Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1065.html @ 89:ca573ccfc3e7
fix some missing headers, etc.
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 16 Jun 2013 14:43:49 +0000 |
| parents | 03759e5c1080 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 59 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> | |
| 28 | 3 <head> |
| 59 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 65-74</title> |
| 28 | 17 </head> |
| 53 | 18 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione LXV ad quaestionem |
| 19 LXXIV</div><div class="centro"> | |
| 59 | 20 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 21 <tr> |
| 59 | 22 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align="middle"/></th> |
| 28 | 23 </tr> |
| 24 </table> | |
| 53 | 25 <br/> |
| 26 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 27 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 28 magneticas<br/> |
| 29 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 30 <br/></span><br/> | |
| 31 <hr/> | |
| 32 <br/> | |
| 59 | 33 <p><a href="sth1050.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 34 <a href="sth1075.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 35 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 36 // |
| 37 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
38 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 40 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 41 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="#31159">I&ordf; q. 65 pr.'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#31160">I&ordf; q. 65 a. 1 arg. 1'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#31161">I&ordf; q. 65 a. 1 arg. 2'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#31162">I&ordf; q. 65 a. 1 arg. 3'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#31163">I&ordf; q. 65 a. 1 s. c.'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#31164">I&ordf; q. 65 a. 1 co.'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#31165">I&ordf; q. 65 a. 1 ad 1'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#31166">I&ordf; q. 65 a. 1 ad 2'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#31167">I&ordf; q. 65 a. 1 ad 3'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#31168">I&ordf; q. 65 a. 2 arg. 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#31169">I&ordf; q. 65 a. 2 arg. 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#31170">I&ordf; q. 65 a. 2 arg. 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#31171">I&ordf; q. 65 a. 2 s. c.'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#31172">I&ordf; q. 65 a. 2 co.'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#31173">I&ordf; q. 65 a. 2 ad 1'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#31174">I&ordf; q. 65 a. 2 ad 2'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#31175">I&ordf; q. 65 a. 2 ad 3'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#31176">I&ordf; q. 65 a. 3 arg. 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#31177">I&ordf; q. 65 a. 3 arg. 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#31178">I&ordf; q. 65 a. 3 arg. 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#31179">I&ordf; q. 65 a. 3 s. c.'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#31180">I&ordf; q. 65 a. 3 co.'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#31181">I&ordf; q. 65 a. 3 ad 1'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#31182">I&ordf; q. 65 a. 3 ad 2'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#31183">I&ordf; q. 65 a. 3 ad 3'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#31184">I&ordf; q. 65 a. 4 arg. 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#31185">I&ordf; q. 65 a. 4 arg. 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#31186">I&ordf; q. 65 a. 4 arg. 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#31187">I&ordf; q. 65 a. 4 s. c.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#31188">I&ordf; q. 65 a. 4 co.'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#31189">I&ordf; q. 65 a. 4 ad 1'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#31190">I&ordf; q. 65 a. 4 ad 2'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#31191">I&ordf; q. 65 a. 4 ad 3'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#31192">I&ordf; q. 66 pr.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#31193">I&ordf; q. 66 a. 1 arg. 1'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#31194">I&ordf; q. 66 a. 1 arg. 2'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#31195">I&ordf; q. 66 a. 1 arg. 3'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#31196">I&ordf; q. 66 a. 1 s. c. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#31197">I&ordf; q. 66 a. 1 s. c. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#31198">I&ordf; q. 66 a. 1 co.'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#31199">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#31200">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#31201">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#31202">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 4'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#31203">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 5'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#31204">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#31205">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#31206">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#31207">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 4'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#31208">I&ordf; q. 66 a. 2 s. c.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#31209">I&ordf; q. 66 a. 2 co.'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#31210">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 1'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#31211">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 2'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#31212">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 3'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#31213">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 4'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#31214">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#31215">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#31216">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#31217">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 4'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#31218">I&ordf; q. 66 a. 3 s. c.'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#31219">I&ordf; q. 66 a. 3 co.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#31220">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#31221">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#31222">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#31223">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 4'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#31224">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#31225">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#31226">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#31227">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 4'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#31228">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 5'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#31229">I&ordf; q. 66 a. 4 s. c.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#31230">I&ordf; q. 66 a. 4 co.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#31231">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#31232">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#31233">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#31234">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 4'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#31235">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 5'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#31236">I&ordf; q. 67 pr.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#31237">I&ordf; q. 67 a. 1 arg. 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#31238">I&ordf; q. 67 a. 1 arg. 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#31239">I&ordf; q. 67 a. 1 arg. 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#31240">I&ordf; q. 67 a. 1 s. c.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#31241">I&ordf; q. 67 a. 1 co.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#31242">I&ordf; q. 67 a. 1 ad'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#31243">I&ordf; q. 67 a. 2 arg. 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#31244">I&ordf; q. 67 a. 2 arg. 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#31245">I&ordf; q. 67 a. 2 arg. 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#31246">I&ordf; q. 67 a. 2 s. c.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#31247">I&ordf; q. 67 a. 2 co.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#31248">I&ordf; q. 67 a. 2 ad 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#31249">I&ordf; q. 67 a. 2 ad 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#31250">I&ordf; q. 67 a. 2 ad 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#31251">I&ordf; q. 67 a. 3 arg. 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#31252">I&ordf; q. 67 a. 3 arg. 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#31253">I&ordf; q. 67 a. 3 arg. 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#31254">I&ordf; q. 67 a. 3 s. c.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#31255">I&ordf; q. 67 a. 3 co.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#31256">I&ordf; q. 67 a. 3 ad 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#31257">I&ordf; q. 67 a. 3 ad 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#31258">I&ordf; q. 67 a. 3 ad 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#31259">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 1'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#31260">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 2'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#31261">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 3'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#31262">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 4'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#31263">I&ordf; q. 67 a. 4 s. c.'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#31264">I&ordf; q. 67 a. 4 co.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#31265">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 1'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#31266">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 2'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#31267">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 3'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#31268">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 4'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#31269">I&ordf; q. 68 pr.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#31270">I&ordf; q. 68 a. 1 arg. 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#31271">I&ordf; q. 68 a. 1 arg. 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#31272">I&ordf; q. 68 a. 1 arg. 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#31273">I&ordf; q. 68 a. 1 s. c.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#31274">I&ordf; q. 68 a. 1 co.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#31275">I&ordf; q. 68 a. 1 ad 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#31276">I&ordf; q. 68 a. 1 ad 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#31277">I&ordf; q. 68 a. 2 arg. 1'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#31278">I&ordf; q. 68 a. 2 arg. 2'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#31279">I&ordf; q. 68 a. 2 arg. 3'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#31280">I&ordf; q. 68 a. 2 s. c.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#31281">I&ordf; q. 68 a. 2 co.'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#31282">I&ordf; q. 68 a. 2 ad 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#31283">I&ordf; q. 68 a. 2 ad 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#31284">I&ordf; q. 68 a. 2 ad 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#31285">I&ordf; q. 68 a. 3 arg. 1'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#31286">I&ordf; q. 68 a. 3 arg. 2'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#31287">I&ordf; q. 68 a. 3 arg. 3'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#31288">I&ordf; q. 68 a. 3 s. c.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#31289">I&ordf; q. 68 a. 3 co.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#31290">I&ordf; q. 68 a. 3 ad 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#31291">I&ordf; q. 68 a. 3 ad 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#31292">I&ordf; q. 68 a. 3 ad 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#31293">I&ordf; q. 68 a. 4 arg. 1'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#31294">I&ordf; q. 68 a. 4 arg. 2'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#31295">I&ordf; q. 68 a. 4 arg. 3'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#31296">I&ordf; q. 68 a. 4 s. c.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#31297">I&ordf; q. 68 a. 4 co.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#31298">I&ordf; q. 68 a. 4 ad 1'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#31299">I&ordf; q. 68 a. 4 ad 2'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#31300">I&ordf; q. 68 a. 4 ad 3'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#31301">I&ordf; q. 69 pr.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#31302">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#31303">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#31304">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#31305">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 4'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#31306">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 5'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#31307">I&ordf; q. 69 a. 1 s. c.'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#31308">I&ordf; q. 69 a. 1 co.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#31309">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 1'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#31310">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 2'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#31311">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 3'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#31312">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 4'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#31313">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 5'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#31314">I&ordf; q. 69 a. 2 arg. 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#31315">I&ordf; q. 69 a. 2 arg. 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#31316">I&ordf; q. 69 a. 2 arg. 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#31317">I&ordf; q. 69 a. 2 s. c.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#31318">I&ordf; q. 69 a. 2 co.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#31319">I&ordf; q. 69 a. 2 ad 1'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#31320">I&ordf; q. 69 a. 2 ad 2'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#31321">I&ordf; q. 69 a. 2 ad 3'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#31322">I&ordf; q. 70 pr.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#31323">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#31324">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#31325">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#31326">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 4'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#31327">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 5'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#31328">I&ordf; q. 70 a. 1 s. c.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#31329">I&ordf; q. 70 a. 1 co.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#31330">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#31331">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#31332">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#31333">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 4'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#31334">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 5'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#31335">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#31336">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#31337">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#31338">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 4'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#31339">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 5'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#31340">I&ordf; q. 70 a. 2 s. c.'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#31341">I&ordf; q. 70 a. 2 co.'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#31342">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 1'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#31343">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 2'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#31344">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 3'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#31345">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 4'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#31346">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 5'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#31347">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 1'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#31348">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 2'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#31349">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 3'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#31350">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 4'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#31351">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 5'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#31352">I&ordf; q. 70 a. 3 s. c.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#31353">I&ordf; q. 70 a. 3 co.'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#31354">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#31355">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#31356">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#31357">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 4'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#31358">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 5'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#31359">I&ordf; q. 71 arg. 1'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#31360">I&ordf; q. 71 arg. 2'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#31361">I&ordf; q. 71 arg. 3'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#31362">I&ordf; q. 71 arg. 4'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#31363">I&ordf; q. 71 arg. 5'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#31364">I&ordf; q. 71 s. c.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#31365">I&ordf; q. 71 co.'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#31366">I&ordf; q. 71 ad 1'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#31367">I&ordf; q. 71 ad 2'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#31368">I&ordf; q. 71 ad 3'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#31369">I&ordf; q. 71 ad 4'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#31370">I&ordf; q. 71 ad 5'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#31371">I&ordf; q. 72 arg. 1'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#31372">I&ordf; q. 72 arg. 2'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#31373">I&ordf; q. 72 arg. 3'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#31374">I&ordf; q. 72 arg. 4'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#31375">I&ordf; q. 72 arg. 5'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#31376">I&ordf; q. 72 arg. 6'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#31377">I&ordf; q. 72 s. c.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#31378">I&ordf; q. 72 co.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#31379">I&ordf; q. 72 ad 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#31380">I&ordf; q. 72 ad 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#31381">I&ordf; q. 72 ad 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#31382">I&ordf; q. 72 ad 4'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#31383">I&ordf; q. 72 ad 5'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#31384">I&ordf; q. 72 ad 6'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#31385">I&ordf; q. 73 pr.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#31386">I&ordf; q. 73 a. 1 arg. 1'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#31387">I&ordf; q. 73 a. 1 arg. 2'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#31388">I&ordf; q. 73 a. 1 arg. 3'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#31389">I&ordf; q. 73 a. 1 s. c.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#31390">I&ordf; q. 73 a. 1 co.'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#31391">I&ordf; q. 73 a. 1 ad 1'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#31392">I&ordf; q. 73 a. 1 ad 2'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#31393">I&ordf; q. 73 a. 1 ad 3'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#31394">I&ordf; q. 73 a. 2 arg. 1'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#31395">I&ordf; q. 73 a. 2 arg. 2'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#31396">I&ordf; q. 73 a. 2 arg. 3'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#31397">I&ordf; q. 73 a. 2 s. c.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#31398">I&ordf; q. 73 a. 2 co.'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#31399">I&ordf; q. 73 a. 2 ad 1'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#31400">I&ordf; q. 73 a. 2 ad 2'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#31401">I&ordf; q. 73 a. 2 ad 3'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#31402">I&ordf; q. 73 a. 3 arg. 1'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#31403">I&ordf; q. 73 a. 3 arg. 2'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#31404">I&ordf; q. 73 a. 3 arg. 3'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#31405">I&ordf; q. 73 a. 3 s. c.'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#31406">I&ordf; q. 73 a. 3 co.'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#31407">I&ordf; q. 73 a. 3 ad 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#31408">I&ordf; q. 73 a. 3 ad 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#31409">I&ordf; q. 73 a. 3 ad 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#31410">I&ordf; q. 74 pr.'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#31411">I&ordf; q. 74 a. 1 arg. 1'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#31412">I&ordf; q. 74 a. 1 arg. 2'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#31413">I&ordf; q. 74 a. 1 arg. 3'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#31414">I&ordf; q. 74 a. 1 s. c. 1'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#31415">I&ordf; q. 74 a. 1 s. c. 2'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#31416">I&ordf; q. 74 a. 1 co.'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#31417">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#31418">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#31419">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#31420">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 4'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#31421">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 5'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#31422">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#31423">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#31424">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#31425">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 4'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#31426">I&ordf; q. 74 a. 2 s. c.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#31427">I&ordf; q. 74 a. 2 co.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#31428">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#31429">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#31430">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#31431">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 4'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#31432">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 5'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#31433">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 1'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#31434">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 2'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#31435">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 3'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#31436">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 4'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#31437">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 5'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#31438">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 6'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#31439">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 7'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#31440">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#31441">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#31442">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#31443">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 4'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#31444">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 5'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#31445">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 6'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#31446">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 7'); | |
| 335 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 336 document.write('<BR><BR>'); | |
| 337 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 338 document.write('<\/FORM>'); | |
| 339 // --> | |
| 340 // | |
| 341 </script><br/> | |
| 342 <hr/> | |
| 59 | 343 <br/></div><div id="q65" class="q"><h2>Quaestio 65</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 65 pr."><a name="31159"><span class="ref">[31159] |
| 53 | 344 Iª q. 65 pr.</span></a> Post considerationem spiritualis |
| 28 | 345 creaturae, considerandum est de creatura corporali. In cuius |
| 346 productione tria opera Scriptura commemorat, scilicet opus | |
| 347 creationis, cum dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum et | |
| 348 terram,</i> etc.; opus distinctionis, cum dicitur, <i>divisit lucem | |
| 349 a tenebris, et aquas quae sunt supra firmamentum, ab aquis quae | |
| 350 sunt sub firmamento</i>; et opus ornatus, cum dicitur, <i>fiant | |
| 351 luminaria in firmamento</i> et cetera. Primo ergo considerandum est | |
| 352 de opere creationis; secundo, de opere distinctionis; tertio, de | |
| 353 opere ornatus. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 354 creatura corporalis sit a Deo. Secundo, utrum sit facta propter | |
| 355 bonitatem Dei. Tertio, utrum sit facta a Deo mediantibus Angelis. | |
| 356 Quarto, utrum formae corporum sint ab Angelis, an immediate a | |
| 53 | 357 Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 65 a. 1 arg. 1"><a name="31160"><span class="ref">[31160] Iª q. 65 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 358 proceditur. Videtur quod creatura corporalis non sit a Deo. Dicitur |
| 359 enim Eccle. III, <i>didici quod omnia quae fecit Deus, perseverant | |
| 360 in aeternum</i>. Sed corpora visibilia non perseverant in aeternum, | |
| 361 dicitur enim II Cor. IV, <i>quae videntur temporalia sunt; quae | |
| 362 autem non videntur, aeterna</i>. Ergo Deus non fecit corpora | |
| 53 | 363 visibilia.</p><p title="I q. 65 a. 1 arg. 2"><a name="31161"><span class="ref">[31161] Iª q. 65 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Gen. |
| 28 | 364 I, dicitur, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde |
| 365 bona</i>. Sed creaturae corporales sunt malae, experimur enim eas | |
| 366 in multis noxias, ut patet in multis serpentibus, in aestu solis, | |
| 367 et huiusmodi; ideo autem aliquid dicitur malum, quia nocet. | |
| 53 | 368 Creaturae igitur corporales non sunt a Deo.</p><p title="I q. 65 a. 1 arg. 3"><a name="31162"><span class="ref">[31162] Iª q. 65 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 369 quod est a Deo, non retrahit a Deo, sed ducit in ipsum. Sed |
| 370 creaturae corporales retrahunt a Deo, unde apostolus dicit, II Cor. | |
| 371 IV, <i>non contemplantibus nobis quae videntur</i>. Ergo creaturae | |
| 53 | 372 corporales non sunt a Deo.</p><p title="I q. 65 a. 1 s. c."><a name="31163"><span class="ref">[31163] Iª q. 65 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 373 quod dicitur in Psalmo CXLV, <i>qui fecit caelum et terram, mare, |
| 53 | 374 et omnia quae in eis sunt</i>.</p><p title="I q. 65 a. 1 co."><a name="31164"><span class="ref">[31164] Iª q. 65 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 375 quod quorundam haereticorum positio est, quod visibilia ista non |
| 376 sunt creata a bono Deo, sed a malo principio. Et ad argumentum sui | |
| 377 erroris assumunt quod apostolus dicit II, Cor. IV, <i>Deus huius | |
| 378 saeculi excaecavit mentes infidelium</i>. Haec autem positio est | |
| 379 omnino impossibilis. Si enim diversa in aliquo uniantur, necesse | |
| 380 est huius unionis causam esse aliquam, non enim diversa secundum se | |
| 381 uniuntur. Et inde est quod, quandocumque in diversis invenitur | |
| 382 aliquid unum, oportet quod illa diversa illud unum ab aliqua una | |
| 383 causa recipiant; sicut diversa corpora calida habent calorem ab | |
| 384 igne. Hoc autem quod est esse, communiter invenitur in omnibus | |
| 385 rebus, quantumcumque diversis. Necesse est ergo esse unum essendi | |
| 386 principium, a quo esse habeant quaecumque sunt quocumque modo, sive | |
| 387 sint invisibilia et spiritualia, sive sint visibilia et corporalia. | |
| 388 Dicitur autem Diabolus esse Deus huius saeculi, non creatione, sed | |
| 389 quia saeculariter viventes ei serviunt; eo modo loquendi quo | |
| 390 apostolus loquitur, ad Philipp. III, <i>quorum Deus venter | |
| 53 | 391 est</i>.</p><p title="I q. 65 a. 1 ad 1"><a name="31165"><span class="ref">[31165] Iª q. 65 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 392 dicendum quod omnes creaturae Dei secundum aliquid in aeternum |
| 393 perseverant, ad minus secundum materiam, quia creaturae nunquam in | |
| 394 nihilum redigentur, etiam si sint corruptibiles. Sed quanto | |
| 395 creaturae magis appropinquant ad Deum, qui est omnino immobilis, | |
| 396 tanto magis sunt immobiles. Nam creaturae corruptibiles in | |
| 397 perpetuum manent secundum materiam, sed mutantur secundum formam | |
| 398 substantialem. Creaturae vero incorruptibiles permanent quidem | |
| 399 secundum substantiam, sed sunt mutabiles secundum alia, puta | |
| 400 secundum locum, ut corpora caelestia; vel secundum affectiones, ut | |
| 401 creaturae spirituales. Quod autem apostolus dicit, <i>quae | |
| 402 videntur, temporalia sunt</i>, etsi verum sit etiam quantum ad | |
| 403 ipsas res in se consideratas, secundum quod omnis creatura | |
| 404 visibilis subiacet tempori, vel secundum suum esse vel secundum | |
| 405 suum motum; tamen apostolus intendit loqui de visibilibus secundum | |
| 406 quod sunt hominis praemia. Nam praemia hominis quae sunt in istis | |
| 407 rebus visibilibus, temporaliter transeunt, quae autem sunt in rebus | |
| 408 invisibilibus, permanent in aeternum. Unde et supra praemiserat, | |
| 53 | 409 <i>aeternum gloriae pondus operatur in nobis</i>.</p><p title="I q. 65 a. 1 ad 2"><a name="31166"><span class="ref">[31166] Iª q. 65 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 410 dicendum quod creatura corporalis, secundum suam naturam, est bona, |
| 411 sed non est bonum universale, sed est quoddam bonum particulare et | |
| 412 contractum, secundum quam particularitatem et contractionem | |
| 413 sequitur in ea contrarietas, per quam unum contrariatur alteri, | |
| 414 licet utrumque in se sit bonum. Quidam autem, aestimantes res non | |
| 415 ex earum natura, sed ex suo proprio commodo, quaecumque sibi nociva | |
| 416 sunt, simpliciter mala arbitrantur non considerantes quod id quod | |
| 417 est uni nocivum quantum ad aliquid, vel alteri vel eidem quantum ad | |
| 418 aliquid est proficuum. Quod nequaquam esset, si secundum se corpora | |
| 53 | 419 essent mala et noxia.</p><p title="I q. 65 a. 1 ad 3"><a name="31167"><span class="ref">[31167] Iª q. 65 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 420 dicendum quod creaturae, quantum est de se, non retrahunt a Deo, |
| 421 sed in ipsum ducunt, quia <i>invisibilia Dei per ea quae facta | |
| 422 sunt, intellecta, conspiciuntur</i>, ut dicitur Rom. I. Sed quod | |
| 423 avertant a Deo, hoc est ex culpa eorum qui insipienter eis utuntur. | |
| 424 Unde dicitur Sap. XIV, quod <i>creaturae factae sunt in muscipulam | |
| 425 pedibus insipientium</i>. Et hoc ipsum quod sic a Deo abducunt, | |
| 426 attestatur quod sunt a Deo. Non enim abducunt insipientes a Deo, | |
| 427 nisi alliciendo secundum aliquid boni in eis existens, quod habent | |
| 53 | 428 a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 65 a. 2 arg. 1"><a name="31168"><span class="ref">[31168] Iª q. 65 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 429 proceditur. Videtur quod creatura corporalis non sit facta propter |
| 430 Dei bonitatem. Dicitur enim Sap. I, <i>creavit Deus ut essent | |
| 431 omnia</i>. Ergo omnia sunt creata propter suum proprium esse, et | |
| 53 | 432 non propter Dei bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 arg. 2"><a name="31169"><span class="ref">[31169] Iª q. 65 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 433 habet rationem finis. Ergo id quod est magis bonum in rebus, est |
| 434 finis minus boni. Creatura autem spiritualis comparatur ad | |
| 435 corporalem, sicut maius bonum ad minus bonum. Ergo creatura | |
| 436 corporalis est propter spiritualem, et non propter Dei | |
| 53 | 437 bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 arg. 3"><a name="31170"><span class="ref">[31170] Iª q. 65 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 438 iustitia non dat inaequalia nisi inaequalibus. Sed Deus est iustus. |
| 439 Ergo ante omnem inaequalitatem a Deo creatam, est inaequalitas a | |
| 440 Deo non creata. Sed inaequalitas a Deo non creata, non potest esse | |
| 441 nisi quae est ex libero arbitrio. Ergo omnis inaequalitas sequitur | |
| 442 ex diversis motibus liberi arbitrii. Creaturae autem corporales | |
| 443 sunt inaequales spiritualibus. Ergo creaturae corporales sunt | |
| 444 factae propter aliquos motus liberi arbitrii, et non propter Dei | |
| 53 | 445 bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 s. c."><a name="31171"><span class="ref">[31171] Iª q. 65 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 446 quod dicitur Prov. XVI, <i>universa propter semetipsum operatus est |
| 53 | 447 dominus</i>.</p><p title="I q. 65 a. 2 co."><a name="31172"><span class="ref">[31172] Iª q. 65 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 448 quod Origenes posuit quod creatura corporalis non est facta ex |
| 449 prima Dei intentione, sed ad poenam creaturae spiritualis | |
| 450 peccantis. Posuit enim quod Deus a principio creaturas spirituales | |
| 451 solas fecit, et omnes aequales. Quarum, cum essent liberi arbitrii, | |
| 452 quaedam conversae sunt in Deum, et secundum quantitatem | |
| 453 conversionis sortitae sunt maiorem vel minorem gradum, in sua | |
| 454 simplicitate remanentes. Quaedam vero, aversae a Deo, alligatae | |
| 455 sunt corporibus diversis, secundum modum aversionis a Deo. Quae | |
| 456 quidem positio erronea est. Primo quidem, quia contrariatur | |
| 457 Scripturae, quae, enarrata productione cuiuslibet speciei creaturae | |
| 458 corporalis subiungit, vidit Deus quia hoc esset bonum; quasi | |
| 459 diceret quod unumquodque ideo factum est, quia bonum est ipsum | |
| 460 esse. Secundum autem opinionem Origenis, creatura corporalis facta | |
| 461 est, non quia bonum est eam esse, sed ut malum alterius puniretur. | |
| 462 Secundo, quia sequeretur quod mundi corporalis dispositio quae nunc | |
| 463 est, esset a casu. Si enim ideo corpus solis tale factum est, ut | |
| 464 congrueret alicui peccato spiritualis creaturae puniendo; si plures | |
| 465 creaturae spirituales similiter peccassent sicut illa propter cuius | |
| 466 peccatum puniendum ponit solem creatum, sequeretur quod essent | |
| 467 plures soles in mundo. Et idem esset de aliis. Haec autem sunt | |
| 468 omnino inconvenientia. Unde haec positione remota tanquam erronea, | |
| 469 considerandum est quod ex omnibus creaturis constituitur totum | |
| 470 universum sicut totum ex partibus. Si autem alicuius totius et | |
| 471 partium eius velimus finem assignare, inveniemus primo quidem, quod | |
| 472 singulae partes sunt propter suos actus; sicut oculus ad videndum. | |
| 473 Secundo vero, quod pars ignobilior est propter nobiliorem; sicut | |
| 474 sensus propter intellectum, et pulmo propter cor. Tertio vero, | |
| 475 omnes partes sunt propter perfectionem totius, sicut et materia | |
| 476 propter formam, partes enim sunt quasi materia totius. Ulterius | |
| 477 autem, totus homo est propter aliquem finem extrinsecum, puta ut | |
| 478 fruatur Deo. Sic igitur et in partibus universi, unaquaeque | |
| 479 creatura est propter suum proprium actum et perfectionem. Secundo | |
| 480 autem, creaturae ignobiliores sunt propter nobiliores sicut | |
| 481 creaturae quae sunt infra hominem, sunt propter hominem. Ulterius | |
| 482 autem, singulae creaturae sunt propter perfectionem totius | |
| 483 universi. Ulterius autem, totum universum, cum singulis suis | |
| 484 partibus, ordinatur in Deum sicut in finem, inquantum in eis per | |
| 485 quandam imitationem divina bonitas repraesentatur ad gloriam Dei, | |
| 486 quamvis creaturae rationales speciali quodam modo supra hoc habeant | |
| 487 finem Deum, quem attingere possunt sua operatione, cognoscendo et | |
| 488 amando. Et sic patet quod divina bonitas est finis omnium | |
| 53 | 489 corporalium.</p><p title="I q. 65 a. 2 ad 1"><a name="31173"><span class="ref">[31173] Iª q. 65 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 490 dicendum quod in hoc ipso quod creatura aliqua habet esse, |
| 491 repraesentat divinum esse et bonitatem eius. Et ideo per hoc quod | |
| 492 Deus creavit omnia ut essent, non excluditur quin creaverit omnia | |
| 53 | 493 propter suam bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 ad 2"><a name="31174"><span class="ref">[31174] Iª q. 65 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 494 dicendum quod finis proximus non excludit finem ultimum. Unde per |
| 495 hoc quod creatura corporalis facta est quodammodo propter | |
| 496 spiritualem, non removetur quin sit facta propter Dei | |
| 53 | 497 bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 ad 3"><a name="31175"><span class="ref">[31175] Iª q. 65 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 498 dicendum quod aequalitas iustitiae locum habet in retribuendo, |
| 499 iustum enim est quod aequalibus aequalia retribuantur. Non autem | |
| 500 habet locum in prima rerum institutione. Sicut enim artifex eiusdem | |
| 501 generis lapides in diversis partibus aedificii ponit absque | |
| 502 iniustitia, non propter aliquam diversitatem in lapidibus | |
| 503 praecedentem, sed attendens ad perfectionem totius aedificii, quae | |
| 504 non esset nisi lapides diversimode in aedificio collocarentur; sic | |
| 505 et Deus a principio, ut esset perfectio in universo, diversas et | |
| 506 inaequales creaturas instituit, secundum suam sapientiam, absque | |
| 53 | 507 iniustitia, nulla tamen praesupposita meritorum diversitate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 65 a. 3 arg. 1"><a name="31176"><span class="ref">[31176] Iª q. 65 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 508 proceditur. Videtur quod creatura corporalis sit producta a Deo |
| 509 mediantibus Angelis. Sicut enim res gubernantur per divinam | |
| 510 sapientiam, ita omnia sunt per Dei sapientiam facta; secundum illud | |
| 511 Psalmi CIII, <i>omnia in sapientia fecisti</i>. Sed ordinare est | |
| 512 sapientis, ut dicitur in principio Metaphys. Unde in gubernatione | |
| 513 rerum, inferiora per superiora reguntur quodam ordine, ut | |
| 514 Augustinus dicit, III de Trin. Ergo et in rerum productione talis | |
| 515 ordo fuit, quod creatura corporalis, tanquam inferior, per | |
| 53 | 516 spiritualem, tanquam superiorem, est producta.</p><p title="I q. 65 a. 3 arg. 2"><a name="31177"><span class="ref">[31177] Iª q. 65 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 517 diversitas effectuum demonstrat diversitatem causarum, quia idem |
| 518 semper facit idem. Si ergo omnes creaturae, tam spirituales quam | |
| 519 corporales, sunt immediate a Deo productae, nulla esset inter | |
| 520 creaturas diversitas, nec una magis distaret a Deo quam alia. Quod | |
| 521 patet esse falsum, cum propter longe distare a Deo dicat | |
| 53 | 522 philosophus quaedam corruptibilia esse.</p><p title="I q. 65 a. 3 arg. 3"><a name="31178"><span class="ref">[31178] Iª q. 65 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 523 producendum effectum finitum, non requiritur virtus infinita. Sed |
| 524 omne corpus finitum est. Ergo per finitam virtutem spiritualis | |
| 525 creaturae produci potuit; et productum fuit, quia in talibus non | |
| 526 differt esse et posse; praesertim quia nulla dignitas competens | |
| 527 alicui secundum suam naturam, ei denegatur, nisi forte ob | |
| 53 | 528 culpam.</p><p title="I q. 65 a. 3 s. c."><a name="31179"><span class="ref">[31179] Iª q. 65 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 529 quod dicitur Gen. I, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 530 terram</i>, per quae creatura corporalis intelligitur. Ergo | |
| 53 | 531 creatura corporalis est immediate a Deo producta.</p><p title="I q. 65 a. 3 co."><a name="31180"><span class="ref">[31180] Iª q. 65 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 532 quod quidam posuerunt gradatim res a Deo processisse, ita scilicet |
| 533 quod ab eo immediate processit prima creatura, et illa produxit | |
| 534 aliam; et sic inde usque ad creaturam corpoream. Sed haec positio | |
| 535 est impossibilis. Quia prima corporalis creaturae productio est per | |
| 536 creationem per quam etiam ipsa materia producitur, imperfectum enim | |
| 537 est prius quam perfectum in fieri impossibile est autem aliquid | |
| 538 creari nisi a solo Deo. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod | |
| 539 quanto aliqua causa est superior, tanto ad plura se extendit in | |
| 540 causando. Semper autem id quod substernitur in rebus, invenitur | |
| 541 communius quam id quod informat et restringit ipsum, sicut esse | |
| 542 quam vivere, et vivere quam intelligere, et materia quam forma. | |
| 543 Quanto ergo aliquid est magis substratum, tanto a superiori causa | |
| 544 directe procedit. Id ergo quod est primo substratum in omnibus, | |
| 545 proprie pertinet ad causalitatem supremae causae. Nulla igitur | |
| 546 secunda causa potest aliquid producere, non praesupposito in re | |
| 547 producta aliquo quod causatur a superiori causa. Creatio autem est | |
| 548 productio alicuius rei secundum suam totam substantiam, nullo | |
| 549 praesupposito quod sit vel increatum vel ab aliquo creatum. Unde | |
| 550 relinquitur quod nihil potest aliquid creare nisi solus Deus, qui | |
| 551 est prima causa. Et ideo ut Moyses ostenderet corpora omnia | |
| 552 immediate a Deo creata, dixit, <i>in principio creavit Deus caelum | |
| 53 | 553 et terram</i>.</p><p title="I q. 65 a. 3 ad 1"><a name="31181"><span class="ref">[31181] Iª q. 65 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 554 dicendum quod in productione rerum est aliquis ordo, non quidem ut |
| 555 una creatura creetur ab alia (hoc enim impossibile est); sed ita | |
| 556 quod ex divina sapientia diversi gradus in creaturis, | |
| 53 | 557 constituuntur.</p><p title="I q. 65 a. 3 ad 2"><a name="31182"><span class="ref">[31182] Iª q. 65 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 558 dicendum quod ipse Deus unus, absque suae simplicitatis detrimento, |
| 559 diversorum cognoscitivus est, ut supra ostensum est. Et ideo etiam | |
| 560 est, secundum diversa cognita, diversorum productorum causa per | |
| 561 suam sapientiam, sicut et artifex, apprehendendo diversas formas, | |
| 53 | 562 producit diversa artificiata.</p><p title="I q. 65 a. 3 ad 3"><a name="31183"><span class="ref">[31183] Iª q. 65 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 563 dicendum quod quantitas virtutis agentis non solum mensuratur |
| 564 secundum rem factam, sed etiam secundum modum faciendi, quia unum | |
| 565 et idem aliter fit et a maiori, et a minori virtute. Producere | |
| 566 autem aliquid finitum hoc modo ut nihil praesupponatur, est | |
| 53 | 567 virtutis infinitae. Unde nulli creaturae competere potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 65 a. 4 arg. 1"><a name="31184"><span class="ref">[31184] Iª q. 65 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 568 proceditur. Videtur quod formae corporum sint ab Angelis. Dicit |
| 569 enim Boetius, in libro de Trin., quod <i>a formis quae sunt sine | |
| 570 materia, veniunt formae quae sunt in materia</i>. Formae autem quae | |
| 571 sunt sine materia, sunt substantiae spirituales, formae autem quae | |
| 572 sunt in materia, sunt formae corporum. Ergo formae corporum sunt a | |
| 53 | 573 spiritualibus substantiis.</p><p title="I q. 65 a. 4 arg. 2"><a name="31185"><span class="ref">[31185] Iª q. 65 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 574 quod est per participationem, reducitur ad id quod est per |
| 575 essentiam. Sed spirituales substantiae per suam essentiam sunt | |
| 576 formae, creaturae autem corporales participant formas. Ergo formae | |
| 53 | 577 corporalium rerum sunt a spiritualibus substantiis derivatae.</p><p title="I q. 65 a. 4 arg. 3"><a name="31186"><span class="ref">[31186] Iª q. 65 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 578 spirituales substantiae magis habent virtutem causandi quam corpora |
| 579 caelestia. Sed corpora caelestia causant formas in istis | |
| 580 inferioribus, unde dicuntur esse generationis et corruptionis | |
| 581 causa. Ergo multo magis a spiritualibus substantiis formae quae | |
| 53 | 582 sunt in materia, derivantur.</p><p title="I q. 65 a. 4 s. c."><a name="31187"><span class="ref">[31187] Iª q. 65 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 583 quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>non est putandum |
| 584 Angelis ad nutum servire hanc corporalem materiam, sed potius | |
| 585 Deo</i>. Illi autem ad nutum dicitur servire corporalis materia, a | |
| 586 quo speciem recipit. Non ergo formae corporales sunt ab Angelis, | |
| 53 | 587 sed a Deo.</p><p title="I q. 65 a. 4 co."><a name="31188"><span class="ref">[31188] Iª q. 65 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 588 quod opinio fuit quorundam quod omnes formae corporales deriventur |
| 589 a substantiis spiritualibus quas Angelos dicimus. Et hoc quidem | |
| 590 dupliciter aliqui posuerunt. Plato enim posuit formas quae sunt in | |
| 591 materia corporali, derivari et formari a formis sine materia | |
| 592 subsistentibus, per modum participationis cuiusdam. Ponebat enim | |
| 593 hominem quendam immaterialiter subsistentem, et similiter equum, et | |
| 594 sic de aliis, ex quibus constituuntur haec singularia sensibilia, | |
| 595 secundum quod in materia corporali remanet quaedam impressio ab | |
| 596 illis formis separatis, per modum assimilationis cuiusdam, quam | |
| 597 participationem vocabat. Et secundum ordinem formarum ponebant | |
| 598 Platonici ordinem substantiarum separatarum, puta quod una | |
| 599 substantia separata est quae est equus, quae est causa omnium | |
| 600 equorum; supra quam est quaedam vita separata, quam dicebant per se | |
| 601 vitam et causam omnis vitae; et ulterius quandam quam nominabant | |
| 602 ipsum esse, et causam omnis esse. Avicenna vero et quidam alii non | |
| 603 posuerunt formas rerum corporalium in materia per se subsistere, | |
| 604 sed solum in intellectu. A formis ergo in intellectu creaturarum | |
| 605 spiritualium existentibus (quas quidem ipsi intelligentias, nos | |
| 606 autem Angelos dicimus), dicebant procedere omnes formas quae sunt | |
| 607 in materia corporali, sicut a formis quae sunt in mente artificis, | |
| 608 procedunt formae artificiatorum. Et in idem videtur redire quod | |
| 609 quidam moderni haeretici ponunt, dicentes quidem Deum creatorem | |
| 610 omnium, sed materiam corporalem a Diabolo formatam et per varias | |
| 611 species distinctam. Omnes autem hae opiniones ex una radice | |
| 612 processisse videntur. Quaerebant enim causam formarum, ac si ipsae | |
| 613 formae fierent secundum seipsas. Sed sicut probat Aristoteles in | |
| 614 VII Metaphys., id quod proprie fit, est compositum, formae autem | |
| 615 corruptibilium rerum habent ut aliquando sint, aliquando non sint, | |
| 616 absque hoc quod ipsae generentur aut corrumpantur, sed compositis | |
| 617 generatis aut corruptis, quia etiam formae non habent esse, sed | |
| 618 composita habent esse per eas, sic enim alicui competit fieri, | |
| 619 sicut et esse. Et ideo, cum simile fiat a suo simili, non est | |
| 620 quaerenda causa formarum corporalium aliqua forma immaterialis; sed | |
| 621 aliquod compositum, secundum quod hic ignis generatur ab hoc igne. | |
| 622 Sic igitur formae corporales causantur, non quasi influxae ab | |
| 623 aliqua immateriali forma, sed quasi materia reducta de potentia in | |
| 624 actum ab aliquo agente composito. Sed quia agens compositum, quod | |
| 625 est corpus, movetur a substantia spirituali creata, ut Augustinus | |
| 626 dicit III de Trin.; sequitur ulterius quod etiam formae corporales | |
| 627 a substantiis spiritualibus deriventur, non tanquam influentibus | |
| 628 formas, sed tanquam moventibus ad formas. Ulterius autem reducuntur | |
| 629 in Deum, sicut in primam causam, etiam species angelici | |
| 630 intellectus, quae sunt quaedam seminales rationes corporalium | |
| 631 formarum. In prima autem corporalis creaturae productione non | |
| 632 consideratur aliqua transmutatio de potentia in actum. Et ideo | |
| 633 formae corporales quas in prima productione corpora habuerunt, sunt | |
| 634 immediate a Deo productae, cui soli ad nutum obedit materia, | |
| 635 tanquam propriae causae. Unde ad hoc significandum, Moyses singulis | |
| 636 operibus praemittit, dixit Deus fiat hoc vel illud; in quo | |
| 637 significatur formatio rerum per verbum Dei facta, a quo, secundum | |
| 638 Augustinum, <i>est omnis forma et compago et concordia | |
| 53 | 639 partium</i>.</p><p title="I q. 65 a. 4 ad 1"><a name="31189"><span class="ref">[31189] Iª q. 65 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 640 dicendum quod Boetius intelligit per formas quae sunt sine materia, |
| 641 rationes rerum quae sunt in mente divina, sicut etiam apostolus | |
| 642 dicit, Heb. XI, <i>fide credimus aptata esse saecula verbo Dei, ut | |
| 643 ex invisibilibus visibilia fierent</i>. Si tamen per formas quae | |
| 644 sunt sine materia, intelligit Angelos, dicendum est quod ab eis | |
| 645 veniunt formae quae sunt in materia, non per influxum, sed per | |
| 53 | 646 motum.</p><p title="I q. 65 a. 4 ad 2"><a name="31190"><span class="ref">[31190] Iª q. 65 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 647 dicendum quod formae participatae in materia reducuntur, non ad |
| 648 formas aliquas per se subsistentes rationis eiusdem, ut Platonici | |
| 649 posuerunt; sed ad formas intelligibiles vel intellectus angelici, a | |
| 650 quibus per motum procedunt; vel ulterius ad rationes intellectus | |
| 651 divini, a quibus etiam formarum semina sunt rebus creatis indita, | |
| 53 | 652 ut per motum in actum educi possint.</p><p title="I q. 65 a. 4 ad 3"><a name="31191"><span class="ref">[31191] Iª q. 65 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 653 dicendum quod corpora caelestia causant formas in istis |
| 59 | 654 inferioribus, non influendo, sed movendo.</p></div></div><div id="q66" class="q"><h2>Quaestio 66</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 66 pr."><a name="31192"><span class="ref">[31192] |
| 53 | 655 Iª q. 66 pr.</span></a> Deinde considerandum est de opere |
| 28 | 656 distinctionis. Et primo considerandum est de ordine creationis ad |
| 657 distinctionem; secundo, de ipsa distinctione secundum se. Circa | |
| 658 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum informitas materiae creatae | |
| 659 praecesserit tempore distinctionem ipsius. Secundo, utrum sit una | |
| 660 materia omnium corporalium. Tertio, utrum caelum Empyreum sit | |
| 661 concreatum materiae informi. Quarto, utrum tempus sit eidem | |
| 53 | 662 concreatum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 66 a. 1 arg. 1"><a name="31193"><span class="ref">[31193] Iª q. 66 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 663 proceditur. Videtur quod informitas materiae tempore praecesserit |
| 664 formationem ipsius. Dicitur enim Gen. 1, <i>terra erat inanis et | |
| 665 vacua</i>, sive invisibilis et incomposita, secundum aliam | |
| 666 litteram; per quod designatur informitas materiae, ut Augustinus | |
| 667 dicit. Ergo materia fuit aliquando informis, antequam | |
| 53 | 668 formaretur.</p><p title="I q. 66 a. 1 arg. 2"><a name="31194"><span class="ref">[31194] Iª q. 66 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 669 natura in sua operatione Dei operationem imitatur; sicut causa |
| 670 secunda imitatur causam primam. Sed in operatione naturae | |
| 671 informitas tempore praecedit formationem. Ergo et in operatione | |
| 53 | 672 Dei.</p><p title="I q. 66 a. 1 arg. 3"><a name="31195"><span class="ref">[31195] Iª q. 66 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 673 materia potior est accidente, quia materia est pars substantiae. |
| 674 Sed Deus potest facere quod accidens sit sine subiecto; ut patet in | |
| 675 sacramento altaris. Ergo potuit facere quod materia esset sine | |
| 59 | 676 forma.</p><div class="sc"><p title="I q. 66 a. 1 s. c. 1"><a name="31196"><span class="ref">[31196] Iª q. 66 a. 1 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 677 imperfectio effectus attestatur imperfectioni agentis. Sed Deus est |
| 678 agens perfectissimum, unde de eo dicitur, Deut. XXXII, <i>Dei | |
| 679 perfecta sunt opera</i>. Ergo opus ab eo creatum nunquam fuit | |
| 53 | 680 informe.</p><p title="I q. 66 a. 1 s. c. 2"><a name="31197"><span class="ref">[31197] Iª q. 66 a. 1 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 681 creaturae corporalis formatio facta fuit per opus distinctionis. |
| 682 Distinctioni autem opponitur confusio, sicut et formationi | |
| 683 informitas. Si ergo informitas praecessit tempore formationem | |
| 684 materiae, sequitur a principio fuisse confusionem corporalis | |
| 59 | 685 creaturae, quam antiqui vocaverunt chaos.</p></div><p title="I q. 66 a. 1 co."><a name="31198"><span class="ref">[31198] Iª q. 66 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 686 quod circa hoc sunt diversae opiniones sanctorum. Augustinus enim |
| 687 vult quod informitas materiae corporalis non praecesserit tempore | |
| 688 formationem ipsius, sed solum origine vel ordine naturae. Alii | |
| 689 vero, ut Basilius, Ambrosius et Chrysostomus, volunt quod | |
| 690 informitas materiae tempore praecesserit formationem. Et quamvis | |
| 691 hae opiniones videantur esse contrariae, tamen parum ab invicem | |
| 692 differunt, aliter enim accipit informitatem materiae Augustinus | |
| 693 quam alii. Augustinus enim accipit informitatem materiae pro | |
| 694 carentia omnis formae. Et sic impossibile est dicere quod | |
| 695 informitas materiae tempore praecesserit vel formationem ipsius, | |
| 696 vel distinctionem. Et de formatione quidem manifestum est. Si enim | |
| 697 materia informis praecessit duratione, haec erat iam in actu, hoc | |
| 698 enim duratio importat, creationis enim terminus est ens actu. Ipsum | |
| 699 autem quod est actus, est forma. Dicere igitur materiam praecedere | |
| 700 sine forma, est dicere ens actu sine actu, quod implicat | |
| 701 contradictionem. Nec etiam potest dici quod habuit aliquam formam | |
| 702 communem et postmodum supervenerunt ei formae diversae, quibus sit | |
| 703 distincta. Quia hoc esset idem cum opinione antiquorum naturalium, | |
| 704 qui posuerunt materiam primam esse aliquod corpus in actu, puta | |
| 705 ignem, aerem aut aquam, aut aliquod medium. Ex quo sequebatur quod | |
| 706 fieri non esset nisi alterari. Quia cum illa forma praecedens daret | |
| 707 esse in actu in genere substantiae, et faceret esse hoc aliquid; | |
| 708 sequebatur quod superveniens forma non faceret simpliciter ens | |
| 709 actu, sed ens actu hoc, quod est proprium formae accidentalis; et | |
| 710 sic sequentes formae essent accidentia, secundum quae non | |
| 711 attenditur generatio, sed alteratio. Unde oportet dicere quod | |
| 712 materia prima neque fuit creata omnino sine forma, neque sub forma | |
| 713 una communi, sed sub formis distinctis. Et ita, si informitas | |
| 714 materiae referatur ad conditionem primae materiae, quae secundum se | |
| 715 non habet aliquam formam, informitas materiae non praecessit | |
| 716 formationem seu distinctionem ipsius tempore, ut Augustinus dicit, | |
| 717 sed origine seu natura tantum, eo modo quo potentia est prior actu, | |
| 718 et pars toto. Alii vero sancti accipiunt informitatem, non secundum | |
| 719 quod excludit omnem formam, sed secundum quod excludit istam | |
| 720 formositatem et decorem qui nunc apparet in corporea creatura. Et | |
| 721 secundum hoc dicunt quod informitas materiae corporalis duratione | |
| 722 praecessit formationem eiusdem. Et sic secundum hoc, quantum ad | |
| 723 aliquid cum eis Augustinus concordat, et quantum aliquid discordat, | |
| 724 ut infra patebit. Et quantum ex littera Genesis I, accipi potest, | |
| 725 triplex formositas deerat, propter quod dicebatur creatura | |
| 726 corporalis informis. Deerat enim a toto corpore diaphano, quod | |
| 727 dicitur caelum, pulchritudo lucis, unde dicitur quod tenebrae erant | |
| 728 super faciem abyssi. Deerat autem terrae duplex pulchritudo. Una, | |
| 729 quam habet ex hoc quod est aquis discooperta, et quantum ad hoc | |
| 730 dicitur quod terra erat inanis, sive invisibilis, quia corporali | |
| 731 aspectui patere non poterat, propter aquas undique eam | |
| 732 cooperientes. Alia vero, quam habet ex hoc quod est ornata herbis | |
| 733 et plantis, et ideo dicitur quod erat vacua, vel incomposita, idest | |
| 734 non ornata, secundum aliam litteram. Et sic, cum praemisisset duas | |
| 735 naturas creatas, scilicet caelum et terram, informitatem caeli | |
| 736 expressit per hoc quod dixit, tenebrae erant super faciem abyssi, | |
| 737 secundum quod sub caelo etiam aer includitur, informitatem vero | |
| 53 | 738 terrae, per hoc quod dixit, terra erat inanis et vacua.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 1"><a name="31199"><span class="ref">[31199] Iª q. 66 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 739 dicendum quod terra aliter accipitur in loco isto ab Augustino, et |
| 740 ab aliis sanctis. Augustinus enim vult quod nomine terrae et aquae | |
| 741 significetur in hoc loco ipsa materia prima. Non enim poterat | |
| 742 Moyses rudi populo primam materiam exprimere, nisi sub similitudine | |
| 743 rerum eis notarum. Unde et sub multiplici similitudine eam | |
| 744 exprimit, non vocans eam tantum aquam vel tantum terram, ne | |
| 745 videatur secundum rei veritatem materia prima esse vel terra vel | |
| 746 aqua. Habet tamen similitudinem cum terra, inquantum subsidet | |
| 747 formis; et cum aqua, inquantum est apta formari diversis formis. | |
| 748 Secundum hoc ergo, dicitur terra inanis et vacua, vel invisibilis | |
| 749 et incomposita, quia materia per formam cognoscitur (unde in se | |
| 750 considerata dicitur invisibilis vel inanis), et eius potentia per | |
| 751 formam repletur (unde et Plato materiam dicit esse locum). Alii | |
| 752 vero sancti per terram intelligunt ipsum elementum, quae qualiter, | |
| 53 | 753 secundum eos, erat informis, dictum est.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 2"><a name="31200"><span class="ref">[31200] Iª q. 66 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 754 dicendum quod natura producit effectum in actu de ente in potentia, |
| 755 et ideo oportet ut in eius operatione potentia tempore praecedat | |
| 756 actum, et informitas formationem. Sed Deus producit ens actu ex | |
| 757 nihilo, et ideo statim potest producere rem perfectam, secundum | |
| 53 | 758 magnitudinem suae virtutis.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 3"><a name="31201"><span class="ref">[31201] Iª q. 66 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 759 dicendum quod accidens, cum sit forma, est actus quidam, materia |
| 760 autem secundum id quod est, est ens in potentia. Unde magis | |
| 761 repugnat esse in actu materiae sine forma, quam accidenti sine | |
| 53 | 762 subiecto.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 4"><a name="31202"><span class="ref">[31202] Iª q. 66 a. 1 ad 4</span></a> Ad primum vero |
| 28 | 763 quod obiicitur in contrarium, dicendum est quod si, secundum alios |
| 764 sanctos, informitas tempore praecessit formationem materiae, non | |
| 765 fuit hoc ex impotentia Dei; sed ex eius sapientia, ut ordo | |
| 766 servaretur in rerum conditione, dum ex imperfecto ad perfectum | |
| 53 | 767 adducerentur.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 5"><a name="31203"><span class="ref">[31203] Iª q. 66 a. 1 ad 5</span></a> Ad secundum |
| 28 | 768 dicendum quod quidam antiquorum naturalium posuerunt confusionem |
| 769 excludentem omnem distinctionem; praeter hoc quod Anaxagoras posuit | |
| 770 solum intellectum distinctum et immixtum. Sed ante opus | |
| 771 distinctionis Scriptura sacra ponit multiplicem distinctionem. | |
| 772 Primo quidem, caeli et terrae (in quo ostenditur distinctio etiam | |
| 773 secundum materiam, ut infra patebit), et hoc cum dicit, <i>in | |
| 774 principio Deus creavit caelum et terram</i>. Secundo, distinctionem | |
| 775 elementorum quantum ad formas suas, per hoc quod nominat terram et | |
| 776 aquam. Aerem autem et ignem non nominat, quia non est ita | |
| 777 manifestum rudibus, quibus Moyses loquebatur, huiusmodi esse | |
| 778 corpora, sicut manifestum est de terra et aqua. Quamvis Plato aerem | |
| 779 intellexerit significari per hoc quod dicitur spiritus domini (quia | |
| 780 etiam aer spiritus dicitur), ignem vero intellexerit significari | |
| 781 per caelum (quod igneae naturae esse dixit), ut Augustinus refert | |
| 782 in VIII libro de Civ. Dei. Sed Rabbi Moyses, in aliis cum Platone | |
| 783 concordans, dicit ignem significari per tenebras, quia, ut dicit, | |
| 784 in propria sphaera ignis non lucet. Sed magis videtur esse | |
| 785 conveniens quod prius dictum est, quia spiritus domini in Scriptura | |
| 786 non nisi pro spiritu sancto consuevit poni. Qui aquis superferri | |
| 787 dicitur, non corporaliter, sed sicut voluntas artificis superfertur | |
| 788 materiae quam vult formare. Tertia distinctio significatur secundum | |
| 789 situm. Quia terra erat sub aquis, quibus invisibilis reddebatur, | |
| 790 aer vero, qui est subiectum tenebrarum, significatur fuisse super | |
| 791 aquas, per hoc quod dicitur, tenebrae erant super faciem abyssi. | |
| 53 | 792 Quid autem distinguendum remaneret, ex sequentibus apparebit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 66 a. 2 arg. 1"><a name="31204"><span class="ref">[31204] Iª q. 66 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 793 proceditur. Videtur quod una sit materia informis omnium |
| 794 corporalium. Dicit enim Augustinus, XII Confess., <i>duo reperio | |
| 795 quae fecisti, unum quod erat formatum, alterum quod erat | |
| 796 informe</i>; et hoc dicit esse terram invisibilem et incompositam, | |
| 797 per quam dicit significari materiam rerum corporalium. Ergo una est | |
| 53 | 798 materia omnium corporalium.</p><p title="I q. 66 a. 2 arg. 2"><a name="31205"><span class="ref">[31205] Iª q. 66 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 799 philosophus dicit, in V Metaphys., quod illa quae sunt unum in |
| 800 genere, sunt unum in materia. Sed omnia corporalia conveniunt in | |
| 53 | 801 genere corporis. Ergo omnium corporalium est una materia.</p><p title="I q. 66 a. 2 arg. 3"><a name="31206"><span class="ref">[31206] Iª q. 66 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 802 diversus actus fit in diversa potentia, et unus in una. Sed omnium |
| 803 corporum est una forma, scilicet corporeitas. Ergo omnium | |
| 53 | 804 corporalium est materia una.</p><p title="I q. 66 a. 2 arg. 4"><a name="31207"><span class="ref">[31207] Iª q. 66 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 805 materia in se considerata, est solum in potentia. Sed distinctio |
| 806 est per formas. Ergo materia in se considerata, est una tantum | |
| 53 | 807 omnium corporalium.</p><p title="I q. 66 a. 2 s. c."><a name="31208"><span class="ref">[31208] Iª q. 66 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 808 quaecumque conveniunt in materia, sunt transmutabilia ad invicem, |
| 809 et agunt et patiuntur ab invicem, ut dicitur in I de Gen. Sed | |
| 810 corpora caelestia et inferiora non sic se habent ad invicem. Ergo | |
| 53 | 811 eorum materia non est una.</p><p title="I q. 66 a. 2 co."><a name="31209"><span class="ref">[31209] Iª q. 66 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 812 quod circa hoc fuerunt diversae opiniones philosophorum. Plato |
| 813 enim, et omnes philosophi ante Aristotelem, posuerunt omnia corpora | |
| 814 esse de natura quatuor elementorum. Unde cum quatuor elementa | |
| 815 communicent in una materia, ut mutua generatio et corruptio in eis | |
| 816 ostendit; per consequens sequebatur quod omnium corporum sit | |
| 817 materia una. Quod autem quaedam corpora sint incorruptibilia, Plato | |
| 818 adscribebat non conditioni materiae, sed voluntati artificis, | |
| 819 scilicet Dei, quem introducit corporibus caelestibus dicentem, | |
| 820 <i>natura vestra estis dissolubilia, voluntate autem mea | |
| 821 indissolubilia, quia voluntas mea maior est nexu vestro</i>. Hanc | |
| 822 autem positionem Aristoteles reprobat, per motus naturales | |
| 823 corporum. Cum enim corpus caeleste habeat naturalem motum diversum | |
| 824 a naturali motu elementorum, sequitur quod eius natura sit alia a | |
| 825 natura quatuor elementorum. Et sicut motus circularis, qui est | |
| 826 proprius corporis caelestis, caret contrarietate, motus autem | |
| 827 elementorum sunt invicem contrarii, ut qui est sursum ei qui est | |
| 828 deorsum, ita corpus caeleste est absque contrarietate, corpora vero | |
| 829 elementaria sunt cum contrarietate. Et quia corruptio et generatio | |
| 830 sunt ex contrariis, sequitur quod secundum suam naturam corpus | |
| 831 caeleste sit incorruptibile, elementa vero sunt corruptibilia. Sed | |
| 832 non obstante hac differentia corruptibilitatis et | |
| 833 incorruptibilitatis naturalis, Avicebron posuit unam materiam | |
| 834 omnium corporum, attendens ad unitatem formae corporalis. Sed si | |
| 835 forma corporeitatis esset una forma per se, cui supervenirent aliae | |
| 836 formae, quibus corpora distinguuntur, haberet necessitatem quod | |
| 837 dicitur. Quia illa forma immutabiliter materiae inhaereret, et | |
| 838 quantum ad illam esset omne corpus incorruptibile, sed corruptio | |
| 839 accideret per remotionem sequentium formarum, quae non esset | |
| 840 corruptio simpliciter, sed secundum quid, quia privationi | |
| 841 substerneretur aliquod ens actu. Sicut etiam accidebat antiquis | |
| 842 naturalibus, qui ponebant subiectum corporum aliquod ens actu, puta | |
| 843 ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi. Supposito autem quod nulla | |
| 844 forma quae sit in corpore corruptibili remaneat ut substrata | |
| 845 generationi et corruptioni, sequitur de necessitate quod non sit | |
| 846 eadem materia corporum corruptibilium et incorruptibilium. Materia | |
| 847 enim, secundum id quod est, est in potentia ad formam. Oportet ergo | |
| 848 quod materia, secundum se considerata, sit in potentia ad formam | |
| 849 omnium illorum quorum est materia communis. Per unam autem formam | |
| 850 non fit in actu nisi quantum ad illam formam. Remanet ergo in | |
| 851 potentia quantum ad omnes alias formas. Nec hoc excluditur, si una | |
| 852 illarum formarum sit perfectior et continens in se virtute alias. | |
| 853 Quia potentia, quantum est de se, indifferenter se habet ad | |
| 854 perfectum et imperfectum, unde sicut quando est sub forma | |
| 855 imperfecta, est in potentia ad formam perfectam, ita e converso. | |
| 856 Sic ergo materia, secundum quod est sub forma incorruptibilis | |
| 857 corporis, erit adhuc in potentia ad formam corruptibilis corporis. | |
| 858 Et cum non habeat eam in actu, erit simul sub forma et privatione, | |
| 859 quia carentia formae in eo quod est in potentia ad formam, est | |
| 860 privatio. Haec autem dispositio est corruptibilis corporis. | |
| 861 Impossibile ergo est quod corporis corruptibilis et incorruptibilis | |
| 862 per naturam, sit una materia. Nec tamen dicendum est, ut Averroes | |
| 863 fingit, quod ipsum corpus caeleste sit materia caeli, ens in | |
| 864 potentia ad ubi et non ad esse; et forma eius est substantia | |
| 865 separata quae unitur ei ut motor. Quia impossibile est ponere | |
| 866 aliquod ens actu, quin vel ipsum totum sit actus et forma, vel | |
| 867 habeat actum seu formam. Remota ergo per intellectum substantia | |
| 868 separata quae ponitur motor, si corpus caeleste non est habens | |
| 869 formam, quod est componi ex forma et subiecto formae, sequitur quod | |
| 870 sit totum forma et actus. Omne autem tale est intellectum in actu; | |
| 871 quod de corpore caelesti dici non potest, cum sit sensibile. | |
| 872 Relinquitur ergo quod materia corporis caelestis, secundum se | |
| 873 considerata, non est in potentia nisi ad formam quam habet. Nec | |
| 874 refert ad propositum quaecumque sit illa, sive anima, sive aliquid | |
| 875 aliud. Unde illa forma sic perficit illam materiam, quod nullo modo | |
| 876 in ea remanet potentia ad esse, sed ad ubi tantum, ut Aristoteles | |
| 877 dicit. Et sic non est eadem materia corporis caelestis et | |
| 878 elementorum, nisi secundum analogiam, secundum quod conveniunt in | |
| 53 | 879 ratione potentiae.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 1"><a name="31210"><span class="ref">[31210] Iª q. 66 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 880 dicendum quod Augustinus sequitur in hoc opinionem Platonis, non |
| 881 ponentis quintam essentiam. Vel dicendum quod materia informis est | |
| 882 una unitate ordinis, sicut omnia corpora sunt unum in ordine | |
| 53 | 883 creaturae corporeae.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 2"><a name="31211"><span class="ref">[31211] Iª q. 66 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 884 dicendum quod si genus consideretur physice, corruptibilia et |
| 885 incorruptibilia non sunt in eodem genere, propter diversum modum | |
| 886 potentiae in eis, ut dicitur X Metaphys. Secundum autem logicam | |
| 887 considerationem, est unum genus omnium corporum, propter unam | |
| 53 | 888 rationem corporeitatis.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 3"><a name="31212"><span class="ref">[31212] Iª q. 66 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 889 dicendum quod forma corporeitatis non est una in omnibus |
| 890 corporibus, cum non sit alia a formis quibus corpora distinguuntur, | |
| 53 | 891 ut dictum est.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 4"><a name="31213"><span class="ref">[31213] Iª q. 66 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 892 dicendum quod, cum potentia dicatur ad actum, ens in potentia est |
| 893 diversum ex hoc ipso quod ordinatur ad diversum actum; sicut visus | |
| 894 ad colorem, et auditus ad sonum. Unde ex hoc ipso materia caelestis | |
| 895 corporis est alia a materia elementi, quia non est in potentia ad | |
| 53 | 896 formam elementi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 66 a. 3 arg. 1"><a name="31214"><span class="ref">[31214] Iª q. 66 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 897 proceditur. Videtur quod caelum Empyreum non sit concreatum |
| 898 materiae informi. Caelum enim Empyreum, si est aliquid, oportet | |
| 899 quod sit corpus sensibile. Omne autem corpus sensibile est mobile. | |
| 900 Caelum autem Empyreum non est mobile, quia motus eius | |
| 901 deprehenderetur per motum alicuius corporis apparentis; quod minime | |
| 902 apparet. Non ergo caelum Empyreum est aliquid materiae informi | |
| 53 | 903 concreatum.</p><p title="I q. 66 a. 3 arg. 2"><a name="31215"><span class="ref">[31215] Iª q. 66 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 904 Augustinus dicit, in III de Trin., quod <i>inferiora corpora per |
| 905 superiora quodam ordine reguntur</i>. Si ergo caelum Empyreum est | |
| 906 quoddam supremum corpus, oportet quod habeat aliquam influentiam in | |
| 907 haec inferiora corpora. Sed hoc non videtur, praesertim si ponatur | |
| 908 immobile, cum nullum corpus moveat nisi motum. Non est ergo caelum | |
| 53 | 909 Empyreum materiae informi concreatum.</p><p title="I q. 66 a. 3 arg. 3"><a name="31216"><span class="ref">[31216] Iª q. 66 a. 3 arg. 3</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 910 caelum Empyreum est locus contemplationis, non ordinatum ad |
| 911 naturales effectus, contra, Augustinus dicit, in IV de Trin., quod | |
| 912 <i>nos, secundum quod mente aliquid aeternum capimus, non in hoc | |
| 913 mundo sumus</i>; ex quo patet quod contemplatio mentem supra | |
| 914 corporalia elevat. Non ergo contemplationi locus corporeus | |
| 53 | 915 deputatur.</p><p title="I q. 66 a. 3 arg. 4"><a name="31217"><span class="ref">[31217] Iª q. 66 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, inter |
| 28 | 916 corpora caelestia invenitur aliquod corpus partim diaphanum et |
| 917 partim lucidum, scilicet caelum sidereum. Invenitur etiam aliquod | |
| 918 caelum totum diaphanum, quod aliqui nominant caelum aqueum vel | |
| 919 crystallinum. Si ergo est aliud superius caelum, oportet quod sit | |
| 920 totum lucidum. Sed hoc esse non potest, quia sic continue aer | |
| 921 illuminaretur, nec unquam nox esset. Non ergo caelum Empyreum | |
| 53 | 922 materiae informi est concreatum.</p><p title="I q. 66 a. 3 s. c."><a name="31218"><span class="ref">[31218] Iª q. 66 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 923 quod Strabus dicit, quod cum dicitur, <i>in principio creavit Deus |
| 924 caelum et terram, caelum dicit non visibile firmamentum, sed | |
| 53 | 925 Empyreum, idest igneum</i>.</p><p title="I q. 66 a. 3 co."><a name="31219"><span class="ref">[31219] Iª q. 66 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 926 quod caelum Empyreum non invenitur positum nisi per auctoritates |
| 927 Strabi et Bedae, et iterum per auctoritatem Basilii. In cuius | |
| 928 positione quantum ad aliquid conveniunt, scilicet quantum ad hoc | |
| 929 quod sit locus beatorum. Dicit enim Strabus, et etiam Beda, quod | |
| 930 statim factum Angelis est repletum. Basilius etiam dicit, in II | |
| 931 Hexaem., <i>sicut damnati in tenebras ultimas abiguntur ita | |
| 932 remuneratio pro dignis operibus restauratur in ea luce quae est | |
| 933 extra mundum, ubi beati quietis domicilium sortientur</i>. | |
| 934 Differunt tamen quantum ad rationem ponendi. Nam Strabus et Beda | |
| 935 ponunt caelum Empyreum ea ratione, quia firmamentum, per quod | |
| 936 caelum sidereum intelligunt, non in principio sed secunda die | |
| 937 dicitur factum. Basilius vero ea ratione ponit, ne videatur | |
| 938 simpliciter Deus opus suum a tenebris inchoasse; quod Manichaei | |
| 939 calumniantur, Deum veteris testamenti Deum tenebrarum nominantes. | |
| 940 Hae autem rationes non sunt multum cogentes. Nam quaestio de | |
| 941 firmamento quod legitur factum in secunda die, aliter solvitur, ab | |
| 942 Augustino et ab aliis sanctis. Quaestio autem de tenebris solvitur, | |
| 943 secundum Augustinum, per hoc quod informitas (quae per tenebras | |
| 944 significatur) non praecessit duratione formationem, sed origine. | |
| 945 Secundum alios vero, cum tenebrae non sint creatura aliqua, sed | |
| 946 privatio lucis, divinam sapientiam attestatur, ut ea quae produxit | |
| 947 ex nihilo, primo in statu imperfectionis institueret, et postmodum | |
| 948 ea perduceret ad perfectum. Potest autem convenientior ratio sumi | |
| 949 ex ipsa conditione gloriae. Expectatur enim in futura remuneratione | |
| 950 duplex gloria, scilicet spiritualis, et corporalis, non solum in | |
| 951 corporibus humanis glorificandis, sed etiam in toto mundo | |
| 952 innovando. Inchoata est autem spiritualis gloria ab ipso mundi | |
| 953 principio in beatitudine Angelorum, quorum aequalitas sanctis | |
| 954 promittitur. Unde conveniens fuit ut etiam a principio corporalis | |
| 955 gloria inchoaretur in aliquo corpore, quod etiam a principio fuerit | |
| 956 absque servitute corruptionis et mutabilitatis, et totaliter | |
| 957 lucidum; sicut tota creatura corporalis expectatur post | |
| 958 resurrectionem futura. Et ideo illud caelum dicitur Empyreum, idest | |
| 959 igneum, non ab ardore, sed a splendore. Sciendum est autem quod | |
| 960 Augustinus, X de Civ. Dei, dicit quod <i>Porphyrius discernebat a | |
| 961 Daemonibus Angelos, ut aerea loca esse Daemonum, aetherea vero vel | |
| 962 Empyrea diceret Angelorum</i>. Sed Porphyrius, tanquam Platonicus, | |
| 963 caelum istud sidereum igneum esse existimabat, et ideo Empyreum | |
| 964 nominabat; vel aethereum, secundum quod nomen aetheris sumitur ab | |
| 965 inflammatione, et non secundum quod sumitur a velocitate motus, ut | |
| 966 Aristoteles dicit. Quod pro tanto dictum sit, ne aliquis opinetur | |
| 967 Augustinum caelum Empyreum posuisse sicut nunc ponitur a | |
| 53 | 968 modernis.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 1"><a name="31220"><span class="ref">[31220] Iª q. 66 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 969 dicendum quod corpora sensibilia sunt mobilia secundum ipsum statum |
| 970 mundi, quia per motum creaturae corporalis procuratur electorum | |
| 971 multiplicatio. Sed in ultima consummatione gloriae cessabit | |
| 972 corporum motus. Et talem oportuit esse a principio dispositionem | |
| 53 | 973 caeli Empyrei.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 2"><a name="31221"><span class="ref">[31221] Iª q. 66 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 974 dicendum quod satis probabile est quod caelum Empyreum, secundum |
| 975 quosdam, cum sit ordinatum ad statum gloriae, non habet influentiam | |
| 976 in inferiora corpora, quae sunt sub alio ordine, utpote ordinata ad | |
| 977 naturalem rerum decursum. Probabilius tamen videtur dicendum quod, | |
| 978 sicut supremi Angeli, qui assistunt, habent influentiam super | |
| 979 medios et ultimos, qui mittuntur, quamvis ipsi non mittantur, | |
| 980 secundum Dionysium; ita caelum Empyreum habet influentiam super | |
| 981 corpora quae moventur, licet ipsum non moveatur. Et propter hoc | |
| 982 potest dici quod influit in primum caelum quod movetur, non aliquid | |
| 983 transiens et adveniens per motum, sed aliquid fixum et stabile; | |
| 984 puta virtutem continendi et causandi, vel aliquid huiusmodi ad | |
| 53 | 985 dignitatem pertinens.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 3"><a name="31222"><span class="ref">[31222] Iª q. 66 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 986 dicendum quod locus corporeus deputatur contemplationi non propter |
| 987 necessitatem, sed propter congruitatem, ut exterior claritas | |
| 988 interiori conveniat. Unde Basilius dicit quod <i>ministrator | |
| 989 spiritus non poterat degere in tenebris; sed in luce et laetitia | |
| 53 | 990 decentem sibi habitum possidebat</i>.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 4"><a name="31223"><span class="ref">[31223] Iª q. 66 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 991 dicendum quod, sicut Basilius dicit in II Hexaem., <i>constat |
| 992 factum esse caelum rotunditate conclusum, habens corpus spissum et | |
| 993 adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur, ab | |
| 994 interioribus separare. Ob hoc necessario post se regionem relictam | |
| 995 carentem luce constituit, utpote fulgore qui superradiabat | |
| 996 excluso</i>. Sed quia corpus firmamenti, etsi sit solidum, est | |
| 997 tamen diaphanum, quod lumen non impedit (ut patet per hoc, quod | |
| 998 lumen stellarum videmus non obstantibus mediis caelis); potest | |
| 999 aliter dici quod habet lucem caelum Empyreum non condensatam, ut | |
| 1000 radios emittat, sicut corpus solis, sed magis subtilem. Vel habet | |
| 1001 claritatem gloriae, quae non est conformis cum claritate | |
| 53 | 1002 naturali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 66 a. 4 arg. 1"><a name="31224"><span class="ref">[31224] Iª q. 66 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1003 proceditur. Videtur quod tempus non sit concreatum materiae |
| 1004 informi. Dicit enim Augustinus, XII Confess., ad Deum loquens, | |
| 1005 <i>duo reperio quae fecisti carentia temporibus</i>, scilicet | |
| 1006 materiam primam corporalem, et naturam angelicam. Non ergo tempus | |
| 53 | 1007 est concreatum materiae informi.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 2"><a name="31225"><span class="ref">[31225] Iª q. 66 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1008 tempus dividitur per diem et noctem. Sed a principio nec nox nec |
| 1009 dies erat, sed postmodum, cum divisit Deus lucem a tenebris. Ergo a | |
| 53 | 1010 principio non erat tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 3"><a name="31226"><span class="ref">[31226] Iª q. 66 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1011 tempus est numerus motus firmamenti, quod legitur factum secundo |
| 53 | 1012 die. Ergo non a principio erat tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 4"><a name="31227"><span class="ref">[31227] Iª q. 66 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 1013 est prior tempore. Magis igitur deberet numerari inter primo creata |
| 53 | 1014 motus, quam tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 5"><a name="31228"><span class="ref">[31228] Iª q. 66 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1015 tempus est mensura extrinseca, ita et locus. Non ergo magis debet |
| 53 | 1016 computari inter primo creata tempus, quam locus.</p><p title="I q. 66 a. 4 s. c."><a name="31229"><span class="ref">[31229] Iª q. 66 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1017 quod Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., quod spiritualis et |
| 53 | 1018 corporalis creatura est creata in principio temporis.</p><p title="I q. 66 a. 4 co."><a name="31230"><span class="ref">[31230] Iª q. 66 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1019 quod communiter dicitur quatuor esse primo creata, scilicet naturam |
| 1020 angelicam, caelum Empyreum, materiam corporalem informem, et | |
| 1021 tempus. Sed attendendum est quod hoc dictum non procedit secundum | |
| 1022 Augustini opinionem. Augustinus enim ponit duo primo creata, | |
| 1023 scilicet naturam angelicam et materiam corporalem, nulla mentione | |
| 1024 facta de caelo Empyreo. Haec autem duo, scilicet natura angelica et | |
| 1025 materia informis, praecedunt formationem non duratione, sed natura. | |
| 1026 Et sicut natura praecedunt formationem, ita etiam et motum et | |
| 1027 tempus. Unde tempus non potest eis connumerari. Procedit autem | |
| 1028 praedicta connumeratio secundum opinionem aliorum sanctorum, | |
| 1029 ponentium quod informitas materiae duratione praecessit | |
| 1030 formationem, et tunc pro illa duratione necesse est ponere tempus | |
| 53 | 1031 aliquod; aliter enim mensura durationis accipi non posset.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 1"><a name="31231"><span class="ref">[31231] Iª q. 66 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1032 dicendum quod Augustinus hoc dicit ea ratione qua natura angelica |
| 53 | 1033 et materia informis praecedunt origine, seu natura, tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 2"><a name="31232"><span class="ref">[31232] Iª q. 66 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1034 dicendum quod sicut, secundum alios sanctos, materia erat |
| 1035 quodammodo informis, et postea fuit formata; ita tempus quodammodo | |
| 1036 fuit informe, et postmodum formatum, et distinctum per diem et | |
| 53 | 1037 noctem.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 3"><a name="31233"><span class="ref">[31233] Iª q. 66 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1038 dicendum quod, si motus firmamenti non statim a principio incoepit, |
| 1039 tunc tempus quod praecessit, non erat numerus motus firmamenti, sed | |
| 1040 cuiuscumque primi motus. Accidit enim tempori quod sit numerus | |
| 1041 motus firmamenti, inquantum hic motus est primus motuum, si autem | |
| 1042 esset alius motus primus, illius motus esset tempus mensura, quia | |
| 1043 omnia mensurantur primo sui generis. Oportet autem dicere statim a | |
| 1044 principio fuisse aliquem motum, ad minus secundum successionem | |
| 1045 conceptionum et affectionum in mente angelica. Motum autem non est | |
| 1046 intelligere sine tempore, cum nihil aliud sit tempus quam numerus | |
| 53 | 1047 prioris et posterioris in motu.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 4"><a name="31234"><span class="ref">[31234] Iª q. 66 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1048 dicendum quod inter primo creata computantur ea quae habent |
| 1049 generalem habitudinem ad res. Et ideo computari debuit tempus, quod | |
| 1050 habet rationem communis mensurae, non autem motus, qui comparatur | |
| 53 | 1051 solum ad subiectum mobile.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 5"><a name="31235"><span class="ref">[31235] Iª q. 66 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1052 dicendum quod locus intelligitur in caelo Empyreo omnia continente. |
| 1053 Et quia locus est de permanentibus, concreatus est totus simul. | |
| 1054 Tempus autem, quod non est permanens, concreatum est in suo | |
| 1055 principio, sicut etiam modo nihil est accipere in actu de tempore | |
| 59 | 1056 nisi nunc.</p></div></div><div id="q67" class="q"><h2>Quaestio 67</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 67 pr."><a name="31236"><span class="ref">[31236] |
| 53 | 1057 Iª q. 67 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 1058 opere distinctionis secundum se et primo, de opere primae diei; |
| 1059 secundo, de opere secundae diei; tertio, de opere tertiae. Circa | |
| 1060 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum lux proprie in | |
| 1061 spiritualibus dici possit. Secundo, utrum lux corporalis sit | |
| 1062 corpus. Tertio, utrum sit qualitas. Quarto, utrum conveniens fuit | |
| 53 | 1063 prima die fieri lucem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 67 a. 1 arg. 1"><a name="31237"><span class="ref">[31237] Iª q. 67 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1064 proceditur. Videtur quod lux proprie in spiritualibus dicatur. |
| 1065 Dicit enim Augustinus, IV super Gen. ad Litt., quod in | |
| 1066 spiritualibus melior et certior lux est, et quod <i>Christus non | |
| 1067 sic dicitur lux quo modo lapis, sed illud proprie, hoc | |
| 53 | 1068 figurative</i>.</p><p title="I q. 67 a. 1 arg. 2"><a name="31238"><span class="ref">[31238] Iª q. 67 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1069 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., ponit lumen inter nomina |
| 1070 intelligibilia Dei. Nomina autem intelligibilia proprie dicuntur in | |
| 53 | 1071 spiritualibus. Ergo lux proprie dicitur in spiritualibus.</p><p title="I q. 67 a. 1 arg. 3"><a name="31239"><span class="ref">[31239] Iª q. 67 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1072 apostolus dicit, ad Ephes. V, <i>omne quod manifestatur, lumen |
| 1073 est</i>. Sed manifestatio magis proprie est in spiritualibus quam | |
| 53 | 1074 in corporalibus. Ergo et lux.</p><p title="I q. 67 a. 1 s. c."><a name="31240"><span class="ref">[31240] Iª q. 67 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1075 quod Ambrosius, in libro de fide, ponit splendorem inter ea quae de |
| 53 | 1076 Deo metaphorice dicuntur.</p><p title="I q. 67 a. 1 co."><a name="31241"><span class="ref">[31241] Iª q. 67 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1077 quod de aliquo nomine dupliciter convenit loqui, uno modo, secundum |
| 1078 primam eius impositionem; alio modo, secundum usum nominis. Sicut | |
| 1079 patet in nomine visionis, quod primo impositum est ad significandum | |
| 1080 actum sensus visus; sed propter dignitatem et certitudinem huius | |
| 1081 sensus, extensum est hoc nomen, secundum usum loquentium, ad omnem | |
| 1082 cognitionem aliorum sensuum (dicimus enim, vide quomodo sapit, vel | |
| 1083 quomodo redolet, vel quomodo est calidum); et ulterius etiam ad | |
| 1084 cognitionem intellectus, secundum illud Matth. V, <i>beati mundo | |
| 1085 corde, quoniam ipsi Deum videbunt</i>. Et similiter dicendum est de | |
| 1086 nomine lucis. Nam primo quidem est institutum ad significandum id | |
| 1087 quod facit manifestationem in sensu visus, postmodum autem extensum | |
| 1088 est ad significandum omne illud quod facit manifestationem secundum | |
| 1089 quamcumque cognitionem. Si ergo accipiatur nomen luminis secundum | |
| 1090 suam primam impositionem, metaphorice in spiritualibus dicitur, ut | |
| 1091 Ambrosius dicit. Si autem accipiatur secundum quod est in usu | |
| 1092 loquentium ad omnem manifestationem extensum, sic proprie in | |
| 53 | 1093 spiritualibus dicitur.</p><p title="I q. 67 a. 1 ad arg."><a name="31242"><span class="ref">[31242] Iª q. 67 a. 1 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1094 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 67 a. 2 arg. 1"><a name="31243"><span class="ref">[31243] Iª q. 67 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 1095 proceditur. Videtur quod lux sit corpus. Dicit enim Augustinus, in |
| 1096 libro de Lib. Arbit., quod <i>lux in corporibus primum tenet | |
| 53 | 1097 locum</i>. Ergo lux est corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 arg. 2"><a name="31244"><span class="ref">[31244] Iª q. 67 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1098 philosophus dicit quod lumen est species ignis. Sed ignis est |
| 53 | 1099 corpus. Ergo lumen est corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 arg. 3"><a name="31245"><span class="ref">[31245] Iª q. 67 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1100 ferri, intersecari, et reflecti est proprie corporum, haec autem |
| 1101 omnia attribuuntur lumini vel radio. Coniunguntur etiam diversi | |
| 1102 radii et separantur, ut Dionysius dicit, II cap. de Div. Nom., quod | |
| 1103 etiam videtur non nisi corporibus convenire posse. Ergo lumen est | |
| 53 | 1104 corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 s. c."><a name="31246"><span class="ref">[31246] Iª q. 67 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, duo |
| 28 | 1105 corpora non possunt simul esse in eodem loco. Sed lumen est simul |
| 53 | 1106 cum aere. Ergo lumen non est corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 co."><a name="31247"><span class="ref">[31247] Iª q. 67 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1107 quod impossibile est lumen esse corpus. Quod quidem apparet |
| 1108 tripliciter. Primo quidem, ex parte loci. Nam locus cuiuslibet | |
| 1109 corporis est alius a loco alterius corporis, nec est possibile, | |
| 1110 secundum naturam, duo corpora esse simul in eodem loco, | |
| 1111 qualiacumque corpora sint; quia contiguum requirit distinctionem in | |
| 1112 situ. Secundo, apparet idem ex ratione motus. Si enim lumen esset | |
| 1113 corpus, illuminatio esset motus localis corporis. Nullus autem | |
| 1114 motus localis corporis potest esse in instanti, quia omne quod | |
| 1115 movetur localiter, necesse est quod prius perveniat ad medium | |
| 1116 magnitudinis quam ad extremum. Illuminatio autem fit in instanti. | |
| 1117 Nec potest dici quod fiat in tempore imperceptibili. Quia in parvo | |
| 1118 spatio posset tempus latere, in magno autem spatio, puta ab oriente | |
| 1119 in occidentem, tempus latere non posset, statim enim cum sol est in | |
| 1120 puncto orientis, illuminatur totum hemisphaerium usque ad punctum | |
| 1121 oppositum. Est etiam aliud considerandum ex parte motus. Quia omne | |
| 1122 corpus habet motum naturalem determinatum, motus autem | |
| 1123 illuminationis est ad omnem partem, nec magis secundum circulum | |
| 1124 quam secundum rectitudinem. Unde manifestum est quod illuminatio | |
| 1125 non est motus localis alicuius corporis. Tertio, apparet idem ex | |
| 1126 parte generationis et corruptionis. Si enim lumen esset corpus, | |
| 1127 quando aer obtenebrescit per absentiam luminaris, sequeretur quod | |
| 1128 corpus luminis corrumperetur, et quod materia eius acciperet aliam | |
| 1129 formam. Quod non apparet, nisi aliquis dicat etiam tenebras esse | |
| 1130 corpus. Nec etiam apparet ex qua materia tantum corpus, quod replet | |
| 1131 medium hemisphaerium, quotidie generetur. Ridiculum est etiam | |
| 1132 dicere quod ad solam absentiam luminaris, tantum corpus | |
| 1133 corrumpatur. Si quis etiam dicat quod non corrumpitur, sed simul | |
| 1134 cum sole accedit et circumfertur, quid dici poterit de hoc, quod ad | |
| 1135 interpositionem alicuius corporis circa candelam, tota domus | |
| 1136 obscuratur? Nec videtur quod lumen congregetur circa candelam, quia | |
| 1137 non apparet ibi maior claritas post quam ante. Quia ergo omnia haec | |
| 1138 non solum rationi, sed sensui etiam repugnant, dicendum est quod | |
| 53 | 1139 impossibile est lumen esse corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 ad 1"><a name="31248"><span class="ref">[31248] Iª q. 67 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1140 dicendum quod Augustinus accipit lucem pro corpore lucido in actu, |
| 1141 scilicet pro igne, quod inter quatuor elementa nobilissimum | |
| 53 | 1142 est.</p><p title="I q. 67 a. 2 ad 2"><a name="31249"><span class="ref">[31249] Iª q. 67 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1143 dicendum quod Aristoteles lumen nominat ignem in propria materia, |
| 1144 sicut ignis in materia aerea dicitur flamma, et in materia terrea | |
| 1145 dicitur carbo. Non tamen est multum curandum de eis exemplis quae | |
| 1146 Aristoteles inducit in libris logicalibus, quia inducit ea ut | |
| 53 | 1147 probabilia secundum opinionem aliorum.</p><p title="I q. 67 a. 2 ad 3"><a name="31250"><span class="ref">[31250] Iª q. 67 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1148 dicendum quod omnia illa attribuuntur lumini metaphorice, sicut |
| 1149 etiam possent attribui calori. Quia enim motus localis est | |
| 1150 naturaliter primus motuum, ut probatur in VIII Physic., utimur | |
| 1151 nominibus pertinentibus ad motum localem, in alteratione et in | |
| 1152 omnibus motibus, sicut etiam nomen distantiae derivatum est a loco | |
| 53 | 1153 ad omnia contraria, ut dicitur in X Metaphys.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 67 a. 3 arg. 1"><a name="31251"><span class="ref">[31251] Iª q. 67 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1154 proceditur. Videtur quod lux non sit qualitas. Omnis enim qualitas |
| 1155 permanet in subiecto etiam postquam agens discesserit; sicut calor | |
| 1156 in aqua postquam removetur ab igne. Sed lumen non remanet in aere | |
| 53 | 1157 recedente luminari. Ergo lumen non est qualitas.</p><p title="I q. 67 a. 3 arg. 2"><a name="31252"><span class="ref">[31252] Iª q. 67 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1158 qualitas sensibilis habet contrarium; sicut calido contrariatur |
| 1159 frigidum, et albo nigrum. Sed lumini nihil est contrarium, tenebra | |
| 1160 enim est privatio luminis. Ergo lumen non est qualitas | |
| 53 | 1161 sensibilis.</p><p title="I q. 67 a. 3 arg. 3"><a name="31253"><span class="ref">[31253] Iª q. 67 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, causa |
| 28 | 1162 est potior effectu. Sed lux caelestium corporum causat formas |
| 1163 substantiales in istis inferioribus. Dat etiam esse spirituale | |
| 1164 coloribus, quia facit eos visibiles actu. Ergo lux non est aliqua | |
| 1165 qualitas sensibilis, sed magis substantialis forma, aut | |
| 53 | 1166 spiritualis.</p><p title="I q. 67 a. 3 s. c."><a name="31254"><span class="ref">[31254] Iª q. 67 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1167 quod Damascenus dicit, in libro I, quod lux est quaedam |
| 53 | 1168 qualitas.</p><p title="I q. 67 a. 3 co."><a name="31255"><span class="ref">[31255] Iª q. 67 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1169 quod quidam dixerunt quod lumen in aere non habet esse naturale, |
| 1170 sicut color in pariete; sed esse intentionale, sicut similitudo | |
| 1171 coloris in aere. Sed hoc non potest esse, propter duo. Primo | |
| 1172 quidem, quia lumen denominat aerem, fit enim aer luminosus in actu. | |
| 1173 Color vero non denominat ipsum, non enim dicitur aer coloratus. | |
| 1174 Secundo, quia lumen habet effectum in natura, quia per radios solis | |
| 1175 calefiunt corpora. Intentiones autem non causant transmutationes | |
| 1176 naturales. Alii vero dixerunt quod lux est forma substantialis | |
| 1177 solis. Sed hoc etiam apparet impossibile, propter duo. Primo | |
| 1178 quidem, quia nulla forma substantialis est per se sensibilis, quia | |
| 1179 quod quid est est obiectum intellectus, ut dicitur in III de anima. | |
| 1180 Lux autem est secundum se visibilis. Secundo, quia impossibile est | |
| 1181 ut id quod est forma substantialis in uno, sit forma accidentalis | |
| 1182 in alio, quia formae substantiali per se convenit constituere in | |
| 1183 specie; unde semper et in omnibus adest ei. Lux autem non est forma | |
| 1184 substantialis aeris, alioquin, ea recedente, corrumperetur. Unde | |
| 1185 non potest esse forma substantialis solis. Dicendum est ergo quod, | |
| 1186 sicut calor est qualitas activa consequens formam substantialem | |
| 1187 ignis, ita lux est qualitas activa consequens formam substantialem | |
| 1188 solis, vel cuiuscumque alterius corporis a se lucentis, si aliquod | |
| 1189 aliud tale est. Cuius signum est, quod radii diversarum stellarum | |
| 53 | 1190 habent diversos effectus, secundum diversas naturas corporum.</p><p title="I q. 67 a. 3 ad 1"><a name="31256"><span class="ref">[31256] Iª q. 67 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1191 dicendum quod, cum qualitas consequatur formam substantialem, |
| 1192 diversimode se habet subiectum ad receptionem qualitatis, sicut se | |
| 1193 habet ad receptionem formae. Cum enim materia perfecte recipit | |
| 1194 formam, firmiter stabilitur etiam qualitas consequens formam; sicut | |
| 1195 si aqua convertatur in ignem. Cum vero forma substantialis | |
| 1196 recipitur imperfecte, secundum inchoationem quandam, qualitas | |
| 1197 consequens manet quidem aliquandiu, sed non semper; sicut patet in | |
| 1198 aqua calefacta, quae redit ad suam naturam. Sed illuminatio non fit | |
| 1199 per aliquam transmutationem materiae ad susceptionem formae | |
| 1200 substantialis, ut fiat quasi inchoatio aliqua formae. Et ideo lumen | |
| 53 | 1201 non remanet nisi ad praesentiam agentis.</p><p title="I q. 67 a. 3 ad 2"><a name="31257"><span class="ref">[31257] Iª q. 67 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1202 dicendum quod accidit luci quod non habeat contrarium, inquantum |
| 1203 est qualitas naturalis primi corporis alterantis, quod est a | |
| 53 | 1204 contrarietate elongatum.</p><p title="I q. 67 a. 3 ad 3"><a name="31258"><span class="ref">[31258] Iª q. 67 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1205 dicendum quod, sicut calor agit ad formam ignis quasi |
| 1206 instrumentaliter in virtute formae substantialis, ita lumen agit | |
| 1207 quasi instrumentaliter in virtute corporum caelestium ad | |
| 1208 producendas formas substantiales, et ad hoc quod faciat colores | |
| 1209 visibiles actu, inquantum est qualitas primi corporis | |
| 53 | 1210 sensibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 67 a. 4 arg. 1"><a name="31259"><span class="ref">[31259] Iª q. 67 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1211 proceditur. Videtur quod inconvenienter lucis productio in prima |
| 1212 die ponatur. Est enim lux qualitas quaedam, ut dictum est. Qualitas | |
| 1213 autem, cum sit accidens, non habet rationem primi, sed magis | |
| 1214 rationem postremi. Non ergo prima die debet poni productio | |
| 53 | 1215 lucis.</p><p title="I q. 67 a. 4 arg. 2"><a name="31260"><span class="ref">[31260] Iª q. 67 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 1216 lucem distinguitur nox a die. Hoc autem fit per solem, qui ponitur |
| 1217 factus die quarta. Ergo non debuit poni productio lucis prima | |
| 53 | 1218 die.</p><p title="I q. 67 a. 4 arg. 3"><a name="31261"><span class="ref">[31261] Iª q. 67 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, nox |
| 28 | 1219 et dies fit per circularem motum corporis lucidi. Sed circularis |
| 1220 motus est proprius firmamenti, quod legitur factum die secunda. | |
| 1221 Ergo non debuit poni in prima die productio lucis distinguentis | |
| 53 | 1222 noctem et diem.</p><p title="I q. 67 a. 4 arg. 4"><a name="31262"><span class="ref">[31262] Iª q. 67 a. 4 arg. 4</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 1223 intelligitur de luce spirituali, contra, lux quae legitur facta |
| 1224 prima die, facit distinctionem a tenebris. Sed non erant in | |
| 1225 principio spirituales tenebrae, quia etiam Daemones fuerunt a | |
| 1226 principio boni, ut supra dictum est. Non ergo prima die debuit poni | |
| 53 | 1227 productio lucis.</p><p title="I q. 67 a. 4 s. c."><a name="31263"><span class="ref">[31263] Iª q. 67 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, id |
| 28 | 1228 sine quo non potest esse dies, oportuit fieri in prima die. Sed |
| 1229 sine luce non potest esse dies. Ergo oportuit lucem fieri prima | |
| 53 | 1230 die.</p><p title="I q. 67 a. 4 co."><a name="31264"><span class="ref">[31264] Iª q. 67 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1231 quod de productione lucis est duplex opinio. Augustino enim videtur |
| 1232 quod non fuerit conveniens Moysen praetermisisse spiritualis | |
| 1233 creaturae productionem. Et ideo dicit quod, cum dicitur, in | |
| 1234 principio creavit Deus caelum et terram, per caelum intelligitur | |
| 1235 spiritualis natura adhuc informis, per terram autem intelligitur | |
| 1236 materia informis corporalis creaturae. Et quia natura spiritualis | |
| 1237 dignior est quam corporalis, fuit prius formanda. Formatio igitur | |
| 1238 spiritualis naturae significatur in productione lucis, ut | |
| 1239 intelligatur de luce spirituali formatio enim naturae spiritualis | |
| 1240 est per hoc quod illuminatur ut adhaereat verbo Dei. Aliis autem | |
| 1241 videtur quod sit praetermissa a Moyse productio spiritualis | |
| 1242 creaturae. Sed huius rationem diversimode assignant. Basilius enim | |
| 1243 dicit quod Moyses principium narrationis suae fecit a principio | |
| 1244 quod ad tempus pertinet sensibilium rerum; sed spiritualis natura, | |
| 1245 idest angelica, praetermittitur, quia fuit ante creata. | |
| 1246 Chrysostomus autem assignat aliam rationem. Quia Moyses loquebatur | |
| 1247 rudi populo, qui nihil nisi corporalia poterat capere; quem etiam | |
| 1248 ab idololatria revocare volebat. Assumpsissent autem idololatriae | |
| 1249 occasionem, si propositae fuissent eis aliquae substantiae supra | |
| 1250 omnes corporeas creaturas, eas enim reputassent deos, cum etiam | |
| 1251 proni essent ad hoc quod solem et lunam et stellas colerent tanquam | |
| 1252 deos; quod eis inhibetur Deut. IV. Praemissa autem fuerat Gen. I, | |
| 1253 circa creaturam corporalem multiplex informitas, una quidem in hoc | |
| 1254 quod dicebatur, terra erat inanis et vacua; alia vero in hoc quod | |
| 1255 dicebatur, tenebrae erant super faciem abyssi. Necessarium autem | |
| 1256 fuit ut informitas tenebrarum primo removeretur per lucis | |
| 1257 productionem, propter duo. Primo quidem, quia lux, ut dictum est, | |
| 1258 est qualitas primi corporis, unde secundum eam primo fuit mundus | |
| 1259 formandus. Secundo, propter communitatem lucis, communicant enim in | |
| 1260 ea inferiora corpora cum superioribus. Sicut autem in cognitione | |
| 1261 proceditur a communioribus, ita etiam in operatione, nam prius | |
| 1262 generatur vivum quam animal, et animal quam homo, ut dicitur in | |
| 1263 libro de Gener. Animal. Sic ergo oportuit ordinem divinae | |
| 1264 sapientiae manifestari, ut primo inter opera distinctionis | |
| 1265 produceretur lux, tanquam primi corporis forma, et tanquam | |
| 1266 communior. Basilius autem ponit tertiam rationem, quia per lucem | |
| 1267 omnia alia manifestantur. Potest et quarta ratio addi, quae in | |
| 1268 obiiciendo est tacta, quia dies non potest esse sine luce; unde | |
| 53 | 1269 oportuit in prima die fieri lucem.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 1"><a name="31265"><span class="ref">[31265] Iª q. 67 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1270 dicendum quod, secundum opinionem quae ponit informitatem materiae |
| 1271 duratione praecedere formationem, oportet dicere quod materia a | |
| 1272 principio fuerit creata sub formis substantialibus; postmodum vero | |
| 1273 fuerit formata secundum aliquas conditiones accidentales, inter | |
| 53 | 1274 quas primum locum obtinet lux.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 2"><a name="31266"><span class="ref">[31266] Iª q. 67 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1275 dicendum quod quidam dicunt lucem illam fuisse quandam nubem |
| 1276 lucidam, quae postmodum, facto sole, in materiam praeiacentem | |
| 1277 rediit. Sed istud non est conveniens. Quia Scriptura in principio | |
| 1278 Genesis commemorat institutionem naturae, quae postmodum | |
| 1279 perseverat, unde non debet dici quod aliquid tunc factum fuerit, | |
| 1280 quod postmodum esse desierit. Et ideo alii dicunt quod illa nubes | |
| 1281 lucida adhuc remanet, et est coniuncta soli, ut ab eo discerni non | |
| 1282 possit. Sed secundum hoc, illa nubes superflua remaneret, nihil | |
| 1283 autem est vanum in operibus Dei. Et ideo alii dicunt quod ex illa | |
| 1284 nube formatum est corpus solis. Sed hoc etiam dici non potest, si | |
| 1285 ponatur corpus solis non esse de natura quatuor elementorum, sed | |
| 1286 esse incorruptibile per naturam quia secundum hoc, materia eius non | |
| 1287 potest esse sub alia forma. Et ideo est dicendum, ut Dionysius | |
| 1288 dicit IV cap. de Div. Nom., quod illa lux fuit lux solis, sed adhuc | |
| 1289 informis, quantum ad hoc, quod iam erat substantia solis, et | |
| 1290 habebat virtutem illuminativam in communi; sed postmodum data est | |
| 1291 ei specialis et determinata virtus ad particulares effectus. Et | |
| 1292 secundum hoc, in productione huius lucis distincta est lux a | |
| 1293 tenebris, quantum ad tria. Primo quidem, quantum ad causam, | |
| 1294 secundum quod in substantia solis erat causa luminis, in opacitate | |
| 1295 autem terrae causa tenebrarum. Secundo, quantum ad locum, quia in | |
| 1296 uno hemisphaerio erat lumen, in alio tenebrae. Tertio, quantum ad | |
| 1297 tempus, quia in eodem hemisphaerio secundum unam partem temporis | |
| 1298 erat lumen, secundum aliam tenebrae. Et hoc est quod dicitur, | |
| 53 | 1299 <i>lucem vocavit diem, et tenebras noctem</i>.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 3"><a name="31267"><span class="ref">[31267] Iª q. 67 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1300 dicendum quod Basilius dicit lucem et tenebras tunc fuisse per |
| 1301 emissionem et contractionem luminis, et non per motum. Sed contra | |
| 1302 hoc obiicit Augustinus quod nulla ratio esset huius vicissitudinis | |
| 1303 emittendi et retrahendi luminis; cum homines et animalia non | |
| 1304 essent, quorum usibus hoc deserviret. Et praeterea hoc non habet | |
| 1305 natura corporis lucidi, ut retrahat lumen in sui praesentia, sed | |
| 1306 miraculose potest hoc fieri, in prima autem institutione naturae | |
| 1307 non quaeritur miraculum, sed quid natura rerum habeat, ut | |
| 1308 Augustinus dicit. Et ideo dicendum est quod duplex est motus in | |
| 1309 caelo. Unus communis toti caelo, qui facit diem et noctem, et iste | |
| 1310 videtur institutus primo die. Alius autem est, qui diversificatur | |
| 1311 per diversa corpora; secundum quos motus fit diversitas dierum ad | |
| 1312 invicem, et mensium et annorum. Et ideo in prima die fit mentio de | |
| 1313 sola distinctione noctis et diei, quae fit per motum communem. In | |
| 1314 quarta autem die fit mentio de diversitate dierum et temporum et | |
| 1315 annorum, cum dicitur, <i>ut sint in tempora et dies et annos</i>; | |
| 53 | 1316 quae quidem diversitas fit per motus proprios.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 4"><a name="31268"><span class="ref">[31268] Iª q. 67 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1317 dicendum quod, secundum Augustinum, informitas non praecedit |
| 1318 formationem duratione. Unde oportet dicere quod per lucis | |
| 1319 productionem intelligatur formatio spiritualis creaturae non quae | |
| 1320 est per gloriam perfecta, cum qua creata non fuit; sed quae est per | |
| 1321 gratiam perfecta, cum qua creata fuit, ut dictum est. Per hanc ergo | |
| 1322 lucem facta est divisio a tenebris, idest ab informitate alterius | |
| 1323 creaturae non formatae. Vel, si tota creatura simul formata fuit, | |
| 1324 facta est distinctio a tenebris spiritualibus, non quae tunc essent | |
| 1325 (quia Diabolus non fuit creatus malus); sed quas Deus futuras | |
| 59 | 1326 praevidit.</p></div></div><div id="q68" class="q"><h2>Quaestio 68</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 68 pr."><a name="31269"><span class="ref">[31269] |
| 53 | 1327 Iª q. 68 pr.</span></a> Deinde considerandum est de opere |
| 28 | 1328 secundae diei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 1329 firmamentum sit factum secunda die. Secundo, utrum aliquae aquae | |
| 1330 sint supra firmamentum. Tertio, utrum firmamentum dividat aquas ab | |
| 53 | 1331 aquis. Quarto, utrum sit unum caelum tantum, vel plures.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 68 a. 1 arg. 1"><a name="31270"><span class="ref">[31270] Iª q. 68 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1332 proceditur. Videtur quod firmamentum non sit factum secunda die. |
| 1333 Dicitur enim Gen. I, <i>vocavit Deus firmamentum caelum</i>. Sed | |
| 1334 caelum factum est ante omnem diem, ut patet cum dicitur, <i>in | |
| 1335 principio creavit Deus caelum et terram</i>. Ergo firmamentum non | |
| 53 | 1336 est factum secunda die.</p><p title="I q. 68 a. 1 arg. 2"><a name="31271"><span class="ref">[31271] Iª q. 68 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, opera |
| 28 | 1337 sex dierum ordinantur secundum ordinem divinae sapientiae. Non |
| 1338 conveniret autem divinae sapientiae, ut posterius faceret quod est | |
| 1339 naturaliter prius. Firmamentum autem est naturaliter prius aqua et | |
| 1340 terra, de quibus tamen fit mentio ante formationem lucis, quae fuit | |
| 53 | 1341 prima die. Non ergo firmamentum factum est secunda die.</p><p title="I q. 68 a. 1 arg. 3"><a name="31272"><span class="ref">[31272] Iª q. 68 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1342 quod est factum per sex dies, formatum est ex materia prius creata |
| 1343 ante omnem diem. Sed firmamentum non potuit formari ex materia | |
| 1344 praeexistente, quia sic esset generabile et corruptibile. Ergo | |
| 53 | 1345 firmamentum non est factum secunda die.</p><p title="I q. 68 a. 1 s. c."><a name="31273"><span class="ref">[31273] Iª q. 68 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1346 quod dicitur Gen. I, <i>dixit Deus, fiat firmamentum</i>. Et postea |
| 53 | 1347 sequitur, <i>et factum est vespere et mane dies secundus</i>.</p><p title="I q. 68 a. 1 co."><a name="31274"><span class="ref">[31274] Iª q. 68 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1348 quod, sicut Augustinus docet, in huiusmodi quaestionibus duo sunt |
| 1349 observanda. Primo quidem, ut veritas Scripturae inconcusse | |
| 1350 teneatur. Secundo, cum Scriptura divina multipliciter exponi | |
| 1351 possit, quod nulli expositioni aliquis ita praecise inhaereat quod, | |
| 1352 si certa ratione constiterit hoc esse falsum, quod aliquis sensum | |
| 1353 Scripturae esse asserere praesumat, ne Scriptura ex hoc ab | |
| 1354 infidelibus derideatur, et ne eis via credendi praecludatur. | |
| 1355 Sciendum est ergo quod hoc quod legitur firmamentum secunda die | |
| 1356 factum, dupliciter intelligi potest. Uno modo, de firmamento in quo | |
| 1357 sunt sidera. Et secundum hoc, oportet nos diversimode exponere | |
| 1358 secundum diversas opiniones hominum de firmamento. Quidam enim | |
| 1359 dixerunt firmamentum illud esse ex elementis compositum. Et haec | |
| 1360 fuit opinio Empedoclis; qui tamen dixit ideo illud corpus | |
| 1361 indissolubile esse, quia in eius compositione lis non erat sed | |
| 1362 amicitia tantum. Alii vero dixerunt firmamentum esse de natura | |
| 1363 quatuor elementorum non quasi ex elementis compositum, sed quasi | |
| 1364 elementum simplex. Et haec opinio fuit Platonis, qui posuit corpus | |
| 1365 caeleste esse elementum ignis. Alii vero dixerunt caelum non esse | |
| 1366 de natura quatuor elementorum, sed esse quintum corpus, praeter | |
| 1367 quatuor elementa. Et haec est opinio Aristotelis. Secundum igitur | |
| 1368 primam opinionem, absolute posset concedi quod firmamentum factum | |
| 1369 fuerit secunda die, etiam secundum suam substantiam. Nam ad opus | |
| 1370 creationis pertinet producere ipsam elementorum substantiam, ad | |
| 1371 opus autem distinctionis et ornatus pertinet formare aliqua ex | |
| 1372 praeexistentibus elementis. Secundum vero opinionem Platonis, non | |
| 1373 est conveniens quod firmamentum credatur secundum suam substantiam | |
| 1374 esse factum secunda die. Nam facere firmamentum, secundum hoc, est | |
| 1375 producere elementum ignis. Productio autem elementorum pertinet ad | |
| 1376 opus creationis, secundum eos qui ponunt informitatem materiae | |
| 1377 tempore praecedere formationem, quia formae elementorum sunt quae | |
| 1378 primo adveniunt materiae. Multo autem minus secundum opinionem | |
| 1379 Aristotelis poni potest quod firmamentum secundum suam substantiam | |
| 1380 sit secunda die productum, secundum quod per istos dies successio | |
| 1381 temporis designatur. Quia caelum, cum sit secundum suam naturam | |
| 1382 incorruptibile, habet materiam quae non potest subesse alteri | |
| 1383 formae, unde impossibile est quod firmamentum sit factum ex materia | |
| 1384 prius tempore existente. Unde productio substantiae firmamenti ad | |
| 1385 opus creationis pertinet. Sed aliqua formatio eius, secundum has | |
| 1386 duas opiniones, pertinet ad opus secundae diei, sicut etiam | |
| 1387 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod lumen solis fuit | |
| 1388 informe in primo triduo, et postea fuit in quarta die formatum. Si | |
| 1389 autem per istos dies non designetur temporis successio, sed solum | |
| 1390 ordo naturae, ut Augustinus vult; nihil prohibebit dicere, secundum | |
| 1391 quamcumque harum opinionum formationem secundum substantiam | |
| 1392 firmamenti ad secundam diem pertinere. Potest autem et alio modo | |
| 1393 intelligi, ut per firmamentum quod legitur secunda die factum, non | |
| 1394 intelligatur firmamentum illud in quo fixae sunt stellae, sed illa | |
| 1395 pars aeris in qua condensantur nubes. Et dicitur firmamentum | |
| 1396 propter spissitudinem aeris in parte illa, nam quod est spissum et | |
| 1397 solidum, dicitur esse corpus firmum, ad differentiam corporis | |
| 1398 mathematici, ut dicit Basilius. Et secundum hanc expositionem, | |
| 1399 nihil repugnans sequitur cuicumque opinioni. Unde Augustinus, II | |
| 1400 super Gen. ad Litt., hanc expositionem commendans, dicit, <i>hanc | |
| 1401 considerationem laude dignissimam iudico; quod enim dixit, neque | |
| 1402 est contra fidem, et in promptu, posito documento, credi | |
| 53 | 1403 potest</i>.</p><p title="I q. 68 a. 1 ad 1"><a name="31275"><span class="ref">[31275] Iª q. 68 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1404 dicendum quod, secundum Chrysostomum, primo Moyses summarie dixit |
| 1405 quid Deus fecit, praemittens, in principio creavit Deus caelum et | |
| 1406 terram, postea per partes explicavit. Sicut si quis dicat, hic | |
| 1407 artifex fecit domum istam, et postea subdat, primo fecit | |
| 1408 fundamenta, et postea erexit parietes, tertio superposuit tectum. | |
| 1409 Et sic non oportet nos aliud caelum intelligere, cum dicitur, <i>in | |
| 1410 principio creavit Deus caelum et terram</i>; et cum dicitur quod | |
| 1411 secunda die factum est firmamentum. Potest etiam dici aliud esse | |
| 1412 caelum quod legitur in principio creatum, et quod legitur secunda | |
| 1413 die factum. Et hoc diversimode. Nam secundum Augustinum, caelum | |
| 1414 quod legitur primo die factum, est natura spiritualis informis, | |
| 1415 caelum autem quod legitur secunda die factum, est caelum corporeum. | |
| 1416 Secundum vero Bedam et Strabum, caelum quod legitur primo die | |
| 1417 factum, est caelum Empyreum, firmamentum vero quod legitur secunda | |
| 1418 die factum, est caelum sidereum. Secundum vero Damascenum, caelum | |
| 1419 quod legitur prima die factum, est quoddam caelum sphaericum sine | |
| 1420 stellis, de quo philosophi loquuntur, dicentes ipsum esse nonam | |
| 1421 sphaeram et mobile primum, quod movetur motu diurno, per | |
| 1422 firmamentum vero factum secunda die, intelligitur caelum sidereum. | |
| 1423 Secundum autem aliam expositionem, quam Augustinus tangit, caelum | |
| 1424 prima die factum, est etiam ipsum caelum sidereum, per firmamentum | |
| 1425 vero secunda die factum, intelligitur spatium aeris in quo nubes | |
| 1426 condensantur, quod etiam caelum aequivoce dicitur. Et ideo, ad | |
| 1427 aequivocationem designandam, signanter dicitur, vocavit Deus | |
| 1428 firmamentum caelum; sicut et supra dixerat, vocavit lucem diem | |
| 1429 (quia dies etiam pro spatio vigintiquatuor horarum ponitur). Et | |
| 53 | 1430 idem est in aliis observandum, ut Rabbi Moyses dicit.</p><p title="I q. 68 a. 1 ad 2"><a name="31276"><span class="ref">[31276] Iª q. 68 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum et |
| 1431 tertium patet solutio ex supra dictis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 68 a. 2 arg. 1"><a name="31277"><span class="ref">[31277] Iª q. 68 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 1432 proceditur. Videtur quod aquae non sunt supra firmamentum. Aqua |
| 1433 enim est naturaliter gravis. Locus autem proprius gravis non est | |
| 1434 esse sursum, sed solum deorsum. Ergo aquae non sunt supra | |
| 53 | 1435 firmamentum.</p><p title="I q. 68 a. 2 arg. 2"><a name="31278"><span class="ref">[31278] Iª q. 68 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1436 naturaliter aqua est fluida. Sed quod est fluidum, non potest |
| 1437 consistere super corpus rotundum, ut experimento patet. Ergo, cum | |
| 1438 firmamentum sit corpus rotundum, aqua non potest esse supra | |
| 53 | 1439 firmamentum.</p><p title="I q. 68 a. 2 arg. 3"><a name="31279"><span class="ref">[31279] Iª q. 68 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, aqua, |
| 28 | 1440 cum sit elementum, ordinatur ad generationem corporis mixti; sicut |
| 1441 imperfectum ordinatur ad perfectum. Sed supra firmamentum non est | |
| 1442 locus mixtionis, sed supra terram. Ergo frustra aqua esset supra | |
| 1443 firmamentum. Nihil autem in operibus Dei est frustra. Ergo aquae | |
| 53 | 1444 non sunt supra firmamentum.</p><p title="I q. 68 a. 2 s. c."><a name="31280"><span class="ref">[31280] Iª q. 68 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1445 quod dicitur Gen. I, quod <i>divisit aquas quae erant supra |
| 53 | 1446 firmamentum, ab his quae erant sub firmamento</i>.</p><p title="I q. 68 a. 2 co."><a name="31281"><span class="ref">[31281] Iª q. 68 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1447 quod, sicut dicit Augustinus, II super Gen. ad Litt., <i>maior est |
| 1448 Scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. | |
| 1449 Unde quomodo et quales aquae ibi sint, eas tamen ibi esse, minime | |
| 1450 dubitamus</i>. Quales autem sint illae aquae, non eodem modo ab | |
| 1451 omnibus assignatur. Origenes enim dicit quod aquae illae quae super | |
| 1452 caelos sunt, sunt spirituales substantiae, unde in Psalmo CXLVIII, | |
| 1453 dicitur, <i>aquae quae super caelos sunt, laudent nomen domini</i>; | |
| 1454 et Dan. III, <i>benedicite, aquae omnes quae super caelos sunt, | |
| 1455 domino</i>. Sed ad hoc respondet Basilius, in III Hexaem., quod hoc | |
| 1456 non dicitur eo quod aquae sint rationales creaturae; sed quia | |
| 1457 <i>consideratio earum, prudenter a sensum habentibus contemplata, | |
| 1458 glorificationem perficit creatoris</i>. Unde ibidem dicitur idem de | |
| 1459 igne et grandine et huiusmodi, de quibus constat quod non sunt | |
| 1460 rationales creaturae. Dicendum est ergo quod sunt aquae corporales. | |
| 1461 Sed quales aquae sint, oportet diversimode definire, secundum | |
| 1462 diversam de firmamento sententiam. Si enim per firmamentum | |
| 1463 intelligitur caelum sidereum quod ponitur esse de natura quatuor | |
| 1464 elementorum, pari ratione et aquae quae super caelos sunt, eiusdem | |
| 1465 naturae poterunt credi cum elementaribus aquis. Si autem per | |
| 1466 firmamentum intelligatur caelum sidereum quod non sit de natura | |
| 1467 quatuor elementorum, tunc et aquae illae quae sunt supra | |
| 1468 firmamentum, non erunt de natura elementarium aquarum, sed sicut, | |
| 1469 secundum Strabum, dicitur caelum Empyreum, idest igneum, propter | |
| 1470 solum splendorem; ita dicetur aliud caelum aqueum propter solam | |
| 1471 diaphaneitatem, quod est supra caelum sidereum. Posito etiam quod | |
| 1472 firmamentum sit alterius naturae praeter quatuor elementa, adhuc | |
| 1473 potest dici quod aquas dividit, si per aquam non elementum aquae, | |
| 1474 sed materiam informem corporum intelligamus, ut Augustinus dicit, | |
| 1475 super Gen. contra Manich., quia secundum hoc, quidquid est inter | |
| 1476 corpora, dividit aquas ab aquis. Si autem per firmamentum | |
| 1477 intelligatur pars aeris in qua nubes condensantur, sic aquae quae | |
| 1478 supra firmamentum sunt, sunt aquae quae, vaporabiliter resolutae, | |
| 1479 supra aliquam partem aeris elevantur ex quibus pluviae generantur. | |
| 1480 Dicere enim quod aquae vaporabiliter resolutae eleventur supra | |
| 1481 caelum sidereum, ut quidam dixerunt, quorum opinionem Augustinus | |
| 1482 tangit in II super Gen. ad Litt. est omnino impossibile. Tum | |
| 1483 propter soliditatem caeli. Tum propter regionem ignis mediam, quae | |
| 1484 huiusmodi vapores consumeret. Tum quia locus quo feruntur levia et | |
| 1485 rara, est infra concavum orbis lunae. Tum etiam quia sensibiliter | |
| 1486 apparet vapores non elevari usque ad cacumina quorundam montium. | |
| 1487 Quod etiam dicunt de rarefactione corporis in infinitum, propter | |
| 1488 hoc quod corpus est in infinitum divisibile, vanum est. Non enim | |
| 1489 corpus naturale in infinitum dividitur aut rarefit, sed usque ad | |
| 53 | 1490 certum terminum.</p><p title="I q. 68 a. 2 ad 1"><a name="31282"><span class="ref">[31282] Iª q. 68 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1491 dicendum quod quibusdam videtur ratio illa solvenda per hoc, quod |
| 1492 aquae, quamvis sint naturaliter graves, virtute tamen divina super | |
| 1493 caelos continentur. Sed hanc solutionem Augustinus excludit, II | |
| 1494 Lib. super Gen. ad Litt., dicens quod <i>nunc quemadmodum Deus | |
| 1495 instituit naturas rerum convenit quaerere; non quid in eis ad | |
| 1496 miraculum suae potentiae velit operari</i>. Unde aliter dicendum | |
| 1497 est quod, secundum duas ultimas opiniones de aquis et firmamento, | |
| 1498 patet solutio ex praemissis. Secundum autem primam opinionem, | |
| 1499 oportet ponere alium ordinem in elementis quam Aristoteles ponat; | |
| 1500 ut quaedam aquae spissae sint circa terram, quaedam vero tenues | |
| 1501 circa caelum; ut sic se habeant illae ad caelum, sicut istae ad | |
| 1502 terram. Vel quod per aquam intelligatur materia corporum, ut dictum | |
| 53 | 1503 est.</p><p title="I q. 68 a. 2 ad 2"><a name="31283"><span class="ref">[31283] Iª q. 68 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum etiam |
| 28 | 1504 patet solutio ex praemissis, secundum duas ultimas opiniones. |
| 1505 Secundum vero primam, respondet Basilius dupliciter. Uno modo, quia | |
| 1506 non est necessarium ut omne quod in concavo apparet rotundum, sit | |
| 1507 etiam supra rotundum secundum convexum. Secundo, quia aquae quae | |
| 1508 sunt supra caelos, non sunt fluidae; sed quasi glaciali soliditate | |
| 1509 circa caelum firmatae. Unde et a quibusdam dicuntur caelum | |
| 53 | 1510 crystallinum.</p><p title="I q. 68 a. 2 ad 3"><a name="31284"><span class="ref">[31284] Iª q. 68 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1511 dicendum quod, secundum tertiam opinionem, aquae sunt supra |
| 1512 firmamentum vaporabiliter elevatae propter utilitatem pluviarum. | |
| 1513 Secundum vero secundam opinionem, aquae sunt supra firmamentum, | |
| 1514 idest caelum totum diaphanum absque stellis. Quod quidam ponunt | |
| 1515 primum mobile, quod revolvit totum caelum motu diurno, ut operetur | |
| 1516 per motum diurnum continuitatem generationis, sicut caelum in quo | |
| 1517 sunt sidera, per motum qui est secundum zodiacum, operatur | |
| 1518 diversitatem generationis et corruptionis, per accessum et | |
| 1519 recessum, et per diversas virtutes stellarum. Secundum vero primam | |
| 1520 opinionem, aquae sunt ibi, ut Basilius dicit, ad contemperandum | |
| 1521 calorem caelestium corporum. Cuius signum acceperunt aliqui, ut | |
| 1522 Augustinus dicit, quod stella Saturni, propter vicinitatem aquarum | |
| 53 | 1523 superiorum, est frigidissima.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 68 a. 3 arg. 1"><a name="31285"><span class="ref">[31285] Iª q. 68 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1524 proceditur. Videtur quod firmamentum non dividat aquas ab aquis. |
| 1525 Unius enim corporis secundum speciem, est unus locus naturalis. Sed | |
| 1526 omnis aqua omni aquae est eadem specie, ut dicit philosophus. Non | |
| 53 | 1527 ergo aquae ab aquis sunt distinguendae secundum locum.</p><p title="I q. 68 a. 3 arg. 2"><a name="31286"><span class="ref">[31286] Iª q. 68 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 1528 aquae illae quae sunt supra firmamentum, sunt alterius speciei ab |
| 1529 aquis quae sunt sub firmamento, contra, ea quae sunt secundum | |
| 1530 speciem diversa, non indigent aliquo alio distinguente. Si ergo | |
| 1531 aquae superiores et inferiores specie differunt, firmamentum eas ab | |
| 53 | 1532 invicem non distinguit.</p><p title="I q. 68 a. 3 arg. 3"><a name="31287"><span class="ref">[31287] Iª q. 68 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 1533 videtur aquas ab aquis distinguere, quod ex utraque parte ab aquis |
| 1534 contingitur; sicut si aliquis paries fabricetur in medio fluminis. | |
| 1535 Manifestum est autem quod aquae inferiores non pertingunt usque ad | |
| 53 | 1536 firmamentum. Ergo non dividit firmamentum aquas ab aquis.</p><p title="I q. 68 a. 3 s. c."><a name="31288"><span class="ref">[31288] Iª q. 68 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1537 quod dicitur Gen. I, <i>fiat firmamentum in medio aquarum, et |
| 53 | 1538 dividat aquas ab aquis</i>.</p><p title="I q. 68 a. 3 co."><a name="31289"><span class="ref">[31289] Iª q. 68 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1539 quod aliquis, considerando superficie tenus litteram Genesis, |
| 1540 posset talem imaginationem concipere, secundum quorundam antiquorum | |
| 1541 philosophorum positionem. Posuerunt enim quidam aquam esse quoddam | |
| 1542 infinitum corpus, et omnium aliorum corporum principium. Quam | |
| 1543 quidem immensitatem aquarum accipere posset in nomine abyssi, cum | |
| 1544 dicitur quod tenebrae erant super faciem abyssi. Ponebant etiam | |
| 1545 quod istud caelum sensibile quod videmus, non continet infra se | |
| 1546 omnia corporalia; sed est infinitum aquarum corpus supra caelum. Et | |
| 1547 ita posset aliquis dicere quod firmamentum caeli dividit aquas | |
| 1548 exteriores ab aquis interioribus, idest ab omnibus corporibus quae | |
| 1549 infra caelum continentur, quorum principium aquam ponebant. Sed | |
| 1550 quia ista positio per veras rationes falsa deprehenditur, non est | |
| 1551 dicendum hunc esse intellectum Scripturae. Sed considerandum est | |
| 1552 quod Moyses rudi populo loquebatur, quorum imbecillitati | |
| 1553 condescendens, illa solum eis proposuit, quae manifeste sensui | |
| 1554 apparent. Omnes autem, quantumcumque rudes, terram et aquam esse | |
| 1555 corpora sensu deprehendunt. Aer autem non percipitur ab omnibus | |
| 1556 esse corpus, intantum quod etiam quidam philosophi aerem dixerunt | |
| 1557 nihil esse, plenum aere vacuum nominantes. Et ideo Moyses de aqua | |
| 1558 et terra mentionem facit expressam, aerem autem non expresse | |
| 1559 nominat, ne rudibus quoddam ignotum proponeret. Ut tamen capacibus | |
| 1560 veritatem exprimeret, dat locum intelligendi aerem, significans | |
| 1561 ipsum quasi aquae annexum, cum dicit quod tenebrae erant super | |
| 1562 faciem abyssi; per quod datur intelligi super faciem aquae esse | |
| 1563 aliquod corpus diaphanum quod est subiectum lucis et tenebrarum. | |
| 1564 Sic igitur sive per firmamentum intelligamus caelum in quo sunt | |
| 1565 sidera, sive spatium aeris nubilosum, convenienter dicitur quod | |
| 1566 firmamentum dividit aquas ab aquis, secundum quod per aquam materia | |
| 1567 informis significatur; vel secundum quod omnia corpora diaphana sub | |
| 1568 nomine aquarum intelliguntur. Nam caelum sidereum distinguit | |
| 1569 corpora inferiora diaphana a superioribus. Aer vero nubilosus | |
| 1570 distinguit superiorem aeris partem, in qua generantur pluviae et | |
| 1571 huiusmodi impressiones, ab inferiori parte aeris, quae aquae | |
| 53 | 1572 connectitur, et sub nomine aquarum intelligitur.</p><p title="I q. 68 a. 3 ad 1"><a name="31290"><span class="ref">[31290] Iª q. 68 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1573 dicendum quod, si per firmamentum intelligatur caelum sidereum, |
| 1574 aquae superiores non sunt eiusdem speciei cum inferioribus. Si | |
| 1575 autem per firmamentum intelligatur nubilosus aer, tunc utraeque | |
| 1576 aquae sunt eiusdem speciei. Et deputantur tunc duo loca aquis non | |
| 1577 eadem ratione; sed locus superior est locus generationis aquarum, | |
| 53 | 1578 locus autem inferior est locus quietis earum.</p><p title="I q. 68 a. 3 ad 2"><a name="31291"><span class="ref">[31291] Iª q. 68 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1579 dicendum quod, si accipiantur aquae diversae secundum speciem, |
| 1580 firmamentum dicitur dividere aquas ab aquis, non sicut causa | |
| 53 | 1581 faciens divisionem; sed sicut terminus utrarumque aquarum.</p><p title="I q. 68 a. 3 ad 3"><a name="31292"><span class="ref">[31292] Iª q. 68 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1582 dicendum quod Moyses, propter invisibilitatem aeris et similium |
| 1583 corporum, omnia huiusmodi corpora sub aquae nomine comprehendit. Et | |
| 1584 sic manifestum est quod ex utraque parte firmamenti, qualitercumque | |
| 53 | 1585 accepti, sunt aquae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 68 a. 4 arg. 1"><a name="31293"><span class="ref">[31293] Iª q. 68 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1586 proceditur. Videtur quod sit unum caelum tantum. Caelum enim contra |
| 1587 terram dividitur, cum dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum | |
| 1588 et terram</i>. Sed terra est una tantum. Ergo et caelum est unum | |
| 53 | 1589 tantum.</p><p title="I q. 68 a. 4 arg. 2"><a name="31294"><span class="ref">[31294] Iª q. 68 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1590 quod constat ex tota sua materia est unum tantum. Sed caelum est |
| 1591 huiusmodi, ut probat philosophus in I de caelo. Ergo caelum est | |
| 53 | 1592 unum tantum.</p><p title="I q. 68 a. 4 arg. 3"><a name="31295"><span class="ref">[31295] Iª q. 68 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1593 quidquid dicitur de pluribus univoce, dicitur de eis secundum unam |
| 1594 rationem communem. Sed si sunt plures caeli, caelum dicitur univoce | |
| 1595 de pluribus, quia si aequivoce, non proprie dicerentur plures | |
| 1596 caeli. Oportet ergo, si dicuntur plures caeli, quod sit aliqua | |
| 1597 ratio communis, secundum quam caeli dicantur. Hanc autem non est | |
| 53 | 1598 assignare. Non est ergo dicendum quod sint plures caeli.</p><p title="I q. 68 a. 4 s. c."><a name="31296"><span class="ref">[31296] Iª q. 68 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1599 quod dicitur in Psalmo CXLVIII, <i>laudate eum, caeli |
| 53 | 1600 caelorum</i>.</p><p title="I q. 68 a. 4 co."><a name="31297"><span class="ref">[31297] Iª q. 68 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1601 quod circa hoc videtur esse quaedam diversitas inter Basilium et |
| 1602 Chrysostomum. Dicit enim Chrysostomus non esse nisi unum caelum; et | |
| 1603 quod pluraliter dicitur, caeli caelorum, hoc est propter | |
| 1604 proprietatem linguae Hebraeae, in qua consuetum est ut caelum solum | |
| 1605 pluraliter significetur; sicut sunt etiam multa nomina in Latino | |
| 1606 quae singulari carent. Basilius autem, et Damascenus sequens eum, | |
| 1607 dicunt plures esse caelos. Sed haec diversitas magis est in voce | |
| 1608 quam in re. Nam Chrysostomus unum caelum nominat totum corpus quod | |
| 1609 est supra terram et aquam, nam etiam aves, quae volant in aere, | |
| 1610 dicuntur propter hoc volucres caeli. Sed quia in isto corpore sunt | |
| 1611 multae distinctiones, propter hoc Basilius posuit plures caelos. Ad | |
| 1612 distinctionem ergo caelorum sciendam, considerandum est quod caelum | |
| 1613 tripliciter dicitur in Scripturis. Quandoque enim dicitur proprie | |
| 1614 et naturaliter. Et sic dicitur caelum corpus aliquod sublime, et | |
| 1615 luminosum actu vel potentia, et incorruptibile per naturam. Et | |
| 1616 secundum hoc, ponuntur tres caeli. Primum totaliter lucidum, quod | |
| 1617 vocant Empyreum. Secundum totaliter diaphanum, quod vocant caelum | |
| 1618 aqueum vel crystallinum. Tertium partim diaphanum et partim lucidum | |
| 1619 actu, quod vocant caelum sidereum, et dividitur in octo sphaeras, | |
| 1620 scilicet in sphaeram stellarum fixarum, et septem sphaeras | |
| 1621 planetarum; quae possunt dici octo caeli. Secundo dicitur caelum | |
| 1622 per participationem alicuius proprietatis caelestis corporis, | |
| 1623 scilicet sublimitatis et luminositatis actu vel potentia. Et sic | |
| 1624 totum illud spatium quod est ab aquis usque ad orbem lunae, | |
| 1625 Damascenus ponit unum caelum, nominans illud aereum. Et sic, | |
| 1626 secundum eum, sunt tres caeli, aereum, sidereum, et aliud superius, | |
| 1627 de quo intelligit quod apostolus legitur raptus usque ad tertium | |
| 1628 caelum. Sed quia istud spatium continet duo elementa, scilicet | |
| 1629 ignis et aeris, et in utroque eorum vocatur superior et inferior | |
| 1630 regio; ideo istud caelum Rabanus distinguit in quatuor, supremam | |
| 1631 regionem ignis nominans caelum igneum; inferiorem vero regionem, | |
| 1632 caelum Olympium, ab altitudine cuiusdam montis qui vocatur Olympus; | |
| 1633 supremam vero regionem aeris vocavit caelum aethereum, propter | |
| 1634 inflammationem; inferiorem vero regionem, caelum aereum. Et sic, | |
| 1635 cum isti quatuor caeli tribus superioribus connumerantur, fiunt in | |
| 1636 universo, secundum Rabanum, septem caeli corporei. Tertio dicitur | |
| 1637 caelum metaphorice. Et sic quandoque ipsa sancta Trinitas dicitur | |
| 1638 caelum, propter eius spiritualem sublimitatem et lucem. De quo | |
| 1639 caelo exponitur Diabolum dixisse, ascendam in caelum, idest ad | |
| 1640 aequalitatem Dei. Quandoque etiam spiritualia bona in quibus est | |
| 1641 sanctorum remuneratio, propter eorum eminentiam caeli nominantur; | |
| 1642 ubi dicitur, <i>merces vestra multa est in caelis</i>, ut | |
| 1643 Augustinus exponit. Quandoque vero tria genera supernaturalium | |
| 1644 visionum, scilicet corporalis, imaginariae et intellectualis tres | |
| 1645 caeli nominantur. De quibus Augustinus exponit quod Paulus est | |
| 53 | 1646 raptus usque ad tertium caelum.</p><p title="I q. 68 a. 4 ad 1"><a name="31298"><span class="ref">[31298] Iª q. 68 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1647 dicendum quod terra se habet ad caelum, ut centrum ad |
| 1648 circumferentiam. Circa unum autem centrum possunt esse multae | |
| 1649 circumferentiae. Unde una terra existente, multi caeli | |
| 53 | 1650 ponuntur.</p><p title="I q. 68 a. 4 ad 2"><a name="31299"><span class="ref">[31299] Iª q. 68 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1651 dicendum quod ratio illa procedit de caelo, secundum quod importat |
| 1652 universitatem creaturarum corporalium. Sic enim est unum caelum | |
| 53 | 1653 tantum.</p><p title="I q. 68 a. 4 ad 3"><a name="31300"><span class="ref">[31300] Iª q. 68 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1654 dicendum quod in omnibus caelis invenitur communiter sublimitas et |
| 59 | 1655 aliqua luminositas, ut ex dictis patet.</p></div></div><div id="q69" class="q"><h2>Quaestio 69</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 69 pr."><a name="31301"><span class="ref">[31301] |
| 53 | 1656 Iª q. 69 pr.</span></a> Deinde considerandum est de opere |
| 28 | 1657 tertiae diei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, de congregatione |
| 53 | 1658 aquarum. Secundo, de productione plantarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 69 a. 1 arg. 1"><a name="31302"><span class="ref">[31302] Iª q. 69 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1659 proceditur. Videtur quod aquarum congregatio non convenienter |
| 1660 dicatur facta tertia die. Ea enim quae facta sunt prima et secunda | |
| 1661 die, verbo factionis exprimuntur, dicitur enim, <i>dixit Deus fiat | |
| 1662 lux, et, fiat firmamentum</i>. Sed tertia dies condividitur duabus | |
| 1663 primis. Ergo opus tertiae diei debuit exprimi verbo factionis, et | |
| 53 | 1664 non solum verbo congregationis.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 2"><a name="31303"><span class="ref">[31303] Iª q. 69 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, terra |
| 28 | 1665 prius undique erat aquis cooperta, propter hoc enim invisibilis |
| 1666 dicebatur. Non erat ergo aliquis locus super terram, in quo aquae | |
| 53 | 1667 congregari possent.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 3"><a name="31304"><span class="ref">[31304] Iª q. 69 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 1668 non sunt continuata ad invicem, non habent unum locum. Sed non |
| 1669 omnes aquae habent ad invicem continuitatem. Ergo non sunt omnes | |
| 53 | 1670 aquae congregatae in unum locum.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 4"><a name="31305"><span class="ref">[31305] Iª q. 69 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1671 congregatio ad motum localem pertinet. Sed aquae naturaliter |
| 1672 videntur fluentes, et ad mare currentes. Non ergo fuit necessarium | |
| 53 | 1673 ad hoc divinum praeceptum adhiberi.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 5"><a name="31306"><span class="ref">[31306] Iª q. 69 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, terra |
| 28 | 1674 etiam in principio suae creationis nominatur, cum dicitur, <i>in |
| 1675 principio creavit Deus caelum et terram</i>. Inconvenienter ergo | |
| 53 | 1676 dicitur tertia die nomen terrae impositum.</p><p title="I q. 69 a. 1 s. c."><a name="31307"><span class="ref">[31307] Iª q. 69 a. 1 s. c.</span></a> Sed in contrarium |
| 1677 sufficit auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 69 a. 1 co."><a name="31308"><span class="ref">[31308] Iª q. 69 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1678 quod hic oportet aliter dicere secundum expositionem Augustini, et |
| 1679 aliorum sanctorum. Augustinus enim in omnibus his operibus non | |
| 1680 ponit durationis ordinem, sed solum originis et naturae. Dicit enim | |
| 1681 primo creatam naturam spiritualem informem, et naturam corporalem | |
| 1682 absque omni forma (quam dicit primo significari nomine terrae et | |
| 1683 aquae), non quia haec informitas formationem praecesserit tempore, | |
| 1684 sed origine tantum. Neque una formatio, secundum eum, praecessit | |
| 1685 aliam duratione; sed solum naturae ordine. Secundum quem ordinem | |
| 1686 necesse fuit ut primo poneretur formatio supremae naturae, scilicet | |
| 1687 spiritualis, per hoc quod legitur prima die lux facta. Sicut autem | |
| 1688 spiritualis natura praeeminet corporali, ita superiora corpora | |
| 1689 praeeminent inferioribus. Unde secundo loco tangitur formatio | |
| 1690 superiorum corporum, cum dicitur, fiat firmamentum; per quod | |
| 1691 intelligitur impressio formae caelestis in materiam informem, non | |
| 1692 prius existentem tempore, sed origine tantum. Tertio vero loco | |
| 1693 ponitur impressio formarum elementarium in materiam informem, non | |
| 1694 tempore, sed origine praecedentem. Unde per hoc quod dicitur, | |
| 1695 <i>congregentur aquae, et appareat arida</i>, intelligitur quod | |
| 1696 materiae corporali impressa est forma substantialis aquae, per quam | |
| 1697 competit sibi talis motus; et forma substantialis terrae, per quam | |
| 1698 competit sibi sic videri. Sed secundum alios sanctos, in his | |
| 1699 operibus etiam ordo durationis attenditur, ponunt enim quod, | |
| 1700 informitas materiae tempore praecessit formationem, et una formatio | |
| 1701 aliam. Sed informitas materiae, secundum eos, non intelligitur | |
| 1702 carentia omnis formae quia iam erat caelum et aqua et terra (quae | |
| 1703 tria nominantur tanquam manifeste sensu perceptibilia), sed | |
| 1704 intelligitur informitas materiae carentia debitae distinctionis, et | |
| 1705 consummatae cuiusdam pulchritudinis. Et secundum haec tria nomina, | |
| 1706 posuit Scriptura tres informitates. Ad caelum enim, quod est | |
| 1707 superius, pertinet informitas tenebrarum, quia ex eo est origo | |
| 1708 luminis. Informitas vero aquae, quae est media, significatur nomine | |
| 1709 abyssi, quia hoc nomen significat quandam immensitatem inordinatam | |
| 1710 aquarum, ut Augustinus dicit, contra Faustum. Informitas vero | |
| 1711 terrae tangitur in hoc quod dicitur, quod terra erat invisibilis | |
| 1712 vel inanis, per hoc quod erat aquis cooperta. Sic igitur formatio | |
| 1713 supremi corporis facta est prima die. Et quia tempus sequitur motum | |
| 1714 caeli, tempus autem est numerus motus supremi corporis; per | |
| 1715 huiusmodi formationem facta est distinctio temporis, noctis | |
| 1716 scilicet et diei. Secundo vero die formatum est medium corpus, | |
| 1717 scilicet aqua, per firmamentum accipiens quandam distinctionem et | |
| 1718 ordinem (ita quod sub nomine aquae etiam alia comprehenduntur, ut | |
| 1719 supra dictum est). Tertio vero die formatum est ultimum corpus, | |
| 1720 scilicet terra, per hoc quod discooperta est aquis; et facta est | |
| 1721 distinctio in infimo, quae dicitur terrae et maris. Unde satis | |
| 1722 congrue, sicut informitatem terrae expresserat dicens quod terra | |
| 1723 erat invisibilis vel inanis, ita eius formationem exprimit per hoc | |
| 53 | 1724 quod dicit, et appareat arida.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 1"><a name="31309"><span class="ref">[31309] Iª q. 69 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1725 dicendum quod, secundum Augustinum, ideo in opere tertiae diei non |
| 1726 utitur Scriptura verbo factionis, sicut in praecedentibus operibus, | |
| 1727 ut ostendatur quod superiores formae, scilicet spirituales | |
| 1728 Angelorum, et caelestium corporum, sunt perfectae in esse et | |
| 1729 stabiles; formae vero inferiorum corporum sunt imperfectae et | |
| 1730 mobiles. Et ideo per congregationem aquarum et apparentiam aridae, | |
| 1731 impressio talium formarum designatur, <i>aqua enim est labiliter | |
| 1732 fluxa, terra stabiliter fixa</i>, ut ipse dicit in II super Gen. ad | |
| 1733 Litt. Secundum vero alios, dicendum est quod opus tertiae diei est | |
| 1734 perfectum secundum solum motum localem. Et ideo non oportuit quod | |
| 53 | 1735 Scriptura uteretur verbo factionis.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 2"><a name="31310"><span class="ref">[31310] Iª q. 69 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum patet |
| 28 | 1736 solutio secundum Augustinum, quia non oportet dicere quod terra |
| 1737 primo esset cooperta aquis, et postmodum sint aquae congregatae; | |
| 1738 sed quod in tali congregatione fuerunt productae. Secundum vero | |
| 1739 alios, tripliciter respondetur, ut Augustinus dicit, I super Gen. | |
| 1740 ad Litt. Uno modo, ut aquae in maiorem altitudinem sint elevatae in | |
| 1741 loco ubi sunt congregatae. Nam mare esse altius terra experimento | |
| 1742 compertum est in mari rubro, ut Basilius dicit. Secundo, ut dicatur | |
| 1743 quod <i>rarior aqua velut nebula, terras tegebat, quae | |
| 1744 congregatione densata est</i>. Tertio modo, ut dicatur quod | |
| 1745 <i>terra potuit aliquas partes praebere concavas, quibus | |
| 1746 confluentes aquae reciperentur</i>. Inter quas prima videtur | |
| 53 | 1747 probabilior.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 3"><a name="31311"><span class="ref">[31311] Iª q. 69 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1748 dicendum quod omnes aquae unum terminum habent, scilicet mare, in |
| 1749 quod confluunt vel manifestis vel occultis meatibus. Et propter hoc | |
| 1750 dicuntur aquae congregari in unum locum. Vel dicit unum locum, non | |
| 1751 simpliciter, sed per comparationem ad locum terrae siccae; ut sit | |
| 1752 sensus, congregentur aquae in unum locum, idest, seorsum a terra | |
| 1753 sicca. Nam ad designandam pluralitatem locorum aquae, subdit quod | |
| 53 | 1754 congregationes aquarum appellavit maria.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 4"><a name="31312"><span class="ref">[31312] Iª q. 69 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1755 dicendum quod iussio Dei naturalem motum corporibus praebet. Unde |
| 1756 dicitur quod suis naturalibus motibus faciunt verbum eius. Vel | |
| 1757 potest dici quod naturale esset quod aqua undique esset circa | |
| 1758 terram, sicut aer undique est circa aquam et terram; sed propter | |
| 1759 necessitatem finis, ut scilicet animalia et plantae essent super | |
| 1760 terram, oportuit quod aliqua pars terrae esset discooperta aquis. | |
| 1761 Quod quidem aliqui philosophi attribuunt actioni solis, per | |
| 1762 elevationem vaporum desiccantis terram. Sed sacra Scriptura | |
| 1763 attribuit hoc potestati divinae, non solum in Genesi, sed etiam in | |
| 1764 Iob XXXVIII, ubi ex persona domini dicitur, <i>circumdedi mare | |
| 1765 terminis meis; et</i> Ierem. V, <i>me ergo non timebitis, ait | |
| 53 | 1766 dominus, qui posui arenam terminum mari?</i></p><p title="I q. 69 a. 1 ad 5"><a name="31313"><span class="ref">[31313] Iª q. 69 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1767 dicendum quod, secundum Augustinum, per terram de qua primo fiebat |
| 1768 mentio, intelligitur materia prima, nunc autem intelligitur ipsum | |
| 1769 elementum terrae. Vel potest dici, secundum Basilium, quod primo | |
| 1770 nominabatur terra secundum naturam suam, nunc autem nominatur ex | |
| 1771 sua principali proprietate, quae est siccitas. Unde dicitur quod | |
| 1772 vocavit aridam, terram. Vel potest dici, secundum Rabbi Moysen, | |
| 1773 quod ubicumque dicitur vocavit, significatur aequivocatio nominis. | |
| 1774 Unde prius dictum est quod vocavit lucem, diem, propter hoc quod | |
| 1775 etiam dies vocatur spatium vigintiquatuor horarum, secundum quod | |
| 1776 ibidem dicitur, factum est vespere et mane dies unus. Similiter | |
| 1777 dicitur quod firmamentum, idest aerem, vocavit caelum, quia etiam | |
| 1778 caelum dicitur quod est primo creatum. Similiter etiam dicitur hic | |
| 1779 quod aridam, idest illam partem quae est discooperta aquis, vocavit | |
| 1780 terram, prout distinguitur contra mare, quamvis communi nomine | |
| 1781 terra vocetur, sive sit aquis cooperta, sive discooperta. | |
| 1782 Intelligitur autem ubique per hoc quod dicitur vocavit, idest, | |
| 53 | 1783 dedit naturam vel proprietatem ut possit sic vocari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 69 a. 2 arg. 1"><a name="31314"><span class="ref">[31314] Iª q. 69 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1784 proceditur. Videtur quod plantarum productio inconvenienter tertia |
| 1785 die facta legatur. Plantae enim habent vitam sicut et animalia. Sed | |
| 1786 productio animalium non ponitur inter opera distinctionis, sed | |
| 1787 pertinet ad opus ornatus. Ergo nec productio plantarum commemorari | |
| 53 | 1788 debuit in tertia die, quae pertinet ad opus distinctionis.</p><p title="I q. 69 a. 2 arg. 2"><a name="31315"><span class="ref">[31315] Iª q. 69 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 1789 quod pertinet ad maledictionem terrae, non debuit commemorari cum |
| 1790 formatione terrae. Sed productio quarundam plantarum pertinet ad | |
| 1791 maledictionem terrae; secundum illud Gen. III, <i>maledicta terra | |
| 1792 in opere tuo, spinas et tribulos germinabit tibi</i>. Ergo | |
| 1793 productio plantarum universaliter non debuit commemorari in tertia | |
| 53 | 1794 die, quae pertinet ad formationem terrae.</p><p title="I q. 69 a. 2 arg. 3"><a name="31316"><span class="ref">[31316] Iª q. 69 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1795 plantae adhaerent terrae, ita etiam lapides et metalla; et tamen |
| 1796 non fit mentio de eis in terrae formatione. Ergo nec plantae fieri | |
| 53 | 1797 debuerunt tertia die.</p><p title="I q. 69 a. 2 s. c."><a name="31317"><span class="ref">[31317] Iª q. 69 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1798 quod dicitur Gen. I, <i>protulit terra herbam virentem</i>; et |
| 1799 postea sequitur, <i>factum est vespere et mane dies | |
| 53 | 1800 tertius</i>.</p><p title="I q. 69 a. 2 co."><a name="31318"><span class="ref">[31318] Iª q. 69 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1801 quod, sicut supra dictum est, in tertia die informitas terrae |
| 1802 removetur. Duplex autem informitas circa terram describebatur, una, | |
| 1803 quod erat invisibilis vel inanis, quia erat aquis cooperta; alia, | |
| 1804 quod erat incomposita sive vacua, idest non habens debitum decorem, | |
| 1805 qui acquiritur terrae ex plantis eam quodammodo vestientibus. Et | |
| 1806 ideo utraque informitas in hac tertia die removetur, prima quidem, | |
| 1807 per hoc quod aquae congregatae sunt in unum locum, et apparuit | |
| 1808 arida; secunda vero, per hoc quod protulit terra herbam virentem. | |
| 1809 Sed tamen circa productionem plantarum, aliter opinatur Augustinus | |
| 1810 ab aliis. Alii enim expositores dicunt quod plantae productae sunt | |
| 1811 actu in suis speciebus in hac tertia die, secundum quod superficies | |
| 1812 litterae sonat. Augustinus autem, V Sup. Gen. ad Litt., dicit quod | |
| 1813 <i>causaliter tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, | |
| 1814 idest producendi accepisse virtutem</i>. Et hoc quidem confirmat | |
| 1815 auctoritate Scripturae. Dicitur enim Gen. II, <i>istae sunt | |
| 1816 generationes caeli et terrae, quando creata sunt, in die quo Deus | |
| 1817 fecit caelum et terram, et omne virgultum agri, antequam oriretur | |
| 1818 in terra, omnemque herbam regionis, priusquam germinaret</i>. Ante | |
| 1819 ergo quam orirentur super terram, factae sunt causaliter in terra. | |
| 1820 Confirmat autem hoc etiam ratione. Quia in illis primis diebus | |
| 1821 condidit Deus creaturam originaliter vel causaliter, a quo opere | |
| 1822 postmodum requievit, qui tamen postmodum, secundum administrationem | |
| 1823 rerum conditarum per opus propagationis, usque modo operatur. | |
| 1824 Producere autem plantas ex terra, ad opus propagationis pertinet. | |
| 1825 Non ergo in tertia die productae sunt plantae in actu, sed | |
| 1826 causaliter tantum. Quamvis, secundum alios, dici possit quod prima | |
| 1827 institutio specierum ad opera sex dierum pertinet, sed quod ex | |
| 1828 speciebus primo institutis generatio similium in specie procedat, | |
| 1829 hoc iam pertinet ad rerum administrationem. Et hoc est quod | |
| 1830 Scriptura dicit, antequam oriretur super terram, vel antequam | |
| 1831 germinaret; idest, antequam ex similibus similia producerentur, | |
| 1832 sicut nunc naturaliter fieri videmus secundum viam seminationis. | |
| 1833 Unde signanter Scriptura dicit, germinet terra herbam virentem et | |
| 1834 facientem semen, quia scilicet sunt productae perfectae species | |
| 1835 plantarum, ex quibus semina aliarum orirentur. Nec refert ubicumque | |
| 1836 habeant vim seminativam, utrum scilicet in radice, vel in stipite, | |
| 53 | 1837 vel in fructu.</p><p title="I q. 69 a. 2 ad 1"><a name="31319"><span class="ref">[31319] Iª q. 69 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1838 dicendum quod vita in plantis est occulta, quia carent motu locali |
| 1839 et sensu, quibus animatum ab inanimato maxime distinguitur. Et | |
| 1840 ideo, quia immobiliter terrae inhaerent, earum productio ponitur | |
| 53 | 1841 quasi quaedam terrae formatio.</p><p title="I q. 69 a. 2 ad 2"><a name="31320"><span class="ref">[31320] Iª q. 69 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1842 dicendum quod etiam ante illam maledictionem, spinae et tribuli |
| 1843 producti erant vel virtute vel actu. Sed non erant producti homini | |
| 1844 in poenam; ut scilicet terra quam propter cibum coleret, | |
| 1845 infructuosa quaedam et noxia germinaret. Unde dictum est, | |
| 53 | 1846 <i>germinabit tibi</i>.</p><p title="I q. 69 a. 2 ad 3"><a name="31321"><span class="ref">[31321] Iª q. 69 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1847 dicendum quod Moyses ea tantum proposuit quae in manifesto |
| 1848 apparent, sicut iam dictum est. Corpora autem mineralia habent | |
| 1849 generationem occultam in visceribus terrae. Et iterum, non habent | |
| 1850 manifestam distinctionem a terra, sed quaedam terrae species | |
| 59 | 1851 videntur. Et ideo de eis mentionem non fecit.</p></div></div><div id="q70" class="q"><h2>Quaestio 70</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 70 pr."><a name="31322"><span class="ref">[31322] |
| 53 | 1852 Iª q. 70 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 1853 opere ornatus. Et primo, de singulis diebus secundum se; secundo, |
| 1854 de omnibus sex diebus in communi. Circa primum ergo, considerandum | |
| 1855 est primo de opere quartae diei, secundo, de opere quintae; tertio, | |
| 1856 de opere sextae; quarto, de iis quae pertinent ad septimum diem. | |
| 1857 Circa primum quaeruntur tria. Primo, de productione luminarium. | |
| 1858 Secundo, de fine productionis eorum. Tertio, utrum sint | |
| 53 | 1859 animata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 70 a. 1 arg. 1"><a name="31323"><span class="ref">[31323] Iª q. 70 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1860 proceditur. Videtur quod luminaria non debuerint produci quarta |
| 1861 die. Luminaria enim sunt corpora incorruptibilia naturaliter. Ergo | |
| 1862 eorum materia non potest esse absque formis eorum. Sed eorum | |
| 1863 materia producta est in opere creationis, ante omnem diem. Ergo et | |
| 53 | 1864 eorum formae. Non ergo sunt facta quarta die.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 2"><a name="31324"><span class="ref">[31324] Iª q. 70 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1865 luminaria sunt quasi vasa luminis. Sed lux est facta prima die. |
| 53 | 1866 Ergo luminaria fieri debuerunt prima die, et non quarta.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 3"><a name="31325"><span class="ref">[31325] Iª q. 70 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1867 plantae fixae sunt in terra, ita luminaria fixa sunt in firmamento, |
| 1868 unde Scriptura dicit quod posuit ea in firmamento. Sed productio | |
| 1869 plantarum simul describitur cum formatione terrae, cui inhaerent. | |
| 1870 Ergo et productio luminarium simul debuit poni, secunda die, cum | |
| 53 | 1871 productione firmamenti.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 4"><a name="31326"><span class="ref">[31326] Iª q. 70 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, sol |
| 28 | 1872 et luna et alia luminaria sunt causae plantarum. Sed naturali |
| 1873 ordine causa praecedit effectum. Ergo luminaria non debuerunt fieri | |
| 53 | 1874 quarta die, sed tertia vel ante.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 5"><a name="31327"><span class="ref">[31327] Iª q. 70 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1875 multae stellae, secundum astrologos, sunt luna maiores. Non ergo |
| 53 | 1876 tantum sol et luna debuerunt poni duo magna luminaria.</p><p title="I q. 70 a. 1 s. c."><a name="31328"><span class="ref">[31328] Iª q. 70 a. 1 s. c.</span></a> Sed in contrarium |
| 1877 sufficit auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 70 a. 1 co."><a name="31329"><span class="ref">[31329] Iª q. 70 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1878 quod in recapitulatione divinorum operum, Scriptura sic dicit, |
| 1879 <i>igitur perfecti sunt caeli et terra, et omnis ornatus eorum</i>. | |
| 1880 In quibus verbis triplex opus intelligi potest, scilicet opus | |
| 1881 creationis, per quod caelum et terra producta leguntur, sed | |
| 1882 informia. Et opus distinctionis, per quod caelum et terra sunt | |
| 1883 perfecta, sive per formas substantiales attributas materiae omnino | |
| 1884 informi, ut Augustinus vult; sive quantum ad convenientem decorem | |
| 1885 et ordinem, ut alii sancti dicunt. Et his duobus operibus additur | |
| 1886 ornatus. Et differt ornatus a perfectione. Nam perfectio caeli et | |
| 1887 terrae ad ea pertinere videtur quae caelo et terrae sunt | |
| 1888 intrinseca, ornatus vero ad ea quae sunt a caelo et terra | |
| 1889 distincta. Sicut homo perficitur per proprias partes et formas, | |
| 1890 ornatur autem per vestimenta, vel aliquid huiusmodi. Distinctio | |
| 1891 autem aliquorum maxime manifestatur per motum localem, quo ab | |
| 1892 invicem separantur. Et ideo ad opus ornatus pertinet productio | |
| 1893 illarum rerum quae habent motum in caelo et in terra. Sicut autem | |
| 1894 supra dictum est, de tribus fit mentio in creatione, scilicet de | |
| 1895 caelo et aqua et terra. Et haec tria etiam formantur per opus | |
| 1896 distinctionis tribus diebus, primo die, caelum; secundo die | |
| 1897 distinguuntur aquae; tertio die fit distinctio in terra, maris et | |
| 1898 aridae. Et similiter in opere ornatus, primo die, qui est quartus, | |
| 1899 producuntur luminaria, quae moventur in caelo, ad ornatum ipsius. | |
| 1900 Secundo die, qui est quintus, aves et pisces, ad ornatum medii | |
| 1901 elementi, quia habent motum in aere et aqua, quae pro uno | |
| 1902 accipiuntur. Tertio die, qui est sextus, producuntur animalia quae | |
| 1903 habent motum in terra, ad ornatum ipsius. Sed sciendum est quod in | |
| 1904 productione luminarium non discordat Augustinus ab aliis sanctis. | |
| 1905 Dicit enim luminaria esse facta in actu, non in virtute tantum, non | |
| 1906 enim habet firmamentum virtutem productivam luminarium, sicut habet | |
| 1907 terra virtutem productivam plantarum. Unde Scriptura non dicit, | |
| 1908 producat firmamentum luminaria; sicut dicit, germinet terra herbam | |
| 53 | 1909 virentem.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 1"><a name="31330"><span class="ref">[31330] Iª q. 70 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1910 dicendum quod, secundum Augustinum, nulla difficultas ex hoc |
| 1911 oritur. Non enim ponit successionem temporis in istis operibus, et | |
| 1912 ideo non oportet dicere quod materia luminarium fuerit sub alia | |
| 1913 forma. Secundum etiam eos qui ponunt caelestia corpora ex natura | |
| 1914 quatuor elementorum, nulla difficultas accidit, quia potest dici | |
| 1915 quod sunt formata ex praeiacenti materia, sicut animalia et | |
| 1916 plantae. Sed secundum eos qui ponunt corpora caelestia esse | |
| 1917 alterius naturae ab elementis et incorruptibilia per naturam, | |
| 1918 oportet dicere quod substantia luminarium a principio fuit creata; | |
| 1919 sed prius erat informis, et nunc formatur; non quidem forma | |
| 1920 substantiali, sed per collationem determinatae virtutis. Ideo tamen | |
| 1921 non fit mentio a principio de eis, sed solum quarta die, ut | |
| 1922 Chrysostomus dicit, ut per hoc removeat populum ab idololatria, | |
| 1923 ostendens luminaria non esse deos, ex quo nec a principio | |
| 53 | 1924 fuerunt.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 2"><a name="31331"><span class="ref">[31331] Iª q. 70 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1925 dicendum quod, secundum Augustinum, nulla sequitur difficultas, |
| 1926 quia lux de qua prima die facta est mentio, fuit lux spiritualis; | |
| 1927 nunc autem fit lux corporalis. Si autem lux primo die facta | |
| 1928 intelligitur lux corporalis, oportet dicere quod lux primo die fuit | |
| 1929 producta secundum communem lucis naturam, quarto autem die | |
| 1930 attributa est luminaribus determinata virtus ad determinatos | |
| 1931 effectus; secundum quod videmus alios effectus habere radium solis, | |
| 1932 et alios radium lunae, et sic de aliis. Et propter hanc | |
| 1933 determinationem virtutis, dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., | |
| 1934 quod lumen solis, quod primo erat informe, quarto die formatum | |
| 53 | 1935 est.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 3"><a name="31332"><span class="ref">[31332] Iª q. 70 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1936 dicendum quod, secundum Ptolomaeum, luminaria non sunt fixa in |
| 1937 sphaeris, sed habent motum seorsum a motu sphaerarum. Unde | |
| 1938 Chrysostomus dicit quod non ideo dicitur quod posuit ea in | |
| 1939 firmamento, quia ibi sint fixa; sed quia iusserit ut ibi essent; | |
| 1940 sicut posuit hominem in Paradiso, ut ibi esset. Sed secundum | |
| 1941 opinionem Aristotelis, stellae fixae sunt in orbibus, et non | |
| 1942 moventur nisi motu orbium, secundum rei veritatem. Tamen motus | |
| 1943 luminarium sensu percipitur, non autem motus sphaerarum. Moyses | |
| 1944 autem, rudi populo condescendens, secutus est quae sensibiliter | |
| 1945 apparent, ut dictum est. Si autem sit aliud firmamentum quod factum | |
| 1946 est secunda die, ab eo in quo posita sunt sidera, secundum | |
| 1947 distinctionem naturae, licet sensus non discernat, quem Moyses | |
| 1948 sequitur, ut dictum est; cessat obiectio. Nam firmamentum factum | |
| 1949 est secunda die, quantum ad inferiorem partem. In firmamento autem | |
| 1950 posita sunt sidera quarta die, quantum ad superiorem partem; ut | |
| 53 | 1951 totum pro uno accipiatur, secundum quod sensui apparet.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 4"><a name="31333"><span class="ref">[31333] Iª q. 70 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1952 dicendum quod, sicut dicit Basilius, praemittitur productio |
| 1953 plantarum luminaribus, ad excludendam idololatriam. Qui enim | |
| 1954 credunt luminaria esse deos, dicunt quod primordialem originem | |
| 1955 habent plantae a luminaribus. Quamvis, ut Chrysostomus dicit, sicut | |
| 1956 agricola cooperatur ad productionem plantarum, ita etiam et | |
| 53 | 1957 luminaria per suos motus.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 5"><a name="31334"><span class="ref">[31334] Iª q. 70 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1958 dicendum quod, sicut Chrysostomus dicit, dicuntur duo luminaria |
| 1959 magna non tam quantitate, quam efficacia et virtute. Quia etsi | |
| 1960 aliae stellae sint maiores quantitate quam luna, tamen effectus | |
| 1961 lunae magis sentitur in istis inferioribus. Et etiam secundum | |
| 53 | 1962 sensum maior apparet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 70 a. 2 arg. 1"><a name="31335"><span class="ref">[31335] Iª q. 70 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1963 proceditur. Videtur quod inconvenienter causa productionis |
| 1964 luminarium describatur. Dicitur enim Ierem. X, <i>a signis caeli | |
| 1965 nolite metuere, quae gentes timent</i>. Non ergo luminaria in signa | |
| 53 | 1966 facta sunt.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 2"><a name="31336"><span class="ref">[31336] Iª q. 70 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1967 signum contra causam dividitur. Sed luminaria sunt causa eorum quae |
| 53 | 1968 hic aguntur. Ergo non sunt signa.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 3"><a name="31337"><span class="ref">[31337] Iª q. 70 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1969 distinctio temporum et dierum incoepit a primo die. Non ergo facta |
| 1970 sunt luminaria in tempora et dies et annos, idest in horum | |
| 53 | 1971 distinctionem.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 4"><a name="31338"><span class="ref">[31338] Iª q. 70 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1972 fit propter vilius se, quia finis est melior iis quae sunt ad |
| 1973 finem. Sed luminaria sunt meliora quam terra. Non ergo facta sunt | |
| 53 | 1974 ut illuminent terram.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 5"><a name="31339"><span class="ref">[31339] Iª q. 70 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, luna |
| 28 | 1975 non praeest nocti quando est prima. Probabile autem est quod luna |
| 1976 facta fuerit prima, sic enim homines incipiunt computare. Ergo luna | |
| 53 | 1977 non est facta ut praesit nocti.</p><p title="I q. 70 a. 2 s. c."><a name="31340"><span class="ref">[31340] Iª q. 70 a. 2 s. c.</span></a> In contrarium |
| 1978 sufficit auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 70 a. 2 co."><a name="31341"><span class="ref">[31341] Iª q. 70 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1979 quod, sicut dictum est supra, creatura aliqua corporalis potest |
| 1980 dici esse facta vel propter actum proprium, vel propter aliam | |
| 1981 creaturam, vel propter totum universum, vel propter gloriam Dei. | |
| 1982 Sed Moyses, ut populum ab idololatria revocaret, illam solam causam | |
| 1983 tetigit, secundum quod sunt facta ad utilitatem hominum. Unde | |
| 1984 dicitur Deut. IV, <i>ne forte, elevatis oculis ad caelum, videas | |
| 1985 solem et lunam et omnia astra caeli, et errore deceptus adores ea | |
| 1986 et colas, quae creavit dominus Deus in ministerium cunctis | |
| 1987 gentibus</i>. Hoc autem ministerium explicat in principio Genesis | |
| 1988 per tria. Primo enim provenit utilitas hominibus ex luminaribus | |
| 1989 quantum ad visum, qui est directivus in operibus, et maxime utilis | |
| 1990 ad cognoscendas res. Et quantum ad hoc, dicit, <i>ut luceant in | |
| 1991 firmamento, et illuminent terram</i>. Secundo, quantum ad | |
| 1992 vicissitudines temporum, quibus et fastidium tollitur et valetudo | |
| 1993 conservatur, et necessaria victui oriuntur quae non essent, si | |
| 1994 semper esset aut aestas aut hiems. Et quantum ad hoc, dicit, <i>ut | |
| 1995 sint in tempora et dies et annos</i>. Tertio, quantum ad | |
| 1996 opportunitatem negotiorum et operum, inquantum ex luminaribus caeli | |
| 1997 accipitur significatio pluviosi temporis vel sereni quae sunt apta | |
| 1998 diversis negotiis. Et quantum ad hoc dicit, <i>ut sint in | |
| 53 | 1999 signa</i>.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 1"><a name="31342"><span class="ref">[31342] Iª q. 70 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2000 dicendum quod luminaria sunt in signa corporalium transmutationum, |
| 53 | 2001 non autem eorum quae dependent ex libero arbitrio.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 2"><a name="31343"><span class="ref">[31343] Iª q. 70 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2002 dicendum quod per causam sensibilem quandoque ducimur in |
| 2003 cognitionem effectus occulti, sicut et e converso. Unde nihil | |
| 2004 prohibet causam sensibilem esse signum. Ideo tamen potius dicit | |
| 53 | 2005 signa quam causas, ut occasionem idololatriae tolleret.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 3"><a name="31344"><span class="ref">[31344] Iª q. 70 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2006 dicendum quod in prima die facta est communis distinctio temporis |
| 2007 per diem et noctem, secundum motum diurnum, qui est communis totius | |
| 2008 caeli; qui potest intelligi incoepisse primo die. Sed speciales | |
| 2009 distinctiones dierum et temporum, secundum quod dies est calidior | |
| 2010 die, et tempus tempore, et annus anno, fiunt secundum speciales | |
| 53 | 2011 motus stellarum; qui possunt intelligi quarto die incoepisse.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 4"><a name="31345"><span class="ref">[31345] Iª q. 70 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2012 dicendum quod in illuminatione terrae intelligitur utilitas |
| 2013 hominis, qui secundum animam praefertur corporibus luminarium. | |
| 2014 Nihil tamen prohibet dici quod dignior creatura facta est propter | |
| 2015 inferiorem, non secundum quod in se consideratur sed secundum quod | |
| 53 | 2016 ordinatur ad integritatem universi.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 5"><a name="31346"><span class="ref">[31346] Iª q. 70 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2017 dicendum quod luna, quando est perfecta, oritur vespere et occidit |
| 2018 mane, et sic praeest nocti. Et satis probabile est quod luna fuerit | |
| 2019 facta plena; sicut et herbae factae sunt in sua perfectione, | |
| 2020 facientes semen, et similiter animalia et homo. Licet enim naturali | |
| 2021 processu ab imperfecto ad perfectum deveniatur, simpliciter tamen | |
| 2022 perfectum prius est imperfecto. Augustinus tamen hoc non asserit, | |
| 2023 quia dicit non esse inconveniens quod Deus imperfecta fecerit, quae | |
| 53 | 2024 postmodum ipse perfecit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 70 a. 3 arg. 1"><a name="31347"><span class="ref">[31347] Iª q. 70 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2025 proceditur. Videtur quod luminaria caeli sint animata. Superius |
| 2026 enim corpus nobilioribus ornamentis ornari debet. Sed ea quae | |
| 2027 pertinent ad ornatum inferiorum corporum, sunt animata; scilicet | |
| 2028 pisces, aves et terrestria animalia. Ergo et luminaria, quae | |
| 53 | 2029 pertinent ad ornatum caeli.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 2"><a name="31348"><span class="ref">[31348] Iª q. 70 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2030 nobilioris corporis nobilior est forma. Sed sol et luna et alia |
| 2031 luminaria sunt nobiliora quam corpora plantarum et animalium. Ergo | |
| 2032 habent nobiliorem formam. Nobilissima autem forma est anima, quae | |
| 2033 est principium vitae, quia, ut Augustinus dicit in libro de vera | |
| 2034 Relig., <i>quaelibet substantia vivens naturae ordine praefertur | |
| 53 | 2035 substantiae non viventi</i>. Ergo luminaria caeli sunt animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 3"><a name="31349"><span class="ref">[31349] Iª q. 70 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, causa |
| 28 | 2036 nobilior est effectu. Sed sol et luna et alia luminaria sunt causa |
| 2037 vitae, ut patet maxime in animalibus ex putrefactione generatis, | |
| 2038 quae virtute solis et stellarum vitam consequuntur. Ergo multo | |
| 53 | 2039 magis corpora caelestia vivunt et sunt animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 4"><a name="31350"><span class="ref">[31350] Iª q. 70 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 2040 caeli et caelestium corporum sunt naturales, ut patet in I de |
| 2041 caelo. Motus autem naturalis est a principio intrinseco. Cum igitur | |
| 2042 principium motus caelestium corporum sit aliqua substantia | |
| 2043 apprehensiva, quae movetur sicut desiderans a desiderato, ut | |
| 2044 dicitur in XII Metaphys.; videtur quod principium apprehendens sit | |
| 2045 principium intrinsecum corporibus caelestibus. Ergo sunt | |
| 53 | 2046 animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 5"><a name="31351"><span class="ref">[31351] Iª q. 70 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2047 primum mobile est caelum. In genere autem mobilium, primum est |
| 2048 movens seipsum, ut probatur in VIII Physic., quia quod est per se, | |
| 2049 prius est eo quod est per aliud. Sola autem animata movent seipsa, | |
| 2050 ut in eodem libro ostenditur. Ergo corpora caelestia sunt | |
| 53 | 2051 animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 s. c."><a name="31352"><span class="ref">[31352] Iª q. 70 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2052 quod Damascenus dicit in libro II, <i>nullus animatos caelos vel |
| 53 | 2053 luminaria aestimet; inanimati enim sunt et insensibiles</i>.</p><p title="I q. 70 a. 3 co."><a name="31353"><span class="ref">[31353] Iª q. 70 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2054 quod circa istam quaestionem apud philosophos fuit diversa opinio. |
| 2055 Anaxagoras enim, ut Augustinus refert Lib. XVIII de Civ. Dei, | |
| 2056 <i>factus est reus apud Athenienses, quia dixit solem esse lapidem | |
| 2057 ardentem, negans utique ipsum esse Deum</i>, vel aliquid animatum. | |
| 2058 Platonici vero posuerunt corpora caelestia animata. Similiter etiam | |
| 2059 apud doctores fidei, fuit circa hoc diversa opinio. Origenes enim | |
| 2060 posuit corpora caelestia animata. Hieronymus etiam idem sentire | |
| 2061 videtur, exponens illud Eccle. I, <i>lustrans universa, per | |
| 2062 circuitum pergit spiritus</i>. Basilius vero et Damascenus asserunt | |
| 2063 corpora caelestia non esse animata. Augustinus vero sub dubio | |
| 2064 dereliquit, in neutram partem declinans, ut patet in II supra Gen. | |
| 2065 ad Litt.; et in Enchirid., ubi etiam dicit quod, si sunt animata | |
| 2066 caelestia corpora, pertinent ad societatem Angelorum eorum animae. | |
| 2067 In hac autem opinionum diversitate, ut veritas aliquatenus | |
| 2068 innotescat, considerandum est quod unio animae et corporis non est | |
| 2069 propter corpus, sed propter animam, non enim forma est propter | |
| 2070 materiam, sed e converso. Natura autem et virtus animae | |
| 2071 deprehenditur ex eius operatione, quae etiam quodammodo est finis | |
| 2072 eius. Invenitur autem corpus necessarium ad aliquam operationem | |
| 2073 animae, quae mediante corpore exercetur; sicut patet in operibus | |
| 2074 animae sensitivae et nutritivae. Unde necesse est tales animas | |
| 2075 unitas esse corporibus propter suas operationes. Est autem aliqua | |
| 2076 operatio animae, quae non exercetur corpore mediante, sed tamen ex | |
| 2077 corpore aliquod adminiculum tali operationi exhibetur; sicut per | |
| 2078 corpus exhibentur animae humanae phantasmata, quibus indiget ad | |
| 2079 intelligendum. Unde etiam talem animam necesse est corpori uniri | |
| 2080 propter suam operationem, licet contingat ipsam separari. | |
| 2081 Manifestum est autem quod anima caelestis corporis non potest | |
| 2082 habere operationes nutritivae animae, quae sunt nutrire, augere et | |
| 2083 generare, huiusmodi enim operationes non competunt corpori | |
| 2084 incorruptibili per naturam. Similiter etiam nec operationes animae | |
| 2085 sensitivae corpori caelesti conveniunt, quia omnes sensus fundantur | |
| 2086 super tactum, qui est apprehensivus qualitatum elementarium. Omnia | |
| 2087 etiam organa potentiarum sensitivarum requirunt determinatam | |
| 2088 proportionem secundum commixtionem aliquam elementorum, a quorum | |
| 2089 natura corpora caelestia ponuntur remota. Relinquitur ergo quod de | |
| 2090 operationibus animae nulla potest competere animae caelesti nisi | |
| 2091 duae, intelligere et movere, nam appetere consequitur sensum et | |
| 2092 intellectum, et cum utroque ordinatur. Intellectualis autem | |
| 2093 operatio, cum non exerceatur per corpus, non indiget corpore nisi | |
| 2094 inquantum ei per sensus ministrantur phantasmata. Operationes autem | |
| 2095 sensitivae animae corporibus caelestibus non conveniunt, ut dictum | |
| 2096 est. Sic igitur propter operationem intellectualem, anima caelesti | |
| 2097 corpori non uniretur. Relinquitur ergo quod propter solam motionem. | |
| 2098 Ad hoc autem quod moveat, non oportet quod uniatur ei ut forma; sed | |
| 2099 per contactum virtutis, sicut motor unitur mobili. Unde | |
| 2100 Aristoteles, libro VIII Physic., postquam ostendit quod primum | |
| 2101 movens seipsum componitur ex duabus partibus, quarum una est movens | |
| 2102 et alia mota; assignans quomodo hae duae partes uniantur, dicit | |
| 2103 quod per contactum vel duorum ad invicem, si utrumque sit corpus, | |
| 2104 vel unius ad alterum et non e converso, si unum sit corpus et aliud | |
| 2105 non corpus. Platonici etiam animas corporibus uniri non ponebant | |
| 2106 nisi per contactum virtutis, sicut motor mobili. Et sic per hoc | |
| 2107 quod Plato ponit corpora caelestia animata, nihil aliud datur | |
| 2108 intelligi, quam quod substantiae spirituales uniuntur corporibus | |
| 2109 caelestibus ut motores mobilibus. Quod autem corpora caelestia | |
| 2110 moveantur ab aliqua substantia apprehendente, et non solum a | |
| 2111 natura, sicut gravia et levia, patet ex hoc, quod natura non movet | |
| 2112 nisi ad unum, quo habito quiescit, quod in motu corporum caelestium | |
| 2113 non apparet. Unde relinquitur quod moventur ab aliqua substantia | |
| 2114 apprehendente Augustinus etiam dicit, III de Trin., corpora omnia | |
| 2115 administrari a Deo per spiritum vitae. Sic igitur patet quod | |
| 2116 corpora caelestia non sunt animata eo modo quo plantae et animalia, | |
| 2117 sed aequivoce. Unde inter ponentes ea esse animata, et ponentes ea | |
| 2118 inanimata, parva vel nulla differentia invenitur in re, sed in voce | |
| 53 | 2119 tantum.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 1"><a name="31354"><span class="ref">[31354] Iª q. 70 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2120 dicendum quod ad ornatum pertinent aliqua secundum proprium motum. |
| 2121 Et quantum ad hoc, luminaria caeli conveniunt cum aliis quae ad | |
| 53 | 2122 ornatum pertinent, quia moventur a substantia vivente.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 2"><a name="31355"><span class="ref">[31355] Iª q. 70 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2123 dicendum quod nihil prohibet aliquid esse nobilius simpliciter, |
| 2124 quod tamen non est nobilius quantum ad aliquid. Forma ergo | |
| 2125 caelestis corporis, etsi non sit simpliciter nobilior anima | |
| 2126 animalis, est tamen nobilior quantum ad rationem formae, perficit | |
| 2127 enim totaliter suam materiam, ut non sit in potentia ad aliam | |
| 2128 formam; quod anima non facit. Quantum etiam ad motum, moventur | |
| 53 | 2129 corpora caelestia a nobilioribus motoribus.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 3"><a name="31356"><span class="ref">[31356] Iª q. 70 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2130 dicendum quod corpus caeleste, cum sit movens motum, habet rationem |
| 2131 instrumenti, quod agit in virtute principalis agentis. Et ideo ex | |
| 2132 virtute sui motoris, qui est substantia vivens, potest causare | |
| 53 | 2133 vitam.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 4"><a name="31357"><span class="ref">[31357] Iª q. 70 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2134 dicendum quod motus corporis caelestis est naturalis, non propter |
| 2135 principium activum, sed propter principium passivum, quia scilicet | |
| 2136 habet in sua natura aptitudinem ut tali motu ab intellectu | |
| 53 | 2137 moveatur.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 5"><a name="31358"><span class="ref">[31358] Iª q. 70 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2138 dicendum quod caelum dicitur movere seipsum, inquantum componitur |
| 2139 ex motore et mobili, non sicut ex forma et materia, sed secundum | |
| 2140 contactum virtutis, ut dictum est. Et hoc etiam modo potest dici | |
| 2141 quod eius motor est principium intrinsecum, ut sic etiam motus | |
| 2142 caeli possit dici naturalis ex parte principii activi; sicut motus | |
| 2143 voluntarius dicitur esse naturalis animali inquantum est animal, ut | |
| 59 | 2144 dicitur in VIII Physic.</p></div></div><div id="q71" class="q"><h2>Quaestio 71</h2><div class="a"><h3><a name="31359"><span class="ref">[31359] |
| 53 | 2145 Iª q. 71 arg. 1</span></a> Deinde considerandum est de opere |
| 28 | 2146 quintae diei. Et videtur quod inconvenienter hoc opus describatur. |
| 2147 Illud enim aquae producunt, ad cuius productionem sufficit virtus | |
| 2148 aquae. Sed virtus aquae non sufficit ad productionem omnium piscium | |
| 2149 et avium, cum videamus plura eorum generari ex semine. Non ergo | |
| 2150 convenienter dicitur, <i>producant aquae reptile animae viventis, | |
| 53 | 2151 et volatile super terram</i>.</h3><p title="I q. 71 arg. 2"><a name="31360"><span class="ref">[31360] |
| 2152 Iª q. 71 arg. 2</span></a> Praeterea, pisces et aves non | |
| 28 | 2153 tantum producuntur ex aqua, sed in eorum compositione videtur magis |
| 2154 terra dominari quam aqua, quia corpora eorum naturaliter moventur | |
| 2155 ad terram; unde et in terra quiescunt. Non ergo convenienter | |
| 53 | 2156 dicitur pisces et aves ex aqua produci.</p><p title="I q. 71 arg. 3"><a name="31361"><span class="ref">[31361] |
| 2157 Iª q. 71 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut pisces habent | |
| 28 | 2158 motum in aquis, ita et aves in aere. Si ergo pisces ex aquis |
| 53 | 2159 producuntur, aves non deberent produci ex aquis, sed ex aere.</p><p title="I q. 71 arg. 4"><a name="31362"><span class="ref">[31362] |
| 2160 Iª q. 71 arg. 4</span></a> Praeterea, non omnes pisces reptant | |
| 28 | 2161 in aquis, cum quidem habeant pedes, quibus gradiuntur in terra, |
| 2162 sicut vituli marini. Non ergo sufficienter productio piscium | |
| 2163 designatur in hoc quod dicitur, <i>producant aquae reptile animae | |
| 53 | 2164 viventis</i>.</p><p title="I q. 71 arg. 5"><a name="31363"><span class="ref">[31363] |
| 2165 Iª q. 71 arg. 5</span></a> Praeterea, animalia terrestria sunt | |
| 28 | 2166 perfectiora avibus et piscibus. Quod patet ex hoc quod habent |
| 2167 membra magis distincta, et perfectiorem generationem, generant enim | |
| 2168 animalia, sed pisces et aves generant ova. Perfectiora autem | |
| 2169 praecedunt in ordine naturae. Non ergo quinta die debuerunt fieri | |
| 53 | 2170 pisces et aves, ante animalia terrestria.</p><p title="I q. 71 s. c."><a name="31364"><span class="ref">[31364] |
| 2171 Iª q. 71 s. c.</span></a> In contrarium sufficit auctoritas | |
| 2172 Scripturae.</p><p title="I q. 71 co."><a name="31365"><span class="ref">[31365] | |
| 2173 Iª q. 71 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra | |
| 28 | 2174 dictum est, opus ornatus per ordinem respondet ordini |
| 2175 distinctionis. Unde sicut inter tres dies distinctioni deputatos, | |
| 2176 media, quae est secunda, deputatur distinctioni medii corporis, | |
| 2177 scilicet aquae; ita inter tres dies deputatos ad opus ornatus, | |
| 2178 media, idest quinta, deputatur ad ornatum medii corporis, per | |
| 2179 productionem avium et piscium. Unde sicut Moyses in quarta die | |
| 2180 nominat luminaria et lucem, ut designet quod quarta dies respondet | |
| 2181 primae, in qua dixerat lucem factam; ita in hac quinta die facit | |
| 2182 mentionem de aquis et de firmamento caeli, ut designet quod quinta | |
| 2183 dies respondet secundae. Sed sciendum est quod, sicut in | |
| 2184 productione plantarum differt Augustinus ab aliis, ita et in | |
| 2185 productione piscium et avium. Alii enim dicunt pisces et aves | |
| 2186 quinta die esse productos in actu, Augustinus autem dicit, V super | |
| 2187 Gen. ad Litt., quod quinta die aquarum natura produxit pisces et | |
| 53 | 2188 aves potentialiter.</p><p title="I q. 71 ad 1"><a name="31366"><span class="ref">[31366] |
| 2189 Iª q. 71 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Avicenna | |
| 28 | 2190 posuit omnia animalia posse generari ex aliquali elementorum |
| 2191 commixtione absque semine, etiam per viam naturae. Sed hoc videtur | |
| 2192 inconveniens. Quia natura determinatis mediis procedit ad suos | |
| 2193 effectus, unde illa quae naturaliter generantur ex semine, non | |
| 2194 possunt naturaliter sine semine generari. Et ideo dicendum est | |
| 2195 aliter, quod in naturali generatione animalium, principium activum | |
| 2196 est virtus formativa quae est in semine, in iis quae ex semine | |
| 2197 generantur; loco cuius virtutis, in iis quae ex putrefactione | |
| 2198 generantur, est virtus caelestis corporis. Materiale autem | |
| 2199 principium in utrorumque animalium generatione, est aliquod | |
| 2200 elementum vel elementatum. In prima autem rerum institutione, fuit | |
| 2201 principium activum verbum Dei, quod ex materia elementari produxit | |
| 2202 animalia vel in actu, secundum alios sanctos; vel virtute, secundum | |
| 2203 Augustinum. Non quod aqua aut terra habeat in se virtutem | |
| 2204 producendi omnia animalia, ut Avicenna posuit, sed quia hoc ipsum | |
| 2205 quod ex materia elementari, virtute seminis vel stellarum, possunt | |
| 53 | 2206 animalia produci, est ex virtute primitus elementis data.</p><p title="I q. 71 ad 2"><a name="31367"><span class="ref">[31367] |
| 2207 Iª q. 71 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod corpora | |
| 28 | 2208 avium et piscium possunt dupliciter considerari. Uno modo, secundum |
| 2209 se. Et sic necesse est quod in eis magis terrestre elementum | |
| 2210 dominetur, quia ad hoc quod fiat contemperatio mixtionis in corpore | |
| 2211 animalis necesse est quod quantitative abundet in eo elementum quod | |
| 2212 est minus activum, scilicet terra. Sed si considerentur secundum | |
| 2213 quod sunt nata moveri talibus motibus, sic habent affinitatem | |
| 2214 quandam cum corporibus in quibus moventur. Et sic eorum generatio | |
| 53 | 2215 hic describitur.</p><p title="I q. 71 ad 3"><a name="31368"><span class="ref">[31368] |
| 2216 Iª q. 71 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aer, quia | |
| 28 | 2217 insensibilis est, non per seipsum connumeratur, sed cum aliis, |
| 2218 partim quidem cum aqua, quantum ad inferiorem partem, quae | |
| 2219 exhalationibus aquae ingrossatur; partim etiam cum caelo, quantum | |
| 2220 ad superiorem partem. Aves autem motum habent in inferiori parte | |
| 2221 aeris, et ideo sub firmamento caeli volare dicuntur, etiam si | |
| 2222 firmamentum pro nebuloso aere accipiatur. Et ideo productio avium | |
| 53 | 2223 aquae adscribitur.</p><p title="I q. 71 ad 4"><a name="31369"><span class="ref">[31369] |
| 2224 Iª q. 71 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod natura de | |
| 28 | 2225 uno extremo ad aliud transit per media. Et ideo inter terrestria et |
| 2226 aquatica animalia sunt quaedam media, quae communicant cum | |
| 2227 utrisque; et computantur cum illis cum quibus magis communicant, | |
| 2228 secundum id quod cum eis communicant; non secundum id quod | |
| 2229 communicant cum alio extremo. Tamen, ut includantur omnia huiusmodi | |
| 2230 quae habent aliquid speciale inter pisces, subiungit, postquam | |
| 2231 dixerat, <i>producant aquae reptile animae viventis, creavit Deus | |
| 53 | 2232 cete grandia,</i> et cetera.</p><p title="I q. 71 ad 5"><a name="31370"><span class="ref">[31370] |
| 2233 Iª q. 71 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod productio | |
| 28 | 2234 horum animalium ordinatur secundum ordinem corporum quae eis |
| 2235 ornantur, magis quam secundum propriam dignitatem. Et tamen, in via | |
| 59 | 2236 generationis, ab imperfectioribus ad perfectiora pervenitur.</p></div></div><div id="q72" class="q"><h2>Quaestio 72</h2><div class="a"><h3><a name="31371"><span class="ref">[31371] |
| 53 | 2237 Iª q. 72 arg. 1</span></a> Deinde quaeritur de opere sextae |
| 28 | 2238 diei. Et videtur quod inconvenienter describatur. Sicut enim aves |
| 2239 et pisces habent viventem animam, ita etiam et animalia terrestria; | |
| 2240 non autem terrestria animalia sunt ipsa anima vivens. Ergo | |
| 2241 inconvenienter dicitur, producat terra animam viventem; sed debuit | |
| 53 | 2242 dici, producat terra quadrupedia animae viventis.</h3><p title="I q. 72 arg. 2"><a name="31372"><span class="ref">[31372] |
| 2243 Iª q. 72 arg. 2</span></a> Praeterea, genus non debet dividi | |
| 28 | 2244 contra speciem. Sed iumenta et bestiae sub quadrupedibus |
| 2245 computantur. Inconvenienter ergo quadrupedia connumerantur iumentis | |
| 53 | 2246 et bestiis.</p><p title="I q. 72 arg. 3"><a name="31373"><span class="ref">[31373] |
| 2247 Iª q. 72 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut alia animalia sunt | |
| 28 | 2248 in determinato genere et specie, ita et homo. Sed in factione |
| 2249 hominis non fit mentio de suo genere vel specie. Ergo nec in | |
| 2250 productione aliorum animalium debuit fieri mentio de genere vel | |
| 53 | 2251 specie, cum dicitur, in genere suo, vel specie sua.</p><p title="I q. 72 arg. 4"><a name="31374"><span class="ref">[31374] |
| 2252 Iª q. 72 arg. 4</span></a> Praeterea, animalia terrestria | |
| 28 | 2253 magis sunt similia homini, qui a Deo dicitur benedici, quam aves et |
| 2254 pisces. Cum igitur aves et pisces dicantur benedici, multo fortius | |
| 53 | 2255 hoc dici debuit de aliis animalibus.</p><p title="I q. 72 arg. 5"><a name="31375"><span class="ref">[31375] |
| 2256 Iª q. 72 arg. 5</span></a> Praeterea, quaedam animalia | |
| 28 | 2257 generantur ex putrefactione, quae est corruptio quaedam. Corruptio |
| 2258 autem non convenit primae institutioni rerum. Non ergo animalia | |
| 53 | 2259 debuerunt in prima rerum institutione produci.</p><p title="I q. 72 arg. 6"><a name="31376"><span class="ref">[31376] |
| 2260 Iª q. 72 arg. 6</span></a> Praeterea, quaedam animalia sunt | |
| 28 | 2261 venenosa et homini noxia. Nihil autem debuit esse homini nocivum |
| 2262 ante peccatum. Ergo huiusmodi animalia vel omnino fieri a Deo non | |
| 2263 debuerunt, qui est bonorum auctor, vel non debuerunt fieri ante | |
| 53 | 2264 peccatum.</p><p title="I q. 72 s. c."><a name="31377"><span class="ref">[31377] |
| 2265 Iª q. 72 s. c.</span></a> In contrarium sufficit auctoritas | |
| 2266 Scripturae.</p><p title="I q. 72 co."><a name="31378"><span class="ref">[31378] | |
| 2267 Iª q. 72 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut in die | |
| 28 | 2268 quinto ornatur medium corpus, et respondet secundae diei ita in |
| 2269 sexto die ornatur ultimum corpus, scilicet terra, per productionem | |
| 2270 animalium terrestrium, et respondet tertiae diei. Unde utrobique | |
| 2271 fit mentio de terra. Et hic etiam, secundum Augustinum animalia | |
| 2272 terrestria producuntur potentialiter, secundum vero alios sanctos, | |
| 53 | 2273 in actu.</p><p title="I q. 72 ad 1"><a name="31379"><span class="ref">[31379] |
| 2274 Iª q. 72 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut | |
| 28 | 2275 Basilius dicit, diversus gradus vitae qui in diversis viventibus |
| 2276 invenitur, ex modo loquendi Scripturae colligi potest. Plantae enim | |
| 2277 habent imperfectissimam vitam et occultam. Unde in earum | |
| 2278 productione nulla mentio fit de vita, sed solum de generatione, | |
| 2279 quia secundum hanc solum invenitur actus vitae in eis; nutritiva | |
| 2280 enim et augmentativa generativae deserviunt, ut infra dicetur. | |
| 2281 Inter animalia vero, perfectiora sunt, communiter loquendo, | |
| 2282 terrestria avibus et piscibus, non quod pisces memoria careant, ut | |
| 2283 Basilius dicit, et Augustinus improbat; sed propter distinctionem | |
| 2284 membrorum, et perfectionem generationis (quantum autem ad aliquas | |
| 2285 sagacitates, etiam aliqua animalia imperfecta magis vigent, ut apes | |
| 2286 et formicae). Et ideo pisces vocat, non animam viventem, sed | |
| 2287 reptile animae viventis, sed terrena animalia vocat animam | |
| 2288 viventem, propter perfectionem vitae in eis, ac si pisces sint | |
| 2289 corpora habentia aliquid animae, terrestria vero animalia, propter | |
| 2290 perfectionem vitae, sint quasi animae dominantes corporibus. | |
| 2291 Perfectissimus autem gradus vitae est in homine. Et ideo vitam | |
| 2292 hominis non dicit produci a terra vel aqua, sicut ceterorum | |
| 53 | 2293 animalium, sed a Deo.</p><p title="I q. 72 ad 2"><a name="31380"><span class="ref">[31380] |
| 2294 Iª q. 72 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod per | |
| 28 | 2295 iumenta, vel pecora, intelliguntur animalia domestica, quae homini |
| 2296 serviunt qualitercumque. Per bestias autem intelliguntur animalia | |
| 2297 saeva, ut ursi et leones. Per reptilia vero, animalia quae vel non | |
| 2298 habent pedes quibus eleventur a terra, ut serpentes; vel habent | |
| 2299 breves, quibus parum elevantur, ut lacertae et tortucae et | |
| 2300 huiusmodi. Sed quia sunt quaedam animalia quae sub nullo horum | |
| 2301 comprehenduntur, ut cervi et capreae, ut etiam ista | |
| 2302 comprehenderentur, addidit quadrupedia. Vel quadrupedia praemisit | |
| 2303 quasi genus, et alia subiunxit quasi species, sunt enim etiam | |
| 53 | 2304 quaedam reptilia quadrupedia, ut lacertae et tortucae.</p><p title="I q. 72 ad 3"><a name="31381"><span class="ref">[31381] |
| 2305 Iª q. 72 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in aliis | |
| 28 | 2306 animalibus et plantis mentionem fecit de genere et specie, ut |
| 2307 designaret generationes similium ex similibus. In homine autem non | |
| 2308 fuit necessarium ut hoc diceretur, quia quod praemissum fuit de | |
| 2309 aliis, etiam de homine intelligi potest. Vel quia animalia et | |
| 2310 plantae producuntur secundum genus et speciem suam, quasi longe a | |
| 2311 similitudine divina remota, homo autem dicitur formatus ad imaginem | |
| 53 | 2312 et similitudinem Dei.</p><p title="I q. 72 ad 4"><a name="31382"><span class="ref">[31382] |
| 2313 Iª q. 72 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod benedictio | |
| 28 | 2314 Dei dat virtutem multiplicandi per generationem. Et ideo quod |
| 2315 positum est in avibus et piscibus, quae primo occurrunt, non fuit | |
| 2316 necessarium repeti in terrenis animalibus, sed intelligitur. In | |
| 2317 hominibus autem iteratur benedictio, quia in eis est quaedam | |
| 2318 specialis multiplicationis ratio, propter complendum numerum | |
| 2319 electorum, <i>et ne quisquam diceret in officio gignendi filios | |
| 2320 ullum esse peccatum. Plantae vero nullum habent propagandae prolis | |
| 2321 affectum, ac sine ullo sensu generant, unde indignae iudicatae sunt | |
| 53 | 2322 benedictionis verbis</i>.</p><p title="I q. 72 ad 5"><a name="31383"><span class="ref">[31383] |
| 2323 Iª q. 72 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, cum | |
| 28 | 2324 generatio unius sit corruptio alterius, quod ex corruptione |
| 2325 ignobiliorum generentur nobiliora, non repugnat primae rerum | |
| 2326 institutioni. Unde animalia quae generantur ex corruptione rerum | |
| 2327 inanimatarum vel plantarum, potuerunt tunc generari. Non autem quae | |
| 2328 generantur ex corruptione animalium, tunc potuerunt produci, nisi | |
| 53 | 2329 potentialiter tantum.</p><p title="I q. 72 ad 6"><a name="31384"><span class="ref">[31384] |
| 2330 Iª q. 72 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod, sicut | |
| 28 | 2331 Augustinus dicit in I super Gen. contra Manichaeos, <i>si in |
| 2332 alicuius opificis officinam imperitus intraverit, videt ibi multa | |
| 2333 instrumenta quorum causas ignorat, et si multum est insipiens, | |
| 2334 superflua putat. Iam vero si in fornacem incautus ceciderit, aut | |
| 2335 ferramento aliquo acuto se vulneraverit, noxia existimat ibi esse | |
| 2336 multa, quorum usum quia novit artifex, insipientiam eius irridet. | |
| 2337 Sic in hoc mundo quidam audent multa reprehendere, quorum causas | |
| 2338 non vident, multa enim, etsi domui nostrae non sunt necessaria, eis | |
| 2339 tamen completur universitatis integritas</i>. Homo autem ante | |
| 2340 peccatum ordinate fuisset usus rebus mundi. Unde animalia venenosa | |
| 59 | 2341 ei noxia non fuissent.</p></div></div><div id="q73" class="q"><h2>Quaestio 73</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 73 pr."><a name="31385"><span class="ref">[31385] |
| 53 | 2342 Iª q. 73 pr.</span></a> Deinde considerandum est de iis quae |
| 28 | 2343 pertinent ad septimum diem. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, de |
| 2344 completione operum. Secundo, de requie Dei. Tertio, de benedictione | |
| 53 | 2345 et sanctificatione huius diei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 73 a. 1 arg. 1"><a name="31386"><span class="ref">[31386] Iª q. 73 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2346 proceditur. Videtur quod completio divinorum operum non debeat |
| 2347 septimo diei adscribi. Omnia enim quae in hoc saeculo aguntur, ad | |
| 2348 divina opera pertinent. Sed consummatio saeculi erit in fine mundi, | |
| 2349 ut habetur Matth. XIII. Tempus etiam incarnationis Christi est | |
| 2350 cuiusdam completionis tempus, unde dicitur tempus plenitudinis, | |
| 2351 Gal. IV. Et ipse Christus moriens dixit, consummatum est, ut | |
| 2352 dicitur Ioan. XIX. Non ergo completio divinorum operum competit | |
| 53 | 2353 diei septimo.</p><p title="I q. 73 a. 1 arg. 2"><a name="31387"><span class="ref">[31387] Iª q. 73 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2354 quicumque complet opus suum, aliquid facit. Sed Deus non legitur |
| 2355 septimo die aliquid fecisse, quinimmo ab omni opere quievisse. Ergo | |
| 53 | 2356 completio operum non competit septimo diei.</p><p title="I q. 73 a. 1 arg. 3"><a name="31388"><span class="ref">[31388] Iª q. 73 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 2357 dicitur aliquid esse completum, cui multa superadduntur, nisi forte |
| 2358 sint illa superflua, quia perfectum dicitur cui nihil deest eorum | |
| 2359 quae debet habere. Sed post septimum diem multa sunt facta, et | |
| 2360 productio multorum individuorum; et etiam quarumdam novarum | |
| 2361 specierum, quae frequenter apparent, praecipue in animalibus ex | |
| 2362 putrefactione generatis. Quotidie etiam Deus novas animas creat. | |
| 2363 Novum etiam fuit incarnationis opus, de quo dicitur Ierem. XXXI, | |
| 2364 novum faciet dominus super terram. Nova etiam sunt miraculosa | |
| 2365 opera, de quibus dicitur Eccli. XXXVI, <i>innova signa, et immuta | |
| 2366 mirabilia</i>. Innovabuntur etiam omnia in glorificatione | |
| 2367 sanctorum, secundum illud Apoc. XXI, <i>et dixit qui sedebat in | |
| 2368 throno, ecce nova facio omnia</i>. Completio ergo divinorum operum | |
| 53 | 2369 non debet attribui septimo diei.</p><p title="I q. 73 a. 1 s. c."><a name="31389"><span class="ref">[31389] Iª q. 73 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2370 quod dicitur Gen. II, <i>complevit Deus die septimo opus suum quod |
| 53 | 2371 fecerat</i>.</p><p title="I q. 73 a. 1 co."><a name="31390"><span class="ref">[31390] Iª q. 73 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2372 quod duplex est rei perfectio, prima, et secunda. Prima quidem |
| 2373 perfectio est, secundum quod res in sua substantia est perfecta. | |
| 2374 Quae quidem perfectio est forma totius, quae ex integritate partium | |
| 2375 consurgit. Perfectio autem secunda est finis. Finis autem vel est | |
| 2376 operatio, sicut finis citharistae est citharizare, vel est aliquid | |
| 2377 ad quod per operationem pervenitur, sicut finis aedificatoris est | |
| 2378 domus, quam aedificando facit. Prima autem perfectio est causa | |
| 2379 secundae, quia forma est principium operationis. Ultima autem | |
| 2380 perfectio, quae est finis totius universi, est perfecta beatitudo | |
| 2381 sanctorum; quae erit in ultima consummatione saeculi. Prima autem | |
| 2382 perfectio, quae est in integritate universi, fuit in prima rerum | |
| 53 | 2383 institutione. Et haec deputatur septimo diei.</p><p title="I q. 73 a. 1 ad 1"><a name="31391"><span class="ref">[31391] Iª q. 73 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2384 dicendum quod, sicut dictum est, perfectio prima est causa |
| 2385 secundae. Ad beatitudinem autem consequendam duo requiruntur, | |
| 2386 natura et gratia. Ipsa ergo beatitudinis perfectio erit in fine | |
| 2387 mundi, ut dictum est. Sed ista consummatio praecessit causaliter, | |
| 2388 quantum ad naturam quidem, in prima rerum institutione, quantum ad | |
| 2389 gratiam vero, in incarnatione Christi, quia <i>gratia et veritas | |
| 2390 per Iesum Christum facta est</i>, ut dicitur Ioan. I. Sic igitur in | |
| 2391 septima die fuit consummatio naturae; in incarnatione Christi, | |
| 53 | 2392 consummatio gratiae; in fine mundi, consummatio gloriae.</p><p title="I q. 73 a. 1 ad 2"><a name="31392"><span class="ref">[31392] Iª q. 73 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2393 dicendum quod septima die Deus aliquid operatus est, non novam |
| 2394 creaturam condendo, sed creaturam administrando, et ad propriam | |
| 2395 operationem eam movendo, quod iam aliqualiter pertinet ad | |
| 2396 inchoationem quandam secundae perfectionis. Et ideo consummatio | |
| 2397 operum, secundum nostram translationem, attribuitur diei septimae. | |
| 2398 Sed secundum aliam translationem, attribuitur diei sextae. Et | |
| 2399 utrumque potest stare. Quia consummatio quae est secundum | |
| 2400 integritatem partium universi, competit sextae diei, consummatio | |
| 2401 quae est secundum operationem partium, competit septimae. Vel | |
| 2402 potest dici quod in motu continuo, quandiu aliquid potest moveri | |
| 2403 ulterius, non dicitur motus perfectus ante quietem, quies enim | |
| 2404 demonstrat motum consummatum. Deus autem poterat plures creaturas | |
| 2405 facere, praeter illas quas fecerat sex diebus. Unde hoc ipso quod | |
| 2406 cessavit novas creaturas condere in septima die, dicitur opus suum | |
| 53 | 2407 consummasse.</p><p title="I q. 73 a. 1 ad 3"><a name="31393"><span class="ref">[31393] Iª q. 73 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2408 dicendum quod nihil postmodum a Deo factum est totaliter novum, |
| 2409 quin aliqualiter in operibus sex dierum praecesserit. Quaedam enim | |
| 2410 praeextiterunt materialiter, sicut quod Deus de costa Adae formavit | |
| 2411 mulierem. Quaedam vero praeextiterunt in operibus sex dierum, non | |
| 2412 solum materialiter, sed etiam causaliter, sicut individua quae nunc | |
| 2413 generantur, praecesserunt in primis individuis suarum specierum. | |
| 2414 Species etiam novae, si quae apparent, praeextiterunt in quibusdam | |
| 2415 activis virtutibus, sicut et animalia ex putrefactione generata | |
| 2416 producuntur ex virtutibus stellarum et elementorum quas a principio | |
| 2417 acceperunt, etiam si novae species talium animalium producantur. | |
| 2418 Animalia etiam quaedam secundum novam speciem aliquando oriuntur ex | |
| 2419 commixtione animalium diversorum secundum speciem, sicut cum ex | |
| 2420 asino et equa generatur mulus, et haec etiam praecesserunt | |
| 2421 causaliter in operibus sex dierum. Quaedam vero praecesserunt | |
| 2422 secundum similitudinem; sicut animae quae nunc creantur. Et | |
| 2423 similiter incarnationis opus, quia, ut dicitur Philipp. II, filius | |
| 2424 Dei est in similitudinem hominum factus. Gloria etiam spiritualis | |
| 2425 secundum similitudinem praecessit in Angelis, corporalis vero in | |
| 2426 caelo, praecipue Empyreo. Unde dicitur Eccle. I, <i>nihil sub sole | |
| 2427 novum; iam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante | |
| 53 | 2428 nos</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 73 a. 2 arg. 1"><a name="31394"><span class="ref">[31394] Iª q. 73 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2429 proceditur. Videtur quod Deus septima die non requievit ab omni suo |
| 2430 opere. Dicitur enim Ioan. V, <i>pater meus usque modo operatur, et | |
| 53 | 2431 ego operor</i>. Non ergo septima die requievit ab omni opere.</p><p title="I q. 73 a. 2 arg. 2"><a name="31395"><span class="ref">[31395] Iª q. 73 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2432 requies motui opponitur; vel labori qui interdum causatur ex motu. |
| 2433 Sed Deus immobiliter, et absque labore sua opera produxit. Non ergo | |
| 53 | 2434 dicendum est septima die a suo opere requievisse.</p><p title="I q. 73 a. 2 arg. 3"><a name="31396"><span class="ref">[31396] Iª q. 73 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 2435 Deus requievit die septima quia fecit hominem requiescere, contra, |
| 2436 requies contraponitur eius operationi. Sed quod dicitur, Deus | |
| 2437 creavit vel fecit hoc vel illud, non exponitur quod Deus hominem | |
| 2438 fecit creare aut facere. Ergo nec convenienter exponi potest, ut | |
| 53 | 2439 dicatur Deus requievisse, quia fecit hominem requiescere.</p><p title="I q. 73 a. 2 s. c."><a name="31397"><span class="ref">[31397] Iª q. 73 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2440 quod dicitur Gen. II, <i>requievit Deus die septimo ab omni opere |
| 53 | 2441 quod patrarat</i>.</p><p title="I q. 73 a. 2 co."><a name="31398"><span class="ref">[31398] Iª q. 73 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2442 quod quies proprie opponitur motui; et per consequens labori, qui |
| 2443 ex motu consurgit. Quamvis autem motus proprie acceptus sit | |
| 2444 corporum, tamen nomen motus etiam ad spiritualia derivatur | |
| 2445 dupliciter. Uno modo, secundum quod omnis operatio motus dicitur, | |
| 2446 sic enim et divina bonitas quodammodo movetur et procedit in res, | |
| 2447 secundum quod se eis communicat, ut Dionysius dicit, II cap. de | |
| 2448 Div. Nom. Alio modo, desiderium in aliud tendens quidam motus | |
| 2449 dicitur. Unde et requies dupliciter accipitur, uno modo, pro | |
| 2450 cessatione ab operibus; alio modo, pro impletione desiderii. Et | |
| 2451 utroque modo dicitur Deus requievisse die septima. Primo quidem, | |
| 2452 quia die septima cessavit novas creaturas condere, nihil enim | |
| 2453 postea fecit, quod non aliquo modo praecesserit in primis operibus, | |
| 2454 ut dictum est. Alio modo, secundum quod rebus conditis ipse non | |
| 2455 indigebat, sed seipso fruendo beatus est. Unde post conditionem | |
| 2456 omnium operum, non dicitur quod in suis operibus requievit, quasi | |
| 2457 eis ad suam beatitudinem indigens, sed ab eis requievit, utique in | |
| 2458 seipso, quia ipse sufficit sibi et implet desiderium suum. Et | |
| 2459 quamvis ab aeterno in seipso requieverit, tamen quod post opera | |
| 2460 condita in seipso requievit, hoc pertinet ad septimum diem. Et hoc | |
| 2461 est ab operibus requiescere, ut Augustinus dicit, super Gen. ad | |
| 53 | 2462 Litt.</p><p title="I q. 73 a. 2 ad 1"><a name="31399"><span class="ref">[31399] Iª q. 73 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2463 dicendum quod Deus usque modo operatur, conservando et |
| 2464 administrando creaturam conditam, non autem novam creaturam | |
| 53 | 2465 condendo.</p><p title="I q. 73 a. 2 ad 2"><a name="31400"><span class="ref">[31400] Iª q. 73 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2466 dicendum quod requies non opponitur labori sive motui, sed |
| 2467 productioni novarum rerum, et desiderio in aliud tendenti, ut | |
| 53 | 2468 dictum est.</p><p title="I q. 73 a. 2 ad 3"><a name="31401"><span class="ref">[31401] Iª q. 73 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2469 dicendum quod, sicut Deus in solo se requiescit, et se fruendo |
| 2470 beatus est; ita et nos per solam Dei fruitionem beati efficimur. Et | |
| 2471 sic etiam facit nos a suis et nostris operibus in seipso | |
| 2472 requiescere. Est ergo conveniens expositio, ut dicatur Deus | |
| 2473 requievisse, quia nos requiescere facit. Sed non est haec sola | |
| 53 | 2474 ponenda, sed alia expositio est principalior et prior.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 73 a. 3 arg. 1"><a name="31402"><span class="ref">[31402] Iª q. 73 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2475 proceditur. Videtur quod benedictio et sanctificatio non debeatur |
| 2476 diei septimae. Tempus enim aliquod consuevit dici benedictum aut | |
| 2477 sanctum, propter aliquod bonum quod in illo tempore evenit; aut | |
| 2478 propter hoc quod aliquod malum vitatur sed Deo nihil accrescit aut | |
| 2479 deperit, sive operetur, sive ab operando cesset. Non ergo specialis | |
| 53 | 2480 benedictio et sanctificatio debetur diei septimae.</p><p title="I q. 73 a. 3 arg. 2"><a name="31403"><span class="ref">[31403] Iª q. 73 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2481 benedictio a bonitate dicitur. Sed bonum est diffusivum et |
| 2482 communicativum sui, secundum Dionysium. Ergo magis debuerunt | |
| 2483 benedici dies in quibus creaturas produxit, quam ille dies in quo a | |
| 53 | 2484 producendis creaturis cessavit.</p><p title="I q. 73 a. 3 arg. 3"><a name="31404"><span class="ref">[31404] Iª q. 73 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2485 superius in singulis creaturis quaedam benedictio commemorata est, |
| 2486 dum in singulis operibus dictum est, vidit Deus quod esset bonum. | |
| 2487 Non oportuit igitur quod post omnium productionem, dies septima | |
| 53 | 2488 benediceretur.</p><p title="I q. 73 a. 3 s. c."><a name="31405"><span class="ref">[31405] Iª q. 73 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2489 quod dicitur Gen. II, <i>benedixit Deus diei septimo, et |
| 2490 sanctificavit illum, quia in illo cessaverat ab omni opere | |
| 53 | 2491 suo</i>.</p><p title="I q. 73 a. 3 co."><a name="31406"><span class="ref">[31406] Iª q. 73 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2492 quod, sicut supra dictum est, requies Dei in die septima dupliciter |
| 2493 accipitur. Primo quidem, quantum ad hoc, quod cessavit a novis | |
| 2494 operibus condendis, ita tamen quod creaturam conditam conservat et | |
| 2495 administrat. Alio modo, secundum quod post opera requievit in | |
| 2496 seipso. Quantum ergo ad primum, competit septimae diei benedictio. | |
| 2497 Quia, sicut supra dictum est, benedictio ad multiplicationem | |
| 2498 pertinet, unde dictum est creaturis quas benedixit, crescite et | |
| 2499 multiplicamini. Multiplicatio autem rerum fit per administrationem | |
| 2500 creaturae, secundum quam ex similibus similia generantur. Quantum | |
| 2501 vero ad secundum, competit septimae diei sanctificatio. Maxime enim | |
| 2502 sanctificatio cuiuslibet attenditur in hoc quod in Deo requiescit, | |
| 53 | 2503 unde et res Deo dedicatae sanctae dicuntur.</p><p title="I q. 73 a. 3 ad 1"><a name="31407"><span class="ref">[31407] Iª q. 73 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2504 dicendum quod non propter hoc dies septimus sanctificatur, quia Deo |
| 2505 possit aliquid accrescere vel decrescere, sed quia creaturis | |
| 53 | 2506 aliquid accrescit per multiplicationem et quietem in Deo.</p><p title="I q. 73 a. 3 ad 2"><a name="31408"><span class="ref">[31408] Iª q. 73 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2507 dicendum quod in primis sex diebus productae sunt res in suis |
| 2508 primis causis. Sed postea ex illis primis causis res multiplicantur | |
| 2509 et conservantur, quod etiam ad bonitatem divinam pertinet. Cuius | |
| 2510 etiam perfectio in hoc maxime ostenditur quod in ipsa sola et ipse | |
| 53 | 2511 requiescit, et nos requiescere possumus, ea fruentes.</p><p title="I q. 73 a. 3 ad 3"><a name="31409"><span class="ref">[31409] Iª q. 73 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2512 dicendum quod bonum quod in singulis diebus commemoratur, pertinet |
| 2513 ad primam naturae institutionem, benedictio autem diei septimae | |
| 59 | 2514 pertinet ad naturae propagationem.</p></div></div><div id="q74" class="q"><h2>Quaestio 74</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 74 pr."><a name="31410"><span class="ref">[31410] |
| 53 | 2515 Iª q. 74 pr.</span></a> Deinde quaeritur de omnibus septem |
| 28 | 2516 diebus in communi. Et quaeruntur tria. Primo, de sufficientia horum |
| 2517 dierum. Secundo, utrum sint unus dies, vel plures. Tertio, de | |
| 2518 quibusdam modis loquendi quibus Scriptura utitur, enarrando opera | |
| 53 | 2519 sex dierum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 74 a. 1 arg. 1"><a name="31411"><span class="ref">[31411] Iª q. 74 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2520 proceditur. Videtur quod non sufficienter isti dies enumerentur. |
| 2521 Non minus enim distinguitur opus creationis ab operibus | |
| 2522 distinctionis et ornatus, quam haec duo opera ab invicem. Sed alii | |
| 2523 dies deputantur distinctioni, et alii ornatui. Ergo etiam alii dies | |
| 53 | 2524 debent assignari creationi.</p><p title="I q. 74 a. 1 arg. 2"><a name="31412"><span class="ref">[31412] Iª q. 74 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, aer |
| 28 | 2525 et ignis sunt nobiliora elementa quam terra et aqua. Sed unus dies |
| 2526 deputatur distinctioni aquae, et alius distinctioni terrae. Ergo | |
| 53 | 2527 alii dies debent deputari distinctioni ignis et aeris.</p><p title="I q. 74 a. 1 arg. 3"><a name="31413"><span class="ref">[31413] Iª q. 74 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 2528 minus distant volucres et pisces, quam volucres et terrestria |
| 2529 animalia. Homo etiam plus distat ab aliis animalibus, quam alia | |
| 2530 quaecumque animalia ab invicem. Sed alius dies deputatur | |
| 2531 productioni piscium maris, et alius productioni animalium terrae. | |
| 2532 Ergo et alius dies debet deputari productioni avium caeli, et alius | |
| 59 | 2533 productioni hominis.</p><div class="sc"><p title="I q. 74 a. 1 s. c. 1"><a name="31414"><span class="ref">[31414] Iª q. 74 a. 1 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2534 videtur quod aliqui dies superflue assignentur. Lumen enim ad |
| 2535 luminaria se habet ut accidens ad subiectum. Simul autem producitur | |
| 2536 subiectum cum proprio accidente. Non ergo alia die debuit produci | |
| 53 | 2537 lux, et alia luminaria.</p><p title="I q. 74 a. 1 s. c. 2"><a name="31415"><span class="ref">[31415] Iª q. 74 a. 1 s. c. 2</span></a> Praeterea, dies |
| 28 | 2538 isti deputantur primae institutioni mundi. Sed in septima die nihil |
| 2539 primitus est institutum. Ergo septima dies non debet aliis | |
| 59 | 2540 connumerari.</p></div><p title="I q. 74 a. 1 co."><a name="31416"><span class="ref">[31416] Iª q. 74 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2541 quod ratio distinctionis horum dierum ex praemissis potest esse |
| 2542 manifesta. Oportuit enim primo distingui partes mundi; et postmodum | |
| 2543 singulas partes ornari, per hoc quod quasi suis habitatoribus | |
| 2544 replentur. Secundum ergo alios sanctos, in creatura corporali tres | |
| 2545 partes designantur, prima, quae significatur nomine caeli; media, | |
| 2546 quae significatur nomine aquae; et, infima quae significatur nomine | |
| 2547 terrae. Unde et secundum Pythagoricos, perfectio in tribus ponitur, | |
| 2548 principio, medio et fine, ut dicitur in I de caelo. Prima ergo pars | |
| 2549 distinguitur prima die, et ornatur quarta; media distinguitur | |
| 2550 secunda die, et ornatur quinta; infima distinguitur tertia die, et | |
| 2551 ornatur sexta. Augustinus vero convenit quidem cum eis in ultimis | |
| 2552 tribus diebus, differt autem in tribus primis. Quia secundum eum, | |
| 2553 in primo die formatur creatura spiritualis, in duobus aliis | |
| 2554 creatura corporalis; ita quod in secundo corpora superiora, in | |
| 2555 tertio corpora inferiora. Et sic perfectio divinorum operum | |
| 2556 respondet perfectioni senarii numeri, qui consurgit ex suis | |
| 2557 partibus aliquotis simul iunctis; quae quidem partes sunt unum, | |
| 2558 duo, tria. Una enim dies deputatur formationi creaturae | |
| 2559 spiritualis, duae formationi creaturae corporalis, et tres | |
| 53 | 2560 ornatui.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 1"><a name="31417"><span class="ref">[31417] Iª q. 74 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2561 dicendum quod, secundum Augustinum, opus creationis pertinet ad |
| 2562 productionem materiae informis, et naturae spiritualis informis. | |
| 2563 Quae quidem duo sunt extra tempus, ut ipse dicit in XII Confess., | |
| 2564 et ideo creatio utriusque ponitur ante omnem diem. Sed secundum | |
| 2565 alios sanctos, potest dici quod opus distinctionis et ornatus | |
| 2566 attenditur secundum aliquam mutationem creaturae, quae tempore | |
| 2567 mensuratur. Opus autem creationis consistit in sola divina actione | |
| 2568 in instanti rerum substantiam producentis. Et ideo quodlibet opus | |
| 2569 distinctionis et ornatus dicitur factum in die, creatio autem | |
| 53 | 2570 dicitur facta in principio, quod sonat aliquid indivisibile.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 2"><a name="31418"><span class="ref">[31418] Iª q. 74 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2571 dicendum quod ignis et aer, quia non distinguuntur a vulgo, inter |
| 2572 partes mundi non sunt expresse nominata a Moyse; sed computantur | |
| 2573 cum medio, scilicet aqua, maxime quantum ad inferiorem aeris | |
| 2574 partem; quantum vero ad superiorem, computantur cum caelo, ut | |
| 53 | 2575 Augustinus dicit.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 3"><a name="31419"><span class="ref">[31419] Iª q. 74 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2576 dicendum quod productio animalium recitatur secundum quod sunt in |
| 2577 ornatum partium mundi. Et ideo dies productionis animalium | |
| 2578 distinguuntur vel uniuntur, secundum hanc convenientiam vel | |
| 2579 differentiam, qua conveniunt vel differunt in ornando aliquam | |
| 53 | 2580 partem mundi.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 4"><a name="31420"><span class="ref">[31420] Iª q. 74 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2581 dicendum quod prima die facta est natura lucis in aliquo subiecto. |
| 2582 Sed quarto die facta dicuntur luminaria, non quia eorum substantia | |
| 2583 sit de novo producta; sed quia sunt aliquo modo formata, quo prius | |
| 53 | 2584 non erant, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 5"><a name="31421"><span class="ref">[31421] Iª q. 74 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2585 dicendum quod septimae diei, secundum Augustinum, deputatur aliquid |
| 2586 post omnia quae sex diebus attribuuntur, scilicet quod Deus a suis | |
| 2587 operibus in seipso requiescit. Et ideo oportuit post sex dies fieri | |
| 2588 mentionem de septimo. Secundum vero alios, potest dici quod in | |
| 2589 septimo die mundus habuit quendam novum statum, ut scilicet ei | |
| 2590 nihil adderetur de novo. Et ideo post sex dies ponitur septima, | |
| 53 | 2591 deputata cessationi ab opere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 74 a. 2 arg. 1"><a name="31422"><span class="ref">[31422] Iª q. 74 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2592 proceditur. Videtur quod omnes isti dies sint unus dies. Dicitur |
| 2593 enim Gen. II, <i>istae sunt generationes caeli et terrae, quando | |
| 2594 creata sunt, in die quo fecit dominus caelum et terram, et omne | |
| 2595 virgultum agri, antequam oriretur in terra</i>. Unus ergo est dies | |
| 2596 in quo fecit caelum et terram et omne virgultum agri. Sed caelum et | |
| 2597 terram fecit in prima die, vel potius ante omnem diem; virgultum | |
| 2598 autem agri, tertia die. Ergo unus est primus dies et tertius, et | |
| 53 | 2599 pari ratione, omnes alii.</p><p title="I q. 74 a. 2 arg. 2"><a name="31423"><span class="ref">[31423] Iª q. 74 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2600 Eccli. XVIII, dicitur, <i>qui vivit in aeternum, creavit omnia |
| 2601 simul</i>. Sed hoc non esset, si dies horum operum essent plures, | |
| 2602 quia plures dies non sunt simul. Ergo non sunt plures dies, sed | |
| 53 | 2603 unus tantum.</p><p title="I q. 74 a. 2 arg. 3"><a name="31424"><span class="ref">[31424] Iª q. 74 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, die |
| 28 | 2604 septimo cessavit Deus a novis operibus condendis. Si ergo septima |
| 2605 dies est alia ab aliis diebus, sequitur quod illam diem non | |
| 53 | 2606 fecerit. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 74 a. 2 arg. 4"><a name="31425"><span class="ref">[31425] Iª q. 74 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, totum |
| 28 | 2607 opus quod uni diei adscribitur, in instanti perfecit, cum in |
| 2608 singulis operibus dicatur, dixit, et factum est. Si igitur sequens | |
| 2609 opus in diem alium reservasset, sequeretur quod in residua parte | |
| 2610 illius diei cessasset ab opere, quod esset superfluum. Non igitur | |
| 53 | 2611 est alius dies sequentis operis, a die operis praecedentis.</p><p title="I q. 74 a. 2 s. c."><a name="31426"><span class="ref">[31426] Iª q. 74 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2612 quod Gen. I dicitur, <i>factum est vespere et mane dies secundus, |
| 2613 et dies tertius</i>, et sic de aliis. Secundum autem et tertium | |
| 2614 dici non potest, ubi est unum tantum. Ergo non fuit unus dies | |
| 53 | 2615 tantum.</p><p title="I q. 74 a. 2 co."><a name="31427"><span class="ref">[31427] Iª q. 74 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2616 quod in hac quaestione Augustinus ab aliis expositoribus dissentit. |
| 2617 Augustinus enim vult, et super Gen. ad Litt., et XI de Civ. Dei, et | |
| 2618 ad Orosium, quod omnes qui dicuntur septem dies, sunt unus dies | |
| 2619 septempliciter rebus praesentatus. Alii vero expositores sentiunt | |
| 2620 quod fuerunt septem dies diversi, et non unus tantum. Hae autem | |
| 2621 duae opiniones, si referantur ad expositionem litterae Genesis, | |
| 2622 magnam diversitatem habent. Nam secundum Augustinum, per diem | |
| 2623 intelligitur cognitio mentis angelicae; ut sic primus dies sit | |
| 2624 cognito primi divini operis, secundus dies cognitio secundi operis, | |
| 2625 et sic de aliis. Et dicitur unumquodque opus esse factum in aliqua | |
| 2626 die, quia nihil Deus produxit in rerum natura, quod non impresserit | |
| 2627 menti angelicae. Quae quidem multa simul potest cognoscere, | |
| 2628 praecipue in verbo, in quo omnis Angelorum cognitio perficitur et | |
| 2629 terminatur. Et sic distinguitur dies secundum naturalem ordinem | |
| 2630 rerum cognitarum, non secundum successionem cognitionis, aut | |
| 2631 secundum successionem productionis rerum. Cognitio autem angelica | |
| 2632 proprie et vere dies nominari potest, cum lux, quae est causa diei, | |
| 2633 proprie in spiritualibus, secundum Augustinum, inveniatur. Secundum | |
| 2634 vero alios, per istos dies et successio dierum temporalium | |
| 2635 ostenditur, et successio productionis rerum. Sed si istae duae | |
| 2636 opiniones referantur ad modum productionis rerum, non invenitur | |
| 2637 magna differentia. Et hoc propter duo in quibus, exponendo, | |
| 2638 diversificatur Augustinus ab aliis, ut ex supra dictis patet. Primo | |
| 2639 quidem, quia Augustinus per terram et aquam prius creatam, | |
| 2640 intelligit materiam corporalem totaliter informem, per factionem | |
| 2641 autem firmamenti, et congregationem aquarum, et apparitionem | |
| 2642 aridae, intelligit impressionem formarum in materiam corporalem. | |
| 2643 Alii vero sancti per terram et aquam primo creatas, intelligunt | |
| 2644 ipsa elementa mundi, sub propriis formis existentia, per sequentia | |
| 2645 autem opera, aliquam distinctionem in corporibus prius | |
| 2646 existentibus, ut supra dictum est. Secundo autem differunt quantum | |
| 2647 ad productionem plantarum et animalium, quae alii ponunt in opere | |
| 2648 sex dierum esse producta in actu; Augustinus vero potentialiter | |
| 2649 tantum. In hoc ergo quod Augustinus ponit opera sex dierum esse | |
| 2650 simul facta, sequitur idem modus productionis rerum. Nam secundum | |
| 2651 utrosque, in prima rerum productione materia erat sub formis | |
| 2652 substantialibus elementorum, et secundum utrosque, in prima rerum | |
| 2653 institutione non fuerunt animalia et plantae in actu. Sed remanet | |
| 2654 differentia quantum ad quatuor. Quia secundum alios sanctos, post | |
| 2655 primam productionem creaturae, fuit aliquod tempus in quo non erat | |
| 2656 lux; item in quo non erat firmamentum formatum; item in quo non | |
| 2657 erat terra discooperta aquis; et in quo non erant formata caeli | |
| 2658 luminaria, quod est quartum. Quae non oportet ponere secundum | |
| 2659 expositionem Augustini. Ut igitur neutri sententiae praeiudicetur, | |
| 53 | 2660 utriusque rationibus respondendum est.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 1"><a name="31428"><span class="ref">[31428] Iª q. 74 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2661 dicendum quod in die in quo creavit Deus caelum et terram, creavit |
| 2662 etiam omne virgultum agri, non in actu, sed antequam oriretur super | |
| 2663 terram, idest potentialiter. Quod Augustinus adscribit tertiae | |
| 53 | 2664 diei, alii vero primae rerum institutioni.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 2"><a name="31429"><span class="ref">[31429] Iª q. 74 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2665 dicendum quod Deus creavit omnia simul, quantum ad rerum |
| 2666 substantiam quodammodo informem. Sed quantum ad formationem quae | |
| 2667 facta est per distinctionem et ornatum, non simul. Unde signanter | |
| 53 | 2668 utitur verbo creationis.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 3"><a name="31430"><span class="ref">[31430] Iª q. 74 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2669 dicendum quod in die septimo cessavit Deus a novis operibus |
| 2670 condendis, non autem a propagandis quibusdam ex aliis, ad quam | |
| 53 | 2671 propagationem pertinet quod post primum diem alii succedunt.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 4"><a name="31431"><span class="ref">[31431] Iª q. 74 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2672 dicendum quod non est ex impotentia Dei, quasi indigentis tempore |
| 2673 ad operandum, quod omnia non sunt simul distincta et ornata, sed ut | |
| 2674 ordo servaretur in rerum institutione. Et ideo oportuit ut diversis | |
| 2675 statibus mundi diversi dies deservirent. Semper autem per sequens | |
| 53 | 2676 opus novus perfectionis status mundo est additus.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 5"><a name="31432"><span class="ref">[31432] Iª q. 74 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2677 dicendum quod, secundum Augustinum, ille ordo dierum referendus est |
| 53 | 2678 ad naturalem ordinem operum quae diebus attribuuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 74 a. 3 arg. 1"><a name="31433"><span class="ref">[31433] Iª q. 74 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2679 proceditur. Videtur quod Scriptura non utatur convenientibus verbis |
| 2680 ad exprimendum opera sex dierum. Sicut enim lux et firmamentum et | |
| 2681 huiusmodi opera per Dei verbum sunt facta, ita caelum et terra, | |
| 2682 quia omnia per ipsum facta sunt, ut dicitur Ioan. I. Ergo in | |
| 2683 creatione caeli et terrae debuit fieri mentio de verbo Dei, sicut | |
| 53 | 2684 in aliis operibus.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 2"><a name="31434"><span class="ref">[31434] Iª q. 74 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, aqua |
| 28 | 2685 est creata a Deo, quae tamen creata non commemoratur. |
| 53 | 2686 Insufficienter ergo rerum creatio describitur.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 3"><a name="31435"><span class="ref">[31435] Iª q. 74 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2687 dicitur Gen. I, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde |
| 2688 bona</i>. In singulis ergo operibus debuit dici, vidit Deus quod | |
| 2689 esset bonum. Inconvenienter ergo praetermittitur in opere | |
| 53 | 2690 creationis, et in opere secundae diei.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 4"><a name="31436"><span class="ref">[31436] Iª q. 74 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2691 spiritus Dei est Deus. Deo autem non competit ferri, nec situm |
| 2692 habere. Inconvenienter ergo dicitur quod <i>spiritus Dei ferebatur | |
| 53 | 2693 super aquas</i>.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 5"><a name="31437"><span class="ref">[31437] Iª q. 74 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2694 nullus facit quod iam factum est. Inconvenienter ergo, postquam |
| 2695 dictum est, <i>dixit Deus, fiat firmamentum, et factum est ita</i>, | |
| 2696 subditur, <i>et fecit Deus firmamentum</i>. Et similiter in aliis | |
| 53 | 2697 operibus.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 6"><a name="31438"><span class="ref">[31438] Iª q. 74 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2698 vespere et mane non sufficienter dividunt diem, cum sint plures |
| 2699 partes diei. Ergo inconvenienter dicitur quod <i>factum est vespere | |
| 53 | 2700 et mane dies secundus, vel tertius</i>.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 7"><a name="31439"><span class="ref">[31439] Iª q. 74 a. 3 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2701 secundo et tertio non convenienter correspondet unum, sed primum. |
| 2702 Debuit ergo dici, factum est vespere et mane dies primus, ubi | |
| 53 | 2703 dicitur dies unus.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 1"><a name="31440"><span class="ref">[31440] Iª q. 74 a. 3 ad 1</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2704 ad primum, quod secundum Augustinum, persona filii commemoratur tam |
| 2705 in prima rerum creatione, quam in rerum distinctione et ornatu; | |
| 2706 aliter tamen et aliter. Distinctio enim et ornatus pertinet ad | |
| 2707 rerum formationem. Sicut autem formatio artificiatorum est per | |
| 2708 formam artis quae est in mente artificis, quae potest dici | |
| 2709 intelligibile verbum ipsius; ita formatio totius creaturae est per | |
| 2710 verbum Dei. Et ideo in opere distinctionis et ornatus fit mentio de | |
| 2711 verbo. In creatione autem commemoratur filius ut principium, cum | |
| 2712 dicitur, <i>in principio creavit Deus</i>, quia per creationem | |
| 2713 intelligitur productio informis materiae. Secundum vero alios, qui | |
| 2714 ponunt primo creata elementa sub propriis formis, oportet aliter | |
| 2715 dici. Basilius enim dicit quod per hoc quod dicitur, dixit Deus, | |
| 2716 importatur divinum imperium. Prius autem oportuit produci creaturam | |
| 53 | 2717 quae obediret, quam fieri mentionem de divino imperio.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 2"><a name="31441"><span class="ref">[31441] Iª q. 74 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2718 dicendum quod, secundum Augustinum, per caelum intelligitur |
| 2719 spiritualis natura informis; per terram autem materia informis | |
| 2720 omnium corporum. Et sic nulla creatura est praetermissa. Secundum | |
| 2721 Basilium vero, ponuntur caelum et terra tanquam duo extrema, ut ex | |
| 2722 his intelligantur media; praecipue quia omnium mediorum motus vel | |
| 2723 est ad caelum ut levium, vel ad terram, ut gravium. Alii vero | |
| 2724 dicunt quod sub nomine terrae comprehendere solet Scriptura omnia | |
| 2725 quatuor elementa. Unde in Psalmo CXLVIII, postquam dictum est, | |
| 2726 laudate dominum de terra, subditur, ignis, grando, nix, | |
| 53 | 2727 glacies.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 3"><a name="31442"><span class="ref">[31442] Iª q. 74 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2728 dicendum quod in opere creationis ponitur aliquid correspondens ei |
| 2729 quod dicitur in opere distinctionis et ornatus, vidit Deus hoc vel | |
| 2730 illud esse bonum. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod | |
| 2731 spiritus sanctus amor est. <i>Duo autem sunt</i>, ut Augustinus | |
| 2732 dicit I super Gen. ad Litt., <i>propter quae Deus amat creaturam | |
| 2733 suam, scilicet ut sit, et ut permaneat. Ut ergo esset quod | |
| 2734 permaneret, dicitur quod spiritus Dei ferebatur super aquam</i> | |
| 2735 (secundum quod per aquam materia informis intelligitur; sicut amor | |
| 2736 artificis fertur super materiam aliquam, ut ex ea formet opus), | |
| 2737 <i>ut autem maneret quod fecerat, dicitur, vidit Deus quod esset | |
| 2738 bonum</i>. In hoc enim significatur quaedam complacentia Dei | |
| 2739 opificis in re facta, non quod alio modo cognosceret, aut placeret | |
| 2740 ei creatura iam facta, quam antequam faceret. Et sic in utroque | |
| 2741 opere creationis et formationis, Trinitas personarum insinuatur. In | |
| 2742 creatione quidem, persona patris per Deum creantem; persona filii, | |
| 2743 per principium in quo creavit; spiritus sancti, qui superfertur | |
| 2744 aquis. In formatione vero, persona patris in Deo dicente; persona | |
| 2745 vero filii, in verbo quo dicitur; persona spiritus sancti, in | |
| 2746 complacentia qua vidit Deus esse bonum quod factum erat. In opere | |
| 2747 vero secundae diei non ponitur, vidit Deus quod esset bonum, quia | |
| 2748 opus distinctionis aquarum tunc inchoatur, et in tertio die | |
| 2749 perficitur, unde quod ponitur in tertia die, refertur etiam ad | |
| 2750 secundam. Vel, quia distinctio quae ponitur secunda die, est de his | |
| 2751 quae non sunt manifesta populo, ideo huiusmodi approbatione | |
| 2752 Scriptura non utitur. Vel iterum propter hoc, quod per firmamentum | |
| 2753 intelligitur aer nubilosus, qui non est de partibus permanentibus | |
| 2754 in universo, seu de partibus principalibus mundi. Et has tres | |
| 2755 rationes Rabbi Moyses ponit. Quidam autem assignant rationem | |
| 2756 mysticam ex parte numeri. Quia binarius ab unitate recedit, unde | |
| 53 | 2757 opus secundae diei non approbatur.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 4"><a name="31443"><span class="ref">[31443] Iª q. 74 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2758 dicendum quod Rabbi Moyses per spiritum domini intelligit aerem vel |
| 2759 ventum, sicut et Plato intellexit. Et dicit quod dicitur spiritus | |
| 2760 domini, secundum quod Scriptura consuevit ubique flatum ventorum | |
| 2761 Deo attribuere. Sed secundum sanctos, per spiritum domini | |
| 2762 intelligitur spiritus sanctus. Qui dicitur superferri aquae, idest | |
| 2763 materiae informi secundum Augustinum, <i>ne facienda opera sua | |
| 2764 propter indigentiae necessitatem putaretur Deus amare, indigentiae | |
| 2765 enim amor rebus quas diligit subiicitur. Commode, autem factum est, | |
| 2766 ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, | |
| 2767 non enim superfertur loco, sed praeexcellente potentia</i>, ut | |
| 2768 Augustinus dicit I super Gen. ad Litt. Secundum Basilium vero, | |
| 2769 super ferebatur elemento aquae; idest, <i>fovebat et vivificabat | |
| 2770 aquarum naturam, ad similitudinem gallinae cubantis, vitalem | |
| 2771 virtutem his quae foventur iniiciens</i>. Habet enim aqua praecipue | |
| 2772 vitalem virtutem, quia plurima animalia generantur in aqua, et | |
| 2773 omnium animalium semina sunt humida. Vita etiam spiritualis datur | |
| 2774 per aquam Baptismi, unde dicitur Ioan. III, <i>nisi quis renatus | |
| 53 | 2775 fuerit ex aqua et spiritu sancto</i>.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 5"><a name="31444"><span class="ref">[31444] Iª q. 74 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2776 dicendum quod, secundum Augustinum, per illa tria designatur |
| 2777 triplex esse rerum, primo quidem esse rerum in verbo, per hoc quod | |
| 2778 dixit, fiat; secundo, esse rerum in mente angelica per hoc quod | |
| 2779 dixit, factum est; tertio, esse rerum in propria natura, per hoc | |
| 2780 quod dixit, fecit. Et quia in primo die describitur formatio | |
| 2781 Angelorum, non fuit necesse ut ibi adderetur, fecit. Secundum alios | |
| 2782 vero, potest dici quod in hoc quod dicit, dixit Deus fiat, | |
| 2783 importatur imperium Dei de faciendo. Per hoc autem quod dicit, | |
| 2784 factum est, importatur complementum operis. Oportuit autem ut | |
| 2785 subderetur quomodo factum fuit, praecipue propter illos qui | |
| 2786 dixerunt omnia visibilia per Angelos facta. Et ideo ad hoc | |
| 2787 removendum, subditur quod ipse Deus fecit. Unde in singulis | |
| 2788 operibus, postquam dicitur, et factum est, aliquis actus Dei | |
| 2789 subditur; vel fecit, vel distinxit, vel vocavit, vel aliquid | |
| 53 | 2790 huiusmodi.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 6"><a name="31445"><span class="ref">[31445] Iª q. 74 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2791 quod, secundum Augustinum, per vespere et mane intelligitur |
| 2792 vespertina et matutina cognitio in Angelis, de quibus dictum est | |
| 2793 supra. Vel, secundum Basilium, totum tempus consuevit denominari a | |
| 2794 principaliori parte, scilicet a die, secundum quod dixit Iacob, | |
| 2795 dies peregrinationis meae, nulla mentione facta de nocte. Vespere | |
| 2796 autem et mane ponuntur ut termini diei; cuius mane est principium, | |
| 2797 sed vespere finis. Vel quia per vespere designatur principium | |
| 2798 noctis, per mane principium diei. Congruum autem fuit, ut ubi | |
| 2799 commemoratur prima distinctio rerum, sola principia temporum | |
| 2800 designarentur. Praemittitur autem vespere, quia, cum a luce dies | |
| 2801 incoeperit, prius occurrit terminus lucis, quod est vespere, quam | |
| 2802 terminus tenebrarum et noctis, quod est mane. Vel, secundum | |
| 2803 Chrysostomum, ut designetur quod dies naturalis non terminatur in | |
| 53 | 2804 vespere, sed in mane.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 7"><a name="31446"><span class="ref">[31446] Iª q. 74 a. 3 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2805 dicendum quod dicitur unus dies in prima diei institutione, ad |
| 2806 designandum quod viginti quatuor horarum spatia pertinent ad unum | |
| 2807 diem. Unde per hoc quod dicitur unus, praefigitur mensura diei | |
| 2808 naturalis. Vel propter hoc, ut significaret diem consummari per | |
| 2809 reditum solis ad unum et idem punctum. Vel quia completo septenario | |
| 2810 dierum, reditur ad primum diem, qui est unus cum octavo. Et has | |
| 53 | 2811 tres rationes Basilius assignat.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 59 | 2812 <p><a href="sth1050.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 2813 <a href="sth1075.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 2814 <br/> |
| 2815 <hr/> | |
| 2816 <br/> | |
| 2817 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2818 hanc editionem<br/> | |
| 2819 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 59 | 2820 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 2821 </div></body> |
| 59 | 2822 </html> |
