| 880 iam nato, antequam praedicare inciperet, falsum erat Christum | |
| 53 | 881 nasciturum. Ergo fidei potest subesse falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 4"><a name="38757"><span class="ref">[38757] IIª-IIae q. 1 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 882 unum de pertinentibus ad fidem est ut aliquis credat sub sacramento |
| 883 altaris verum corpus Christi contineri. Potest autem contingere, | |
| 884 quando non recte consecratur, quod non est ibi verum corpus | |
| 53 | 885 Christi, sed solum panis. Ergo fidei potest subesse falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 s. c."><a name="38758"><span class="ref">[38758] IIª-IIae q. 1 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 886 nulla virtus perficiens intellectum se habet ad falsum secundum |
| 887 quod est malum intellectus, ut patet per philosophum, in VI Ethic. | |
| 888 Sed fides est quaedam virtus perficiens intellectum, ut infra | |
| 53 | 889 patebit. Ergo ei non potest subesse falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 co."><a name="38759"><span class="ref">[38759] IIª-IIae q. 1 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 890 dicendum quod nihil subest alicui potentiae vel habitui aut etiam |
| 891 actui, nisi mediante ratione formali obiecti, sicut color videri | |
| 892 non potest nisi per lucem, et conclusio sciri non potest nisi per | |
| 893 medium demonstrationis. Dictum est autem quod ratio formalis | |
| 894 obiecti fidei est veritas prima. Unde nihil potest cadere sub fide | |
| 895 nisi inquantum stat sub veritate prima. Sub qua nullum falsum stare | |
| 896 potest, sicut nec non ens sub ente, nec malum sub bonitate. Unde | |
| 53 | 897 relinquitur quod fidei non potest subesse aliquod falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 ad 1"><a name="38760"><span class="ref">[38760] IIª-IIae q. 1 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 898 ergo dicendum quod, quia verum est bonum intellectus, non autem est |
| 899 bonum appetitivae virtutis, ideo omnes virtutes quae perficiunt | |
| 900 intellectum excludunt totaliter falsum, quia de ratione virtutis | |
| 901 est quod se habeat solum ad bonum. Virtutes autem perficientes | |
| 902 partem appetitivam non excludunt totaliter falsum, potest enim | |
| 903 aliquis secundum iustitiam aut temperantiam agere aliquam falsam | |
| 904 opinionem habens de eo circa quod agit. Et ita, cum fides perficiat | |
| 905 intellectum, spes autem et caritas appetitivam partem, non est | |
| 906 similis ratio de eis. Et tamen neque etiam spei subest falsum. Non | |
| 907 enim aliquis sperat se habiturum vitam aeternam secundum propriam | |
| 908 potestatem (hoc enim esset praesumptionis), sed secundum auxilium | |
| 909 gratiae, in qua si perseveraverit, omnino infallibiliter vitam | |
| 910 aeternam consequetur. Similiter etiam ad caritatem pertinet | |
| 911 diligere Deum in quocumque fuerit. Unde non refert ad caritatem | |
| 53 | 912 utrum in isto sit Deus qui propter Deum diligitur.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 ad 2"><a name="38761"><span class="ref">[38761] IIª-IIae q. 1 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 913 dicendum quod Deum non incarnari, secundum se consideratum, fuit |
| 914 possibile etiam post tempus Abrahae. Sed secundum quod cadit sub | |
| 915 praescientia divina, habet quandam necessitatem infallibilitatis, | |
| 916 ut in primo dictum est. Et hoc modo cadit sub fide. Unde prout | |
| 53 | 917 cadit sub fide, non potest esse falsum.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 ad 3"><a name="38762"><span class="ref">[38762] IIª-IIae q. 1 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 918 dicendum quod hoc ad fidem credentis pertinebat post Christi |
| 919 nativitatem quod crederet eum quandoque nasci. Sed illa | |
| 920 determinatio temporis, in qua decipiebatur, non erat ex fide, sed | |
| 921 ex coniectura humana. Possibile est enim hominem fidelem ex | |
| 922 coniectura humana falsum aliquid aestimare. Sed quod ex fide falsum | |
| 53 | 923 aestimet, hoc est impossibile.</p><p title="II-II q. 1 a. 3 ad 4"><a name="38763"><span class="ref">[38763] IIª-IIae q. 1 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 924 dicendum quod fides credentis non refertur ad has species panis vel |
| 925 illas, sed ad hoc quod verum corpus Christi sit sub speciebus panis | |
| 926 sensibilis quando recte fuerit consecratum. Unde si non sit recte | |
| 53 | 927 consecratum, fidei non suberit propter hoc falsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 1"><a name="38764"><span class="ref">[38764] IIª-IIae q. 1 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 928 sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei sit aliquid visum. |
| 929 Dicit enim dominus Thomae, Ioan. XX, <i>quia vidisti me, | |
| 53 | 930 credidisti</i>. Ergo et de eodem est visio et fides.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 2"><a name="38765"><span class="ref">[38765] IIª-IIae q. 1 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 931 apostolus, I ad Cor. XIII, dicit, <i>videmus nunc per speculum in |
| 932 aenigmate</i>. Et loquitur de cognitione fidei. Ergo id quod | |
| 53 | 933 creditur videtur.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 3"><a name="38766"><span class="ref">[38766] IIª-IIae q. 1 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 934 fides est quoddam spirituale lumen. Sed quolibet lumine aliquid |
| 53 | 935 videtur. Ergo fides est de rebus visis.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 4"><a name="38767"><span class="ref">[38767] IIª-IIae q. 1 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 936 quilibet sensus visus nominatur, ut Augustinus dicit, in libro de |
| 937 Verb. Dom. Sed fides est de auditis, secundum illud ad Rom. X, | |
| 53 | 938 fides ex auditu. Ergo fides est de rebus visis.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 s. c."><a name="38768"><span class="ref">[38768] IIª-IIae q. 1 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 939 est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, quod <i>fides est argumentum |
| 53 | 940 non apparentium</i>.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 co."><a name="38769"><span class="ref">[38769] IIª-IIae q. 1 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 941 dicendum quod fides importat assensum intellectus ad id quod |
| 942 creditur. Assentit autem alicui intellectus dupliciter. Uno modo, | |
| 943 quia ad hoc movetur ab ipso obiecto, quod est vel per seipsum | |
| 944 cognitum, sicut patet in principiis primis, quorum est intellectus; | |
| 945 vel est per aliud cognitum, sicut patet de conclusionibus, quarum | |
| 946 est scientia. Alio modo intellectus assentit alicui non quia | |
| 947 sufficienter moveatur ab obiecto proprio, sed per quandam | |
| 948 electionem voluntarie declinans in unam partem magis quam in aliam. | |
| 949 Et si quidem hoc fit cum dubitatione et formidine alterius partis, | |
| 950 erit opinio, si autem fit cum certitudine absque tali formidine, | |
| 951 erit fides. Illa autem videri dicuntur quae per seipsa movent | |
| 952 intellectum nostrum vel sensum ad sui cognitionem. Unde manifestum | |
| 953 est quod nec fides nec opinio potest esse de visis aut secundum | |
| 53 | 954 sensum aut secundum intellectum.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 ad 1"><a name="38770"><span class="ref">[38770] IIª-IIae q. 1 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 955 ergo dicendum quod <i>Thomas aliud vidit et aliud credidit. Hominem |
| 956 vidit et Deum credens confessus est, cum dixit, dominus meus et | |
| 53 | 957 Deus meus</i>.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 ad 2"><a name="38771"><span class="ref">[38771] IIª-IIae q. 1 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 958 dicendum quod ea quae subsunt fidei dupliciter considerari possunt. |
| 959 Uno modo, in speciali, et sic non possunt esse simul visa et | |
| 960 credita, sicut dictum est. Alio modo, in generali, scilicet sub | |
| 961 communi ratione credibilis. Et sic sunt visa ab eo qui credit, non | |
| 962 enim crederet nisi videret ea esse credenda, vel propter evidentiam | |
| 53 | 963 signorum vel propter aliquid huiusmodi.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 ad 3"><a name="38772"><span class="ref">[38772] IIª-IIae q. 1 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 964 dicendum quod lumen fidei facit videre ea quae creduntur. Sicut |
| 965 enim per alios habitus virtutum homo videt illud quod est sibi | |
| 966 conveniens secundum habitum illum, ita etiam per habitum fidei | |
| 967 inclinatur mens hominis ad assentiendum his quae conveniunt rectae | |
| 53 | 968 fidei et non aliis.</p><p title="II-II q. 1 a. 4 ad 4"><a name="38773"><span class="ref">[38773] IIª-IIae q. 1 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 969 dicendum quod auditus est verborum significantium ea quae sunt |
| 970 fidei, non autem est ipsarum rerum de quibus est fides. Et sic non | |
| 53 | 971 oportet ut huiusmodi res sint visae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 1"><a name="38774"><span class="ref">[38774] IIª-IIae q. 1 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 972 sic proceditur. Videtur quod ea quae sunt fidei possint esse scita. |
| 973 Ea enim quae non sciuntur videntur esse ignorata, quia ignorantia | |
| 974 scientiae opponitur. Sed ea quae sunt fidei non sunt ignorata, | |
| 975 horum enim ignorantia ad infidelitatem pertinet, secundum illud I | |
| 976 ad Tim. I, <i>ignorans feci in incredulitate mea</i>. Ergo ea quae | |
| 53 | 977 sunt fidei possunt esse scita.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 2"><a name="38775"><span class="ref">[38775] IIª-IIae q. 1 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 978 scientia per rationes acquiritur. Sed ad ea quae sunt fidei a |
| 979 sacris auctoribus rationes inducuntur. Ergo ea quae sunt fidei | |
| 53 | 980 possunt esse scita.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 3"><a name="38776"><span class="ref">[38776] IIª-IIae q. 1 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 981 ea quae demonstrative probantur sunt scita, quia demonstratio est |
| 982 syllogismus faciens scire. Sed quaedam quae in fide continentur | |
| 983 sunt demonstrative probata a philosophis, sicut Deum esse, et Deum | |
| 984 esse unum, et alia huiusmodi. Ergo ea quae sunt fidei possunt esse | |
| 53 | 985 scita.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 4"><a name="38777"><span class="ref">[38777] IIª-IIae q. 1 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 986 opinio plus distat a scientia quam fides, cum fides dicatur esse |
| 987 media inter opinionem et scientiam. Sed opinio et scientia possunt | |
| 988 esse aliquo modo de eodem, ut dicitur in I Poster. Ergo etiam fides | |
| 53 | 989 et scientia.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 s. c."><a name="38778"><span class="ref">[38778] IIª-IIae q. 1 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 990 est quod Gregorius dicit, quod <i>apparentia non habent fidem, sed |
| 991 agnitionem</i>. Ea ergo de quibus est fides agnitionem non habent. | |
| 992 Sed ea quae sunt scita habent agnitionem. Ergo de his quae sunt | |
| 53 | 993 scita non potest esse fides.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 co."><a name="38779"><span class="ref">[38779] IIª-IIae q. 1 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 994 dicendum quod omnis scientia habetur per aliqua principia per se |
| 995 nota, et per consequens visa. Et ideo oportet quaecumque sunt scita | |
| 996 aliquo modo esse visa. Non autem est possibile quod idem ab eodem | |
| 997 sit creditum et visum, sicut supra dictum est. Unde etiam | |
| 998 impossibile est quod ab eodem idem sit scitum et creditum. Potest | |
| 999 tamen contingere ut id quod est visum vel scitum ab uno, sit | |
| 1000 creditum ab alio. Ea enim quae de Trinitate credimus nos visuros | |
| 1001 speramus, secundum illud I ad Cor. XIII, <i>videmus nunc per | |
| 1002 speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>, quam quidem | |
| 1003 visionem iam Angeli habent, unde quod nos credimus illi vident. Et | |
| 1004 similiter potest contingere ut id quod est visum vel scitum ab uno | |
| 1005 homine, etiam in statu viae, sit ab alio creditum, qui hoc | |
| 1006 demonstrative non novit. Id tamen quod communiter omnibus hominibus | |
| 1007 proponitur ut credendum est communiter non scitum. Et ista sunt | |
| 1008 quae simpliciter fidei subsunt. Et ideo fides et scientia non sunt | |
| 53 | 1009 de eodem.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 ad 1"><a name="38780"><span class="ref">[38780] IIª-IIae q. 1 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1010 ergo dicendum quod infideles eorum quae sunt fidei ignorantiam |
| 1011 habent, quia nec vident aut sciunt ea in seipsis, nec cognoscunt ea | |
| 1012 esse credibilia. Sed per hunc modum fideles habent eorum notitiam, | |
| 1013 non quasi demonstrative, sed inquantum per lumen fidei videntur | |
| 53 | 1014 esse credenda, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 ad 2"><a name="38781"><span class="ref">[38781] IIª-IIae q. 1 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1015 dicendum quod rationes quae inducuntur a sanctis ad probandum ea |
| 1016 quae sunt fidei non sunt demonstrativae, sed persuasiones quaedam | |
| 1017 manifestantes non esse impossibile quod in fide proponitur. Vel | |
| 1018 procedunt ex principiis fidei, scilicet ex auctoritatibus sacrae | |
| 1019 Scripturae, sicut Dionysius dicit, II cap. de Div. Nom. Ex his | |
| 1020 autem principiis ita probatur aliquid apud fideles sicut etiam ex | |
| 1021 principiis naturaliter notis probatur aliquid apud omnes. Unde | |
| 1022 etiam theologia scientia est, ut in principio operis dictum | |
| 53 | 1023 est.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 ad 3"><a name="38782"><span class="ref">[38782] IIª-IIae q. 1 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1024 dicendum quod ea quae demonstrative probari possunt inter credenda |
| 1025 numerantur, non quia de ipsis sit simpliciter fides apud omnes, sed | |
| 1026 quia praeexiguntur ad ea quae sunt fidei, et oportet ea saltem per | |
| 53 | 1027 fidem praesupponi ab his qui horum demonstrationem non habent.</p><p title="II-II q. 1 a. 5 ad 4"><a name="38783"><span class="ref">[38783] IIª-IIae q. 1 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1028 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, a diversis hominibus |
| 1029 de eodem omnino potest haberi scientia et opinio, sicut et nunc | |
| 1030 dictum est de scientia et fide. Sed ab uno et eodem potest quidem | |
| 1031 haberi fides et scientia de eodem secundum quid, scilicet subiecto, | |
| 1032 sed non secundum idem, potest enim esse quod de una et eadem re | |
| 1033 aliquis aliquid sciat et aliquid aliud opinetur; et similiter de | |
| 1034 Deo potest aliquis demonstrative scire quod sit unus, et credere | |
| 1035 quod sit trinus. Sed de eodem secundum idem non potest esse simul | |
| 1036 in uno homine scientia nec cum opinione nec cum fide, alia tamen et | |
| 1037 alia ratione. Scientia enim cum opinione simul esse non potest | |
| 1038 simpliciter de eodem, quia de ratione scientiae est quod id quod | |
| 1039 scitur existimetur esse impossibile aliter se habere; de ratione | |
| 1040 autem opinionis est quod id quod quis existimat, existimet | |
| 1041 possibile aliter se habere. Sed id quod fide tenetur, propter fidei | |
| 1042 certitudinem, existimatur etiam impossibile aliter se habere, sed | |
| 1043 ea ratione non potest simul idem et secundum idem esse scitum et | |
| 1044 creditum, quia scitum est visum et creditum est non visum, ut | |
| 53 | 1045 dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 1 a. 6 arg. 1"><a name="38784"><span class="ref">[38784] IIª-IIae q. 1 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1046 sic proceditur. Videtur quod credibilia non sint per certos |
| 1047 articulos distinguenda. Eorum enim omnium quae in sacra Scriptura | |
| 1048 continentur est fides habenda. Sed illa non possunt reduci ad | |
| 1049 aliquem certum numerum, propter sui multitudinem. Ergo superfluum | |
| 53 | 1050 videtur articulos fidei distinguere.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 arg. 2"><a name="38785"><span class="ref">[38785] IIª-IIae q. 1 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1051 materialis distinctio, cum in infinitum fieri possit, est ab arte |
| 1052 praetermittenda. Sed formalis ratio obiecti credibilis est una et | |
| 1053 indivisibilis, ut supra dictum est, scilicet veritas prima, et sic | |
| 1054 secundum rationem formalem credibilia distingui non possunt. Ergo | |
| 1055 praetermittenda est credibilium materialis distinctio per | |
| 53 | 1056 articulos.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 arg. 3"><a name="38786"><span class="ref">[38786] IIª-IIae q. 1 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1057 sicut a quibusdam dicitur, <i>articulus est indivisibilis veritas |
| 1058 de Deo arctans nos ad credendum</i>. Sed credere est voluntarium, | |
| 1059 quia, sicut Augustinus dicit, nullus credit nisi volens. Ergo | |
| 1060 videtur quod inconvenienter distinguantur credibilia per | |
| 53 | 1061 articulos.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 s. c."><a name="38787"><span class="ref">[38787] IIª-IIae q. 1 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1062 est quod Isidorus dicit, <i>articulus est perceptio divinae |
| 1063 veritatis tendens in ipsam</i>. Sed perceptio divinae veritatis | |
| 1064 competit nobis secundum distinctionem quandam, quae enim in Deo | |
| 1065 unum sunt in nostro intellectu multiplicantur. Ergo credibilia | |
| 53 | 1066 debent per articulos distingui.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 co."><a name="38788"><span class="ref">[38788] IIª-IIae q. 1 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1067 dicendum quod nomen articuli ex Graeco videtur esse derivatum. |
| 1068 Arthron enim in Graeco, quod in Latino articulus dicitur, | |
| 1069 significat quandam coaptationem aliquarum partium distinctarum. Et | |
| 1070 ideo particulae corporis sibi invicem coaptatae dicuntur membrorum | |
| 1071 articuli. Et similiter in grammatica apud Graecos dicuntur articuli | |
| 1072 quaedam partes orationis coaptatae aliis dictionibus ad exprimendum | |
| 1073 earum genus, numerum vel casum. Et similiter in rhetorica articuli | |
| 1074 dicuntur quaedam partium coaptationes, dicit enim Tullius, in IV | |
| 1075 Rhet., quod <i>articulus dicitur cum singula verba intervallis | |
| 1076 distinguuntur caesa oratione, hoc modo, acrimonia, voce, vultu | |
| 1077 adversarios perterruisti</i>. Unde et credibilia fidei Christianae | |
| 1078 dicuntur per articulos distingui inquantum in quasdam partes | |
| 1079 dividuntur habentes aliquam coaptationem ad invicem. Est autem | |
| 1080 obiectum fidei aliquid non visum circa divina, ut supra dictum est. | |
| 1081 Et ideo ubi occurrit aliquid speciali ratione non visum, ibi est | |
| 1082 specialis articulus, ubi autem multa secundum eandem rationem sunt | |
| 1083 incognita, ibi non sunt articuli distinguendi. Sicut aliam | |
| 1084 difficultatem habet ad videndum quod Deus sit passus, et aliam quod | |
| 1085 mortuus resurrexerit, et ideo distinguitur articulus resurrectionis | |
| 1086 ab articulo passionis. Sed quod sit passus, mortuus et sepultus, | |
| 1087 unam et eandem difficultatem habent, ita quod, uno suscepto, non | |
| 1088 est difficile alia suscipere, et propter hoc omnia haec pertinent | |
| 53 | 1089 ad unum articulum.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 ad 1"><a name="38789"><span class="ref">[38789] IIª-IIae q. 1 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1090 ergo dicendum quod aliqua sunt credibilia de quibus est fides |
| 1091 secundum se; aliqua vero sunt credibilia de quibus non est fides | |
| 1092 secundum se, sed solum in ordine ad alia, sicut etiam in aliis | |
| 1093 scientiis quaedam proponuntur ut per se intenta, et quaedam ad | |
| 1094 manifestationem aliorum. Quia vero fides principaliter est de his | |
| 1095 quae videnda speramus in patria, secundum illud Heb. XI, <i>fides | |
| 1096 est substantia sperandarum rerum</i>; ideo per se ad fidem | |
| 1097 pertinent illa quae directe nos ordinant ad vitam aeternam, sicut | |
| 1098 sunt tres personae, omnipotentia Dei, mysterium incarnationis | |
| 1099 Christi, et alia huiusmodi. Et secundum ista distinguuntur articuli | |
| 1100 fidei. Quaedam vero proponuntur in sacra Scriptura ut credenda non | |
| 1101 quasi principaliter intenta, sed ad praedictorum manifestationem, | |
| 1102 sicut quod Abraham habuit duos filios, quod ad tactum ossium | |
| 1103 Elisaei suscitatus est mortuus, et alia huiusmodi, quae narrantur | |
| 1104 in sacra Scriptura in ordine ad manifestationem divinae maiestatis | |
| 1105 vel incarnationis Christi. Et secundum talia non oportet articulos | |
| 53 | 1106 distinguere.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 ad 2"><a name="38790"><span class="ref">[38790] IIª-IIae q. 1 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1107 dicendum quod ratio formalis obiecti fidei potest accipi |
| 1108 dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius rei creditae. Et sic ratio | |
| 1109 formalis omnium credibilium est una, scilicet veritas prima. Et ex | |
| 1110 hac parte articuli non distinguuntur. Alio modo potest accipi | |
| 1111 formalis ratio credibilium ex parte nostra. Et sic ratio formalis | |
| 1112 credibilis est ut sit non visum. Et ex hac parte articuli fidei | |
| 53 | 1113 distinguuntur, ut visum est.</p><p title="II-II q. 1 a. 6 ad 3"><a name="38791"><span class="ref">[38791] IIª-IIae q. 1 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1114 dicendum quod illa definitio datur de articulo magis secundum |
| 1115 quandam etymologiam nominis prout habet derivationem Latinam, quam | |
| 1116 secundum eius veram significationem prout a Graeco derivatur. Unde | |
| 1117 non est magni ponderis. Potest tamen dici quod, licet ad credendum | |
| 1118 necessitate coactionis nullus arctetur, cum credere sit | |
| 1119 voluntarium; arctatur tamen necessitate finis, quia <i>accedentem | |
| 1120 ad Deum oportet credere, et sine fide impossibile est placere | |
| 53 | 1121 Deo</i>, ut apostolus dicit, Heb. XI.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 1"><a name="38792"><span class="ref">[38792] IIª-IIae q. 1 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1122 sic proceditur. Videtur quod articuli fidei non creverint secundum |
| 1123 temporum successionem. Quia, ut apostolus dicit, ad Heb. XI, | |
| 1124 <i>fides est substantia sperandarum rerum</i>. Sed omni tempore | |
| 53 | 1125 sunt eadem speranda. Ergo omni tempore sunt eadem credenda.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 2"><a name="38793"><span class="ref">[38793] IIª-IIae q. 1 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1126 in scientiis humanitus ordinatis per successionem temporum |
| 1127 augmentum factum est propter defectum cognitionis in primis qui | |
| 1128 scientias invenerunt, ut patet per philosophum, in II Metaphys. Sed | |
| 1129 doctrina fidei non est inventa humanitus, sed tradita a Deo. Dei | |
| 1130 enim donum est, ut dicitur Ephes. II. Cum igitur in Deum nullus | |
| 1131 defectus scientiae cadat, videtur quod a principio cognitio | |
| 1132 credibilium fuerit perfecta, et quod non creverit secundum | |
| 53 | 1133 successionem temporum.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 3"><a name="38794"><span class="ref">[38794] IIª-IIae q. 1 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1134 operatio gratiae non minus ordinate procedit quam operatio naturae. |
| 1135 Sed natura semper initium sumit a perfectis ut Boetius dicit, in | |
| 1136 libro de Consol. Ergo etiam videtur quod operatio gratiae a | |
| 1137 perfectis initium sumpserit, ita quod illi qui primo tradiderunt | |
| 53 | 1138 fidem perfectissime eam cognoverunt.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 4"><a name="38795"><span class="ref">[38795] IIª-IIae q. 1 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1139 sicut per apostolos ad nos fides Christi pervenit, ita etiam in |
| 1140 veteri testamento per priores patres ad posteriores devenit | |
| 1141 cognitio fidei, secundum illud Deut. XXXII, <i>interroga patrem | |
| 1142 tuum et annuntiabit tibi</i>. Sed apostoli plenissime fuerunt | |
| 1143 instructi de mysteriis, acceperunt enim, <i>sicut tempore prius, | |
| 1144 ita et ceteris abundantius</i>, ut dicit Glossa, super illud Rom. | |
| 1145 VIII, <i>nos ipsi primitias spiritus habentes</i>. Ergo videtur | |
| 1146 quod cognitio credibilium non creverit per temporum | |
| 53 | 1147 successionem.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 s. c."><a name="38796"><span class="ref">[38796] IIª-IIae q. 1 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1148 est quod Gregorius dicit, quod <i>secundum incrementa temporum |
| 1149 crevit scientia sanctorum patrum, et quanto viciniores adventui | |
| 1150 salvatoris fuerunt, tanto sacramenta salutis plenius | |
| 53 | 1151 perceperunt</i>.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 co."><a name="38797"><span class="ref">[38797] IIª-IIae q. 1 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1152 dicendum quod ita se habent in doctrina fidei articuli fidei sicut |
| 1153 principia per se nota in doctrina quae per rationem naturalem | |
| 1154 habetur. In quibus principiis ordo quidam invenitur, ut quaedam in | |
| 1155 aliis implicite contineantur, sicut omnia principia reducuntur ad | |
| 1156 hoc sicut ad primum, <i>impossibile est simul affirmare et | |
| 1157 negare</i>, ut patet per philosophum, in IV Metaphys. Et similiter | |
| 1158 omnes articuli implicite continentur in aliquibus primis | |
| 1159 credibilibus, scilicet ut credatur Deus esse et providentiam habere | |
| 1160 circa hominum salutem, secundum illud ad Heb. XI, <i>accedentem ad | |
| 1161 Deum oportet credere quia est, et quod inquirentibus se remunerator | |
| 1162 sit</i>. In esse enim divino includuntur omnia quae credimus in Deo | |
| 1163 aeternaliter existere, in quibus nostra beatitudo consistit, in | |
| 1164 fide autem providentiae includuntur omnia quae temporaliter a Deo | |
| 1165 dispensantur ad hominum salutem, quae sunt via in beatitudinem. Et | |
| 1166 per hunc etiam modum aliorum subsequentium articulorum quidam in | |
| 1167 aliis continentur, sicut in fide redemptionis humanae implicite | |
| 1168 continetur et incarnatio Christi et eius passio et omnia huiusmodi. | |
| 1169 Sic igitur dicendum est quod, quantum ad substantiam articulorum | |
| 1170 fidei, non est factum eorum augmentum per temporum successionem, | |
| 1171 quia quaecumque posteriores crediderunt continebantur in fide | |
| 1172 praecedentium patrum, licet implicite. Sed quantum ad | |
| 1173 explicationem, crevit numerus articulorum, quia quaedam explicite | |
| 1174 cognita sunt a posterioribus quae a prioribus non cognoscebantur | |
| 1175 explicite. Unde dominus Moysi dicit, Exod. VI, <i>ego sum Deus | |
| 1176 Abraham, Deus Isaac, Deus Iacob, et nomen meum Adonai non indicavi | |
| 1177 eis</i>. Et David dicit, <i>super senes intellexi</i>. Et apostolus | |
| 1178 dicit, ad Ephes. III, <i>aliis generationibus non est agnitum | |
| 1179 mysterium Christi sicut nunc revelatum est sanctis apostolis eius | |
| 53 | 1180 et prophetis</i>.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 ad 1"><a name="38798"><span class="ref">[38798] IIª-IIae q. 1 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1181 ergo dicendum quod semper fuerunt eadem speranda apud omnes. Quia |
| 1182 tamen ad haec speranda homines non pervenerunt nisi per Christum, | |
| 1183 quanto a Christo fuerunt remotiores secundum tempus, tanto a | |
| 1184 consecutione sperandorum longinquiores, unde apostolus dicit, ad | |
| 1185 Heb. XI, <i>iuxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis | |
| 1186 repromissionibus, sed a longe eas respicientes</i>. Quanto autem | |
| 1187 aliquid a longinquioribus videtur, tanto minus distincte videtur. | |
| 1188 Et ideo bona speranda distinctius cognoverunt qui fuerunt adventui | |
| 53 | 1189 Christi vicini.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 ad 2"><a name="38799"><span class="ref">[38799] IIª-IIae q. 1 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1190 dicendum quod profectus cognitionis dupliciter contingit. Uno modo, |
| 1191 ex parte docentis, qui in cognitione proficit, sive unus sive | |
| 1192 plures, per temporum successionem. Et ista est ratio augmenti in | |
| 1193 scientiis per rationem humanam inventis. Alio modo, ex parte | |
| 1194 addiscentis, sicut magister qui novit totam artem non statim a | |
| 1195 principio tradit eam discipulo, quia capere non posset, sed | |
| 1196 paulatim, condescendens eius capacitati. Et hac ratione profecerunt | |
| 1197 homines in cognitione fidei per temporum successionem. Unde | |
| 1198 apostolus, ad Gal. III, comparat statum veteris testamenti | |
| 53 | 1199 pueritiae.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 ad 3"><a name="38800"><span class="ref">[38800] IIª-IIae q. 1 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1200 dicendum quod ad generationem naturalem duae causae praeexiguntur, |
| 1201 scilicet agens et materia. Secundum igitur ordinem causae agentis, | |
| 1202 naturaliter prius est quod est perfectius, et sic natura a | |
| 1203 perfectis sumit exordium, quia imperfecta non ducuntur ad | |
| 1204 perfectionem nisi per aliqua perfecta praeexistentia. Secundum vero | |
| 1205 ordinem causae materialis, prius est quod est imperfectius, et | |
| 1206 secundum hoc natura procedit ab imperfecto ad perfectum. In | |
| 1207 manifestatione autem fidei Deus est sicut agens, qui habet | |
| 1208 perfectam scientiam ab aeterno, homo autem est sicut materia | |
| 1209 recipiens influxum Dei agentis. Et ideo oportuit quod ab | |
| 1210 imperfectis ad perfectum procederet cognitio fidei in hominibus. Et | |
| 1211 licet in hominibus quidam se habuerint per modum causae agentis, | |
| 1212 quia fuerunt fidei doctores; tamen <i>manifestatio spiritus datur | |
| 1213 talibus ad utilitatem communem</i>, ut dicitur I ad Cor. XII. Et | |
| 1214 ideo tantum dabatur patribus qui erant instructores fidei de | |
| 1215 cognitione fidei, quantum oportebat pro tempore illo populo tradi | |
| 53 | 1216 vel nude vel in figura.</p><p title="II-II q. 1 a. 7 ad 4"><a name="38801"><span class="ref">[38801] IIª-IIae q. 1 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1217 dicendum quod ultima consummatio gratiae facta est per Christum, |
| 1218 unde et tempus eius dicitur tempus plenitudinis, ad Gal. IV. Et | |
| 1219 ideo illi qui fuerunt propinquiores Christo vel ante, sicut Ioannes | |
| 1220 Baptista, vel post, sicut apostoli, plenius mysteria fidei | |
| 1221 cognoverunt. Quia et circa statum hominis hoc videmus, quod | |
| 1222 perfectio est in iuventute, et tanto habet homo perfectiorem statum | |
| 53 | 1223 vel ante vel post, quanto est iuventuti propinquior.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 1"><a name="38802"><span class="ref">[38802] IIª-IIae q. 1 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1224 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter articuli fidei |
| 1225 enumerentur. Ea enim quae possunt ratione demonstrativa sciri non | |
| 1226 pertinent ad fidem ut apud omnes sint credibilia, sicut supra | |
| 1227 dictum est. Sed Deum esse unum potest esse scitum per | |
| 1228 demonstrationem, unde et philosophus hoc in XII Metaphys. probat, | |
| 1229 et multi alii philosophi ad hoc demonstrationes induxerunt. Ergo | |
| 53 | 1230 Deum esse unum non debet poni unus articulus fidei.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 2"><a name="38803"><span class="ref">[38803] IIª-IIae q. 1 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1231 sicut de necessitate fidei est quod credamus Deum omnipotentem, ita |
| 1232 etiam quod credamus eum omnia scientem et omnibus providentem; et | |
| 1233 circa utrumque eorum aliqui erraverunt. Debuit ergo inter articulos | |
| 1234 fidei fieri mentio de sapientia et providentia divina, sicut et de | |
| 53 | 1235 omnipotentia.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 3"><a name="38804"><span class="ref">[38804] IIª-IIae q. 1 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1236 eadem est notitia patris et filii, secundum illud Ioan. XIV, <i>qui |
| 1237 videt me videt et patrem</i>. Ergo unus tantum articulus debet esse | |
| 53 | 1238 de patre et filio; et, eadem ratione, de spiritu sancto.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 4"><a name="38805"><span class="ref">[38805] IIª-IIae q. 1 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1239 persona patris non est minor quam filii et spiritus sancti. Sed |
| 1240 plures articuli ponuntur circa personam spiritus sancti, et | |
| 1241 similiter circa personam filii. Ergo plures articuli debent poni | |
| 53 | 1242 circa personam patris.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 5"><a name="38806"><span class="ref">[38806] IIª-IIae q. 1 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1243 sicuti personae patris et personae spiritus sancti aliquid |
| 1244 appropriatur, ita et personae filii secundum divinitatem. Sed in | |
| 1245 articulis ponitur aliquod opus appropriatum patri, scilicet opus | |
| 1246 creationis; et similiter aliquod opus appropriatum spiritui sancto, | |
| 1247 scilicet quod locutus est per prophetas. Ergo etiam inter articulos | |
| 1248 fidei debet aliquod opus appropriari filio secundum | |
| 53 | 1249 divinitatem.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 6"><a name="38807"><span class="ref">[38807] IIª-IIae q. 1 a. 8 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1250 sacramentum Eucharistiae specialem habet difficultatem prae multis |
| 1251 articulis. Ergo de ea debuit poni specialis articulus. Non videtur | |
| 53 | 1252 ergo quod articuli sufficienter enumerentur.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 s. c."><a name="38808"><span class="ref">[38808] IIª-IIae q. 1 a. 8 s. c.</span></a> Sed in |
| 1253 contrarium est auctoritas Ecclesiae sic enumerantis.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 co."><a name="38809"><span class="ref">[38809] IIª-IIae q. 1 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1254 dicendum quod, sicut dictum est, illa per se pertinent ad fidem |
| 1255 quorum visione in vita aeterna perfruemur, et per quae ducemur in | |
| 1256 vitam aeternam. Duo autem nobis ibi videnda proponuntur, scilicet | |
| 1257 occultum divinitatis, cuius visio nos beatos facit; et mysterium | |
| 1258 humanitatis Christi, per quem <i>in gloriam filiorum Dei accessum | |
| 1259 habemus</i>, ut dicitur ad Rom. V. Unde dicitur Ioan. XVII, <i>haec | |
| 1260 est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum, et quem misisti | |
| 1261 Iesum Christum</i>. Et ideo prima distinctio credibilium est quod | |
| 1262 quaedam pertinent ad maiestatem divinitatis; quaedam vero pertinent | |
| 1263 ad mysterium humanitatis Christi, quod est pietatis sacramentum, ut | |
| 1264 dicitur I ad Tim. III. Circa maiestatem autem divinitatis tria | |
| 1265 nobis credenda proponuntur. Primo quidem, unitas divinitatis, et ad | |
| 1266 hoc pertinet primus articulus. Secundo, Trinitas personarum, et de | |
| 1267 hoc sunt tres articuli secundum tres personas. Tertio vero | |
| 1268 proponuntur nobis opera divinitatis propria. Quorum primum pertinet | |
| 1269 ad esse naturae, et sic proponitur nobis articulus creationis. | |
| 1270 Secundum vero pertinet ad esse gratiae, et sic proponuntur nobis | |
| 1271 sub uno articulo omnia pertinentia ad sanctificationem humanam. | |
| 1272 Tertium vero pertinet ad esse gloriae, et sic ponitur alius | |
| 1273 articulus de resurrectione carnis et de vita aeterna. Et ita sunt | |
| 1274 septem articuli ad divinitatem pertinentes. Similiter etiam circa | |
| 1275 humanitatem Christi ponuntur septem articuli. Quorum primus est de | |
| 1276 incarnatione sive de conceptione Christi; secundus de nativitate | |
| 1277 eius ex virgine; tertius de passione eius et morte et sepultura; | |
| 1278 quartus est de descensu ad Inferos; quintus est de resurrectione; | |
| 1279 sextus de ascensione; septimus de adventu ad iudicium. Et sic in | |
| 1280 universo sunt quatuordecim. Quidam tamen distinguunt duodecim | |
| 1281 articulos fidei, sex pertinentes ad divinitatem et sex pertinentes | |
| 1282 ad humanitatem. Tres enim articulos trium personarum comprehendunt | |
| 1283 sub uno, quia eadem est cognitio trium personarum. Articulum vero | |
| 1284 de opere glorificationis distinguunt in duos, scilicet in | |
| 1285 resurrectionem carnis et gloriam animae. Similiter articulum | |
| 53 | 1286 conceptionis et nativitatis coniungunt in unum.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 ad 1"><a name="38810"><span class="ref">[38810] IIª-IIae q. 1 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1287 ergo dicendum quod multa per fidem tenemus de Deo quae naturali |
| 1288 ratione investigare philosophi non potuerunt, puta circa | |
| 1289 providentiam eius et omnipotentiam, et quod ipse solus sit | |
| 53 | 1290 colendus. Quae omnia continentur sub articulo unitatis Dei.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 ad 2"><a name="38811"><span class="ref">[38811] IIª-IIae q. 1 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1291 dicendum quod ipsum nomen divinitatis importat provisionem quandam, |
| 1292 ut in primo libro dictum est. Potentia autem in habentibus | |
| 1293 intellectum non operatur nisi secundum voluntatem et cognitionem. | |
| 1294 Et ideo omnipotentia Dei includit quodammodo omnium scientiam et | |
| 1295 providentiam, non enim posset omnia quae vellet in istis | |
| 1296 inferioribus agere nisi ea cognosceret et eorum providentiam | |
| 53 | 1297 haberet.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 ad 3"><a name="38812"><span class="ref">[38812] IIª-IIae q. 1 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1298 dicendum quod patris et filii et spiritus sancti est una cognitio |
| 1299 quantum ad unitatem essentiae, quae pertinet ad primum articulum. | |
| 1300 Quantum vero ad distinctionem personarum, quae est per relationes | |
| 1301 originis, quodammodo in cognitione patris includitur cognitio | |
| 1302 filii, non enim esset pater si filium non haberet, quorum nexus est | |
| 1303 spiritus sanctus. Et quantum ad hoc bene moti sunt qui posuerunt | |
| 1304 unum articulum trium personarum. Sed quia circa singulas personas | |
| 1305 sunt aliqua attendenda circa quae contingit esse errorem, quantum | |
| 1306 ad hoc de tribus personis possunt poni tres articuli. Arius enim | |
| 1307 credidit patrem omnipotentem et aeternum, sed non credidit filium | |
| 1308 coaequalem et consubstantialem patri, et ideo necessarium fuit | |
| 1309 apponere articulum de persona filii ad hoc determinandum. Et eadem | |
| 1310 ratione contra Macedonium necesse fuit ponere articulum tertium de | |
| 1311 persona spiritus sancti. Et similiter etiam conceptio Christi et | |
| 1312 nativitas, et etiam resurrectio et vita aeterna, secundum unam | |
| 1313 rationem possunt comprehendi sub uno articulo, inquantum ad unum | |
| 1314 ordinantur, et secundum aliam rationem possunt distingui, inquantum | |
| 53 | 1315 seorsum habent speciales difficultates.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 ad 4"><a name="38813"><span class="ref">[38813] IIª-IIae q. 1 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1316 dicendum quod filio et spiritui sancto convenit mitti ad |
| 1317 sanctificandam creaturam, circa quod plura credenda occurrunt. Et | |
| 1318 ideo circa personam filii et spiritus sancti plures articuli | |
| 1319 multiplicantur quam circa personam patris, qui nunquam mittitur, ut | |
| 53 | 1320 in primo dictum est.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 ad 5"><a name="38814"><span class="ref">[38814] IIª-IIae q. 1 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1321 dicendum quod sanctificatio creaturae per gratiam et consummatio |
| 1322 per gloriam fit etiam per donum caritatis, quod appropriatur | |
| 1323 spiritui sancto, et per donum sapientiae, quod appropriatur filio. | |
| 1324 Et ideo utrumque opus pertinet et ad filium et ad spiritum sanctum | |
| 53 | 1325 per appropriationem secundum rationes diversas.</p><p title="II-II q. 1 a. 8 ad 6"><a name="38815"><span class="ref">[38815] IIª-IIae q. 1 a. 8 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1326 dicendum quod in sacramento Eucharistiae duo possunt considerari. |
| 1327 Unum scilicet quod sacramentum est, et hoc habet eandem rationem | |
| 1328 cum aliis effectibus gratiae sanctificantis. Aliud est quod | |
| 1329 miraculose ibi corpus Christi continetur, et sic concluditur sub | |
| 1330 omnipotentia, sicut et omnia alia miracula, quae omnipotentiae | |
| 53 | 1331 attribuuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 1"><a name="38816"><span class="ref">[38816] IIª-IIae q. 1 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 1332 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter articuli fidei in |
| 1333 symbolo ponantur. Sacra enim Scriptura est regula fidei, cui nec | |
| 1334 addere nec subtrahere licet, dicitur enim Deut. IV, <i>non addetis | |
| 1335 ad verbum quod vobis loquor, neque auferetis ab eo</i>. Ergo | |
| 1336 illicitum fuit aliquod symbolum constituere quasi regulam fidei, | |
| 53 | 1337 post sacram Scripturam editam.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 2"><a name="38817"><span class="ref">[38817] IIª-IIae q. 1 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1338 sicut apostolus dicit, ad Ephes. IV, <i>una est fides</i>. Sed |
| 1339 symbolum est professio fidei. Ergo inconvenienter traditur | |
| 53 | 1340 multiplex symbolum.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 3"><a name="38818"><span class="ref">[38818] IIª-IIae q. 1 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1341 confessio fidei quae in symbolo continetur pertinet ad omnes |
| 1342 fideles. Sed non omnibus fidelibus convenit credere in Deum, sed | |
| 1343 solum illis qui habent fidem formatam. Ergo inconvenienter symbolum | |
| 1344 fidei traditur sub hac forma verborum, <i>credo in unum | |
| 53 | 1345 Deum</i>.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 4"><a name="38819"><span class="ref">[38819] IIª-IIae q. 1 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1346 descensus ad Inferos est unus de articulis fidei, sicut supra |
| 1347 dictum est. Sed in symbolo patrum non fit mentio de descensu ad | |
| 53 | 1348 Inferos. Ergo videtur insufficienter collectum.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 5"><a name="38820"><span class="ref">[38820] IIª-IIae q. 1 a. 9 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1349 sicut Augustinus dicit, exponens illud Ioan. XIV, <i>creditis in |
| 1350 Deum, et in me credite</i>, Petro aut Paulo credimus, sed non | |
| 1351 dicimur credere nisi in Deum. Cum igitur Ecclesia Catholica sit | |
| 1352 pure aliquid creatum, videtur quod inconvenienter dicatur, <i>in | |
| 53 | 1353 unam sanctam, Catholicam et apostolicam Ecclesiam</i>.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 6"><a name="38821"><span class="ref">[38821] IIª-IIae q. 1 a. 9 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1354 symbolum ad hoc traditur ut sit regula fidei. Sed regula fidei |
| 1355 debet omnibus proponi et publice. Quodlibet igitur symbolum deberet | |
| 1356 in Missa cantari, sicut symbolum patrum. Non videtur ergo esse | |
| 53 | 1357 conveniens editio articulorum fidei in symbolo.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 s. c."><a name="38822"><span class="ref">[38822] IIª-IIae q. 1 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1358 est quod Ecclesia universalis non potest errare, quia spiritu |
| 1359 sancto gubernatur, qui est spiritus veritatis, hoc enim promisit | |
| 1360 dominus discipulis, Ioan. XVI, dicens, <i>cum venerit ille spiritus | |
| 1361 veritatis, docebit vos omnem veritatem</i>. Sed symbolum est | |
| 1362 auctoritate universalis Ecclesiae editum. Nihil ergo inconveniens | |
| 53 | 1363 in eo continetur.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 co."><a name="38823"><span class="ref">[38823] IIª-IIae q. 1 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1364 dicendum quod, sicut apostolus dicit, ad Heb. XI, <i>accedentem ad |
| 1365 Deum oportet credere</i>. Credere autem non potest aliquis nisi ei | |
| 1366 veritas quam credat proponatur. Et ideo necessarium fuit veritatem | |
| 1367 fidei in unum colligi, ut facilius posset omnibus proponi, ne | |
| 1368 aliquis per ignorantiam a fidei veritate deficeret. Et ab huiusmodi | |
| 53 | 1369 collectione sententiarum fidei nomen symboli est acceptum.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 ad 1"><a name="38824"><span class="ref">[38824] IIª-IIae q. 1 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1370 ergo dicendum quod veritas fidei in sacra Scriptura diffuse |
| 1371 continetur et variis modis, et in quibusdam obscure; ita quod ad | |
| 1372 eliciendum fidei veritatem ex sacra Scriptura requiritur longum | |
| 1373 studium et exercitium, ad quod non possunt pervenire omnes illi | |
| 1374 quibus necessarium est cognoscere fidei veritatem, quorum plerique, | |
| 1375 aliis negotiis occupati, studio vacare non possunt. Et ideo fuit | |
| 1376 necessarium ut ex sententiis sacrae Scripturae aliquid manifestum | |
| 1377 summarie colligeretur quod proponeretur omnibus ad credendum. Quod | |
| 1378 quidem non est additum sacrae Scripturae, sed potius ex sacra | |
| 53 | 1379 Scriptura assumptum.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 ad 2"><a name="38825"><span class="ref">[38825] IIª-IIae q. 1 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1380 dicendum quod in omnibus symbolis eadem fidei veritas docetur. Sed |
| 1381 ibi oportet populum diligentius instrui de fidei veritate ubi | |
| 1382 errores insurgunt, ne fides simplicium per haereticos corrumpatur. | |
| 1383 Et haec fuit causa quare necesse fuit edere plura symbola. Quae in | |
| 1384 nullo alio differunt nisi quod in uno plenius explicantur quae in | |
| 1385 alio continentur implicite, secundum quod exigebat haereticorum | |
| 53 | 1386 instantia.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 ad 3"><a name="38826"><span class="ref">[38826] IIª-IIae q. 1 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1387 dicendum quod confessio fidei traditur in symbolo quasi ex persona |
| 1388 totius Ecclesiae, quae per fidem unitur. Fides autem Ecclesiae est | |
| 1389 fides formata, talis enim fides invenitur in omnibus illis qui sunt | |
| 1390 numero et merito de Ecclesia. Et ideo confessio fidei in symbolo | |
| 1391 traditur secundum quod convenit fidei formatae, ut etiam si qui | |
| 1392 fideles fidem formatam non habent, ad hanc formam pertingere | |
| 53 | 1393 studeant.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 ad 4"><a name="38827"><span class="ref">[38827] IIª-IIae q. 1 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1394 dicendum quod de descensu ad Inferos nullus error erat exortus apud |
| 1395 haereticos, et ideo non fuit necessarium aliquam explicationem | |
| 1396 circa hoc fieri. Et propter hoc non reiteratur in symbolo patrum, | |
| 1397 sed supponitur tanquam praedeterminatum in symbolo apostolorum. Non | |
| 1398 enim symbolum sequens abolet praecedens, sed potius illud exponit, | |
| 53 | 1399 ut dictum est.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 ad 5"><a name="38828"><span class="ref">[38828] IIª-IIae q. 1 a. 9 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1400 dicendum quod, si dicatur in sanctam Ecclesiam Catholicam, est hoc |
| 1401 intelligendum secundum quod fides nostra refertur ad spiritum | |
| 1402 sanctum, qui sanctificat Ecclesiam, ut sit sensus, credo in | |
| 1403 spiritum sanctum sanctificantem Ecclesiam. Sed melius est et | |
| 1404 secundum communiorem usum, ut non ponatur ibi in, sed simpliciter | |
| 1405 dicatur sanctam Ecclesiam Catholicam, sicut etiam Leo Papa | |
| 53 | 1406 dicit.</p><p title="II-II q. 1 a. 9 ad 6"><a name="38829"><span class="ref">[38829] IIª-IIae q. 1 a. 9 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1407 dicendum quod, quia symbolum patrum est declarativum symboli |
| 1408 apostolorum, et etiam fuit conditum fide iam manifestata et | |
| 1409 Ecclesia pacem habente, propter hoc publice in Missa cantatur. | |
| 1410 Symbolum autem apostolorum, quod tempore persecutionis editum fuit, | |
| 1411 fide nondum publicata, occulte dicitur in prima et in completorio, | |
| 53 | 1412 quasi contra tenebras errorum praeteritorum et futurorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 1 a. 10 arg. 1"><a name="38830"><span class="ref">[38830] IIª-IIae q. 1 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum |
| 28 | 1413 sic proceditur. Videtur quod non pertineat ad summum pontificem |
| 1414 fidei symbolum ordinare. Nova enim editio symboli necessaria est | |
| 1415 propter explicationem articulorum fidei, sicut dictum est. Sed in | |
| 1416 veteri testamento articuli fidei magis ac magis explicabantur | |
| 1417 secundum temporum successionem propter hoc quod veritas fidei magis | |
| 1418 manifestabatur secundum maiorem propinquitatem ad Christum, ut | |
| 1419 supra dictum est. Cessante ergo tali causa in nova lege, non debet | |
| 1420 fieri maior ac maior explicatio articulorum fidei. Ergo non videtur | |
| 53 | 1421 ad auctoritatem summi pontificis pertinere nova symboli editio.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 arg. 2"><a name="38831"><span class="ref">[38831] IIª-IIae q. 1 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1422 illud quod est sub anathemate interdictum ab universali Ecclesia |
| 1423 non subest potestati alicuius hominis. Sed nova symboli editio | |
| 1424 interdicta est sub anathemate auctoritate universalis Ecclesiae. | |
| 1425 Dicitur enim in gestis primae Ephesinae synodi quod, <i>perlecto | |
| 1426 symbolo Nicaenae synodi, decrevit sancta synodus aliam fidem nulli | |
| 1427 licere proferre vel conscribere vel componere praeter definitam a | |
| 1428 sanctis patribus qui in Nicaea congregati sunt cum spiritu | |
| 1429 sancto</i>, et subditur anathematis poena; et idem etiam reiteratur | |
| 1430 in gestis Chalcedonensis synodi. Ergo videtur quod non pertineat ad | |
| 53 | 1431 auctoritatem summi pontificis nova editio symboli.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 arg. 3"><a name="38832"><span class="ref">[38832] IIª-IIae q. 1 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1432 Athanasius non fuit summus pontifex, sed Alexandrinus patriarcha. |
| 1433 Et tamen symbolum constituit quod in Ecclesia cantatur. Ergo non | |
| 1434 magis videtur pertinere editio symboli ad summum pontificem quam ad | |
| 53 | 1435 alios.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 s. c."><a name="38833"><span class="ref">[38833] IIª-IIae q. 1 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1436 est quod editio symboli facta est in synodo generali. Sed huiusmodi |
| 1437 synodus auctoritate solius summi pontificis potest congregari, ut | |
| 1438 habetur in decretis, dist. XVII. Ergo editio symboli ad | |
| 53 | 1439 auctoritatem summi pontificis pertinet.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 co."><a name="38834"><span class="ref">[38834] IIª-IIae q. 1 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1440 dicendum quod, sicut supra dictum est, nova editio symboli |
| 1441 necessaria est ad vitandum insurgentes errores. Ad illius ergo | |
| 1442 auctoritatem pertinet editio symboli ad cuius auctoritatem pertinet | |
| 1443 sententialiter determinare ea quae sunt fidei, ut ab omnibus | |
| 1444 inconcussa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad auctoritatem summi | |
| 1445 pontificis, <i>ad quem maiores et difficiliores Ecclesiae | |
| 1446 quaestiones referuntur</i> ut dicitur in decretis, dist. XVII. Unde | |
| 1447 et dominus, Luc. XXII, Petro dixit, quem summum pontificem | |
| 1448 constituit, <i>ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua, | |
| 1449 et tu aliquando conversus confirma fratres tuos</i>. Et huius ratio | |
| 1450 est quia una fides debet esse totius Ecclesiae, secundum illud I ad | |
| 1451 Cor. I, <i>idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis | |
| 1452 schismata</i>. Quod servari non posset nisi quaestio fidei de fide | |
| 1453 exorta determinaretur per eum qui toti Ecclesiae praeest, ut sic | |
| 1454 eius sententia a tota Ecclesia firmiter teneatur. Et ideo ad solam | |
| 1455 auctoritatem summi pontificis pertinet nova editio symboli, sicut | |
| 1456 et omnia alia quae pertinent ad totam Ecclesiam, ut congregare | |
| 53 | 1457 synodum generalem et alia huiusmodi.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 ad 1"><a name="38835"><span class="ref">[38835] IIª-IIae q. 1 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1458 ergo dicendum quod in doctrina Christi et apostolorum veritas fidei |
| 1459 est sufficienter explicata. Sed quia perversi homines apostolicam | |
| 1460 doctrinam et ceteras Scripturas <i>pervertunt ad sui ipsorum | |
| 1461 perditionem</i>, sicut dicitur II Pet. ult.; ideo necessaria est, | |
| 1462 temporibus procedentibus, explanatio fidei contra insurgentes | |
| 53 | 1463 errores.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 ad 2"><a name="38836"><span class="ref">[38836] IIª-IIae q. 1 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1464 dicendum quod prohibitio et sententia synodi se extendit ad |
| 1465 privatas personas, quarum non est determinare de fide. Non enim per | |
| 1466 huiusmodi sententiam synodi generalis ablata est potestas sequenti | |
| 1467 synodo novam editionem symboli facere, non quidem aliam fidem | |
| 1468 continentem, sed eandem magis expositam. Sic enim quaelibet synodus | |
| 1469 observavit, ut sequens synodus aliquid exponeret supra id quod | |
| 1470 praecedens synodus exposuerat, propter necessitatem alicuius | |
| 1471 haeresis insurgentis. Unde pertinet ad summum pontificem, cuius | |
| 53 | 1472 auctoritate synodus congregatur et eius sententia confirmatur.</p><p title="II-II q. 1 a. 10 ad 3"><a name="38837"><span class="ref">[38837] IIª-IIae q. 1 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1473 dicendum quod Athanasius non composuit manifestationem fidei per |
| 1474 modum symboli, sed magis per modum cuiusdam doctrinae, ut ex ipso | |
| 1475 modo loquendi apparet. Sed quia integram fidei veritatem eius | |
| 1476 doctrina breviter continebat, auctoritate summi pontificis est | |
| 53 | 1477 recepta, ut quasi regula fidei habeatur.</p></div></div><div class="q" id="q2"><h2>Quaestio 2</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 2 pr."><a name="38838"><span class="ref">[38838] |
| 1478 IIª-IIae q. 2 pr.</span></a> Deinde considerandum est de actu | |
| 28 | 1479 fidei. Et primo, de actu interiori; secundo, de actu exteriori. |
| 1480 Circa primum quaeruntur decem. Primo, quid sit credere, quod est | |
| 1481 actus interior fidei. Secundo, quot modis dicatur. Tertio, utrum | |
| 1482 credere aliquid supra rationem naturalem sit necessarium ad | |
| 1483 salutem. Quarto, utrum credere ea ad quae ratio naturalis pervenire | |
| 1484 potest sit necessarium. Quinto, utrum sit necessarium ad salutem | |
| 1485 credere aliqua explicite. Sexto, utrum ad credendum explicite omnes | |
| 1486 aequaliter teneantur. Septimo, utrum habere explicitam fidem de | |
| 1487 Christo semper sit necessarium ad salutem. Octavo, utrum credere | |
| 1488 Trinitatem explicite sit de necessitate salutis. Nono, utrum actus | |
| 1489 fidei sit meritorius. Decimo, utrum ratio humana diminuat meritum | |
| 53 | 1490 fidei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 2 a. 1 arg. 1"><a name="38839"><span class="ref">[38839] IIª-IIae q. 2 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1491 sic proceditur. Videtur quod credere non sit cum assensione |
| 1492 cogitare. Cogitatio enim importat quandam inquisitionem, dicitur | |
| 1493 enim cogitare quasi simul agitare. Sed Damascenus dicit, in IV | |
| 1494 Lib., quod <i>fides est non inquisitus consensus</i>. Ergo cogitare | |
| 53 | 1495 non pertinet ad actum fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 arg. 2"><a name="38840"><span class="ref">[38840] IIª-IIae q. 2 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1496 fides in ratione ponitur, ut infra dicetur. Sed cogitare est actus |
| 1497 cogitativae potentiae, quae pertinet ad partem sensitivam, ut in | |
| 53 | 1498 primo dictum est. Ergo cogitatio ad fidem non pertinet.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 arg. 3"><a name="38841"><span class="ref">[38841] IIª-IIae q. 2 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1499 credere est actus intellectus, quia eius obiectum est verum. Sed |
| 1500 assentire non videtur esse actus intellectus, sed voluntatis, sicut | |
| 1501 et consentire, ut supra dictum est. Ergo credere non est cum | |
| 53 | 1502 assensione cogitare.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 s. c."><a name="38842"><span class="ref">[38842] IIª-IIae q. 2 a. 1 s. c.</span></a> In |
| 28 | 1503 contrarium est quod Augustinus sic definit credere in libro de |
| 53 | 1504 Praed. Sanct.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 co."><a name="38843"><span class="ref">[38843] IIª-IIae q. 2 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1505 dicendum quod cogitare tripliciter sumi potest. Uno modo, |
| 1506 communiter pro qualibet actuali consideratione intellectus, sicut | |
| 1507 Augustinus dicit, in XIV de Trin., <i>hanc nunc dico intelligentiam | |
| 1508 qua intelligimus cogitantes</i>. Alio modo dicitur cogitare magis | |
| 1509 proprie consideratio intellectus quae est cum quadam inquisitione, | |
| 1510 antequam perveniatur ad perfectionem intellectus per certitudinem | |
| 1511 visionis. Et secundum hoc Augustinus, XV de Trin., dicit quod | |
| 1512 <i>Dei filius non cogitatio dicitur, sed verbum Dei dicitur. | |
| 1513 Cogitatio quippe nostra proveniens ad id quod scimus atque inde | |
| 1514 formata verbum nostrum verum est. Et ideo verbum Dei sine | |
| 1515 cogitatione debet intelligi, non aliquid habens formabile, quod | |
| 1516 possit esse informe</i>. Et secundum hoc cogitatio proprie dicitur | |
| 1517 motus animi deliberantis nondum perfecti per plenam visionem | |
| 1518 veritatis. Sed quia talis motus potest esse vel animi deliberantis | |
| 1519 circa intentiones universales, quod pertinet ad intellectivam | |
| 1520 partem; vel circa intentiones particulares, quod pertinet ad partem | |
| 1521 sensitivam, ideo cogitare secundo modo sumitur pro actu intellectus | |
| 1522 deliberantis; tertio modo, pro actu virtutis cogitativae. Si igitur | |
| 1523 cogitare sumatur communiter, secundum primum modum, sic hoc quod | |
| 1524 dicitur cum assensione cogitare non dicit totam rationem eius quod | |
| 1525 est credere, nam per hunc modum etiam qui considerat ea quae scit | |
| 1526 vel intelligit cum assensione cogitat. Si vero sumatur cogitare | |
| 1527 secundo modo, sic in hoc intelligitur tota ratio huius actus qui | |
| 1528 est credere. Actuum enim ad intellectum pertinentium quidam habent | |
| 1529 firmam assensionem absque tali cogitatione, sicut cum aliquis | |
| 1530 considerat ea quae scit vel intelligit, talis enim consideratio iam | |
| 1531 est formata. Quidam vero actus intellectus habent quidem | |
| 1532 cogitationem informem absque firma assensione, sive in neutram | |
| 1533 partem declinent, sicut accidit dubitanti; sive in unam partem | |
| 1534 magis declinent sed tenentur aliquo levi signo, sicut accidit | |
| 1535 suspicanti; sive uni parti adhaereant, tamen cum formidine | |
| 1536 alterius, quod accidit opinanti. Sed actus iste qui est credere | |
| 1537 habet firmam adhaesionem ad unam partem, in quo convenit credens | |
| 1538 cum sciente et intelligente, et tamen eius cognitio non est | |
| 1539 perfecta per manifestam visionem, in quo convenit cum dubitante, | |
| 1540 suspicante et opinante. Et sic proprium est credentis ut cum | |
| 1541 assensu cogitet, et per hoc distinguitur iste actus qui est credere | |
| 53 | 1542 ab omnibus actibus intellectus qui sunt circa verum vel falsum.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 ad 1"><a name="38844"><span class="ref">[38844] IIª-IIae q. 2 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1543 ergo dicendum quod fides non habet inquisitionem rationis naturalis |
| 1544 demonstrantis id quod creditur. Habet tamen inquisitionem quandam | |
| 1545 eorum per quae inducitur homo ad credendum, puta quia sunt dicta a | |
| 53 | 1546 Deo et miraculis confirmata.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 ad 2"><a name="38845"><span class="ref">[38845] IIª-IIae q. 2 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1547 dicendum quod cogitare non sumitur hic prout est actus cogitativae |
| 53 | 1548 virtutis, sed prout pertinet ad intellectum, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 2 a. 1 ad 3"><a name="38846"><span class="ref">[38846] IIª-IIae q. 2 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1549 dicendum quod intellectus credentis determinatur ad unum non per |
| 1550 rationem, sed per voluntatem. Et ideo assensus hic accipitur pro | |
| 1551 actu intellectus secundum quod a voluntate determinatur ad | |
| 53 | 1552 unum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 1"><a name="38847"><span class="ref">[38847] IIª-IIae q. 2 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1553 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguatur actus |
| 1554 fidei per hoc quod est <i>credere Deo, credere Deum et credere in | |
| 1555 Deum</i>. Unius enim habitus unus est actus. Sed fides est unus | |
| 1556 habitus, cum sit una virtus. Ergo inconvenienter ponuntur plures | |
| 53 | 1557 actus eius.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 2"><a name="38848"><span class="ref">[38848] IIª-IIae q. 2 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1558 illud quod est commune omni actui fidei non debet poni ut |
| 1559 particularis actus fidei. Sed credere Deo invenitur communiter in | |
| 1560 quolibet actu fidei, quia fides innititur primae veritati. Ergo | |
| 1561 videtur quod inconvenienter distinguatur a quibusdam aliis actibus | |
| 53 | 1562 fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 3"><a name="38849"><span class="ref">[38849] IIª-IIae q. 2 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1563 illud quod convenit etiam non fidelibus non potest poni fidei |
| 1564 actus. Sed credere Deum esse convenit etiam infidelibus. Ergo non | |
| 53 | 1565 debet poni inter actus fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 4"><a name="38850"><span class="ref">[38850] IIª-IIae q. 2 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1566 moveri in finem pertinet ad voluntatem, cuius obiectum est bonum et |
| 1567 finis. Sed credere non est actus voluntatis, sed intellectus. Ergo | |
| 1568 non debet poni differentia una eius quod est credere in Deum, quod | |
| 53 | 1569 importat motum in finem.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 s. c."><a name="38851"><span class="ref">[38851] IIª-IIae q. 2 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1570 est quod Augustinus hanc distinctionem ponit, in libris de Verb. |
| 53 | 1571 Dom., et super Ioan.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 co."><a name="38852"><span class="ref">[38852] IIª-IIae q. 2 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1572 dicendum quod actus cuiuslibet potentiae vel habitus accipitur |
| 1573 secundum ordinem potentiae vel habitus ad suum obiectum. Obiectum | |
| 1574 autem fidei potest tripliciter considerari. Cum enim credere ad | |
| 1575 intellectum pertineat prout est a voluntate motus ad assentiendum, | |
| 1576 ut dictum est, potest obiectum fidei accipi vel ex parte ipsius | |
| 1577 intellectus, vel ex parte voluntatis intellectum moventis. Si | |
| 1578 quidem ex parte intellectus, sic in obiecto fidei duo possunt | |
| 1579 considerari, sicut supra dictum est. Quorum unum est materiale | |
| 1580 obiectum fidei. Et sic ponitur actus fidei credere Deum, quia, | |
| 1581 sicut supra dictum est, nihil proponitur nobis ad credendum nisi | |
| 1582 secundum quod ad Deum pertinet. Aliud autem est formalis ratio | |
| 1583 obiecti, quod est sicut medium propter quod tali credibili | |
| 1584 assentitur. Et sic ponitur actus fidei credere Deo, quia, sicut | |
| 1585 supra dictum est, formale obiectum fidei est veritas prima, cui | |
| 1586 inhaeret homo ut propter eam creditis assentiat. Si vero | |
| 1587 consideretur tertio modo obiectum fidei, secundum quod intellectus | |
| 1588 est motus a voluntate, sic ponitur actus fidei credere in Deum, | |
| 1589 veritas enim prima ad voluntatem refertur secundum quod habet | |
| 53 | 1590 rationem finis.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 ad 1"><a name="38853"><span class="ref">[38853] IIª-IIae q. 2 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1591 ergo dicendum quod per ista tria non designantur diversi actus |
| 1592 fidei, sed unus et idem actus habens diversam relationem ad fidei | |
| 53 | 1593 obiectum.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 ad 2"><a name="38854"><span class="ref">[38854] IIª-IIae q. 2 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 1594 etiam patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 ad 3"><a name="38855"><span class="ref">[38855] IIª-IIae q. 2 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1595 dicendum quod credere Deum non convenit infidelibus sub ea ratione |
| 1596 qua ponitur actus fidei. Non enim credunt Deum esse sub his | |
| 1597 conditionibus quas fides determinat. Et ideo nec vere Deum credunt, | |
| 1598 quia, ut philosophus dicit, IX Metaphys., in simplicibus defectus | |
| 53 | 1599 cognitionis est solum in non attingendo totaliter.</p><p title="II-II q. 2 a. 2 ad 4"><a name="38856"><span class="ref">[38856] IIª-IIae q. 2 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1600 dicendum quod, sicut supra dictum est, voluntas movet intellectum |
| 1601 et alias vires animae in finem. Et secundum hoc ponitur actus fidei | |
| 53 | 1602 credere in Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 2 a. 3 arg. 1"><a name="38857"><span class="ref">[38857] IIª-IIae q. 2 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1603 sic proceditur. Videtur quod credere non sit necessarium ad |
| 1604 salutem. Ad salutem enim et perfectionem cuiuslibet rei ea | |
| 1605 sufficere videntur quae conveniunt ei secundum suam naturam. Sed ea | |
| 1606 quae sunt fidei excedunt naturalem hominis rationem, cum sint non | |
| 1607 apparentia, ut supra dictum est. Ergo credere non videtur esse | |
| 53 | 1608 necessarium ad salutem.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 arg. 2"><a name="38858"><span class="ref">[38858] IIª-IIae q. 2 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1609 periculose homo assentit illis in quibus non potest iudicare utrum |
| 1610 illud quod ei proponitur sit verum vel falsum, secundum illud Iob | |
| 1611 XII, <i>nonne auris verba diiudicat?</i> Sed tale iudicium homo | |
| 1612 habere non potest in his quae sunt fidei, quia non potest homo ea | |
| 1613 resolvere in principia prima, per quae de omnibus iudicamus. Ergo | |
| 1614 periculosum est talibus fidem adhibere. Credere ergo non est | |
| 53 | 1615 necessarium ad salutem.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 arg. 3"><a name="38859"><span class="ref">[38859] IIª-IIae q. 2 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1616 salus hominis in Deo consistit, secundum illud Psalm., <i>salus |
| 1617 autem iustorum a domino. Sed invisibilia Dei per ea quae facta sunt | |
| 1618 intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus eius et | |
| 1619 divinitas</i>, ut dicitur Rom. I. Quae autem conspiciuntur | |
| 1620 intellectu non creduntur. Ergo non est necessarium ad salutem ut | |
| 53 | 1621 homo aliqua credat.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 s. c."><a name="38860"><span class="ref">[38860] IIª-IIae q. 2 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1622 est quod dicitur Heb. XI, <i>sine fide impossibile est placere |
| 53 | 1623 Deo</i>.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 co."><a name="38861"><span class="ref">[38861] IIª-IIae q. 2 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1624 dicendum quod in omnibus naturis ordinatis invenitur quod ad |
| 1625 perfectionem naturae inferioris duo concurrunt, unum quidem quod | |
| 1626 est secundum proprium motum; aliud autem quod est secundum motum | |
| 1627 superioris naturae. Sicut aqua secundum motum proprium movetur ad | |
| 1628 centrum, secundum autem motum lunae movetur circa centrum secundum | |
| 1629 fluxum et refluxum, similiter etiam orbes planetarum moventur | |
| 1630 propriis motibus ab occidente in orientem, motu autem primi orbis | |
| 1631 ab oriente in occidentem. Sola autem natura rationalis creata habet | |
| 1632 immediatum ordinem ad Deum. Quia ceterae creaturae non attingunt ad | |
| 1633 aliquid universale, sed solum ad aliquid particulare, participantes | |
| 1634 divinam bonitatem vel in essendo tantum, sicut inanimata, vel etiam | |
| 1635 in vivendo et cognoscendo singularia, sicut plantae et animalia, | |
| 1636 natura autem rationalis, inquantum cognoscit universalem boni et | |
| 1637 entis rationem, habet immediatum ordinem ad universale essendi | |
| 1638 principium. Perfectio ergo rationalis creaturae non solum consistit | |
| 1639 in eo quod ei competit secundum suam naturam, sed etiam in eo quod | |
| 1640 ei attribuitur ex quadam supernaturali participatione divinae | |
| 1641 bonitatis. Unde et supra dictum est quod ultima beatitudo hominis | |
| 1642 consistit in quadam supernaturali Dei visione. Ad quam quidem | |
| 1643 visionem homo pertingere non potest nisi per modum addiscentis a | |
| 1644 Deo doctore, secundum illud Ioan. VI, <i>omnis qui audit a patre et | |
| 1645 didicit venit ad me</i>. Huius autem disciplinae fit homo particeps | |
| 1646 non statim, sed successive, secundum modum suae naturae. Omnis | |
| 1647 autem talis addiscens oportet quod credat, ad hoc quod ad perfectam | |
| 1648 scientiam perveniat, sicut etiam philosophus dicit quod oportet | |
| 1649 addiscentem credere. Unde ad hoc quod homo perveniat ad perfectam | |
| 1650 visionem beatitudinis praeexigitur quod credat Deo tanquam | |
| 53 | 1651 discipulus magistro docenti.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 ad 1"><a name="38862"><span class="ref">[38862] IIª-IIae q. 2 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1652 ergo dicendum quod, quia natura hominis dependet a superiori |
| 1653 natura, ad eius perfectionem non sufficit cognitio naturalis, sed | |
| 53 | 1654 requiritur quaedam supernaturalis, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 ad 2"><a name="38863"><span class="ref">[38863] IIª-IIae q. 2 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1655 dicendum quod, sicut homo per naturale lumen intellectus assentit |
| 1656 principiis, ita homo virtuosus per habitum virtutis habet rectum | |
| 1657 iudicium de his quae conveniunt virtuti illi. Et hoc modo etiam per | |
| 1658 lumen fidei divinitus infusum homini homo assentit his quae sunt | |
| 1659 fidei, non autem contrariis. Et ideo <i>nihil periculi vel | |
| 1660 damnationis inest his qui sunt in Christo Iesu</i>, ab ipso | |
| 53 | 1661 illuminati per fidem.</p><p title="II-II q. 2 a. 3 ad 3"><a name="38864"><span class="ref">[38864] IIª-IIae q. 2 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1662 dicendum quod invisibilia Dei altiori modo, quantum ad plura, |
| 1663 percipit fides quam ratio naturalis ex creaturis in Deum procedens. | |
| 1664 Unde dicitur Eccli. III, <i>plurima super sensum hominis ostensa | |
| 53 | 1665 sunt tibi</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 2 a. 4 arg. 1"><a name="38865"><span class="ref">[38865] IIª-IIae q. 2 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1666 sic proceditur. Videtur quod ea quae ratione naturali probari |
| 1667 possunt non sit necessarium credere. In operibus enim Dei nihil | |
| 1668 superfluum invenitur, multo minus quam in operibus naturae. Sed ad | |
| 1669 id quod per unum potest fieri superflue apponitur aliud. Ergo ea | |
| 1670 quae per naturalem rationem cognosci possunt superfluum esset per | |
| 53 | 1671 fidem accipere.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 arg. 2"><a name="38866"><span class="ref">[38866] IIª-IIae q. 2 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1672 ea necesse est credere de quibus est fides. Sed non est de eodem |
| 1673 scientia et fides, ut supra habitum est. Cum igitur scientia sit de | |
| 1674 omnibus illis quae naturali ratione cognosci possunt, videtur quod | |
| 53 | 1675 non oporteat credere ea quae per naturalem rationem probantur.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 arg. 3"><a name="38867"><span class="ref">[38867] IIª-IIae q. 2 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1676 omnia scibilia videntur esse unius rationis. Si igitur quaedam |
| 1677 eorum proponuntur homini ut credenda, pari ratione omnia huiusmodi | |
| 1678 necesse esset credere. Hoc autem est falsum. Non ergo ea quae per | |
| 53 | 1679 naturalem rationem cognosci possunt necesse est credere.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 s. c."><a name="38868"><span class="ref">[38868] IIª-IIae q. 2 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1680 est quia necesse est Deum credere esse unum et incorporeum, quae |
| 53 | 1681 naturali ratione a philosophis probantur.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 co."><a name="38869"><span class="ref">[38869] IIª-IIae q. 2 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1682 dicendum quod necessarium est homini accipere per modum fidei non |
| 1683 solum ea quae sunt supra rationem, sed etiam ea quae per rationem | |
| 1684 cognosci possunt. Et hoc propter tria. Primo quidem, ut citius homo | |
| 1685 ad veritatis divinae cognitionem perveniat. Scientia enim ad quam | |
| 1686 pertinet probare Deum esse et alia huiusmodi de Deo, ultimo | |
| 1687 hominibus addiscenda proponitur, praesuppositis multis aliis | |
| 1688 scientiis. Et sic non nisi post multum tempus vitae suae homo ad | |
| 1689 Dei cognitionem perveniret. Secundo, ut cognitio Dei sit communior. | |
| 1690 Multi enim in studio scientiae proficere non possunt, vel propter | |
| 1691 hebetudinem ingenii; vel propter alias occupationes et necessitates | |
| 1692 temporalis vitae; vel etiam propter torporem addiscendi. Qui omnino | |
| 1693 a Dei cognitione fraudarentur nisi proponerentur eis divina per | |
| 1694 modum fidei. Tertio modo, propter certitudinem. Ratio enim humana | |
| 1695 in rebus divinis est multum deficiens, cuius signum est quia | |
| 1696 philosophi, de rebus humanis naturali investigatione perscrutantes, | |
| 1697 in multis erraverunt et sibi ipsis contraria senserunt. Ut ergo | |
| 1698 esset indubitata et certa cognitio apud homines de Deo, oportuit | |
| 1699 quod divina eis per modum fidei traderentur, quasi a Deo dicta, qui | |
| 53 | 1700 mentiri non potest.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 ad 1"><a name="38870"><span class="ref">[38870] IIª-IIae q. 2 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1701 ergo dicendum quod investigatio naturalis rationis non sufficit |
| 1702 humano generi ad cognitionem divinorum etiam quae ratione ostendi | |
| 53 | 1703 possunt. Et ideo non est superfluum ut talia credantur.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 ad 2"><a name="38871"><span class="ref">[38871] IIª-IIae q. 2 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1704 dicendum quod de eodem non potest esse scientia et fides apud |
| 1705 eundem. Sed id quod est ab uno scitum potest esse ab alio creditum, | |
| 53 | 1706 ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 2 a. 4 ad 3"><a name="38872"><span class="ref">[38872] IIª-IIae q. 2 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1707 dicendum quod, si omnia scibilia conveniant in ratione scientiae, |
| 1708 non tamen conveniunt in hoc quod aequaliter ordinent ad | |
| 1709 beatitudinem. Et ideo non aequaliter omnia proponuntur ut | |
| 53 | 1710 credenda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 2 a. 5 arg. 1"><a name="38873"><span class="ref">[38873] IIª-IIae q. 2 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1711 sic proceditur. Videtur quod non teneatur homo ad credendum aliquid |
| 1712 explicite. Nullus enim tenetur ad id quod non est in eius | |
| 1713 potestate. Sed credere aliquid explicite non est in hominis | |
| 1714 potestate, dicitur enim Rom. X, <i>quomodo credent ei quem non | |
| 1715 audierunt? Quomodo audient sine praedicante? Quomodo autem | |
| 1716 praedicabunt nisi mittantur?</i> Ergo credere aliquid explicite | |
| 53 | 1717 homo non tenetur.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 arg. 2"><a name="38874"><span class="ref">[38874] IIª-IIae q. 2 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1718 sicut per fidem ordinamur in Deum, ita et per caritatem. Sed ad |
| 1719 servandum praecepta caritatis homo non tenetur, sed sufficit sola | |
| 1720 praeparatio animi, sicut patet in illo praecepto domini quod | |
| 1721 ponitur Matth. V, <i>si quis percusserit te in una maxilla, praebe | |
| 1722 ei et aliam</i>, et in aliis consimilibus, ut Augustinus exponit, | |
| 1723 in libro de Serm. Dom. in monte. Ergo etiam non tenetur homo | |
| 1724 explicite aliquid credere, sed sufficit quod habeat animum paratum | |
| 53 | 1725 ad credendum ea quae a Deo proponuntur.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 arg. 3"><a name="38875"><span class="ref">[38875] IIª-IIae q. 2 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1726 bonum fidei in quadam obedientia consistit, secundum illud Rom. I, |
| 1727 <i>ad obediendum fidei in omnibus gentibus</i>. Sed ad virtutem | |
| 1728 obedientiae non requiritur quod homo aliqua determinata praecepta | |
| 1729 observet, sed sufficit quod habeat promptum animum ad obediendum, | |
| 1730 secundum illud Psalm., <i>paratus sum, et non sum turbatus, ut | |
| 1731 custodiam mandata tua</i>. Ergo videtur quod etiam ad fidem | |
| 1732 sufficiat quod homo habeat promptum animum ad credendum ea quae ei | |
| 1733 divinitus proponi possent, absque hoc quod explicite aliquid | |
| 53 | 1734 credat.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 s. c."><a name="38876"><span class="ref">[38876] IIª-IIae q. 2 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1735 est quod dicitur ad Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet credere |
| 53 | 1736 quia est, et quod inquirentibus se remunerator est</i>.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 co."><a name="38877"><span class="ref">[38877] IIª-IIae q. 2 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1737 dicendum quod praecepta legis quae homo tenetur implere dantur de |
| 1738 actibus virtutum qui sunt via perveniendi ad salutem. Actus autem | |
| 1739 virtutis, sicut supra dictum est, sumitur secundum habitudinem | |
| 1740 habitus ad obiectum. Sed in obiecto cuiuslibet virtutis duo possunt | |
| 1741 considerari, scilicet id quod est proprie et per se virtutis | |
| 1742 obiectum, quod necessarium est in omni actu virtutis; et iterum id | |
| 1743 quod per accidens sive consequenter se habet ad propriam rationem | |
| 1744 obiecti. Sicut ad obiectum fortitudinis proprie et per se pertinet | |
| 1745 sustinere pericula mortis et aggredi hostes cum periculo propter | |
| 1746 bonum commune, sed quod homo armetur vel ense percutiat in bello | |
| 1747 iusto, aut aliquid huiusmodi faciat, reducitur quidem ad obiectum | |
| 1748 fortitudinis, sed per accidens. Determinatio igitur virtuosi actus | |
| 1749 ad proprium et per se obiectum virtutis est sub necessitate | |
| 1750 praecepti, sicut et ipse virtutis actus. Sed determinatio actus | |
| 1751 virtuosi ad ea quae accidentaliter vel secundario se habent ad | |
| 1752 proprium et per se virtutis obiectum non cadit sub necessitate | |
| 1753 praecepti nisi pro loco et tempore. Dicendum est ergo quod fidei | |
| 1754 obiectum per se est id per quod homo beatus efficitur, ut supra | |
| 1755 dictum est. Per accidens autem vel secundario se habent ad obiectum | |
| 1756 fidei omnia quae in Scriptura divinitus tradita continentur, sicut | |
| 1757 quod Abraham habuit duos filios, quod David fuit filius Isai, et | |
| 1758 alia huiusmodi. Quantum ergo ad prima credibilia, quae sunt | |
| 1759 articuli fidei, tenetur homo explicite credere, sicut et tenetur | |
| 1760 habere fidem. Quantum autem ad alia credibilia, non tenetur homo | |
| 1761 explicite credere, sed solum implicite vel in praeparatione animi, | |
| 1762 inquantum paratus est credere quidquid in divina Scriptura | |
| 1763 continetur. Sed tunc solum huiusmodi tenetur explicite credere | |
| 53 | 1764 quando hoc ei constiterit in doctrina fidei contineri.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 ad 1"><a name="38878"><span class="ref">[38878] IIª-IIae q. 2 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1765 ergo dicendum quod, si in potestate hominis esse dicatur aliquid |
| 1766 excluso auxilio gratiae, sic ad multa tenetur homo ad quae non | |
| 1767 potest sine gratia reparante, sicut ad diligendum Deum et proximum; | |
| 1768 et similiter ad credendum articulos fidei. Sed tamen hoc potest | |
| 1769 homo cum auxilio gratiae. Quod quidem auxilium quibuscumque | |
| 1770 divinitus datur, misericorditer datur; quibus autem non datur, ex | |
| 1771 iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, saltem | |
| 1772 originalis peccati; ut Augustinus dicit, in libro de Cor. et | |
| 53 | 1773 gratia.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 ad 2"><a name="38879"><span class="ref">[38879] IIª-IIae q. 2 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1774 dicendum quod homo tenetur ad determinate diligendum illa |
| 1775 diligibilia quae sunt proprie et per se caritatis obiecta, scilicet | |
| 1776 Deus et proximus. Sed obiectio procedit de illis praeceptis | |
| 1777 caritatis quae quasi consequenter pertinent ad obiectum | |
| 53 | 1778 caritatis.</p><p title="II-II q. 2 a. 5 ad 3"><a name="38880"><span class="ref">[38880] IIª-IIae q. 2 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1779 dicendum quod virtus obedientiae proprie in voluntate consistit. Et |
| 1780 ideo ad actum obedientiae sufficit promptitudo voluntatis subiecta | |
| 1781 praecipienti, quae est proprium et per se obiectum obedientiae. Sed | |
| 1782 hoc praeceptum vel illud per accidens vel consequenter se habet ad | |
| 53 | 1783 proprium et per se obiectum obedientiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 2 a. 6 arg. 1"><a name="38881"><span class="ref">[38881] IIª-IIae q. 2 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1784 sic proceditur. Videtur quod aequaliter omnes teneantur ad habendum |
| 1785 fidem explicitam. Ad ea enim quae sunt de necessitate salutis omnes | |
| 1786 tenentur, sicut patet de praeceptis caritatis. Sed explicatio | |
| 1787 credendorum est de necessitate salutis, ut dictum est. Ergo omnes | |
| 53 | 1788 aequaliter tenentur ad explicite credendum.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 arg. 2"><a name="38882"><span class="ref">[38882] IIª-IIae q. 2 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1789 nullus debet examinari de eo quod explicite credere non tenetur. |
| 1790 Sed quandoque etiam simplices examinantur de minimis articulis | |
| 53 | 1791 fidei. Ergo omnes tenentur explicite omnia credere.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 arg. 3"><a name="38883"><span class="ref">[38883] IIª-IIae q. 2 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1792 si minores non tenentur habere fidem explicitam, sed solum |
| 1793 implicitam, oportet quod habeant fidem implicitam in fide maiorum. | |
| 1794 Sed hoc videtur esse periculosum, quia posset contingere quod illi | |
| 1795 maiores errarent. Ergo videtur quod minores etiam debeant habere | |
| 1796 fidem explicitam. Sic ergo omnes aequaliter tenentur ad explicite | |
| 53 | 1797 credendum.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 s. c."><a name="38884"><span class="ref">[38884] IIª-IIae q. 2 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1798 est quod dicitur Iob I, quod <i>boves arabant et asinae pascebantur |
| 1799 iuxta eos</i>, quia videlicet minores, qui significantur per | |
| 1800 asinos, debent in credendis adhaerere maioribus, qui per boves | |
| 53 | 1801 significantur; ut Gregorius exponit, in II Moral.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 co."><a name="38885"><span class="ref">[38885] IIª-IIae q. 2 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1802 dicendum quod explicatio credendorum fit per revelationem divinam, |
| 1803 credibilia enim naturalem rationem excedunt. Revelatio autem divina | |
| 1804 ordine quodam ad inferiores pervenit per superiores, sicut ad | |
| 1805 homines per Angelos, et ad inferiores Angelos per superiores, ut | |
| 1806 patet per Dionysium, in Cael. Hier. Et ideo, pari ratione, | |
| 1807 explicatio fidei oportet quod perveniat ad inferiores homines per | |
| 1808 maiores. Et ideo sicut superiores Angeli, qui inferiores | |
| 1809 illuminant, habent pleniorem notitiam de rebus divinis quam | |
| 1810 inferiores, ut dicit Dionysius, XII cap. Cael. Hier.; ita etiam | |
| 1811 superiores homines, ad quos pertinet alios erudire, tenentur habere | |
| 53 | 1812 pleniorem notitiam de credendis et magis explicite credere.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 ad 1"><a name="38886"><span class="ref">[38886] IIª-IIae q. 2 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1813 ergo dicendum quod explicatio credendorum non aequaliter quantum ad |
| 1814 omnes est de necessitate salutis, quia plura tenentur explicite | |
| 1815 credere maiores, qui habent officium alios instruendi, quam | |
| 53 | 1816 alii.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 ad 2"><a name="38887"><span class="ref">[38887] IIª-IIae q. 2 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1817 dicendum quod simplices non sunt examinandi de subtilitatibus fidei |
| 1818 nisi quando habetur suspicio quod sint ab haereticis depravati, qui | |
| 1819 in his quae ad subtilitatem fidei pertinent solent fidem simplicium | |
| 1820 depravare. Si tamen inveniuntur non pertinaciter perversae | |
| 1821 doctrinae adhaerere, si in talibus ex simplicitate deficiant, non | |
| 53 | 1822 eis imputatur.</p><p title="II-II q. 2 a. 6 ad 3"><a name="38888"><span class="ref">[38888] IIª-IIae q. 2 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1823 dicendum quod minores non habent fidem implicitam in fide maiorum |
| 1824 nisi quatenus maiores adhaerent doctrinae divinae, unde et | |
| 1825 apostolus dicit, I ad Cor. IV, <i>imitatores mei estote, sicut et | |
| 1826 ego Christi</i>. Unde humana cognitio non fit regula fidei, sed | |
| 1827 veritas divina. A qua si aliqui maiorum deficiant, non praeiudicat | |
| 1828 fidei simplicium, qui eos rectam fidem habere credunt, nisi | |
| 1829 pertinaciter eorum erroribus in particulari adhaereant contra | |
| 1830 universalis Ecclesiae fidem, quae non potest deficere, domino | |
| 1831 dicente, Luc. XXII, <i>ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat | |
| 53 | 1832 fides tua</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 2 a. 7 arg. 1"><a name="38889"><span class="ref">[38889] IIª-IIae q. 2 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1833 sic proceditur. Videtur quod credere explicite mysterium Christi |
| 1834 non sit de necessitate salutis apud omnes. Non enim tenetur homo | |
| 1835 explicite credere ea quae Angeli ignorant, quia explicatio fidei | |
| 1836 fit per revelationem divinam, quae pervenit ad homines mediantibus | |
| 1837 Angelis, ut dictum est. Sed etiam Angeli mysterium incarnationis | |
| 1838 ignoraverunt, unde quaerebant in Psalm., <i>quis est iste rex | |
| 1839 gloriae?</i> Et Isaiae LXIII, <i>quis est iste qui venit de | |
| 1840 Edom?</i> Ut Dionysius exponit, cap. VII Cael. Hier. Ergo ad | |
| 1841 credendum explicite mysterium incarnationis homines non | |
| 53 | 1842 tenebantur.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 arg. 2"><a name="38890"><span class="ref">[38890] IIª-IIae q. 2 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1843 constat beatum Ioannem Baptistam de maioribus fuisse, et |
| 1844 propinquissimum Christo, de quo dominus dicit, Matth. XI, quod | |
| 1845 <i>inter natos mulierum nullus maior eo surrexit</i>. Sed Ioannes | |
| 1846 Baptista non videtur Christi mysterium explicite cognovisse, cum a | |
| 1847 Christo quaesierit, <i>tu es qui venturus es, an alium | |
| 1848 expectamus?</i> Ut habetur Matth. XI. Ergo non tenebantur etiam | |
| 53 | 1849 maiores ad habendum explicitam fidem de Christo.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 arg. 3"><a name="38891"><span class="ref">[38891] IIª-IIae q. 2 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1850 multi gentilium salutem adepti sunt per ministerium Angelorum, ut |
| 1851 Dionysius dicit, IX cap. Cael. Hier. Sed gentiles non habuerunt | |
| 1852 fidem de Christo nec explicitam nec implicitam, ut videtur, quia | |
| 1853 nulla eis revelatio facta est. Ergo videtur quod credere explicite | |
| 53 | 1854 Christi mysterium non fuerit omnibus necessarium ad salutem.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 s. c."><a name="38892"><span class="ref">[38892] IIª-IIae q. 2 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1855 est quod Augustinus dicit, in libro de Cor. et gratia, <i>illa |
| 1856 fides sana est qua credimus nullum hominem, sive maioris sive | |
| 1857 parvae aetatis, liberari a contagio mortis et obligatione peccati | |
| 53 | 1858 nisi per unum mediatorem Dei et hominum Iesum Christum</i>.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 co."><a name="38893"><span class="ref">[38893] IIª-IIae q. 2 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1859 dicendum quod, sicut supra dictum est, illud proprie et per se |
| 1860 pertinet ad obiectum fidei per quod homo beatitudinem consequitur. | |
| 1861 Via autem hominibus veniendi ad beatitudinem est mysterium | |
| 1862 incarnationis et passionis Christi, dicitur enim Act. IV, <i>non | |
| 1863 est aliud nomen datum hominibus in quo oporteat nos salvos | |
| 1864 fieri</i>. Et ideo mysterium incarnationis Christi aliqualiter | |
| 1865 oportuit omni tempore esse creditum apud omnes, diversimode tamen | |
| 1866 secundum diversitatem temporum et personarum. Nam ante statum | |
| 1867 peccati homo habuit explicitam fidem de Christi incarnatione | |
| 1868 secundum quod ordinabatur ad consummationem gloriae, non autem | |
| 1869 secundum quod ordinabatur ad liberationem a peccato per passionem | |
| 1870 et resurrectionem, quia homo non fuit praescius peccati futuri. | |
| 1871 Videtur autem incarnationis Christi praescius fuisse per hoc quod | |
| 1872 dixit, <i>propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit | |
| 1873 uxori suae</i>, ut habetur Gen. II; et hoc apostolus, ad Ephes. V, | |
| 1874 dicit <i>sacramentum magnum esse in Christo et Ecclesia</i>; quod | |
| 1875 quidem sacramentum non est credibile primum hominem ignorasse. Post | |
| 1876 peccatum autem fuit explicite creditum mysterium Christi non solum | |
| 1877 quantum ad incarnationem, sed etiam quantum ad passionem et | |
| 1878 resurrectionem, quibus humanum genus a peccato et morte liberatur. | |
| 1879 Aliter enim non praefigurassent Christi passionem quibusdam | |
| 1880 sacrificiis et ante legem et sub lege. Quorum quidem sacrificiorum | |
| 1881 significatum explicite maiores cognoscebant, minores autem sub | |
| 1882 velamine illorum sacrificiorum, credentes ea divinitus esse | |
| 1883 disposita de Christo venturo, quodammodo habebant velatam | |
| 1884 cognitionem. Et sicut supra dictum est, ea quae ad mysteria Christi | |
| 1885 pertinent tanto distinctius cognoverunt quanto Christo | |
| 1886 propinquiores fuerunt. Post tempus autem gratiae revelatae tam | |
| 1887 maiores quam minores tenentur habere fidem explicitam de mysteriis | |
| 1888 Christi; praecipue quantum ad ea quae communiter in Ecclesia | |
| 1889 sollemnizantur et publice proponuntur, sicut sunt articuli | |
| 1890 incarnationis, de quibus supra dictum est. Alias autem subtiles | |
| 1891 considerationes circa incarnationis articulos tenentur aliqui magis | |
| 1892 vel minus explicite credere secundum quod convenit statui et | |
| 53 | 1893 officio uniuscuiusque.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 ad 1"><a name="38894"><span class="ref">[38894] IIª-IIae q. 2 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1894 ergo dicendum quod <i>Angelos non omnino latuit mysterium regni |
| 1895 Dei</i>, sicut Augustinus dicit, V super Gen. ad Litt. Quasdam | |
| 1896 tamen rationes huius mysterii perfectius cognoverunt Christo | |
| 53 | 1897 revelante.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 ad 2"><a name="38895"><span class="ref">[38895] IIª-IIae q. 2 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1898 dicendum quod Ioannes Baptista non quaesivit de adventu Christi in |
| 1899 carnem quasi hoc ignoraret, cum ipse hoc expresse confessus fuerit, | |
| 1900 dicens, <i>ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est filius | |
| 1901 Dei</i>, ut habetur Ioan. I. Unde non dixit, tu es qui venisti? | |
| 1902 Sed, <i>tu es qui venturus es?</i> Quaerens de futuro, non de | |
| 1903 praeterito. Similiter non est credendum quod ignoraverit eum ad | |
| 1904 passionem venturum, ipse enim dixerat, <i>ecce agnus Dei, qui | |
| 1905 tollit peccata mundi</i>, praenuntians eius immolationem futuram; | |
| 1906 et cum hoc prophetae alii ante praedixerint, sicut praecipue patet | |
| 1907 in Isaiae LIII. Potest igitur dici, sicut Gregorius dicit, quod | |
| 1908 inquisivit ignorans an ad Infernum esset in propria persona | |
| 1909 descensurus. Sciebat autem quod virtus passionis eius extendenda | |
| 1910 erat usque ad eos qui in Limbo detinebantur, secundum illud Zach. | |
| 1911 IX, <i>tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos de | |
| 1912 lacu in quo non est aqua</i>. Nec hoc tenebatur explicite credere, | |
| 1913 antequam esset impletum, quod per seipsum deberet descendere. Vel | |
| 1914 potest dici, sicut Ambrosius dicit, super Luc., quod non quaesivit | |
| 1915 ex dubitatione seu ignorantia, sed magis ex pietate. Vel potest | |
| 1916 dici, sicut Chrysostomus dicit, quod non quaesivit quasi ipse | |
| 1917 ignoraret, sed ut per Christum satisfieret eius discipulis. Unde et | |
| 1918 Christus ad discipulorum instructionem respondit, signa operum | |
| 53 | 1919 ostendens.</p><p title="II-II q. 2 a. 7 ad 3"><a name="38896"><span class="ref">[38896] IIª-IIae q. 2 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1920 dicendum quod multis gentilium facta fuit revelatio de Christo, ut |
| 1921 patet per ea quae praedixerunt. Nam Iob XIX dicitur, <i>scio quod | |
| 1922 redemptor meus vivit</i>. Sibylla etiam praenuntiavit quaedam de | |
| 1923 Christo, ut Augustinus dicit. Invenitur etiam in historiis | |
| 1924 Romanorum quod tempore Constantini Augusti et Irenae matris eius | |
| 1925 inventum fuit quoddam sepulcrum in quo iacebat homo auream laminam | |
| 1926 habens in pectore in qua scriptum erat, <i>Christus nascetur ex | |
| 1927 virgine et credo in eum. O sol, sub Irenae et Constantini | |
| 1928 temporibus iterum me videbis</i>. Si qui tamen salvati fuerunt | |
| 1929 quibus revelatio non fuit facta, non fuerunt salvati absque fide | |
| 1930 mediatoris. Quia etsi non habuerunt fidem explicitam, habuerunt | |
| 1931 tamen fidem implicitam in divina providentia, credentes Deum esse | |
| 1932 liberatorem hominum secundum modos sibi placitos et secundum quod | |
| 1933 aliquibus veritatem cognoscentibus ipse revelasset, secundum illud | |
| 53 | 1934 Iob XXXV, <i>qui docet nos super iumenta terrae</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 2 a. 8 arg. 1"><a name="38897"><span class="ref">[38897] IIª-IIae q. 2 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1935 sic proceditur. Videtur quod credere Trinitatem explicite non |
| 1936 fuerit de necessitate salutis. Dicit enim apostolus, ad Heb. XI, | |
| 1937 <i>credere oportet accedentem ad Deum quia est, et quia | |
| 1938 inquirentibus se remunerator est</i>. Sed hoc potest credi absque | |
| 1939 fide Trinitatis. Ergo non oportebat explicite fidem de Trinitate | |
| 53 | 1940 habere.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 arg. 2"><a name="38898"><span class="ref">[38898] IIª-IIae q. 2 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1941 dominus dicit, Ioan. XVII, <i>pater, manifestavi nomen tuum |
| 1942 hominibus</i>, quod exponens Augustinus dicit, <i>non illud nomen | |
| 1943 tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris pater meus</i>. Et | |
| 1944 postea subdit etiam, <i>in hoc quod Deus fecit hunc mundum, notus | |
| 1945 in omnibus gentibus; in hoc quod non est cum diis falsis colendus, | |
| 1946 notus in Iudaea Deus; in hoc vero quod pater est huius Christi per | |
| 1947 quem tollit peccatum mundi, hoc nomen eius, prius occultum, nunc | |
| 1948 manifestavit eis</i>. Ergo ante Christi adventum non erat cognitum | |
| 1949 quod in deitate esset paternitas et filiatio. Non ergo Trinitas | |
| 53 | 1950 explicite credebatur.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 arg. 3"><a name="38899"><span class="ref">[38899] IIª-IIae q. 2 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1951 illud tenemur explicite credere in Deo quod est beatitudinis |
| 1952 obiectum. Sed obiectum beatitudinis est bonitas summa, quae potest | |
| 1953 intelligi in Deo etiam sine personarum distinctione. Ergo non fuit | |
| 53 | 1954 necessarium credere explicite Trinitatem.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 s. c."><a name="38900"><span class="ref">[38900] IIª-IIae q. 2 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1955 est quod in veteri testamento multipliciter expressa est Trinitas |
| 1956 personarum, sicut statim in principio Gen. dicitur, ad expressionem | |
| 1957 Trinitatis, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem | |
| 1958 nostram</i>. Ergo a principio de necessitate salutis fuit credere | |
| 53 | 1959 Trinitatem.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 co."><a name="38901"><span class="ref">[38901] IIª-IIae q. 2 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1960 dicendum quod mysterium Christi explicite credi non potest sine |
| 1961 fide Trinitatis, quia in mysterio Christi hoc continetur quod | |
| 1962 filius Dei carnem assumpserit, quod per gratiam spiritus sancti | |
| 1963 mundum renovaverit, et iterum quod de spiritu sancto conceptus | |
| 1964 fuerit. Et ideo eo modo quo mysterium Christi ante Christum fuit | |
| 1965 quidem explicite creditum a maioribus, implicite autem et quasi | |
| 1966 obumbrate a minoribus, ita etiam et mysterium Trinitatis. Et ideo | |
| 1967 etiam post tempus gratiae divulgatae tenentur omnes ad explicite | |
| 1968 credendum mysterium Trinitatis. Et omnes qui renascuntur in Christo | |
| 1969 hoc adipiscuntur per invocationem Trinitatis, secundum illud Matth. | |
| 1970 ult., <i>euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine | |
| 53 | 1971 patris et filii et spiritus sancti</i>.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 ad 1"><a name="38902"><span class="ref">[38902] IIª-IIae q. 2 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1972 ergo dicendum quod illa duo explicite credere de Deo omni tempore |
| 1973 et quoad omnes necessarium fuit. Non tamen est sufficiens omni | |
| 53 | 1974 tempore et quoad omnes.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 ad 2"><a name="38903"><span class="ref">[38903] IIª-IIae q. 2 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1975 dicendum quod ante Christi adventum fides Trinitatis erat occulta |
| 1976 in fide maiorum. Sed per Christum manifestata est mundo per | |
| 53 | 1977 apostolos.</p><p title="II-II q. 2 a. 8 ad 3"><a name="38904"><span class="ref">[38904] IIª-IIae q. 2 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1978 dicendum quod summa bonitas Dei secundum modum quo nunc |
| 1979 intelligitur per effectus, potest intelligi absque Trinitate | |
| 1980 personarum. Sed secundum quod intelligitur in seipso, prout videtur | |
| 1981 a beatis, non potest intelligi sine Trinitate personarum. Et iterum | |
| 53 | 1982 ipsa missio personarum divinarum perducit nos in beatitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 2 a. 9 arg. 1"><a name="38905"><span class="ref">[38905] IIª-IIae q. 2 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 1983 sic proceditur. Videtur quod credere non sit meritorium. Principium |
| 1984 enim merendi est caritas, ut supra dictum est. Sed fides est | |
| 1985 praeambula ad caritatem, sicut et natura. Ergo, sicut actus naturae | |
| 1986 non est meritorius (quia naturalibus non meremur), ita etiam nec | |
| 53 | 1987 actus fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 arg. 2"><a name="38906"><span class="ref">[38906] IIª-IIae q. 2 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1988 credere medium est inter opinari et scire vel considerare scita. |
| 1989 Sed consideratio scientiae non est meritoria; similiter autem nec | |
| 53 | 1990 opinio. Ergo etiam neque credere est meritorium.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 arg. 3"><a name="38907"><span class="ref">[38907] IIª-IIae q. 2 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1991 ille qui assentit alicui rei credendo aut habet causam sufficienter |
| 1992 inducentem ipsum ad credendum, aut non. Si habet sufficiens | |
| 1993 inductivum ad credendum, non videtur hoc ei esse meritorium, quia | |
| 1994 non est ei iam liberum credere et non credere. Si autem non habet | |
| 1995 sufficiens inductivum ad credendum, levitatis est credere, secundum | |
| 1996 illud Eccli. XIX, <i>qui cito credit levis est corde</i>, et sic | |
| 1997 non videtur esse meritorium. Ergo credere nullo modo est | |
| 53 | 1998 meritorium.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 s. c."><a name="38908"><span class="ref">[38908] IIª-IIae q. 2 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1999 est quod dicitur ad Heb. XI, quod <i>sancti per fidem adepti sunt |
| 2000 repromissiones</i>. Quod non esset nisi credendo mererentur. Ergo | |
| 53 | 2001 ipsum credere est meritorium.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 co."><a name="38909"><span class="ref">[38909] IIª-IIae q. 2 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2002 dicendum quod, sicut supra dictum est, actus nostri sunt meritorii |
| 2003 inquantum procedunt ex libero arbitrio moto a Deo per gratiam. Unde | |
| 2004 omnis actus humanus qui subiicitur libero arbitrio, si sit relatus | |
| 2005 in Deum, potest meritorius esse. Ipsum autem credere est actus | |
| 2006 intellectus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis a | |
| 2007 Deo motae per gratiam, et sic subiacet libero arbitrio in ordine ad | |
| 53 | 2008 Deum. Unde actus fidei potest esse meritorius.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 ad 1"><a name="38910"><span class="ref">[38910] IIª-IIae q. 2 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2009 ergo dicendum quod natura comparatur ad caritatem, quae est merendi |
| 2010 principium, sicut materia ad formam. Fides autem comparatur ad | |
| 2011 caritatem sicut dispositio praecedens ultimam formam. Manifestum | |
| 2012 est autem quod subiectum vel materia non potest agere in virtute | |
| 2013 formae, neque etiam dispositio praecedens, antequam forma adveniat. | |
| 2014 Sed postquam forma advenerit, tam subiectum quam dispositio | |
| 2015 praecedens agit in virtute formae, quae est principale agendi | |
| 2016 principium, sicut calor ignis agit in virtute formae substantialis. | |
| 2017 Sic ergo neque natura neque fides sine caritate possunt producere | |
| 2018 actum meritorium, sed caritate superveniente, actus fidei fit | |
| 2019 meritorius per caritatem, sicut et actus naturae et naturalis | |
| 53 | 2020 liberi arbitrii.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 ad 2"><a name="38911"><span class="ref">[38911] IIª-IIae q. 2 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2021 dicendum quod in scientia duo possunt considerari, scilicet ipse |
| 2022 assensus scientis ad rem scitam, et consideratio rei scitae. | |
| 2023 Assensus autem scientiae non subiicitur libero arbitrio, quia | |
| 2024 sciens cogitur ad assentiendum per efficaciam demonstrationis. Et | |
| 2025 ideo assensus scientiae non est meritorius. Sed consideratio | |
| 2026 actualis rei scitae subiacet libero arbitrio, est enim in potestate | |
| 2027 hominis considerare vel non considerare. Et ideo consideratio | |
| 2028 scientiae potest esse meritoria, si referatur ad finem caritatis, | |
| 2029 idest ad honorem Dei vel utilitatem proximi. Sed in fide utrumque | |
| 2030 subiacet libero arbitrio. Et ideo quantum ad utrumque actus fidei | |
| 2031 potest esse meritorius. Sed opinio non habet firmum assensum, est | |
| 2032 enim quoddam debile et infirmum, secundum philosophum, in I Poster. | |
| 2033 Unde non videtur procedere ex perfecta voluntate. Et sic ex parte | |
| 2034 assensus non multum videtur habere rationem meriti. Sed ex parte | |
| 53 | 2035 considerationis actualis potest meritoria esse.</p><p title="II-II q. 2 a. 9 ad 3"><a name="38912"><span class="ref">[38912] IIª-IIae q. 2 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2036 dicendum quod ille qui credit habet sufficiens inductivum ad |
| 2037 credendum, inducitur enim auctoritate divinae doctrinae miraculis | |
| 2038 confirmatae, et, quod plus est, interiori instinctu Dei invitantis. | |
| 2039 Unde non leviter credit. Tamen non habet sufficiens inductivum ad | |
| 53 | 2040 sciendum. Et ideo non tollitur ratio meriti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 2 a. 10 arg. 1"><a name="38913"><span class="ref">[38913] IIª-IIae q. 2 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum |
| 28 | 2041 sic proceditur. Videtur quod ratio inducta ad ea quae sunt fidei |
| 2042 diminuat meritum fidei. Dicit enim Gregorius, in quadam homilia, | |
| 2043 quod <i>fides non habet meritum cui humana ratio praebet | |
| 2044 experimentum</i>. Si ergo ratio humana sufficienter experimentum | |
| 2045 praebens totaliter excludit meritum fidei, videtur quod | |
| 2046 qualiscumque ratio humana inducta ad ea quae sunt fidei diminuat | |
| 53 | 2047 meritum fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 arg. 2"><a name="38914"><span class="ref">[38914] IIª-IIae q. 2 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2048 quidquid diminuit rationem virtutis diminuit rationem meriti, quia |
| 2049 felicitas virtutis est praemium ut etiam philosophus dicit, in I | |
| 2050 Ethic. Sed ratio humana videtur diminuere rationem virtutis ipsius | |
| 2051 fidei, quia de ratione fidei est quod sit non apparentium, ut supra | |
| 2052 dictum est; quanto autem plures rationes inducuntur ad aliquid, | |
| 2053 tanto minus est non apparens. Ergo ratio humana inducta ad ea quae | |
| 53 | 2054 sunt fidei meritum fidei diminuit.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 arg. 3"><a name="38915"><span class="ref">[38915] IIª-IIae q. 2 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2055 contrariorum contrariae sunt causae. Sed id quod inducitur in |
| 2056 contrarium fidei auget meritum fidei, sive sit persecutio cogentis | |
| 2057 ad recedendum a fide, sive etiam sit ratio aliqua hoc persuadens. | |
| 53 | 2058 Ergo ratio coadiuvans fidem diminuit meritum fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 s. c."><a name="38916"><span class="ref">[38916] IIª-IIae q. 2 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2059 est quod I Petri III dicitur, <i>parati semper ad satisfactionem |
| 2060 omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est fide et spe</i>. | |
| 2061 Non autem ad hoc induceret apostolus si per hoc meritum fidei | |
| 53 | 2062 diminueretur. Non ergo ratio diminuit meritum fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 co."><a name="38917"><span class="ref">[38917] IIª-IIae q. 2 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2063 dicendum quod, sicut dictum est, actus fidei potest esse meritorius |
| 2064 inquantum subiacet voluntati non solum quantum ad usum, sed etiam | |
| 2065 quantum ad assensum. Ratio autem humana inducta ad ea quae sunt | |
| 2066 fidei dupliciter potest se habere ad voluntatem credentis. Uno | |
| 2067 quidem modo, sicut praecedens, puta cum quis aut non haberet | |
| 2068 voluntatem, aut non haberet promptam voluntatem ad credendum, nisi | |
| 2069 ratio humana induceretur. Et sic ratio humana inducta diminuit | |
| 2070 meritum fidei, sicut etiam supra dictum est quod passio praecedens | |
| 2071 electionem in virtutibus moralibus diminuit laudem virtuosi actus. | |
| 2072 Sicut enim homo actus virtutum moralium debet exercere propter | |
| 2073 iudicium rationis, non propter passionem; ita credere debet homo ea | |
| 2074 quae sunt fidei non propter rationem humanam, sed propter | |
| 2075 auctoritatem divinam. Alio modo ratio humana potest se habere ad | |
| 2076 voluntatem credentis consequenter. Cum enim homo habet promptam | |
| 2077 voluntatem ad credendum, diligit veritatem creditam, et super ea | |
| 2078 excogitat et amplectitur si quas rationes ad hoc invenire potest. | |
| 2079 Et quantum ad hoc ratio humana non excludit meritum fidei, sed est | |
| 2080 signum maioris meriti, sicut etiam passio consequens in virtutibus | |
| 2081 moralibus est signum promptioris voluntatis, ut supra dictum est. | |
| 2082 Et hoc significatur Ioan. IV, ubi Samaritani ad mulierem, per quam | |
| 2083 ratio humana figuratur, dixerunt, <i>iam non propter tuam loquelam | |
| 53 | 2084 credimus</i>.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 ad 1"><a name="38918"><span class="ref">[38918] IIª-IIae q. 2 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2085 ergo dicendum quod Gregorius loquitur in casu illo quando homo non |
| 2086 habet voluntatem credendi nisi propter rationem inductam. Quando | |
| 2087 autem homo habet voluntatem credendi ea quae sunt fidei ex sola | |
| 2088 auctoritate divina, etiam si habeat rationem demonstrativam ad | |
| 2089 aliquid eorum, puta ad hoc quod est Deum esse, non propter hoc | |
| 53 | 2090 tollitur vel minuitur meritum fidei.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 ad 2"><a name="38919"><span class="ref">[38919] IIª-IIae q. 2 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2091 dicendum quod rationes quae inducuntur ad auctoritatem fidei non |
| 2092 sunt demonstrationes quae in visionem intelligibilem intellectum | |
| 2093 humanum reducere possunt. Et ideo non desinunt esse non apparentia. | |
| 2094 Sed removent impedimenta fidei, ostendendo non esse impossibile | |
| 2095 quod in fide proponitur. Unde per tales rationes non diminuitur | |
| 2096 meritum fidei nec ratio fidei. Sed rationes demonstrativae inductae | |
| 2097 ad ea quae sunt fidei, praeambula tamen ad articulos, etsi | |
| 2098 diminuant rationem fidei, quia faciunt esse apparens id quod | |
| 2099 proponitur; non tamen diminuunt rationem caritatis, per quam | |
| 2100 voluntas est prompta ad ea credendum etiam si non apparerent. Et | |
| 53 | 2101 ideo non diminuitur ratio meriti.</p><p title="II-II q. 2 a. 10 ad 3"><a name="38920"><span class="ref">[38920] IIª-IIae q. 2 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2102 dicendum quod ea quae repugnant fidei, sive in consideratione |
| 2103 hominis sive in exteriori persecutione, intantum augent meritum | |
| 2104 fidei inquantum ostenditur voluntas magis prompta et firma in fide. | |
| 2105 Et ideo martyres maius fidei meritum habuerunt non recedentes a | |
| 2106 fide propter persecutiones; et etiam sapientes maius meritum fidei | |
| 2107 habent non recedentes a fide propter rationes philosophorum vel | |
| 2108 haereticorum contra fidem inductas. Sed ea quae conveniunt fidei | |
| 2109 non semper diminuunt promptitudinem voluntatis ad credendum. Et | |
| 53 | 2110 ideo non semper diminuunt meritum fidei.</p></div></div><div class="q" id="q3"><h2>Quaestio 3</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 3 pr."><a name="38921"><span class="ref">[38921] |
| 2111 IIª-IIae q. 3 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2112 exteriori fidei actu, qui est confessio. Et circa hoc quaeruntur |
| 2113 duo. Primo, utrum confessio sit actus fidei. Secundo, utrum | |
| 53 | 2114 confessio sit necessaria ad salutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="38922"><span class="ref">[38922] IIª-IIae q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2115 sic proceditur. Videtur quod confessio non sit actus fidei. Non |
| 2116 enim idem actus pertinet ad diversas virtutes. Sed confessio | |
| 2117 pertinet ad poenitentiam, cuius ponitur pars. Ergo non est actus | |
| 53 | 2118 fidei.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="38923"><span class="ref">[38923] IIª-IIae q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2119 ab hoc quod homo confiteatur fidem retrahitur interdum per timorem, |
| 2120 vel etiam propter aliquam confusionem, unde et apostolus, ad Ephes. | |
| 2121 ult., petit orari pro se ut detur sibi <i>cum fiducia notum facere | |
| 2122 mysterium Evangelii</i>. Sed non recedere a bono propter | |
| 2123 confusionem vel timorem pertinet ad fortitudinem, quae moderatur | |
| 2124 audacias et timores. Ergo videtur quod confessio non sit actus | |
| 53 | 2125 fidei, sed magis fortitudinis vel constantiae.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="38924"><span class="ref">[38924] IIª-IIae q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2126 sicut per fidei fervorem inducitur aliquis ad confitendum fidem |
| 2127 exterius, ita etiam inducitur ad alia exteriora bona opera | |
| 2128 facienda, dicitur enim Gal. V quod <i>fides per dilectionem | |
| 2129 operatur</i>. Sed alia exteriora opera non ponuntur actus fidei. | |
| 53 | 2130 Ergo etiam neque confessio.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 s. c."><a name="38925"><span class="ref">[38925] IIª-IIae q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2131 est quod, II ad Thess. I, super illud, <i>et opus fidei in |
| 2132 virtute</i>, dicit Glossa, <i>idest confessionem, quae proprie est | |
| 53 | 2133 opus fidei</i>.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 co."><a name="38926"><span class="ref">[38926] IIª-IIae q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2134 dicendum quod actus exteriores illius virtutis proprie sunt actus |
| 2135 ad cuius fines secundum suas species referuntur, sicut ieiunare | |
| 2136 secundum suam speciem refertur ad finem abstinentiae, quae est | |
| 2137 compescere carnem, et ideo est actus abstinentiae. Confessio autem | |
| 2138 eorum quae sunt fidei secundum suam speciem ordinatur sicut ad | |
| 2139 finem ad id quod est fidei, secundum illud II ad Cor. IV, | |
| 2140 <i>habentes eundem spiritum fidei credimus, propter quod et | |
| 2141 loquimur</i>, exterior enim locutio ordinatur ad significandum id | |
| 2142 quod in corde concipitur. Unde sicut conceptus interior eorum quae | |
| 2143 sunt fidei est proprie fidei actus, ita etiam et exterior | |
| 53 | 2144 confessio.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 ad 1"><a name="38927"><span class="ref">[38927] IIª-IIae q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2145 ergo dicendum quod triplex est confessio quae in Scripturis |
| 2146 laudatur. Una est confessio eorum quae sunt fidei. Et ista est | |
| 2147 proprius actus fidei, utpote relata ad fidei finem, sicut dictum | |
| 2148 est. Alia est confessio gratiarum actionis sive laudis. Et ista est | |
| 2149 actus latriae, ordinatur enim ad honorem Deo exterius exhibendum, | |
| 2150 quod est finis latriae. Tertia est confessio peccatorum. Et haec | |
| 2151 ordinatur ad deletionem peccati, quae est finis poenitentiae. Unde | |
| 53 | 2152 pertinet ad poenitentiam.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 ad 2"><a name="38928"><span class="ref">[38928] IIª-IIae q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2153 dicendum quod removens prohibens non est causa per se, sed per |
| 2154 accidens, ut patet per philosophum, in VIII Phys. Unde fortitudo, | |
| 2155 quae removet impedimentum confessionis fidei, scilicet timorem vel | |
| 2156 erubescentiam, non est proprie et per se causa confessionis, sed | |
| 53 | 2157 quasi per accidens.</p><p title="II-II q. 3 a. 1 ad 3"><a name="38929"><span class="ref">[38929] IIª-IIae q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2158 dicendum quod fides interior, mediante dilectione, causat omnes |
| 2159 exteriores actus virtutum mediantibus aliis virtutibus, imperando, | |
| 2160 non eliciendo. Sed confessionem producit tanquam proprium actum, | |
| 53 | 2161 nulla alia virtute mediante.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="38930"><span class="ref">[38930] IIª-IIae q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2162 sic proceditur. Videtur quod confessio fidei non sit necessaria ad |
| 2163 salutem. Illud enim videtur ad salutem sufficere per quod homo | |
| 2164 attingit finem virtutis. Sed finis proprius fidei est coniunctio | |
| 2165 humanae mentis ad veritatem divinam, quod potest etiam esse sine | |
| 2166 exteriori confessione. Ergo confessio fidei non est necessaria ad | |
| 53 | 2167 salutem.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="38931"><span class="ref">[38931] IIª-IIae q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2168 per exteriorem confessionem fidei homo fidem suam alii homini |
| 2169 patefacit. Sed hoc non est necessarium nisi illis qui habent alios | |
| 2170 in fide instruere. Ergo videtur quod minores non teneantur ad fidei | |
| 53 | 2171 confessionem.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="38932"><span class="ref">[38932] IIª-IIae q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2172 illud quod potest vergere in scandalum et turbationem aliorum non |
| 2173 est necessarium ad salutem, dicit enim apostolus, I ad Cor. X, | |
| 2174 <i>sine offensione estote Iudaeis et gentibus et Ecclesiae Dei</i>. | |
| 2175 Sed per confessionem fidei quandoque ad perturbationem infideles | |
| 2176 provocantur. Ergo confessio fidei non est necessaria ad | |
| 53 | 2177 salutem.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 s. c."><a name="38933"><span class="ref">[38933] IIª-IIae q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2178 est quod apostolus dicit, ad Rom. X, <i>corde creditur ad |
| 53 | 2179 iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem</i>.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 co."><a name="38934"><span class="ref">[38934] IIª-IIae q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2180 dicendum quod ea quae sunt necessaria ad salutem cadunt sub |
| 2181 praeceptis divinae legis. Confessio autem fidei, cum sit quoddam | |
| 2182 affirmativum, non potest cadere nisi sub praecepto affirmativo. | |
| 2183 Unde eo modo est de necessariis ad salutem quo modo potest cadere | |
| 2184 sub praecepto affirmativo divinae legis. Praecepta autem | |
| 2185 affirmativa, ut supra dictum est, non obligant ad semper, etsi | |
| 2186 semper obligent, obligant autem pro loco et tempore et secundum | |
| 2187 alias circumstantias debitas secundum quas oportet actum humanum | |
| 2188 limitari ad hoc quod sit actus virtutis. Sic igitur confiteri fidem | |
| 2189 non semper neque in quolibet loco est de necessitate salutis, sed | |
| 2190 aliquo loco et tempore, quando scilicet per omissionem huius | |
| 2191 confessionis subtraheretur honor debitus Deo, vel etiam utilitas | |
| 2192 proximis impendenda; puta si aliquis interrogatus de fide taceret, | |
| 2193 et ex hoc crederetur vel quod non haberet fidem vel quod fides non | |
| 2194 esset vera, vel alii per eius taciturnitatem averterentur a fide. | |
| 2195 In huiusmodi enim casibus confessio fidei est de necessitate | |
| 53 | 2196 salutis.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 ad 1"><a name="38935"><span class="ref">[38935] IIª-IIae q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2197 ergo dicendum quod finis fidei, sicut et aliarum virtutum, referri |
| 2198 debet ad finem caritatis, qui est amor Dei et proximi. Et ideo | |
| 2199 quando honor Dei vel utilitas proximi hoc exposcit, non debet esse | |
| 2200 contentus homo ut per fidem suam ipse veritati divinae coniungatur; | |
| 53 | 2201 sed debet fidem exterius confiteri.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 ad 2"><a name="38936"><span class="ref">[38936] IIª-IIae q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2202 dicendum quod in casu necessitatis, ubi fides periclitatur, |
| 2203 quilibet tenetur fidem suam aliis propalare, vel ad instructionem | |
| 2204 aliorum fidelium sive confirmationem, vel ad reprimendum infidelium | |
| 2205 insultationem. Sed aliis temporibus instruere homines de fide non | |
| 53 | 2206 pertinet ad omnes fideles.</p><p title="II-II q. 3 a. 2 ad 3"><a name="38937"><span class="ref">[38937] IIª-IIae q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2207 dicendum quod, si turbatio infidelium oriatur de confessione fidei |
| 2208 manifesta absque aliqua utilitate fidei vel fidelium, non est | |
| 2209 laudabile in tali casu fidem publice confiteri, unde dominus dicit, | |
| 2210 Matth. VII, <i>nolite sanctum dare canibus, neque margaritas | |
| 2211 vestras spargere ante porcos, ne conversi dirumpant vos</i>. Sed si | |
| 2212 utilitas aliqua fidei speretur aut necessitas adsit, contempta | |
| 2213 turbatione infidelium, debet homo fidem publice confiteri. Unde | |
| 2214 Matth. XV dicitur quod, cum discipuli dixissent domino quod | |
| 2215 Pharisaei, audito eius verbo, scandalizati sunt, dominus respondit, | |
| 2216 sinite illos, scilicet turbari, <i>caeci sunt et duces | |
| 53 | 2217 caecorum</i>.</p></div></div><div class="q" id="q4"><h2>Quaestio 4</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 4 pr."><a name="38938"><span class="ref">[38938] |
| 2218 IIª-IIae q. 4 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsa | |
| 28 | 2219 fidei virtute. Et primo quidem, de ipsa fide; secundo, de |
| 2220 habentibus fidem; tertio, de causa fidei; quarto, de effectibus | |
| 2221 eius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, quid sit fides. Secundo, | |
| 2222 in qua vi animae sit sicut in subiecto. Tertio, utrum forma eius | |
| 2223 sit caritas. Quarto, utrum eadem numero sit fides formata et | |
| 2224 informis. Quinto, utrum fides sit virtus. Sexto, utrum sit una | |
| 2225 virtus. Septimo, de ordine eius ad alias virtutes. Octavo, de | |
| 2226 comparatione certitudinis eius ad certitudinem virtutum | |
| 53 | 2227 intellectualium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="38939"><span class="ref">[38939] IIª-IIae q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2228 sic proceditur. Videtur quod sit incompetens fidei definitio quam |
| 2229 apostolus ponit, ad Heb. XI, dicens, <i>est autem fides substantia | |
| 2230 sperandarum rerum, argumentum non apparentium</i>. Nulla enim | |
| 2231 qualitas est substantia. Sed fides est qualitas, cum sit virtus | |
| 53 | 2232 theologica, ut supra dictum est. Ergo non est substantia.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="38940"><span class="ref">[38940] IIª-IIae q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2233 diversarum virtutum diversa sunt obiecta. Sed res speranda est |
| 2234 obiectum spei. Non ergo debet poni in definitione fidei tanquam | |
| 53 | 2235 eius obiectum.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="38941"><span class="ref">[38941] IIª-IIae q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2236 fides magis perficitur per caritatem quam per spem, quia caritas |
| 2237 est forma fidei, ut infra dicetur. Magis ergo poni debuit in | |
| 53 | 2238 definitione fidei res diligenda quam res speranda.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 4"><a name="38942"><span class="ref">[38942] IIª-IIae q. 4 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2239 idem non debet poni in diversis generibus. Sed substantia et |
| 2240 argumentum sunt diversa genera non subalternatim posita. Ergo | |
| 53 | 2241 inconvenienter fides dicitur esse substantia et argumentum.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 5"><a name="38943"><span class="ref">[38943] IIª-IIae q. 4 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2242 per argumentum veritas manifestatur eius ad quod inducitur |
| 2243 argumentum. Sed illud dicitur esse apparens cuius veritas est | |
| 2244 manifestata. Ergo videtur implicari oppositio in hoc quod dicitur | |
| 2245 argumentum non apparentium. Inconvenienter ergo describitur | |
| 53 | 2246 fides.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 s. c."><a name="38944"><span class="ref">[38944] IIª-IIae q. 4 a. 1 s. c.</span></a> In |
| 2247 contrarium sufficit auctoritas apostoli.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 co."><a name="38945"><span class="ref">[38945] IIª-IIae q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2248 dicendum quod, licet quidam dicant praedicta apostoli verba non |
| 2249 esse fidei definitionem, tamen, si quis recte consideret, omnia ex | |
| 2250 quibus fides potest definiri in praedicta descriptione tanguntur, | |
| 2251 licet verba non ordinentur sub forma definitionis, sicut etiam apud | |
| 2252 philosophos praetermissa syllogistica forma syllogismorum principia | |
| 2253 tanguntur. Ad cuius evidentiam considerandum est quod, cum habitus | |
| 2254 cognoscantur per actus et actus per obiecta, fides, cum sit habitus | |
| 2255 quidam, debet definiri per proprium actum in comparatione ad | |
| 2256 proprium obiectum. Actus autem fidei est credere, qui, sicut supra | |
| 2257 dictum est, actus est intellectus determinati ad unum ex imperio | |
| 2258 voluntatis. Sic ergo actus fidei habet ordinem et ad obiectum | |
| 2259 voluntatis, quod est bonum et finis; et ad obiectum intellectus, | |
| 2260 quod est verum. Et quia fides, cum sit virtus theologica, sicut | |
| 2261 supra dictum est, habet idem pro obiecto et fine, necesse est quod | |
| 2262 obiectum fidei et finis proportionaliter sibi correspondeant. | |
| 2263 Dictum est autem supra quod veritas prima est obiectum fidei | |
| 2264 secundum quod ipsa est non visa et ea quibus propter ipsam | |
| 2265 inhaeretur. Et secundum hoc oportet quod ipsa veritas prima se | |
| 2266 habeat ad actum fidei per modum finis secundum rationem rei non | |
| 2267 visae. Quod pertinet ad rationem rei speratae, secundum illud | |
| 2268 apostoli, ad Rom. VIII, <i>quod non videmus speramus</i>, veritatem | |
| 2269 enim videre est ipsam habere; non autem sperat aliquis id quod iam | |
| 2270 habet, sed spes est de hoc quod non habetur, ut supra dictum est. | |
| 2271 Sic igitur habitudo actus fidei ad finem, qui est obiectum | |
| 2272 voluntatis, significatur in hoc quod dicitur, <i>fides est | |
| 2273 substantia rerum sperandarum</i>. Substantia enim solet dici prima | |
| 2274 inchoatio cuiuscumque rei, et maxime quando tota res sequens | |
| 2275 continetur virtute in primo principio, puta si dicamus quod prima | |
| 2276 principia indemonstrabilia sunt substantia scientiae, quia scilicet | |
| 2277 primum quod in nobis est de scientia sunt huiusmodi principia, et | |
| 2278 in eis virtute continetur tota scientia. Per hunc ergo modum | |
| 2279 dicitur fides esse substantia rerum sperandarum, quia scilicet | |
| 2280 prima inchoatio rerum sperandarum in nobis est per assensum fidei, | |
| 2281 quae virtute continet omnes res sperandas. In hoc enim speramus | |
| 2282 beatificari quod videbimus aperta visione veritatem cui per fidem | |
| 2283 adhaeremus, ut patet per ea quae supra de felicitate dicta sunt. | |
| 2284 Habitudo autem actus fidei ad obiectum intellectus, secundum quod | |
| 2285 est obiectum fidei, designatur in hoc quod dicitur, argumentum non | |
| 2286 apparentium. Et sumitur argumentum pro argumenti effectu, per | |
| 2287 argumentum enim intellectus inducitur ad adhaerendum alicui vero; | |
| 2288 unde ipsa firma adhaesio intellectus ad veritatem fidei non | |
| 2289 apparentem vocatur hic argumentum. Unde alia littera habet | |
| 2290 convictio, quia scilicet per auctoritatem divinam intellectus | |
| 2291 credentis convincitur ad assentiendum his quae non videt. Si quis | |
| 2292 ergo in formam definitionis huiusmodi verba reducere velit, potest | |
| 2293 dicere quod fides est habitus mentis, qua inchoatur vita aeterna in | |
| 2294 nobis, faciens intellectum assentire non apparentibus. Per hoc | |
| 2295 autem fides ab omnibus aliis distinguitur quae ad intellectum | |
| 2296 pertinent. Per hoc enim quod dicitur argumentum, distinguitur fides | |
| 2297 ab opinione, suspicione et dubitatione, per quae non est prima | |
| 2298 adhaesio intellectus firma ad aliquid. Per hoc autem quod dicitur | |
| 2299 non apparentium, distinguitur fides a scientia et intellectu, per | |
| 2300 quae aliquid fit apparens. Per hoc autem quod dicitur substantia | |
| 2301 sperandarum rerum, distinguitur virtus fidei a fide communiter | |
| 2302 sumpta, quae non ordinatur ad beatitudinem speratam. Omnes autem | |
| 2303 aliae definitiones quaecumque de fide dantur, explicationes sunt | |
| 2304 huius quam apostolus ponit. Quod enim dicit Augustinus, <i>fides | |
| 2305 est virtus qua creduntur quae non videntur</i>; et quod dicit | |
| 2306 Damascenus, quod <i>fides est non inquisitus consensus</i>; et quod | |
| 2307 alii dicunt, quod <i>fides est certitudo quaedam animi de | |
| 2308 absentibus supra opinionem et infra scientiam</i>; idem est ei quod | |
| 2309 apostolus dicit, argumentum non apparentium. Quod vero Dionysius | |
| 2310 dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>fides est manens credentium | |
| 2311 fundamentum, collocans eos in veritate et in ipsis veritatem</i>, | |
| 53 | 2312 idem est ei quod dicitur, substantia sperandarum rerum.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 ad 1"><a name="38946"><span class="ref">[38946] IIª-IIae q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2313 ergo dicendum quod substantia non sumitur hic secundum quod est |
| 2314 genus generalissimum contra alia genera divisum, sed secundum quod | |
| 2315 in quolibet genere invenitur quaedam similitudo substantiae, prout | |
| 2316 scilicet primum in quolibet genere, continens in se alia virtute, | |
| 53 | 2317 dicitur esse substantia illorum.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 ad 2"><a name="38947"><span class="ref">[38947] IIª-IIae q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2318 dicendum quod, cum fides pertineat ad intellectum secundum quod |
| 2319 imperatur a voluntate, oportet quod ordinetur, sicut ad finem, ad | |
| 2320 obiecta illarum virtutum quibus perficitur voluntas. Inter quas est | |
| 2321 spes, ut infra patebit. Et ideo in definitione fidei ponitur | |
| 53 | 2322 obiectum spei.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 ad 3"><a name="38948"><span class="ref">[38948] IIª-IIae q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2323 dicendum quod dilectio potest esse et visorum et non visorum, et |
| 2324 praesentium et absentium. Et ideo res diligenda non ita proprie | |
| 2325 adaptatur fidei sicut res speranda, cum spes sit semper absentium | |
| 53 | 2326 et non visorum.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 ad 4"><a name="38949"><span class="ref">[38949] IIª-IIae q. 4 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2327 dicendum quod substantia et argumentum, secundum quod in |
| 2328 definitione fidei ponuntur, non important diversa genera fidei | |
| 2329 neque diversos actus, sed diversas habitudines unius actus ad | |
| 53 | 2330 diversa obiecta, ut ex dictis patet.</p><p title="II-II q. 4 a. 1 ad 5"><a name="38950"><span class="ref">[38950] IIª-IIae q. 4 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2331 dicendum quod argumentum quod sumitur ex propriis principiis rei |
| 2332 facit rem esse apparentem. Sed argumentum quod sumitur ex | |
| 2333 auctoritate divina non facit rem in se esse apparentem. Et tale | |
| 53 | 2334 argumentum ponitur in definitione fidei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="38951"><span class="ref">[38951] IIª-IIae q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2335 sic proceditur. Videtur quod fides non sit in intellectu sicut in |
| 2336 subiecto. Dicit enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod | |
| 2337 <i>fides in credentium voluntate consistit</i>. Sed voluntas est | |
| 2338 alia potentia ab intellectu. Ergo fides non est in intellectu sicut | |
| 53 | 2339 in subiecto.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="38952"><span class="ref">[38952] IIª-IIae q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2340 assensus fidei ad aliquid credendum provenit ex voluntate Deo |
| 2341 obediente. Tota ergo laus fidei ex obedientia esse videtur. Sed | |
| 2342 obedientia est in voluntate. Ergo et fides. Non ergo est in | |
| 53 | 2343 intellectu.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="38953"><span class="ref">[38953] IIª-IIae q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2344 intellectus est vel speculativus vel practicus. Sed fides non est |
| 2345 in intellectu speculativo, qui, cum nihil dicat de imitabili et | |
| 2346 fugiendo, ut dicitur in III de anima, non est principium | |
| 2347 operationis, fides autem est quae per dilectionem operatur, ut | |
| 2348 dicitur ad Gal. V. Similiter etiam nec in intellectu practico, | |
| 2349 cuius obiectum est verum contingens factibile vel agibile, obiectum | |
| 2350 enim fidei est verum aeternum, ut ex supradictis patet. Non ergo | |
| 53 | 2351 fides est in intellectu sicut in subiecto.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 s. c."><a name="38954"><span class="ref">[38954] IIª-IIae q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2352 est quod fidei succedit visio patriae, secundum illud I ad Cor. |
| 2353 XIII, <i>videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie | |
| 53 | 2354 ad faciem</i>. Sed visio est in intellectu. Ergo et fides.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 co."><a name="38955"><span class="ref">[38955] IIª-IIae q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2355 dicendum quod, cum fides sit quaedam virtus, oportet quod actus |
| 2356 eius sit perfectus. Ad perfectionem autem actus qui ex duobus | |
| 2357 activis principiis procedit requiritur quod utrumque activorum | |
| 2358 principiorum sit perfectum, non enim potest bene secari nisi et | |
| 2359 secans habeat artem et serra sit bene disposita ad secandum. | |
| 2360 Dispositio autem ad bene agendum in illis potentiis animae quae se | |
| 2361 habent ad opposita est habitus, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 2362 oportet quod actus procedens ex duabus talibus potentiis sit | |
| 2363 perfectus habitu aliquo praeexistente in utraque potentiarum. | |
| 2364 Dictum est autem supra quod credere est actus intellectus secundum | |
| 2365 quod movetur a voluntate ad assentiendum, procedit enim huiusmodi | |
| 2366 actus et a voluntate et ab intellectu. Quorum uterque natus est per | |
| 2367 habitum perfici, secundum praedicta. Et ideo oportet quod tam in | |
| 2368 voluntate sit aliquis habitus quam in intellectu, si debeat actus | |
| 2369 fidei esse perfectus, sicut etiam ad hoc quod actus concupiscibilis | |
| 2370 sit perfectus, oportet quod sit habitus prudentiae in ratione et | |
| 2371 habitus temperantiae in concupiscibili. Credere autem est immediate | |
| 2372 actus intellectus, quia obiectum huius actus est verum, quod | |
| 2373 proprie pertinet ad intellectum. Et ideo necesse est quod fides, | |
| 2374 quae est proprium principium huius actus, sit in intellectu sicut | |
| 53 | 2375 in subiecto.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 ad 1"><a name="38956"><span class="ref">[38956] IIª-IIae q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2376 ergo dicendum quod Augustinus fidem accipit pro actu fidei, qui |
| 2377 dicitur consistere in credentium voluntate inquantum ex imperio | |
| 53 | 2378 voluntatis intellectus credibilibus assentit.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 ad 2"><a name="38957"><span class="ref">[38957] IIª-IIae q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2379 dicendum quod non solum oportet voluntatem esse promptam ad |
| 2380 obediendum, sed etiam intellectum esse bene dispositum ad sequendum | |
| 2381 imperium voluntatis, sicut oportet concupiscibilem esse bene | |
| 2382 dispositam ad sequendum imperium rationis. Et ideo non solum | |
| 2383 oportet esse habitum virtutis in voluntate imperante, sed etiam in | |
| 53 | 2384 intellectu assentiente.</p><p title="II-II q. 4 a. 2 ad 3"><a name="38958"><span class="ref">[38958] IIª-IIae q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2385 dicendum quod fides est in intellectu speculativo sicut in |
| 2386 subiecto, ut manifeste patet ex fidei obiecto. Sed quia veritas | |
| 2387 prima, quae est fidei obiectum, est finis omnium desideriorum et | |
| 2388 actionum nostrarum, ut patet per Augustinum, in I de Trin.; inde | |
| 2389 est quod per dilectionem operatur. Sicut etiam intellectus | |
| 2390 speculativus extensione fit practicus, ut dicitur in III de | |
| 53 | 2391 anima.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="38959"><span class="ref">[38959] IIª-IIae q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2392 sic proceditur. Videtur quod caritas non sit forma fidei. |
| 2393 Unumquodque enim sortitur speciem per suam formam. Eorum ergo quae | |
| 2394 ex opposito dividuntur sicut diversae species unius generis, unum | |
| 2395 non potest esse forma alterius. Sed fides et caritas dividuntur ex | |
| 2396 opposito, I ad Cor. XIII, sicut diversae species virtutis. Ergo | |
| 53 | 2397 caritas non potest esse forma fidei.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="38960"><span class="ref">[38960] IIª-IIae q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2398 forma et id cuius est forma sunt in eodem, quia ex eis fit unum |
| 2399 simpliciter. Sed fides est in intellectu, caritas autem in | |
| 53 | 2400 voluntate. Ergo caritas non est forma fidei.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="38961"><span class="ref">[38961] IIª-IIae q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2401 forma est principium rei. Sed principium credendi ex parte |
| 2402 voluntatis magis videtur esse obedientia quam caritas, secundum | |
| 2403 illud ad Rom. I, <i>ad obediendum fidei in omnibus gentibus</i>. | |
| 53 | 2404 Ergo obedientia magis est forma fidei quam caritas.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 s. c."><a name="38962"><span class="ref">[38962] IIª-IIae q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2405 est quod unumquodque operatur per suam formam. Fides autem per |
| 53 | 2406 dilectionem operatur. Ergo dilectio caritatis est forma fidei.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 co."><a name="38963"><span class="ref">[38963] IIª-IIae q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2407 dicendum quod, sicut ex superioribus patet, actus voluntarii |
| 2408 speciem recipiunt a fine, qui est voluntatis obiectum. Id autem a | |
| 2409 quo aliquid speciem sortitur se habet ad modum formae in rebus | |
| 2410 naturalibus. Et ideo cuiuslibet actus voluntarii forma quodammodo | |
| 2411 est finis ad quem ordinatur, tum quia ex ipso recipit speciem; tum | |
| 2412 etiam quia modus actionis oportet quod respondeat proportionaliter | |
| 2413 fini. Manifestum est autem ex praedictis quod actus fidei ordinatur | |
| 2414 ad obiectum voluntatis, quod est bonum, sicut ad finem. Hoc autem | |
| 2415 bonum quod est finis fidei, scilicet bonum divinum, est proprium | |
| 2416 obiectum caritatis. Et ideo caritas dicitur forma fidei, inquantum | |
| 53 | 2417 per caritatem actus fidei perficitur et formatur.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 ad 1"><a name="38964"><span class="ref">[38964] IIª-IIae q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2418 ergo dicendum quod caritas dicitur esse forma fidei inquantum |
| 2419 informat actum ipsius. Nihil autem prohibet unum actum a diversis | |
| 2420 habitibus informari, et secundum hoc ad diversas species reduci | |
| 2421 ordine quodam, ut supra dictum est, cum de actibus humanis in | |
| 53 | 2422 communi ageretur.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 ad 2"><a name="38965"><span class="ref">[38965] IIª-IIae q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2423 dicendum quod obiectio illa procedit de forma intrinseca. Sic autem |
| 2424 caritas non est forma fidei, sed prout informat actum eius, ut | |
| 53 | 2425 supra dictum est.</p><p title="II-II q. 4 a. 3 ad 3"><a name="38966"><span class="ref">[38966] IIª-IIae q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2426 dicendum quod etiam ipsa obedientia, et similiter spes et |
| 2427 quaecumque alia virtus posset praecedere actum fidei, formatur a | |
| 2428 caritate, sicut infra patebit. Et ideo ipsa caritas ponitur forma | |
| 53 | 2429 fidei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 1"><a name="38967"><span class="ref">[38967] IIª-IIae q. 4 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2430 sic proceditur. Videtur quod fides informis non fiat formata, nec e |
| 2431 converso. Quia ut dicitur I ad Cor. XIII, <i>cum venerit quod | |
| 2432 perfectum est, evacuabitur quod ex parte est</i>. Sed fides | |
| 2433 informis est imperfecta respectu formatae. Ergo, adveniente fide | |
| 2434 formata, fides informis excluditur, ut non sit unus habitus | |
| 53 | 2435 numero.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 2"><a name="38968"><span class="ref">[38968] IIª-IIae q. 4 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2436 illud quod est mortuum non fit vivum. Sed fides informis est |
| 2437 mortua, secundum illud Iac. II, <i>fides sine operibus mortua | |
| 53 | 2438 est</i>. Ergo fides informis non potest fieri formata.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 3"><a name="38969"><span class="ref">[38969] IIª-IIae q. 4 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2439 gratia Dei adveniens non habet minorem effectum in homine fideli |
| 2440 quam in infideli. Sed adveniens homini infideli causat in eo | |
| 2441 habitum fidei. Ergo etiam adveniens fideli qui habebat prius | |
| 53 | 2442 habitum fidei informis causat in eo alium habitum fidei.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 4"><a name="38970"><span class="ref">[38970] IIª-IIae q. 4 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2443 sicut Boetius dicit, accidentia alterari non possunt. Sed fides est |
| 2444 quoddam accidens. Ergo non potest eadem fides quandoque esse | |
| 53 | 2445 formata et quandoque informis.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 s. c."><a name="38971"><span class="ref">[38971] IIª-IIae q. 4 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2446 est quod Iac. II, super illud, <i>fides sine operibus mortua |
| 2447 est</i>, dicit Glossa, quibus reviviscit. Ergo fides quae erat | |
| 53 | 2448 prius mortua et informis fit formata et vivens.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 co."><a name="38972"><span class="ref">[38972] IIª-IIae q. 4 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2449 dicendum quod circa hoc fuerunt diversae opiniones. Quidam enim |
| 2450 dixerunt quod alius est habitus fidei formatae et informis, sed, | |
| 2451 adveniente fide formata, tollitur fides informis. Et similiter, | |
| 2452 homine post fidem formatam peccante mortaliter, succedit alius | |
| 2453 habitus fidei informis a Deo infusus. Sed hoc non videtur esse | |
| 2454 conveniens quod gratia adveniens homini aliquod Dei donum excludat, | |
| 2455 neque etiam quod aliquod Dei donum homini infundatur propter | |
| 2456 peccatum mortale. Et ideo alii dixerunt quod sunt quidem diversi | |
| 2457 habitus fidei formatae et informis, sed tamen, adveniente fide | |
| 2458 formata, non tollitur habitus fidei informis, sed simul manet in | |
| 2459 eodem cum habitu fidei formatae. Sed hoc etiam videtur inconveniens | |
| 2460 quod habitus fidei informis in habente fidem formatam remaneat | |
| 2461 otiosus. Et ideo aliter dicendum quod idem est habitus fidei | |
| 2462 formatae et informis. Cuius ratio est quia habitus diversificatur | |
| 2463 secundum illud quod per se ad habitum pertinet. Cum autem fides sit | |
| 2464 perfectio intellectus, illud per se ad fidem pertinet quod pertinet | |
| 2465 ad intellectum, quod autem pertinet ad voluntatem non per se | |
| 2466 pertinet ad fidem, ita quod per hoc diversificari possit habitus | |
| 2467 fidei. Distinctio autem fidei formatae et informis est secundum id | |
| 2468 quod pertinet ad voluntatem, idest secundum caritatem, non autem | |
| 2469 secundum illud quod pertinet ad intellectum. Unde fides formata et | |
| 53 | 2470 informis non sunt diversi habitus.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 ad 1"><a name="38973"><span class="ref">[38973] IIª-IIae q. 4 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2471 ergo dicendum quod verbum apostoli est intelligendum quando |
| 2472 imperfectio est de ratione imperfecti. Tunc enim oportet quod, | |
| 2473 adveniente perfecto, imperfectum excludatur, sicut, adveniente | |
| 2474 aperta visione, excluditur fides, de cuius ratione est ut sit non | |
| 2475 apparentium. Sed quando imperfectio non est de ratione rei | |
| 2476 imperfectae, tunc illud numero idem quod erat imperfectum fit | |
| 2477 perfectum, sicut pueritia non est de ratione hominis, et ideo idem | |
| 2478 numero qui erat puer fit vir. Informitas autem fidei non est de | |
| 2479 ratione fidei, sed per accidens se habet ad ipsam, ut dictum est. | |
| 53 | 2480 Unde ipsamet fides informis fit formata.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 ad 2"><a name="38974"><span class="ref">[38974] IIª-IIae q. 4 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2481 dicendum quod illud quod facit vitam animalis est de ratione |
| 2482 ipsius, quia est forma essentialis eius, scilicet anima. Et ideo | |
| 2483 mortuum vivum fieri non potest, sed aliud specie est quod est | |
| 2484 mortuum et quod est vivum. Sed id quod facit fidem esse formatam | |
| 53 | 2485 vel vivam non est de essentia fidei. Et ideo non est simile.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 ad 3"><a name="38975"><span class="ref">[38975] IIª-IIae q. 4 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2486 dicendum quod gratia facit fidem non solum quando fides de novo |
| 2487 incipit esse in homine, sed etiam quandiu fides durat, dictum est | |
| 2488 enim supra quod Deus semper operatur iustificationem hominis, sicut | |
| 2489 sol semper operatur illuminationem aeris. Unde gratia non minus | |
| 2490 facit adveniens fideli quam adveniens infideli, quia in utroque | |
| 2491 operatur fidem, in uno quidem confirmando eam et perficiendo, in | |
| 2492 alio de novo creando. Vel potest dici quod hoc est per accidens, | |
| 2493 scilicet propter dispositionem subiecti, quod gratia non causat | |
| 2494 fidem in eo qui habet. Sicut e contrario secundum peccatum mortale | |
| 2495 non tollit gratiam ab eo qui eam amisit per peccatum mortale | |
| 53 | 2496 praecedens.</p><p title="II-II q. 4 a. 4 ad 4"><a name="38976"><span class="ref">[38976] IIª-IIae q. 4 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2497 dicendum quod per hoc quod fides formata fit informis non mutatur |
| 2498 ipsa fides, sed mutatur subiectum fidei, quod est anima, quod | |
| 2499 quandoque quidem habet fidem sine caritate, quandoque autem cum | |
| 53 | 2500 caritate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 1"><a name="38977"><span class="ref">[38977] IIª-IIae q. 4 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2501 sic proceditur. Videtur quod fides non sit virtus. Virtus enim |
| 2502 ordinatur ad bonum, nam virtus est quae bonum facit habentem, ut | |
| 2503 dicit philosophus, in II Ethic. Sed fides ordinatur ad verum. Ergo | |
| 53 | 2504 fides non est virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 2"><a name="38978"><span class="ref">[38978] IIª-IIae q. 4 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2505 perfectior est virtus infusa quam acquisita. Sed fides, propter sui |
| 2506 imperfectionem, non ponitur inter virtutes intellectuales | |
| 2507 acquisitas, ut patet per philosophum, in VI Ethic. Ergo multo minus | |
| 53 | 2508 potest poni virtus infusa.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 3"><a name="38979"><span class="ref">[38979] IIª-IIae q. 4 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2509 fides formata et informis sunt eiusdem speciei, ut dictum est. Sed |
| 2510 fides informis non est virtus, quia non habet connexionem cum aliis | |
| 53 | 2511 virtutibus. Ergo nec fides formata est virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 4"><a name="38980"><span class="ref">[38980] IIª-IIae q. 4 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2512 gratiae gratis datae et fructus distinguuntur a virtutibus. Sed |
| 2513 fides enumeratur inter gratias gratis datas, I ad Cor. XII, et | |
| 53 | 2514 similiter inter fructus, ad Gal. V. Ergo fides non est virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 s. c."><a name="38981"><span class="ref">[38981] IIª-IIae q. 4 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2515 est quod homo per virtutes iustificatur, nam iustitia est tota |
| 2516 virtus, ut dicitur in V Ethic. Sed per fidem homo iustificatur, | |
| 2517 secundum illud ad Rom. V, <i>iustificati ergo ex fide pacem | |
| 53 | 2518 habemus</i> et cetera. Ergo fides est virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 co."><a name="38982"><span class="ref">[38982] IIª-IIae q. 4 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2519 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, virtus humana est per |
| 2520 quam actus humanus redditur bonus. Unde quicumque habitus est | |
| 2521 semper principium boni actus, potest dici virtus humana. Talis | |
| 2522 autem habitus est fides formata. Cum enim credere sit actus | |
| 2523 intellectus assentientis vero ex imperio voluntatis, ad hoc quod | |
| 2524 iste actus sit perfectus duo requiruntur. Quorum unum est ut | |
| 2525 infallibiliter intellectus tendat in suum bonum, quod est verum, | |
| 2526 aliud autem est ut infallibiliter ordinetur ad ultimum finem, | |
| 2527 propter quem voluntas assentit vero. Et utrumque invenitur in actu | |
| 2528 fidei formatae. Nam ex ratione ipsius fidei est quod intellectus | |
| 2529 semper feratur in verum, quia fidei non potest subesse falsum, ut | |
| 2530 supra habitum est, ex caritate autem, quae format fidem, habet | |
| 2531 anima quod infallibiliter voluntas ordinetur in bonum finem. Et | |
| 2532 ideo fides formata est virtus. Fides autem informis non est virtus, | |
| 2533 quia etsi habeat perfectionem debitam actus fidei informis ex parte | |
| 2534 intellectus, non tamen habet perfectionem debitam ex parte | |
| 2535 voluntatis. Sicut etiam si temperantia esset in concupiscibili et | |
| 2536 prudentia non esset in rationali, temperantia non esset virtus, ut | |
| 2537 supra dictum est, quia ad actum temperantiae requiritur et actus | |
| 2538 rationis et actus concupiscibilis, sicut ad actum fidei requiritur | |
| 53 | 2539 actus voluntatis et actus intellectus.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 ad 1"><a name="38983"><span class="ref">[38983] IIª-IIae q. 4 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2540 ergo dicendum quod ipsum verum est bonum intellectus, cum sit eius |
| 2541 perfectio. Et ideo inquantum per fidem intellectus determinatur ad | |
| 2542 verum, fides habet ordinem in bonum quoddam. Sed ulterius, | |
| 2543 inquantum fides formatur per caritatem, habet etiam ordinem ad | |
| 53 | 2544 bonum secundum quod est voluntatis obiectum.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 ad 2"><a name="38984"><span class="ref">[38984] IIª-IIae q. 4 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2545 dicendum quod fides de qua philosophus loquitur innititur rationi |
| 2546 humanae non ex necessitate concludenti, cui potest subesse falsum. | |
| 2547 Et ideo talis fides non est virtus. Sed fides de qua loquimur | |
| 2548 innititur veritati divinae quae est infallibilis, et ita non potest | |
| 53 | 2549 ei subesse falsum. Et ideo talis fides potest esse virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 ad 3"><a name="38985"><span class="ref">[38985] IIª-IIae q. 4 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2550 dicendum quod fides formata et informis non differunt specie sicut |
| 2551 in diversis speciebus existentes, differunt autem sicut perfectum | |
| 2552 et imperfectum in eadem specie. Unde fides informis, cum sit | |
| 2553 imperfecta, non pertingit ad perfectam rationem virtutis, nam | |
| 53 | 2554 virtus est perfectio quaedam, ut dicitur in VII Physic.</p><p title="II-II q. 4 a. 5 ad 4"><a name="38986"><span class="ref">[38986] IIª-IIae q. 4 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2555 dicendum quod quidam ponunt quod fides quae connumeratur inter |
| 2556 gratias gratis datas est fides informis. Sed hoc non convenienter | |
| 2557 dicitur. Quia gratiae gratis datae, quae ibi enumerantur, non sunt | |
| 2558 communes omnibus membris Ecclesiae, unde apostolus ibi dicit, | |
| 2559 divisiones gratiarum sunt; et iterum, alii datur hoc, alii datur | |
| 2560 illud. Fides autem informis est communis omnibus membris Ecclesiae, | |
| 2561 quia informitas non est de substantia eius, secundum quod est donum | |
| 2562 gratuitum. Unde dicendum est quod fides ibi sumitur pro aliqua | |
| 2563 fidei excellentia, sicut pro constantia fidei, ut dicit Glossa, vel | |
| 2564 pro sermone fidei. Fides autem ponitur fructus secundum quod habet | |
| 2565 aliquam delectationem in suo actu, ratione certitudinis. Unde ad | |
| 2566 Gal. V, ubi enumerantur fructus, exponitur fides de invisibilibus | |
| 53 | 2567 certitudo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 4 a. 6 arg. 1"><a name="38987"><span class="ref">[38987] IIª-IIae q. 4 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2568 sic proceditur. Videtur quod non sit una fides. <i>Sicut enim fides |
| 2569 est donum Dei</i>, ut dicitur ad Ephes. II, ita etiam sapientia et | |
| 2570 scientia inter dona Dei computantur, ut patet Isaiae XI. Sed | |
| 2571 sapientia et scientia differunt per hoc quod sapientia est de | |
| 2572 aeternis, scientia vero de temporalibus, ut patet per Augustinum, | |
| 2573 XII de Trin. Cum igitur fides sit et de aeternis et de quibusdam | |
| 2574 temporalibus, videtur quod non sit una fides, sed distinguatur in | |
| 53 | 2575 partes.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 arg. 2"><a name="38988"><span class="ref">[38988] IIª-IIae q. 4 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2576 confessio est actus fidei, ut supra dictum est. Sed non est una et |
| 2577 eadem confessio fidei apud omnes, nam quod nos confitemur factum | |
| 2578 antiqui patres confitebantur futurum, ut patet Isaiae VII, <i>ecce | |
| 53 | 2579 virgo concipiet</i>. Ergo non est una fides.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 arg. 3"><a name="38989"><span class="ref">[38989] IIª-IIae q. 4 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2580 fides est communis omnibus fidelibus Christi. Sed unum accidens non |
| 2581 potest esse in diversis subiectis. Ergo non potest esse una fides | |
| 53 | 2582 omnium.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 s. c."><a name="38990"><span class="ref">[38990] IIª-IIae q. 4 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2583 est quod apostolus dicit, ad Ephes. IV, <i>unus dominus, una |
| 53 | 2584 fides</i>.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 co."><a name="38991"><span class="ref">[38991] IIª-IIae q. 4 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2585 dicendum quod fides, si sumatur pro habitu, dupliciter potest |
| 2586 considerari. Uno modo, ex parte obiecti. Et sic est una fides, | |
| 2587 obiectum enim formale fidei est veritas prima, cui inhaerendo | |
| 2588 credimus quaecumque sub fide continentur. Alio modo, ex parte | |
| 2589 subiecti. Et sic fides diversificatur secundum quod est diversorum. | |
| 2590 Manifestum est autem quod fides, sicut et quilibet alius habitus, | |
| 2591 ex formali ratione obiecti habet speciem, sed ex subiecto | |
| 2592 individuatur. Et ideo, si fides sumatur pro habitu quo credimus, | |
| 2593 sic fides est una specie, et differens numero in diversis. Si vero | |
| 2594 sumatur pro eo quod creditur, sic etiam est una fides. Quia idem | |
| 2595 est quod ab omnibus creditur, et si sint diversa credibilia quae | |
| 53 | 2596 communiter omnes credunt, tamen omnia reducuntur ad unum.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 ad 1"><a name="38992"><span class="ref">[38992] IIª-IIae q. 4 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2597 ergo dicendum quod temporalia quae in fide proponuntur non |
| 2598 pertinent ad obiectum fidei nisi in ordine ad aliquod aeternum, | |
| 2599 quod est veritas prima, sicut supra dictum est. Et ideo fides una | |
| 2600 est de temporalibus et aeternis. Secus autem est de sapientia et | |
| 2601 scientia, quae considerant temporalia et aeterna secundum proprias | |
| 53 | 2602 rationes utrorumque.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 ad 2"><a name="38993"><span class="ref">[38993] IIª-IIae q. 4 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2603 dicendum quod illa differentia praeteriti et futuri non contingit |
| 2604 ex aliqua diversitate rei creditae, sed ex diversa habitudine | |
| 53 | 2605 credentium ad unam rem creditam, ut etiam supra habitum est.</p><p title="II-II q. 4 a. 6 ad 3"><a name="38994"><span class="ref">[38994] IIª-IIae q. 4 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2606 dicendum quod illa ratio procedit ex diversitate fidei secundum |
| 53 | 2607 numerum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 1"><a name="38995"><span class="ref">[38995] IIª-IIae q. 4 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2608 sic proceditur. Videtur quod fides non sit prima inter virtutes. |
| 2609 Dicitur enim Luc. XII, in Glossa super illud, dico vobis amicis | |
| 2610 meis, quod fortitudo est fidei fundamentum. Sed fundamentum est | |
| 2611 prius eo cuius est fundamentum. Ergo fides non est prima | |
| 53 | 2612 virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 2"><a name="38996"><span class="ref">[38996] IIª-IIae q. 4 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2613 quaedam Glossa dicit, super illum Psalmum, noli aemulari, quod spes |
| 2614 introducit ad fidem. Spes autem est virtus quaedam, ut infra | |
| 53 | 2615 dicetur. Ergo fides non est prima virtutum.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 3"><a name="38997"><span class="ref">[38997] IIª-IIae q. 4 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2616 supra dictum est quod intellectus credentis inclinatur ad |
| 2617 assentiendum his quae sunt fidei ex obedientia ad Deum. Sed | |
| 2618 obedientia etiam est quaedam virtus. Non ergo fides est prima | |
| 53 | 2619 virtus.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 4"><a name="38998"><span class="ref">[38998] IIª-IIae q. 4 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2620 fides informis non est fundamentum, sed fides formata, sicut in |
| 2621 Glossa dicitur, I ad Cor. III. Formatur autem fides per caritatem, | |
| 2622 ut supra dictum est. Ergo fides a caritate habet quod sit | |
| 2623 fundamentum. Caritas ergo est magis fundamentum quam fides, nam | |
| 2624 fundamentum est prima pars aedificii. Et ita videtur quod sit prior | |
| 53 | 2625 fide.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 5"><a name="38999"><span class="ref">[38999] IIª-IIae q. 4 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2626 secundum ordinem actuum intelligitur ordo habituum. Sed in actu |
| 2627 fidei actus voluntatis, quem perficit caritas, praecedit actum | |
| 2628 intellectus, quem perficit fides, sicut causa, quae praecedit | |
| 2629 effectum. Ergo caritas praecedit fidem. Non ergo fides est prima | |
| 53 | 2630 virtutum.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 s. c."><a name="39000"><span class="ref">[39000] IIª-IIae q. 4 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2631 est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, quod <i>fides est substantia |
| 2632 sperandarum rerum</i>. Sed substantia habet rationem primi. Ergo | |
| 53 | 2633 fides est prima inter virtutes.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 co."><a name="39001"><span class="ref">[39001] IIª-IIae q. 4 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2634 dicendum quod aliquid potest esse prius altero dupliciter, uno |
| 2635 modo, per se; alio modo, per accidens. Per se quidem inter omnes | |
| 2636 virtutes prima est fides. Cum enim in agibilibus finis sit | |
| 2637 principium, ut supra dictum est, necesse est virtutes theologicas, | |
| 2638 quarum obiectum est ultimus finis, esse priores ceteris virtutibus. | |
| 2639 Ipse autem ultimus finis oportet quod prius sit in intellectu quam | |
| 2640 in voluntate, quia voluntas non fertur in aliquid nisi prout est in | |
| 2641 intellectu apprehensum. Unde cum ultimus finis sit quidem in | |
| 2642 voluntate per spem et caritatem, in intellectu autem per fidem, | |
| 2643 necesse est quod fides sit prima inter omnes virtutes, quia | |
| 2644 naturalis cognitio non potest attingere ad Deum secundum quod est | |
| 2645 obiectum beatitudinis, prout tendit in ipsum spes et caritas. Sed | |
| 2646 per accidens potest aliqua virtus esse prior fide. Causa enim per | |
| 2647 accidens est per accidens prior. Removere autem prohibens pertinet | |
| 2648 ad causam per accidens, ut patet per philosophum, in VIII Physic. | |
| 2649 Et secundum hoc aliquae virtutes possunt dici per accidens priores | |
| 2650 fide, inquantum removent impedimenta credendi, sicut fortitudo | |
| 2651 removet inordinatum timorem impedientem fidem; humilitas autem | |
| 2652 superbiam, per quam intellectus recusat se submittere veritati | |
| 2653 fidei. Et idem potest dici de aliquibus aliis virtutibus, quamvis | |
| 2654 non sint verae virtutes nisi praesupposita fide, ut patet per | |
| 53 | 2655 Augustinum, in libro contra Iulianum.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 ad 1"><a name="39002"><span class="ref">[39002] IIª-IIae q. 4 a. 7 ad 1</span></a> Unde patet |
| 2656 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 ad 2"><a name="39003"><span class="ref">[39003] IIª-IIae q. 4 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2657 dicendum quod spes non potest universaliter introducere ad fidem. |
| 2658 Non enim potest spes haberi de aeterna beatitudine nisi credatur | |
| 2659 possibile, quia impossibile non cadit sub spe, ut ex supradictis | |
| 2660 patet. Sed ex spe aliquis introduci potest ad hoc quod perseveret | |
| 2661 in fide, vel quod fidei firmiter adhaereat. Et secundum hoc dicitur | |
| 53 | 2662 spes introducere ad fidem.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 ad 3"><a name="39004"><span class="ref">[39004] IIª-IIae q. 4 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2663 dicendum quod obedientia dupliciter dicitur. Quandoque enim |
| 2664 importat inclinationem voluntatis ad implendum divina mandata. Et | |
| 2665 sic non est specialis virtus, sed generaliter includitur in omni | |
| 2666 virtute, quia omnes actus virtutum cadunt sub praeceptis legis | |
| 2667 divinae, ut supra dictum est. Et hoc modo ad fidem requiritur | |
| 2668 obedientia. Alio modo potest accipi obedientia secundum quod | |
| 2669 importat inclinationem quandam ad implendam mandata secundum quod | |
| 2670 habent rationem debiti. Et sic obedientia est specialis virtus, et | |
| 2671 est pars iustitiae, reddit enim superiori debitum obediendo sibi. | |
| 2672 Et hoc modo obedientia sequitur fidem, per quam manifestatur homini | |
| 53 | 2673 quod Deus sit superior, cui debeat obedire.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 ad 4"><a name="39005"><span class="ref">[39005] IIª-IIae q. 4 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2674 dicendum quod ad rationem fundamenti non solum requiritur quod sit |
| 2675 primum, sed etiam quod sit aliis partibus aedificii connexum, non | |
| 2676 enim esset fundamentum nisi ei aliae partes aedificii cohaererent. | |
| 2677 Connexio autem spiritualis aedificii est per caritatem, secundum | |
| 2678 illud Coloss. III, <i>super omnia caritatem habete, quae est | |
| 2679 vinculum perfectionis</i>. Et ideo fides sine caritate fundamentum | |
| 53 | 2680 esse non potest, nec tamen oportet quod caritas sit prior fide.</p><p title="II-II q. 4 a. 7 ad 5"><a name="39006"><span class="ref">[39006] IIª-IIae q. 4 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2681 dicendum quod actus voluntatis praeexigitur ad fidem, non tamen |
| 2682 actus voluntatis caritate informatus, sed talis actus praesupponit | |
| 2683 fidem, quia non potest voluntas perfecto amore in Deum tendere nisi | |
| 53 | 2684 intellectus rectam fidem habeat circa ipsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 4 a. 8 arg. 1"><a name="39007"><span class="ref">[39007] IIª-IIae q. 4 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2685 sic proceditur. Videtur quod fides non sit certior scientia et |
| 2686 aliis virtutibus intellectualibus. Dubitatio enim opponitur | |
| 2687 certitudini, unde videtur illud esse certius quod minus potest | |
| 2688 habere de dubitatione; sicut est albius quod est nigro | |
| 2689 impermixtius. Sed intellectus et scientia, et etiam sapientia, non | |
| 2690 habent dubitationem circa ea quorum sunt, credens autem interdum | |
| 2691 potest pati motum dubitationis et dubitare de his quae sunt fidei. | |
| 53 | 2692 Ergo fides non est certior virtutibus intellectualibus.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 arg. 2"><a name="39008"><span class="ref">[39008] IIª-IIae q. 4 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2693 visio est certior auditu. Sed fides est ex auditu, ut dicitur ad |
| 2694 Rom. X, in intellectu autem et scientia et sapientia includitur | |
| 2695 quaedam intellectualis visio. Ergo certior est scientia vel | |
| 53 | 2696 intellectus quam fides.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 arg. 3"><a name="39009"><span class="ref">[39009] IIª-IIae q. 4 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2697 quanto aliquid est perfectius in his quae ad intellectum pertinent, |
| 2698 tanto est certius. Sed intellectus est perfectior fide, quia per | |
| 2699 fidem ad intellectum pervenitur, secundum illud Isaiae VII, <i>nisi | |
| 2700 credideritis, non intelligetis</i>, secundum aliam litteram. Et | |
| 2701 Augustinus dicit etiam de scientia, XIV de Trin., quod per | |
| 2702 scientiam roboratur fides. Ergo videtur quod certior sit scientia | |
| 53 | 2703 vel intellectus quam fides.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 s. c."><a name="39010"><span class="ref">[39010] IIª-IIae q. 4 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2704 est quod apostolus dicit, I ad Thess. II, <i>cum accepissetis a |
| 2705 nobis verbum auditus</i>, scilicet per fidem, <i>accepistis illud | |
| 2706 non ut verbum hominum, sed, sicut vere est, verbum Dei</i>. Sed | |
| 2707 nihil certius verbo Dei. Ergo scientia non est certior fide, nec | |
| 53 | 2708 aliquid aliud.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 co."><a name="39011"><span class="ref">[39011] IIª-IIae q. 4 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2709 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutum intellectualium |
| 2710 duae sunt circa contingentia, scilicet prudentia et ars. Quibus | |
| 2711 praefertur fides in certitudine, ratione suae materiae, quia est de | |
| 2712 aeternis, quae non contingit aliter se habere. Tres autem reliquae | |
| 2713 intellectuales virtutes, scilicet sapientia, scientia et | |
| 2714 intellectus, sunt de necessariis, ut supra dictum est. Sed sciendum | |
| 2715 est quod sapientia, scientia et intellectus dupliciter dicuntur, | |
| 2716 uno modo, secundum quod ponuntur virtutes intellectuales a | |
| 2717 philosopho, in VI Ethic.; alio modo, secundum quod ponuntur dona | |
| 2718 spiritus sancti. Primo igitur modo, dicendum est quod certitudo | |
| 2719 potest considerari dupliciter. Uno modo, ex causa certitudinis, et | |
| 2720 sic dicitur esse certius illud quod habet certiorem causam. Et hoc | |
| 2721 modo fides est certior tribus praedictis, quia fides innititur | |
| 2722 veritati divinae, tria autem praedicta innituntur rationi humanae. | |
| 2723 Alio modo potest considerari certitudo ex parte subiecti, et sic | |
| 2724 dicitur esse certius quod plenius consequitur intellectus hominis. | |
| 2725 Et per hunc modum, quia ea quae sunt fidei sunt supra intellectum | |
| 2726 hominis, non autem ea quae subsunt tribus praedictis, ideo ex hac | |
| 2727 parte fides est minus certa. Sed quia unumquodque iudicatur | |
| 2728 simpliciter quidem secundum causam suam; secundum autem | |
| 2729 dispositionem quae est ex parte subiecti iudicatur secundum quid, | |
| 2730 inde est quod fides est simpliciter certior, sed alia sunt certiora | |
| 2731 secundum quid, scilicet quoad nos. Similiter etiam, si accipiantur | |
| 2732 tria praedicta secundum quod sunt dona praesentis vitae, | |
| 2733 comparantur ad fidem sicut ad principium quod praesupponunt. Unde | |
| 53 | 2734 etiam secundum hoc fides est eis certior.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 ad 1"><a name="39012"><span class="ref">[39012] IIª-IIae q. 4 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2735 ergo dicendum quod illa dubitatio non est ex parte causae fidei, |
| 2736 sed quoad nos, inquantum non plene assequimur per intellectum ea | |
| 53 | 2737 quae sunt fidei.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 ad 2"><a name="39013"><span class="ref">[39013] IIª-IIae q. 4 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2738 dicendum quod, ceteris paribus, visio est certior auditu. Sed si |
| 2739 ille a quo auditur multum excedit visum videntis, sic certior est | |
| 2740 auditus quam visus. Sicut aliquis parvae scientiae magis | |
| 2741 certificatur de eo quod audit ab aliquo scientissimo quam de eo | |
| 2742 quod sibi secundum suam rationem videtur. Et multo magis homo | |
| 2743 certior est de eo quod audit a Deo, qui falli non potest, quam de | |
| 53 | 2744 eo quod videt propria ratione, quae falli potest.</p><p title="II-II q. 4 a. 8 ad 3"><a name="39014"><span class="ref">[39014] IIª-IIae q. 4 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2745 dicendum quod perfectio intellectus et scientiae excedit |
| 2746 cognitionem fidei quantum ad maiorem manifestationem, non tamen | |
| 2747 quantum ad certiorem inhaesionem. Quia tota certitudo intellectus | |
| 2748 vel scientiae secundum quod sunt dona, procedit a certitudine | |
| 2749 fidei, sicut certitudo cognitionis conclusionum procedit ex | |
| 2750 certitudine principiorum. Secundum autem quod scientia et sapientia | |
| 2751 et intellectus sunt virtutes intellectuales, innituntur naturali | |
| 2752 lumini rationis, quod deficit a certitudine verbi Dei, cui | |
| 53 | 2753 innititur fides.</p></div></div><div class="q" id="q5"><h2>Quaestio 5</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 5 pr."><a name="39015"><span class="ref">[39015] |
| 2754 IIª-IIae q. 5 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2755 habentibus fidem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 2756 Angelus aut homo in prima sui conditione habuerit fidem. Secundo, | |
| 2757 utrum Daemones habeant fidem. Tertio, utrum haeretici errantes in | |
| 2758 uno articulo fidei habeant fidem de aliis articulis. Quarto, utrum | |
| 53 | 2759 fidem habentium unus alio habeat maiorem fidem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="39016"><span class="ref">[39016] IIª-IIae q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2760 sic proceditur. Videtur quod Angelus aut homo in sua prima |
| 2761 conditione fidem non habuerit. Dicit enim Hugo de sancto Victore, | |
| 2762 <i>quia homo oculum contemplationis non habet, Deum et quae in Deo | |
| 2763 sunt videre non valet</i>. Sed Angelus in statu primae conditionis, | |
| 2764 ante confirmationem vel lapsum, habuit oculum contemplationis, | |
| 2765 videbat enim res in verbo, ut Augustinus dicit, in II super Gen. ad | |
| 2766 Litt. Et similiter primus homo in statu innocentiae videtur | |
| 2767 habuisse oculum contemplationis apertum, dicit enim Hugo de sancto | |
| 2768 Victore, in suis sententiis, quod <i>novit homo, in primo statu, | |
| 2769 creatorem suum non ea cognitione quae foris auditu solo percipitur, | |
| 2770 sed ea quae intus per inspirationem ministratur, non ea qua Deus | |
| 2771 modo a credentibus absens fide quaeritur, sed ea qua per | |
| 2772 praesentiam contemplationis manifestius cernebatur</i>. Ergo homo | |
| 53 | 2773 vel Angelus in statu primae conditionis fidem non habuit.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="39017"><span class="ref">[39017] IIª-IIae q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2774 cognitio fidei est aenigmatica et obscura, secundum illud I ad Cor. |
| 2775 XIII, <i>videmus nunc per speculum in aenigmate</i>. Sed in statu | |
| 2776 primae conditionis non fuit aliqua obscuritas neque in homine neque | |
| 2777 in Angelo, quia tenebrositas est poena peccati. Ergo fides in statu | |
| 2778 primae conditionis esse non potuit neque in homine neque in | |
| 53 | 2779 Angelo.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="39018"><span class="ref">[39018] IIª-IIae q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2780 apostolus dicit, ad Rom. X, quod <i>fides est ex auditu</i>. Sed |
| 2781 hoc locum non habuit in primo statu angelicae conditionis aut | |
| 2782 humanae, non enim erat ibi auditus ab alio. Ergo fides in statu | |
| 53 | 2783 illo non erat neque in homine neque in Angelo.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 s. c."><a name="39019"><span class="ref">[39019] IIª-IIae q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2784 est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet |
| 2785 credere</i>. Sed Angelus et homo in sui prima conditione erant in | |
| 53 | 2786 statu accedendi ad Deum. Ergo fide indigebant.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 co."><a name="39020"><span class="ref">[39020] IIª-IIae q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2787 dicendum quod quidam dicunt quod in Angelis ante confirmationem et |
| 2788 lapsum, et in homine ante peccatum, non fuit fides, propter | |
| 2789 manifestam contemplationem quae tunc erat de rebus divinis. Sed cum | |
| 2790 fides sit argumentum non apparentium, secundum apostolum; et per | |
| 2791 fidem credantur ea quae non videntur, ut Augustinus dicit, illa | |
| 2792 sola manifestatio excludit fidei rationem per quam redditur | |
| 2793 apparens vel visum id de quo principaliter est fides. Principale | |
| 2794 autem obiectum fidei est veritas prima, cuius visio beatos facit et | |
| 2795 fidei succedit. Cum igitur Angelus ante confirmationem, et homo | |
| 2796 ante peccatum, non habuit illam beatitudinem qua Deus per essentiam | |
| 2797 videtur; manifestum est quod non habuit sic manifestam cognitionem | |
| 2798 quod excluderetur ratio fidei. Unde quod non habuit fidem, hoc esse | |
| 2799 non potuit nisi quod penitus ei erat ignotum illud de quo est | |
| 2800 fides. Et si homo et Angelus fuerunt creati in puris naturalibus, | |
| 2801 ut quidam dicunt, forte posset teneri quod fides non fuit in Angelo | |
| 2802 ante confirmationem nec in homine ante peccatum, cognitio enim | |
| 2803 fidei est supra naturalem cognitionem de Deo non solum hominis, sed | |
| 2804 etiam Angeli. Sed quia in primo iam diximus quod homo et Angelus | |
| 2805 creati sunt cum dono gratiae, ideo necesse est dicere quod per | |
| 2806 gratiam acceptam et nondum consummatam fuerit in eis inchoatio | |
| 2807 quaedam speratae beatitudinis, quae quidem inchoatur in voluntate | |
| 2808 per spem et caritatem, sed in intellectu per fidem, ut supra dictum | |
| 2809 est. Et ideo necesse est dicere quod Angelus ante confirmationem | |
| 2810 habuerat fidem, et similiter homo ante peccatum. Sed tamen | |
| 2811 considerandum est quod in obiecto fidei est aliquid quasi formale, | |
| 2812 scilicet veritas prima super omnem naturalem cognitionem creaturae | |
| 2813 existens; et aliquid materiale, sicut id cui assentimus inhaerendo | |
| 2814 primae veritati. Quantum ergo ad primum horum, communiter fides est | |
| 2815 in omnibus habentibus cognitionem de Deo, futura beatitudine nondum | |
| 2816 adepta, inhaerendo primae veritati. Sed quantum ad ea quae | |
| 2817 materialiter credenda proponuntur, quaedam sunt credita ab uno quae | |
| 2818 sunt manifeste scita ab alio, etiam in statu praesenti, ut supra | |
| 2819 dictum est. Et secundum hoc etiam potest dici quod Angelus ante | |
| 2820 confirmationem et homo ante peccatum quaedam de divinis mysteriis | |
| 2821 manifesta cognitione cognoverunt quae nunc non possumus cognoscere | |
| 53 | 2822 nisi credendo.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 ad 1"><a name="39021"><span class="ref">[39021] IIª-IIae q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2823 ergo dicendum quod, quamvis dicta Hugonis de sancto Victore |
| 2824 magistralia sint et robur auctoritatis non habeant, tamen potest | |
| 2825 dici quod contemplatio quae tollit necessitatem fidei est | |
| 2826 contemplatio patriae, qua supernaturalis veritas per essentiam | |
| 2827 videtur. Hanc autem contemplationem non habuit Angelus ante | |
| 2828 confirmationem nec homo ante peccatum. Sed eorum contemplatio erat | |
| 2829 altior quam nostra, per quam, magis de propinquo accedentes ad | |
| 2830 Deum, plura manifeste cognoscere poterant de divinis effectibus et | |
| 2831 mysteriis quam nos possumus. Unde non inerat eis fides qua ita | |
| 2832 quaereretur Deus absens sicut a nobis quaeritur. Erat enim eis | |
| 2833 magis praesens per lumen sapientiae quam sit nobis, licet nec eis | |
| 53 | 2834 esset ita praesens sicut est beatis per lumen gloriae.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 ad 2"><a name="39022"><span class="ref">[39022] IIª-IIae q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2835 dicendum quod in statu primae conditionis hominis vel Angeli non |
| 2836 erat obscuritas culpae vel poenae. Inerat tamen intellectui hominis | |
| 2837 et Angeli quaedam obscuritas naturalis, secundum quod omnis | |
| 2838 creatura tenebra est comparata immensitati divini luminis. Et talis | |
| 53 | 2839 obscuritas sufficit ad fidei rationem.</p><p title="II-II q. 5 a. 1 ad 3"><a name="39023"><span class="ref">[39023] IIª-IIae q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2840 dicendum quod in statu primae conditionis non erat auditus ab |
| 2841 homine exterius loquente, sed a Deo interius inspirante, sicut et | |
| 2842 prophetae audiebant, secundum illud Psalm., <i>audiam quid loquatur | |
| 53 | 2843 in me dominus Deus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="39024"><span class="ref">[39024] IIª-IIae q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2844 sic proceditur. Videtur quod in Daemonibus non sit fides. Dicit |
| 2845 enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <i>fides consistit | |
| 2846 in credentium voluntate</i>. Haec autem voluntas bona est qua quis | |
| 2847 vult credere Deo. Cum igitur in Daemonibus non sit aliqua voluntas | |
| 2848 deliberata bona, ut in primo dictum est, videtur quod in Daemonibus | |
| 53 | 2849 non sit fides.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="39025"><span class="ref">[39025] IIª-IIae q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2850 fides est quoddam donum divinae gratiae, secundum illud Ephes. II, |
| 2851 <i>gratia estis salvati per fidem, donum enim Dei est</i>. Sed | |
| 2852 Daemones dona gratuita amiserunt per peccatum, ut dicitur in | |
| 2853 Glossa, super illud Osee III, <i>ipsi respiciunt ad deos alienos, | |
| 2854 et diligunt vinacia uvarum</i>. Ergo fides in Daemonibus post | |
| 53 | 2855 peccatum non remansit.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="39026"><span class="ref">[39026] IIª-IIae q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2856 infidelitas videtur esse gravius inter peccata, ut patet per |
| 2857 Augustinum, super illud Ioan. XV, <i>si non venissem, et locutus | |
| 2858 eis non fuissem, peccatum non haberent, nunc autem excusationem non | |
| 2859 habent de peccato suo</i>. Sed in quibusdam hominibus est peccatum | |
| 2860 infidelitatis. Si igitur fides esset in Daemonibus, aliquorum | |
| 2861 hominum peccatum esset gravius peccato Daemonum. Quod videtur esse | |
| 53 | 2862 inconveniens. Non ergo fides est in Daemonibus.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 s. c."><a name="39027"><span class="ref">[39027] IIª-IIae q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2863 est quod dicitur Iac. II, <i>Daemones credunt et |
| 53 | 2864 contremiscunt</i>.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 co."><a name="39028"><span class="ref">[39028] IIª-IIae q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2865 dicendum quod, sicut supra dictum est, intellectus credentis |
| 2866 assentit rei creditae non quia ipsam videat vel secundum se vel per | |
| 2867 resolutionem ad prima principia per se visa, sed propter imperium | |
| 2868 voluntatis. Quod autem voluntas moveat intellectum ad assentiendum | |
| 2869 potest contingere ex duobus. Uno modo, ex ordine voluntatis ad | |
| 2870 bonum, et sic credere est actus laudabilis. Alio modo, quia | |
| 2871 intellectus convincitur ad hoc quod iudicet esse credendum his quae | |
| 2872 dicuntur, licet non convincatur per evidentiam rei. Sicut si | |
| 2873 aliquis propheta praenuntiaret in sermone domini aliquid futurum, | |
| 2874 et adhiberet signum mortuum suscitando, ex hoc signo convinceretur | |
| 2875 intellectus videntis ut cognosceret manifeste hoc dici a Deo, qui | |
| 2876 non mentitur; licet illud futurum quod praedicitur in se evidens | |
| 2877 non esset, unde ratio fidei non tolleretur. Dicendum est ergo quod | |
| 2878 in fidelibus Christi laudatur fides secundum primum modum. Et | |
| 2879 secundum hoc non est in Daemonibus, sed solum secundo modo. Vident | |
| 2880 enim multa manifesta indicia ex quibus percipiunt doctrinam | |
| 2881 Ecclesiae esse a Deo; quamvis ipsi res ipsas quas Ecclesia docet | |
| 2882 non videant, puta Deum esse trinum et unum, vel aliquid | |
| 53 | 2883 huiusmodi.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 ad 1"><a name="39029"><span class="ref">[39029] IIª-IIae q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2884 ergo dicendum quod Daemonum fides est quodammodo coacta ex signorum |
| 2885 evidentia. Et ideo non pertinet ad laudem voluntatis ipsorum quod | |
| 53 | 2886 credunt.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 ad 2"><a name="39030"><span class="ref">[39030] IIª-IIae q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2887 dicendum quod fides quae est donum gratiae inclinat hominem ad |
| 2888 credendum secundum aliquem affectum boni, etiam si sit informis. | |
| 2889 Unde fides quae est in Daemonibus non est donum gratiae; sed magis | |
| 53 | 2890 coguntur ad credendum ex perspicacitate naturalis intellectus.</p><p title="II-II q. 5 a. 2 ad 3"><a name="39031"><span class="ref">[39031] IIª-IIae q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2891 dicendum quod hoc ipsum Daemonibus displicet quod signa fidei sunt |
| 2892 tam evidentia ut per ea credere compellantur. Et ideo in nullo | |
| 53 | 2893 malitia eorum minuitur per hoc quod credunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="39032"><span class="ref">[39032] IIª-IIae q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2894 sic proceditur. Videtur quod haereticus qui discredit unum |
| 2895 articulum fidei possit habere fidem informem de aliis articulis. | |
| 2896 Non enim intellectus naturalis haeretici est potentior quam | |
| 2897 intellectus Catholici. Sed intellectus Catholici indiget adiuvari, | |
| 2898 ad credendum quemcumque articulum fidei, dono fidei. Ergo videtur | |
| 2899 quod nec haeretici aliquos articulos credere possint sine dono | |
| 53 | 2900 fidei informis.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="39033"><span class="ref">[39033] IIª-IIae q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2901 sicut sub fide continentur multi articuli fidei, ita sub una |
| 2902 scientia, puta geometria, continentur multae conclusiones. Sed homo | |
| 2903 aliquis potest habere scientiam geometriae circa quasdam | |
| 2904 geometricas conclusiones, aliis ignoratis. Ergo homo aliquis potest | |
| 53 | 2905 habere fidem de aliquibus articulis fidei, alios non credendo.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="39034"><span class="ref">[39034] IIª-IIae q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2906 sicut homo obedit Deo ad credendum articulos fidei, ita etiam ad |
| 2907 servanda mandata legis. Sed homo potest esse obediens circa quaedam | |
| 2908 mandata et non circa alia. Ergo potest habere fidem circa quosdam | |
| 53 | 2909 articulos et non circa alios.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 s. c."><a name="39035"><span class="ref">[39035] IIª-IIae q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2910 sicut peccatum mortale contrariatur caritati, ita discredere unum |
| 2911 articulum contrariatur fidei. Sed caritas non remanet in homine | |
| 2912 post unum peccatum mortale. Ergo neque fides postquam discredit | |
| 53 | 2913 unum articulum fidei.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 co."><a name="39036"><span class="ref">[39036] IIª-IIae q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2914 dicendum quod haereticus qui discredit unum articulum fidei non |
| 2915 habet habitum fidei neque formatae neque informis. Cuius ratio est | |
| 2916 quia species cuiuslibet habitus dependet ex formali ratione | |
| 2917 obiecti, qua sublata, species habitus remanere non potest. Formale | |
| 2918 autem obiectum fidei est veritas prima secundum quod manifestatur | |
| 2919 in Scripturis sacris et doctrina Ecclesiae. Unde quicumque non | |
| 2920 inhaeret, sicut infallibili et divinae regulae, doctrinae | |
| 2921 Ecclesiae, quae procedit ex veritate prima in Scripturis sacris | |
| 2922 manifestata, ille non habet habitum fidei, sed ea quae sunt fidei | |
| 2923 alio modo tenet quam per fidem. Sicut si aliquis teneat mente | |
| 2924 aliquam conclusionem non cognoscens medium illius demonstrationis, | |
| 2925 manifestum est quod non habet eius scientiam, sed opinionem solum. | |
| 2926 Manifestum est autem quod ille qui inhaeret doctrinae Ecclesiae | |
| 2927 tanquam infallibili regulae, omnibus assentit quae Ecclesia docet. | |
| 2928 Alioquin, si de his quae Ecclesia docet quae vult tenet et quae | |
| 2929 vult non tenet, non iam inhaeret Ecclesiae doctrinae sicut | |
| 2930 infallibili regulae, sed propriae voluntati. Et sic manifestum est | |
| 2931 quod haereticus qui pertinaciter discredit unum articulum non est | |
| 2932 paratus sequi in omnibus doctrinam Ecclesiae (si enim non | |
| 2933 pertinaciter, iam non est haereticus, sed solum errans). Unde | |
| 2934 manifestum est quod talis haereticus circa unum articulum fidem non | |
| 2935 habet de aliis articulis, sed opinionem quandam secundum propriam | |
| 53 | 2936 voluntatem.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 ad 1"><a name="39037"><span class="ref">[39037] IIª-IIae q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2937 ergo dicendum quod alios articulos fidei, de quibus haereticus non |
| 2938 errat, non tenet eo modo sicut tenet eos fidelis, scilicet | |
| 2939 simpliciter inhaerendo primae veritati, ad quod indiget homo | |
| 2940 adiuvari per habitum fidei, sed tenet ea quae sunt fidei propria | |
| 53 | 2941 voluntate et iudicio.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 ad 2"><a name="39038"><span class="ref">[39038] IIª-IIae q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2942 dicendum quod in diversis conclusionibus unius scientiae sunt |
| 2943 diversa media per quae probantur, quorum unum potest cognosci sine | |
| 2944 alio. Et ideo homo potest scire quasdam conclusiones unius | |
| 2945 scientiae, ignoratis aliis. Sed omnibus articulis fidei inhaeret | |
| 2946 fides propter unum medium, scilicet propter veritatem primam | |
| 2947 propositam nobis in Scripturis secundum doctrinam Ecclesiae | |
| 2948 intellectis sane. Et ideo qui ab hoc medio decidit totaliter fide | |
| 53 | 2949 caret.</p><p title="II-II q. 5 a. 3 ad 3"><a name="39039"><span class="ref">[39039] IIª-IIae q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2950 dicendum quod diversa praecepta legis possunt referri vel ad |
| 2951 diversa motiva proxima, et sic unum sine alio servari potest. Vel | |
| 2952 ad unum motivum primum, quod est perfecte obedire Deo, a quo | |
| 2953 decidit quicumque unum praeceptum transgreditur, secundum illud | |
| 53 | 2954 Iac. II, <i>qui offendit in uno factus est omnium reus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="39040"><span class="ref">[39040] IIª-IIae q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2955 sic proceditur. Videtur quod fides non possit esse maior in uno |
| 2956 quam in alio. Quantitas enim habitus attenditur secundum obiecta. | |
| 2957 Sed quicumque habet fidem credit omnia quae sunt fidei, quia qui | |
| 2958 deficit ab uno totaliter amittit fidem, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 2959 videtur quod fides non possit esse maior in uno quam in alio.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="39041"><span class="ref">[39041] IIª-IIae q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2960 ea quae sunt in summo non recipiunt magis neque minus. Sed ratio |
| 2961 fidei est in summo, requiritur enim ad fidem quod homo inhaereat | |
| 2962 primae veritati super omnia. Ergo fides non recipit magis et | |
| 53 | 2963 minus.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="39042"><span class="ref">[39042] IIª-IIae q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2964 ita se habet fides in cognitione gratuita sicut intellectus |
| 2965 principiorum in cognitione naturali, eo quod articuli fidei sunt | |
| 2966 prima principia gratuitae cognitionis, ut ex dictis patet. Sed | |
| 2967 intellectus principiorum aequaliter invenitur in omnibus hominibus. | |
| 53 | 2968 Ergo et fides aequaliter invenitur in omnibus fidelibus.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 s. c."><a name="39043"><span class="ref">[39043] IIª-IIae q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2969 ubicumque invenitur parvum et magnum, ibi invenitur maius et minus. |
| 2970 Sed in fide invenitur magnum et parvum, dicit enim dominus Petro, | |
| 2971 Matth. XIV, <i>modicae fidei, quare dubitasti?</i> Et mulieri | |
| 2972 dixit, Matth. XV, <i>mulier, magna est fides tua</i>. Ergo fides | |
| 53 | 2973 potest esse maior in uno quam in alio.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 co."><a name="39044"><span class="ref">[39044] IIª-IIae q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2974 dicendum quod, sicut supra dictum est, quantitas habitus ex duobus |
| 2975 attendi potest, uno modo, ex obiecto; alio modo, secundum | |
| 2976 participationem subiecti. Obiectum autem fidei potest dupliciter | |
| 2977 considerari, uno modo, secundum formalem rationem; alio modo, | |
| 2978 secundum ea quae materialiter credenda proponuntur. Formale autem | |
| 2979 obiectum fidei est unum et simplex scilicet veritas prima, ut supra | |
| 2980 dictum est. Unde ex hac parte fides non diversificatur in | |
| 2981 credentibus, sed est una specie in omnibus, ut supra dictum est. | |
| 2982 Sed ea quae materialiter credenda proponuntur sunt plura, et | |
| 2983 possunt accipi vel magis vel minus explicite. Et secundum hoc | |
| 2984 potest unus homo plura explicite credere quam alius. Et sic in uno | |
| 2985 potest esse maior fides secundum maiorem fidei explicationem. Si | |
| 2986 vero consideretur fides secundum participationem subiecti, hoc | |
| 2987 contingit dupliciter. Nam actus fidei procedit et ex intellectu et | |
| 2988 ex voluntate, ut supra dictum est. Potest ergo fides in aliquo dici | |
| 2989 maior uno modo ex parte intellectus, propter maiorem certitudinem | |
| 2990 et firmitatem, alio modo ex parte voluntatis, propter maiorem | |
| 53 | 2991 promptitudinem seu devotionem vel confidentiam.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 ad 1"><a name="39045"><span class="ref">[39045] IIª-IIae q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2992 ergo dicendum quod ille qui pertinaciter discredit aliquid eorum |
| 2993 quae sub fide continentur non habet habitum fidei, quem tamen habet | |
| 2994 ille qui non explicite omnia credit, sed paratus est omnia credere. | |
| 2995 Et secundum hoc ex parte obiecti unus habet maiorem fidem quam | |
| 53 | 2996 alius, inquantum plura explicite credit, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 ad 2"><a name="39046"><span class="ref">[39046] IIª-IIae q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2997 dicendum quod de ratione fidei est ut veritas prima omnibus |
| 2998 praeferatur. Sed tamen eorum qui eam omnibus praeferunt quidam | |
| 2999 certius et devotius se ei subiiciunt quam alii. Et secundum hoc | |
| 53 | 3000 fides est maior in uno quam in alio.</p><p title="II-II q. 5 a. 4 ad 3"><a name="39047"><span class="ref">[39047] IIª-IIae q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3001 dicendum quod intellectus principiorum consequitur ipsam naturam |
| 3002 humanam, quae aequaliter in omnibus invenitur. Sed fides | |
| 3003 consequitur donum gratiae, quod non est aequaliter in omnibus, ut | |
| 3004 supra dictum est. Unde non est eadem ratio. Et tamen secundum | |
| 3005 maiorem capacitatem intellectus, unus magis cognoscit virtutem | |
| 53 | 3006 principiorum quam alius.</p></div></div><div class="q" id="q6"><h2>Quaestio 6</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 6 pr."><a name="39048"><span class="ref">[39048] |
| 3007 IIª-IIae q. 6 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa | |
| 28 | 3008 fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum fides sit homini |
| 53 | 3009 infusa a Deo. Secundo, utrum fides informis sit donum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="39049"><span class="ref">[39049] IIª-IIae q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3010 sic proceditur. Videtur quod fides non sit homini infusa a Deo. |
| 3011 Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod <i>per scientiam gignitur | |
| 3012 in nobis fides, nutritur, defenditur et roboratur</i>. Sed ea quae | |
| 3013 per scientiam in nobis gignuntur magis videntur acquisita esse quam | |
| 3014 infusa. Ergo fides non videtur in nobis esse ex infusione | |
| 53 | 3015 divina.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="39050"><span class="ref">[39050] IIª-IIae q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3016 illud ad quod homo pertingit audiendo et videndo videtur esse ab |
| 3017 homine acquisitum. Sed homo pertingit ad credendum et videndo | |
| 3018 miracula et audiendo fidei doctrinam, dicitur enim Ioan. IV, | |
| 3019 <i>cognovit pater quia illa hora erat in qua dixit ei Iesus, filius | |
| 3020 tuus vivit, et credidit ipse et domus eius tota</i>; et Rom. X | |
| 3021 dicitur quod <i>fides est ex auditu</i>. Ergo fides habetur ab | |
| 53 | 3022 homine tanquam acquisita.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 arg. 3"><a name="39051"><span class="ref">[39051] IIª-IIae q. 6 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3023 illud quod consistit in hominis voluntate ab homine potest acquiri. |
| 3024 Sed fides consistit in credentium voluntate, ut Augustinus dicit, | |
| 3025 in libro de Praed. Sanct. Ergo fides potest esse ab homine | |
| 53 | 3026 acquisita.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 s. c."><a name="39052"><span class="ref">[39052] IIª-IIae q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3027 est quod dicitur ad Ephes. II, <i>gratia estis salvati per fidem, |
| 53 | 3028 et non ex vobis, ne quis glorietur, Dei enim donum est</i>.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 co."><a name="39053"><span class="ref">[39053] IIª-IIae q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3029 dicendum quod ad fidem duo requiruntur. Quorum unum est ut homini |
| 3030 credibilia proponantur, quod requiritur ad hoc quod homo aliquid | |
| 3031 explicite credat. Aliud autem quod ad fidem requiritur est assensus | |
| 3032 credentis ad ea quae proponuntur. Quantum igitur ad primum horum, | |
| 3033 necesse est quod fides sit a Deo. Ea enim quae sunt fidei excedunt | |
| 3034 rationem humanam, unde non cadunt in contemplatione hominis nisi | |
| 3035 Deo revelante. Sed quibusdam quidem revelantur immediate a Deo, | |
| 3036 sicut sunt revelata apostolis et prophetis, quibusdam autem | |
| 3037 proponuntur a Deo mittente fidei praedicatores, secundum illud Rom. | |
| 3038 X, <i>quomodo praedicabunt nisi mittantur?</i> Quantum vero ad | |
| 3039 secundum, scilicet ad assensum hominis in ea quae sunt fidei, | |
| 3040 potest considerari duplex causa. Una quidem exterius inducens, | |
| 3041 sicut miraculum visum, vel persuasio hominis inducentis ad fidem. | |
| 3042 Quorum neutrum est sufficiens causa, videntium enim unum et idem | |
| 3043 miraculum, et audientium eandem praedicationem, quidam credunt et | |
| 3044 quidam non credunt. Et ideo oportet ponere aliam causam interiorem, | |
| 3045 quae movet hominem interius ad assentiendum his quae sunt fidei. | |
| 3046 Hanc autem causam Pelagiani ponebant solum liberum arbitrium | |
| 3047 hominis, et propter hoc dicebant quod initium fidei est ex nobis, | |
| 3048 inquantum scilicet ex nobis est quod parati sumus ad assentiendum | |
| 3049 his quae sunt fidei; sed consummatio fidei est a Deo, per quem | |
| 3050 nobis proponuntur ea quae credere debemus. Sed hoc est falsum. Quia | |
| 3051 cum homo, assentiendo his quae sunt fidei, elevetur supra naturam | |
| 3052 suam, oportet quod hoc insit ei ex supernaturali principio interius | |
| 3053 movente, quod est Deus. Et ideo fides quantum ad assensum, qui est | |
| 3054 principalis actus fidei, est a Deo interius movente per | |
| 53 | 3055 gratiam.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 ad 1"><a name="39054"><span class="ref">[39054] IIª-IIae q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3056 ergo dicendum quod per scientiam gignitur fides et nutritur per |
| 3057 modum exterioris persuasionis, quae fit ab aliqua scientia. Sed | |
| 3058 principalis et propria causa fidei est id quod interius movet ad | |
| 53 | 3059 assentiendum.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 ad 2"><a name="39055"><span class="ref">[39055] IIª-IIae q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3060 dicendum quod etiam ratio illa procedit de causa proponente |
| 3061 exterius ea quae sunt fidei, vel persuadente ad credendum vel verbo | |
| 53 | 3062 vel facto.</p><p title="II-II q. 6 a. 1 ad 3"><a name="39056"><span class="ref">[39056] IIª-IIae q. 6 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3063 dicendum quod credere quidem in voluntate credentium consistit, sed |
| 3064 oportet quod voluntas hominis praeparetur a Deo per gratiam ad hoc | |
| 3065 quod elevetur in ea quae sunt supra naturam, ut supra dictum | |
| 53 | 3066 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="39057"><span class="ref">[39057] IIª-IIae q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3067 sic proceditur. Videtur quod fides informis non sit donum Dei. |
| 3068 Dicitur enim Deut. XXXII, quod Dei perfecta sunt opera. Fides autem | |
| 3069 informis est quiddam imperfectum. Ergo fides informis non est opus | |
| 53 | 3070 Dei.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="39058"><span class="ref">[39058] IIª-IIae q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3071 sicut actus dicitur deformis propter hoc quod caret debita forma, |
| 3072 ita etiam fides dicitur informis propter hoc quod caret debita | |
| 3073 forma. Sed actus deformis peccati non est a Deo, ut supra dictum | |
| 53 | 3074 est. Ergo neque etiam fides informis est a Deo.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="39059"><span class="ref">[39059] IIª-IIae q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3075 quaecumque Deus sanat totaliter sanat, dicitur enim Ioan. VII, |
| 3076 <i>si circumcisionem accipit homo in sabbato ut non solvatur lex | |
| 3077 Moysi, mihi indignamini quia totum hominem salvum feci in | |
| 3078 sabbato</i>. Sed per fidem homo sanatur ab infidelitate. Quicumque | |
| 3079 ergo donum fidei a Deo accipit simul sanatur ab omnibus peccatis. | |
| 3080 Sed hoc non fit nisi per fidem formatam. Ergo sola fides formata | |
| 53 | 3081 est donum Dei. Non ergo fides informis.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 s. c."><a name="39060"><span class="ref">[39060] IIª-IIae q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3082 est quod quaedam Glossa dicit, I ad Cor. XIII, quod <i>fides quae |
| 3083 est sine caritate est donum Dei</i>. Sed fides quae est sine | |
| 53 | 3084 caritate est fides informis. Ergo fides informis est donum Dei.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 co."><a name="39061"><span class="ref">[39061] IIª-IIae q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3085 dicendum quod informitas privatio quaedam est. Est autem |
| 3086 considerandum quod privatio quandoque quidem pertinet ad rationem | |
| 3087 speciei, quandoque autem non, sed supervenit rei iam habenti | |
| 3088 propriam speciem. Sicut privatio debitae commensurationis humorum | |
| 3089 est de ratione speciei ipsius aegritudinis, tenebrositas autem non | |
| 3090 est de ratione speciei ipsius diaphani, sed supervenit. Quia igitur | |
| 3091 cum assignatur causa alicuius rei, intelligitur assignari causa | |
| 3092 eius secundum quod in propria specie existit, ideo quod non est | |
| 3093 causa privationis non potest dici esse causa illius rei ad quam | |
| 3094 pertinet privatio sicut existens de ratione speciei ipsius, non | |
| 3095 enim potest dici causa aegritudinis quod non est causa | |
| 3096 distemperantiae humorum. Potest tamen aliquid dici esse causa | |
| 3097 diaphani quamvis non sit causa obscuritatis, quae non est de | |
| 3098 ratione speciei diaphani. Informitas autem fidei non pertinet ad | |
| 3099 rationem speciei ipsius fidei, cum fides dicatur informis propter | |
| 3100 defectum cuiusdam exterioris formae, sicut dictum est. Et ideo | |
| 3101 illud est causa fidei informis quod est causa fidei simpliciter | |
| 3102 dictae. Hoc autem est Deus, ut dictum est. Unde relinquitur quod | |
| 53 | 3103 fides informis sit donum Dei.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 ad 1"><a name="39062"><span class="ref">[39062] IIª-IIae q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3104 ergo dicendum quod fides informis, etsi non sit perfecta |
| 3105 simpliciter perfectione virtutis, est tamen perfecta quadam | |
| 53 | 3106 perfectione quae sufficit ad fidei rationem.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 ad 2"><a name="39063"><span class="ref">[39063] IIª-IIae q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3107 dicendum quod deformitas actus est de ratione speciei ipsius actus |
| 3108 secundum quod est actus moralis, ut supra dictum est, dicitur enim | |
| 3109 actus deformis per privationem formae intrinsecae, quae est debita | |
| 3110 commensuratio circumstantiarum actus. Et ideo non potest dici causa | |
| 3111 actus deformis Deus, qui non est causa deformitatis, licet sit | |
| 3112 causa actus inquantum est actus. Vel dicendum quod deformitas non | |
| 3113 solum importat privationem debitae formae, sed etiam contrariam | |
| 3114 dispositionem. Unde deformitas se habet ad actum sicut falsitas ad | |
| 3115 fidem. Et ideo sicut actus deformis non est a Deo, ita nec aliqua | |
| 3116 fides falsa. Et sicut fides informis est a Deo, ita etiam actus qui | |
| 3117 sunt boni ex genere, quamvis non sint caritate formati, sicut | |
| 53 | 3118 plerumque in peccatoribus contingit.</p><p title="II-II q. 6 a. 2 ad 3"><a name="39064"><span class="ref">[39064] IIª-IIae q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3119 dicendum quod ille qui accipit a Deo fidem absque caritate non |
| 3120 simpliciter sanatur ab infidelitate, quia non removetur culpa | |
| 3121 praecedentis infidelitatis, sed sanatur secundum quid, ut scilicet | |
| 3122 cesset a tali peccato. Hoc autem frequenter contingit, quod aliquis | |
| 3123 desistit ab uno actu peccati, etiam Deo hoc faciente, qui tamen ab | |
| 3124 actu alterius peccati non desistit, propria iniquitate suggerente. | |
| 3125 Et per hunc modum datur aliquando a Deo homini quod credat, non | |
| 3126 tamen datur ei caritatis donum, sicut etiam aliquibus absque | |
| 53 | 3127 caritate datur donum prophetiae vel aliquid simile.</p></div></div><div class="q" id="q7"><h2>Quaestio 7</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 7 pr."><a name="39065"><span class="ref">[39065] |
| 3128 IIª-IIae q. 7 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 3129 effectibus fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum timor |
| 3130 sit effectus fidei. Secundo, utrum purificatio cordis sit effectus | |
| 53 | 3131 fidei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="39066"><span class="ref">[39066] IIª-IIae q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3132 sic proceditur. Videtur quod timor non sit effectus fidei. Effectus |
| 3133 enim non praecedit causam. Sed timor praecedit fidem, dicitur enim | |
| 3134 Eccli. II, <i>qui timetis Deum, credite illi</i>. Ergo timor non | |
| 53 | 3135 est effectus fidei.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="39067"><span class="ref">[39067] IIª-IIae q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3136 idem non est causa contrariorum. Sed timor et spes sunt contraria, |
| 3137 ut supra dictum est, fides autem generat spem, ut dicitur in | |
| 53 | 3138 Glossa, Matth. I. Ergo non est causa timoris.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="39068"><span class="ref">[39068] IIª-IIae q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3139 contrarium non est causa contrarii. Sed obiectum fidei est quoddam |
| 3140 bonum, quod est veritas prima, obiectum autem timoris est malum, ut | |
| 3141 supra dictum est. Actus autem habent speciem ex obiectis, secundum | |
| 53 | 3142 supradicta. Ergo fides non est causa timoris.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 s. c."><a name="39069"><span class="ref">[39069] IIª-IIae q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3143 est quod dicitur Iac. II, <i>Daemones credunt et |
| 53 | 3144 contremiscunt</i>.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 co."><a name="39070"><span class="ref">[39070] IIª-IIae q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3145 dicendum quod timor est quidam motus appetitivae virtutis, ut supra |
| 3146 dictum est. Omnium autem appetitivorum motuum principium est bonum | |
| 3147 vel malum apprehensum. Unde oportet quod timoris et omnium | |
| 3148 appetitivorum motuum sit principium aliqua apprehensio. Per fidem | |
| 3149 autem fit in nobis quaedam apprehensio de quibusdam malis | |
| 3150 poenalibus quae secundum divinum iudicium inferuntur, et per hunc | |
| 3151 modum fides est causa timoris quo quis timet a Deo puniri, qui est | |
| 3152 timor servilis. Est etiam causa timoris filialis, quo quis timet | |
| 3153 separari a Deo, vel quo quis refugit se Deo comparare reverendo | |
| 3154 ipsum; inquantum per fidem hanc existimationem habemus de Deo, quod | |
| 3155 sit quoddam immensum et altissimum bonum, a quo separari est | |
| 3156 pessimum et cui velle aequari est malum. Sed primi timoris, | |
| 3157 scilicet servilis, est causa fides informis. Sed secundi timoris, | |
| 3158 scilicet filialis, est causa fides formata, quae per caritatem | |
| 53 | 3159 facit hominem Deo inhaerere et ei subiici.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 ad 1"><a name="39071"><span class="ref">[39071] IIª-IIae q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3160 ergo dicendum quod timor Dei non potest universaliter praecedere |
| 3161 fidem, quia si omnino eius ignorantiam haberemus quantum ad praemia | |
| 3162 vel poenas de quibus per fidem instruimur, nullo modo eum | |
| 3163 timeremus. Sed supposita fide de aliquibus articulis fidei, puta de | |
| 3164 excellentia divina, sequitur timor reverentiae, ex quo sequitur | |
| 3165 ulterius ut homo intellectum suum Deo subiiciat ad credendum omnia | |
| 3166 quae sunt promissa a Deo. Unde ibi sequitur, <i>et non evacuabitur | |
| 53 | 3167 merces vestra</i>.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 ad 2"><a name="39072"><span class="ref">[39072] IIª-IIae q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3168 dicendum quod idem secundum contraria potest esse contrariorum |
| 3169 causa, non autem idem secundum idem. Fides autem generat spem | |
| 3170 secundum quod facit nobis existimationem de praemiis quae Deus | |
| 3171 retribuit iustis. Est autem causa timoris secundum quod facit nobis | |
| 53 | 3172 aestimationem de poenis quas peccatoribus infliget.</p><p title="II-II q. 7 a. 1 ad 3"><a name="39073"><span class="ref">[39073] IIª-IIae q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3173 dicendum quod obiectum fidei primum et formale est bonum quod est |
| 3174 veritas prima. Sed materialiter fidei proponuntur credenda etiam | |
| 3175 quaedam mala, puta quod malum sit Deo non subiici vel ab eo | |
| 3176 separari, et quod peccatores poenalia mala sustinebunt a Deo. Et | |
| 53 | 3177 secundum hoc fides potest esse causa timoris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="39074"><span class="ref">[39074] IIª-IIae q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3178 sic proceditur. Videtur quod purificatio cordis non sit effectus |
| 3179 fidei. Puritas enim cordis praecipue in affectu consistit. Sed | |
| 3180 fides in intellectu est. Ergo fides non causat cordis | |
| 53 | 3181 purificationem.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="39075"><span class="ref">[39075] IIª-IIae q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3182 illud quod causat cordis purificationem non potest simul esse cum |
| 3183 impuritate. Sed fides simul potest esse cum impuritate peccati, | |
| 3184 sicut patet in illis qui habent fidem informem. Ergo fides non | |
| 53 | 3185 purificat cor.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="39076"><span class="ref">[39076] IIª-IIae q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3186 si fides aliquo modo purificaret cor humanum, maxime purificaret |
| 3187 hominis intellectum. Sed intellectum non purificat ab obscuritate, | |
| 3188 cum sit cognitio aenigmatica. Ergo fides nullo modo purificat | |
| 53 | 3189 cor.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 s. c."><a name="39077"><span class="ref">[39077] IIª-IIae q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3190 est quod dicit Petrus, Act. XV, <i>fide purificans corda |
| 53 | 3191 eorum</i>.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 co."><a name="39078"><span class="ref">[39078] IIª-IIae q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3192 dicendum quod impuritas uniuscuiusque rei consistit in hoc quod |
| 3193 rebus vilioribus immiscetur, non enim dicitur argentum esse impurum | |
| 3194 ex permixtione auri, per quam melius redditur, sed ex permixtione | |
| 3195 plumbi vel stanni. Manifestum est autem quod rationalis creatura | |
| 3196 dignior est omnibus temporalibus et corporalibus creaturis. Et ideo | |
| 3197 impura redditur ex hoc quod temporalibus se subiicit per amorem. A | |
| 3198 qua quidem impuritate purificatur per contrarium motum, dum | |
| 3199 scilicet tendit in id quod est supra se, scilicet in Deum. In quo | |
| 3200 quidem motu primum principium est fides, <i>accedentem enim ad Deum | |
| 3201 oportet credere</i>, ut dicitur Heb. XI. Et ideo primum principium | |
| 3202 purificationis cordis est fides, quae si perficiatur per caritatem | |
| 53 | 3203 formatam, perfectam purificationem causat.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 ad 1"><a name="39079"><span class="ref">[39079] IIª-IIae q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3204 ergo dicendum quod ea quae sunt in intellectu sunt principia eorum |
| 3205 quae sunt in affectu, inquantum scilicet bonum intellectum movet | |
| 53 | 3206 affectum.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 ad 2"><a name="39080"><span class="ref">[39080] IIª-IIae q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3207 dicendum quod fides etiam informis excludit quandam impuritatem |
| 3208 sibi oppositam, scilicet impuritatem erroris, quae contingit ex hoc | |
| 3209 quod intellectus humanus inordinate inhaeret rebus se inferioribus, | |
| 3210 dum scilicet vult secundum rationes rerum sensibilium metiri | |
| 3211 divina. Sed quando per caritatem formatur, tunc nullam impuritatem | |
| 3212 secum compatitur, <i>quia universa delicta operit caritas</i>, ut | |
| 53 | 3213 dicitur Prov. X.</p><p title="II-II q. 7 a. 2 ad 3"><a name="39081"><span class="ref">[39081] IIª-IIae q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3214 dicendum quod obscuritas fidei non pertinet ad impuritatem culpae, |
| 3215 sed magis ad naturalem defectum intellectus humani, secundum statum | |
| 53 | 3216 praesentis vitae.</p></div></div><div class="q" id="q8"><h2>Quaestio 8</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 8 pr."><a name="39082"><span class="ref">[39082] |
| 3217 IIª-IIae q. 8 pr.</span></a> Deinde considerandum est de dono | |
| 28 | 3218 intellectus et scientiae, quae respondent virtuti fidei. Et circa |
| 3219 donum intellectus quaeruntur octo. Primo, utrum intellectus sit | |
| 3220 donum spiritus sancti. Secundo, utrum possit simul esse in eodem | |
| 3221 cum fide. Tertio, utrum intellectus qui est donum sit speculativus | |
| 3222 tantum, vel etiam practicus. Quarto, utrum omnes qui sunt in gratia | |
| 3223 habeant donum intellectus. Quinto, utrum hoc donum inveniatur in | |
| 3224 aliquibus absque gratia. Sexto, quomodo se habeat donum intellectus | |
| 3225 ad alia dona. Septimo, de eo quod respondet huic dono in | |
| 53 | 3226 beatitudinibus. Octavo, de eo quod respondet ei in fructibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="39083"><span class="ref">[39083] IIª-IIae q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3227 sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit donum spiritus |
| 3228 sancti. Dona enim gratuita distinguuntur a donis naturalibus, | |
| 3229 superadduntur enim eis. Sed intellectus est quidam habitus | |
| 3230 naturalis in anima, quo cognoscuntur principia naturaliter nota, ut | |
| 53 | 3231 patet in VI Ethic. Ergo non debet poni donum spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="39084"><span class="ref">[39084] IIª-IIae q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3232 dona divina participantur a creaturis secundum earum proportionem |
| 3233 et modum, ut patet per Dionysium, in libro de Div. Nom. Sed modus | |
| 3234 humanae naturae est ut non simpliciter veritatem cognoscat, quod | |
| 3235 pertinet ad rationem intellectus, sed discursive, quod est proprium | |
| 3236 rationis, ut patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Ergo | |
| 3237 cognitio divina quae hominibus datur magis debet dici donum | |
| 53 | 3238 rationis quam intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="39085"><span class="ref">[39085] IIª-IIae q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3239 in potentiis animae intellectus contra voluntatem dividitur, ut |
| 3240 patet in III de anima. Sed nullum donum spiritus sancti dicitur | |
| 3241 voluntas. Ergo etiam nullum donum spiritus sancti debet dici | |
| 53 | 3242 intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 s. c."><a name="39086"><span class="ref">[39086] IIª-IIae q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3243 est quod dicitur Isaiae XI, <i>requiescet super eum spiritus |
| 53 | 3244 domini, spiritus sapientiae et intellectus</i>.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 co."><a name="39087"><span class="ref">[39087] IIª-IIae q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3245 dicendum quod nomen intellectus quandam intimam cognitionem |
| 3246 importat, dicitur enim intelligere quasi intus legere. Et hoc | |
| 3247 manifeste patet considerantibus differentiam intellectus et sensus, | |
| 3248 nam cognitio sensitiva occupatur circa qualitates sensibiles | |
| 3249 exteriores; cognitio autem intellectiva penetrat usque ad essentiam | |
| 3250 rei, obiectum enim intellectus est quod quid est, ut dicitur in III | |
| 3251 de anima. Sunt autem multa genera eorum quae interius latent, ad | |
| 3252 quae oportet cognitionem hominis quasi intrinsecus penetrare. Nam | |
| 3253 sub accidentibus latet natura rerum substantialis, sub verbis | |
| 3254 latent significata verborum, sub similitudinibus et figuris latet | |
| 3255 veritas figurata, res etiam intelligibiles sunt quodammodo | |
| 3256 interiores respectu rerum sensibilium quae exterius sentiuntur, et | |
| 3257 in causis latent effectus et e converso. Unde respectu horum omnium | |
| 3258 potest dici intellectus. Sed cum cognitio hominis a sensu incipiat, | |
| 3259 quasi ab exteriori, manifestum est quod quanto lumen intellectus | |
| 3260 est fortius, tanto potest magis ad intima penetrare. Lumen autem | |
| 3261 naturale nostri intellectus est finitae virtutis, unde usque ad | |
| 3262 determinatum aliquid pertingere potest. Indiget igitur homo | |
| 3263 supernaturali lumine ut ulterius penetret ad cognoscendum quaedam | |
| 3264 quae per lumen naturale cognoscere non valet. Et illud lumen | |
| 53 | 3265 supernaturale homini datum vocatur donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 ad 1"><a name="39088"><span class="ref">[39088] IIª-IIae q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3266 ergo dicendum quod per lumen naturale nobis inditum statim |
| 3267 cognoscuntur quaedam principia communia quae sunt naturaliter nota. | |
| 3268 Sed quia homo ordinatur ad beatitudinem supernaturalem, ut supra | |
| 3269 dictum est, necesse est quod homo ulterius pertingat ad quaedam | |
| 53 | 3270 altiora. Et ad hoc requiritur donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 ad 2"><a name="39089"><span class="ref">[39089] IIª-IIae q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3271 dicendum quod discursus rationis semper incipit ab intellectu et |
| 3272 terminatur ad intellectum, ratiocinamur enim procedendo ex | |
| 3273 quibusdam intellectis, et tunc rationis discursus perficitur quando | |
| 3274 ad hoc pervenimus ut intelligamus illud quod prius erat ignotum. | |
| 3275 Quod ergo ratiocinamur ex aliquo praecedenti intellectu procedit. | |
| 3276 Donum autem gratiae non procedit ex lumine naturae, sed | |
| 3277 superadditur ei, quasi perficiens ipsum. Et ideo ista superadditio | |
| 3278 non dicitur ratio, sed magis intellectus, quia ita se habet lumen | |
| 3279 superadditum ad ea quae nobis supernaturaliter innotescunt sicut se | |
| 53 | 3280 habet lumen naturale ad ea quae primordialiter cognoscimus.</p><p title="II-II q. 8 a. 1 ad 3"><a name="39090"><span class="ref">[39090] IIª-IIae q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3281 dicendum quod voluntas nominat simpliciter appetitivum motum, |
| 3282 absque determinatione alicuius excellentiae. Sed intellectus | |
| 3283 nominat quandam excellentiam cognitionis penetrandi ad intima. Et | |
| 3284 ideo supernaturale donum magis nominatur nomine intellectus quam | |
| 53 | 3285 nomine voluntatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="39091"><span class="ref">[39091] IIª-IIae q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3286 sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non simul habeatur |
| 3287 cum fide. Dicit enim Augustinus, in libro octogintatrium quaest., | |
| 3288 <i>id quod intelligitur intelligentis comprehensione finitur</i>. | |
| 3289 Sed id quod creditur non comprehenditur, secundum illud apostoli, | |
| 3290 ad Philipp. III, <i>non quod iam comprehenderim aut perfectus | |
| 3291 sim</i>. Ergo videtur quod fides et intellectus non possint esse in | |
| 53 | 3292 eodem.</p><p title="II-II q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="39092"><span class="ref">[39092] IIª-IIae q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3293 omne quod intelligitur intellectu videtur. Sed fides est de non |
| 3294 apparentibus, ut supra dictum est. Ergo fides non potest simul esse | |
| 53 | 3295 in eodem cum intellectu.</p><p title="II-II q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="39093"><span class="ref">[39093] IIª-IIae q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3296 intellectus est certior quam scientia. Sed scientia et fides non |
| 3297 possunt esse de eodem, ut supra habitum est. Multo ergo minus | |
| 53 | 3298 intellectus et fides.</p><p title="II-II q. 8 a. 2 s. c."><a name="39094"><span class="ref">[39094] IIª-IIae q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3299 est quod Gregorius dicit, in libro Moral., quod <i>intellectus de |
| 3300 auditis mentem illustrat</i>. Sed aliquis habens fidem potest esse | |
| 3301 illustratus mente circa audita, unde dicitur Luc. ult. quod | |
| 3302 <i>dominus aperuit discipulis suis sensum ut intelligerent | |
| 53 | 3303 Scripturas</i>. Ergo intellectus potest simul esse cum fide.</p><p title="II-II q. 8 a. 2 co."><a name="39095"><span class="ref">[39095] IIª-IIae q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3304 dicendum quod hic duplici distinctione est opus, una quidem ex |
| 3305 parte fidei; alia autem ex parte intellectus. Ex parte quidem | |
| 3306 fidei, distinguendum est quod quaedam per se et directe cadunt sub | |
| 3307 fide, quae naturalem rationem excedunt, sicut Deum esse trinum et | |
| 3308 unum, filium Dei esse incarnatum. Quaedam vero cadunt sub fide | |
| 3309 quasi ordinata ad ista secundum aliquem modum, sicut omnia quae in | |
| 3310 Scriptura divina continentur. Ex parte vero intellectus, | |
| 3311 distinguendum est quod dupliciter dici possumus aliqua intelligere. | |
| 3312 Uno modo, perfecte, quando scilicet pertingimus ad cognoscendum | |
| 3313 essentiam rei intellectae, et ipsam veritatem enuntiabilis | |
| 3314 intellecti, secundum quod in se est. Et hoc modo ea quae directe | |
| 3315 cadunt sub fide intelligere non possumus, durante statu fidei. Sed | |
| 3316 quaedam alia ad fidem ordinata etiam hoc modo intelligi possunt. | |
| 3317 Alio modo contingit aliquid intelligi imperfecte, quando scilicet | |
| 3318 ipsa essentia rei, vel veritas propositionis, non cognoscitur quid | |
| 3319 sit aut quomodo sit, sed tamen cognoscitur quod ea quae exterius | |
| 3320 apparent veritati non contrariantur; inquantum scilicet homo | |
| 3321 intelligit quod propter ea quae exterius apparent non est | |
| 3322 recedendum ab his quae sunt fidei. Et secundum hoc nihil prohibet, | |
| 3323 durante statu fidei, intelligere etiam ea quae per se sub fide | |
| 53 | 3324 cadunt.</p><p title="II-II q. 8 a. 2 ad 1"><a name="39096"><span class="ref">[39096] IIª-IIae q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 3325 patet responsio ad obiecta. Nam primae tres rationes procedunt |
| 3326 secundum quod aliquid perfecte intelligitur. Ultima autem ratio | |
| 53 | 3327 procedit de intellectu eorum quae ordinantur ad fidem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="39097"><span class="ref">[39097] IIª-IIae q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3328 sic proceditur. Videtur quod intellectus qui ponitur donum spiritus |
| 3329 sancti non sit practicus, sed speculativus tantum. Intellectus | |
| 3330 enim, ut Gregorius dicit, in I Moral., altiora quaedam penetrat. | |
| 3331 Sed ea quae pertinent ad intellectum practicum non sunt alta, sed | |
| 3332 quaedam infima, scilicet singularia, circa quae sunt actus. Ergo | |
| 53 | 3333 intellectus qui ponitur donum non est intellectus practicus.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="39098"><span class="ref">[39098] IIª-IIae q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3334 intellectus qui est donum est dignius aliquid quam intellectus qui |
| 3335 est virtus intellectualis. Sed intellectus qui est virtus | |
| 3336 intellectualis est solum circa necessaria, ut patet per | |
| 3337 philosophum, in VI Ethic. Ergo multo magis intellectus qui est | |
| 3338 donum est solum circa necessaria. Sed intellectus practicus non est | |
| 3339 circa necessaria, sed circa contingentia aliter se habere, quae | |
| 3340 opere humano fieri possunt. Ergo intellectus qui est donum non est | |
| 53 | 3341 intellectus practicus.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="39099"><span class="ref">[39099] IIª-IIae q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3342 donum intellectus illustrat mentem ad ea quae naturalem rationem |
| 3343 excedunt. Sed operabilia humana, quorum est practicus intellectus, | |
| 3344 non excedunt naturalem rationem, quae dirigit in rebus agendis, ut | |
| 3345 ex supradictis patet. Ergo intellectus qui est donum non est | |
| 53 | 3346 intellectus practicus.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 s. c."><a name="39100"><span class="ref">[39100] IIª-IIae q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3347 est quod dicitur in Psalm., <i>intellectus bonus omnibus |
| 53 | 3348 facientibus eum</i>.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 co."><a name="39101"><span class="ref">[39101] IIª-IIae q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3349 dicendum quod, sicut dictum est, donum intellectus non solum se |
| 3350 habet ad ea quae primo et principaliter cadunt sub fide, sed etiam | |
| 3351 ad omnia quae ad fidem ordinantur. Operationes autem bonae quendam | |
| 3352 ordinem ad fidem habent, nam fides per dilectionem operatur, ut | |
| 3353 apostolus dicit, ad Gal. V. Et ideo donum intellectus etiam ad | |
| 3354 quaedam operabilia se extendit, non quidem ut circa ea | |
| 3355 principaliter versetur; sed inquantum in agendis regulamur | |
| 3356 <i>rationibus aeternis, quibus conspiciendis et consulendis</i>, | |
| 3357 secundum Augustinum, XII de Trin., inhaeret superior ratio, quae | |
| 53 | 3358 dono intellectus perficitur.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 ad 1"><a name="39102"><span class="ref">[39102] IIª-IIae q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3359 ergo dicendum quod operabilia humana, secundum quod in se |
| 3360 considerantur, non habent aliquam excellentiae altitudinem. Sed | |
| 3361 secundum quod referuntur ad regulam legis aeternae et ad finem | |
| 3362 beatitudinis divinae, sic altitudinem habent, ut circa ea possit | |
| 53 | 3363 esse intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 ad 2"><a name="39103"><span class="ref">[39103] IIª-IIae q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3364 dicendum quod hoc ipsum pertinet ad dignitatem doni quod est |
| 3365 intellectus, quod intelligibilia aeterna vel necessaria considerat | |
| 3366 non solum secundum quod in se sunt, sed etiam secundum quod sunt | |
| 3367 regulae quaedam humanorum actuum, quia quanto virtus cognoscitiva | |
| 53 | 3368 ad plura se extendit, tanto nobilior est.</p><p title="II-II q. 8 a. 3 ad 3"><a name="39104"><span class="ref">[39104] IIª-IIae q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3369 dicendum quod regula humanorum actuum est et ratio humana et lex |
| 3370 aeterna, ut supra dictum est. Lex autem aeterna excedit naturalem | |
| 3371 rationem. Et ideo cognitio humanorum actuum secundum quod | |
| 3372 regulantur a lege aeterna, excedit rationem naturalem, et indiget | |
| 53 | 3373 supernaturali lumine doni spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="39105"><span class="ref">[39105] IIª-IIae q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3374 sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non insit omnibus |
| 3375 hominibus habentibus gratiam. Dicit enim Gregorius, II Moral., quod | |
| 3376 donum intellectus datur contra hebetudinem mentis. Sed multi | |
| 3377 habentes gratiam adhuc patiuntur mentis hebetudinem. Ergo donum | |
| 53 | 3378 intellectus non est in omnibus habentibus gratiam.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="39106"><span class="ref">[39106] IIª-IIae q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3379 inter ea quae ad cognitionem pertinent sola fides videtur esse |
| 3380 necessaria ad salutem, quia per fidem Christus habitat in cordibus | |
| 3381 nostris, ut dicitur ad Ephes. III. Sed non omnes habentes fidem | |
| 3382 habent donum intellectus, immo qui credunt, debent orare ut | |
| 3383 intelligant, sicut Augustinus dicit, in libro de Trin. Ergo donum | |
| 3384 intellectus non est necessarium ad salutem. Non ergo est in omnibus | |
| 53 | 3385 habentibus gratiam.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="39107"><span class="ref">[39107] IIª-IIae q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3386 ea quae sunt communia omnibus habentibus gratiam nunquam ab |
| 3387 habentibus gratiam subtrahuntur. Sed gratia intellectus et aliorum | |
| 3388 donorum <i>aliquando se utiliter subtrahit, quandoque enim, dum | |
| 3389 sublimia intelligendo in elationem se animus erigit, in rebus imis | |
| 3390 et vilibus gravi hebetudine pigrescit</i>, ut Gregorius dicit, in | |
| 3391 II Moral. Ergo donum intellectus non est in omnibus habentibus | |
| 53 | 3392 gratiam.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 s. c."><a name="39108"><span class="ref">[39108] IIª-IIae q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3393 est quod dicitur in Psalm., <i>nescierunt neque intellexerunt, in |
| 3394 tenebris ambulant</i>. Sed nullus habens gratiam ambulat in | |
| 3395 tenebris, secundum illud Ioan. VIII, <i>qui sequitur me non ambulat | |
| 3396 in tenebris</i>. Ergo nullus habens gratiam caret dono | |
| 53 | 3397 intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 co."><a name="39109"><span class="ref">[39109] IIª-IIae q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3398 dicendum quod in omnibus habentibus gratiam necesse est esse |
| 3399 rectitudinem voluntatis, quia <i>per gratiam praeparatur voluntas | |
| 3400 hominis ad bonum</i>, ut Augustinus dicit. Voluntas autem non | |
| 3401 potest recte ordinari in bonum nisi praeexistente aliqua cognitione | |
| 3402 veritatis, quia obiectum voluntatis est bonum intellectum, ut | |
| 3403 dicitur in III de anima. Sicut autem per donum caritatis spiritus | |
| 3404 sanctus ordinat voluntatem hominis ut directe moveatur in bonum | |
| 3405 quoddam supernaturale, ita etiam per donum intellectus illustrat | |
| 3406 mentem hominis ut cognoscat veritatem quandam supernaturalem, in | |
| 3407 quam oportet tendere voluntatem rectam. Et ideo, sicut donum | |
| 3408 caritatis est in omnibus habentibus gratiam gratum facientem, ita | |
| 53 | 3409 etiam donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 ad 1"><a name="39110"><span class="ref">[39110] IIª-IIae q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3410 ergo dicendum quod aliqui habentes gratiam gratum facientem possunt |
| 3411 pati hebetudinem circa aliqua quae sunt praeter necessitatem | |
| 3412 salutis. Sed circa ea quae sunt de necessitate salutis sufficienter | |
| 3413 instruuntur a spiritu sancto, secundum illud I Ioan. II, <i>unctio | |
| 53 | 3414 docet vos de omnibus</i>.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 ad 2"><a name="39111"><span class="ref">[39111] IIª-IIae q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3415 dicendum quod etsi non omnes habentes fidem plene intelligant ea |
| 3416 quae proponuntur credenda, intelligunt tamen ea esse credenda, et | |
| 53 | 3417 quod ab eis pro nullo est deviandum.</p><p title="II-II q. 8 a. 4 ad 3"><a name="39112"><span class="ref">[39112] IIª-IIae q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3418 dicendum quod donum intellectus nunquam se subtrahit sanctis circa |
| 3419 ea quae sunt necessaria ad salutem. Sed circa alia interdum se | |
| 3420 subtrahit, ut non omnia ad liquidum per intellectum penetrare | |
| 53 | 3421 possint, ad hoc quod superbiae materia subtrahatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 8 a. 5 arg. 1"><a name="39113"><span class="ref">[39113] IIª-IIae q. 8 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3422 sic proceditur. Videtur quod intellectus donum inveniatur etiam in |
| 3423 non habentibus gratiam gratum facientem. Augustinus enim, exponens | |
| 3424 illud Psalm., <i>concupivit anima mea desiderare iustificationes | |
| 3425 tuas</i>, dicit quod <i>praevolat intellectus, sequitur tardus aut | |
| 3426 nullus affectus</i>. Sed in omnibus habentibus gratiam gratum | |
| 3427 facientem est promptus affectus, propter caritatem. Ergo donum | |
| 3428 intellectus potest esse in his qui non habent gratiam gratum | |
| 53 | 3429 facientem.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 arg. 2"><a name="39114"><span class="ref">[39114] IIª-IIae q. 8 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3430 Danielis X dicitur quod intelligentia opus est in visione |
| 3431 prophetica, et ita videtur quod prophetia non sit sine dono | |
| 3432 intellectus. Sed prophetia potest esse sine gratia gratum faciente, | |
| 3433 ut patet Matth. VII, ubi dicentibus, in nomine tuo prophetavimus, | |
| 3434 respondetur, nunquam novi vos. Ergo donum intellectus potest esse | |
| 53 | 3435 sine gratia gratum faciente.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 arg. 3"><a name="39115"><span class="ref">[39115] IIª-IIae q. 8 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3436 donum intellectus respondet virtuti fidei, secundum illud Isaiae |
| 3437 VII, secundum aliam litteram, <i>nisi credideritis, non | |
| 3438 intelligetis</i>. Sed fides potest esse sine gratia gratum | |
| 53 | 3439 faciente. Ergo etiam donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 s. c."><a name="39116"><span class="ref">[39116] IIª-IIae q. 8 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3440 est quod dominus dicit, Ioan. VI, <i>omnis qui audivit a patre et |
| 3441 didicit, venit ad me</i>. Sed per intellectum audita addiscimus vel | |
| 3442 penetramus, ut patet per Gregorium, in I Moral. Ergo quicumque | |
| 3443 habet intellectus donum venit ad Christum. Quod non est sine gratia | |
| 3444 gratum faciente. Ergo donum intellectus non est sine gratia gratum | |
| 53 | 3445 faciente.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 co."><a name="39117"><span class="ref">[39117] IIª-IIae q. 8 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3446 dicendum quod, sicut supra dictum est, dona spiritus sancti |
| 3447 perficiunt animam secundum quod est bene mobilis a spiritu sancto. | |
| 3448 Sic ergo intellectuale lumen gratiae ponitur donum intellectus, | |
| 3449 inquantum intellectus hominis est bene mobilis a spiritu sancto. | |
| 3450 Huius autem motus consideratio in hoc est quod homo apprehendat | |
| 3451 veritatem circa finem. Unde nisi usque ad hoc moveatur a spiritu | |
| 3452 sancto intellectus humanus ut rectam aestimationem de fine habeat, | |
| 3453 nondum assecutus est donum intellectus; quantumcumque ex | |
| 3454 illustratione spiritus alia quaedam praeambula cognoscat. Rectam | |
| 3455 aut aestimationem de ultimo fine non habet nisi ille qui circa | |
| 3456 finem non errat, sed ei firmiter inhaeret tanquam optimo. Quod est | |
| 3457 solum habentis gratiam gratum facientem, sicut etiam in moralibus | |
| 3458 rectam aestimationem habet homo de fine per habitum virtutis. Unde | |
| 53 | 3459 donum intellectus nullus habet sine gratia gratum faciente.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 ad 1"><a name="39118"><span class="ref">[39118] IIª-IIae q. 8 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3460 ergo dicendum quod Augustinus intellectum nominat quamcumque |
| 3461 illustrationem intellectualem. Quae tamen non pertingit ad | |
| 3462 perfectam doni rationem nisi usque ad hoc mens hominis deducatur ut | |
| 53 | 3463 rectam aestimationem habeat homo circa finem.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 ad 2"><a name="39119"><span class="ref">[39119] IIª-IIae q. 8 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3464 dicendum quod intelligentia quae necessaria est ad prophetiam est |
| 3465 quaedam illustratio mentis circa ea quae prophetis revelantur. Non | |
| 3466 est autem illustratio mentis circa aestimationem rectam de ultimo | |
| 53 | 3467 fine, quae pertinet ad donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 5 ad 3"><a name="39120"><span class="ref">[39120] IIª-IIae q. 8 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3468 dicendum quod fides importat solum assensum ad ea quae proponuntur. |
| 3469 Sed intellectus importat quandam perceptionem veritatis, quae non | |
| 3470 potest esse circa finem nisi in eo qui habet gratiam gratum | |
| 3471 facientem, ut dictum est. Et ideo non est similis ratio de | |
| 53 | 3472 intellectu et fide.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 8 a. 6 arg. 1"><a name="39121"><span class="ref">[39121] IIª-IIae q. 8 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3473 sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non distinguatur ab |
| 3474 aliis donis. Quorum enim opposita sunt eadem, ipsa quoque sunt | |
| 3475 eadem. Sed sapientiae opponitur stultitia, hebetudini intellectus, | |
| 3476 praecipitationi consilium, ignorantiae scientia, ut patet per | |
| 3477 Gregorium, II Moral. Non videntur autem differre stultitia, | |
| 3478 hebetudo, ignorantia et praecipitatio. Ergo nec intellectus | |
| 53 | 3479 distinguitur ab aliis donis.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 arg. 2"><a name="39122"><span class="ref">[39122] IIª-IIae q. 8 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3480 intellectus qui ponitur virtus intellectualis differt ab aliis |
| 3481 intellectualibus virtutibus per hoc sibi proprium, quod est circa | |
| 3482 principia per se nota. Sed donum intellectus non est circa aliqua | |
| 3483 principia per se nota, quia ad ea quae naturaliter per se | |
| 3484 cognoscuntur sufficit naturalis habitus primorum principiorum; ad | |
| 3485 ea vero quae sunt supernaturalia sufficit fides, quia articuli | |
| 3486 fidei sunt sicut prima principia in supernaturali cognitione, sicut | |
| 3487 dictum est. Ergo donum intellectus non distinguitur ab aliis donis | |
| 53 | 3488 intellectualibus.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 arg. 3"><a name="39123"><span class="ref">[39123] IIª-IIae q. 8 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3489 omnis cognitio intellectiva vel est speculativa vel practica. Sed |
| 3490 donum intellectus se habet ad utrumque, ut dictum est. Ergo non | |
| 3491 distinguitur ab aliis donis intellectualibus, sed omnia in se | |
| 53 | 3492 complectitur.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 s. c."><a name="39124"><span class="ref">[39124] IIª-IIae q. 8 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3493 est quod quaecumque connumerantur ad invicem oportet esse aliquo |
| 3494 modo ab invicem distincta, quia distinctio est principium numeri. | |
| 3495 Sed donum intellectus connumeratur aliis donis, ut patet Isaiae XI. | |
| 53 | 3496 Ergo donum intellectus est distinctum ab aliis donis.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 co."><a name="39125"><span class="ref">[39125] IIª-IIae q. 8 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3497 dicendum quod distinctio doni intellectus ab aliis tribus donis, |
| 3498 scilicet pietate, fortitudine et timore, manifesta est, quia donum | |
| 3499 intellectus pertinet ad vim cognoscitivam, illa vero tria pertinent | |
| 3500 ad vim appetitivam. Sed differentia huius doni intellectus ad alia | |
| 3501 tria, scilicet sapientiam, scientiam et consilium, quae etiam ad | |
| 3502 vim cognoscitivam pertinent, non est adeo manifesta. Videtur autem | |
| 3503 quibusdam quod donum intellectus distinguatur a dono scientiae et | |
| 3504 consilii per hoc quod illa duo pertineant ad practicam cognitionem, | |
| 3505 donum vero intellectus ad speculativam. A dono vero sapientiae, | |
| 3506 quod etiam ad speculativam cognitionem pertinet, distinguitur in | |
| 3507 hoc quod ad sapientiam pertinet iudicium, ad intellectum vero | |
| 3508 capacitas intellectus eorum quae proponuntur, sive penetratio ad | |
| 3509 intima eorum. Et secundum hoc supra numerum donorum assignavimus. | |
| 3510 Sed diligenter intuenti, donum intellectus non solum se habet circa | |
| 3511 speculanda, sed etiam circa operanda, ut dictum est, et similiter | |
| 3512 etiam donum scientiae circa utrumque se habet, ut infra dicetur. Et | |
| 3513 ideo oportet aliter eorum distinctionem accipere. Omnia enim haec | |
| 3514 quatuor dicta ordinantur ad supernaturalem cognitionem, quae in | |
| 3515 nobis per fidem fundatur. <i>Fides autem est ex auditu</i>, ut | |
| 3516 dicitur Rom. X. Unde oportet aliqua proponi homini ad credendum non | |
| 3517 sicut visa, sed sicut audita, quibus per fidem assentiat. Fides | |
| 3518 autem primo quidem et principaliter se habet ad veritatem primam; | |
| 3519 secundario, ad quaedam circa creaturas consideranda; et ulterius se | |
| 3520 extendit etiam ad directionem humanorum operum, secundum quod per | |
| 3521 dilectionem operatur, ut ex dictis patet. Sic igitur circa ea quae | |
| 3522 fidei proponuntur credenda duo requiruntur ex parte nostra. Primo | |
| 3523 quidem, ut intellectu penetrentur vel capiantur, et hoc pertinet ad | |
| 3524 donum intellectus. Secundo autem oportet ut de eis homo habeat | |
| 3525 iudicium rectum, ut aestimet his esse inhaerendum et ab eorum | |
| 3526 oppositis recedendum. Hoc igitur iudicium, quantum ad res divinas, | |
| 3527 pertinet ad donum sapientiae; quantum vero ad res creatas, pertinet | |
| 3528 ad donum scientiae; quantum vero ad applicationem ad singularia | |
| 53 | 3529 opera, pertinet ad donum consilii.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 ad 1"><a name="39126"><span class="ref">[39126] IIª-IIae q. 8 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3530 ergo dicendum quod praedicta differentia quatuor donorum manifeste |
| 3531 competit distinctioni eorum quae Gregorius ponit eis esse opposita. | |
| 3532 Hebetudo enim acuitati opponitur. Dicitur autem per similitudinem | |
| 3533 intellectus acutus quando potest penetrare ad intima eorum quae | |
| 3534 proponuntur. Unde hebetudo mentis est per quam mens ad intima | |
| 3535 penetrare non sufficit. Stultus autem dicitur ex hoc quod perverse | |
| 3536 iudicat circa communem finem vitae. Et ideo proprie opponitur | |
| 3537 sapientiae, quae facit rectum iudicium circa universalem causam. | |
| 3538 Ignorantia vero importat defectum mentis etiam circa quaecumque | |
| 3539 particularia. Et ideo opponitur scientiae, per quam homo habet | |
| 3540 rectum iudicium circa particulares causas, scilicet circa | |
| 3541 creaturas. Praecipitatio vero manifeste opponitur consilio, per | |
| 3542 quod homo ad actionem non procedit ante deliberationem | |
| 53 | 3543 rationis.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 ad 2"><a name="39127"><span class="ref">[39127] IIª-IIae q. 8 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3544 dicendum quod donum intellectus est circa prima principia |
| 3545 cognitionis gratuitae, aliter tamen quam fides. Nam ad fidem | |
| 3546 pertinet eis assentire, ad donum vero intellectus pertinet | |
| 53 | 3547 penetrare mente ea quae dicuntur.</p><p title="II-II q. 8 a. 6 ad 3"><a name="39128"><span class="ref">[39128] IIª-IIae q. 8 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3548 dicendum quod donum intellectus pertinet ad utramque cognitionem, |
| 3549 scilicet speculativam et practicam, non quantum ad iudicium, sed | |
| 53 | 3550 quantum ad apprehensionem, ut capiantur ea quae dicuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 8 a. 7 arg. 1"><a name="39129"><span class="ref">[39129] IIª-IIae q. 8 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3551 sic proceditur. Videtur quod dono intellectus non respondeat |
| 3552 beatitudo sexta, scilicet, <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum | |
| 3553 videbunt</i>. Munditia enim cordis maxime videtur pertinere ad | |
| 3554 affectum. Sed donum intellectus non pertinet ad affectum, sed magis | |
| 3555 ad vim intellectivam. Ergo praedicta beatitudo non respondet dono | |
| 53 | 3556 intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 7 arg. 2"><a name="39130"><span class="ref">[39130] IIª-IIae q. 8 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3557 Act. XV dicitur, <i>fide purificans corda eorum</i>. Sed per |
| 3558 purificationem cordis acquiritur munditia cordis. Ergo praedicta | |
| 3559 beatitudo magis pertinet ad virtutem fidei quam ad donum | |
| 53 | 3560 intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 7 arg. 3"><a name="39131"><span class="ref">[39131] IIª-IIae q. 8 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3561 dona spiritus sancti perficiunt hominem in praesenti vita. Sed |
| 3562 visio Dei non pertinet ad vitam praesentem, ipsa enim beatos facit, | |
| 3563 ut supra habitum est. Ergo sexta beatitudo, continens Dei visionem, | |
| 53 | 3564 non pertinet ad donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 7 s. c."><a name="39132"><span class="ref">[39132] IIª-IIae q. 8 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3565 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, |
| 3566 <i>sexta operatio spiritus sancti, quae est intellectus, convenit | |
| 3567 mundis corde, qui purgato oculo possunt videre quod oculus non | |
| 53 | 3568 vidit</i>.</p><p title="II-II q. 8 a. 7 co."><a name="39133"><span class="ref">[39133] IIª-IIae q. 8 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3569 dicendum quod in sexta beatitudine, sicut et in aliis, duo |
| 3570 continentur, unum per modum meriti, scilicet munditia cordis; aliud | |
| 3571 per modum praemii, scilicet visio Dei, ut supra dictum est. Et | |
| 3572 utrumque pertinet aliquo modo ad donum intellectus. Est enim duplex | |
| 3573 munditia. Una quidem praeambula et dispositiva ad Dei visionem, | |
| 3574 quae est depuratio affectus ab inordinatis affectionibus, et haec | |
| 3575 quidem munditia cordis fit per virtutes et dona quae pertinent ad | |
| 3576 vim appetitivam. Alia vero munditia cordis est quae est quasi | |
| 3577 completiva respectu visionis divinae, et haec quidem est munditia | |
| 3578 mentis depuratae a phantasmatibus et erroribus, ut scilicet ea quae | |
| 3579 de Deo proponuntur non accipiantur per modum corporalium | |
| 3580 phantasmatum, nec secundum haereticas perversitates. Et hanc | |
| 3581 munditiam facit donum intellectus. Similiter etiam duplex est Dei | |
| 3582 visio. Una quidem perfecta, per quam videtur Dei essentia. Alia | |
| 3583 vero imperfecta, per quam, etsi non videamus de Deo quid est, | |
| 3584 videmus tamen quid non est, et tanto in hac vita Deum perfectius | |
| 3585 cognoscimus quanto magis intelligimus eum excedere quidquid | |
| 3586 intellectu comprehenditur. Et utraque Dei visio pertinet ad donum | |
| 3587 intellectus, prima quidem ad donum intellectus consummatum, | |
| 3588 secundum quod erit in patria; secunda vero ad donum intellectus | |
| 53 | 3589 inchoatum, secundum quod habetur in via.</p><p title="II-II q. 8 a. 7 ad 1"><a name="39134"><span class="ref">[39134] IIª-IIae q. 8 a. 7 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 3590 patet responsio ad obiecta. Nam primae duae rationes procedunt de |
| 3591 prima munditia. Tertia vero de perfecta Dei visione, dona autem et | |
| 3592 hic nos perficiunt secundum quandam inchoationem, et in futuro | |
| 53 | 3593 implebuntur, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 8 a. 8 arg. 1"><a name="39135"><span class="ref">[39135] IIª-IIae q. 8 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3594 sic proceditur. Videtur quod in fructibus fides non respondeat dono |
| 3595 intellectus. Intellectus enim est fructus fidei, dicitur enim | |
| 3596 Isaiae VII, <i>nisi credideritis, non intelligetis</i>, secundum | |
| 3597 aliam litteram, ubi nos habemus, <i>si non credideritis, non | |
| 53 | 3598 permanebitis</i>. Non ergo fides est fructus intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 arg. 2"><a name="39136"><span class="ref">[39136] IIª-IIae q. 8 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3599 prius non est fructus posterioris. Sed fides videtur esse prior |
| 3600 intellectu, quia fides est fundamentum totius spiritualis | |
| 3601 aedificii, ut supra dictum est. Ergo fides non est fructus | |
| 53 | 3602 intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 arg. 3"><a name="39137"><span class="ref">[39137] IIª-IIae q. 8 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3603 plura sunt dona pertinentia ad intellectum quam pertinentia ad |
| 3604 appetitum. Sed inter fructus ponitur tantum unum pertinens ad | |
| 3605 intellectum, scilicet fides, omnia vero alia pertinent ad | |
| 3606 appetitum. Ergo fides non magis videtur respondere intellectui quam | |
| 53 | 3607 sapientiae vel scientiae seu consilio.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 s. c."><a name="39138"><span class="ref">[39138] IIª-IIae q. 8 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3608 est quod finis uniuscuiusque rei est fructus eius. Sed donum |
| 3609 intellectus videtur principaliter ordinari ad certitudinem fidei, | |
| 3610 quae ponitur fructus, dicit enim Glossa, ad Gal. V, quod fides quae | |
| 3611 est fructus est de invisibilibus certitudo. Ergo in fructibus fides | |
| 53 | 3612 respondet dono intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 co."><a name="39139"><span class="ref">[39139] IIª-IIae q. 8 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3613 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de fructibus ageretur, |
| 3614 fructus spiritus dicuntur quaedam ultima et delectabilia quae in | |
| 3615 nobis proveniunt ex virtute spiritus sancti. Ultimum autem | |
| 3616 delectabile habet rationem finis, qui est proprium obiectum | |
| 3617 voluntatis. Et ideo oportet quod id quod est ultimum et delectabile | |
| 3618 in voluntate sit quodammodo fructus omnium aliorum quae pertinent | |
| 3619 ad alias potentias. Secundum hoc ergo doni vel virtutis | |
| 3620 perficientis aliquam potentiam potest accipi duplex fructus, unus | |
| 3621 quidem pertinens ad suam potentiam; alius autem quasi ultimus, | |
| 3622 pertinens ad voluntatem. Et secundum hoc dicendum est quod dono | |
| 3623 intellectus respondet pro proprio fructu fides, idest fidei | |
| 3624 certitudo, sed pro ultimo fructu respondet ei gaudium, quod | |
| 53 | 3625 pertinet ad voluntatem.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 ad 1"><a name="39140"><span class="ref">[39140] IIª-IIae q. 8 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3626 ergo dicendum quod intellectus est fructus fidei quae est virtus. |
| 3627 Sic autem non accipitur fides cum dicitur fructus, sed pro quadam | |
| 53 | 3628 certitudine fidei, ad quam homo pervenit per donum intellectus.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 ad 2"><a name="39141"><span class="ref">[39141] IIª-IIae q. 8 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3629 dicendum quod fides non potest universaliter praecedere |
| 3630 intellectum, non enim posset homo assentire credendo aliquibus | |
| 3631 propositis nisi ea aliqualiter intelligeret. Sed perfectio | |
| 3632 intellectus consequitur fidem quae est virtus, ad quam quidem | |
| 53 | 3633 intellectus perfectionem sequitur quaedam fidei certitudo.</p><p title="II-II q. 8 a. 8 ad 3"><a name="39142"><span class="ref">[39142] IIª-IIae q. 8 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3634 dicendum quod cognitionis practicae fructus non potest esse in |
| 3635 ipsa, quia talis cognitio non scitur propter se, sed propter aliud. | |
| 3636 Sed cognitio speculativa habet fructum in seipsa, scilicet | |
| 3637 certitudinem eorum quorum est. Et ideo dono consilii, quod pertinet | |
| 3638 solum ad practicam cognitionem, non respondet aliquis fructus | |
| 3639 proprius. Donis autem sapientiae, intellectus et scientiae, quae | |
| 3640 possunt etiam ad speculativam cognitionem pertinere, respondet | |
| 3641 solum unus fructus, qui est certitudo significata nomine fidei. | |
| 3642 Plures autem fructus ponuntur pertinentes ad partem appetitivam, | |
| 3643 quia, sicut iam dictum est, ratio finis, quae importatur in nomine | |
| 53 | 3644 fructus, magis pertinet ad vim appetitivam quam intellectivam.</p></div></div><div class="q" id="q9"><h2>Quaestio 9</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 9 pr."><a name="39143"><span class="ref">[39143] |
| 3645 IIª-IIae q. 9 pr.</span></a> Deinde considerandum est de dono | |
| 28 | 3646 scientiae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum scientia |
| 3647 sit donum. Secundo, utrum sit circa divina. Tertio, utrum sit | |
| 53 | 3648 speculativa vel practica. Quarto, quae beatitudo ei respondeat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="39144"><span class="ref">[39144] IIª-IIae q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3649 sic proceditur. Videtur quod scientia non sit donum. Dona enim |
| 3650 spiritus sancti naturalem facultatem excedunt. Sed scientia | |
| 3651 importat effectum quendam naturalis rationis, dicit enim | |
| 3652 philosophus, in I Poster., quod demonstratio est syllogismus | |
| 53 | 3653 faciens scire. Ergo scientia non est donum spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="39145"><span class="ref">[39145] IIª-IIae q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3654 dona spiritus sancti sunt communia omnibus sanctis, ut supra dictum |
| 3655 est. Sed Augustinus, XIV de Trin., dicit quod <i>scientia non | |
| 3656 pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide</i>. Ergo | |
| 53 | 3657 scientia non est donum.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="39146"><span class="ref">[39146] IIª-IIae q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3658 donum est perfectius virtute, ut supra dictum est. Ergo unum donum |
| 3659 sufficit ad perfectionem unius virtutis. Sed virtuti fidei | |
| 3660 respondet donum intellectus, ut supra dictum est. Ergo non | |
| 3661 respondet ei donum scientiae. Nec apparet cui alii virtuti | |
| 3662 respondeat. Ergo, cum dona sint perfectiones virtutum, ut supra | |
| 53 | 3663 dictum est, videtur quod scientia non sit donum.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 s. c."><a name="39147"><span class="ref">[39147] IIª-IIae q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 3664 est quod Isaiae XI computatur inter septem dona.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 co."><a name="39148"><span class="ref">[39148] IIª-IIae q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 3665 dicendum quod gratia est perfectior quam natura, unde non deficit |
| 3666 in his in quibus homo per naturam perfici potest. Cum autem homo | |
| 3667 per naturalem rationem assentit secundum intellectum alicui | |
| 3668 veritati, dupliciter perficitur circa veritatem illam, primo | |
| 3669 quidem, quia capit eam; secundo, quia de ea certum iudicium habet. | |
| 3670 Et ideo ad hoc quod intellectus humanus perfecte assentiat veritati | |
| 3671 fidei duo requiruntur. Quorum unum est quod sane capiat ea quae | |
| 3672 proponuntur, quod pertinet ad donum intellectus, ut supra dictum | |
| 3673 est. Aliud autem est ut habeat certum et rectum iudicium de eis, | |
| 3674 discernendo scilicet credenda non credendis. Et ad hoc necessarium | |
| 53 | 3675 est donum scientiae.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 ad 1"><a name="39149"><span class="ref">[39149] IIª-IIae q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3676 ergo dicendum quod certitudo cognitionis in diversis naturis |
| 3677 invenitur diversimode, secundum diversam conditionem uniuscuiusque | |
| 3678 naturae. Nam homo consequitur certum iudicium de veritate per | |
| 3679 discursum rationis, et ideo scientia humana ex ratione | |
| 3680 demonstrativa acquiritur. Sed in Deo est certum iudicium veritatis | |
| 3681 absque omni discursu per simplicem intuitum, ut in primo dictum | |
| 3682 est, et ideo divina scientia non est discursiva vel ratiocinativa, | |
| 3683 sed absoluta et simplex. Cui similis est scientia quae ponitur | |
| 3684 donum spiritus sancti, cum sit quaedam participativa similitudo | |
| 53 | 3685 ipsius.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 ad 2"><a name="39150"><span class="ref">[39150] IIª-IIae q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3686 dicendum quod circa credenda duplex scientia potest haberi. Una |
| 3687 quidem per quam homo scit quid credere debeat, discernens credenda | |
| 3688 a non credendis, et secundum hoc scientia est donum, et convenit | |
| 3689 omnibus sanctis. Alia vero est scientia circa credenda per quam | |
| 3690 homo non solum scit quid credi debeat, sed etiam scit fidem | |
| 3691 manifestare et alios ad credendum inducere et contradictores | |
| 3692 revincere. Et ista scientia ponitur inter gratias gratis datas, | |
| 3693 quae non datur omnibus, sed quibusdam. Unde Augustinus, post verba | |
| 3694 inducta, subiungit, <i>aliud est scire tantummodo quid homo credere | |
| 3695 debeat, aliud scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur et | |
| 53 | 3696 contra impios defendatur</i>.</p><p title="II-II q. 9 a. 1 ad 3"><a name="39151"><span class="ref">[39151] IIª-IIae q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3697 dicendum quod dona sunt perfectiora virtutibus moralibus et |
| 3698 intellectualibus. Non sunt autem perfectiora virtutibus | |
| 3699 theologicis, sed magis omnia dona ad perfectionem theologicarum | |
| 3700 virtutum ordinantur sicut ad finem. Et ideo non est inconveniens si | |
| 53 | 3701 diversa dona ad unam virtutem theologicam ordinantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="39152"><span class="ref">[39152] IIª-IIae q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3702 sic proceditur. Videtur quod scientiae donum sit circa res divinas. |
| 3703 Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod per scientiam, gignitur | |
| 3704 fides, nutritur et roboratur. Sed fides est de rebus divinis, quia | |
| 3705 obiectum fidei est veritas prima, ut supra habitum est. Ergo et | |
| 53 | 3706 donum scientiae est de rebus divinis.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="39153"><span class="ref">[39153] IIª-IIae q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3707 donum scientiae est dignius quam scientia acquisita. Sed aliqua |
| 3708 scientia acquisita est circa res divinas, sicut scientia | |
| 3709 metaphysicae. Ergo multo magis donum scientiae est circa res | |
| 53 | 3710 divinas.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="39154"><span class="ref">[39154] IIª-IIae q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3711 sicut dicitur Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt |
| 3712 intellecta conspiciuntur</i>. Si igitur est scientia circa res | |
| 53 | 3713 creatas, videtur quod etiam sit circa res divinas.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 s. c."><a name="39155"><span class="ref">[39155] IIª-IIae q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3714 est quod Augustinus, XIV de Trin., dicit, <i>rerum divinarum |
| 3715 scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie | |
| 53 | 3716 scientiae nomen obtineat</i>.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 co."><a name="39156"><span class="ref">[39156] IIª-IIae q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3717 dicendum quod certum iudicium de re aliqua maxime datur ex sua |
| 3718 causa. Et ideo secundum ordinem causarum oportet esse ordinem | |
| 3719 iudiciorum, sicut enim causa prima est causa secundae, ita per | |
| 3720 causam primam iudicatur de causa secunda. De causa autem prima non | |
| 3721 potest iudicari per aliam causam. Et ideo iudicium quod fit per | |
| 3722 causam primam est primum et perfectissimum. In his autem in quibus | |
| 3723 aliquid est perfectissimum, nomen commune generis appropriatur his | |
| 3724 quae deficiunt a perfectissimo, ipsi autem perfectissimo adaptatur | |
| 3725 aliud speciale nomen, ut patet in logicis. Nam in genere | |
| 3726 convertibilium illud quod significat quod quid est, speciali nomine | |
| 3727 definitio vocatur, quae autem ab hoc deficiunt convertibilia | |
| 3728 existentia nomen commune sibi retinent, scilicet quod propria | |
| 3729 dicuntur. Quia igitur nomen scientiae importat quandam certitudinem | |
| 3730 iudicii, ut dictum est; si quidem certitudo iudicii fit per | |
| 3731 altissimam causam, habet speciale nomen, quod est sapientia, | |
| 3732 dicitur enim sapiens in unoquoque genere qui novit altissimam | |
| 3733 causam illius generis, per quam potest de omnibus iudicare. | |
| 3734 Simpliciter autem sapiens dicitur qui novit altissimam causam | |
| 3735 simpliciter, scilicet Deum. Et ideo cognitio divinarum rerum | |
| 3736 vocatur sapientia. Cognitio vero rerum humanarum vocatur scientia, | |
| 3737 quasi communi nomine importante certitudinem iudicii appropriato ad | |
| 3738 iudicium quod fit per causas secundas. Et ideo, sic accipiendo | |
| 3739 scientiae nomen, ponitur donum distinctum a dono sapientiae. Unde | |
| 3740 donum scientiae est solum circa res humanas, vel circa res | |
| 53 | 3741 creatas.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 ad 1"><a name="39157"><span class="ref">[39157] IIª-IIae q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3742 ergo dicendum quod, licet ea de quibus est fides sint res divinae |
| 3743 et aeternae, tamen ipsa fides est quoddam temporale in animo | |
| 3744 credentis. Et ideo scire quid credendum sit pertinet ad donum | |
| 3745 scientiae. Scire autem ipsas res creditas secundum seipsas per | |
| 3746 quandam unionem ad ipsas pertinet ad donum sapientiae. Unde donum | |
| 3747 sapientiae magis respondet caritati, quae unit mentem hominis | |
| 53 | 3748 Deo.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 ad 2"><a name="39158"><span class="ref">[39158] IIª-IIae q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3749 dicendum quod ratio illa procedit secundum quod nomen scientiae |
| 3750 communiter sumitur. Sic autem scientia non ponitur speciale donum, | |
| 3751 sed secundum quod restringitur ad iudicium quod fit per res | |
| 53 | 3752 creatas.</p><p title="II-II q. 9 a. 2 ad 3"><a name="39159"><span class="ref">[39159] IIª-IIae q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3753 dicendum quod, sicut supra dictum est, quilibet cognoscitivus |
| 3754 habitus formaliter quidem respicit medium per quod aliquid | |
| 3755 cognoscitur, materialiter autem id quod per medium cognoscitur. Et | |
| 3756 quia id quod est formale potius est, ideo illae scientiae quae ex | |
| 3757 principiis mathematicis concludunt circa materiam naturalem, magis | |
| 3758 cum mathematicis connumerantur, utpote eis similiores, licet | |
| 3759 quantum ad materiam magis conveniant cum naturali, et propter hoc | |
| 3760 dicitur in II Physic. quod sunt magis naturales. Et ideo, cum homo | |
| 3761 per res creatas Deum cognoscit, magis videtur hoc pertinere ad | |
| 3762 scientiam, ad quam pertinet formaliter, quam ad sapientiam, ad quam | |
| 3763 pertinet materialiter. Et e converso, cum secundum res divinas | |
| 3764 iudicamus de rebus creatis, magis hoc ad sapientiam quam ad | |
| 53 | 3765 scientiam pertinet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 9 a. 3 arg. 1"><a name="39160"><span class="ref">[39160] IIª-IIae q. 9 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3766 sic proceditur. Videtur quod scientia quae ponitur donum sit |
| 3767 scientia practica. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod | |
| 3768 <i>actio qua exterioribus rebus utimur scientiae deputatur</i>. Sed | |
| 3769 scientia cui deputatur actio est practica. Ergo scientia quae est | |
| 53 | 3770 donum est scientia practica.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 arg. 2"><a name="39161"><span class="ref">[39161] IIª-IIae q. 9 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3771 Gregorius dicit, in I Moral., <i>nulla est scientia si utilitatem |
| 3772 pietatis non habet, et valde inutilis est pietas si scientiae | |
| 3773 discretione caret</i>. Ex quo habetur quod scientia dirigit | |
| 3774 pietatem. Sed hoc non potest competere scientiae speculativae. Ergo | |
| 53 | 3775 scientia quae est donum non est speculativa, sed practica.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 arg. 3"><a name="39162"><span class="ref">[39162] IIª-IIae q. 9 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3776 dona spiritus sancti non habentur nisi a iustis, ut supra habitum |
| 3777 est. Sed scientia speculativa potest haberi etiam ab iniustis, | |
| 3778 secundum illud Iac. ult., <i>scienti bonum et non facienti, | |
| 3779 peccatum est illi</i>. Ergo scientia quae est donum non est | |
| 53 | 3780 speculativa, sed practica.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 s. c."><a name="39163"><span class="ref">[39163] IIª-IIae q. 9 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3781 est quod Gregorius dicit, in I Moral., <i>scientia in die suo |
| 3782 convivium parat, quia in ventre mentis ignorantiae ieiunium | |
| 3783 superat</i>. Sed ignorantia non tollitur totaliter nisi per | |
| 3784 utramque scientiam, scilicet et speculativam et practicam. Ergo | |
| 53 | 3785 scientia quae est donum est et speculativa et practica.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 co."><a name="39164"><span class="ref">[39164] IIª-IIae q. 9 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3786 dicendum quod, sicut supra dictum est, donum scientiae ordinatur, |
| 3787 sicut et donum intellectus, ad certitudinem fidei. Fides autem | |
| 3788 primo et principaliter in speculatione consistit, inquantum | |
| 3789 scilicet inhaeret primae veritati. Sed quia prima veritas est etiam | |
| 3790 ultimus finis, propter quem operamur, inde etiam est quod fides ad | |
| 3791 operationem se extendit, secundum illud Gal. V, <i>fides per | |
| 3792 dilectionem operatur</i>. Unde etiam oportet quod donum scientiae | |
| 3793 primo quidem et principaliter respiciat speculationem, inquantum | |
| 3794 scilicet homo scit quid fide tenere debeat. Secundario autem se | |
| 3795 extendit etiam ad operationem, secundum quod per scientiam | |
| 3796 credibilium, et eorum quae ad credibilia consequuntur, dirigimur in | |
| 53 | 3797 agendis.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 ad 1"><a name="39165"><span class="ref">[39165] IIª-IIae q. 9 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3798 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de dono scientiae secundum |
| 3799 quod se extendit ad operationem, attribuitur enim ei actio, sed non | |
| 53 | 3800 sola nec primo. Et hoc etiam modo dirigit pietatem.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 ad 2"><a name="39166"><span class="ref">[39166] IIª-IIae q. 9 a. 3 ad 2</span></a> Unde patet |
| 3801 solutio ad secundum.</p><p title="II-II q. 9 a. 3 ad 3"><a name="39167"><span class="ref">[39167] IIª-IIae q. 9 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 3802 dicendum quod, sicut dictum est de dono intellectus quod non |
| 3803 quicumque intelligit habet donum intellectus, sed qui intelligit | |
| 3804 quasi ex habitu gratiae; ita etiam de dono scientiae est | |
| 3805 intelligendum quod illi soli donum scientiae habeant qui ex | |
| 3806 infusione gratiae certum iudicium habent circa credenda et agenda, | |
| 3807 quod in nullo deviat a rectitudine iustitiae. Et haec est scientia | |
| 3808 sanctorum, de qua dicitur Sap. X, <i>iustum deduxit dominus per | |
| 53 | 3809 vias rectas et dedit illi scientiam sanctorum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 9 a. 4 arg. 1"><a name="39168"><span class="ref">[39168] IIª-IIae q. 9 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3810 sic proceditur. Videtur quod scientiae non respondeat tertia |
| 3811 beatitudo, scilicet, <i>beati qui lugent, quoniam ipsi | |
| 3812 consolabuntur</i>. Sicut enim malum est causa tristitiae et luctus, | |
| 3813 ita etiam bonum est causa laetitiae. Sed per scientiam principalius | |
| 3814 manifestantur bona quam mala, quae per bona cognoscuntur, rectum | |
| 3815 enim est iudex sui ipsius et obliqui, ut dicitur in I de anima. | |
| 53 | 3816 Ergo praedicta beatitudo non convenienter respondet scientiae.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 arg. 2"><a name="39169"><span class="ref">[39169] IIª-IIae q. 9 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3817 consideratio veritatis est actus scientiae. Sed in consideratione |
| 3818 veritatis non est tristitia, sed magis gaudium, dicitur enim Sap. | |
| 3819 VIII, <i>non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium | |
| 3820 convictus illius, sed laetitiam et gaudium</i>. Ergo praedicta | |
| 53 | 3821 beatitudo non convenienter respondet dono scientiae.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 arg. 3"><a name="39170"><span class="ref">[39170] IIª-IIae q. 9 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3822 donum scientiae prius consistit in speculatione quam in operatione. |
| 3823 Sed secundum quod consistit in speculatione, non respondet sibi | |
| 3824 luctus, quia intellectus speculativus nihil dicit de imitabili et | |
| 3825 fugiendo, ut dicitur in III de anima; neque dicit aliquid laetum et | |
| 3826 triste. Ergo praedicta beatitudo non convenienter ponitur | |
| 53 | 3827 respondere dono scientiae.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 s. c."><a name="39171"><span class="ref">[39171] IIª-IIae q. 9 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3828 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, |
| 3829 <i>scientia convenit lugentibus, qui didicerunt quibus malis vincti | |
| 53 | 3830 sunt, quae quasi bona petierunt</i>.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 co."><a name="39172"><span class="ref">[39172] IIª-IIae q. 9 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3831 dicendum quod ad scientiam proprie pertinet rectum iudicium |
| 3832 creaturarum. Creaturae autem sunt ex quibus homo occasionaliter a | |
| 3833 Deo avertitur, secundum illud Sap. XIV, <i>creaturae factae sunt in | |
| 3834 odium, et in muscipulam pedibus insipientium</i>, qui scilicet | |
| 3835 rectum iudicium de his non habent, dum aestimant in eis esse | |
| 3836 perfectum bonum; unde in eis finem constituendo, peccant et verum | |
| 3837 bonum perdunt. Et hoc damnum homini innotescit per rectum iudicium | |
| 3838 de creaturis, quod habetur per donum scientiae. Et ideo beatitudo | |
| 53 | 3839 luctus ponitur respondere dono scientiae.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 ad 1"><a name="39173"><span class="ref">[39173] IIª-IIae q. 9 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3840 ergo dicendum quod bona creata non excitant spirituale gaudium nisi |
| 3841 quatenus referuntur ad bonum divinum, ex quo proprie consurgit | |
| 3842 gaudium spirituale. Et ideo directe quidem spiritualis pax, et | |
| 3843 gaudium consequens, respondet dono sapientiae. Dono autem scientiae | |
| 3844 respondet quidem primo luctus de praeteritis erratis; et | |
| 3845 consequenter consolatio, dum homo per rectum iudicium scientiae | |
| 3846 creaturas ordinat in bonum divinum. Et ideo in hac beatitudine | |
| 3847 ponitur luctus pro merito, et consolatio consequens pro praemio. | |
| 53 | 3848 Quae quidem inchoatur in hac vita, perficitur autem in futura.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 ad 2"><a name="39174"><span class="ref">[39174] IIª-IIae q. 9 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3849 dicendum quod de ipsa consideratione veritatis homo gaudet, sed de |
| 3850 re circa quam considerat veritatem potest tristari quandoque. Et | |
| 53 | 3851 secundum hoc luctus scientiae attribuitur.</p><p title="II-II q. 9 a. 4 ad 3"><a name="39175"><span class="ref">[39175] IIª-IIae q. 9 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3852 dicendum quod scientiae secundum quod in speculatione consistit, |
| 3853 non respondet beatitudo aliqua, quia beatitudo hominis non | |
| 3854 consistit in consideratione creaturarum, sed in contemplatione Dei. | |
| 3855 Sed aliqualiter beatitudo hominis consistit in debito usu | |
| 3856 creaturarum et ordinata affectione circa ipsas, et hoc dico quantum | |
| 3857 ad beatitudinem viae. Et ideo scientiae non attribuitur aliqua | |
| 3858 beatitudo pertinens ad contemplationem; sed intellectui et | |
| 53 | 3859 sapientiae, quae sunt circa divina.</p></div></div><div class="q" id="q10"><h2>Quaestio 10</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 10 pr."><a name="39176"><span class="ref">[39176] IIª-IIae q. 10 pr.</span></a> Consequenter |
| 28 | 3860 considerandum est de vitiis oppositis. Et primo, de infidelitate, |
| 3861 quae opponitur fidei; secundo, de blasphemia, quae opponitur | |
| 3862 confessioni; tertio, de ignorantia et hebetudine, quae opponuntur | |
| 3863 scientiae et intellectui. Circa primum, considerandum est de | |
| 3864 infidelitate in communi; secundo, de haeresi, tertio, de apostasia | |
| 3865 a fide. Circa primum quaeruntur duodecim. Primo, utrum infidelitas | |
| 3866 sit peccatum. Secundo, in quo sit sicut in subiecto. Tertio, utrum | |
| 3867 sit maximum peccatorum. Quarto, utrum omnis actio infidelium sit | |
| 3868 peccatum. Quinto, de speciebus infidelitatis. Sexto, de | |
| 3869 comparatione earum ad invicem. Septimo, utrum cum infidelibus sit | |
| 3870 disputandum de fide. Octavo, utrum sint cogendi ad fidem. Nono, | |
| 3871 utrum sit eis communicandum. Decimo, utrum possint Christianis | |
| 3872 fidelibus praeesse. Undecimo, utrum ritus infidelium sint | |
| 3873 tolerandi. Duodecimo, utrum pueri infidelium sint invitis | |
| 53 | 3874 parentibus baptizandi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="39177"><span class="ref">[39177] IIª-IIae q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3875 sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit peccatum. Omne |
| 3876 enim peccatum est contra naturam, ut patet per Damascenum, in II | |
| 3877 libro. Sed infidelitas non videtur esse contra naturam, dicit enim | |
| 3878 Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <i>posse habere fidem, | |
| 3879 sicut posse habere caritatem, naturae est hominum, habere autem | |
| 3880 fidem, quemadmodum habere caritatem, gratiae est fidelium</i>. Ergo | |
| 53 | 3881 non habere fidem, quod est infidelem esse, non est peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="39178"><span class="ref">[39178] IIª-IIae q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3882 nullus peccat in eo quod vitare non potest, quia omne peccatum est |
| 3883 voluntarium. Sed non est in potestate hominis quod infidelitatem | |
| 3884 vitet, quam vitare non potest nisi fidem habendo, dicit enim | |
| 3885 apostolus, ad Rom. X, <i>quomodo credent ei quem non audierunt? | |
| 3886 Quomodo autem audient sine praedicante?</i> Ergo infidelitas non | |
| 53 | 3887 videtur esse peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="39179"><span class="ref">[39179] IIª-IIae q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3888 sicut supra dictum est, sunt septem vitia capitalia, ad quae omnia |
| 3889 peccata reducuntur. Sub nullo autem horum videtur contineri | |
| 53 | 3890 infidelitas. Ergo infidelitas non est peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 s. c."><a name="39180"><span class="ref">[39180] IIª-IIae q. 10 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3891 virtuti contrariatur vitium. Sed fides est virtus, cui contrariatur |
| 53 | 3892 infidelitas. Ergo infidelitas est peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 co."><a name="39181"><span class="ref">[39181] IIª-IIae q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3893 dicendum quod infidelitas dupliciter accipi potest. Uno modo, |
| 3894 secundum puram negationem, ut dicatur infidelis ex hoc solo quod | |
| 3895 non habet fidem. Alio modo potest intelligi infidelitas secundum | |
| 3896 contrarietatem ad fidem, quia scilicet aliquis repugnat auditui | |
| 3897 fidei, vel etiam contemnit ipsam, secundum illud Isaiae LIII, | |
| 3898 <i>quis credidit auditui nostro?</i> Et in hoc proprie perficitur | |
| 3899 ratio infidelitatis. Et secundum hoc infidelitas est peccatum. Si | |
| 3900 autem accipiatur infidelitas secundum negationem puram, sicut in | |
| 3901 illis qui nihil audierunt de fide, non habet rationem peccati, sed | |
| 3902 magis poenae, quia talis ignorantia divinorum ex peccato primi | |
| 3903 parentis est consecuta. Qui autem sic sunt infideles damnantur | |
| 3904 quidem propter alia peccata, quae sine fide remitti non possunt, | |
| 3905 non autem damnantur propter infidelitatis peccatum. Unde dominus | |
| 3906 dicit, Ioan. XV, <i>si non venissem, et locutus eis non fuissem, | |
| 3907 peccatum non haberent</i>, quod exponens Augustinus dicit quod | |
| 3908 <i>loquitur de illo peccato quo non crediderunt in | |
| 53 | 3909 Christum</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 ad 1"><a name="39182"><span class="ref">[39182] IIª-IIae q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3910 ergo dicendum quod habere fidem non est in natura humana, sed in |
| 3911 natura humana est ut mens hominis non repugnet interiori instinctui | |
| 3912 et exteriori veritatis praedicationi. Unde infidelitas secundum hoc | |
| 53 | 3913 est contra naturam.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 ad 2"><a name="39183"><span class="ref">[39183] IIª-IIae q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3914 dicendum quod ratio illa procedit de infidelitate secundum quod |
| 53 | 3915 importat simplicem negationem.</p><p title="II-II q. 10 a. 1 ad 3"><a name="39184"><span class="ref">[39184] IIª-IIae q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3916 dicendum quod infidelitas secundum quod est peccatum, oritur ex |
| 3917 superbia, ex qua contingit quod homo intellectum suum non vult | |
| 3918 subiicere regulis fidei et sano intellectui patrum. Unde Gregorius | |
| 3919 dicit, XXXI Moral., quod <i>ex inani gloria oriuntur novitatum | |
| 3920 praesumptiones</i>. Quamvis posset dici quod, sicut virtutes | |
| 3921 theologicae non reducuntur ad virtutes cardinales, sed sunt priores | |
| 3922 eis; ita etiam vitia opposita virtutibus theologicis non reducuntur | |
| 53 | 3923 ad vitia capitalia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="39185"><span class="ref">[39185] IIª-IIae q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3924 secundum sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit in |
| 3925 intellectu sicut in subiecto. Omne enim peccatum in voluntate est, | |
| 3926 ut Augustinus dicit, in libro de duabus Anim. Sed infidelitas est | |
| 3927 quoddam peccatum, ut dictum est. Ergo infidelitas est in voluntate, | |
| 53 | 3928 non in intellectu.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="39186"><span class="ref">[39186] IIª-IIae q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3929 infidelitas habet rationem peccati ex eo quod praedicatio fidei |
| 3930 contemnitur. Sed contemptus ad voluntatem pertinet. Ergo | |
| 53 | 3931 infidelitas est in voluntate.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="39187"><span class="ref">[39187] IIª-IIae q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3932 II ad Cor. XI, super illud, <i>ipse Satanas transfigurat se in |
| 3933 Angelum lucis</i>, dicit Glossa quod, <i>si Angelus malus se bonum | |
| 3934 fingat, etiam si credatur bonus, non est error periculosus aut | |
| 3935 morbidus, si facit vel dicit quae bonis Angelis congruunt</i>. | |
| 3936 Cuius ratio esse videtur propter rectitudinem voluntatis eius qui | |
| 3937 ei inhaeret intendens bono Angelo adhaerere. Ergo totum peccatum | |
| 3938 infidelitatis esse videtur in perversa voluntate. Non ergo est in | |
| 53 | 3939 intellectu sicut in subiecto.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 s. c."><a name="39188"><span class="ref">[39188] IIª-IIae q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3940 contraria sunt in eodem subiecto. Sed fides, cui contrariatur |
| 3941 infidelitas, est in intellectu sicut in subiecto. Ergo et | |
| 53 | 3942 infidelitas in intellectu est.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 co."><a name="39189"><span class="ref">[39189] IIª-IIae q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3943 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum dicitur esse in |
| 3944 illa potentia quae est principium actus peccati. Actus autem | |
| 3945 peccati potest habere duplex principium. Unum quidem primum et | |
| 3946 universale, quod imperat omnes actus peccatorum, et hoc principium | |
| 3947 est voluntas, quia omne peccatum est voluntarium. Aliud autem | |
| 3948 principium actus peccati est proprium et proximum, quod elicit | |
| 3949 peccati actum, sicut concupiscibilis est principium gulae et | |
| 3950 luxuriae, et secundum hoc gula et luxuria dicuntur esse in | |
| 3951 concupiscibili. Dissentire autem, qui est proprius actus | |
| 3952 infidelitatis, est actus intellectus, sed moti a voluntate, sicut | |
| 3953 et assentire. Et ideo infidelitas, sicut et fides, est quidem in | |
| 3954 intellectu sicut in proximo subiecto, in voluntate autem sicut in | |
| 3955 primo motivo. Et hoc modo dicitur omne peccatum esse in | |
| 53 | 3956 voluntate.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 ad 1"><a name="39190"><span class="ref">[39190] IIª-IIae q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Unde patet |
| 3957 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 ad 2"><a name="39191"><span class="ref">[39191] IIª-IIae q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 3958 dicendum quod contemptus voluntatis causat dissensum intellectus, |
| 3959 in quo perficitur ratio infidelitatis. Unde causa infidelitatis est | |
| 53 | 3960 in voluntate, sed ipsa infidelitas est in intellectu.</p><p title="II-II q. 10 a. 2 ad 3"><a name="39192"><span class="ref">[39192] IIª-IIae q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3961 dicendum quod ille qui credit malum Angelum esse bonum non |
| 3962 dissentit ab eo quod est fidei, quia <i>sensus corporis fallitur, | |
| 3963 mens vero non removetur a vera rectaque sententia</i>, ut ibidem | |
| 3964 dicit Glossa. Sed si aliquis Satanae adhaereret cum incipit ad sua | |
| 3965 ducere, idest ad mala et falsa, tunc non careret peccato, ut ibidem | |
| 53 | 3966 dicitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="39193"><span class="ref">[39193] IIª-IIae q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3967 sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit maximum |
| 3968 peccatorum. Dicit enim Augustinus, et habetur V, qu. I, <i>utrum | |
| 3969 Catholicum pessimis moribus alicui haeretico in cuius vita, praeter | |
| 3970 id quod haereticus est, non inveniunt homines quod reprehendant, | |
| 3971 praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam</i>. Sed | |
| 3972 haereticus est infidelis. Ergo non est simpliciter dicendum quod | |
| 53 | 3973 infidelitas sit maximum peccatorum.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="39194"><span class="ref">[39194] IIª-IIae q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3974 illud quod diminuit vel excusat peccatum non videtur esse maximum |
| 3975 peccatum. Sed infidelitas excusat vel diminuit peccatum, dicit enim | |
| 3976 apostolus, I ad Tim. I, <i>prius fui blasphemus et persecutor et | |
| 3977 contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci | |
| 3978 in incredulitate</i>. Ergo infidelitas non est maximum | |
| 53 | 3979 peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="39195"><span class="ref">[39195] IIª-IIae q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3980 maiori peccato debetur maior poena, secundum illud Deut. XXV, |
| 3981 <i>pro mensura peccati erit et plagarum modus</i>. Sed maior poena | |
| 3982 debetur fidelibus peccantibus quam infidelibus, secundum illud ad | |
| 3983 Heb. X, <i>quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui | |
| 3984 filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, | |
| 3985 in quo sanctificatus est?</i> Ergo infidelitas non est maximum | |
| 53 | 3986 peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 s. c."><a name="39196"><span class="ref">[39196] IIª-IIae q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3987 est quod Augustinus dicit, exponens illud Ioan. XV, <i>si non |
| 3988 venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent, | |
| 3989 magnum, inquit, quoddam peccatum sub generali nomine vult | |
| 3990 intelligi. Hoc enim est peccatum, scilicet infidelitatis, quo | |
| 3991 tenentur cuncta peccata</i>. Infidelitas ergo est maximum omnium | |
| 53 | 3992 peccatorum.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 co."><a name="39197"><span class="ref">[39197] IIª-IIae q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3993 dicendum quod omne peccatum formaliter consistit in aversione a |
| 3994 Deo, ut supra dictum est. Unde tanto aliquod peccatum est gravius | |
| 3995 quanto per ipsum homo magis a Deo separatur. Per infidelitatem | |
| 3996 autem maxime homo a Deo elongatur, quia nec veram Dei cognitionem | |
| 3997 habet; per falsam autem cognitionem ipsius non appropinquat ei, sed | |
| 3998 magis ab eo elongatur. Nec potest esse quod quantum ad quid Deum | |
| 3999 cognoscat qui falsam opinionem de ipso habet, quia id quod ipse | |
| 4000 opinatur non est Deus. Unde manifestum est quod peccatum | |
| 4001 infidelitatis est maius omnibus peccatis quae contingunt in | |
| 4002 perversitate morum. Secus autem est de peccatis quae opponuntur | |
| 53 | 4003 aliis virtutibus theologicis, ut infra dicetur.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 ad 1"><a name="39198"><span class="ref">[39198] IIª-IIae q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4004 ergo dicendum quod nihil prohibet peccatum quod est gravius |
| 4005 secundum suum genus esse minus grave secundum aliquas | |
| 4006 circumstantias. Et propter hoc Augustinus noluit praecipitare | |
| 4007 sententiam de malo Catholico et haeretico alias non peccante, quia | |
| 4008 peccatum haeretici, etsi sit gravius ex genere, potest tamen ex | |
| 4009 aliqua circumstantia alleviari; et e converso peccatum Catholici ex | |
| 53 | 4010 aliqua circumstantia aggravari.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 ad 2"><a name="39199"><span class="ref">[39199] IIª-IIae q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4011 dicendum quod infidelitas habet et ignorantiam adiunctam, et habet |
| 4012 renisum ad ea quae sunt fidei, et ex hac parte habet rationem | |
| 4013 peccati gravissimi. Ex parte autem ignorantiae habet aliquam | |
| 4014 rationem excusationis, et maxime quando aliquis ex malitia non | |
| 53 | 4015 peccat, sicut fuit in apostolo.</p><p title="II-II q. 10 a. 3 ad 3"><a name="39200"><span class="ref">[39200] IIª-IIae q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4016 dicendum quod infidelis pro peccato infidelitatis gravius punitur |
| 4017 quam alius peccator pro quocumque alio peccato, considerato peccati | |
| 4018 genere. Sed pro alio peccato, puta pro adulterio, si committatur a | |
| 4019 fideli et ab infideli, ceteris paribus, gravius peccat fidelis quam | |
| 4020 infidelis, tum propter notitiam veritatis ex fide; tum etiam | |
| 4021 propter sacramenta fidei quibus est imbutus, quibus peccando | |
| 53 | 4022 contumeliam facit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="39201"><span class="ref">[39201] IIª-IIae q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4023 sic proceditur. Videtur quod quaelibet actio infidelis sit |
| 4024 peccatum. Quia super illud Rom. XIV, <i>omne quod non est ex fide | |
| 4025 peccatum est</i>, dicit Glossa, <i>omnis infidelium vita est | |
| 4026 peccatum</i>. Sed ad vitam infidelium pertinet omne quod agunt. | |
| 53 | 4027 Ergo omnis actio infidelis est peccatum.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="39202"><span class="ref">[39202] IIª-IIae q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4028 fides intentionem dirigit. Sed nullum bonum potest esse quod non |
| 4029 est ex intentione recta. Ergo in infidelibus nulla actio potest | |
| 53 | 4030 esse bona.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="39203"><span class="ref">[39203] IIª-IIae q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4031 corrupto priori, corrumpuntur posteriora. Sed actus fidei praecedit |
| 4032 actus omnium virtutum. Ergo, cum in infidelibus non sit actus | |
| 4033 fidei, nullum bonum opus facere possunt, sed in omni actu suo | |
| 53 | 4034 peccant.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 s. c."><a name="39204"><span class="ref">[39204] IIª-IIae q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4035 est quod Cornelio adhuc infideli existenti dictum est quod acceptae |
| 4036 erant Deo eleemosynae eius. Ergo non omnis actio infidelis est | |
| 53 | 4037 peccatum, sed aliqua actio eius est bona.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 co."><a name="39205"><span class="ref">[39205] IIª-IIae q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4038 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale tollit |
| 4039 gratiam gratum facientem, non autem totaliter corrumpit bonum | |
| 4040 naturae. Unde, cum infidelitas sit quoddam mortale peccatum, | |
| 4041 infideles quidem gratia carent, remanet tamen in eis aliquod bonum | |
| 4042 naturae. Unde manifestum est quod infideles non possunt operari | |
| 4043 opera bona quae sunt ex gratia, scilicet opera meritoria, tamen | |
| 4044 opera bona ad quae sufficit bonum naturae aliqualiter operari | |
| 4045 possunt. Unde non oportet quod in omni suo opere peccent, sed | |
| 4046 quandocumque aliquod opus operantur ex infidelitate, tunc peccant. | |
| 4047 Sicut enim habens fidem potest aliquod peccatum committere in actu | |
| 4048 quem non refert ad fidei finem, vel venialiter vel etiam mortaliter | |
| 4049 peccando; ita etiam infidelis potest aliquem actum bonum facere in | |
| 53 | 4050 eo quod non refert ad finem infidelitatis.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 ad 1"><a name="39206"><span class="ref">[39206] IIª-IIae q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4051 ergo dicendum quod verbum illud est intelligendum vel quia vita |
| 4052 infidelium non potest esse sine peccato, cum peccata sine fide non | |
| 4053 tollantur. Vel quia quidquid agunt ex infidelitate peccatum est. | |
| 4054 Unde ibi subditur, <i>quia omnis infideliter vivens vel agens | |
| 53 | 4055 vehementer peccat</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 ad 2"><a name="39207"><span class="ref">[39207] IIª-IIae q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4056 dicendum quod fides dirigit intentionem respectu finis ultimi |
| 4057 supernaturalis. Sed lumen etiam naturalis rationis potest dirigere | |
| 53 | 4058 intentionem respectu alicuius boni connaturalis.</p><p title="II-II q. 10 a. 4 ad 3"><a name="39208"><span class="ref">[39208] IIª-IIae q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4059 dicendum quod per infidelitatem non corrumpitur totaliter in |
| 4060 infidelibus ratio naturalis, quin remaneat in eis aliqua veri | |
| 4061 cognitio, per quam possunt facere aliquod opus de genere bonorum. | |
| 4062 De Cornelio tamen sciendum est quod infidelis non erat, alioquin | |
| 4063 eius operatio accepta non fuisset Deo, cui sine fide nullus potest | |
| 4064 placere. Habebat autem fidem implicitam, nondum manifestata | |
| 4065 Evangelii veritate. Unde ut eum in fide plene instrueret, mittitur | |
| 53 | 4066 ad eum Petrus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="39209"><span class="ref">[39209] IIª-IIae q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4067 sic proceditur. Videtur quod non sint plures infidelitatis species. |
| 4068 Cum enim fides et infidelitas sint contraria, oportet quod sint | |
| 4069 circa idem. Sed formale obiectum fidei est veritas prima, a qua | |
| 4070 habet unitatem, licet multa materialiter credat. Ergo etiam | |
| 4071 obiectum infidelitatis est veritas prima, ea vero quae discredit | |
| 4072 infidelis materialiter se habent in infidelitate. Sed differentia | |
| 4073 secundum speciem non attenditur secundum principia materialia, sed | |
| 4074 secundum principia formalia. Ergo infidelitatis non sunt diversae | |
| 53 | 4075 species secundum diversitatem eorum in quibus infideles errant.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="39210"><span class="ref">[39210] IIª-IIae q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4076 infinitis modis potest aliquis a veritate fidei deviare. Si igitur |
| 4077 secundum diversitates errorum diversae species infidelitatis | |
| 4078 assignentur, videtur sequi quod sint infinitae infidelitatis | |
| 53 | 4079 species. Et ita huiusmodi species non sunt considerandae.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="39211"><span class="ref">[39211] IIª-IIae q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4080 idem non invenitur in diversis speciebus. Sed contingit aliquem |
| 4081 esse infidelem ex eo quod errat circa diversa. Ergo diversitas | |
| 4082 errorum non facit diversas species infidelitatis. Sic igitur | |
| 53 | 4083 infidelitatis non sunt plures species.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 s. c."><a name="39212"><span class="ref">[39212] IIª-IIae q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4084 est quod unicuique virtuti opponuntur plures species vitiorum, |
| 4085 bonum enim contingit uno modo, malum vero multipliciter, ut patet | |
| 4086 per Dionysium, IV cap. de Div. Nom., et per philosophum, in II | |
| 4087 Ethic. Sed fides est una virtus. Ergo ei opponuntur plures | |
| 53 | 4088 infidelitatis species.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 co."><a name="39213"><span class="ref">[39213] IIª-IIae q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4089 dicendum quod quaelibet virtus consistit in hoc quod attingat |
| 4090 regulam aliquam cognitionis vel operationis humanae, ut supra | |
| 4091 dictum est. Attingere autem regulam est uno modo circa unam | |
| 4092 materiam, sed a regula deviare contingit multipliciter. Et ideo uni | |
| 4093 virtuti multa vitia opponuntur. Diversitas autem vitiorum quae | |
| 4094 unicuique virtuti opponitur potest considerari dupliciter. Uno | |
| 4095 modo, secundum diversam habitudinem ad virtutem. Et secundum hoc | |
| 4096 determinatae sunt quaedam species vitiorum quae opponuntur virtuti, | |
| 4097 sicut virtuti morali opponitur unum vitium secundum excessum ad | |
| 4098 virtutem, et aliud vitium secundum defectum a virtute. Alio modo | |
| 4099 potest considerari diversitas vitiorum oppositorum uni virtuti | |
| 4100 secundum corruptionem diversorum quae ad virtutem requiruntur. Et | |
| 4101 secundum hoc uni virtuti, puta temperantiae vel fortitudini, | |
| 4102 opponuntur infinita vitia, secundum quod infinitis modis contingit | |
| 4103 diversas circumstantias virtutis corrumpi, ut a rectitudine | |
| 4104 virtutis recedatur. Unde et Pythagorici malum posuerunt infinitum. | |
| 4105 Sic ergo dicendum est quod, si infidelitas attendatur secundum | |
| 4106 comparationem ad fidem, diversae sunt infidelitatis species et | |
| 4107 numero determinatae. Cum enim peccatum infidelitatis consistat in | |
| 4108 renitendo fidei, hoc potest contingere dupliciter. Quia aut | |
| 4109 renititur fidei nondum susceptae, et talis est infidelitas | |
| 4110 Paganorum sive gentilium. Aut renititur fidei Christianae | |
| 4111 susceptae, vel in figura, et sic est infidelitas Iudaeorum; vel in | |
| 4112 ipsa manifestatione veritatis, et sic est infidelitas haereticorum. | |
| 4113 Unde in generali possunt assignari tres praedictae species | |
| 4114 infidelitatis. Si vero distinguantur infidelitatis species secundum | |
| 4115 errorem in diversis quae ad fidem pertinent, sic non sunt | |
| 4116 determinatae infidelitatis species, possunt enim errores in | |
| 4117 infinitum multiplicari, ut patet per Augustinum, in libro de | |
| 53 | 4118 haeresibus.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 ad 1"><a name="39214"><span class="ref">[39214] IIª-IIae q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4119 ergo dicendum quod formalis ratio alicuius peccati potest accipi |
| 4120 dupliciter. Uno modo, secundum intentionem peccantis, et sic id ad | |
| 4121 quod convertitur peccans est formale obiectum peccati; et ex hoc | |
| 4122 diversificantur eius species. Alio modo, secundum rationem mali, et | |
| 4123 sic illud bonum a quo receditur est formale obiectum peccati; sed | |
| 4124 ex hac parte peccatum non habet speciem, immo privatio est speciei. | |
| 4125 Sic igitur dicendum est quod infidelitatis obiectum est veritas | |
| 4126 prima sicut a qua recedit, sed formale eius obiectum sicut ad quod | |
| 4127 convertitur est sententia falsa quam sequitur; et ex hac parte eius | |
| 4128 species diversificantur. Unde sicut caritas est una, quae inhaeret | |
| 4129 summo bono, sunt autem diversa vitia caritati opposita, quae per | |
| 4130 conversionem ad diversa bona temporalia recedunt ab uno summo bono, | |
| 4131 et iterum secundum diversas habitudines inordinatas ad Deum; ita | |
| 4132 etiam fides est una virtus, ex hoc quod adhaeret uni primae | |
| 4133 veritati; sed infidelitatis species sunt multae, ex hoc quod | |
| 53 | 4134 infideles diversas falsas sententias sequuntur.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 ad 2"><a name="39215"><span class="ref">[39215] IIª-IIae q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4135 dicendum quod obiectio illa procedit de distinctione specierum |
| 53 | 4136 infidelitatis secundum diversa in quibus erratur.</p><p title="II-II q. 10 a. 5 ad 3"><a name="39216"><span class="ref">[39216] IIª-IIae q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4137 dicendum quod sicut fides est una quia multa credit in ordine ad |
| 4138 unum, ita infidelitas potest esse una, etiam si in multis erret, | |
| 4139 inquantum omnia habent ordinem ad unum. Nihil tamen prohibet | |
| 4140 hominem diversis infidelitatis speciebus errare, sicut etiam potest | |
| 4141 unus homo diversis vitiis subiacere et diversis corporalibus | |
| 53 | 4142 morbis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="39217"><span class="ref">[39217] IIª-IIae q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4143 sic proceditur. Videtur quod infidelitas gentilium sive Paganorum |
| 4144 sit gravior ceteris. Sicut enim corporalis morbus tanto est gravior | |
| 4145 quanto saluti principalioris membri contrariatur, ita peccatum | |
| 4146 tanto videtur esse gravius quanto contrariatur ei quod est | |
| 4147 principalius in virtute. Sed principalius in fide est fides | |
| 4148 unitatis divinae, a qua deficiunt gentiles, multitudinem deorum | |
| 53 | 4149 credentes. Ergo eorum infidelitas est gravissima.</p><p title="II-II q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="39218"><span class="ref">[39218] IIª-IIae q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4150 inter haereticos tanto haeresis aliquorum detestabilior est quanto |
| 4151 in pluribus et principalioribus veritati fidei contradicunt, sicut | |
| 4152 haeresis Arii, qui separavit divinitatem, detestabilior fuit quam | |
| 4153 haeresis Nestorii, qui separavit humanitatem Christi a persona | |
| 4154 filii Dei. Sed gentiles in pluribus et principalioribus recedunt a | |
| 4155 fide quam Iudaei et haeretici, quia omnino nihil de fide recipiunt. | |
| 53 | 4156 Ergo eorum infidelitas est gravissima.</p><p title="II-II q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="39219"><span class="ref">[39219] IIª-IIae q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4157 omne bonum est diminutivum mali. Sed aliquod bonum est in Iudaeis, |
| 4158 quia confitentur vetus testamentum esse a Deo. Bonum etiam est in | |
| 4159 haereticis, quia venerantur novum testamentum. Ergo minus peccant | |
| 53 | 4160 quam gentiles, qui utrumque testamentum detestantur.</p><p title="II-II q. 10 a. 6 s. c."><a name="39220"><span class="ref">[39220] IIª-IIae q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4161 est quod dicitur II Pet. II, <i>melius erat illis non cognoscere |
| 4162 viam iustitiae quam post cognitam retrorsum converti</i>. Sed | |
| 4163 gentiles non cognoverunt viam iustitiae, haeretici autem et Iudaei | |
| 4164 aliqualiter cognoscentes deseruerunt. Ergo eorum peccatum est | |
| 53 | 4165 gravius.</p><p title="II-II q. 10 a. 6 co."><a name="39221"><span class="ref">[39221] IIª-IIae q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4166 dicendum quod in infidelitate, sicut dictum est, duo possunt |
| 4167 considerari. Quorum unum est comparatio eius ad fidem. Et ex hac | |
| 4168 parte aliquis gravius contra fidem peccat qui fidei renititur quam | |
| 4169 suscepit quam qui renititur fidei nondum susceptae, sicut gravius | |
| 4170 peccat qui non implet quod promisit quam si non impleat quod | |
| 4171 nunquam promisit. Et secundum hoc infidelitas haereticorum, qui | |
| 4172 profitentur fidem Evangelii et ei renituntur corrumpentes ipsam, | |
| 4173 gravius peccant quam Iudaei, qui fidem Evangelii nunquam | |
| 4174 susceperunt. Sed quia susceperunt eius figuram in veteri lege, quam | |
| 4175 male interpretantes corrumpunt, ideo etiam ipsorum infidelitas est | |
| 4176 gravius peccatum quam infidelitas gentilium, qui nullo modo fidem | |
| 4177 Evangelii susceperunt. Aliud quod in infidelitate consideratur est | |
| 4178 corruptio eorum quae ad fidem pertinent. Et secundum hoc, cum in | |
| 4179 pluribus errent gentiles quam Iudaei, et Iudaei quam haeretici, | |
| 4180 gravior est infidelitas gentilium quam Iudaeorum, et Iudaeorum quam | |
| 4181 haereticorum, nisi forte quorundam, puta Manichaeorum, qui etiam | |
| 4182 circa credibilia plus errant quam gentiles. Harum tamen duarum | |
| 4183 gravitatum prima praeponderat secundae quantum ad rationem culpae. | |
| 4184 Quia infidelitas habet rationem culpae, ut supra dictum est, magis | |
| 4185 ex hoc quod renititur fidei quam ex hoc quod non habet ea quae | |
| 4186 fidei sunt, hoc enim videtur, ut dictum est, magis ad rationem | |
| 4187 poenae pertinere unde, simpliciter loquendo, infidelitas | |
| 53 | 4188 haereticorum est pessima.</p><p title="II-II q. 10 a. 6 ad arg."><a name="39222"><span class="ref">[39222] IIª-IIae q. 10 a. 6 ad arg.</span></a> Et per |
| 4189 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 10 a. 7 arg. 1"><a name="39223"><span class="ref">[39223] IIª-IIae q. 10 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 4190 septimum sic proceditur. Videtur quod non sit cum infidelibus |
| 4191 publice disputandum. Dicit enim apostolus, II ad Tim. II, <i>noli | |
| 4192 verbis contendere, ad nihilum enim utile est nisi ad subversionem | |
| 4193 audientium</i>. Sed disputatio publica cum infidelibus fieri non | |
| 4194 potest sine contentione verborum. Ergo non est publice disputandum | |
| 53 | 4195 cum infidelibus.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 arg. 2"><a name="39224"><span class="ref">[39224] IIª-IIae q. 10 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4196 lex Marciani Augusti, per canones confirmata, sic dicit, |
| 4197 <i>iniuriam facit iudicio religiosissimae synodi, si quis semel | |
| 4198 iudicata ac recte disposita revolvere et publice disputare | |
| 4199 contendit</i>. Sed omnia quae ad fidem pertinent sunt per sacra | |
| 4200 Concilia determinata. Ergo graviter peccat, iniuriam synodo | |
| 4201 faciens, si quis de his quae sunt fidei publice disputare | |
| 53 | 4202 praesumat.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 arg. 3"><a name="39225"><span class="ref">[39225] IIª-IIae q. 10 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4203 disputatio argumentis aliquibus agitur. Sed argumentum est ratio |
| 4204 rei dubiae faciens fidem. Ea autem quae sunt fidei, cum sint | |
| 4205 certissima, non sunt in dubitationem adducenda. Ergo de his quae | |
| 53 | 4206 sunt fidei non est publice disputandum.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 s. c."><a name="39226"><span class="ref">[39226] IIª-IIae q. 10 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4207 est quod Act. IX dicitur quod <i>Saulus invalescebat et confundebat |
| 4208 Iudaeos; et quod loquebatur gentibus et disputabat cum | |
| 53 | 4209 Graecis</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 co."><a name="39227"><span class="ref">[39227] IIª-IIae q. 10 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4210 dicendum quod in disputatione fidei duo sunt consideranda, unum |
| 4211 quidem ex parte disputantis; aliud autem ex parte audientium. Ex | |
| 4212 parte quidem disputantis est consideranda intentio. Si enim | |
| 4213 disputet tanquam de fide dubitans, et veritatem fidei pro certo non | |
| 4214 supponens, sed argumentis experiri intendens, procul dubio peccat, | |
| 4215 tanquam dubius in fide et infidelis. Si autem disputet aliquis de | |
| 4216 fide ad confutandum errores, vel etiam ad exercitium, laudabile | |
| 4217 est. Ex parte vero audientium considerandum est utrum illi qui | |
| 4218 disputationem audiunt sint instructi et firmi in fide, aut | |
| 4219 simplices et in fide titubantes. Et coram quidem sapientibus in | |
| 4220 fide firmis nullum periculum est disputare de fide. Sed circa | |
| 4221 simplices est distinguendum. Quia aut sunt sollicitati sive pulsati | |
| 4222 ab infidelibus, puta Iudaeis vel haereticis sive Paganis, | |
| 4223 nitentibus corrumpere in eis fidem, aut omnino non sunt sollicitati | |
| 4224 super hoc, sicut in terris in quibus non sunt infideles. In primo | |
| 4225 casu necessarium est publice disputare de fide, dummodo inveniantur | |
| 4226 aliqui ad hoc sufficientes et idonei, qui errores confutare | |
| 4227 possint. Per hoc enim simplices in fide firmabuntur; et tolletur | |
| 4228 infidelibus decipiendi facultas; et ipsa taciturnitas eorum qui | |
| 4229 resistere deberent pervertentibus fidei veritatem esset erroris | |
| 4230 confirmatio. Unde Gregorius, in II Pastoral., <i>sicut incauta | |
| 4231 locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium eos qui | |
| 4232 erudiri poterant in errore derelinquit</i>. In secundo vero casu | |
| 4233 periculosum est publice disputare de fide coram simplicibus; quorum | |
| 4234 fides ex hoc est firmior quod nihil diversum audierunt ab eo quod | |
| 4235 credunt. Et ideo non expedit eis ut verba infidelium audiant | |
| 53 | 4236 disceptantium contra fidem.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 ad 1"><a name="39228"><span class="ref">[39228] IIª-IIae q. 10 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4237 ergo dicendum quod apostolus non prohibet totaliter disputationem, |
| 4238 sed inordinatam, quae magis fit contentione verborum quam firmitate | |
| 53 | 4239 sententiarum.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 ad 2"><a name="39229"><span class="ref">[39229] IIª-IIae q. 10 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4240 dicendum quod lex illa prohibet publicam disputationem de fide quae |
| 4241 procedit ex dubitatione fidei, non autem illam quae est ad fidei | |
| 53 | 4242 conservationem.</p><p title="II-II q. 10 a. 7 ad 3"><a name="39230"><span class="ref">[39230] IIª-IIae q. 10 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4243 dicendum quod non debet disputari de his quae sunt fidei quasi de |
| 4244 eis dubitando, sed propter veritatem manifestandam et errores | |
| 4245 confutandos. Oportet enim ad fidei confirmationem aliquando cum | |
| 4246 infidelibus disputare, quandoque quidem defendendo fidem, secundum | |
| 4247 illud I Pet. III, <i>parati semper ad satisfactionem omni poscenti | |
| 4248 vos rationem de ea quae est in vobis spe et fide</i>; quandoque | |
| 4249 autem ad convincendos errantes, secundum illud ad Tit. I, <i>ut sit | |
| 4250 potens exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt | |
| 53 | 4251 arguere</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 1"><a name="39231"><span class="ref">[39231] IIª-IIae q. 10 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 4252 sic proceditur. Videtur quod infideles nullo modo compellendi sint |
| 4253 ad fidem. Dicitur enim Matth. XIII quod servi patrisfamilias in | |
| 4254 cuius agro erant zizania seminata quaesierunt ab eo, <i>vis imus et | |
| 4255 colligimus ea? Et ipse respondit, non, ne forte, colligentes | |
| 4256 zizania, eradicetis simul cum eis triticum</i>. Ubi dicit | |
| 4257 Chrysostomus, <i>haec dixit dominus prohibens occisiones fieri. Nec | |
| 4258 enim oportet interficere haereticos, quia si eos occideritis, | |
| 4259 necesse est multos sanctorum simul subverti</i>. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4260 pari ratione nec aliqui infideles sint ad fidem cogendi.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 2"><a name="39232"><span class="ref">[39232] IIª-IIae q. 10 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4261 in decretis, dist. XLV, sic dicitur, <i>de Iudaeis praecepit sancta |
| 4262 synodus nemini deinceps ad credendum vim inferre</i>. Ergo pari | |
| 53 | 4263 ratione nec alii infideles sunt ad fidem cogendi.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 3"><a name="39233"><span class="ref">[39233] IIª-IIae q. 10 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4264 Augustinus dicit quod cetera potest homo nolens, credere nonnisi |
| 4265 volens. Sed voluntas cogi non potest. Ergo videtur quod infideles | |
| 53 | 4266 non sint ad fidem cogendi.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 4"><a name="39234"><span class="ref">[39234] IIª-IIae q. 10 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4267 Ezech. XVIII dicitur ex persona Dei, <i>nolo mortem peccatoris</i>. |
| 4268 Sed nos debemus voluntatem nostram conformare divinae, ut supra | |
| 4269 dictum est. Ergo etiam nos non debemus velle quod infideles | |
| 53 | 4270 occidantur.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 s. c."><a name="39235"><span class="ref">[39235] IIª-IIae q. 10 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4271 est quod dicitur Luc. XIV, <i>exi in vias et saepes et compelle |
| 4272 intrare, ut impleatur domus mea</i>. Sed homines in domum Dei, | |
| 4273 idest in Ecclesiam, intrant per fidem. Ergo aliqui sunt compellendi | |
| 53 | 4274 ad fidem.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 co."><a name="39236"><span class="ref">[39236] IIª-IIae q. 10 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4275 dicendum quod infidelium quidam sunt qui nunquam susceperunt fidem, |
| 4276 sicut gentiles et Iudaei. Et tales nullo modo sunt ad fidem | |
| 4277 compellendi, ut ipsi credant, quia credere voluntatis est. Sunt | |
| 4278 tamen compellendi a fidelibus, si facultas adsit, ut fidem non | |
| 4279 impediant vel blasphemiis, vel malis persuasionibus, vel etiam | |
| 4280 apertis persecutionibus. Et propter hoc fideles Christi frequenter | |
| 4281 contra infideles bellum movent, non quidem ut eos ad credendum | |
| 4282 cogant (quia si etiam eos vicissent et captivos haberent, in eorum | |
| 4283 libertate relinquerent an credere vellent), sed propter hoc ut eos | |
| 4284 compellant ne fidem Christi impediant. Alii vero sunt infideles qui | |
| 4285 quandoque fidem susceperunt et eam profitentur, sicut haeretici vel | |
| 4286 quicumque apostatae. Et tales sunt etiam corporaliter compellendi | |
| 53 | 4287 ut impleant quod promiserunt et teneant quod semel susceperunt.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 ad 1"><a name="39237"><span class="ref">[39237] IIª-IIae q. 10 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4288 ergo dicendum quod per illam auctoritatem quidam intellexerunt esse |
| 4289 prohibitam non quidem excommunicationem haereticorum, sed eorum | |
| 4290 occisionem, ut patet per auctoritatem Chrysostomi inductam. Et | |
| 4291 Augustinus, ad Vincentium, de se dicit, <i>haec primitus mea | |
| 4292 sententia erat, neminem ad unitatem Christi esse cogendum, verbo | |
| 4293 esse agendum, disputatione pugnandum. Sed haec opinio mea non | |
| 4294 contradicentium verbis, sed demonstrantium superatur exemplis. | |
| 4295 Legum enim terror ita profuit ut multi dicant, gratias domino, qui | |
| 4296 vincula nostra dirupit</i>. Quod ergo dominus dicit, <i>sinite | |
| 4297 utraque crescere usque ad messem</i>, qualiter intelligendum sit | |
| 4298 apparet ex hoc quod subditur, <i>ne forte, colligentes zizania, | |
| 4299 eradicetis simul cum eis et triticum</i>. Ubi satis ostendit, sicut | |
| 4300 Augustinus dicit (contra Epist. Parmen.), <i>cum metus iste non | |
| 4301 subest, idest quando ita cuiusque crimen notum est et omnibus | |
| 4302 execrabile apparet ut vel nullos prorsus, vel non tales habeat | |
| 4303 defensores per quos possit schisma contingere, non dormiat | |
| 53 | 4304 severitas disciplinae</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 ad 2"><a name="39238"><span class="ref">[39238] IIª-IIae q. 10 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4305 dicendum quod Iudaei, si nullo modo susceperunt fidem, non sunt |
| 4306 cogendi ad fidem. Si autem susceperunt fidem, <i>oportet ut fidem | |
| 4307 necessitate cogantur retinere</i>, sicut in eodem capitulo | |
| 53 | 4308 dicitur.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 ad 3"><a name="39239"><span class="ref">[39239] IIª-IIae q. 10 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4309 dicendum quod, sicut vovere est voluntatis, reddere autem est |
| 4310 necessitatis, ita accipere fidem est voluntatis, sed tenere iam | |
| 4311 acceptam est necessitatis. Et ideo haeretici sunt compellendi ut | |
| 4312 fidem teneant. Dicit enim Augustinus, ad Bonifacium comitem, <i>ubi | |
| 4313 est quod isti clamare consueverunt, liberum est credere vel non | |
| 4314 credere, cui vim Christus intulit? Agnoscant in Paulo prius | |
| 53 | 4315 cogentem Christum et postea docentem</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 8 ad 4"><a name="39240"><span class="ref">[39240] IIª-IIae q. 10 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4316 dicendum quod, sicut in eadem epistola Augustinus dicit, <i>nullus |
| 4317 nostrum vult aliquem haereticum perire. Sed aliter non meruit | |
| 4318 habere pacem domus David, nisi Absalom filius eius in bello quod | |
| 4319 contra patrem gerebat fuisset extinctus. Sic Ecclesia Catholica, si | |
| 4320 aliquorum perditione ceteros colligit, dolorem materni sanat cordis | |
| 53 | 4321 tantorum liberatione populorum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 10 a. 9 arg. 1"><a name="39241"><span class="ref">[39241] IIª-IIae q. 10 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 4322 sic proceditur. Videtur quod cum infidelibus possit communicari. |
| 4323 Dicit enim apostolus, I ad Cor. X, <i>si quis vocat vos infidelium | |
| 4324 ad coenam, et vultis ire, omne quod vobis apponitur manducate</i>. | |
| 4325 Et Chrysostomus dicit, <i>ad mensam Paganorum si volueris ire, sine | |
| 4326 ulla prohibitione permittimus</i>. Sed ad coenam alicuius ire est | |
| 53 | 4327 ei communicare. Ergo licet infidelibus communicare.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 arg. 2"><a name="39242"><span class="ref">[39242] IIª-IIae q. 10 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4328 apostolus dicit, I ad Cor. V, <i>quid mihi est de his qui foris |
| 4329 sunt iudicare?</i> Foris autem sunt infideles. Cum igitur per | |
| 4330 iudicium Ecclesiae aliquorum communio fidelibus inhibeatur, videtur | |
| 53 | 4331 quod non sit inhibendum fidelibus cum infidelibus communicare.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 arg. 3"><a name="39243"><span class="ref">[39243] IIª-IIae q. 10 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4332 dominus non potest uti servo nisi ei communicando saltem verbo, |
| 4333 quia dominus movet servum per imperium. Sed Christiani possunt | |
| 4334 habere servos infideles, vel Iudaeos vel etiam Paganos sive | |
| 53 | 4335 Saracenos. Ergo possunt licite cum eis communicare.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 s. c."><a name="39244"><span class="ref">[39244] IIª-IIae q. 10 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4336 est quod dicitur Deut. VII, <i>non inibis cum eis foedus, nec |
| 4337 misereberis eorum, neque sociabis cum eis connubia</i>. Et super | |
| 4338 illud Lev. XV, <i>mulier quae redeunte mense</i> etc., dicit | |
| 4339 Glossa, <i>sic oportet ab idololatria abstinere ut nec idololatras | |
| 4340 nec eorum discipulos contingamus, nec cum eis communionem | |
| 53 | 4341 habeamus</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 co."><a name="39245"><span class="ref">[39245] IIª-IIae q. 10 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4342 dicendum quod communio alicuius personae interdicitur fidelibus |
| 4343 dupliciter, uno modo, in poenam illius cui communio fidelium | |
| 4344 subtrahitur; alio modo, ad cautelam eorum quibus interdicitur ne | |
| 4345 alii communicent. Et utraque causa ex verbis apostoli accipi | |
| 4346 potest, I ad Cor. V. Nam postquam sententiam excommunicationis | |
| 4347 protulit, subdit pro ratione, <i>nescitis quia modicum fermentum | |
| 4348 totam massam corrumpit?</i> Et postea rationem subdit ex parte | |
| 4349 poenae per iudicium Ecclesiae illatae, cum dicit, <i>nonne de his | |
| 4350 qui intus sunt vos iudicatis?</i> Primo igitur modo non interdicit | |
| 4351 Ecclesia fidelibus communionem infidelium qui nullo modo fidem | |
| 4352 Christianam receperunt, scilicet Paganorum vel Iudaeorum, quia non | |
| 4353 habet de eis iudicare spirituali iudicio, sed temporali, in casu | |
| 4354 cum, inter Christianos commorantes, aliquam culpam committunt et | |
| 4355 per fideles temporaliter puniuntur. Sed isto modo, scilicet in | |
| 4356 poenam, interdicit Ecclesia fidelibus communionem illorum | |
| 4357 infidelium qui a fide suscepta deviant, vel corrumpendo fidem, | |
| 4358 sicut haeretici, vel etiam totaliter a fide recedendo, sicut | |
| 4359 apostatae. In utrosque enim horum excommunicationis sententiam | |
| 4360 profert Ecclesia. Sed quantum ad secundum modum, videtur esse | |
| 4361 distinguendum secundum diversas conditiones personarum et | |
| 4362 negotiorum et temporum. Si enim aliqui fuerint firmi in fide, ita | |
| 4363 quod ex communione eorum cum infidelibus conversio infidelium magis | |
| 4364 sperari possit quam fidelium a fide aversio; non sunt prohibendi | |
| 4365 infidelibus communicare qui fidem non susceperunt, scilicet Paganis | |
| 4366 vel Iudaeis, et maxime si necessitas urgeat. Si autem sint | |
| 4367 simplices et infirmi in fide, de quorum subversione probabiliter | |
| 4368 timeri possit, prohibendi sunt ab infidelium communione, et | |
| 4369 praecipue ne magnam familiaritatem cum eis habeant, vel absque | |
| 53 | 4370 necessitate eis communicent.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 ad 1"><a name="39246"><span class="ref">[39246] IIª-IIae q. 10 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4371 ergo dicendum quod dominus illud praecipit de illis gentibus quarum |
| 4372 terram ingressuri erant Iudaei, qui erant proni ad idololatriam, et | |
| 4373 ideo timendum erat ne per continuam conversationem cum eis | |
| 4374 alienarentur a fide. Et ideo ibidem subditur, <i>quia seducet | |
| 53 | 4375 filium tuum ne sequatur me</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 ad 2"><a name="39247"><span class="ref">[39247] IIª-IIae q. 10 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4376 dicendum quod Ecclesia in infideles non habet iudicium quoad poenam |
| 4377 spiritualem eis infligendam. Habet tamen iudicium super aliquos | |
| 4378 infideles quoad temporalem poenam infligendam, ad quod pertinet | |
| 4379 quod Ecclesia aliquando, propter aliquas speciales culpas, | |
| 53 | 4380 subtrahit aliquibus infidelibus communionem fidelium.</p><p title="II-II q. 10 a. 9 ad 3"><a name="39248"><span class="ref">[39248] IIª-IIae q. 10 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4381 dicendum quod magis est probabile quod servus, qui regitur imperio |
| 4382 domini, convertatur ad fidem domini fidelis, quam e converso. Et | |
| 4383 ideo non est prohibitum quin fideles habeant servos infideles. Si | |
| 4384 tamen domino periculum immineret ex communione talis servi, deberet | |
| 4385 eum a se abiicere, secundum illud mandatum domini, Matth. V et | |
| 4386 XVIII, <i>si pes tuus scandalizaverit te, abscinde eum et proiice | |
| 53 | 4387 abs te</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 10 a. 10 arg. 1"><a name="39249"><span class="ref">[39249] IIª-IIae q. 10 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4388 decimum sic proceditur. Videtur quod infideles possint habere |
| 4389 praelationem vel dominium supra fideles. Dicit enim apostolus, I ad | |
| 4390 Tim. VI, <i>quicumque sunt sub iugo servi dominos suos omni honore | |
| 4391 dignos arbitrentur</i>, et quod loquatur de infidelibus patet per | |
| 4392 hoc quod subdit, <i>qui autem fideles habent dominos non | |
| 4393 contemnant</i>. Et I Pet. II dicitur, <i>servi, subditi estote in | |
| 4394 omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam | |
| 4395 dyscolis</i>. Non autem hoc praeciperetur per apostolicam doctrinam | |
| 4396 nisi infideles possent fidelibus praeesse. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4397 infideles possint praeesse fidelibus.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 arg. 2"><a name="39250"><span class="ref">[39250] IIª-IIae q. 10 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4398 Praeterea, quicumque sunt de familia alicuius principis subsunt ei. |
| 4399 Sed fideles aliqui erant de familiis infidelium principum, unde | |
| 4400 dicitur ad Philipp. IV, <i>salutant vos omnes sancti, maxime autem | |
| 4401 qui de Caesaris domo sunt</i>, scilicet Neronis, qui infidelis | |
| 53 | 4402 erat. Ergo infideles possunt fidelibus praeesse.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 arg. 3"><a name="39251"><span class="ref">[39251] IIª-IIae q. 10 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4403 Praeterea, sicut philosophus dicit, in I Polit., servus est |
| 4404 instrumentum domini in his quae ad humanam vitam pertinent, sicut | |
| 4405 et minister artificis est instrumentum artificis in his quae | |
| 4406 pertinent ad operationem artis. Sed in talibus potest fidelis | |
| 4407 infideli subiici, possunt enim fideles infidelium coloni esse. Ergo | |
| 53 | 4408 infideles possunt fidelibus praefici etiam quantum ad dominium.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 s. c."><a name="39252"><span class="ref">[39252] IIª-IIae q. 10 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4409 est quod ad eum qui praeest pertinet habere iudicium super eos |
| 4410 quibus praeest. Sed infideles non possunt iudicare de fidelibus, | |
| 4411 dicit enim apostolus, I ad Cor. VI, <i>audet aliquis vestrum, | |
| 4412 habens negotium adversus alterum, iudicari apud iniquos, idest | |
| 4413 infideles, et non apud sanctos?</i> Ergo videtur quod infideles | |
| 53 | 4414 fidelibus praeesse non possint.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 co."><a name="39253"><span class="ref">[39253] IIª-IIae q. 10 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4415 dicendum quod circa hoc dupliciter loqui possumus. Uno modo, de |
| 4416 dominio vel praelatione infidelium super fideles de novo | |
| 4417 instituenda. Et hoc nullo modo permitti debet. Cedit enim hoc in | |
| 4418 scandalum et in periculum fidei, de facili enim illi qui | |
| 4419 subiiciuntur aliorum iurisdictioni immutari possunt ab eis quibus | |
| 4420 subsunt ut sequantur eorum imperium, nisi illi qui subsunt fuerint | |
| 4421 magnae virtutis. Et similiter infideles contemnunt fidem si | |
| 4422 fidelium defectus cognoscant. Et ideo apostolus prohibuit quod | |
| 4423 fideles non contendant iudicio coram iudice infideli. Et ideo nullo | |
| 4424 modo permittit Ecclesia quod infideles acquirant dominium super | |
| 4425 fideles, vel qualitercumque eis praeficiantur in aliquo officio. | |
| 4426 Alio modo possumus loqui de dominio vel praelatione iam | |
| 4427 praeexistenti. Ubi considerandum est quod dominium et praelatio | |
| 4428 introducta sunt ex iure humano, distinctio autem fidelium et | |
| 4429 infidelium est ex iure divino. Ius autem divinum, quod est ex | |
| 4430 gratia, non tollit ius humanum, quod est ex naturali ratione. Et | |
| 4431 ideo distinctio fidelium et infidelium, secundum se considerata, | |
| 4432 non tollit dominium et praelationem infidelium supra fideles. | |
| 4433 Potest tamen iuste per sententiam vel ordinationem Ecclesiae, | |
| 4434 auctoritatem Dei habentis, tale ius dominii vel praelationis tolli, | |
| 4435 quia infideles merito suae infidelitatis merentur potestatem | |
| 4436 amittere super fideles, qui transferuntur in filios Dei sed hoc | |
| 4437 quidem Ecclesia quandoque facit, quandoque autem non facit. In | |
| 4438 illis enim infidelibus qui etiam temporali subiectione subiiciuntur | |
| 4439 Ecclesiae et membris eius, hoc ius Ecclesiae statuit, ut servus | |
| 4440 Iudaeorum, statim factus Christianus, a servitute liberetur, nullo | |
| 4441 pretio dato, si fuerit vernaculus, idest in servitute natus; et | |
| 4442 similiter si, infidelis existens, fuerit emptus ad servitium. Si | |
| 4443 autem fuerit emptus ad mercationem, tenetur eum infra tres menses | |
| 4444 exponere ad vendendum. Nec in hoc iniuriam facit Ecclesia, quia, | |
| 4445 cum ipsi Iudaei sint servi Ecclesiae, potest disponere de rebus | |
| 4446 eorum; sicut etiam principes saeculares multas leges ediderunt erga | |
| 4447 suos subditos in favorem libertatis. In illis vero infidelibus qui | |
| 4448 temporaliter Ecclesiae vel eius membris non subiacent, praedictum | |
| 4449 ius Ecclesia non statuit, licet posset instituere de iure. Et hoc | |
| 4450 facit ad scandalum vitandum. Sicut etiam dominus, Matth. XVII, | |
| 4451 ostendit quod poterat se a tributo excusare quia liberi sunt filii, | |
| 4452 sed tamen mandavit tributum solvi ad scandalum vitandum. Ita etiam | |
| 4453 et Paulus, cum dixisset quod servi dominos suos honorarent, | |
| 53 | 4454 subiungit, <i>ne nomen domini et doctrina blasphemetur</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 ad 1"><a name="39254"><span class="ref">[39254] IIª-IIae q. 10 a. 10 ad 1</span></a> Unde patet |
| 4455 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 ad 2"><a name="39255"><span class="ref">[39255] IIª-IIae q. 10 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 4456 dicendum quod illa praelatio Caesaris praeexistebat distinctioni |
| 4457 fidelium ab infidelibus, unde non solvebatur per conversionem | |
| 4458 aliquorum ad fidem. Et utile erat quod aliqui fideles locum in | |
| 4459 familia imperatoris haberent, ad defendendum alios fideles, sicut | |
| 4460 beatus Sebastianus Christianorum animos, quos in tormentis videbat | |
| 4461 deficere, confortabat, et adhuc latebat sub militari chlamyde in | |
| 53 | 4462 domo Diocletiani.</p><p title="II-II q. 10 a. 10 ad 3"><a name="39256"><span class="ref">[39256] IIª-IIae q. 10 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4463 dicendum quod servi subiiciuntur dominis suis ad totam vitam, et |
| 4464 subditi praefectis ad omnia negotia, sed ministri artificum | |
| 4465 subduntur eis ad aliqua specialia opera. Unde periculosius est quod | |
| 4466 infideles accipiant dominium vel praelationem super fideles quam | |
| 4467 quod accipiant ab eis ministerium in aliquo artificio. Et ideo | |
| 4468 permittit Ecclesia quod Christiani possint colere terras Iudaeorum, | |
| 4469 quia per hoc non habent necesse conversari cum eis. Salomon etiam | |
| 4470 expetiit a rege Tyri magistros operum ad ligna caedenda, ut habetur | |
| 4471 III Reg. V. Et tamen si ex tali communicatione vel convictu | |
| 53 | 4472 subversio fidelium timeretur, esset penitus interdicendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 10 a. 11 arg. 1"><a name="39257"><span class="ref">[39257] IIª-IIae q. 10 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4473 undecimum sic proceditur. Videtur quod ritus infidelium non sint |
| 4474 tolerandi. Manifestum est enim quod infideles in suis ritibus | |
| 4475 peccant eos servando. Sed peccato consentire videtur qui non | |
| 4476 prohibet cum prohibere possit, ut habetur in Glossa Rom. I, super | |
| 4477 illud, <i>non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt | |
| 53 | 4478 facientibus</i>. Ergo peccant qui eorum ritus tolerant.</p><p title="II-II q. 10 a. 11 arg. 2"><a name="39258"><span class="ref">[39258] IIª-IIae q. 10 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4479 Praeterea, ritus Iudaeorum idololatriae comparantur, quia super |
| 4480 illud Gal. V, <i>nolite iterum iugo servitutis contineri</i>, dicit | |
| 4481 Glossa, <i>non est levior haec legis servitus quam | |
| 4482 idololatriae</i>. Sed non sustineretur quod idololatriae ritum | |
| 4483 aliqui exercerent, quinimmo Christiani principes templa idolorum | |
| 4484 primo claudi, et postea dirui fecerunt, ut Augustinus narrat, XVIII | |
| 53 | 4485 de Civ. Dei. Ergo etiam ritus Iudaeorum tolerari non debent.</p><p title="II-II q. 10 a. 11 arg. 3"><a name="39259"><span class="ref">[39259] IIª-IIae q. 10 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4486 Praeterea, peccatum infidelitatis est gravissimum, ut supra dictum |
| 4487 est. Sed alia peccata non tolerantur, sed lege puniuntur, sicut | |
| 4488 adulterium, furtum et alia huiusmodi. Ergo etiam ritus infidelium | |
| 53 | 4489 tolerandi non sunt.</p><p title="II-II q. 10 a. 11 s. c."><a name="39260"><span class="ref">[39260] IIª-IIae q. 10 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4490 est quod in decretis, dist. XLV, Can. qui sincera, dicit Gregorius |
| 4491 de Iudaeis, <i>omnes festivitates suas, sicut hactenus ipsi et | |
| 4492 patres eorum per longa colentes tempora tenuerunt, liberam habeant | |
| 53 | 4493 observandi celebrandique licentiam</i>.</p><p title="II-II q. 10 a. 11 co."><a name="39261"><span class="ref">[39261] IIª-IIae q. 10 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4494 dicendum quod humanum regimen derivatur a divino regimine, et ipsum |
| 4495 debet imitari. Deus autem, quamvis sit omnipotens et summe bonus, | |
| 4496 permittit tamen aliqua mala fieri in universo, quae prohibere | |
| 4497 posset, ne, eis sublatis, maiora bona tollerentur, vel etiam peiora | |
| 4498 mala sequerentur. Sic igitur et in regimine humano illi qui | |
| 4499 praesunt recte aliqua mala tolerant, ne aliqua bona impediantur, | |
| 4500 vel etiam ne aliqua mala peiora incurrantur, sicut Augustinus | |
| 4501 dicit, in II de ordine, <i>aufer meretrices de rebus humanis, | |
| 4502 turbaveris omnia libidinibus</i>. Sic igitur, quamvis infideles in | |
| 4503 suis ritibus peccent, tolerari possunt vel propter aliquod bonum | |
| 4504 quod ex eis provenit, vel propter aliquod malum quod vitatur. Ex | |
| 4505 hoc autem quod Iudaei ritus suos observant, in quibus olim | |
| 4506 praefigurabatur veritas fidei quam tenemus, hoc bonum provenit quod | |
| 4507 testimonium fidei nostrae habemus ab hostibus, et quasi in figura | |
| 4508 nobis repraesentatur quod credimus. Et ideo in suis ritibus | |
| 4509 tolerantur. Aliorum vero infidelium ritus, qui nihil veritatis aut | |
| 4510 utilitatis afferunt, non sunt aliqualiter tolerandi, nisi forte ad | |
| 4511 aliquod malum vitandum, scilicet ad vitandum scandalum vel | |
| 4512 dissidium quod ex hoc posset provenire, vel impedimentum salutis | |
| 4513 eorum, qui paulatim, sic tolerati, convertuntur ad fidem. Propter | |
| 4514 hoc enim etiam haereticorum et Paganorum ritus aliquando Ecclesia | |
| 53 | 4515 toleravit, quando erat magna infidelium multitudo.</p><p title="II-II q. 10 a. 11 ad arg."><a name="39262"><span class="ref">[39262] IIª-IIae q. 10 a. 11 ad arg.</span></a> Et per |
| 4516 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 1"><a name="39263"><span class="ref">[39263] IIª-IIae q. 10 a. 12 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 4517 duodecimum sic proceditur. Videtur quod pueri Iudaeorum et aliorum |
| 4518 infidelium sint baptizandi parentibus invitis. Maius enim est | |
| 4519 vinculum matrimoniale quam ius patriae potestatis, quia ius patriae | |
| 4520 potestatis potest per hominem solvi, cum filiusfamilias | |
| 4521 emancipatur; vinculum autem matrimoniale non potest solvi per | |
| 4522 hominem, secundum illud Matth. XIX, <i>quod Deus coniunxit homo non | |
| 4523 separet</i>. Sed propter infidelitatem solvitur vinculum | |
| 4524 matrimoniale, dicit enim apostolus, I ad Cor. VII, <i>quod si | |
| 4525 infidelis discedit, discedat, non enim servituti subiectus est | |
| 4526 frater aut soror in huiusmodi</i>; et canon dicit quod si coniux | |
| 4527 infidelis non vult sine contumelia sui creatoris cum altero stare, | |
| 4528 quod alter coniugum non debet ei cohabitare. Ergo multo magis | |
| 4529 propter infidelitatem tollitur ius patriae potestatis in suos | |
| 53 | 4530 filios. Possunt ergo eorum filii baptizari eis invitis.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 2"><a name="39264"><span class="ref">[39264] IIª-IIae q. 10 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4531 Praeterea, magis debet homini subveniri circa periculum mortis |
| 4532 aeternae quam circa periculum mortis temporalis. Sed si aliquis | |
| 4533 videret hominem in periculo mortis temporalis et ei non ferret | |
| 4534 auxilium, peccaret. Cum ergo filii Iudaeorum et aliorum infidelium | |
| 4535 sint in periculo mortis aeternae si parentibus relinquuntur, qui | |
| 4536 eos in sua infidelitate informant, videtur quod sint eis auferendi | |
| 53 | 4537 et baptizandi et in fidelitate instruendi.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 3"><a name="39265"><span class="ref">[39265] IIª-IIae q. 10 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4538 Praeterea, filii servorum sunt servi et in potestate dominorum. Sed |
| 4539 Iudaei sunt servi regum et principum. Ergo et filii eorum. Reges | |
| 4540 igitur et principes habent potestatem de filiis Iudaeorum facere | |
| 4541 quod voluerint. Nulla ergo erit iniuria si eos baptizent invitis | |
| 53 | 4542 parentibus.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 4"><a name="39266"><span class="ref">[39266] IIª-IIae q. 10 a. 12 arg. 4</span></a> |
| 28 | 4543 Praeterea, quilibet homo magis est Dei, a quo habet animam, quam |
| 4544 patris carnalis, a quo habet corpus. Non ergo est iniustum si pueri | |
| 4545 Iudaeorum carnalibus parentibus auferantur et Deo per Baptismum | |
| 53 | 4546 consecrentur.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 5"><a name="39267"><span class="ref">[39267] IIª-IIae q. 10 a. 12 arg. 5</span></a> |
| 28 | 4547 Praeterea, Baptismus efficacior est ad salutem quam praedicatio, |
| 4548 quia per Baptismum statim tollitur peccati macula, reatus poenae, | |
| 4549 et aperitur ianua caeli. Sed si periculum sequitur ex defectu | |
| 4550 praedicationis, imputatur ei qui non praedicavit, ut habetur Ezech. | |
| 4551 III, et XXXIII de eo qui <i>videt gladium venientem et non | |
| 4552 insonuerit tuba</i>. Ergo multo magis, si pueri Iudaeorum damnentur | |
| 4553 propter defectum Baptismi, imputatur ad peccatum eis qui potuerunt | |
| 53 | 4554 baptizare et non baptizaverunt.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 s. c."><a name="39268"><span class="ref">[39268] IIª-IIae q. 10 a. 12 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4555 contra, nemini facienda est iniuria. Fieret autem Iudaeis iniuria |
| 4556 si eorum filii baptizarentur eis invitis, quia amitterent ius | |
| 4557 patriae potestatis in filios iam fideles. Ergo eis invitis non sunt | |
| 53 | 4558 baptizandi.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 co."><a name="39269"><span class="ref">[39269] IIª-IIae q. 10 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4559 dicendum quod maximam habet auctoritatem Ecclesiae consuetudo, quae |
| 4560 semper est in omnibus aemulanda. Quia et ipsa doctrina Catholicorum | |
| 4561 doctorum ab Ecclesia auctoritatem habet, unde magis standum est | |
| 4562 auctoritati Ecclesiae quam auctoritati vel Augustini vel Hieronymi | |
| 4563 vel cuiuscumque doctoris. Hoc autem Ecclesiae usus nunquam habuit | |
| 4564 quod Iudaeorum filii invitis parentibus baptizarentur, quamvis | |
| 4565 fuerint retroactis temporibus multi Catholici principes | |
| 4566 potentissimi, ut Constantinus, Theodosius, quibus familiares | |
| 4567 fuerunt sanctissimi episcopi, ut Sylvester Constantino et Ambrosius | |
| 4568 Theodosio, qui nullo modo hoc praetermisissent ab eis impetrare, si | |
| 4569 hoc esset consonum rationi. Et ideo periculosum videtur hanc | |
| 4570 assertionem de novo inducere, ut praeter consuetudinem in Ecclesia | |
| 4571 hactenus observatam, Iudaeorum filii invitis parentibus | |
| 4572 baptizarentur. Et huius ratio est duplex. Una quidem propter | |
| 4573 periculum fidei. Si enim pueri nondum usum rationis habentes | |
| 4574 Baptismum susciperent, postmodum, cum ad perfectam aetatem | |
| 4575 pervenirent, de facili possent a parentibus induci ut relinquerent | |
| 4576 quod ignorantes susceperunt. Quod vergeret in fidei detrimentum. | |
| 4577 Alia vero ratio est quia repugnat iustitiae naturali. Filius enim | |
| 4578 naturaliter est aliquid patris. Et primo quidem a parentibus non | |
| 4579 distinguitur secundum corpus, quandiu in matris utero continetur. | |
| 4580 Postmodum vero, postquam ab utero egreditur, antequam usum liberi | |
| 4581 arbitrii habeat, continetur sub parentum cura sicut sub quodam | |
| 4582 spirituali utero. Quandiu enim usum rationis non habet puer, non | |
| 4583 differt ab animali irrationali. Unde sicut bos vel equus est | |
| 4584 alicuius ut utatur eo cum voluerit, secundum ius civile, sicut | |
| 4585 proprio instrumento; ita de iure naturali est quod filius, antequam | |
| 4586 habeat usum rationis, sit sub cura patris. Unde contra iustitiam | |
| 4587 naturalem esset si puer, antequam habeat usum rationis, a cura | |
| 4588 parentum subtrahatur, vel de eo aliquid ordinetur invitis | |
| 4589 parentibus. Postquam autem incipit habere usum liberi arbitrii, iam | |
| 4590 incipit esse suus, et potest, quantum ad ea quae sunt iuris divini | |
| 4591 vel naturalis, sibi ipsi providere. Et tunc est inducendus ad fidem | |
| 4592 non coactione, sed persuasione; et potest etiam invitis parentibus | |
| 4593 consentire fidei et baptizari, non autem antequam habeat usum | |
| 4594 rationis. Unde de pueris antiquorum patrum dicitur quod salvati | |
| 4595 sunt in fide parentum, per quod datur intelligi quod ad parentes | |
| 4596 pertinet providere filiis de sua salute, praecipue antequam habeant | |
| 53 | 4597 usum rationis.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 ad 1"><a name="39270"><span class="ref">[39270] IIª-IIae q. 10 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4598 ergo dicendum quod in vinculo matrimoniali uterque coniugum habet |
| 4599 usum liberi arbitrii, et uterque potest invito altero fidei | |
| 4600 assentire. Sed hoc non habet locum in puero antequam habeat usum | |
| 4601 rationis. Sed postquam habet usum rationis, tunc tenet similitudo, | |
| 53 | 4602 si converti voluerit.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 ad 2"><a name="39271"><span class="ref">[39271] IIª-IIae q. 10 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4603 dicendum quod a morte naturali non est aliquis eripiendus contra |
| 4604 ordinem iuris civilis, puta, si aliquis a suo iudice condemnetur ad | |
| 4605 mortem temporalem, nullus debet eum violenter eripere. Unde nec | |
| 4606 aliquis debet irrumpere ordinem iuris naturalis, quo filius est sub | |
| 53 | 4607 cura patris, ut eum liberet a periculo mortis aeternae.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 ad 3"><a name="39272"><span class="ref">[39272] IIª-IIae q. 10 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4608 dicendum quod Iudaei sunt servi principum servitute civili, quae |
| 53 | 4609 non excludit ordinem iuris naturalis vel divini.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 ad 4"><a name="39273"><span class="ref">[39273] IIª-IIae q. 10 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4610 dicendum quod homo ordinatur ad Deum per rationem, per quam eum |
| 4611 cognoscere potest. Unde puer, antequam usum rationis habeat, | |
| 4612 naturali ordine ordinatur in Deum per rationem parentum, quorum | |
| 4613 curae naturaliter subiacet; et secundum eorum dispositionem sunt | |
| 53 | 4614 circa ipsum divina agenda.</p><p title="II-II q. 10 a. 12 ad 5"><a name="39274"><span class="ref">[39274] IIª-IIae q. 10 a. 12 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4615 dicendum quod periculum quod sequitur de praedicatione omissa non |
| 4616 imminet nisi eis quibus commissum est officium praedicandi, unde in | |
| 4617 Ezechiel praemittitur, <i>speculatorem dedi te filiis Israel</i>. | |
| 4618 Providere autem pueris infidelium de sacramentis salutis pertinet | |
| 4619 ad parentes eorum. Unde eis imminet periculum si, propter | |
| 4620 subtractionem sacramentorum, eorum parvuli detrimentum salutis | |
| 53 | 4621 patiantur.</p></div></div><div class="q" id="q11"><h2>Quaestio 11</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 11 pr."><a name="39275"><span class="ref">[39275] IIª-IIae q. 11 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4622 considerandum est de haeresi. Circa quam quaeruntur quatuor. Primo, |
| 4623 utrum haeresis sit infidelitatis species. Secundo, de materia eius | |
| 4624 circa quam est. Tertio, utrum haeretici sint tolerandi. Quarto, | |
| 53 | 4625 utrum revertentes sint recipiendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="39276"><span class="ref">[39276] IIª-IIae q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4626 sic proceditur. Videtur quod haeresis non sit infidelitatis |
| 4627 species. Infidelitas enim in intellectu est, ut supra dictum est. | |
| 4628 Sed haeresis non videtur ad intellectum pertinere, sed magis ad vim | |
| 4629 appetitivam. Dicit enim Hieronymus, et habetur in decretis, XXIV, | |
| 4630 qu. III, <i>haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet eam | |
| 4631 sibi unusquisque eligat disciplinam quam putat esse meliorem</i>, | |
| 4632 electio autem est actus appetitivae virtutis, ut supra dictum est. | |
| 53 | 4633 Ergo haeresis non est infidelitatis species.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="39277"><span class="ref">[39277] IIª-IIae q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4634 vitium praecipue accipit speciem a fine, unde philosophus dicit, in |
| 4635 V Ethic., quod <i>ille qui moechatur ut furetur, magis est fur quam | |
| 4636 moechus</i>. Sed finis haeresis est commodum temporale, et maxime | |
| 4637 principatus et gloria, quod pertinet ad vitium superbiae vel | |
| 4638 cupiditatis, dicit enim Augustinus, in libro de Util. Cred., quod | |
| 4639 <i>haereticus est qui alicuius temporalis commodi, et maxime | |
| 4640 gloriae principatusque sui gratia, falsas ac novas opiniones vel | |
| 4641 gignit vel sequitur</i>. Ergo haeresis non est species | |
| 53 | 4642 infidelitatis, sed magis superbiae.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="39278"><span class="ref">[39278] IIª-IIae q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4643 infidelitas, cum sit in intellectu, non videtur ad carnem |
| 4644 pertinere. Sed haeresis pertinet ad opera carnis, dicit enim | |
| 4645 apostolus, ad Gal. V, <i>manifesta sunt opera carnis, quae sunt | |
| 4646 fornicatio, immunditia</i>; et inter cetera postmodum subdit, | |
| 4647 dissensiones, sectae, quae sunt idem quod haereses. Ergo haeresis | |
| 53 | 4648 non est infidelitatis species.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 s. c."><a name="39279"><span class="ref">[39279] IIª-IIae q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4649 est quod falsitas veritati opponitur. Sed <i>haereticus est qui |
| 4650 falsas vel novas opiniones vel gignit vel sequitur</i>. Ergo | |
| 4651 opponitur veritati, cui fides innititur. Ergo sub infidelitate | |
| 53 | 4652 continetur.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 co."><a name="39280"><span class="ref">[39280] IIª-IIae q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4653 dicendum quod nomen haeresis, sicut dictum est, electionem |
| 4654 importat. Electio autem, ut supra dictum est, est eorum quae sunt | |
| 4655 ad finem, praesupposito fine. In credendis autem voluntas assentit | |
| 4656 alicui vero tanquam proprio bono, ut ex supradictis patet. Unde | |
| 4657 quod est principale verum habet rationem finis ultimi, quae autem | |
| 4658 secundaria sunt habent rationem eorum quae sunt ad finem. Quia vero | |
| 4659 quicumque credit alicuius dicto assentit, principale videtur esse, | |
| 4660 et quasi finis, in unaquaque credulitate ille cuius dicto | |
| 4661 assentitur, quasi autem secundaria sunt ea quae quis tenendo vult | |
| 4662 alicui assentire. Sic igitur qui recte fidem Christianam habet sua | |
| 4663 voluntate assentit Christo in his quae vere ad eius doctrinam | |
| 4664 pertinent. A rectitudine igitur fidei Christianae dupliciter | |
| 4665 aliquis potest deviare. Uno modo, quia ipsi Christo non vult | |
| 4666 assentire, et hic habet quasi malam voluntatem circa ipsum finem. | |
| 4667 Et hoc pertinet ad speciem infidelitatis Paganorum et Iudaeorum. | |
| 4668 Alio modo, per hoc quod intendit quidem Christo assentire, sed | |
| 4669 deficit in eligendo ea quibus Christo assentiat, quia non eligit ea | |
| 4670 quae sunt vere a Christo tradita, sed ea quae sibi propria mens | |
| 4671 suggerit. Et ideo haeresis est infidelitatis species pertinens ad | |
| 53 | 4672 eos qui fidem Christi profitentur, sed eius dogmata corrumpunt.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 ad 1"><a name="39281"><span class="ref">[39281] IIª-IIae q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4673 ergo dicendum quod hoc modo electio pertinet ad infidelitatem sicut |
| 53 | 4674 et voluntas ad fidem, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 ad 2"><a name="39282"><span class="ref">[39282] IIª-IIae q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4675 dicendum quod vitia habent speciem ex fine proximo, sed ex fine |
| 4676 remoto habent genus et causam. Sicut cum aliquis moechatur ut | |
| 4677 furetur, est ibi quidem species moechiae ex proprio fine et | |
| 4678 obiecto, sed ex fine ultimo ostenditur quod moechia ex furto | |
| 4679 oritur, et sub eo continetur sicut effectus sub causa vel sicut | |
| 4680 species sub genere, ut patet ex his quae supra de actibus dicta | |
| 4681 sunt in communi. Unde et similiter in proposito finis proximus | |
| 4682 haeresis est adhaerere falsae sententiae propriae, et ex hoc | |
| 4683 speciem habet. Sed ex fine remoto ostenditur causa eius, scilicet | |
| 53 | 4684 quod oritur ex superbia vel cupiditate.</p><p title="II-II q. 11 a. 1 ad 3"><a name="39283"><span class="ref">[39283] IIª-IIae q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4685 dicendum quod, sicut haeresis dicitur ab eligendo, ita secta a |
| 4686 sectando, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., et ideo haeresis | |
| 4687 et secta idem sunt. Et utrumque pertinet ad opera carnis, non | |
| 4688 quidem quantum ad ipsum actum infidelitatis respectu proximi | |
| 4689 obiecti, sed ratione causae, quae est vel appetitus finis indebiti, | |
| 4690 secundum quod oritur ex superbia vel cupiditate, ut dictum est; vel | |
| 4691 etiam aliqua phantastica illusio, quae est errandi principium, ut | |
| 4692 etiam philosophus dicit, in IV Metaphys. Phantasia autem quodammodo | |
| 4693 ad carnem pertinet, inquantum actus eius est cum organo | |
| 53 | 4694 corporali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="39284"><span class="ref">[39284] IIª-IIae q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4695 secundum sic proceditur. Videtur quod haeresis non sit proprie |
| 4696 circa ea quae sunt fidei. Sicut enim sunt haereses et sectae in | |
| 4697 Christianis, ita etiam fuerunt in Iudaeis et Pharisaeis, sicut | |
| 4698 Isidorus dicit, in libro Etymol. Sed eorum dissensiones non erant | |
| 4699 circa ea quae sunt fidei. Ergo haeresis non est circa ea quae sunt | |
| 53 | 4700 fidei sicut circa propriam materiam.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="39285"><span class="ref">[39285] IIª-IIae q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4701 materia fidei sunt res quae creduntur. Sed haeresis non solum est |
| 4702 circa res, sed etiam circa verba, et circa expositiones sacrae | |
| 4703 Scripturae. Dicit enim Hieronymus quod <i>quicumque aliter | |
| 4704 Scripturam intelligit quam sensus spiritus sancti efflagitat, a quo | |
| 4705 scripta est, licet ab Ecclesia non recesserit, tamen haereticus | |
| 4706 appellari potest</i>, et alibi dicit quod ex verbis inordinate | |
| 4707 prolatis fit haeresis. Ergo haeresis non est proprie circa materiam | |
| 53 | 4708 fidei.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="39286"><span class="ref">[39286] IIª-IIae q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4709 etiam circa ea quae ad fidem pertinent inveniuntur quandoque sacri |
| 4710 doctores dissentire, sicut Hieronymus et Augustinus circa | |
| 4711 cessationem legalium. Et tamen hoc est absque vitio haeresis. Ergo | |
| 53 | 4712 haeresis non est proprie circa materiam fidei.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 s. c."><a name="39287"><span class="ref">[39287] IIª-IIae q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4713 est quod Augustinus dicit, contra Manichaeos, <i>qui in Ecclesia |
| 4714 Christi morbidum aliquid pravumque quid sapiunt, si correcti ut | |
| 4715 sanum rectumque sapiant, resistant contumaciter, suaque pestifera | |
| 4716 et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defendere persistunt, | |
| 4717 haeretici sunt</i>. Sed pestifera et mortifera dogmata non sunt | |
| 4718 nisi illa quae opponuntur dogmatibus fidei, per quam iustus vivit, | |
| 4719 ut dicitur Rom. I. Ergo haeresis est circa ea quae sunt fidei sicut | |
| 53 | 4720 circa propriam materiam.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 co."><a name="39288"><span class="ref">[39288] IIª-IIae q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4721 dicendum quod de haeresi nunc loquimur secundum quod importat |
| 4722 corruptionem fidei Christianae. Non autem ad corruptionem fidei | |
| 4723 Christianae pertinet si aliquis habeat falsam opinionem in his quae | |
| 4724 non sunt fidei, puta in geometricalibus vel in aliis huiusmodi, | |
| 4725 quae omnino ad fidem pertinere non possunt, sed solum quando | |
| 4726 aliquis habet falsam opinionem circa ea quae ad fidem pertinent. Ad | |
| 4727 quam aliquid pertinet dupliciter, sicut supra dictum est, uno modo, | |
| 4728 directe et principaliter, sicut articuli fidei; alio modo, | |
| 4729 indirecte et secundario, sicut ea ex quibus sequitur corruptio | |
| 4730 alicuius articuli. Et circa utraque potest esse haeresis, eo modo | |
| 53 | 4731 quo et fides.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 ad 1"><a name="39289"><span class="ref">[39289] IIª-IIae q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4732 ergo dicendum quod sicut haereses Iudaeorum et Pharisaeorum erant |
| 4733 circa opiniones aliquas ad Iudaismum vel Pharisaeam pertinentes, | |
| 4734 ita etiam Christianorum haereses sunt circa ea quae pertinent ad | |
| 53 | 4735 fidem Christi.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 ad 2"><a name="39290"><span class="ref">[39290] IIª-IIae q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4736 dicendum quod ille dicitur aliter exponere sacram Scripturam quam |
| 4737 spiritus sanctus efflagitat qui ad hoc expositionem sacrae | |
| 4738 Scripturae intorquet quod contrariatur ei quod est per spiritum | |
| 4739 sanctum revelatum. Unde dicitur Ezech. XIII de falsis prophetis | |
| 4740 quod perseveraverunt confirmare sermonem, scilicet per falsas | |
| 4741 expositiones Scripturae. Similiter etiam per verba quae quis | |
| 4742 loquitur suam fidem profitetur, est enim confessio actus fidei, ut | |
| 4743 supra dictum est. Et ideo si sit inordinata locutio circa ea quae | |
| 4744 sunt fidei, sequi potest ex hoc corruptio fidei. Unde Leo Papa in | |
| 4745 quadam epistola ad Proterium episcopum Alexandrinum, dicit, <i>quia | |
| 4746 inimici Christi crucis omnibus et verbis nostris insidiantur et | |
| 4747 syllabis, nullam illis vel tenuem occasionem demus qua nos | |
| 53 | 4748 Nestoriano sensui congruere mentiantur</i>.</p><p title="II-II q. 11 a. 2 ad 3"><a name="39291"><span class="ref">[39291] IIª-IIae q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4749 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, et habetur in decretis, |
| 4750 XXIV, qu. III, <i>si qui sententiam suam, quamvis falsam atque | |
| 4751 perversam, nulla pertinaci animositate defendunt, quaerunt autem | |
| 4752 cauta sollicitudine veritatem, corrigi parati cum invenerint, | |
| 4753 nequaquam sunt inter haereticos deputandi</i>, quia scilicet non | |
| 4754 habent electionem contradicentem Ecclesiae doctrinae. Sic ergo | |
| 4755 aliqui doctores dissensisse videntur vel circa ea quorum nihil | |
| 4756 interest ad fidem utrum sic vel aliter teneatur; vel etiam in | |
| 4757 quibusdam ad fidem pertinentibus quae nondum erant per Ecclesiam | |
| 4758 determinata. Postquam autem essent auctoritate universalis | |
| 4759 Ecclesiae determinata, si quis tali ordinationi pertinaciter | |
| 4760 repugnaret, haereticus censeretur. Quae quidem auctoritas | |
| 4761 principaliter residet in summo pontifice. Dicitur enim XXIV, qu. I, | |
| 4762 <i>quoties fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres nostros | |
| 4763 et coepiscopos non nisi ad Petrum, idest sui nominis auctoritatem, | |
| 4764 referre debere</i>. Contra cuius auctoritatem nec Hieronymus nec | |
| 4765 Augustinus nec aliquis sacrorum doctorum suam sententiam defendit. | |
| 4766 Unde dicit Hieronymus, <i>haec est fides, Papa beatissime, quam in | |
| 4767 Catholica didicimus Ecclesia. In qua si minus perite aut parum | |
| 4768 caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a te, qui Petri | |
| 4769 fidem et sedem tenes. Si autem haec nostra confessio apostolatus | |
| 4770 tui iudicio comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se | |
| 4771 imperitum vel malevolum, vel etiam non Catholicum sed haereticum, | |
| 53 | 4772 comprobabit</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="39292"><span class="ref">[39292] IIª-IIae q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4773 sic proceditur. Videtur quod haeretici sint tolerandi. Dicit enim |
| 4774 apostolus, II ad Tim. II, <i>servum Dei oportet mansuetum esse, cum | |
| 4775 modestia corripientem eos qui resistunt veritati, ne quando det | |
| 4776 illis poenitentiam Deus ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a | |
| 4777 laqueis Diaboli</i>. Sed si haeretici non tolerantur, sed morti | |
| 4778 traduntur, aufertur eis facultas poenitendi. Ergo hoc videtur esse | |
| 53 | 4779 contra praeceptum apostoli.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="39293"><span class="ref">[39293] IIª-IIae q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4780 illud quod est necessarium in Ecclesia est tolerandum. Sed haereses |
| 4781 sunt necessariae in Ecclesia, dicit enim apostolus, I ad Cor. XI, | |
| 4782 <i>oportet haereses esse, ut et qui probati sunt manifesti fiant in | |
| 53 | 4783 vobis</i>. Ergo videtur quod haeretici sunt tolerandi.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 arg. 3"><a name="39294"><span class="ref">[39294] IIª-IIae q. 11 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4784 dominus mandavit, Matth. XIII, servis suis ut zizania permitterent |
| 4785 crescere usque ad messem, quae est finis saeculi, ut ibidem | |
| 4786 exponitur. Sed per zizania significantur haeretici, secundum | |
| 53 | 4787 expositionem sanctorum. Ergo haeretici sunt tolerandi.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 s. c."><a name="39295"><span class="ref">[39295] IIª-IIae q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4788 est quod apostolus dicit, ad Tit. III, <i>haereticum hominem, post |
| 4789 primam et secundam correptionem, devita, sciens quia subversus est | |
| 53 | 4790 qui eiusmodi est</i>.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 co."><a name="39296"><span class="ref">[39296] IIª-IIae q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4791 dicendum quod circa haereticos duo sunt consideranda, unum quidem |
| 4792 ex parte ipsorum; aliud ex parte Ecclesiae. Ex parte quidem ipsorum | |
| 4793 est peccatum per quod meruerunt non solum ab Ecclesia per | |
| 4794 excommunicationem separari, sed etiam per mortem a mundo excludi. | |
| 4795 Multo enim gravius est corrumpere fidem, per quam est animae vita, | |
| 4796 quam falsare pecuniam, per quam temporali vitae subvenitur. Unde si | |
| 4797 falsarii pecuniae, vel alii malefactores, statim per saeculares | |
| 4798 principes iuste morti traduntur; multo magis haeretici, statim cum | |
| 4799 de haeresi convincuntur, possent non solum excommunicari, sed et | |
| 4800 iuste occidi. Ex parte autem Ecclesiae est misericordia, ad | |
| 4801 errantium conversionem. Et ideo non statim condemnat, sed post | |
| 4802 primam et secundam correctionem, ut apostolus docet. Postmodum | |
| 4803 vero, si adhuc pertinax inveniatur, Ecclesia, de eius conversione | |
| 4804 non sperans, aliorum saluti providet, eum ab Ecclesia separando per | |
| 4805 excommunicationis sententiam; et ulterius relinquit eum iudicio | |
| 4806 saeculari a mundo exterminandum per mortem. Dicit enim Hieronymus, | |
| 4807 et habetur XXIV, qu. III, <i>resecandae sunt putridae carnes, et | |
| 4808 scabiosa ovis a caulis repellenda, ne tota domus, massa, corpus et | |
| 4809 pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in | |
| 4810 Alexandria una scintilla fuit, sed quoniam non statim oppressus | |
| 53 | 4811 est, totum orbem eius flamma populata est</i>.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 ad 1"><a name="39297"><span class="ref">[39297] IIª-IIae q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4812 ergo dicendum quod ad modestiam illam pertinet ut primo et secundo |
| 4813 corripiatur. Quod si redire noluerit, iam pro subverso habetur, ut | |
| 53 | 4814 patet in auctoritate apostoli inducta.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 ad 2"><a name="39298"><span class="ref">[39298] IIª-IIae q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4815 dicendum quod utilitas quae ex haeresibus provenit est praeter |
| 4816 haereticorum intentionem, dum scilicet constantia fidelium | |
| 4817 comprobatur, ut apostolus dicit; et ut excutiamus pigritiam, | |
| 4818 divinas Scripturas sollicitius intuentes, sicut Augustinus dicit. | |
| 4819 Sed ex intentione eorum est corrumpere fidem, quod est maximi | |
| 4820 nocumenti. Et ideo magis respiciendum est ad id quod est per se de | |
| 4821 eorum intentione, ut excludantur; quam ad hoc quod est praeter | |
| 53 | 4822 eorum intentionem, ut sustineantur.</p><p title="II-II q. 11 a. 3 ad 3"><a name="39299"><span class="ref">[39299] IIª-IIae q. 11 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4823 dicendum quod, sicut habetur in decretis, XXIV, qu. III, <i>aliud |
| 4824 est excommunicatio, et aliud eradicatio. Excommunicatur enim ad hoc | |
| 4825 aliquis</i>, ut ait apostolus, <i>ut spiritus eius salvus fiat in | |
| 4826 die domini</i>. Si tamen totaliter eradicentur per mortem | |
| 4827 haeretici, non est etiam contra mandatum domini, quod est in eo | |
| 4828 casu intelligendum quando non possunt extirpari zizania sine | |
| 4829 extirpatione tritici, ut supra dictum est, cum de infidelibus in | |
| 53 | 4830 communi ageretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="39300"><span class="ref">[39300] IIª-IIae q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4831 sic proceditur. Videtur quod revertentes ab haeresi sint omnino ab |
| 4832 Ecclesia recipiendi. Dicitur enim Ierem. III, ex persona domini, | |
| 4833 <i>fornicata es cum amatoribus multis, tamen revertere ad me, dicit | |
| 4834 dominus</i>. Sed Ecclesiae iudicium est iudicium Dei, secundum | |
| 4835 illud Deut. I, <i>ita parvum audietis ut magnum, neque accipietis | |
| 4836 cuiusquam personam, quia Dei iudicium est</i>. Ergo si aliqui | |
| 4837 fornicati fuerint per infidelitatem, quae est spiritualis | |
| 53 | 4838 fornicatio, nihilominus sunt recipiendi.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="39301"><span class="ref">[39301] IIª-IIae q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4839 dominus, Matth. XVIII, Petro mandat ut fratri peccanti dimittat non |
| 4840 solum septies, sed usque septuagies septies, per quod intelligitur, | |
| 4841 secundum expositionem Hieronymi, quod quotiescumque aliquis | |
| 4842 peccaverit, est ei dimittendum. Ergo quotiescumque aliquis | |
| 53 | 4843 peccaverit in haeresim relapsus, erit ab Ecclesia suscipiendus.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="39302"><span class="ref">[39302] IIª-IIae q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4844 haeresis est quaedam infidelitas. Sed alii infideles volentes |
| 4845 converti ab Ecclesia recipiuntur. Ergo etiam haeretici sunt | |
| 53 | 4846 recipiendi.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 s. c."><a name="39303"><span class="ref">[39303] IIª-IIae q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4847 est quod decretalis dicit, quod <i>si aliqui, post abiurationem |
| 4848 erroris, deprehensi fuerint in abiuratam haeresim recidisse, | |
| 4849 saeculari iudicio sunt relinquendi</i>. Non ergo ab Ecclesia sunt | |
| 53 | 4850 recipiendi.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 co."><a name="39304"><span class="ref">[39304] IIª-IIae q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4851 dicendum quod Ecclesia, secundum domini institutionem, caritatem |
| 4852 suam extendit ad omnes, non solum amicos, verum etiam inimicos et | |
| 4853 persequentes, secundum illud Matth. V, <i>diligite inimicos | |
| 4854 vestros, benefacite his qui oderunt vos</i>. Pertinet autem ad | |
| 4855 caritatem ut aliquis bonum proximi et velit et operetur. Est autem | |
| 4856 duplex bonum. Unum quidem spirituale, scilicet salus animae, quod | |
| 4857 principaliter respicit caritas, hoc enim quilibet ex caritate debet | |
| 4858 alii velle. Unde quantum ad hoc, haeretici revertentes, | |
| 4859 quotiescumque relapsi fuerint, ab Ecclesia recipiuntur ad | |
| 4860 poenitentiam, per quam impenditur eis via salutis. Aliud autem est | |
| 4861 bonum quod secundario respicit caritas, scilicet bonum temporale, | |
| 4862 sicuti est vita corporalis, possessio mundana, bona fama, et | |
| 4863 dignitas ecclesiastica sive saecularis. Hoc enim non tenemur ex | |
| 4864 caritate aliis velle nisi in ordine ad salutem aeternam et eorum et | |
| 4865 aliorum. Unde si aliquid de huiusmodi bonis existens in uno | |
| 4866 impedire possit aeternam salutem in multis, non oportet quod ex | |
| 4867 caritate huiusmodi bonum ei velimus, sed potius quod velimus eum | |
| 4868 illo carere, tum quia salus aeterna praeferenda est bono temporali; | |
| 4869 tum quia bonum multorum praefertur bono unius. Si autem haeretici | |
| 4870 revertentes semper reciperentur ut conservarentur in vita et aliis | |
| 4871 temporalibus bonis, posset in praeiudicium salutis aliorum hoc | |
| 4872 esse, tum quia, si relaberentur alios inficerent; tum etiam quia, | |
| 4873 si sine poena evaderent, alii securius in haeresim relaberentur; | |
| 4874 dicitur enim Eccle. VIII, <i>ex eo quod non cito profertur contra | |
| 4875 malos sententia, absque timore ullo filii hominum perpetrant | |
| 4876 mala</i>. Et ideo Ecclesia quidem primo revertentes ab haeresi non | |
| 4877 solum recipit ad poenitentiam, sed etiam conservat eos in vita; et | |
| 4878 interdum restituit eos dispensative ad ecclesiasticas dignitates | |
| 4879 quas prius habebant, si videantur vere conversi. Et hoc pro bono | |
| 4880 pacis frequenter legitur esse factum. Sed quando recepti iterum | |
| 4881 relabuntur, videtur esse signum inconstantiae eorum circa fidem. Et | |
| 4882 ideo ulterius redeuntes recipiuntur quidem ad poenitentiam, non | |
| 53 | 4883 tamen ut liberentur a sententia mortis.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 ad 1"><a name="39305"><span class="ref">[39305] IIª-IIae q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4884 ergo dicendum quod in iudicio Dei semper recipiuntur redeuntes, |
| 4885 quia Deus scrutator est cordium, et vere redeuntes cognoscit. Sed | |
| 4886 hoc Ecclesia imitari non potest. Praesumit autem eos non vere | |
| 4887 reverti qui, cum recepti fuissent, iterum sunt relapsi. Et ideo eis | |
| 53 | 4888 viam salutis non denegat, sed a periculo mortis eos non tuetur.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 ad 2"><a name="39306"><span class="ref">[39306] IIª-IIae q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4889 dicendum quod dominus loquitur Petro de peccato in eum commisso, |
| 4890 quod est semper dimittendum, ut fratri redeunti parcatur. Non autem | |
| 4891 intelligitur de peccato in proximum vel in Deum commisso, quod non | |
| 4892 est nostri arbitrii dimittere, ut Hieronymus dicit; sed in hoc est | |
| 4893 lege modus statutus, secundum quod congruit honori Dei et utilitati | |
| 53 | 4894 proximorum.</p><p title="II-II q. 11 a. 4 ad 3"><a name="39307"><span class="ref">[39307] IIª-IIae q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4895 dicendum quod alii infideles, qui nunquam fidem acceperant, |
| 4896 conversi ad fidem nondum ostendunt aliquod signum inconstantiae | |
| 4897 circa fidem, sicut haeretici relapsi. Et ideo non est similis ratio | |
| 53 | 4898 de utrisque.</p></div></div><div class="q" id="q12"><h2>Quaestio 12</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 12 pr."><a name="39308"><span class="ref">[39308] IIª-IIae q. 12 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4899 considerandum est de apostasia. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, |
| 4900 utrum apostasia ad infidelitatem pertineat. Secundo, utrum propter | |
| 4901 apostasiam a fide subditi absolvantur a dominio praesidentium | |
| 53 | 4902 apostatarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="39309"><span class="ref">[39309] IIª-IIae q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4903 sic proceditur. Videtur quod apostasia non pertineat ad |
| 4904 infidelitatem. Illud enim quod est omnis peccati principium non | |
| 4905 videtur ad infidelitatem pertinere, quia multa peccata sine | |
| 4906 infidelitate existunt. Sed apostasia videtur esse omnis peccati | |
| 4907 principium, dicitur enim Eccli. X, <i>initium superbiae hominis | |
| 4908 apostatare a Deo</i>; et postea subditur, <i>initium omnis peccati | |
| 53 | 4909 superbia</i>. Ergo apostasia non pertinet ad infidelitatem.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="39310"><span class="ref">[39310] IIª-IIae q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4910 infidelitas in intellectu consistit. Sed apostasia magis videtur |
| 4911 consistere in exteriori opere vel sermone, aut etiam in interiori | |
| 4912 voluntate, dicitur enim Prov. VI, <i>homo apostata vir inutilis, | |
| 4913 gradiens ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, | |
| 4914 pravo corde machinatur malum, et in omni tempore iurgia | |
| 4915 seminat</i>. Si quis etiam se circumcideret, vel sepulcrum Mahumeti | |
| 4916 adoraret, apostata reputaretur. Ergo apostasia non pertinet directe | |
| 53 | 4917 ad infidelitatem.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="39311"><span class="ref">[39311] IIª-IIae q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4918 haeresis, quia ad infidelitatem pertinet, est quaedam determinata |
| 4919 species infidelitatis. Si ergo apostasia ad infidelitatem | |
| 4920 pertineret, sequeretur quod esset quaedam determinata species | |
| 4921 infidelitatis. Quod non videtur, secundum praedicta. Non ergo | |
| 53 | 4922 apostasia ad infidelitatem pertinet.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 s. c."><a name="39312"><span class="ref">[39312] IIª-IIae q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4923 est quod dicitur Ioan. VI, multi ex discipulis eius abierunt retro, |
| 4924 quod est apostatare, de quibus supra dixerat dominus, sunt quidam | |
| 4925 ex vobis qui non credunt. Ergo apostasia pertinet ad | |
| 53 | 4926 infidelitatem.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 co."><a name="39313"><span class="ref">[39313] IIª-IIae q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4927 dicendum quod apostasia importat retrocessionem quandam a Deo. Quae |
| 4928 quidem diversimode fit, secundum diversos modos quibus homo Deo | |
| 4929 coniungitur. Primo namque coniungitur homo Deo per fidem; secundo, | |
| 4930 per debitam et subiectam voluntatem ad obediendum praeceptis eius; | |
| 4931 tertio, per aliqua specialia ad supererogationem pertinentia, sicut | |
| 4932 per religionem et clericaturam vel sacrum ordinem. Remoto autem | |
| 4933 posteriori remanet prius, sed non convertitur. Contingit ergo | |
| 4934 aliquem apostatare a Deo retrocedendo a religione quam professus | |
| 4935 est, vel ab ordine quem suscepit, et haec dicitur apostasia | |
| 4936 religionis seu ordinis. Contingit etiam aliquem apostatare a Deo | |
| 4937 per mentem repugnantem divinis mandatis. Quibus duabus apostasiis | |
| 4938 existentibus, adhuc potest remanere homo Deo coniunctus per fidem. | |
| 4939 Sed si a fide discedat, tunc omnino a Deo retrocedere videtur. Et | |
| 4940 ideo simpliciter et absolute est apostasia per quam aliquis | |
| 4941 discedit a fide, quae vocatur apostasia perfidiae. Et per hunc | |
| 53 | 4942 modum apostasia simpliciter dicta ad infidelitatem pertinet.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 ad 1"><a name="39314"><span class="ref">[39314] IIª-IIae q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4943 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de secunda apostasia, |
| 4944 quae importat voluntatem a mandatis Dei resilientem, quae invenitur | |
| 53 | 4945 in omni peccato mortali.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 ad 2"><a name="39315"><span class="ref">[39315] IIª-IIae q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4946 dicendum quod ad fidem pertinet non solum credulitas cordis, sed |
| 4947 etiam protestatio interioris fidei per exteriora verba et facta, | |
| 4948 nam confessio est actus fidei. Et per hunc etiam modum quaedam | |
| 4949 exteriora verba vel opera ad infidelitatem pertinent, inquantum | |
| 4950 sunt infidelitatis signa, per modum quo signum sanitatis sanum | |
| 4951 dicitur. Auctoritas autem inducta, etsi possit intelligi de omni | |
| 4952 apostasia, verissime tamen convenit in apostasia a fide. Quia enim | |
| 4953 fides est primum fundamentum sperandarum rerum, et sine fide | |
| 4954 impossibile est placere Deo; sublata fide, nihil remanet in homine | |
| 4955 quod possit esse utile ad salutem aeternam; et propter hoc primo | |
| 4956 dicitur, homo apostata vir inutilis. Fides etiam est vita animae, | |
| 4957 secundum illud Rom. I, <i>iustus ex fide vivit</i>. Sicut ergo, | |
| 4958 sublata vita corporali, omnia membra et partes hominis a debita | |
| 4959 dispositione recedunt; ita, sublata vita iustitiae, quae est per | |
| 4960 fidem, apparet inordinatio in omnibus membris. Et primo quidem in | |
| 4961 ore, per quod maxime manifestatur cor; secundo, in oculis; tertio, | |
| 4962 in instrumentis motus; quarto, in voluntate, quae ad malum tendit. | |
| 4963 Et ex his sequitur quod iurgia seminet, alios intendens separare a | |
| 53 | 4964 fide, sicut et ipse recessit.</p><p title="II-II q. 12 a. 1 ad 3"><a name="39316"><span class="ref">[39316] IIª-IIae q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4965 dicendum quod species alicuius qualitatis vel formae non |
| 4966 diversificatur per hoc quod est terminus motus a quo vel ad quem, | |
| 4967 sed potius e converso secundum terminos motuum species attenduntur. | |
| 4968 Apostasia autem respicit infidelitatem ut terminum ad quem est | |
| 4969 motus recedentis a fide. Unde apostasia non importat determinatam | |
| 4970 speciem infidelitatis, sed quandam circumstantiam aggravantem, | |
| 4971 secundum illud II Pet. II, <i>melius erat eis veritatem non | |
| 53 | 4972 cognoscere quam post agnitam retroire</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="39317"><span class="ref">[39317] IIª-IIae q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4973 secundum sic proceditur. Videtur quod princeps propter apostasiam a |
| 4974 fide non amittat dominium in subditos, quin ei teneantur obedire. | |
| 4975 Dicit enim Ambrosius quod <i>Iulianus imperator, quamvis esset | |
| 4976 apostata, habuit tamen sub se Christianos milites, quibus cum | |
| 4977 dicebat, producite aciem pro defensione reipublicae, obediebant | |
| 4978 ei</i>. Ergo propter apostasiam principis subditi non absolvuntur | |
| 53 | 4979 ab eius dominio.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="39318"><span class="ref">[39318] IIª-IIae q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4980 apostata a fide infidelis est. Sed infidelibus dominis inveniuntur |
| 4981 aliqui sancti viri fideliter servisse, sicut Ioseph Pharaoni, et | |
| 4982 Daniel Nabuchodonosor, et Mardochaeus Assuero. Ergo propter | |
| 4983 apostasiam a fide non est dimittendum quin principi obediatur a | |
| 53 | 4984 subditis.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="39319"><span class="ref">[39319] IIª-IIae q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4985 sicut per apostasiam a fide receditur a Deo, ita per quodlibet |
| 4986 peccatum. Si ergo propter apostasiam a fide perderent principes ius | |
| 4987 imperandi subditis fidelibus, pari ratione propter alia peccata hoc | |
| 4988 amitterent. Sed hoc patet esse falsum. Non ergo propter apostasiam | |
| 53 | 4989 a fide est recedendum ab obedientia principum.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 s. c."><a name="39320"><span class="ref">[39320] IIª-IIae q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4990 est quod Gregorius VII dicit, <i>nos, sanctorum praedecessorum |
| 4991 statuta tenentes, eos qui excommunicatis fidelitate aut sacramento | |
| 4992 sunt constricti, apostolica auctoritate a sacramento absolvimus, et | |
| 4993 ne sibi fidelitatem observent omnibus modis prohibemus, quousque ad | |
| 4994 satisfactionem veniant</i>. Sed apostatae a fide sunt | |
| 4995 excommunicati, sicut et haeretici, ut dicit decretalis ad | |
| 4996 abolendam. Ergo principibus apostatantibus a fide non est | |
| 53 | 4997 obediendum.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 co."><a name="39321"><span class="ref">[39321] IIª-IIae q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4998 dicendum quod, sicut supra dictum est, infidelitas secundum seipsam |
| 4999 non repugnat dominio, eo quod dominium introductum est de iure | |
| 5000 gentium, quod est ius humanum; distinctio autem fidelium et | |
| 5001 infidelium est secundum ius divinum, per quod non tollitur ius | |
| 5002 humanum. Sed aliquis per infidelitatem peccans potest | |
| 5003 sententialiter ius dominii amittere, sicut et quandoque propter | |
| 5004 alias culpas. Ad Ecclesiam autem non pertinet punire infidelitatem | |
| 5005 in illis qui nunquam fidem susceperunt, secundum illud apostoli, I | |
| 5006 ad Cor. V, <i>quid mihi de his qui foris sunt iudicare?</i> Sed | |
| 5007 infidelitatem illorum qui fidem susceperunt potest sententialiter | |
| 5008 punire. Et convenienter in hoc puniuntur quod subditis fidelibus | |
| 5009 dominari non possint, hoc enim vergere posset in magnam fidei | |
| 5010 corruptionem; quia, ut dictum est, <i>homo apostata suo corde | |
| 5011 machinatur malum et iurgia seminat</i>, intendens homines separare | |
| 5012 a fide. Et ideo quam cito aliquis per sententiam denuntiatur | |
| 5013 excommunicatus propter apostasiam a fide, ipso facto eius subditi | |
| 5014 sunt absoluti a dominio eius et iuramento fidelitatis quo ei | |
| 53 | 5015 tenebantur.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 ad 1"><a name="39322"><span class="ref">[39322] IIª-IIae q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5016 ergo dicendum quod illo tempore Ecclesia, in sui novitate, nondum |
| 5017 habebat potestatem terrenos principes compescendi. Et ideo | |
| 5018 toleravit fideles Iuliano apostatae obedire in his quae non erant | |
| 53 | 5019 contra fidem, ut maius fidei periculum vitaretur.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 ad 2"><a name="39323"><span class="ref">[39323] IIª-IIae q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5020 dicendum quod alia ratio est de aliis infidelibus, qui nunquam |
| 53 | 5021 fidem susceperunt, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 12 a. 2 ad 3"><a name="39324"><span class="ref">[39324] IIª-IIae q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5022 dicendum quod apostasia a fide totaliter separat hominem a Deo, ut |
| 53 | 5023 dictum est, quod non contingit in quibuscumque aliis peccatis.</p></div></div><div class="q" id="q13"><h2>Quaestio 13</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 13 pr."><a name="39325"><span class="ref">[39325] IIª-IIae q. 13 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 5024 considerandum est de peccato blasphemiae, quod opponitur |
| 5025 confessioni fidei. Et primo, de blasphemia in generali; secundo, de | |
| 5026 blasphemia quae dicitur peccatum in spiritum sanctum. Circa primum | |
| 5027 quaeruntur quatuor. Primo, utrum blasphemia opponatur confessioni | |
| 5028 fidei. Secundo, utrum blasphemia semper sit peccatum mortale. | |
| 5029 Tertio, utrum blasphemia sit maximum peccatorum. Quarto, utrum | |
| 53 | 5030 blasphemia sit in damnatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="39326"><span class="ref">[39326] IIª-IIae q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5031 sic proceditur. Videtur quod blasphemia non opponatur confessioni |
| 5032 fidei. Nam blasphemare est contumeliam vel aliquod convicium | |
| 5033 inferre in iniuriam creatoris. Sed hoc magis pertinet ad | |
| 5034 malevolentiam contra Deum quam ad infidelitatem. Ergo blasphemia | |
| 53 | 5035 non opponitur confessioni fidei.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="39327"><span class="ref">[39327] IIª-IIae q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5036 ad Ephes. IV, super illud, <i>blasphemia tollatur a vobis</i>, |
| 5037 dicit Glossa, quae fit in Deum vel in sanctos. Sed confessio fidei | |
| 5038 non videtur esse nisi de his quae pertinent ad Deum, qui est fidei | |
| 5039 obiectum. Ergo blasphemia non semper opponitur confessioni | |
| 53 | 5040 fidei.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="39328"><span class="ref">[39328] IIª-IIae q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5041 a quibusdam dicitur quod sunt tres blasphemiae species, quarum una |
| 5042 est cum attribuitur Deo quod ei non convenit; secunda est cum ab eo | |
| 5043 removetur quod ei convenit; tertia est cum attribuitur creaturae | |
| 5044 quod Deo appropriatur. Et sic videtur quod blasphemia non solum sit | |
| 5045 circa Deum, sed etiam circa creaturas. Fides autem habet Deum pro | |
| 53 | 5046 obiecto. Ergo blasphemia non opponitur confessioni fidei.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 s. c."><a name="39329"><span class="ref">[39329] IIª-IIae q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5047 est quod apostolus dicit, I ad Tim. I, <i>prius fui blasphemus et |
| 5048 persecutor</i>; et postea subdit, <i>ignorans feci in | |
| 5049 incredulitate</i>. Ex quo videtur quod blasphemia ad infidelitatem | |
| 53 | 5050 pertineat.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 co."><a name="39330"><span class="ref">[39330] IIª-IIae q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5051 dicendum quod nomen blasphemiae importare videtur quandam |
| 5052 derogationem alicuius excellentis bonitatis, et praecipue divinae. | |
| 5053 Deus autem, ut Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., est ipsa | |
| 5054 essentia bonitatis. Unde quidquid Deo convenit pertinet ad | |
| 5055 bonitatem ipsius; et quidquid ad ipsum non pertinet longe est a | |
| 5056 ratione perfectae bonitatis, quae est eius essentia. Quicumque | |
| 5057 igitur vel negat aliquid de Deo quod ei convenit, vel asserit de eo | |
| 5058 quod ei non convenit, derogat divinae bonitati. Quod quidem potest | |
| 5059 contingere dupliciter, uno quidem modo, secundum solam opinionem | |
| 5060 intellectus; alio modo, coniuncta quadam affectus detestatione, | |
| 5061 sicut e contrario fides Dei per dilectionem perficitur ipsius. | |
| 5062 Huiusmodi igitur derogatio divinae bonitatis est vel secundum | |
| 5063 intellectum tantum; vel etiam secundum affectum. Si consistat | |
| 5064 tantum in corde, est cordis blasphemia. Si autem exterius prodeat | |
| 5065 per locutionem, est oris blasphemia. Et secundum hoc blasphemia | |
| 53 | 5066 confessioni opponitur.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 ad 1"><a name="39331"><span class="ref">[39331] IIª-IIae q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5067 ergo dicendum quod ille qui contra Deum loquitur convicium inferre |
| 5068 intendens, derogat divinae bonitati non solum secundum veritatem | |
| 5069 intellectus, sed etiam secundum pravitatem voluntatis detestantis | |
| 5070 et impedientis pro posse divinum honorem. Quod est blasphemia | |
| 53 | 5071 perfecta.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 ad 2"><a name="39332"><span class="ref">[39332] IIª-IIae q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5072 dicendum quod sicut Deus in sanctis suis laudatur, inquantum |
| 5073 laudantur opera quae Deus in sanctis efficit; ita et blasphemia | |
| 53 | 5074 quae fit in sanctos ex consequenti in Deum redundat.</p><p title="II-II q. 13 a. 1 ad 3"><a name="39333"><span class="ref">[39333] IIª-IIae q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5075 dicendum quod secundum illa tria non possunt, proprie loquendo, |
| 5076 distingui diversae species peccati blasphemiae. Attribuere enim Deo | |
| 5077 quod ei non convenit, vel removere ab eo quod ei convenit, non | |
| 5078 differt nisi secundum affirmationem et negationem. Quae quidem | |
| 5079 diversitas habitus speciem non distinguit, quia per eandem | |
| 5080 scientiam innotescit falsitas affirmationum et negationum, et per | |
| 5081 eandem ignorantiam utroque modo erratur, cum negatio probetur per | |
| 5082 affirmationem, ut habetur I Poster. Quod autem ea quae sunt Dei | |
| 5083 propria creaturis attribuantur, ad hoc pertinere videtur quod | |
| 5084 aliquid ei attribuatur quod ei non conveniat. Quidquid enim est Deo | |
| 5085 proprium est ipse Deus, attribuere ergo id quod Dei proprium est | |
| 53 | 5086 alicui creaturae est ipsum Deum dicere idem creaturae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="39334"><span class="ref">[39334] IIª-IIae q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5087 secundum sic proceditur. Videtur quod blasphemia non semper sit |
| 5088 peccatum mortale. Quia super illud ad Col. III, <i>nunc autem | |
| 5089 deponite vos</i> etc., dicit Glossa, post maiora prohibet minora. | |
| 5090 Et tamen subdit de blasphemia. Ergo blasphemia inter peccata minora | |
| 53 | 5091 computatur, quae sunt peccata venialia.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="39335"><span class="ref">[39335] IIª-IIae q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5092 omne peccatum mortale opponitur alicui praecepto Decalogi. Sed |
| 5093 blasphemia non videtur alicui eorum opponi. Ergo blasphemia non est | |
| 53 | 5094 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="39336"><span class="ref">[39336] IIª-IIae q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5095 peccata quae absque deliberatione committuntur non sunt mortalia, |
| 5096 propter quod primi motus non sunt peccata mortalia, quia | |
| 5097 deliberationem rationis praecedunt, ut ex supradictis patet. Sed | |
| 5098 blasphemia quandoque absque deliberatione procedit. Ergo non semper | |
| 53 | 5099 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 s. c."><a name="39337"><span class="ref">[39337] IIª-IIae q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5100 est quod dicitur Levit. XXIV, <i>qui blasphemaverit nomen domini, |
| 5101 morte moriatur</i>. Sed poena mortis non infertur nisi pro peccato | |
| 53 | 5102 mortali. Ergo blasphemia est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 co."><a name="39338"><span class="ref">[39338] IIª-IIae q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5103 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est per |
| 5104 quod homo separatur a primo principio spiritualis vitae, quod est | |
| 5105 caritas Dei. Unde quaecumque caritati repugnant, ex suo genere sunt | |
| 5106 peccata mortalia. Blasphemia autem secundum genus suum repugnat | |
| 5107 caritati divinae, quia derogat divinae bonitati, ut dictum est, | |
| 5108 quae est obiectum caritatis. Et ideo blasphemia est peccatum | |
| 53 | 5109 mortale ex suo genere.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 ad 1"><a name="39339"><span class="ref">[39339] IIª-IIae q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5110 ergo dicendum quod Glossa illa non est sic intelligenda quasi omnia |
| 5111 quae subduntur sint peccata minora. Sed quia, cum supra non | |
| 5112 expressisset nisi maiora, postmodum etiam quaedam minora subdit, | |
| 53 | 5113 inter quae etiam quaedam de maioribus ponit.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 ad 2"><a name="39340"><span class="ref">[39340] IIª-IIae q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5114 dicendum quod, cum blasphemia opponatur confessioni fidei, ut |
| 5115 dictum est, eius prohibitio reducitur ad prohibitionem | |
| 5116 infidelitatis, quae intelligitur in eo quod dicitur, <i>ego sum | |
| 5117 dominus Deus tuus</i> et cetera. Vel prohibetur per id quod | |
| 5118 dicitur, <i>non assumes nomen Dei tui in vanum</i>. Magis enim in | |
| 5119 vanum assumit nomen Dei qui aliquod falsum de Deo asserit quam qui | |
| 53 | 5120 per nomen Dei aliquod falsum confirmat.</p><p title="II-II q. 13 a. 2 ad 3"><a name="39341"><span class="ref">[39341] IIª-IIae q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5121 dicendum quod blasphemia potest absque deliberatione ex subreptione |
| 5122 procedere dupliciter. Uno modo, quod aliquis non advertat hoc quod | |
| 5123 dicit esse blasphemiam. Quod potest contingere cum aliquis subito | |
| 5124 ex aliqua passione in verba imaginata prorumpit, quorum | |
| 5125 significationem non considerat. Et tunc est peccatum veniale, et | |
| 5126 non habet proprie rationem blasphemiae. Alio modo, quando advertit | |
| 5127 hoc esse blasphemiam, considerans significata verborum. Et tunc non | |
| 5128 excusatur a peccato mortali, sicut nec ille qui ex subito motu irae | |
| 53 | 5129 aliquem occidit iuxta se sedentem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="39342"><span class="ref">[39342] IIª-IIae q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5130 sic proceditur. Videtur quod peccatum blasphemiae non sit maximum |
| 5131 peccatum. Malum enim dicitur quod nocet, secundum Augustinum, in | |
| 5132 Enchirid. Sed magis nocet peccatum homicidii, quod perimit vitam | |
| 5133 hominis, quam peccatum blasphemiae, quod Deo nullum nocumentum | |
| 5134 potest inferre. Ergo peccatum homicidii est gravius peccato | |
| 53 | 5135 blasphemiae.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="39343"><span class="ref">[39343] IIª-IIae q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5136 quicumque peierat inducit Deum testem falsitati, et ita videtur eum |
| 5137 asserere esse falsum. Sed non quilibet blasphemus usque ad hoc | |
| 5138 procedit ut Deum asserat esse falsum. Ergo periurium est gravius | |
| 53 | 5139 peccatum quam blasphemia.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="39344"><span class="ref">[39344] IIª-IIae q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5140 super illud Psalm., <i>nolite extollere in altum cornu vestrum</i>, |
| 5141 dicit Glossa, <i>maximum est vitium excusationis peccati</i>. Non | |
| 53 | 5142 ergo blasphemia est maximum peccatum.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 s. c."><a name="39345"><span class="ref">[39345] IIª-IIae q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5143 est quod Isaiae XVIII, super illud, ad populum terribilem etc., |
| 5144 dicit Glossa, <i>omne peccatum, blasphemiae comparatum, levius | |
| 53 | 5145 est</i>.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 co."><a name="39346"><span class="ref">[39346] IIª-IIae q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5146 dicendum quod, sicut supra dictum est, blasphemia opponitur |
| 5147 confessioni fidei. Et ideo habet in se gravitatem infidelitatis. Et | |
| 5148 aggravatur peccatum si superveniat detestatio voluntatis; et adhuc | |
| 5149 magis si prorumpat in verba; sicut et laus fidei augetur per | |
| 5150 dilectionem et confessionem. Unde, cum infidelitas sit maximum | |
| 5151 peccatum secundum suum genus, sicut supra dictum est, consequens | |
| 5152 est quod etiam blasphemia sit peccatum maximum, ad idem genus | |
| 53 | 5153 pertinens et ipsum aggravans.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 ad 1"><a name="39347"><span class="ref">[39347] IIª-IIae q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5154 ergo dicendum quod homicidium et blasphemia si comparentur secundum |
| 5155 obiecta in quae peccatur, manifestum est quod blasphemia, quae est | |
| 5156 directe peccatum in Deum, praeponderat homicidio, quod est peccatum | |
| 5157 in proximum. Si autem comparentur secundum effectum nocendi, sic | |
| 5158 homicidium praeponderat, plus enim homicidium nocet proximo quam | |
| 5159 blasphemia Deo. Sed quia in gravitate culpae magis attenditur | |
| 5160 intentio voluntatis perversae quam effectus operis, ut ex | |
| 5161 supradictis patet; ideo, cum blasphemus intendat nocumentum inferre | |
| 5162 honori divino, simpliciter loquendo gravius peccat quam homicida. | |
| 5163 Homicidium tamen primum locum tenet in peccatis inter peccata in | |
| 53 | 5164 proximum commissa.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 ad 2"><a name="39348"><span class="ref">[39348] IIª-IIae q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5165 dicendum quod super illud ad Ephes. IV, <i>blasphemia tollatur a |
| 5166 vobis</i>, dicit Glossa <i>peius est blasphemare quam peierare</i>. | |
| 5167 Qui enim peierat non dicit aut sentit aliquid falsum de Deo, sicut | |
| 5168 blasphemus, sed Deum adhibet testem falsitati non tanquam aestimans | |
| 5169 Deum esse falsum testem, sed tanquam sperans quod Deus super hoc | |
| 53 | 5170 non testificetur per aliquod evidens signum.</p><p title="II-II q. 13 a. 3 ad 3"><a name="39349"><span class="ref">[39349] IIª-IIae q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5171 dicendum quod excusatio peccati est quaedam circumstantia aggravans |
| 5172 omne peccatum, etiam ipsam blasphemiam. Et pro tanto dicitur esse | |
| 53 | 5173 maximum peccatum, quia quodlibet facit maius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="39350"><span class="ref">[39350] IIª-IIae q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5174 sic proceditur. Videtur quod damnati non blasphement. Detinentur |
| 5175 enim nunc aliqui mali a blasphemando propter timorem futurarum | |
| 5176 poenarum. Sed damnati has poenas experiuntur, unde magis eas | |
| 53 | 5177 abhorrent. Ergo multo magis a blasphemando compescuntur.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="39351"><span class="ref">[39351] IIª-IIae q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5178 blasphemia, cum sit gravissimum peccatum, est maxime demeritorium. |
| 5179 Sed in futura vita non est status merendi neque demerendi. Ergo | |
| 53 | 5180 nullus erit locus blasphemiae.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="39352"><span class="ref">[39352] IIª-IIae q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5181 Eccle. XI dicitur quod <i>in quocumque loco lignum ceciderit, ibi |
| 5182 erit</i>, ex quo patet quod post hanc vitam homini non accrescit | |
| 5183 nec meritum nec peccatum quod non habuit in hac vita. Sed multi | |
| 5184 damnabuntur qui in hac vita non fuerunt blasphemi. Ergo nec in | |
| 53 | 5185 futura vita blasphemabunt.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 s. c."><a name="39353"><span class="ref">[39353] IIª-IIae q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5186 est quod dicitur Apoc. XVI, <i>aestuaverunt homines aestu magno, et |
| 5187 blasphemaverunt nomen domini habentis potestatem super has | |
| 5188 plagas</i>, ubi dicit Glossa quod <i>in Inferno positi, quamvis | |
| 5189 sciant se pro merito puniri, dolebunt tamen quod Deus tantam | |
| 5190 potentiam habeat quod plagas eis inferat</i>. Hoc autem esset | |
| 53 | 5191 blasphemia in praesenti. Ergo et in futuro.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 co."><a name="39354"><span class="ref">[39354] IIª-IIae q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5192 dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem blasphemiae pertinet |
| 5193 detestatio divinae bonitatis. Illi autem qui sunt in Inferno | |
| 5194 retinebunt perversam voluntatem, aversam a Dei iustitia, in hoc | |
| 5195 quod diligunt ea pro quibus puniuntur, et vellent eis uti si | |
| 5196 possent, et odiunt poenas quae pro huiusmodi peccatis infliguntur; | |
| 5197 dolent tamen de peccatis quae commiserunt, non quia ipsa odiant, | |
| 5198 sed quia pro eis puniuntur. Sic ergo talis detestatio divinae | |
| 5199 iustitiae est in eis interior cordis blasphemia. Et credibile est | |
| 5200 quod post resurrectionem erit in eis etiam vocalis blasphemia, | |
| 53 | 5201 sicut in sanctis vocalis laus Dei.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 ad 1"><a name="39355"><span class="ref">[39355] IIª-IIae q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5202 ergo dicendum quod homines deterrentur in praesenti a blasphemia |
| 5203 propter timorem poenarum quas se putant evadere. Sed damnati in | |
| 5204 Inferno non sperant se posse poenas evadere. Et ideo, tanquam | |
| 5205 desperati, feruntur ad omne ad quod eis perversa voluntas | |
| 53 | 5206 suggerit.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 ad 2"><a name="39356"><span class="ref">[39356] IIª-IIae q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5207 dicendum quod mereri et demereri pertinent ad statum viae. Unde |
| 5208 bona in viatoribus sunt meritoria, mala vero demeritoria. In beatis | |
| 5209 autem bona non sunt meritoria, sed pertinentia ad eorum | |
| 5210 beatitudinis praemium. Et similiter mala in damnatis non sunt | |
| 53 | 5211 demeritoria, sed pertinent ad damnationis poenam.</p><p title="II-II q. 13 a. 4 ad 3"><a name="39357"><span class="ref">[39357] IIª-IIae q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5212 dicendum quod quilibet in peccato mortali decedens fert secum |
| 5213 voluntatem detestantem divinam iustitiam quantum ad aliquid. Et | |
| 53 | 5214 secundum hoc poterit ei inesse blasphemia.</p></div></div><div class="q" id="q14"><h2>Quaestio 14</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 14 pr."><a name="39358"><span class="ref">[39358] IIª-IIae q. 14 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 5215 considerandum est in speciali de blasphemia in spiritum sanctum. Et |
| 5216 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum blasphemia vel peccatum | |
| 5217 in spiritum sanctum sit idem quod peccatum ex certa malitia. | |
| 5218 Secundo, de speciebus huius peccati. Tertio, utrum sit | |
| 5219 irremissibile. Quarto, utrum aliquis possit peccare in spiritum | |
| 53 | 5220 sanctum a principio, antequam alia peccata committat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="39359"><span class="ref">[39359] IIª-IIae q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5221 sic proceditur. Videtur quod peccatum in spiritum sanctum non sit |
| 5222 idem quod peccatum ex certa malitia. Peccatum enim in spiritum | |
| 5223 sanctum est peccatum blasphemiae, ut patet Matth. XII. Sed non omne | |
| 5224 peccatum ex certa malitia est peccatum blasphemiae, contingit enim | |
| 5225 multa alia peccatorum genera ex certa malitia committi. Ergo | |
| 5226 peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex certa | |
| 53 | 5227 malitia.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="39360"><span class="ref">[39360] IIª-IIae q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5228 peccatum ex certa malitia dividitur contra peccatum ex ignorantia |
| 5229 et contra peccatum ex infirmitate. Sed peccatum in spiritum sanctum | |
| 5230 dividitur contra peccatum in filium hominis, ut patet Matth. XII. | |
| 5231 Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex | |
| 5232 certa malitia, quia quorum opposita sunt diversa, ipsa quoque sunt | |
| 53 | 5233 diversa.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="39361"><span class="ref">[39361] IIª-IIae q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5234 peccatum in spiritum sanctum est quoddam genus peccati cui |
| 5235 determinatae species assignantur. Sed peccatum ex certa malitia non | |
| 5236 est speciale genus peccati, sed est quaedam conditio vel | |
| 5237 circumstantia generalis quae potest esse circa omnia peccatorum | |
| 5238 genera. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod | |
| 53 | 5239 peccatum ex certa malitia.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 s. c."><a name="39362"><span class="ref">[39362] IIª-IIae q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5240 est quod Magister dicit, XLIII dist. II Lib. Sent., quod ille |
| 5241 peccat in spiritum sanctum cui malitia propter se placet. Hoc autem | |
| 5242 est peccare ex certa malitia. Ergo idem videtur esse peccatum ex | |
| 53 | 5243 certa malitia quod peccatum in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 co."><a name="39363"><span class="ref">[39363] IIª-IIae q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5244 dicendum quod de peccato seu blasphemia in spiritum sanctum |
| 5245 tripliciter aliqui loquuntur. Antiqui enim doctores, scilicet | |
| 5246 Athanasius, Hilarius, Ambrosius, Hieronymus et Chrysostomus dicunt | |
| 5247 esse peccatum in spiritum sanctum quando, ad litteram, aliquid | |
| 5248 blasphemum dicitur contra spiritum sanctum, sive spiritus sanctus | |
| 5249 accipiatur secundum quod est nomen essentiale conveniens toti | |
| 5250 Trinitati, cuius quaelibet persona et spiritus est et sanctus; sive | |
| 5251 prout est nomen personale unius in Trinitate personae. Et secundum | |
| 5252 hoc distinguitur, Matth. XII blasphemia in spiritum sanctum contra | |
| 5253 blasphemiam in filium hominis. Christus enim operabatur quaedam | |
| 5254 humanitus, comedendo, bibendo et alia huiusmodi faciendo; et | |
| 5255 quaedam divinitus, scilicet Daemones eiiciendo, mortuos suscitando, | |
| 5256 et cetera huiusmodi; quae quidem agebat et per virtutem propriae | |
| 5257 divinitatis, et per operationem spiritus sancti, quo secundum | |
| 5258 humanitatem erat repletus. Iudaei autem primo quidem dixerant | |
| 5259 blasphemiam in filium hominis, cum dicebant eum voracem, potatorem | |
| 5260 vini et publicanorum amatorem, ut habetur Matth. XI. Postmodum | |
| 5261 autem blasphemaverunt in spiritum sanctum, dum opera quae ipse | |
| 5262 operabatur virtute propriae divinitatis et per operationem spiritus | |
| 5263 sancti, attribuebant principi Daemoniorum. Et propter hoc dicuntur | |
| 5264 in spiritum sanctum blasphemasse. Augustinus autem, in libro de | |
| 5265 Verb. Dom., blasphemiam vel peccatum in spiritum sanctum dicit esse | |
| 5266 finalem impoenitentiam, quando scilicet aliquis perseverat in | |
| 5267 peccato mortali usque ad mortem. Quod quidem non solum verbo oris | |
| 5268 fit, sed etiam verbo cordis et operis, non uno sed multis. Hoc | |
| 5269 autem verbum, sic acceptum, dicitur esse contra spiritum sanctum, | |
| 5270 quia est contra remissionem peccatorum, quae fit per spiritum | |
| 5271 sanctum, qui est caritas patris et filii. Nec hoc dominus dixit | |
| 5272 Iudaeis quasi ipsi peccarent in spiritum sanctum, nondum enim erant | |
| 5273 finaliter impoenitentes. Sed admonuit eos ne, taliter loquentes, ad | |
| 5274 hoc pervenirent quod in spiritum sanctum peccarent. Et sic | |
| 5275 intelligendum est quod dicitur Marc. III, ubi, postquam dixerat, | |
| 5276 <i>qui blasphemaverit in spiritum sanctum</i> etc., subiungit | |
| 5277 Evangelista <i>quoniam dicebant, spiritum immundum habet</i>. Alii | |
| 5278 vero aliter accipiunt, dicentes peccatum vel blasphemiam in | |
| 5279 spiritum sanctum esse quando aliquis peccat contra appropriatum | |
| 5280 bonum spiritus sancti, cui appropriatur bonitas, sicut patri | |
| 5281 appropriatur potentia et filio sapientia. Unde peccatum in patrem | |
| 5282 dicunt esse quando peccatur ex infirmitate; peccatum autem in | |
| 5283 filium, quando peccatur ex ignorantia; peccatum autem in spiritum | |
| 5284 sanctum, quando peccatur ex certa malitia, idest ex ipsa electione | |
| 5285 mali, ut supra expositum est. Quod quidem contingit dupliciter. Uno | |
| 5286 modo, ex inclinatione habitus vitiosi, qui malitia dicitur, et sic | |
| 5287 non est idem peccare ex malitia quod peccare in spiritum sanctum. | |
| 5288 Alio modo contingit ex eo quod per contemptum abiicitur et | |
| 5289 removetur id quod electionem peccati poterat impedire, sicut spes | |
| 5290 per desperationem, et timor per praesumptionem, et quaedam alia | |
| 5291 huiusmodi, ut infra dicetur. Haec autem omnia quae peccati | |
| 5292 electionem impediunt, sunt effectus spiritus sancti in nobis. Et | |
| 53 | 5293 ideo sic ex malitia peccare est peccare in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 ad 1"><a name="39364"><span class="ref">[39364] IIª-IIae q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5294 ergo dicendum quod, sicut confessio fidei non solum consistit in |
| 5295 protestatione oris, sed etiam in protestatione operis; ita etiam | |
| 5296 blasphemia spiritus sancti potest considerari et in ore et in corde | |
| 53 | 5297 et in opere.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 ad 2"><a name="39365"><span class="ref">[39365] IIª-IIae q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5298 dicendum quod secundum tertiam acceptionem blasphemia in spiritum |
| 5299 sanctum distinguitur contra blasphemiam in filium hominis secundum | |
| 5300 quod filius hominis est etiam filius Dei, idest Dei virtus et Dei | |
| 5301 sapientia. Unde secundum hoc, peccatum in filium hominis erit | |
| 53 | 5302 peccatum ex ignorantia vel ex infirmitate.</p><p title="II-II q. 14 a. 1 ad 3"><a name="39366"><span class="ref">[39366] IIª-IIae q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5303 dicendum quod peccatum ex certa malitia secundum quod provenit ex |
| 5304 inclinatione habitus, non est speciale peccatum, sed quaedam | |
| 5305 generalis peccati conditio. Prout vero est ex speciali contemptu | |
| 5306 effectus spiritus sancti in nobis, habet rationem specialis | |
| 5307 peccati. Et secundum hoc etiam peccatum in spiritum sanctum est | |
| 5308 speciale genus peccati. Et similiter secundum primam expositionem. | |
| 5309 Secundum autem secundam expositionem, non est speciale genus | |
| 5310 peccati, nam finalis impoenitentia potest esse circumstantia | |
| 53 | 5311 cuiuslibet generis peccati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="39367"><span class="ref">[39367] IIª-IIae q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5312 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur |
| 5313 sex species peccati in spiritum sanctum, scilicet desperatio, | |
| 5314 praesumptio, impoenitentia, obstinatio, impugnatio veritatis | |
| 5315 agnitae et invidentia fraternae gratiae; quas species ponit | |
| 5316 Magister, XLIII dist. II Lib. Sent. Negare enim divinam iustitiam | |
| 5317 vel misericordiam ad infidelitatem pertinet. Sed per desperationem | |
| 5318 aliquis reiicit divinam misericordiam, per praesumptionem autem | |
| 5319 divinam iustitiam. Ergo unumquodque eorum potius est species | |
| 53 | 5320 infidelitatis quam peccati in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="39368"><span class="ref">[39368] IIª-IIae q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5321 impoenitentia videtur respicere peccatum praeteritum, obstinatio |
| 5322 autem peccatum futurum. Sed praeteritum vel futurum non | |
| 5323 diversificant speciem virtutis vel vitii, secundum enim eandem | |
| 5324 fidem qua credimus Christum natum, antiqui crediderunt eum | |
| 5325 nasciturum. Ergo obstinatio et impoenitentia non debent poni duae | |
| 53 | 5326 species peccati in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="39369"><span class="ref">[39369] IIª-IIae q. 14 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 5327 <i>Praeterea, veritas et gratia per Iesum Christum facta est</i>, |
| 5328 ut habetur Ioan. I. Ergo videtur quod impugnatio veritatis agnitae | |
| 5329 et invidentia fraternae gratiae magis pertineant ad blasphemiam in | |
| 53 | 5330 filium hominis quam ad blasphemiam in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 4"><a name="39370"><span class="ref">[39370] IIª-IIae q. 14 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5331 Bernardus dicit, in libro de Dispensat. et Praecept., <i>quod nolle |
| 5332 obedire est resistere spiritui sancto</i>. Glossa etiam dicit, | |
| 5333 Levit. X, quod <i>simulata poenitentia est blasphemia spiritus | |
| 5334 sancti</i>. Schisma etiam videtur directe opponi spiritui sancto, | |
| 5335 per quem Ecclesia unitur. Et ita videtur quod non sufficienter | |
| 53 | 5336 tradantur species peccati in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 s. c."><a name="39371"><span class="ref">[39371] IIª-IIae q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5337 Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, quod illi qui |
| 5338 desperant de indulgentia peccatorum, vel qui sine meritis de | |
| 5339 misericordia Dei praesumunt, peccant in spiritum sanctum. Et in | |
| 5340 Enchiridio dicit quod <i>qui in obstinatione mentis diem claudit | |
| 5341 extremum, reus est peccato in spiritum sanctum</i>. Et in libro de | |
| 5342 Verb. Dom. dicit quod impoenitentia est peccatum in spiritum | |
| 5343 sanctum. Et in libro de Serm. Dom. in monte dicit quod invidiae | |
| 5344 facibus fraternitatem impugnare est peccare in spiritum sanctum. Et | |
| 5345 in libro de unico Bapt. dicit quod <i>qui veritatem contemnit, aut | |
| 5346 circa fratres malignus est, quibus veritas revelatur; aut circa | |
| 5347 Deum ingratus, cuius inspiratione Ecclesia instruitur</i>; et sic | |
| 53 | 5348 videtur quod peccet in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 co."><a name="39372"><span class="ref">[39372] IIª-IIae q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5349 dicendum quod, secundum quod peccatum in spiritum sanctum tertio |
| 5350 modo accipitur, convenienter praedictae species ei assignantur. | |
| 5351 Quae distinguuntur secundum remotionem vel contemptum eorum per | |
| 5352 quae potest homo ab electione peccati impediri. Quae quidem sunt | |
| 5353 vel ex parte divini iudicii; vel ex parte donorum ipsius; vel etiam | |
| 5354 ex parte ipsius peccati. Avertitur enim homo ab electione peccati | |
| 5355 ex consideratione divini iudicii, quod habet iustitiam cum | |
| 5356 misericordia, et per spem, quae consurgit ex consideratione | |
| 5357 misericordiae remittentis peccata et praemiantis bona, et haec | |
| 5358 tollitur per desperationem, et iterum per timorem, qui insurgit ex | |
| 5359 consideratione divinae iustitiae punientis peccata; et hic tollitur | |
| 5360 per praesumptionem, dum scilicet aliquis se praesumit gloriam | |
| 5361 adipisci sine meritis, vel veniam sine poenitentia. Dona autem Dei | |
| 5362 quibus retrahimur a peccato sunt duo. Quorum unum est agnitio | |
| 5363 veritatis, contra quod ponitur impugnatio veritatis agnitae, dum | |
| 5364 scilicet aliquis veritatem fidei agnitam impugnat ut licentius | |
| 5365 peccet. Aliud est auxilium interioris gratiae, contra quod ponitur | |
| 5366 invidentia fraternae gratiae, dum scilicet aliquis non solum | |
| 5367 invidet personae fratris, sed etiam invidet gratiae Dei crescenti | |
| 5368 in mundo. Ex parte vero peccati duo sunt quae hominem a peccato | |
| 5369 retrahere possunt. Quorum unum est inordinatio et turpitudo actus, | |
| 5370 cuius consideratio inducere solet in homine poenitentiam de peccato | |
| 5371 commisso. Et contra hoc ponitur impoenitentia, non quidem eo modo | |
| 5372 quo dicit permanentiam in peccato usque ad mortem, sicut supra | |
| 5373 impoenitentia accipiebatur (sic enim non esset speciale peccatum, | |
| 5374 sed quaedam peccati circumstantia); sed accipitur hic impoenitentia | |
| 5375 secundum quod importat propositum non poenitendi. Aliud autem est | |
| 5376 parvitas et brevitas boni quod quis in peccato quaerit, secundum | |
| 5377 illud Rom. VI, <i>quem fructum habuistis in quibus nunc | |
| 5378 erubescitis?</i> Cuius consideratio inducere solet hominem ad hoc | |
| 5379 quod eius voluntas in peccato non firmetur. Et hoc tollitur per | |
| 5380 obstinationem, quando scilicet homo firmat suum propositum in hoc | |
| 5381 quod peccato inhaereat. Et de his duobus dicitur Ierem. VIII, | |
| 5382 <i>nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo, dicens, quid | |
| 5383 feci?</i> Quantum ad primum; <i>omnes conversi sunt ad cursum quasi | |
| 53 | 5384 equus impetu vadens ad praelium</i>, quantum ad secundum.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 ad 1"><a name="39373"><span class="ref">[39373] IIª-IIae q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5385 ergo dicendum quod peccatum desperationis vel praesumptionis non |
| 5386 consistit in hoc quod Dei iustitia vel misericordia non credatur, | |
| 53 | 5387 sed in hoc quod contemnatur.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 ad 2"><a name="39374"><span class="ref">[39374] IIª-IIae q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5388 dicendum quod obstinatio et impoenitentia non solum differunt |
| 5389 secundum praeteritum et futurum, sed secundum quasdam formales | |
| 5390 rationes ex diversa consideratione eorum quae in peccato | |
| 53 | 5391 considerari possunt, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 ad 3"><a name="39375"><span class="ref">[39375] IIª-IIae q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5392 dicendum quod gratiam et veritatem Christus fecit per dona spiritus |
| 53 | 5393 sancti, quae hominibus dedit.</p><p title="II-II q. 14 a. 2 ad 4"><a name="39376"><span class="ref">[39376] IIª-IIae q. 14 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5394 dicendum quod nolle obedire pertinet ad obstinationem; simulatio |
| 5395 poenitentiae ad impoenitentiam; schisma ad invidentiam fraternae | |
| 53 | 5396 gratiae, per quam membra Ecclesiae uniuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="39377"><span class="ref">[39377] IIª-IIae q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5397 sic proceditur. Videtur quod peccatum in spiritum sanctum non sit |
| 5398 irremissibile. Dicit enim Augustinus, in libro de Verb. Dom., <i>de | |
| 5399 nullo desperandum est quandiu patientia domini ad poenitentiam | |
| 5400 adducit</i>. Sed si aliquod peccatum esset irremissibile, esset de | |
| 5401 aliquo peccatore desperandum. Ergo peccatum in spiritum sanctum non | |
| 53 | 5402 est irremissibile.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="39378"><span class="ref">[39378] IIª-IIae q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5403 nullum peccatum remittitur nisi per hoc quod anima sanatur a Deo. |
| 5404 <i>Sed omnipotenti medico nullus insanabilis languor occurrit</i>, | |
| 5405 sicut dicit Glossa super illud Psalm., <i>qui sanat omnes | |
| 5406 infirmitates tuas</i>. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est | |
| 53 | 5407 irremissibile.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 arg. 3"><a name="39379"><span class="ref">[39379] IIª-IIae q. 14 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5408 liberum arbitrium se habet ad bonum et ad malum. Sed quandiu durat |
| 5409 status viae, potest aliquis a quacumque virtute excidere, cum etiam | |
| 5410 Angelus de caelo ceciderit, unde dicitur Iob IV, <i>in Angelis suis | |
| 5411 reperit pravitatem, quanto magis qui habitant domos luteas?</i> | |
| 5412 Ergo pari ratione potest aliquis a quocumque peccato ad statum | |
| 5413 iustitiae redire. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est | |
| 53 | 5414 irremissibile.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 s. c."><a name="39380"><span class="ref">[39380] IIª-IIae q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5415 est quod dicitur Matth. XII, <i>qui dixerit verbum contra spiritum |
| 5416 sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in | |
| 5417 futuro</i>. Et Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 5418 quod <i>tanta est labes huius peccati quod humilitatem deprecandi | |
| 53 | 5419 subire non potest</i>.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 co."><a name="39381"><span class="ref">[39381] IIª-IIae q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5420 dicendum quod secundum diversas acceptiones peccati in spiritum |
| 5421 sanctum, diversimode irremissibile dicitur. Si enim dicatur | |
| 5422 peccatum in spiritum sanctum finalis impoenitentia, sic dicitur | |
| 5423 irremissibile quia nullo modo remittitur. Peccatum enim mortale in | |
| 5424 quo homo perseverat usque ad mortem, quia in hac vita non | |
| 5425 remittitur per poenitentiam, nec etiam in futuro dimittetur. | |
| 5426 Secundum autem alias duas acceptiones dicitur irremissibile, non | |
| 5427 quia nullo modo remittatur, sed quia, quantum est de se, habet | |
| 5428 meritum ut non remittatur. Et hoc dupliciter. Uno modo, quantum ad | |
| 5429 poenam. Qui enim ex ignorantia vel infirmitate peccat, minorem | |
| 5430 poenam meretur, qui autem ex certa malitia peccat, non habet | |
| 5431 aliquam excusationem unde eius poena minuatur. Similiter etiam qui | |
| 5432 blasphemabat in filium hominis, eius divinitate nondum revelata, | |
| 5433 poterat habere aliquam excusationem propter infirmitatem carnis | |
| 5434 quam in eo aspiciebat, et sic minorem poenam merebatur, sed qui | |
| 5435 ipsam divinitatem blasphemabat, opera spiritus sancti Diabolo | |
| 5436 attribuens, nullam excusationem habebat unde eius poena | |
| 5437 diminueretur. Et ideo dicitur, secundum expositionem Chrysostomi, | |
| 5438 hoc peccatum Iudaeis non remitti neque in hoc saeculo neque in | |
| 5439 futuro, quia pro eo passi sunt poenam et in praesenti vita per | |
| 5440 Romanos, et in futura vita in poena Inferni. Sicut etiam Athanasius | |
| 5441 inducit exemplum de eorum parentibus, qui primo quidem contra | |
| 5442 Moysen contenderunt propter defectum aquae et panis, et hoc dominus | |
| 5443 sustinuit patienter, habebant enim excusationem ex infirmitate | |
| 5444 carnis. Sed postmodum gravius peccaverunt quasi blasphemantes in | |
| 5445 spiritum sanctum, beneficia Dei qui eos de Aegypto eduxerat, idolo | |
| 5446 attribuentes, cum dixerunt, <i>hi sunt dii tui, Israel, qui te | |
| 5447 eduxerunt de terra Aegypti</i>. Et ideo dominus et temporaliter | |
| 5448 fecit eos puniri, quia <i>ceciderunt in die illo quasi tria millia | |
| 5449 hominum</i>; et in futurum eis poenam comminatur, dicens, <i>ego | |
| 5450 autem in die ultionis visitabo hoc peccatum eorum</i>. Alio modo | |
| 5451 potest intelligi quantum ad culpam, sicut aliquis dicitur morbus | |
| 5452 incurabilis secundum naturam morbi, per quem tollitur id ex quo | |
| 5453 morbus potest curari, puta cum morbus tollit virtutem naturae, vel | |
| 5454 inducit fastidium cibi et medicinae; licet etiam talem morbum Deus | |
| 5455 possit curare. Ita etiam peccatum in spiritum sanctum dicitur | |
| 5456 irremissibile secundum suam naturam, inquantum excludit ea per quae | |
| 5457 fit remissio peccatorum. Per hoc tamen non praecluditur via | |
| 5458 remittendi et sanandi omnipotentiae et misericordiae Dei, per quam | |
| 53 | 5459 aliquando tales quasi miraculose spiritualiter sanantur.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 ad 1"><a name="39382"><span class="ref">[39382] IIª-IIae q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5460 ergo dicendum quod de nemine desperandum est in hac vita, |
| 5461 considerata omnipotentia et misericordia Dei. Sed considerata | |
| 5462 conditione peccati, dicuntur aliqui filii diffidentiae, ut habetur | |
| 53 | 5463 ad Ephes. II.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 ad 2"><a name="39383"><span class="ref">[39383] IIª-IIae q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5464 dicendum quod ratio illa procedit ex parte omnipotentiae Dei, non |
| 53 | 5465 secundum conditionem peccati.</p><p title="II-II q. 14 a. 3 ad 3"><a name="39384"><span class="ref">[39384] IIª-IIae q. 14 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5466 dicendum quod liberum arbitrium remanet quidem semper in hac vita |
| 5467 vertibile, tamen quandoque abiicit a se id per quod verti potest ad | |
| 5468 bonum, quantum in ipso est. Unde ex parte sua peccatum est | |
| 53 | 5469 irremissibile, licet Deus remittere possit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="39385"><span class="ref">[39385] IIª-IIae q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5470 sic proceditur. Videtur quod homo non possit primo peccare in |
| 5471 spiritum sanctum, non praesuppositis aliis peccatis. Naturalis enim | |
| 5472 ordo est ut ab imperfecto ad perfectum quis moveatur. Et hoc quidem | |
| 5473 in bonis apparet, secundum illud Proverb. IV, <i>iustorum semita | |
| 5474 quasi lux splendens crescit et proficit usque ad perfectum | |
| 5475 diem</i>. Sed perfectum dicitur in malis quod est maximum malum, ut | |
| 5476 patet per philosophum, in V Metaphys. Cum igitur peccatum in | |
| 5477 spiritum sanctum sit gravissimum, videtur quod homo ad hoc peccatum | |
| 53 | 5478 perveniat per alia peccata minora.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="39386"><span class="ref">[39386] IIª-IIae q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5479 peccare in spiritum sanctum est peccare ex certa malitia, sive ex |
| 5480 electione. Sed hoc non statim potest homo, antequam multoties | |
| 5481 peccaverit, dicit enim philosophus, in V Ethic., quod, si homo | |
| 5482 possit iniusta facere, non tamen potest statim operari sicut | |
| 5483 iniustus, scilicet ex electione. Ergo videtur quod peccatum in | |
| 53 | 5484 spiritum sanctum non possit committi nisi post alia peccata.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="39387"><span class="ref">[39387] IIª-IIae q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5485 poenitentia et impoenitentia sunt circa idem. Sed poenitentia non |
| 5486 est nisi de peccatis praeteritis. Ergo etiam neque impoenitentia, | |
| 5487 quae est species peccati in spiritum sanctum. Peccatum ergo in | |
| 53 | 5488 spiritum sanctum praesupponit alia peccata.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 s. c."><a name="39388"><span class="ref">[39388] IIª-IIae q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5489 est quod <i>facile est in conspectu Dei subito honestare |
| 5490 pauperem</i>, ut dicitur Eccli. XI. Ergo e contrario possibile est, | |
| 5491 secundum malitiam Daemonis suggerentis, ut statim aliquis inducatur | |
| 53 | 5492 in gravissimum peccatum, quod est in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 co."><a name="39389"><span class="ref">[39389] IIª-IIae q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5493 dicendum quod, sicut dictum est, peccare in spiritum sanctum uno |
| 5494 modo est peccare ex certa malitia. Ex certa autem malitia | |
| 5495 dupliciter peccare contingit, sicut dictum est. Uno modo, ex | |
| 5496 inclinatione habitus, quod non est proprie peccare in spiritum | |
| 5497 sanctum. Et hoc modo peccare ex certa malitia non contingit a | |
| 5498 principio, oportet enim actus peccatorum praecedere ex quibus | |
| 5499 causetur habitus ad peccandum inclinans. Alio modo potest aliquis | |
| 5500 peccare ex certa malitia abiiciendo per contemptum ea per quae homo | |
| 5501 retrahitur a peccando, quod proprie est peccare in spiritum | |
| 5502 sanctum, sicut dictum est. Et hoc etiam plerumque praesupponit alia | |
| 5503 peccata, quia sicut dicitur Proverb. XVIII, <i>impius, cum in | |
| 5504 profundum peccatorum venerit, contemnit</i>. Potest tamen | |
| 5505 contingere quod aliquis in primo actu peccati in spiritum sanctum | |
| 5506 peccet per contemptum, tum propter libertatem arbitrii; tum etiam | |
| 5507 propter multas dispositiones praecedentes; vel etiam propter | |
| 5508 aliquod vehemens motivum ad malum et debilem affectum hominis ad | |
| 5509 bonum. Et ideo in viris perfectis hoc vix aut nunquam accidere | |
| 5510 potest quod statim a principio peccent in spiritum sanctum. Unde | |
| 5511 dicit Origenes, in I Periarch., <i>non arbitror quod aliquis ex his | |
| 5512 qui in summo perfectoque gradu constiterint, ad subitum evacuetur | |
| 5513 aut decidat, sed paulatim ac per partes eum decidere necesse | |
| 5514 est</i>. Et eadem ratio est si peccatum in spiritum sanctum | |
| 5515 accipiatur ad litteram pro blasphemia spiritus sancti. Talis enim | |
| 5516 blasphemia de qua dominus loquitur, semper ex malitiae contemptu | |
| 5517 procedit. Si vero per peccatum in spiritum sanctum intelligatur | |
| 5518 finalis impoenitentia, secundum intellectum Augustini, quaestionem | |
| 5519 non habet, quia ad peccatum in spiritum sanctum requiritur | |
| 53 | 5520 continuatio peccatorum usque in finem vitae.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 ad 1"><a name="39390"><span class="ref">[39390] IIª-IIae q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5521 ergo dicendum quod tam in bono quam in malo, ut in pluribus, |
| 5522 proceditur ab imperfecto ad perfectum, prout homo proficit vel in | |
| 5523 bono vel in malo. Et tamen in utroque unus potest incipere a maiori | |
| 5524 quam alius. Et ita illud a quo aliquis incipit, potest esse | |
| 5525 perfectum in bono vel in malo secundum genus suum; licet sit | |
| 5526 imperfectum secundum seriem processus hominis in melius vel in | |
| 53 | 5527 peius proficientis.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 ad 2"><a name="39391"><span class="ref">[39391] IIª-IIae q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5528 dicendum quod ratio illa procedit de peccato ex malitia quando est |
| 53 | 5529 ex inclinatione habitus.</p><p title="II-II q. 14 a. 4 ad 3"><a name="39392"><span class="ref">[39392] IIª-IIae q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5530 dicendum quod, si accipiatur impoenitentia secundum intentionem |
| 5531 Augustini, secundum quod importat permanentiam in peccato usque in | |
| 5532 finem, sic planum est quod impoenitentia praesupponit peccata, | |
| 5533 sicut et poenitentia. Sed si loquamur de impoenitentia habituali, | |
| 5534 secundum quod ponitur species peccati in spiritum sanctum, sic | |
| 5535 manifestum est quod impoenitentia potest esse etiam ante peccata, | |
| 5536 potest enim ille qui nunquam peccavit habere propositum vel | |
| 53 | 5537 poenitendi vel non poenitendi, si contingeret eum peccare.</p></div></div><div class="q" id="q15"><h2>Quaestio 15</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 15 pr."><a name="39393"><span class="ref">[39393] IIª-IIae q. 15 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 5538 considerandum est de vitiis oppositis scientiae et intellectui. Et |
| 5539 quia de ignorantia, quae opponitur scientiae, dictum est supra, cum | |
| 5540 de causis peccatorum ageretur; quaerendum est nunc de caecitate | |
| 5541 mentis et hebetudine sensus, quae opponuntur dono intellectus. Et | |
| 5542 circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum caecitas mentis sit | |
| 5543 peccatum. Secundo, utrum hebetudo sensus sit aliud peccatum a | |
| 5544 caecitate mentis. Tertio, utrum haec vitia a peccatis carnalibus | |
| 53 | 5545 oriantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="39394"><span class="ref">[39394] IIª-IIae q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5546 sic proceditur. Videtur quod caecitas mentis non sit peccatum. |
| 5547 Illud enim quod excusat a peccato non videtur esse peccatum. Sed | |
| 5548 caecitas excusat a peccato, dicitur enim Ioan. IX, <i>si caeci | |
| 5549 essetis, non haberetis peccatum</i>. Ergo caecitas mentis non est | |
| 53 | 5550 peccatum.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="39395"><span class="ref">[39395] IIª-IIae q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5551 poena differt a culpa. Sed caecitas mentis est quaedam poena, ut |
| 5552 patet per illud quod habetur Isaiae VI, <i>excaeca cor populi | |
| 5553 huius</i>; non enim esset a Deo, cum sit malum, nisi poena esset. | |
| 53 | 5554 Ergo caecitas mentis non est peccatum.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="39396"><span class="ref">[39396] IIª-IIae q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5555 omne peccatum est voluntarium, ut Augustinus dicit. Sed caecitas |
| 5556 mentis non est voluntaria, quia ut Augustinus dicit, X Confess., | |
| 5557 <i>cognoscere veritatem lucentem omnes amant</i>; et Eccle. XI | |
| 5558 dicitur, <i>dulce lumen, et delectabile oculis videre solem</i>. | |
| 53 | 5559 Ergo caecitas mentis non est peccatum.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 s. c."><a name="39397"><span class="ref">[39397] IIª-IIae q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5560 est quod Gregorius, XXXI Moral., caecitatem mentis ponit inter |
| 53 | 5561 vitia quae causantur ex luxuria.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 co."><a name="39398"><span class="ref">[39398] IIª-IIae q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5562 dicendum quod sicut caecitas corporalis est privatio eius quod est |
| 5563 principium corporalis visionis, ita etiam caecitas mentis est | |
| 5564 privatio eius quod est principium mentalis sive intellectualis | |
| 5565 visionis. Cuius quidem principium est triplex. Unum quidem est | |
| 5566 lumen naturalis rationis. Et hoc lumen, cum pertineat ad speciem | |
| 5567 animae rationalis, nunquam privatur ab anima. Impeditur tamen | |
| 5568 quandoque a proprio actu per impedimenta virium inferiorum, quibus | |
| 5569 indiget intellectus humanus ad intelligendum, sicut patet in | |
| 5570 amentibus et furiosis, ut in primo dictum est. Aliud autem | |
| 5571 principium intellectualis visionis est aliquod lumen habituale | |
| 5572 naturali lumini rationis superadditum. Et hoc quidem lumen interdum | |
| 5573 privatur ab anima. Et talis privatio est caecitas quae est poena, | |
| 5574 secundum quod privatio luminis gratiae quaedam poena ponitur. Unde | |
| 5575 dicitur de quibusdam, Sap. II, <i>excaecavit illos malitia | |
| 5576 eorum</i>. Tertium principium visionis intellectualis est aliquod | |
| 5577 intelligibile principium per quod homo intelligit alia. Cui quidem | |
| 5578 principio intelligibili mens hominis potest intendere vel non | |
| 5579 intendere. Et quod ei non intendat contingit dupliciter. Quandoque | |
| 5580 quidem ex hoc quod habet voluntatem spontanee se avertentem a | |
| 5581 consideratione talis principii, secundum illud Psalm., <i>noluit | |
| 5582 intelligere ut bene ageret</i>. Alio modo, per occupationem mentis | |
| 5583 circa alia quae magis diligit, quibus ab inspectione huius | |
| 5584 principii mens avertitur, secundum illud Psalm., <i>supercecidit | |
| 5585 ignis</i>, scilicet concupiscentiae, <i>et non viderunt solem</i>. | |
| 53 | 5586 Et utroque modo caecitas mentis est peccatum.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 ad 1"><a name="39399"><span class="ref">[39399] IIª-IIae q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5587 ergo dicendum quod caecitas quae excusat a peccato est quae |
| 53 | 5588 contingit ex naturali defectu non potentis videre.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 ad 2"><a name="39400"><span class="ref">[39400] IIª-IIae q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5589 dicendum quod ratio illa procedit de secunda caecitate, quae est |
| 53 | 5590 poena.</p><p title="II-II q. 15 a. 1 ad 3"><a name="39401"><span class="ref">[39401] IIª-IIae q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5591 dicendum quod intelligere veritatem cuilibet est secundum se |
| 5592 amabile. Potest tamen per accidens esse alicui odibile, inquantum | |
| 53 | 5593 scilicet per hoc homo impeditur ab aliis quae magis amat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="39402"><span class="ref">[39402] IIª-IIae q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5594 secundum sic proceditur. Videtur quod hebetudo sensus non sit aliud |
| 5595 a caecitate mentis. Unum enim uni est contrarium. Sed dono | |
| 5596 intellectus opponitur hebetudo, ut patet per Gregorium, in II | |
| 5597 Moral.; cui etiam opponitur caecitas mentis, eo quod intellectus | |
| 5598 principium quoddam visivum designat. Ergo hebetudo sensus est idem | |
| 53 | 5599 quod caecitas mentis.</p><p title="II-II q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="39403"><span class="ref">[39403] IIª-IIae q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5600 Gregorius, in XXXI Moral., de hebetudine loquens, nominat eam |
| 5601 hebetudinem sensus circa intelligentiam. Sed hebetari sensu circa | |
| 5602 intelligentiam nihil aliud esse videtur quam intelligendo deficere, | |
| 5603 quod pertinet ad mentis caecitatem. Ergo hebetudo sensus idem est | |
| 53 | 5604 quod caecitas mentis.</p><p title="II-II q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="39404"><span class="ref">[39404] IIª-IIae q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5605 si in aliquo differunt, maxime videntur in hoc differre quod |
| 5606 caecitas mentis est voluntaria, ut supra dictum est, hebetudo autem | |
| 5607 sensus est naturalis. Sed defectus naturalis non est peccatum. Ergo | |
| 5608 secundum hoc hebetudo sensus non esset peccatum. Quod est contra | |
| 5609 Gregorium, qui connumerat eam inter vitia quae ex gula | |
| 53 | 5610 oriuntur.</p><p title="II-II q. 15 a. 2 s. c."><a name="39405"><span class="ref">[39405] IIª-IIae q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5611 est quod diversarum causarum sunt diversi effectus. Sed Gregorius, |
| 5612 XXXI Moral., dicit quod hebetudo mentis oritur ex gula, caecitas | |
| 53 | 5613 autem mentis ex luxuria. Ergo sunt diversa vitia.</p><p title="II-II q. 15 a. 2 co."><a name="39406"><span class="ref">[39406] IIª-IIae q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5614 dicendum quod hebes acuto opponitur. Acutum autem dicitur aliquid |
| 5615 ex hoc quod est penetrativum. Unde et hebes dicitur aliquid ex hoc | |
| 5616 quod est obtusum, penetrare non valens. Sensus autem corporalis per | |
| 5617 quandam similitudinem penetrare dicitur medium inquantum ex aliqua | |
| 5618 distantia suum obiectum percipit; vel inquantum potest quasi | |
| 5619 penetrando intima rei percipere. Unde in corporalibus dicitur | |
| 5620 aliquis esse acuti sensus qui potest percipere sensibile aliquod ex | |
| 5621 remotis, vel videndo vel audiendo vel olfaciendo; et e contrario | |
| 5622 dicitur sensu hebetari qui non percipit nisi ex propinquo et magna | |
| 5623 sensibilia. Ad similitudinem autem corporalis sensus dicitur etiam | |
| 5624 circa intelligentiam esse aliquis sensus, qui est aliquorum | |
| 5625 primorum extremorum, ut dicitur in VI Ethic., sicut etiam sensus | |
| 5626 est cognoscitivus sensibilium quasi quorundam principiorum | |
| 5627 cognitionis. Hic autem sensus qui est circa intelligentiam non | |
| 5628 percipit suum obiectum per medium distantiae corporalis, sed per | |
| 5629 quaedam alia media, sicut cum per proprietatem rei percipit eius | |
| 5630 essentiam, et per effectus percipit causam. Ille ergo dicitur esse | |
| 5631 acuti sensus circa intelligentiam qui statim ad apprehensionem | |
| 5632 proprietatis rei, vel etiam effectus, naturam rei comprehendit, et | |
| 5633 inquantum usque ad minimas conditiones rei considerandas pertingit. | |
| 5634 Ille autem dicitur esse hebes circa intelligentiam qui ad | |
| 5635 cognoscendam veritatem rei pertingere non potest nisi per multa ei | |
| 5636 exposita, et tunc etiam non potest pertingere ad perfecte | |
| 5637 considerandum omnia quae pertinent ad rei rationem. Sic igitur | |
| 5638 hebetudo sensus circa intelligentiam importat quandam debilitatem | |
| 5639 mentis circa considerationem spiritualium bonorum, caecitas autem | |
| 5640 mentis importat omnimodam privationem cognitionis ipsorum. Et | |
| 5641 utrumque opponitur dono intellectus, per quem homo spiritualia bona | |
| 5642 apprehendendo cognoscit et ad eorum intima subtiliter penetrat. | |
| 5643 Habet autem hebetudo rationem peccati sicut et caecitas mentis, | |
| 5644 inquantum scilicet est voluntaria, ut patet in eo qui, affectus | |
| 5645 circa carnalia, de spiritualibus subtiliter discutere fastidit vel | |
| 53 | 5646 negligit.</p><p title="II-II q. 15 a. 2 ad arg."><a name="39407"><span class="ref">[39407] IIª-IIae q. 15 a. 2 ad arg.</span></a> Et per |
| 5647 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="39408"><span class="ref">[39408] IIª-IIae q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 5648 sic proceditur. Videtur quod caecitas mentis et hebetudo sensus non |
| 5649 oriantur ex vitiis carnalibus. Augustinus enim, in libro Retract., | |
| 5650 retractans illud quod dixerat in Soliloq., <i>Deus, qui non nisi | |
| 5651 mundos verum scire voluisti</i>, dicit quod <i>responderi potest | |
| 5652 multos etiam non mundos multa vera scire</i>. Sed homines maxime | |
| 5653 efficiuntur immundi per vitia carnalia. Ergo caecitas mentis et | |
| 53 | 5654 hebetudo sensus non causantur a vitiis carnalibus.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="39409"><span class="ref">[39409] IIª-IIae q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5655 caecitas mentis et hebetudo sensus sunt defectus quidam circa |
| 5656 partem animae intellectivam; vitia autem carnalia pertinent ad | |
| 5657 corruptionem carnis. Sed caro non agit in animam, sed potius e | |
| 5658 converso. Ergo vitia carnalia non causant caecitatem mentis et | |
| 53 | 5659 hebetudinem sensus.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="39410"><span class="ref">[39410] IIª-IIae q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5660 unumquodque magis patitur a propinquiori quam a remotiori. Sed |
| 5661 propinquiora sunt menti vitia spiritualia quam carnalia. Ergo | |
| 5662 caecitas mentis et hebetudo sensus magis causantur ex vitiis | |
| 53 | 5663 spiritualibus quam ex vitiis carnalibus.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 s. c."><a name="39411"><span class="ref">[39411] IIª-IIae q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5664 est quod Gregorius, XXXI Moral., dicit quod hebetudo sensus circa |
| 53 | 5665 intelligentiam oritur ex gula, caecitas mentis ex luxuria.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 co."><a name="39412"><span class="ref">[39412] IIª-IIae q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5666 dicendum quod perfectio intellectualis operationis in homine |
| 5667 consistit in quadam abstractione a sensibilium phantasmatibus. Et | |
| 5668 ideo quanto intellectus hominis magis fuerit liber ab huiusmodi | |
| 5669 phantasmatibus, tanto potius considerare intelligibilia poterit et | |
| 5670 ordinare omnia sensibilia, sicut et Anaxagoras dixit quod oportet | |
| 5671 intellectum esse immixtum ad hoc quod imperet, et agens oportet | |
| 5672 quod dominetur super materiam ad hoc quod possit eam movere. | |
| 5673 Manifestum est autem quod delectatio applicat intentionem ad ea in | |
| 5674 quibus aliquis delectatur, unde philosophus dicit, in X Ethic., | |
| 5675 quod unusquisque ea in quibus delectatur optime operatur, contraria | |
| 5676 vero nequaquam vel debiliter. Vitia autem carnalia, scilicet gula | |
| 5677 et luxuria, consistunt circa delectationes tactus, ciborum scilicet | |
| 5678 et venereorum, quae sunt vehementissimae inter omnes corporales | |
| 5679 delectationes. Et ideo per haec vitia intentio hominis maxime | |
| 5680 applicatur ad corporalia, et per consequens debilitatur operatio | |
| 5681 hominis circa intelligibilia, magis autem per luxuriam quam per | |
| 5682 gulam, quanto delectationes venereorum sunt vehementiores quam | |
| 5683 ciborum. Et ideo ex luxuria oritur caecitas mentis, quae quasi | |
| 5684 totaliter spiritualium bonorum cognitionem excludit, ex gula autem | |
| 5685 hebetudo sensus, quae reddit hominem debilem circa huiusmodi | |
| 5686 intelligibilia. Et e converso oppositae virtutes, scilicet | |
| 5687 abstinentia et castitas, maxime disponunt hominem ad perfectionem | |
| 5688 intellectualis operationis. Unde dicitur Dan. I, quod pueris his, | |
| 5689 scilicet abstinentibus et continentibus, <i>dedit Deus scientiam et | |
| 53 | 5690 disciplinam in omni libro et sapientia</i>.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 ad 1"><a name="39413"><span class="ref">[39413] IIª-IIae q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5691 ergo dicendum quod, quamvis aliqui vitiis carnalibus subditi |
| 5692 possint quandoque subtiliter aliqua speculari circa intelligibilia, | |
| 5693 propter bonitatem ingenii naturalis vel habitus superadditi; tamen | |
| 5694 necesse est ut ab hac subtilitate contemplationis eorum intentio | |
| 5695 plerumque retrahatur propter delectationes corporales. Et ita | |
| 5696 immundi possunt aliqua vera scire sed ex sua immunditia circa hoc | |
| 53 | 5697 impediuntur.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 ad 2"><a name="39414"><span class="ref">[39414] IIª-IIae q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5698 dicendum quod caro non agit in partem intellectivam alterando |
| 53 | 5699 ipsam, sed impediendo operationem ipsius per modum praedictum.</p><p title="II-II q. 15 a. 3 ad 3"><a name="39415"><span class="ref">[39415] IIª-IIae q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5700 dicendum quod vitia carnalia, quo magis sunt remota a mente, eo |
| 5701 magis eius intentionem ad remotiora distrahunt. Unde magis | |
| 53 | 5702 impediunt mentis contemplationem.</p></div></div><div class="q" id="q16"><h2>Quaestio 16</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 16 pr."><a name="39416"><span class="ref">[39416] IIª-IIae q. 16 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 5703 considerandum est de praeceptis pertinentibus ad praedicta. Et |
| 5704 circa hoc quaeruntur duo. Primo, de praeceptis pertinentibus ad | |
| 5705 fidem. Secundo, de praeceptis pertinentibus ad dona scientiae et | |
| 53 | 5706 intellectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="39417"><span class="ref">[39417] IIª-IIae q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5707 sic proceditur. Videtur quod in veteri lege dari debuerint |
| 5708 praecepta credendi. Praeceptum enim est de eo quod est debitum et | |
| 5709 necessarium. Sed maxime necessarium est homini quod credat, | |
| 5710 secundum illud Heb. XI, <i>sine fide impossibile est placere | |
| 53 | 5711 Deo</i>. Ergo maxime oportuit praecepta dari de fide.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="39418"><span class="ref">[39418] IIª-IIae q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5712 novum testamentum continetur in veteri sicut figuratum in figura, |
| 5713 ut supra dictum est. Sed in novo testamento ponuntur expressa | |
| 5714 mandata de fide, ut patet Ioan. XIV, <i>creditis in Deum, et in me | |
| 5715 credite</i>. Ergo videtur quod in veteri lege etiam debuerint | |
| 53 | 5716 aliqua praecepta dari de fide.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="39419"><span class="ref">[39419] IIª-IIae q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5717 eiusdem rationis est praecipere actum virtutis et prohibere vitia |
| 5718 opposita. Sed in veteri lege ponuntur multa praecepta prohibentia | |
| 5719 infidelitatem, sicut Exod. XX, <i>non habebis deos alienos coram | |
| 5720 me</i>; et iterum Deut. XIII mandatur quod non audient verba | |
| 5721 prophetae aut somniatoris qui eos de fide Dei vellet divertere. | |
| 53 | 5722 Ergo in veteri lege etiam debuerunt dari praecepta de fide.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 4"><a name="39420"><span class="ref">[39420] IIª-IIae q. 16 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5723 confessio est actus fidei, ut supra dictum est. Sed de confessione |
| 5724 et promulgatione fidei dantur praecepta in veteri lege, mandatur | |
| 5725 enim Exod. XII quod filiis suis interrogantibus rationem assignent | |
| 5726 paschalis observantiae; et Deut. XIII mandatur quod ille qui | |
| 5727 disseminat doctrinam contra fidem occidatur. Ergo lex vetus | |
| 53 | 5728 praecepta fidei debuit habere.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 5"><a name="39421"><span class="ref">[39421] IIª-IIae q. 16 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5729 omnes libri veteris testamenti sub lege veteri continentur, unde |
| 5730 dominus, Ioan. XV, dicit in lege esse scriptum, <i>odio habuerunt | |
| 5731 me gratis</i>, quod tamen scribitur in Psalmo. Sed Eccli. II | |
| 5732 dicitur, <i>qui timetis dominum, credite illi</i>. Ergo in veteri | |
| 53 | 5733 lege fuerunt praecepta danda de fide.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 s. c."><a name="39422"><span class="ref">[39422] IIª-IIae q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5734 est quod apostolus, ad Rom. III, legem veterem nominat legem |
| 5735 factorum, et dividit eam contra legem fidei. Ergo in lege veteri | |
| 53 | 5736 non fuerunt praecepta danda de fide.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 co."><a name="39423"><span class="ref">[39423] IIª-IIae q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5737 dicendum quod lex non imponitur ab aliquo domino nisi suis |
| 5738 subditis, et ideo praecepta legis cuiuslibet praesupponunt | |
| 5739 subiectionem recipientis legem ad eum qui dat legem. Prima autem | |
| 5740 subiectio hominis ad Deum est per fidem, secundum illud Heb. XI, | |
| 5741 <i>accedentem ad Deum oportet credere quia est</i>. Et ideo fides | |
| 5742 praesupponitur ad legis praecepta. Et propter hoc Exod. XX id quod | |
| 5743 est fidei praemittitur ante legis praecepta, cum dicitur, <i>ego | |
| 5744 sum dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti</i>. Et | |
| 5745 similiter Deut. VI praemittitur, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus | |
| 5746 unus est</i>, et postea statim incipit agere de praeceptis. Sed | |
| 5747 quia in fide multa continentur ordinata ad fidem qua credimus Deum | |
| 5748 esse, quod est primum et principale inter omnia credibilia, ut | |
| 5749 dictum est; ideo, praesupposita fide de Deo, per quam mens humana | |
| 5750 Deo subiiciatur, possunt dari praecepta de aliis credendis, sicut | |
| 5751 Augustinus dicit, super Ioan., quod plurima sunt nobis de fide | |
| 5752 mandata, exponens illud, hoc est praeceptum meum. Sed in veteri | |
| 5753 lege non erant secreta fidei populo exponenda. Et ideo, supposita | |
| 5754 fide unius Dei, nulla alia praecepta sunt in veteri lege data de | |
| 53 | 5755 credendis.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 ad 1"><a name="39424"><span class="ref">[39424] IIª-IIae q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5756 ergo dicendum quod fides est necessaria tanquam principium |
| 5757 spiritualis vitae. Et ideo praesupponitur ad legis | |
| 53 | 5758 susceptionem.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 ad 2"><a name="39425"><span class="ref">[39425] IIª-IIae q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5759 dicendum quod ibi etiam dominus praesupponit aliquid de fide, |
| 5760 scilicet fidem unius Dei, cum dicit, creditis in Deum, et aliquid | |
| 5761 praecipit, scilicet fidem incarnationis, per quam unus est Deus et | |
| 5762 homo; quae quidem fidei explicatio pertinet ad fidem novi | |
| 53 | 5763 testamenti. Et ideo subdit, et in me credite.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 ad 3"><a name="39426"><span class="ref">[39426] IIª-IIae q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5764 dicendum quod praecepta prohibitiva respiciunt peccata, quae |
| 5765 corrumpunt virtutem. Virtus autem corrumpitur ex particularibus | |
| 5766 defectibus, ut supra dictum est. Et ideo, praesupposita fide unius | |
| 5767 Dei, in lege veteri fuerunt danda prohibitiva praecepta, quibus | |
| 5768 homines prohiberentur ab his particularibus defectibus per quos | |
| 53 | 5769 fides corrumpi posset.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 ad 4"><a name="39427"><span class="ref">[39427] IIª-IIae q. 16 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5770 dicendum quod etiam confessio vel doctrina fidei praesupponit |
| 5771 subiectionem hominis ad Deum per fidem. Et ideo magis potuerunt | |
| 5772 dari praecepta in veteri lege pertinentia ad confessionem et | |
| 53 | 5773 doctrinam fidei quam pertinentia ad ipsam fidem.</p><p title="II-II q. 16 a. 1 ad 5"><a name="39428"><span class="ref">[39428] IIª-IIae q. 16 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5774 dicendum quod in illa etiam auctoritate praesupponitur fides per |
| 5775 quam credimus Deum esse, unde praemittit, qui timetis Deum, quod | |
| 5776 non posset esse sine fide. Quod autem addit, credite illi, ad | |
| 5777 quaedam credibilia specialia referendum est, et praecipue ad illa | |
| 5778 quae promittit Deus sibi obedientibus. Unde subdit, <i>et non | |
| 53 | 5779 evacuabitur merces vestra</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="39429"><span class="ref">[39429] IIª-IIae q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5780 secundum sic proceditur. Videtur quod in veteri lege inconvenienter |
| 5781 tradantur praecepta pertinentia ad scientiam et intellectum. | |
| 5782 Scientia enim et intellectus ad cognitionem pertinent. Cognitio | |
| 5783 autem praecedit et dirigit actionem. Ergo praecepta ad scientiam et | |
| 5784 intellectum pertinentia debent praecedere praecepta pertinentia ad | |
| 5785 actionem. Cum ergo prima praecepta legis sint praecepta Decalogi, | |
| 5786 videtur quod inter praecepta Decalogi debuerunt tradi aliqua | |
| 53 | 5787 praecepta pertinentia ad scientiam et intellectum.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="39430"><span class="ref">[39430] IIª-IIae q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5788 disciplina praecedit doctrinam, prius enim homo ab alio discit quam |
| 5789 alium doceat. Sed dantur in veteri lege aliqua praecepta de | |
| 5790 doctrina, et affirmativa, ut praecipitur Deut. IV, <i>docebis ea | |
| 5791 filios ac nepotes tuos</i>; et etiam prohibitiva, sicut habetur | |
| 5792 Deut. IV, <i>non addetis ad verbum quod vobis loquor, neque | |
| 5793 auferetis ab eo</i>. Ergo videtur quod etiam aliqua praecepta dari | |
| 53 | 5794 debuerint inducentia hominem ad addiscendum.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 3"><a name="39431"><span class="ref">[39431] IIª-IIae q. 16 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5795 scientia et intellectus magis videntur necessaria sacerdoti quam |
| 5796 regi, unde dicitur Malach. II, <i>labia sacerdotis custodiunt | |
| 5797 scientiam, et legem requirunt ex ore eius</i>; et Osee IV dicitur, | |
| 5798 <i>quia scientiam repulisti, repellam te et ego, ne sacerdotio | |
| 5799 fungaris mihi</i>. Sed regi mandatur quod addiscat scientiam legis, | |
| 5800 ut patet Deut. XVII. Ergo multo magis debuit praecipi in lege quod | |
| 53 | 5801 sacerdotes legem addiscerent.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 4"><a name="39432"><span class="ref">[39432] IIª-IIae q. 16 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5802 meditatio eorum quae ad scientiam et intellectum pertinent non |
| 5803 potest esse in dormiendo. Impeditur etiam per occupationes | |
| 5804 extraneas. Ergo inconvenienter praecipitur, Deut. VI, | |
| 5805 <i>meditaberis ea sedens in domo tua, et ambulans in itinere, | |
| 5806 dormiens atque consurgens</i>. Inconvenienter ergo traduntur in | |
| 53 | 5807 veteri lege praecepta ad scientiam et intellectum pertinentia.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 s. c."><a name="39433"><span class="ref">[39433] IIª-IIae q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5808 est quod dicitur Deut. IV, <i>audientes universi praecepta haec, |
| 53 | 5809 dicant, en populus sapiens et intelligens</i>.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 co."><a name="39434"><span class="ref">[39434] IIª-IIae q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5810 dicendum quod circa scientiam et intellectum tria possunt |
| 5811 considerari, primo quidem, acceptio ipsius; secundo, usus eius; | |
| 5812 tertio vero, conservatio ipsius. Acceptio quidem scientiae vel | |
| 5813 intellectus fit per doctrinam et disciplinam. Et utrumque in lege | |
| 5814 praecipitur. Dicitur enim Deut. VI, <i>erunt verba haec quae ego | |
| 5815 praecipio tibi, in corde tuo</i>, quod pertinet ad disciplinam, | |
| 5816 pertinet enim ad discipulum ut cor suum applicet his quae dicuntur. | |
| 5817 Quod vero subditur, <i>et narrabis ea filiis tuis</i>, pertinet ad | |
| 5818 doctrinam. Usus vero scientiae vel intellectus est meditatio eorum | |
| 5819 quae quis scit vel intelligit. Et quantum ad hoc subditur, <i>et | |
| 5820 meditaberis sedens in domo tua</i>, et cetera. Conservatio autem | |
| 5821 fit per memoriam. Et quantum ad hoc subdit, <i>et ligabis ea quasi | |
| 5822 signum in manu tua, eruntque et movebuntur inter oculos tuos, | |
| 5823 scribesque ea in limine et ostiis domus tuae</i>. Per quae omnia | |
| 5824 iugem memoriam mandatorum Dei significat, ea enim quae continue | |
| 5825 sensibus nostris occurrunt, vel tactu, sicut ea quae in manu | |
| 5826 habemus; vel visu, sicut ea quae ante oculos mentis sunt continue; | |
| 5827 vel ad quae oportet nos saepe recurrere, sicut ad ostium domus; a | |
| 5828 memoria nostra excidere non possunt. Et Deut. IV manifestius | |
| 5829 dicitur, <i>ne obliviscaris verborum quae viderunt oculi tui, et ne | |
| 5830 excidant de corde tuo cunctis diebus vitae tuae</i>. Et haec etiam | |
| 5831 abundantius in novo testamento, tam in doctrina evangelica quam | |
| 53 | 5832 apostolica, mandata leguntur.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 ad 1"><a name="39435"><span class="ref">[39435] IIª-IIae q. 16 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5833 ergo dicendum quod, sicut dicitur Deut. IV, <i>haec est vestra |
| 5834 sapientia et intellectus coram populis</i>, ex quo datur intelligi | |
| 5835 quod scientia et intellectus fidelium Dei consistit in praeceptis | |
| 5836 legis. Et ideo primo sunt proponenda legis praecepta; et postmodum | |
| 5837 homines sunt inducendi ad eorum scientiam vel intellectum. Et ideo | |
| 5838 praemissa praecepta non debuerunt poni inter praecepta Decalogi, | |
| 53 | 5839 quae sunt prima.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 ad 2"><a name="39436"><span class="ref">[39436] IIª-IIae q. 16 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5840 dicendum quod etiam in lege ponuntur praecepta pertinentia ad |
| 5841 disciplinam, ut dictum est. Expressius tamen praecipitur doctrina | |
| 5842 quam disciplina, quia doctrina pertinet ad maiores, qui sunt sui | |
| 5843 iuris, immediate sub lege existentes, quibus debent dari legis | |
| 5844 praecepta, disciplina autem pertinet ad minores, ad quos praecepta | |
| 53 | 5845 legis per maiores debent pervenire.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 ad 3"><a name="39437"><span class="ref">[39437] IIª-IIae q. 16 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5846 dicendum quod scientia legis est adeo annexa officio sacerdotis ut |
| 5847 simul cum iniunctione officii intelligatur etiam et scientiae legis | |
| 5848 iniunctio. Et ideo non oportuit specialia praecepta dari de | |
| 5849 instructione sacerdotum. Sed doctrina legis Dei non adeo est annexa | |
| 5850 regali officio, quia rex constituitur super populum in | |
| 5851 temporalibus. Et ideo specialiter praecipitur ut rex instruatur de | |
| 53 | 5852 his quae pertinent ad legem Dei per sacerdotes.</p><p title="II-II q. 16 a. 2 ad 4"><a name="39438"><span class="ref">[39438] IIª-IIae q. 16 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5853 dicendum quod illud praeceptum legis non est sic intelligendum quod |
| 5854 homo dormiendo meditetur de lege Dei, sed quod dormiens, idest | |
| 5855 vadens dormitum, de lege Dei meditetur; quia ex hoc etiam homines | |
| 5856 dormiendo nanciscuntur meliora phantasmata, secundum quod | |
| 5857 pertranseunt motus a vigilantibus ad dormientes, ut patet per | |
| 5858 philosophum, in I Ethic. Similiter etiam mandatur ut in omni actu | |
| 5859 suo aliquis meditetur de lege, non quod semper actu de lege | |
| 53 | 5860 cogitet, sed quod omnia quae facit secundum legem moderetur.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 5861 <p><a href="sth3000.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 5862 <a href="sth3017.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 5863 <br/> | |
| 5864 <hr/> | |
| 5865 <br/> | |
| 5866 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 5867 hanc editionem<br/> | |
| 5868 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 5869 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 5870 </div></body> | |
| 5871 </html> |