Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1084.html @ 131:b97d856cd2bb
complete
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 13 Jul 2024 18:06:43 +0000 |
| parents | f69488acd31e |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 59 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> | |
| 28 | 3 <head> |
| 59 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 84-89</title> |
| 28 | 17 </head> |
| 53 | 18 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione LXXXIV ad quaestionem |
| 19 LXXXIX</div><div class="centro"> | |
| 59 | 20 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 21 <tr> |
| 59 | 22 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align="middle"/></th> |
| 28 | 23 </tr> |
| 24 </table> | |
| 53 | 25 <br/> |
| 26 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 27 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 28 magneticas<br/> |
| 29 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 30 <br/></span><br/> | |
| 31 <hr/> | |
| 32 <br/> | |
| 59 | 33 <p><a href="sth1077.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 34 <a href="sth1090.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 35 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 36 // |
| 37 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
38 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 40 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 41 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="#31948">I&ordf; q. 84 pr.'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#31949">I&ordf; q. 84 a. 1 arg. 1'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#31950">I&ordf; q. 84 a. 1 arg. 2'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#31951">I&ordf; q. 84 a. 1 arg. 3'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#31952">I&ordf; q. 84 a. 1 s. c.'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#31953">I&ordf; q. 84 a. 1 co.'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#31954">I&ordf; q. 84 a. 1 ad 1'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#31955">I&ordf; q. 84 a. 1 ad 2'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#31956">I&ordf; q. 84 a. 1 ad 3'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#31957">I&ordf; q. 84 a. 2 arg. 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#31958">I&ordf; q. 84 a. 2 arg. 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#31959">I&ordf; q. 84 a. 2 arg. 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#31960">I&ordf; q. 84 a. 2 s. c.'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#31961">I&ordf; q. 84 a. 2 co.'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#31962">I&ordf; q. 84 a. 2 ad 1'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#31963">I&ordf; q. 84 a. 2 ad 2'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#31964">I&ordf; q. 84 a. 2 ad 3'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#31965">I&ordf; q. 84 a. 3 arg. 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#31966">I&ordf; q. 84 a. 3 arg. 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#31967">I&ordf; q. 84 a. 3 arg. 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#31968">I&ordf; q. 84 a. 3 s. c.'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#31969">I&ordf; q. 84 a. 3 co.'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#31970">I&ordf; q. 84 a. 3 ad 1'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#31971">I&ordf; q. 84 a. 3 ad 2'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#31972">I&ordf; q. 84 a. 3 ad 3'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#31973">I&ordf; q. 84 a. 4 arg. 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#31974">I&ordf; q. 84 a. 4 arg. 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#31975">I&ordf; q. 84 a. 4 arg. 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#31976">I&ordf; q. 84 a. 4 s. c.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#31977">I&ordf; q. 84 a. 4 co.'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#31978">I&ordf; q. 84 a. 4 ad 1'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#31979">I&ordf; q. 84 a. 4 ad 2'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#31980">I&ordf; q. 84 a. 4 ad 3'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#31981">I&ordf; q. 84 a. 5 arg. 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#31982">I&ordf; q. 84 a. 5 arg. 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#31983">I&ordf; q. 84 a. 5 arg. 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#31984">I&ordf; q. 84 a. 5 s. c.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#31985">I&ordf; q. 84 a. 5 co.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#31986">I&ordf; q. 84 a. 5 ad'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#31987">I&ordf; q. 84 a. 6 arg. 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#31988">I&ordf; q. 84 a. 6 arg. 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#31989">I&ordf; q. 84 a. 6 arg. 3'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#31990">I&ordf; q. 84 a. 6 s. c.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#31991">I&ordf; q. 84 a. 6 co.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#31992">I&ordf; q. 84 a. 6 ad 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#31993">I&ordf; q. 84 a. 6 ad 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#31994">I&ordf; q. 84 a. 6 ad 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#31995">I&ordf; q. 84 a. 7 arg. 1'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#31996">I&ordf; q. 84 a. 7 arg. 2'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#31997">I&ordf; q. 84 a. 7 arg. 3'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#31998">I&ordf; q. 84 a. 7 s. c.'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#31999">I&ordf; q. 84 a. 7 co.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#32000">I&ordf; q. 84 a. 7 ad 1'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#32001">I&ordf; q. 84 a. 7 ad 2'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#32002">I&ordf; q. 84 a. 7 ad 3'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#32003">I&ordf; q. 84 a. 8 arg. 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#32004">I&ordf; q. 84 a. 8 arg. 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#32005">I&ordf; q. 84 a. 8 s. c.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#32006">I&ordf; q. 84 a. 8 co.'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#32007">I&ordf; q. 84 a. 8 ad 1'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#32008">I&ordf; q. 84 a. 8 ad 2'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#32009">I&ordf; q. 85 pr.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#32010">I&ordf; q. 85 a. 1 arg. 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#32011">I&ordf; q. 85 a. 1 arg. 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#32012">I&ordf; q. 85 a. 1 arg. 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#32013">I&ordf; q. 85 a. 1 arg. 4'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#32014">I&ordf; q. 85 a. 1 arg. 5'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#32015">I&ordf; q. 85 a. 1 s. c.'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#32016">I&ordf; q. 85 a. 1 co.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#32017">I&ordf; q. 85 a. 1 ad 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#32018">I&ordf; q. 85 a. 1 ad 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#32019">I&ordf; q. 85 a. 1 ad 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#32020">I&ordf; q. 85 a. 1 ad 4'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#32021">I&ordf; q. 85 a. 1 ad 5'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#32022">I&ordf; q. 85 a. 2 arg. 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#32023">I&ordf; q. 85 a. 2 arg. 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#32024">I&ordf; q. 85 a. 2 arg. 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#32025">I&ordf; q. 85 a. 2 s. c.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#32026">I&ordf; q. 85 a. 2 co.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#32027">I&ordf; q. 85 a. 2 ad 1'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#32028">I&ordf; q. 85 a. 2 ad 2'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#32029">I&ordf; q. 85 a. 2 ad 3'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#32030">I&ordf; q. 85 a. 3 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#32031">I&ordf; q. 85 a. 3 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#32032">I&ordf; q. 85 a. 3 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#32033">I&ordf; q. 85 a. 3 arg. 4'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#32034">I&ordf; q. 85 a. 3 s. c.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#32035">I&ordf; q. 85 a. 3 co.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#32036">I&ordf; q. 85 a. 3 ad 1'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#32037">I&ordf; q. 85 a. 3 ad 2'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#32038">I&ordf; q. 85 a. 3 ad 3'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#32039">I&ordf; q. 85 a. 3 ad 4'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#32040">I&ordf; q. 85 a. 4 arg. 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#32041">I&ordf; q. 85 a. 4 arg. 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#32042">I&ordf; q. 85 a. 4 arg. 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#32043">I&ordf; q. 85 a. 4 arg. 4'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#32044">I&ordf; q. 85 a. 4 s. c.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#32045">I&ordf; q. 85 a. 4 co.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#32046">I&ordf; q. 85 a. 4 ad 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#32047">I&ordf; q. 85 a. 4 ad 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#32048">I&ordf; q. 85 a. 4 ad 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#32049">I&ordf; q. 85 a. 4 ad 4'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#32050">I&ordf; q. 85 a. 5 arg. 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#32051">I&ordf; q. 85 a. 5 arg. 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#32052">I&ordf; q. 85 a. 5 arg. 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#32053">I&ordf; q. 85 a. 5 s. c.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#32054">I&ordf; q. 85 a. 5 co.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#32055">I&ordf; q. 85 a. 5 ad 1'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#32056">I&ordf; q. 85 a. 5 ad 2'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#32057">I&ordf; q. 85 a. 5 ad 3'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#32058">I&ordf; q. 85 a. 6 arg. 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#32059">I&ordf; q. 85 a. 6 arg. 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#32060">I&ordf; q. 85 a. 6 arg. 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#32061">I&ordf; q. 85 a. 6 s. c.'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#32062">I&ordf; q. 85 a. 6 co.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#32063">I&ordf; q. 85 a. 6 ad 1'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#32064">I&ordf; q. 85 a. 6 ad 2'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#32065">I&ordf; q. 85 a. 6 ad 3'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#32066">I&ordf; q. 85 a. 7 arg. 1'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#32067">I&ordf; q. 85 a. 7 arg. 2'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#32068">I&ordf; q. 85 a. 7 arg. 3'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#32069">I&ordf; q. 85 a. 7 s. c.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#32070">I&ordf; q. 85 a. 7 co.'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#32071">I&ordf; q. 85 a. 7 ad 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#32072">I&ordf; q. 85 a. 7 ad 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#32073">I&ordf; q. 85 a. 7 ad 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#32074">I&ordf; q. 85 a. 8 arg. 1'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#32075">I&ordf; q. 85 a. 8 arg. 2'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#32076">I&ordf; q. 85 a. 8 arg. 3'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#32077">I&ordf; q. 85 a. 8 s. c.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#32078">I&ordf; q. 85 a. 8 co.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#32079">I&ordf; q. 85 a. 8 ad 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#32080">I&ordf; q. 85 a. 8 ad 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#32081">I&ordf; q. 85 a. 8 ad 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#32082">I&ordf; q. 86 pr.'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#32083">I&ordf; q. 86 a. 1 arg. 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#32084">I&ordf; q. 86 a. 1 arg. 2'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#32085">I&ordf; q. 86 a. 1 arg. 3'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#32086">I&ordf; q. 86 a. 1 arg. 4'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#32087">I&ordf; q. 86 a. 1 s. c.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#32088">I&ordf; q. 86 a. 1 co.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#32089">I&ordf; q. 86 a. 1 ad 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#32090">I&ordf; q. 86 a. 1 ad 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#32091">I&ordf; q. 86 a. 1 ad 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#32092">I&ordf; q. 86 a. 1 ad 4'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#32093">I&ordf; q. 86 a. 2 arg. 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#32094">I&ordf; q. 86 a. 2 arg. 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#32095">I&ordf; q. 86 a. 2 arg. 3'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#32096">I&ordf; q. 86 a. 2 arg. 4'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#32097">I&ordf; q. 86 a. 2 s. c.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#32098">I&ordf; q. 86 a. 2 co.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#32099">I&ordf; q. 86 a. 2 ad 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#32100">I&ordf; q. 86 a. 2 ad 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#32101">I&ordf; q. 86 a. 2 ad 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#32102">I&ordf; q. 86 a. 2 ad 4'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#32103">I&ordf; q. 86 a. 3 arg. 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#32104">I&ordf; q. 86 a. 3 arg. 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#32105">I&ordf; q. 86 a. 3 s. c.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#32106">I&ordf; q. 86 a. 3 co.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#32107">I&ordf; q. 86 a. 3 ad'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#32108">I&ordf; q. 86 a. 4 arg. 1'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#32109">I&ordf; q. 86 a. 4 arg. 2'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#32110">I&ordf; q. 86 a. 4 arg. 3'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#32111">I&ordf; q. 86 a. 4 s. c.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#32112">I&ordf; q. 86 a. 4 co.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#32113">I&ordf; q. 86 a. 4 ad 1'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#32114">I&ordf; q. 86 a. 4 ad 2'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#32115">I&ordf; q. 86 a. 4 ad 3'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#32116">I&ordf; q. 87 pr.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#32117">I&ordf; q. 87 a. 1 arg. 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#32118">I&ordf; q. 87 a. 1 arg. 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#32119">I&ordf; q. 87 a. 1 arg. 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#32120">I&ordf; q. 87 a. 1 s. c.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#32121">I&ordf; q. 87 a. 1 co.'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#32122">I&ordf; q. 87 a. 1 ad 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#32123">I&ordf; q. 87 a. 1 ad 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#32124">I&ordf; q. 87 a. 1 ad 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#32125">I&ordf; q. 87 a. 2 arg. 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#32126">I&ordf; q. 87 a. 2 arg. 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#32127">I&ordf; q. 87 a. 2 arg. 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#32128">I&ordf; q. 87 a. 2 s. c.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#32129">I&ordf; q. 87 a. 2 co.'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#32130">I&ordf; q. 87 a. 2 ad 1'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#32131">I&ordf; q. 87 a. 2 ad 2'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#32132">I&ordf; q. 87 a. 2 ad 3'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#32133">I&ordf; q. 87 a. 3 arg. 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#32134">I&ordf; q. 87 a. 3 arg. 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#32135">I&ordf; q. 87 a. 3 arg. 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#32136">I&ordf; q. 87 a. 3 s. c.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#32137">I&ordf; q. 87 a. 3 co.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#32138">I&ordf; q. 87 a. 3 ad 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#32139">I&ordf; q. 87 a. 3 ad 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#32140">I&ordf; q. 87 a. 3 ad 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#32141">I&ordf; q. 87 a. 4 arg. 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#32142">I&ordf; q. 87 a. 4 arg. 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#32143">I&ordf; q. 87 a. 4 arg. 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#32144">I&ordf; q. 87 a. 4 s. c.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#32145">I&ordf; q. 87 a. 4 co.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#32146">I&ordf; q. 87 a. 4 ad 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#32147">I&ordf; q. 87 a. 4 ad 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#32148">I&ordf; q. 87 a. 4 ad 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#32149">I&ordf; q. 88 pr.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#32150">I&ordf; q. 88 a. 1 arg. 1'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#32151">I&ordf; q. 88 a. 1 arg. 2'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#32152">I&ordf; q. 88 a. 1 arg. 3'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#32153">I&ordf; q. 88 a. 1 arg. 4'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#32154">I&ordf; q. 88 a. 1 arg. 5'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#32155">I&ordf; q. 88 a. 1 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#32156">I&ordf; q. 88 a. 1 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#32157">I&ordf; q. 88 a. 1 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#32158">I&ordf; q. 88 a. 1 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#32159">I&ordf; q. 88 a. 1 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#32160">I&ordf; q. 88 a. 1 ad 4'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#32161">I&ordf; q. 88 a. 1 ad 5'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#32162">I&ordf; q. 88 a. 2 arg. 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#32163">I&ordf; q. 88 a. 2 arg. 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#32164">I&ordf; q. 88 a. 2 arg. 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#32165">I&ordf; q. 88 a. 2 arg. 4'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#32166">I&ordf; q. 88 a. 2 s. c.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#32167">I&ordf; q. 88 a. 2 co.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#32168">I&ordf; q. 88 a. 2 ad 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#32169">I&ordf; q. 88 a. 2 ad 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#32170">I&ordf; q. 88 a. 2 ad 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#32171">I&ordf; q. 88 a. 2 ad 4'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#32172">I&ordf; q. 88 a. 3 arg. 1'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#32173">I&ordf; q. 88 a. 3 arg. 2'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#32174">I&ordf; q. 88 a. 3 arg. 3'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#32175">I&ordf; q. 88 a. 3 s. c.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#32176">I&ordf; q. 88 a. 3 co.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#32177">I&ordf; q. 88 a. 3 ad 1'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#32178">I&ordf; q. 88 a. 3 ad 2'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#32179">I&ordf; q. 88 a. 3 ad 3'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#32180">I&ordf; q. 89 pr.'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#32181">I&ordf; q. 89 a. 1 arg. 1'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#32182">I&ordf; q. 89 a. 1 arg. 2'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#32183">I&ordf; q. 89 a. 1 arg. 3'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#32184">I&ordf; q. 89 a. 1 s. c.'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#32185">I&ordf; q. 89 a. 1 co.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#32186">I&ordf; q. 89 a. 1 ad 1'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#32187">I&ordf; q. 89 a. 1 ad 2'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#32188">I&ordf; q. 89 a. 1 ad 3'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#32189">I&ordf; q. 89 a. 2 arg. 1'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#32190">I&ordf; q. 89 a. 2 arg. 2'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#32191">I&ordf; q. 89 a. 2 arg. 3'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#32192">I&ordf; q. 89 a. 2 s. c.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#32193">I&ordf; q. 89 a. 2 co.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#32194">I&ordf; q. 89 a. 2 ad 1'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#32195">I&ordf; q. 89 a. 2 ad 2'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#32196">I&ordf; q. 89 a. 2 ad 3'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#32197">I&ordf; q. 89 a. 3 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#32198">I&ordf; q. 89 a. 3 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#32199">I&ordf; q. 89 a. 3 s. c. 1'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#32200">I&ordf; q. 89 a. 3 s. c. 2'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#32201">I&ordf; q. 89 a. 3 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#32202">I&ordf; q. 89 a. 3 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#32203">I&ordf; q. 89 a. 3 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#32204">I&ordf; q. 89 a. 3 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#32205">I&ordf; q. 89 a. 3 ad 4'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#32206">I&ordf; q. 89 a. 4 arg. 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#32207">I&ordf; q. 89 a. 4 arg. 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#32208">I&ordf; q. 89 a. 4 arg. 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#32209">I&ordf; q. 89 a. 4 s. c.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#32210">I&ordf; q. 89 a. 4 co.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#32211">I&ordf; q. 89 a. 4 ad 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#32212">I&ordf; q. 89 a. 4 ad 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#32213">I&ordf; q. 89 a. 4 ad 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#32214">I&ordf; q. 89 a. 5 arg. 1'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#32215">I&ordf; q. 89 a. 5 arg. 2'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#32216">I&ordf; q. 89 a. 5 arg. 3'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#32217">I&ordf; q. 89 a. 5 arg. 4'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#32218">I&ordf; q. 89 a. 5 s. c.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#32219">I&ordf; q. 89 a. 5 co.'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#32220">I&ordf; q. 89 a. 5 ad 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#32221">I&ordf; q. 89 a. 5 ad 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#32222">I&ordf; q. 89 a. 5 ad 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#32223">I&ordf; q. 89 a. 5 ad 4'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#32224">I&ordf; q. 89 a. 6 arg. 1'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#32225">I&ordf; q. 89 a. 6 arg. 2'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#32226">I&ordf; q. 89 a. 6 arg. 3'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#32227">I&ordf; q. 89 a. 6 s. c.'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#32228">I&ordf; q. 89 a. 6 co.'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#32229">I&ordf; q. 89 a. 6 ad 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#32230">I&ordf; q. 89 a. 6 ad 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#32231">I&ordf; q. 89 a. 6 ad 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#32232">I&ordf; q. 89 a. 7 arg. 1'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#32233">I&ordf; q. 89 a. 7 arg. 2'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#32234">I&ordf; q. 89 a. 7 arg. 3'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#32235">I&ordf; q. 89 a. 7 s. c.'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#32236">I&ordf; q. 89 a. 7 co.'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#32237">I&ordf; q. 89 a. 7 ad 1'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#32238">I&ordf; q. 89 a. 7 ad 2'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#32239">I&ordf; q. 89 a. 7 ad 3'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#32240">I&ordf; q. 89 a. 8 arg. 1'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#32241">I&ordf; q. 89 a. 8 arg. 2'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#32242">I&ordf; q. 89 a. 8 arg. 3'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#32243">I&ordf; q. 89 a. 8 s. c.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#32244">I&ordf; q. 89 a. 8 co.'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#32245">I&ordf; q. 89 a. 8 ad 1'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#32246">I&ordf; q. 89 a. 8 ad 2'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#32247">I&ordf; q. 89 a. 8 ad 3'); | |
| 347 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 348 document.write('<BR><BR>'); | |
| 349 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 350 document.write('<\/FORM>'); | |
| 351 // --> | |
| 352 // | |
| 353 </script><br/> | |
| 354 <hr/> | |
| 59 | 355 <br/></div><div id="q84" class="q"><h2>Quaestio 84</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 84 pr."><a name="31948"><span class="ref">[31948] |
| 53 | 356 Iª q. 84 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 357 actibus animae, quantum ad potentias intellectivas et appetitivas, |
| 358 aliae enim animae potentiae non pertinent directe ad | |
| 359 considerationem theologi. Actus autem appetitivae partis ad | |
| 360 considerationem moralis scientiae pertinent, et ideo in secunda | |
| 361 parte huius operis de eis tractabitur, in qua considerandum erit de | |
| 362 morali materia. Nunc autem de actibus intellectivae partis agetur. | |
| 363 In consideratione vero actuum, hoc modo procedemus, primo namque | |
| 364 considerandum est quomodo intelligit anima corpori coniuncta; | |
| 365 secundo, quomodo intelligit a corpore separata. Prima autem | |
| 366 consideratio erit tripartita, primo namque considerabitur quomodo | |
| 367 anima intelligit corporalia, quae sunt infra ipsam; secundo, | |
| 368 quomodo intelligit seipsam, et ea quae in ipsa sunt; tertio, | |
| 369 quomodo intelligit substantias immateriales, quae sunt supra ipsam. | |
| 370 Circa cognitionem vero corporalium, tria consideranda occurrunt, | |
| 371 primo quidem per quid ea cognoscit; secundo, quomodo et quo ordine; | |
| 372 tertio, quid in eis cognoscit. Circa primum quaeruntur octo. Primo, | |
| 373 utrum anima cognoscat corpora per intellectum. Secundo, utrum | |
| 374 intelligat ea per essentiam suam, vel per aliquas species. Tertio, | |
| 375 si per aliquas species, utrum species omnium intelligibilium sint | |
| 376 ei naturaliter innatae. Quarto, utrum effluant in ipsam ab | |
| 377 aliquibus formis immaterialibus separatis. Quinto, utrum anima | |
| 378 nostra omnia quae intelligit, videat in rationibus aeternis. Sexto, | |
| 379 utrum cognitionem intelligibilem acquirat a sensu. Septimo, utrum | |
| 380 intellectus possit actu intelligere per species intelligibiles quas | |
| 381 penes se habet, non convertendo se ad phantasmata. Octavo, utrum | |
| 382 iudicium intellectus impediatur per impedimentum sensitivarum | |
| 53 | 383 virtutum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 84 a. 1 arg. 1"><a name="31949"><span class="ref">[31949] Iª q. 84 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 384 proceditur. Videtur quod anima non cognoscat corpora per |
| 385 intellectum. Dicit enim Augustinus, in II Soliloq. quod <i>corpora | |
| 386 intellectu comprehendi non possunt; nec aliquod corporeum nisi | |
| 387 sensibus videri potest</i>. Dicit etiam, XII super Gen. ad Litt., | |
| 388 quod visio intellectualis est eorum quae sunt per essentiam suam in | |
| 389 anima. Huiusmodi autem non sunt corpora. Ergo anima per intellectum | |
| 53 | 390 corpora cognoscere non potest.</p><p title="I q. 84 a. 1 arg. 2"><a name="31950"><span class="ref">[31950] Iª q. 84 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 391 se habet sensus ad intelligibilia, ita se habet intellectus ad |
| 392 sensibilia. Sed anima per sensum nullo modo potest cognoscere | |
| 393 spiritualia, quae sunt intelligibilia. Ergo nullo modo per | |
| 53 | 394 intellectum potest cognoscere corpora, quae sunt sensibilia.</p><p title="I q. 84 a. 1 arg. 3"><a name="31951"><span class="ref">[31951] Iª q. 84 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 395 intellectus est necessariorum et semper eodem modo se habentium. |
| 396 Sed corpora omnia sunt mobilia, et non eodem modo se habentia. | |
| 53 | 397 Anima ergo per intellectum corpora cognoscere non potest.</p><p title="I q. 84 a. 1 s. c."><a name="31952"><span class="ref">[31952] Iª q. 84 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 398 quod scientia est in intellectu. Si ergo intellectus non cognoscit |
| 399 corpora, sequitur quod nulla scientia sit de corporibus. Et sic | |
| 53 | 400 peribit scientia naturalis, quae est de corpore mobili.</p><p title="I q. 84 a. 1 co."><a name="31953"><span class="ref">[31953] Iª q. 84 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum, |
| 28 | 401 ad evidentiam huius quaestionis, quod primi philosophi qui de |
| 402 naturis rerum inquisiverunt, putaverunt nihil esse in mundo praeter | |
| 403 corpus. Et quia videbant omnia corpora mobilia esse, et putabant ea | |
| 404 in continuo fluxu esse, aestimaverunt quod nulla certitudo de rerum | |
| 405 veritate haberi posset a nobis. Quod enim est in continuo fluxu, | |
| 406 per certitudinem apprehendi non potest, quia prius labitur quam | |
| 407 mente diiudicetur, sicut Heraclitus dixit quod <i>non est possibile | |
| 408 aquam fluvii currentis bis tangere</i>, ut recitat philosophus in | |
| 409 IV Metaphys. His autem superveniens Plato, ut posset salvare certam | |
| 410 cognitionem veritatis a nobis per intellectum haberi, posuit | |
| 411 praeter ista corporalia aliud genus entium a materia et motu | |
| 412 separatum, quod nominabat species sive ideas, per quarum | |
| 413 participationem unumquodque istorum singularium et sensibilium | |
| 414 dicitur vel homo vel equus vel aliquid huiusmodi. Sic ergo dicebat | |
| 415 scientias et definitiones et quidquid ad actum intellectus | |
| 416 pertinet, non referri ad ista corpora sensibilia, sed ad illa | |
| 417 immaterialia et separata; ut sic anima non intelligat ista | |
| 418 corporalia, sed intelligat horum corporalium species separatas. Sed | |
| 419 hoc dupliciter apparet falsum. Primo quidem quia, cum illae species | |
| 420 sint immateriales et immobiles, excluderetur a scientiis cognitio | |
| 421 motus et materiae (quod est proprium scientiae naturalis) et | |
| 422 demonstratio per causas moventes et materiales. Secundo autem, quia | |
| 423 derisibile videtur ut, dum rerum quae nobis manifestae sunt | |
| 424 notitiam quaerimus, alia entia in medium afferamus, quae non | |
| 425 possunt esse earum substantiae, cum ab eis differant secundum esse, | |
| 426 et sic, illis substantiis separatis cognitis, non propter hoc de | |
| 427 istis sensibilibus iudicare possemus. Videtur autem in hoc Plato | |
| 428 deviasse a veritate, quia, cum aestimaret omnem cognitionem per | |
| 429 modum alicuius similitudinis esse, credidit quod forma cogniti ex | |
| 430 necessitate sit in cognoscente eo modo quo est in cognito. | |
| 431 Consideravit autem quod forma rei intellectae est in intellectu | |
| 432 universaliter et immaterialiter et immobiliter, quod ex ipsa | |
| 433 operatione intellectus apparet, qui intelligit universaliter et per | |
| 434 modum necessitatis cuiusdam; modus enim actionis est secundum modum | |
| 435 formae agentis. Et ideo existimavit quod oporteret res intellectas | |
| 436 hoc modo in seipsis subsistere, scilicet immaterialiter et | |
| 437 immobiliter. Hoc autem necessarium non est. Quia etiam in ipsis | |
| 438 sensibilibus videmus quod forma alio modo est in uno sensibilium | |
| 439 quam in altero, puta cum in uno est albedo intensior, in alio | |
| 440 remissior, et in uno est albedo cum dulcedine, in alio sine | |
| 441 dulcedine. Et per hunc etiam modum forma sensibilis alio modo est | |
| 442 in re quae est extra animam, et alio modo in sensu, qui suscipit | |
| 443 formas sensibilium absque materia, sicut colorem auri sine auro. Et | |
| 444 similiter intellectus species, corporum, quae sunt materiales et | |
| 445 mobiles, recipit immaterialiter et immobiliter, secundum modum | |
| 446 suum, nam receptum est in recipiente per modum recipientis. | |
| 447 Dicendum est ergo quod anima per intellectum cognoscit corpora | |
| 53 | 448 cognitione immateriali, universali et necessaria.</p><p title="I q. 84 a. 1 ad 1"><a name="31954"><span class="ref">[31954] Iª q. 84 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 449 dicendum quod verbum Augustini est intelligendum quantum ad ea |
| 450 quibus intellectus cognoscit, non autem quantum ad ea quae | |
| 451 cognoscit. Cognoscit enim corpora intelligendo, sed non per | |
| 452 corpora, neque per similitudines materiales et corporeas; sed per | |
| 453 species immateriales et intelligibiles, quae per sui essentiam in | |
| 53 | 454 anima esse possunt.</p><p title="I q. 84 a. 1 ad 2"><a name="31955"><span class="ref">[31955] Iª q. 84 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 455 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XXII de Civit. Dei, non est |
| 456 dicendum quod, sicut sensus cognoscit sola corporalia, ita | |
| 457 intellectus cognoscit sola spiritualia, quia sequeretur quod Deus | |
| 458 et Angeli corporalia non cognoscerent. Huius autem diversitatis | |
| 459 ratio est, quia inferior virtus non se extendit ad ea quae sunt | |
| 460 superioris virtutis; sed virtus superior ea quae sunt inferioris | |
| 53 | 461 virtutis, excellentiori modo operatur.</p><p title="I q. 84 a. 1 ad 3"><a name="31956"><span class="ref">[31956] Iª q. 84 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 462 dicendum quod omnis motus supponit aliquid immobile, cum enim |
| 463 transmutatio fit secundum qualitatem, remanet substantia immobilis; | |
| 464 et cum transmutatur forma substantialis, remanet materia immobilis. | |
| 465 Rerum etiam mutabilium sunt immobiles habitudines, sicut Socrates | |
| 466 etsi non semper sedeat, tamen immobiliter est verum quod, | |
| 467 quandocumque sedet, in uno loco manet. Et propter hoc nihil | |
| 53 | 468 prohibet de rebus mobilibus immobilem scientiam habere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 84 a. 2 arg. 1"><a name="31957"><span class="ref">[31957] Iª q. 84 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 469 proceditur. Videtur quod anima per essentiam suam corporalia |
| 470 intelligat. Dicit enim Augustinus, X de Trin., quod <i>anima | |
| 471 imagines corporum convolvit et rapit factas in semetipsa de | |
| 472 semetipsa, dat enim eis formandis quiddam substantiae suae</i>. Sed | |
| 473 per similitudines corporum corpora intelligit. Ergo per essentiam | |
| 474 suam, quam dat formandis talibus similitudinibus, et de qua eas | |
| 53 | 475 format, cognoscit corporalia.</p><p title="I q. 84 a. 2 arg. 2"><a name="31958"><span class="ref">[31958] Iª q. 84 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 476 philosophus dicit, in III de anima, quod <i>anima quodammodo est |
| 477 omnia</i>. Cum ergo simile simili cognoscatur, videtur quod anima | |
| 53 | 478 per seipsam corporalia cognoscat.</p><p title="I q. 84 a. 2 arg. 3"><a name="31959"><span class="ref">[31959] Iª q. 84 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 479 est superior corporalibus creaturis. Inferiora autem sunt in |
| 480 superioribus eminentiori modo quam in seipsis, ut Dionysius dicit. | |
| 481 Ergo omnes creaturae corporeae nobiliori modo existunt in ipsa | |
| 482 substantia animae quam in seipsis. Per suam ergo substantiam potest | |
| 53 | 483 creaturas corporeas cognoscere.</p><p title="I q. 84 a. 2 s. c."><a name="31960"><span class="ref">[31960] Iª q. 84 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 484 quod Augustinus dicit, IX de Trin., quod <i>mens corporearum rerum |
| 485 notitias per sensus corporis colligit</i>. Ipsa autem anima non est | |
| 486 cognoscibilis per corporis sensus. Non ergo cognoscit corporea per | |
| 53 | 487 suam substantiam.</p><p title="I q. 84 a. 2 co."><a name="31961"><span class="ref">[31961] Iª q. 84 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 488 quod antiqui philosophi posuerunt quod anima per suam essentiam |
| 489 cognoscit corpora. Hoc enim animis omnium communiter inditum fuit, | |
| 490 quod simile simili cognoscitur. Existimabant autem quod forma | |
| 491 cogniti sit in cognoscente eo modo quo est in re cognita. E | |
| 492 contrario tamen Platonici posuerunt. Plato enim, quia perspexit | |
| 493 intellectualem animam immaterialem esse et immaterialiter | |
| 494 cognoscere, posuit formas rerum cognitarum immaterialiter | |
| 495 subsistere. Priores vero naturales, quia considerabant res cognitas | |
| 496 esse corporeas et materiales, posuerunt oportere res cognitas etiam | |
| 497 in anima cognoscente materialiter esse. Et ideo, ut animae | |
| 498 attribuerent omnium cognitionem, posuerunt eam habere naturam | |
| 499 communem cum omnibus. Et quia natura principiatorum ex principiis | |
| 500 constituitur, attribuerunt animae naturam principii, ita quod qui | |
| 501 dixit principium omnium esse ignem, posuit animam esse de natura | |
| 502 ignis; et similiter de aere et aqua. Empedocles autem, qui posuit | |
| 503 quatuor elementa materialia et duo moventia, ex his etiam dixit | |
| 504 animam esse constitutam. Et ita, cum res materialiter in anima | |
| 505 ponerent, posuerunt omnem cognitionem animae materialem esse, non | |
| 506 discernentes inter intellectum et sensum. Sed haec opinio | |
| 507 improbatur. Primo quidem, quia in materiali principio, de quo | |
| 508 loquebantur, non existunt principiata nisi in potentia. Non autem | |
| 509 cognoscitur aliquid secundum quod est in potentia, sed solum | |
| 510 secundum quod est actu, ut patet in IX Metaphys., unde nec ipsa | |
| 511 potentia cognoscitur nisi per actum. Sic igitur non sufficeret | |
| 512 attribuere animae principiorum naturam ad hoc quod omnia | |
| 513 cognosceret, nisi inessent ei naturae et formae singulorum | |
| 514 effectuum, puta ossis et carnis et aliorum huiusmodi; ut | |
| 515 Aristoteles contra Empedoclem argumentatur in I de anima. Secundo | |
| 516 quia, si oporteret rem cognitam materialiter in cognoscente | |
| 517 existere, nulla ratio esset quare res quae materialiter extra | |
| 518 animam subsistunt, cognitione carerent, puta, si anima igne | |
| 519 cognoscit ignem, et ignis etiam qui est extra animam, ignem | |
| 520 cognosceret. Relinquitur ergo quod oportet materialia cognita in | |
| 521 cognoscente existere non materialiter, sed magis immaterialiter. Et | |
| 522 huius ratio est, quia actus cognitionis se extendit ad ea quae sunt | |
| 523 extra cognoscentem, cognoscimus enim etiam ea quae extra nos sunt. | |
| 524 Per materiam autem determinatur forma rei ad aliquid unum. Unde | |
| 525 manifestum est quod ratio cognitionis ex opposito se habet ad | |
| 526 rationem materialitatis. Et ideo quae non recipiunt formas nisi | |
| 527 materialiter, nullo modo sunt cognoscitiva, sicut plantae; ut | |
| 528 dicitur in II libro de anima. Quanto autem aliquid immaterialius | |
| 529 habet formam rei cognitae, tanto perfectius cognoscit. Unde et | |
| 530 intellectus, qui abstrahit speciem non solum a materia, sed etiam a | |
| 531 materialibus conditionibus individuantibus, perfectius cognoscit | |
| 532 quam sensus, qui accipit formam rei cognitae sine materia quidem, | |
| 533 sed cum materialibus conditionibus. Et inter ipsos sensus, visus | |
| 534 est magis cognoscitivus, quia est minus materialis, ut supra dictum | |
| 535 est. Et inter ipsos intellectus, tanto quilibet est perfectior, | |
| 536 quanto immaterialior. Ex his ergo patet quod, si aliquis | |
| 537 intellectus est qui per essentiam suam cognoscit omnia, oportet | |
| 538 quod essentia eius habeat in se immaterialiter omnia; sicut antiqui | |
| 539 posuerunt essentiam animae actu componi ex principiis omnium | |
| 540 materialium, ut cognosceret omnia. Hoc autem est proprium Dei, ut | |
| 541 sua essentia sit immaterialiter comprehensiva omnium, prout | |
| 542 effectus virtute praeexistunt in causa. Solus igitur Deus per | |
| 543 essentiam suam omnia intelligit; non autem anima humana, neque | |
| 53 | 544 etiam Angelus.</p><p title="I q. 84 a. 2 ad 1"><a name="31962"><span class="ref">[31962] Iª q. 84 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 545 dicendum quod Augustinus ibi loquitur de visione imaginaria, quae |
| 546 fit per imagines corporum. Quibus imaginibus formandis dat anima | |
| 547 aliquid suae substantiae, sicut subiectum datur ut informetur per | |
| 548 aliquam formam. Et sic de seipsa facit huiusmodi imagines, non quod | |
| 549 anima vel aliquid animae convertatur, ut sit haec vel illa imago; | |
| 550 sed sicut dicitur de corpore fieri aliquid coloratum, prout | |
| 551 informatur colore. Et hic sensus apparet ex his quae sequuntur. | |
| 552 Dicit enim quod servat aliquid, scilicet non formatum tali imagine, | |
| 553 quod libere de specie talium imaginum iudicet, et hoc dicit esse | |
| 554 mentem vel intellectum. Partem autem quae informatur huiusmodi | |
| 555 imaginibus scilicet imaginativam, dicit esse communem nobis et | |
| 53 | 556 bestiis.</p><p title="I q. 84 a. 2 ad 2"><a name="31963"><span class="ref">[31963] Iª q. 84 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 557 dicendum quod Aristoteles non posuit animam esse actu compositam ex |
| 558 omnibus, sicut antiqui naturales; sed dixit quodammodo animam esse | |
| 559 omnia, inquantum est in potentia ad omnia; per sensum quidem ad | |
| 53 | 560 sensibilia, per intellectum vero ad intelligibilia.</p><p title="I q. 84 a. 2 ad 3"><a name="31964"><span class="ref">[31964] Iª q. 84 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 561 dicendum quod quaelibet creatura habet esse finitum et |
| 562 determinatum. Unde essentia superioris creaturae, etsi habeat | |
| 563 quandam similitudinem inferioris creaturae prout communicant in | |
| 564 aliquo genere, non tamen complete habet similitudinem illius, quia | |
| 565 determinatur ad aliquam speciem, praeter quam est species | |
| 566 inferioris creaturae. Sed essentia Dei est perfecta similitudo | |
| 567 omnium quantum ad omnia quae in rebus inveniuntur, sicut universale | |
| 53 | 568 principium omnium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 84 a. 3 arg. 1"><a name="31965"><span class="ref">[31965] Iª q. 84 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 569 proceditur. Videtur quod anima intelligat omnia per species sibi |
| 570 naturaliter inditas. Dicit enim Gregorius, in homilia ascensionis | |
| 571 quod <i>homo habet commune cum Angelis intelligere</i>. Sed Angeli | |
| 572 intelligunt omnia per formas naturaliter inditas, unde in libro de | |
| 573 causis dicitur quod <i>omnis intelligentia est plena formis</i>. | |
| 574 Ergo et anima habet species rerum naturaliter inditas, quibus | |
| 53 | 575 corporalia intelligit.</p><p title="I q. 84 a. 3 arg. 2"><a name="31966"><span class="ref">[31966] Iª q. 84 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 576 intellectiva est nobilior quam materia prima corporalis. Sed |
| 577 materia prima est creata a Deo sub formis ad quas est in potentia. | |
| 578 Ergo multo magis anima intellectiva est creata a Deo sub speciebus | |
| 579 intelligibilibus. Et sic anima intelligit corporalia per species | |
| 53 | 580 sibi naturaliter inditas.</p><p title="I q. 84 a. 3 arg. 3"><a name="31967"><span class="ref">[31967] Iª q. 84 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 581 nullus potest verum respondere nisi de eo quod scit. Sed aliquis |
| 582 etiam idiota, non habens scientiam acquisitam, respondet verum de | |
| 583 singulis, si tamen ordinate interrogetur, ut narratur in Menone | |
| 584 Platonis de quodam. Ergo antequam aliquis acquirat scientiam, habet | |
| 585 rerum cognitionem. Quod non esset nisi anima haberet species | |
| 586 naturaliter inditas. Intelligit igitur anima res corporeas per | |
| 53 | 587 species naturaliter inditas.</p><p title="I q. 84 a. 3 s. c."><a name="31968"><span class="ref">[31968] Iª q. 84 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 588 quod philosophus dicit, in III de anima, de intellectu loquens, |
| 53 | 589 quod est sicut tabula in qua nihil est scriptum.</p><p title="I q. 84 a. 3 co."><a name="31969"><span class="ref">[31969] Iª q. 84 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 590 quod, cum forma sit principium actionis, oportet ut eo modo se |
| 591 habeat aliquid ad formam quae est actionis principium, quo se habet | |
| 592 ad actionem illam, sicut si moveri sursum est ex levitate, oportet | |
| 593 quod in potentia tantum sursum fertur, esse leve solum in potentia, | |
| 594 quod autem actu sursum fertur, esse leve in actu. Videmus autem | |
| 595 quod homo est quandoque cognoscens in potentia tantum, tam secundum | |
| 596 sensum quam secundum intellectum. Et de tali potentia in actum | |
| 597 reducitur, ut sentiat quidem, per actiones sensibilium in sensum; | |
| 598 ut intelligat autem, per disciplinam aut inventionem. Unde oportet | |
| 599 dicere quod anima cognoscitiva sit in potentia tam ad similitudines | |
| 600 quae sunt principia sentiendi, quam ad similitudines quae sunt | |
| 601 principia intelligendi. Et propter hoc Aristoteles posuit quod | |
| 602 intellectus, quo anima intelligit, non habet aliquas species | |
| 603 naturaliter inditas, sed est in principio in potentia ad huiusmodi | |
| 604 species omnes. Sed quia id quod habet actu formam, interdum non | |
| 605 potest agere secundum formam propter aliquod impedimentum, sicut | |
| 606 leve si impediatur sursum ferri; propter hoc Plato posuit quod | |
| 607 intellectus hominis naturaliter est plenus omnibus speciebus | |
| 608 intelligibilibus, sed per unionem corporis impeditur ne possit in | |
| 609 actum exire. Sed hoc non videtur convenienter dictum. Primo quidem | |
| 610 quia, si habet anima naturalem notitiam omnium, non videtur esse | |
| 611 possibile quod huius naturalis notitiae tantam oblivionem capiat, | |
| 612 quod nesciat se huiusmodi scientiam habere, nullus enim homo | |
| 613 obliviscitur ea quae naturaliter cognoscit, sicut quod omne totum | |
| 614 sit maius sua parte, et alia huiusmodi. Praecipue autem hoc videtur | |
| 615 inconveniens, si ponatur esse animae naturale corpori uniri, ut | |
| 616 supra habitum est, inconveniens enim est quod naturalis operatio | |
| 617 alicuius rei totaliter impediatur per id quod est sibi secundum | |
| 618 naturam. Secundo, manifeste apparet huius positionis falsitas ex | |
| 619 hoc quod, deficiente aliquo sensu, deficit scientia eorum, quae | |
| 620 apprehenduntur secundum illum sensum; sicut caecus natus nullam | |
| 621 potest habere notitiam de coloribus. Quod non esset, si animae | |
| 622 essent naturaliter inditae omnium intelligibilium rationes. Et ideo | |
| 623 dicendum est quod anima non cognoscit corporalia per species | |
| 53 | 624 naturaliter inditas.</p><p title="I q. 84 a. 3 ad 1"><a name="31970"><span class="ref">[31970] Iª q. 84 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 625 dicendum quod homo quidem convenit cum Angelis in intelligendo, |
| 626 deficit tamen ab eminentia intellectus eorum, sicut et corpora | |
| 627 inferiora, quae tantum existunt secundum Gregorium, deficiunt ab | |
| 628 existentia superiorum corporum. Nam materia inferiorum corporum non | |
| 629 est completa totaliter per formam, sed est in potentia ad formas | |
| 630 quas non habet, materia autem caelestium corporum est totaliter | |
| 631 completa per formam, ita quod non est in potentia ad aliam formam, | |
| 632 ut supra habitum est. Et similiter intellectus Angeli est perfectus | |
| 633 per species intelligibiles secundum suam naturam, intellectus autem | |
| 53 | 634 humanus est in potentia ad huiusmodi species.</p><p title="I q. 84 a. 3 ad 2"><a name="31971"><span class="ref">[31971] Iª q. 84 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 635 dicendum quod materia prima habet esse substantiale per formam, et |
| 636 ideo oportuit quod crearetur sub aliqua forma, alioquin non esset | |
| 637 in actu. Sub una tamen forma existens, est in potentia ad alias. | |
| 638 Intellectus autem non habet esse substantiale per speciem | |
| 53 | 639 intelligibilem; et ideo non est simile.</p><p title="I q. 84 a. 3 ad 3"><a name="31972"><span class="ref">[31972] Iª q. 84 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 640 dicendum quod ordinata interrogatio procedit ex principiis |
| 641 communibus per se notis, ad propria. Per talem autem processum | |
| 642 scientia causatur in anima addiscentis. Unde cum verum respondet de | |
| 643 his de quibus secundo interrogatur, hoc non est quia prius ea | |
| 644 noverit; sed quia tunc ea de novo addiscit. Nihil enim refert utrum | |
| 645 ille qui docet, proponendo vel interrogando procedat de principiis | |
| 646 communibus ad conclusiones, utrobique enim animus audientis | |
| 53 | 647 certificatur de posterioribus per priora.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 84 a. 4 arg. 1"><a name="31973"><span class="ref">[31973] Iª q. 84 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 648 proceditur. Videtur quod species intelligibiles effluant in animam |
| 649 ab aliquibus formis separatis. Omne enim quod per participationem | |
| 650 est tale, causatur ab eo quod est per essentiam tale; sicut quod | |
| 651 est ignitum reducitur sicut in causam in ignem. Sed anima | |
| 652 intellectiva, secundum quod est actu intelligens, participat ipsa | |
| 653 intelligibilia, intellectus enim in actu, quodammodo est | |
| 654 intellectum in actu. Ergo ea quae secundum se et per essentiam suam | |
| 655 sunt intellecta in actu, sunt causae animae intellectivae quod actu | |
| 656 intelligat. Intellecta autem in actu per essentiam suam, sunt | |
| 657 formae sine materia existentes. Species igitur intelligibiles | |
| 658 quibus anima intelligit, causantur a formis aliquibus | |
| 53 | 659 separatis.</p><p title="I q. 84 a. 4 arg. 2"><a name="31974"><span class="ref">[31974] Iª q. 84 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 660 intelligibilia se habent ad intellectum, sicut sensibilia ad |
| 661 sensum. Sed sensibilia quae sunt in actu extra animam, sunt causae | |
| 662 specierum sensibilium quae sunt in sensu, quibus sentimus. Ergo | |
| 663 species intelligibiles quibus intellectus noster intelligit, | |
| 664 causantur ab aliquibus actu intelligibilibus extra animam | |
| 665 existentibus. Huiusmodi autem non sunt nisi formae a materia | |
| 666 separatae. Formae igitur intelligibiles intellectus nostri effluunt | |
| 53 | 667 ab aliquibus substantiis separatis.</p><p title="I q. 84 a. 4 arg. 3"><a name="31975"><span class="ref">[31975] Iª q. 84 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 668 quod est in potentia, reducitur in actum per id quod est actu. Si |
| 669 ergo intellectus noster, prius in potentia existens, postmodum actu | |
| 670 intelligat, oportet quod hoc causetur ab aliquo intellectu qui | |
| 671 semper est in actu. Hic autem est intellectus separatus. Ergo ab | |
| 672 aliquibus substantiis separatis causantur species intelligibiles | |
| 53 | 673 quibus actu intelligimus.</p><p title="I q. 84 a. 4 s. c."><a name="31976"><span class="ref">[31976] Iª q. 84 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 674 quia secundum hoc sensibus non indigeremus ad intelligendum. Quod |
| 675 patet esse falsum ex hoc praecipue quod qui caret uno sensu, nullo | |
| 53 | 676 modo potest habere scientiam de sensibilibus illius sensus.</p><p title="I q. 84 a. 4 co."><a name="31977"><span class="ref">[31977] Iª q. 84 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 677 quod quidam posuerunt species intelligibiles nostri intellectus |
| 678 procedere ab aliquibus formis vel substantiis separatis. Et hoc | |
| 679 dupliciter. Plato enim, sicut dictum est, posuit formas rerum | |
| 680 sensibilium per se sine materia subsistentes; sicut formam hominis, | |
| 681 quam nominabat per se hominem, et formam vel ideam equi, quam | |
| 682 nominabat per se equum, et sic de aliis. Has ergo formas separatas | |
| 683 ponebat participari et ab anima nostra, et a materia corporali; ab | |
| 684 anima quidem nostra ad cognoscendum, a materia vero corporali ad | |
| 685 essendum; ut sicut materia corporalis per hoc quod participat ideam | |
| 686 lapidis, fit hic lapis, ita intellectus noster per hoc quod | |
| 687 participat ideam lapidis, fit intelligens lapidem. Participatio | |
| 688 autem ideae fit per aliquam similitudinem ipsius ideae in | |
| 689 participante ipsam, per modum quo exemplar participatur ab | |
| 690 exemplato. Sicut igitur ponebat formas sensibiles quae sunt in | |
| 691 materia corporali, effluere ab ideis sicut quasdam earum | |
| 692 similitudines; ita ponebat species intelligibiles nostri | |
| 693 intellectus esse similitudines quasdam idearum ab eis effluentes. | |
| 694 Et propter hoc, ut supra dictum est, scientias et definitiones ad | |
| 695 ideas referebat. Sed quia contra rationem rerum sensibilium est | |
| 696 quod earum formae subsistant absque materiis, ut Aristoteles | |
| 697 multipliciter probat; ideo Avicenna, hac positione remota, posuit | |
| 698 omnium rerum sensibilium intelligibiles species, non quidem per se | |
| 699 subsistere absque materia, sed praeexistere immaterialiter in | |
| 700 intellectibus separatis; a quorum primo derivantur huiusmodi | |
| 701 species in sequentem, et sic de aliis usque ad ultimum intellectum | |
| 702 separatum, quem nominat intellectum agentem; a quo, ut ipse dicit, | |
| 703 effluunt species intelligibiles in animas nostras, et formae | |
| 704 sensibiles in materiam corporalem. Et sic in hoc Avicenna cum | |
| 705 Platone concordat, quod species intelligibiles nostri intellectus | |
| 706 effluunt a quibusdam formis separatis, quas tamen Plato dicit per | |
| 707 se subsistere, Avicenna vero ponit eas in intelligentia agente. | |
| 708 Differunt etiam quantum ad hoc, quod Avicenna ponit species | |
| 709 intelligibiles non remanere in intellectu nostro postquam desinit | |
| 710 actu intelligere; sed indiget ut iterato se convertat ad | |
| 711 recipiendum de novo. Unde non ponit scientiam animae naturaliter | |
| 712 inditam, sicut Plato, qui ponit participationes idearum immobiliter | |
| 713 in anima permanere. Sed secundum hanc positionem sufficiens ratio | |
| 714 assignari non posset quare anima nostra corpori uniretur. Non enim | |
| 715 potest dici quod anima intellectiva corpori uniatur propter corpus, | |
| 716 quia nec forma est propter materiam, nec motor propter mobile, sed | |
| 717 potius e converso. Maxime autem videtur corpus esse necessarium | |
| 718 animae intellectivae ad eius propriam operationem, quae est | |
| 719 intelligere, quia secundum esse suum a corpore non dependet. Si | |
| 720 autem anima species intelligibiles secundum suam naturam apta nata | |
| 721 esset recipere per influentiam aliquorum separatorum principiorum | |
| 722 tantum, et non acciperet eas ex sensibus, non indigeret corpore ad | |
| 723 intelligendum, unde frustra corpori uniretur. Si autem dicatur quod | |
| 724 indiget anima nostra sensibus ad intelligendum, quibus quodammodo | |
| 725 excitetur ad consideranda ea quorum species intelligibiles a | |
| 726 principiis separatis recipit; hoc non videtur sufficere. Quia | |
| 727 huiusmodi excitatio non videtur necessaria animae nisi inquantum | |
| 728 est consopita, secundum Platonicos, quodammodo et obliviosa propter | |
| 729 unionem ad corpus, et sic sensus non proficerent animae | |
| 730 intellectivae nisi ad tollendum impedimentum quod animae provenit | |
| 731 ex corporis unione. Remanet igitur quaerendum quae sit causa | |
| 732 unionis animae ad corpus. Si autem dicatur, secundum Avicennam, | |
| 733 quod sensus sunt animae necessarii, quia per eos excitatur ut | |
| 734 convertat se ad intelligentiam agentem, a qua recipit species; hoc | |
| 735 quidem non sufficit. Quia si in natura animae est ut intelligat per | |
| 736 species ab intelligentia agente effluxas, sequeretur quod quandoque | |
| 737 anima possit se convertere ad intelligentiam agentem ex | |
| 738 inclinatione suae naturae, vel etiam excitata per alium sensum, ut | |
| 739 convertat se ad intelligentiam agentem ad recipiendum species | |
| 740 sensibilium quorum sensum aliquis non habet. Et sic caecus natus | |
| 741 posset habere scientiam de coloribus, quod est manifeste falsum. | |
| 742 Unde dicendum est quod species intelligibiles quibus anima nostra | |
| 53 | 743 intelligit, non effluunt a formis separatis.</p><p title="I q. 84 a. 4 ad 1"><a name="31978"><span class="ref">[31978] Iª q. 84 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 744 dicendum quod species intelligibiles quas participat noster |
| 745 intellectus, reducuntur sicut in primam causam in aliquod | |
| 746 principium per suam essentiam intelligibile, scilicet in Deum. Sed | |
| 747 ab illo principio procedunt mediantibus formis rerum sensibilium et | |
| 53 | 748 materialium, a quibus scientiam colligimus, ut Dionysius dicit.</p><p title="I q. 84 a. 4 ad 2"><a name="31979"><span class="ref">[31979] Iª q. 84 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 749 dicendum quod res materiales, secundum esse quod habent extra |
| 750 animam, possunt esse sensibiles actu; non autem actu | |
| 53 | 751 intelligibiles. Unde non est simile de sensu et intellectu.</p><p title="I q. 84 a. 4 ad 3"><a name="31980"><span class="ref">[31980] Iª q. 84 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 752 dicendum quod intellectus noster possibilis reducitur de potentia |
| 753 ad actum per aliquod ens actu, idest per intellectum agentem, qui | |
| 754 est virtus quaedam animae nostrae, ut dictum est, non autem per | |
| 755 aliquem intellectum separatum, sicut per causam proximam; sed forte | |
| 53 | 756 sicut per causam remotam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 84 a. 5 arg. 1"><a name="31981"><span class="ref">[31981] Iª q. 84 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 757 proceditur. Videtur quod anima intellectiva non cognoscat res |
| 758 materiales in rationibus aeternis. Id enim in quo aliquid | |
| 759 cognoscitur, ipsum magis et per prius cognoscitur. Sed anima | |
| 760 intellectiva hominis, in statu praesentis vitae, non cognoscit | |
| 761 rationes aeternas, quia non cognoscit ipsum Deum, in quo rationes | |
| 762 aeternae existunt, sed ei sicut ignoto coniungitur, ut Dionysius | |
| 763 dicit in I cap. mysticae theologiae. Ergo anima non cognoscit omnia | |
| 53 | 764 in rationibus aeternis.</p><p title="I q. 84 a. 5 arg. 2"><a name="31982"><span class="ref">[31982] Iª q. 84 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Rom. |
| 28 | 765 I, dicitur quod <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, |
| 766 conspiciuntur</i>. Sed inter invisibilia Dei numerantur rationes | |
| 767 aeternae. Ergo rationes aeternae per creaturas materiales | |
| 53 | 768 cognoscuntur, et non e converso.</p><p title="I q. 84 a. 5 arg. 3"><a name="31983"><span class="ref">[31983] Iª q. 84 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 769 rationes aeternae nihil aliud sunt quam ideae, dicit enim |
| 770 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>ideae sunt | |
| 771 rationes stabiles rerum in mente divina existentes</i>. Si ergo | |
| 772 dicatur quod anima intellectiva cognoscit omnia in rationibus | |
| 773 aeternis, redibit opinio Platonis, qui posuit omnem scientiam ab | |
| 53 | 774 ideis derivari.</p><p title="I q. 84 a. 5 s. c."><a name="31984"><span class="ref">[31984] Iª q. 84 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 775 quod dicit Augustinus, XII Confess., <i>si ambo videmus verum esse |
| 776 quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi quaeso id | |
| 777 videmus? Nec ego utique in te, nec tu in me sed ambo in ipsa, quae | |
| 778 supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Veritas autem | |
| 779 incommutabilis in aeternis rationibus continetur. Ergo anima | |
| 53 | 780 intellectiva omnia vera cognoscit in rationibus aeternis.</p><p title="I q. 84 a. 5 co."><a name="31985"><span class="ref">[31985] Iª q. 84 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 781 quod, sicut Augustinus dicit in II de Doctr. Christ., <i>philosophi |
| 782 qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommoda | |
| 783 dixerunt, ab eis tanquam ab iniustis possessoribus in usum nostrum | |
| 784 vindicanda sunt. Habent enim doctrinae gentilium quaedam simulata | |
| 785 et superstitiosa figmenta, quae unusquisque nostrum de societate | |
| 786 gentilium exiens, debet evitare</i>. Et ideo Augustinus, qui | |
| 787 doctrinis Platonicorum imbutus fuerat, si qua invenit fidei | |
| 788 accommoda in eorum dictis, assumpsit; quae vero invenit fidei | |
| 789 nostrae adversa, in melius commutavit. Posuit autem Plato, sicut | |
| 790 supra dictum est, formas rerum per se subsistere a materia | |
| 791 separatas, quas ideas vocabat, per quarum participationem dicebat | |
| 792 intellectum nostrum omnia cognoscere; ut sicut materia corporalis | |
| 793 per participationem ideae lapidis fit lapis, ita intellectus noster | |
| 794 per participationem eiusdem ideae cognosceret lapidem. Sed quia | |
| 795 videtur esse alienum a fide quod formae rerum extra res per se | |
| 796 subsistant absque materia, sicut Platonici posuerunt, dicentes per | |
| 797 se vitam aut per se sapientiam esse quasdam substantias creatrices, | |
| 798 ut Dionysius dicit XI cap. de Div. Nom.; ideo Augustinus, in libro | |
| 799 octoginta trium quaest., posuit loco harum idearum quas Plato | |
| 800 ponebat, rationes omnium creaturarum in mente divina existere, | |
| 801 secundum quas omnia formantur, et secundum quas etiam anima humana | |
| 83 | 802 omnia cognoscit.</p><p>Cum ergo quaeritur utrum anima humana in |
| 28 | 803 rationibus aeternis omnia cognoscat, dicendum est quod aliquid in |
| 804 aliquo dicitur cognosci dupliciter. Uno modo, sicut in obiecto | |
| 805 cognito; sicut aliquis videt in speculo ea quorum imagines in | |
| 806 speculo resultant. Et hoc modo anima, in statu praesentis vitae, | |
| 807 non potest videre omnia in rationibus aeternis; sed sic in | |
| 808 rationibus aeternis cognoscunt omnia beati, qui Deum vident et | |
| 809 omnia in ipso. Alio modo dicitur aliquid cognosci in aliquo sicut | |
| 810 in cognitionis principio; sicut si dicamus quod in sole videntur ea | |
| 811 quae videntur per solem. Et sic necesse est dicere quod anima | |
| 812 humana omnia cognoscat in rationibus aeternis, per quarum | |
| 813 participationem omnia cognoscimus. Ipsum enim lumen intellectuale | |
| 814 quod est in nobis, nihil est aliud quam quaedam participata | |
| 815 similitudo luminis increati, in quo continentur rationes aeternae. | |
| 816 Unde in Psalmo IV, dicitur, <i>multi dicunt, quis ostendit nobis | |
| 817 bona?</i> Cui quaestioni Psalmista respondet, dicens, <i>signatum | |
| 818 est super nos lumen vultus tui, domine</i>. Quasi dicat, per ipsam | |
| 819 sigillationem divini luminis in nobis, omnia nobis demonstrantur. | |
| 83 | 820 </p><p> |
| 28 | 821 Quia tamen praeter lumen intellectuale in nobis, exiguntur species |
| 822 intelligibiles a rebus acceptae, ad scientiam de rebus materialibus | |
| 823 habendam; ideo non per solam participationem rationum aeternarum de | |
| 824 rebus materialibus notitiam habemus, sicut Platonici posuerunt quod | |
| 825 sola idearum participatio sufficit ad scientiam habendam. Unde | |
| 826 Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>numquid quia philosophi | |
| 827 documentis certissimis persuadent aeternis rationibus omnia | |
| 828 temporalia fieri, propterea potuerunt in ipsis rationibus | |
| 829 perspicere, vel ex ipsis colligere quot sint animalium genera, quae | |
| 830 semina singulorum? Nonne ista omnia per locorum ac temporum | |
| 83 | 831 historiam quaesierunt?</i></p><p>Quod autem Augustinus non sic |
| 28 | 832 intellexerit omnia cognosci in rationibus aeternis, vel in |
| 833 incommutabili veritate, quasi ipsae rationes aeternae videantur, | |
| 834 patet per hoc quod ipse dicit in libro octoginta trium quaest., | |
| 835 quod <i>rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae sancta et | |
| 836 pura fuerit, asseritur illi visioni</i>, scilicet rationum | |
| 53 | 837 aeternarum, esse idonea; sicut sunt animae beatorum.</p><p title="I q. 84 a. 5 ad arg."><a name="31986"><span class="ref">[31986] Iª q. 84 a. 5 ad arg.</span></a> Et per haec |
| 838 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 84 a. 6 arg. 1"><a name="31987"><span class="ref">[31987] Iª q. 84 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 28 | 839 proceditur. Videtur quod intellectiva cognitio non accipiatur a |
| 840 rebus sensibilibus. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium | |
| 841 quaest., quod <i>non est expectanda sinceritas veritatis a corporis | |
| 842 sensibus</i>. Et hoc probat dupliciter. Uno modo, per hoc quod | |
| 843 <i>omne quod corporeus sensus attingit, sine ulla intermissione | |
| 844 temporis commutatur, quod autem non manet, percipi non potest</i>. | |
| 845 Alio modo, per hoc quod <i>omnia quae per corpus sentimus, etiam | |
| 846 cum non adsunt sensibus, imagines tamen eorum patimur, ut in somno | |
| 847 vel furore; non autem sensibus discernere valemus utrum ipsa | |
| 848 sensibilia, vel imagines eorum falsas sentiamus. Nihil autem | |
| 849 percipi potest quod a falso non discernitur</i>. Et sic concludit | |
| 850 quod non est expectanda veritas a sensibus. Sed cognitio | |
| 851 intellectualis est apprehensiva veritatis. Non ergo cognitio | |
| 53 | 852 intellectualis est expectanda a sensibus.</p><p title="I q. 84 a. 6 arg. 2"><a name="31988"><span class="ref">[31988] Iª q. 84 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 853 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., <i>non est putandum |
| 854 facere aliquid corpus in spiritum, tanquam spiritus corpori | |
| 855 facienti materiae vice subdatur, omni enim modo praestantior est | |
| 856 qui facit, ea re de qua aliquid facit</i>. Unde concludit quod | |
| 857 <i>imaginem corporis non corpus in spiritu, sed ipse spiritus in | |
| 858 seipso facit</i>. Non ergo intellectualis cognitio a sensibilibus | |
| 53 | 859 derivatur.</p><p title="I q. 84 a. 6 arg. 3"><a name="31989"><span class="ref">[31989] Iª q. 84 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 860 effectus non se extendit ultra virtutem suae causae. Sed |
| 861 intellectualis cognitio se extendit ultra sensibilia, intelligimus | |
| 862 enim quaedam quae sensu percipi non possunt. Intellectualis ergo | |
| 53 | 863 cognitio non derivatur a rebus sensibilibus.</p><p title="I q. 84 a. 6 s. c."><a name="31990"><span class="ref">[31990] Iª q. 84 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 864 quod philosophus probat, I Metaphys., et in fine Poster., quod |
| 53 | 865 principium nostrae cognitionis est a sensu.</p><p title="I q. 84 a. 6 co."><a name="31991"><span class="ref">[31991] Iª q. 84 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 866 quod circa istam quaestionem triplex fuit philosophorum opinio. |
| 867 Democritus enim posuit quod <i>nulla est alia causa cuiuslibet | |
| 868 nostrae cognitionis, nisi cum ab his corporibus quae cogitamus, | |
| 869 veniunt atque intrant imagines in animas nostras</i>; ut Augustinus | |
| 870 dicit in epistola sua ad Dioscorum. Et Aristoteles etiam dicit, in | |
| 871 libro de Somn. et Vigil., quod Democritus posuit cognitionem fieri | |
| 872 per idola et defluxiones. Et huius positionis ratio fuit, quia tam | |
| 873 ipse Democritus quam alii antiqui naturales non ponebant | |
| 874 intellectum differre a sensu, ut Aristoteles dicit in libro de | |
| 875 anima. Et ideo, quia sensus immutatur a sensibili, arbitrabantur | |
| 876 omnem nostram cognitionem fieri per solam immutationem a | |
| 877 sensibilibus. Quam quidem immutationem Democritus asserebat fieri | |
| 878 per imaginum defluxiones. Plato vero e contrario posuit intellectum | |
| 879 differre a sensu; et intellectum quidem esse virtutem immaterialem | |
| 880 organo corporeo non utentem in suo actu. Et quia incorporeum non | |
| 881 potest immutari a corporeo, posuit quod cognitio intellectualis non | |
| 882 fit per immutationem intellectus a sensibilibus, sed per | |
| 883 participationem formarum intelligibilium separatarum, ut dictum | |
| 884 est. Sensum etiam posuit virtutem quandam per se operantem. Unde | |
| 885 nec ipse sensus, cum sit quaedam vis spiritualis, immutatur a | |
| 886 sensibilibus, sed organa sensuum a sensibilibus immutantur, ex qua | |
| 887 immutatione anima quodammodo excitatur ut in se species sensibilium | |
| 888 formet. Et hanc opinionem tangere videtur Augustinus, XII super | |
| 889 Gen. ad Litt., ubi dicit quod <i>corpus non sentit, sed anima per | |
| 890 corpus, quo velut nuntio utitur ad formandum in seipsa quod | |
| 891 extrinsecus nuntiatur</i>. Sic igitur secundum Platonis opinionem, | |
| 892 neque intellectualis cognitio a sensibili procedit, neque etiam | |
| 893 sensibilis totaliter a sensibilibus rebus; sed sensibilia excitant | |
| 894 animam sensibilem ad sentiendum, et similiter sensus excitant | |
| 895 animam intellectivam ad intelligendum. Aristoteles autem media via | |
| 896 processit. Posuit enim cum Platone intellectum differre a sensu. | |
| 897 Sed sensum posuit propriam operationem non habere sine | |
| 898 communicatione corporis; ita quod sentire non sit actus animae | |
| 899 tantum, sed coniuncti. Et similiter posuit de omnibus operationibus | |
| 900 sensitivae partis. Quia igitur non est inconveniens quod sensibilia | |
| 901 quae sunt extra animam, causent aliquid in coniunctum, in hoc | |
| 902 Aristoteles cum Democrito concordavit, quod operationes sensitivae | |
| 903 partis causentur per impressionem sensibilium in sensum, non per | |
| 904 modum defluxionis, ut Democritus posuit, sed per quandam | |
| 905 operationem. Nam et Democritus omnem actionem fieri posuit per | |
| 906 influxionem atomorum, ut patet in I de Generat. Intellectum vero | |
| 907 posuit Aristoteles habere operationem absque communicatione | |
| 908 corporis. Nihil autem corporeum imprimere potest in rem | |
| 909 incorpoream. Et ideo ad causandam intellectualem operationem, | |
| 910 secundum Aristotelem, non sufficit sola impressio sensibilium | |
| 911 corporum, sed requiritur aliquid nobilius, quia agens est | |
| 912 honorabilius patiente, ut ipse dicit. Non tamen ita quod | |
| 913 intellectualis operatio causetur in nobis ex sola impressione | |
| 914 aliquarum rerum superiorum, ut Plato posuit, sed illud superius et | |
| 915 nobilius agens quod vocat intellectum agentem, de quo iam supra | |
| 916 diximus, facit phantasmata a sensibus accepta intelligibilia in | |
| 917 actu, per modum abstractionis cuiusdam. Secundum hoc ergo, ex parte | |
| 918 phantasmatum intellectualis operatio a sensu causatur. Sed quia | |
| 919 phantasmata non sufficiunt immutare intellectum possibilem, sed | |
| 920 oportet quod fiant intelligibilia actu per intellectum agentem; non | |
| 921 potest dici quod sensibilis cognitio sit totalis et perfecta causa | |
| 922 intellectualis cognitionis, sed magis quodammodo est materia | |
| 53 | 923 causae.</p><p title="I q. 84 a. 6 ad 1"><a name="31992"><span class="ref">[31992] Iª q. 84 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 924 dicendum quod per verba illa Augustini datur intelligi quod veritas |
| 925 non sit totaliter a sensibus expectanda. Requiritur enim lumen | |
| 926 intellectus agentis, per quod immutabiliter veritatem in rebus | |
| 927 mutabilibus cognoscamus, et discernamus ipsas res a similitudinibus | |
| 53 | 928 rerum.</p><p title="I q. 84 a. 6 ad 2"><a name="31993"><span class="ref">[31993] Iª q. 84 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 929 dicendum quod Augustinus ibi non loquitur de intellectuali |
| 930 cognitione, sed de imaginaria. Et quia, secundum Platonis | |
| 931 opinionem, vis imaginaria habet operationem quae est animae solius; | |
| 932 eadem ratione usus est Augustinus ad ostendendum quod corpora non | |
| 933 imprimunt suas similitudines in vim imaginariam, sed hoc facit ipsa | |
| 934 anima, qua utitur Aristoteles ad probandum intellectum agentem esse | |
| 935 aliquid separatum, quia scilicet agens est honorabilius patiente. | |
| 936 Et procul dubio oportet, secundum hanc positionem, in vi | |
| 937 imaginativa ponere non solum potentiam passivam, sed etiam activam. | |
| 938 Sed si ponamus, secundum opinionem Aristotelis, quod actio virtutis | |
| 939 imaginativae sit coniuncti, nulla sequitur difficultas, quia corpus | |
| 940 sensibile est nobilius organo animalis, secundum hoc quod | |
| 941 comparatur ad ipsum ut ens in actu ad ens in potentia, sicut | |
| 942 coloratum in actu ad pupillam, quae colorata est in potentia. | |
| 943 Posset tamen dici quod, quamvis prima immutatio virtutis | |
| 944 imaginariae sit per motum sensibilium, quia phantasia est motus | |
| 945 factus secundum sensum, ut dicitur in libro de anima; tamen est | |
| 946 quaedam operatio animae in homine quae dividendo et componendo | |
| 947 format diversas rerum imagines, etiam quae non sunt a sensibus | |
| 53 | 948 acceptae. Et quantum ad hoc possunt accipi verba Augustini.</p><p title="I q. 84 a. 6 ad 3"><a name="31994"><span class="ref">[31994] Iª q. 84 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 949 dicendum quod sensitiva cognitio non est tota causa intellectualis |
| 950 cognitionis. Et ideo non est mirum si intellectualis cognitio ultra | |
| 53 | 951 sensitivam se extendit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 84 a. 7 arg. 1"><a name="31995"><span class="ref">[31995] Iª q. 84 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 952 proceditur. Videtur quod intellectus possit actu intelligere per |
| 953 species intelligibiles quas penes se habet, non convertendo se ad | |
| 954 phantasmata. Intellectus enim fit in actu per speciem | |
| 955 intelligibilem qua informatur. Sed intellectum esse in actu, est | |
| 956 ipsum intelligere. Ergo species intelligibiles sufficiunt ad hoc | |
| 957 quod intellectus actu intelligat, absque hoc quod ad phantasmata se | |
| 53 | 958 convertat.</p><p title="I q. 84 a. 7 arg. 2"><a name="31996"><span class="ref">[31996] Iª q. 84 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, magis |
| 28 | 959 dependet imaginatio a sensu, quam intellectus ab imaginatione. Sed |
| 960 imaginatio potest imaginari actu, absentibus sensibilibus. Ergo | |
| 961 multo magis intellectus potest intelligere actu, non convertendo se | |
| 53 | 962 ad phantasmata.</p><p title="I q. 84 a. 7 arg. 3"><a name="31997"><span class="ref">[31997] Iª q. 84 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 963 incorporalium non sunt aliqua phantasmata, quia imaginatio tempus |
| 964 et continuum non transcendit. Si ergo intellectus noster non posset | |
| 965 aliquid intelligere in actu nisi converteretur ad phantasmata, | |
| 966 sequeretur quod non posset intelligere incorporeum aliquid. Quod | |
| 967 patet esse falsum, intelligimus enim veritatem ipsam, et Deum et | |
| 53 | 968 Angelos.</p><p title="I q. 84 a. 7 s. c."><a name="31998"><span class="ref">[31998] Iª q. 84 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 969 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>nihil sine |
| 53 | 970 phantasmate intelligit anima</i>.</p><p title="I q. 84 a. 7 co."><a name="31999"><span class="ref">[31999] Iª q. 84 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 971 quod impossibile est intellectum nostrum, secundum praesentis vitae |
| 972 statum, quo passibili corpori coniungitur, aliquid intelligere in | |
| 973 actu, nisi convertendo se ad phantasmata. Et hoc duobus indiciis | |
| 974 apparet. Primo quidem quia, cum intellectus sit vis quaedam non | |
| 975 utens corporali organo, nullo modo impediretur in suo actu per | |
| 976 laesionem alicuius corporalis organi, si non requireretur ad eius | |
| 977 actum actus alicuius potentiae utentis organo corporali. Utuntur | |
| 978 autem organo corporali sensus et imaginatio et aliae vires | |
| 979 pertinentes ad partem sensitivam. Unde manifestum est quod ad hoc | |
| 980 quod intellectus actu intelligat, non solum accipiendo scientiam de | |
| 981 novo, sed etiam utendo scientia iam acquisita, requiritur actus | |
| 982 imaginationis et ceterarum virtutum. Videmus enim quod, impedito | |
| 983 actu virtutis imaginativae per laesionem organi, ut in phreneticis; | |
| 984 et similiter impedito actu memorativae virtutis, ut in lethargicis; | |
| 985 impeditur homo ab intelligendo in actu etiam ea quorum scientiam | |
| 986 praeaccepit. Secundo, quia hoc quilibet in seipso experiri potest, | |
| 987 quod quando aliquis conatur aliquid intelligere, format aliqua | |
| 988 phantasmata sibi per modum exemplorum, in quibus quasi inspiciat | |
| 989 quod intelligere studet. Et inde est etiam quod quando alium | |
| 990 volumus facere aliquid intelligere, proponimus ei exempla, ex | |
| 991 quibus sibi phantasmata formare possit ad intelligendum. Huius | |
| 992 autem ratio est, quia potentia cognoscitiva proportionatur | |
| 993 cognoscibili. Unde intellectus angelici, qui est totaliter a | |
| 994 corpore separatus, obiectum proprium est substantia intelligibilis | |
| 995 a corpore separata; et per huiusmodi intelligibilia materialia | |
| 996 cognoscit. Intellectus autem humani, qui est coniunctus corpori, | |
| 997 proprium obiectum est quidditas sive natura in materia corporali | |
| 998 existens; et per huiusmodi naturas visibilium rerum etiam in | |
| 999 invisibilium rerum aliqualem cognitionem ascendit. De ratione autem | |
| 1000 huius naturae est, quod in aliquo individuo existat, quod non est | |
| 1001 absque materia corporali, sicut de ratione naturae lapidis est quod | |
| 1002 sit in hoc lapide, et de ratione naturae equi quod sit in hoc equo, | |
| 1003 et sic de aliis. Unde natura lapidis, vel cuiuscumque materialis | |
| 1004 rei, cognosci non potest complete et vere, nisi secundum quod | |
| 1005 cognoscitur ut in particulari existens. Particulare autem | |
| 1006 apprehendimus per sensum et imaginationem. Et ideo necesse est ad | |
| 1007 hoc quod intellectus actu intelligat suum obiectum proprium, quod | |
| 1008 convertat se ad phantasmata, ut speculetur naturam universalem in | |
| 1009 particulari existentem. Si autem proprium obiectum intellectus | |
| 1010 nostri esset forma separata; vel si naturae rerum sensibilium | |
| 1011 subsisterent non in particularibus, secundum Platonicos; non | |
| 1012 oporteret quod intellectus noster semper intelligendo converteret | |
| 53 | 1013 se ad phantasmata.</p><p title="I q. 84 a. 7 ad 1"><a name="32000"><span class="ref">[32000] Iª q. 84 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1014 dicendum quod species conservatae in intellectu possibili, in eo |
| 1015 existunt habitualiter quando actu non intelligit, sicut supra | |
| 1016 dictum est. Unde ad hoc quod intelligamus in actu, non sufficit | |
| 1017 ipsa conservatio specierum; sed oportet quod eis utamur secundum | |
| 1018 quod convenit rebus quarum sunt species, quae sunt naturae in | |
| 53 | 1019 particularibus existentes.</p><p title="I q. 84 a. 7 ad 2"><a name="32001"><span class="ref">[32001] Iª q. 84 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1020 dicendum quod etiam ipsum phantasma est similitudo rei |
| 1021 particularis, unde non indiget imaginatio aliqua alia similitudine | |
| 53 | 1022 particularis, sicut indiget intellectus.</p><p title="I q. 84 a. 7 ad 3"><a name="32002"><span class="ref">[32002] Iª q. 84 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1023 dicendum quod incorporea, quorum non sunt phantasmata, cognoscuntur |
| 1024 a nobis per comparationem ad corpora sensibilia, quorum sunt | |
| 1025 phantasmata. Sicut veritatem intelligimus ex consideratione rei | |
| 1026 circa quam veritatem speculamur; Deum autem, ut Dionysius dicit, | |
| 1027 cognoscimus ut causam, et per excessum, et per remotionem; alias | |
| 1028 etiam incorporeas substantias, in statu praesentis vitae, | |
| 1029 cognoscere non possumus nisi per remotionem, vel aliquam | |
| 1030 comparationem ad corporalia. Et ideo cum de huiusmodi aliquid | |
| 1031 intelligimus, necesse habemus converti ad phantasmata corporum, | |
| 53 | 1032 licet ipsorum non sint phantasmata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 84 a. 8 arg. 1"><a name="32003"><span class="ref">[32003] Iª q. 84 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1033 proceditur. Videtur quod iudicium intellectus non impediatur per |
| 1034 ligamentum sensus. Superius enim non dependet ab inferiori. Sed | |
| 1035 iudicium intellectus est supra sensum. Ergo iudicium intellectus | |
| 53 | 1036 non impeditur per ligamentum sensus.</p><p title="I q. 84 a. 8 arg. 2"><a name="32004"><span class="ref">[32004] Iª q. 84 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1037 syllogizare est actus intellectus. In somno autem ligatur sensus, |
| 1038 ut dicitur in libro de Somn. et Vig.; contingit tamen quandoque | |
| 1039 quod aliquis dormiens syllogizat. Ergo non impeditur iudicium | |
| 53 | 1040 intellectus per ligamentum sensus.</p><p title="I q. 84 a. 8 s. c."><a name="32005"><span class="ref">[32005] Iª q. 84 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1041 quod in dormiendo ea quae contra licitos mores contingunt, non |
| 1042 imputantur ad peccatum; ut Augustinus in XII super Gen. ad Litt. | |
| 1043 dicit. Hoc autem non esset si homo in dormiendo liberum usum | |
| 1044 rationis et intellectus haberet. Ergo impeditur rationis usus per | |
| 53 | 1045 ligamentum sensus.</p><p title="I q. 84 a. 8 co."><a name="32006"><span class="ref">[32006] Iª q. 84 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1046 quod, sicut dictum est, proprium obiectum intellectui nostro |
| 1047 proportionatum est natura rei sensibilis. Iudicium autem perfectum | |
| 1048 de re aliqua dari non potest, nisi ea omnia quae ad rem pertinent | |
| 1049 cognoscantur, et praecipue si ignoretur id quod est terminus et | |
| 1050 finis iudicii. Dicit autem philosophus, in III de caelo, quod | |
| 1051 <i>sicut finis factivae scientiae est opus, ita naturalis scientiae | |
| 1052 finis est quod videtur principaliter secundum sensum</i>, faber | |
| 1053 enim non quaerit cognitionem cultelli nisi propter opus, ut | |
| 1054 operetur hunc particularem cultellum; et similiter naturalis non | |
| 1055 quaerit cognoscere naturam lapidis et equi, nisi ut sciat rationes | |
| 1056 eorum quae videntur secundum sensum. Manifestum est autem quod non | |
| 1057 posset esse perfectum iudicium fabri de cultello, si opus | |
| 1058 ignoraret, et similiter non potest esse perfectum iudicium | |
| 1059 scientiae naturalis de rebus naturalibus, si sensibilia ignorentur. | |
| 1060 Omnia autem quae in praesenti statu intelligimus, cognoscuntur a | |
| 1061 nobis per comparationem ad res sensibiles naturales. Unde | |
| 1062 impossibile est quod sit in nobis iudicium intellectus perfectum, | |
| 53 | 1063 cum ligamento sensus, per quem res sensibiles cognoscimus.</p><p title="I q. 84 a. 8 ad 1"><a name="32007"><span class="ref">[32007] Iª q. 84 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1064 dicendum quod, quamvis intellectus sit superior sensu, accipit |
| 1065 tamen aliquo modo a sensu, et eius obiecta prima et principalia in | |
| 1066 sensibilibus fundantur. Et ideo necesse est quod impediatur | |
| 53 | 1067 iudicium intellectus ex ligamento sensus.</p><p title="I q. 84 a. 8 ad 2"><a name="32008"><span class="ref">[32008] Iª q. 84 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1068 dicendum quod sensus ligatur in dormientibus propter evaporationes |
| 1069 quasdam et fumositates resolutas, ut dicitur in libro de Somn. et | |
| 1070 Vig. Et ideo secundum dispositionem huiusmodi evaporationum, | |
| 1071 contingit esse ligamentum sensus maius vel minus. Quando enim | |
| 1072 multus fuerit motus vaporum, ligatur non solum sensus, sed etiam | |
| 1073 imaginatio, ita ut nulla appareant phantasmata; sicut praecipue | |
| 1074 accidit cum aliquis incipit dormire post multum cibum et potum. Si | |
| 1075 vero motus vaporum aliquantulum fuerit remissior, apparent | |
| 1076 phantasmata, sed distorta et inordinata; sicut accidit in | |
| 1077 febricitantibus. Si vero adhuc magis motus sedetur, apparent | |
| 1078 phantasmata ordinata; sicut maxime solet contingere in fine | |
| 1079 dormitionis, et in hominibus sobriis et habentibus fortem | |
| 1080 imaginationem. Si autem motus vaporum fuerit modicus, non solum | |
| 1081 imaginatio remanet libera, sed etiam ipse sensus communis ex parte | |
| 1082 solvitur; ita quod homo iudicat interdum in dormiendo ea quae videt | |
| 1083 somnia esse, quasi diiudicans inter res et rerum similitudines. Sed | |
| 1084 tamen ex aliqua parte remanet sensus communis ligatus; et ideo, | |
| 1085 licet aliquas similitudines discernat a rebus, tamen semper in | |
| 1086 aliquibus decipitur. Sic igitur per modum quo sensus solvitur et | |
| 1087 imaginatio in dormiendo, liberatur et iudicium intellectus, non | |
| 1088 tamen ex toto. Unde illi qui dormiendo syllogizant, cum excitantur, | |
| 59 | 1089 semper recognoscunt se in aliquo defecisse.</p></div></div><div id="q85" class="q"><h2>Quaestio 85</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 85 pr."><a name="32009"><span class="ref">[32009] |
| 53 | 1090 Iª q. 85 pr.</span></a> Deinde considerandum est de modo et |
| 28 | 1091 ordine intelligendi. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum |
| 1092 intellectus noster intelligat abstrahendo species a phantasmatibus. | |
| 1093 Secundo, utrum species intelligibiles abstractae a phantasmatibus, | |
| 1094 se habeant ad intellectum nostrum ut quod intelligitur, vel sicut | |
| 1095 id quo intelligitur. Tertio, utrum intellectus noster naturaliter | |
| 1096 intelligat prius magis universale. Quarto, utrum intellectus noster | |
| 1097 possit multa simul intelligere. Quinto, utrum intellectus noster | |
| 1098 intelligat componendo et dividendo. Sexto, utrum intellectus possit | |
| 1099 errare. Septimo, utrum unus possit eandem rem melius intelligere | |
| 1100 quam alius. Octavo, utrum intellectus noster per prius cognoscat | |
| 53 | 1101 indivisibile quam divisibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 85 a. 1 arg. 1"><a name="32010"><span class="ref">[32010] Iª q. 85 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1102 proceditur. Videtur quod intellectus noster non intelligat res |
| 1103 corporeas et materiales per abstractionem a phantasmatibus. | |
| 1104 Quicumque enim intellectus intelligit rem aliter quam sit, est | |
| 1105 falsus. Formae autem rerum materialium non sunt abstractae a | |
| 1106 particularibus, quorum similitudines sunt phantasmata. Si ergo | |
| 1107 intelligamus res materiales per abstractionem specierum a | |
| 53 | 1108 phantasmatibus, erit falsitas in intellectu nostro.</p><p title="I q. 85 a. 1 arg. 2"><a name="32011"><span class="ref">[32011] Iª q. 85 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, res |
| 28 | 1109 materiales sunt res naturales, in quarum definitione cadit materia. |
| 1110 Sed nihil potest intelligi sine eo quod cadit in definitione eius. | |
| 1111 Ergo res materiales non possunt intelligi sine materia. Sed materia | |
| 1112 est individuationis principium. Ergo res materiales non possunt | |
| 1113 intelligi per abstractionem universalis a particulari, quod est | |
| 53 | 1114 abstrahere species intelligibiles a phantasmatibus.</p><p title="I q. 85 a. 1 arg. 3"><a name="32012"><span class="ref">[32012] Iª q. 85 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1115 III de anima dicitur quod phantasmata se habent ad animam |
| 1116 intellectivam sicut colores ad visum. Sed visio non fit per | |
| 1117 abstractionem aliquarum specierum a coloribus, sed per hoc quod | |
| 1118 colores imprimunt in visum. Ergo nec intelligere contingit per hoc | |
| 1119 quod aliquid abstrahatur a phantasmatibus, sed per hoc quod | |
| 53 | 1120 phantasmata imprimunt in intellectum.</p><p title="I q. 85 a. 1 arg. 4"><a name="32013"><span class="ref">[32013] Iª q. 85 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ut |
| 28 | 1121 dicitur in III de anima, in intellectiva anima sunt duo, scilicet |
| 1122 intellectus possibilis, et agens. Sed abstrahere a phantasmatibus | |
| 1123 species intelligibiles non pertinet ad intellectum possibilem, sed | |
| 1124 recipere species iam abstractas. Sed nec etiam videtur pertinere ad | |
| 1125 intellectum agentem, qui se habet ad phantasmata sicut lumen ad | |
| 1126 colores, quod non abstrahit aliquid a coloribus, sed magis eis | |
| 1127 influit. Ergo nullo modo intelligimus abstrahendo a | |
| 53 | 1128 phantasmatibus.</p><p title="I q. 85 a. 1 arg. 5"><a name="32014"><span class="ref">[32014] Iª q. 85 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1129 philosophus, in III de anima, dicit quod <i>intellectus intelligit |
| 53 | 1130 species in phantasmatibus</i>. Non ergo eas abstrahendo.</p><p title="I q. 85 a. 1 s. c."><a name="32015"><span class="ref">[32015] Iª q. 85 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1131 quod dicitur in III de anima, quod <i>sicut res sunt separabiles a |
| 1132 materia, sic circa intellectum sunt</i>. Ergo oportet quod | |
| 1133 materialia intelligantur inquantum a materia abstrahuntur, et a | |
| 53 | 1134 similitudinibus materialibus, quae sunt phantasmata.</p><p title="I q. 85 a. 1 co."><a name="32016"><span class="ref">[32016] Iª q. 85 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1135 quod, sicut supra dictum est, obiectum cognoscibile proportionatur |
| 1136 virtuti cognoscitivae. Est autem triplex gradus cognoscitivae | |
| 1137 virtutis. Quaedam enim cognoscitiva virtus est actus organi | |
| 1138 corporalis, scilicet sensus. Et ideo obiectum cuiuslibet sensitivae | |
| 1139 potentiae est forma prout in materia corporali existit. Et quia | |
| 1140 huiusmodi materia est individuationis principium, ideo omnis | |
| 1141 potentia sensitivae partis est cognoscitiva particularium tantum. | |
| 1142 Quaedam autem virtus cognoscitiva est quae neque est actus organi | |
| 1143 corporalis, neque est aliquo modo corporali materiae coniuncta, | |
| 1144 sicut intellectus angelicus. Et ideo huius virtutis cognoscitivae | |
| 1145 obiectum est forma sine materia subsistens, etsi enim materialia | |
| 1146 cognoscant, non tamen nisi in immaterialibus ea intuentur, scilicet | |
| 1147 vel in seipsis vel in Deo. Intellectus autem humanus medio modo se | |
| 1148 habet, non enim est actus alicuius organi, sed tamen est quaedam | |
| 1149 virtus animae, quae est forma corporis, ut ex supra dictis patet. | |
| 1150 Et ideo proprium eius est cognoscere formam in materia quidem | |
| 1151 corporali individualiter existentem, non tamen prout est in tali | |
| 1152 materia. Cognoscere vero id quod est in materia individuali, non | |
| 1153 prout est in tali materia, est abstrahere formam a materia | |
| 1154 individuali, quam repraesentant phantasmata. Et ideo necesse est | |
| 1155 dicere quod intellectus noster intelligit materialia abstrahendo a | |
| 1156 phantasmatibus; et per materialia sic considerata in immaterialium | |
| 1157 aliqualem cognitionem devenimus, sicut e contra Angeli per | |
| 1158 immaterialia materialia cognoscunt. Plato vero, attendens solum ad | |
| 1159 immaterialitatem intellectus humani, non autem ad hoc quod est | |
| 1160 corpori quodammodo unitus, posuit obiectum intellectus ideas | |
| 1161 separatas; et quod intelligimus, non quidem abstrahendo, sed magis | |
| 53 | 1162 abstracta participando, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 85 a. 1 ad 1"><a name="32017"><span class="ref">[32017] Iª q. 85 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1163 dicendum quod abstrahere contingit dupliciter. Uno modo, per modum |
| 1164 compositionis et divisionis; sicut cum intelligimus aliquid non | |
| 1165 esse in alio, vel esse separatum ab eo. Alio modo, per modum | |
| 1166 simplicis et absolutae considerationis; sicut cum intelligimus | |
| 1167 unum, nihil considerando de alio. Abstrahere igitur per intellectum | |
| 1168 ea quae secundum rem non sunt abstracta, secundum primum modum | |
| 1169 abstrahendi, non est absque falsitate. Sed secundo modo abstrahere | |
| 1170 per intellectum quae non sunt abstracta secundum rem, non habet | |
| 1171 falsitatem; ut in sensibilibus manifeste apparet. Si enim | |
| 1172 intelligamus vel dicamus colorem non inesse corpori colorato, vel | |
| 1173 esse separatum ab eo, erit falsitas in opinione vel in oratione. Si | |
| 1174 vero consideremus colorem et proprietates eius, nihil considerantes | |
| 1175 de pomo colorato; vel quod sic intelligimus, etiam voce exprimamus; | |
| 1176 erit absque falsitate opinionis et orationis. Pomum enim non est de | |
| 1177 ratione coloris; et ideo nihil prohibet colorem intelligi, nihil | |
| 1178 intelligendo de pomo. Similiter dico quod ea quae pertinent ad | |
| 1179 rationem speciei cuiuslibet rei materialis, puta lapidis aut | |
| 1180 hominis aut equi, possunt considerari sine principiis | |
| 1181 individualibus, quae non sunt de ratione speciei. Et hoc est | |
| 1182 abstrahere universale a particulari, vel speciem intelligibilem a | |
| 1183 phantasmatibus, considerare scilicet naturam speciei absque | |
| 1184 consideratione individualium principiorum, quae per phantasmata | |
| 1185 repraesentantur. Cum ergo dicitur quod intellectus est falsus qui | |
| 1186 intelligit rem aliter quam sit, verum est si ly aliter referatur ad | |
| 1187 rem intellectam. Tunc enim intellectus est falsus, quando | |
| 1188 intelligit rem esse aliter quam sit. Unde falsus esset intellectus, | |
| 1189 si sic abstraheret speciem lapidis a materia, ut intelligeret eam | |
| 1190 non esse in materia, ut Plato posuit. Non est autem verum quod | |
| 1191 proponitur, si ly aliter accipiatur ex parte intelligentis. Est | |
| 1192 enim absque falsitate ut alius sit modus intelligentis in | |
| 1193 intelligendo, quam modus rei in existendo, quia intellectum est in | |
| 1194 intelligente immaterialiter, per modum intellectus; non autem | |
| 53 | 1195 materialiter, per modum rei materialis.</p><p title="I q. 85 a. 1 ad 2"><a name="32018"><span class="ref">[32018] Iª q. 85 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1196 dicendum quod quidam putaverunt quod species rei naturalis sit |
| 1197 forma solum, et quod materia non sit pars speciei. Sed secundum | |
| 1198 hoc, in definitionibus rerum naturalium non poneretur materia. Et | |
| 1199 ideo aliter dicendum est, quod materia est duplex, scilicet | |
| 1200 communis, et signata vel individualis, communis quidem, ut caro et | |
| 1201 os; individualis autem, ut hae carnes et haec ossa. Intellectus | |
| 1202 igitur abstrahit speciem rei naturalis a materia sensibili | |
| 1203 individuali, non autem a materia sensibili communi. Sicut speciem | |
| 1204 hominis abstrahit ab his carnibus et his ossibus, quae non sunt de | |
| 1205 ratione speciei, sed sunt partes individui, ut dicitur in VII | |
| 1206 Metaphys.; et ideo sine eis considerari potest. Sed species hominis | |
| 1207 non potest abstrahi per intellectum a carnibus et ossibus. Species | |
| 1208 autem mathematicae possunt abstrahi per intellectum a materia | |
| 1209 sensibili non solum individuali, sed etiam communi; non tamen a | |
| 1210 materia intelligibili communi, sed solum individuali. Materia enim | |
| 1211 sensibilis dicitur materia corporalis secundum quod subiacet | |
| 1212 qualitatibus sensibilibus, scilicet calido et frigido, duro et | |
| 1213 molli, et huiusmodi. Materia vero intelligibilis dicitur substantia | |
| 1214 secundum quod subiacet quantitati. Manifestum est autem quod | |
| 1215 quantitas prius inest substantiae quam qualitates sensibiles. Unde | |
| 1216 quantitates, ut numeri et dimensiones et figurae, quae sunt | |
| 1217 terminationes quantitatum, possunt considerari absque qualitatibus | |
| 1218 sensibilibus, quod est eas abstrahi a materia sensibili, non tamen | |
| 1219 possunt considerari sine intellectu substantiae quantitati | |
| 1220 subiectae, quod esset eas abstrahi a materia intelligibili communi. | |
| 1221 Possunt tamen considerari sine hac vel illa substantia; quod est | |
| 1222 eas abstrahi a materia intelligibili individuali. Quaedam vero sunt | |
| 1223 quae possunt abstrahi etiam a materia intelligibili communi, sicut | |
| 1224 ens, unum, potentia et actus, et alia huiusmodi, quae etiam esse | |
| 1225 possunt absque omni materia, ut patet in substantiis | |
| 1226 immaterialibus. Et quia Plato non consideravit quod dictum est de | |
| 1227 duplici modo abstractionis, omnia quae diximus abstrahi per | |
| 53 | 1228 intellectum, posuit abstracta esse secundum rem.</p><p title="I q. 85 a. 1 ad 3"><a name="32019"><span class="ref">[32019] Iª q. 85 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1229 dicendum quod colores habent eundem modum existendi prout sunt in |
| 1230 materia corporali individuali, sicut et potentia visiva, et ideo | |
| 1231 possunt imprimere suam similitudinem in visum. Sed phantasmata, cum | |
| 1232 sint similitudines individuorum, et existant in organis corporeis, | |
| 1233 non habent eundem modum existendi quem habet intellectus humanus, | |
| 1234 ut ex dictis patet; et ideo non possunt sua virtute imprimere in | |
| 1235 intellectum possibilem. Sed virtute intellectus agentis resultat | |
| 1236 quaedam similitudo in intellectu possibili ex conversione | |
| 1237 intellectus agentis supra phantasmata, quae quidem est | |
| 1238 repraesentativa eorum quorum sunt phantasmata, solum quantum ad | |
| 1239 naturam speciei. Et per hunc modum dicitur abstrahi species | |
| 1240 intelligibilis a phantasmatibus, non quod aliqua eadem numero | |
| 1241 forma, quae prius fuit in phantasmatibus, postmodum fiat in | |
| 1242 intellectu possibili, ad modum quo corpus accipitur ab uno loco et | |
| 53 | 1243 transfertur ad alterum.</p><p title="I q. 85 a. 1 ad 4"><a name="32020"><span class="ref">[32020] Iª q. 85 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1244 dicendum quod phantasmata et illuminantur ab intellectu agente; et |
| 1245 iterum ab eis, per virtutem intellectus agentis, species | |
| 1246 intelligibiles abstrahuntur. Illuminantur quidem, quia, sicut pars | |
| 1247 sensitiva ex coniunctione ad intellectivam efficitur virtuosior, | |
| 1248 ita phantasmata ex virtute intellectus agentis redduntur habilia ut | |
| 1249 ab eis intentiones intelligibiles abstrahantur. Abstrahit autem | |
| 1250 intellectus agens species intelligibiles a phantasmatibus, | |
| 1251 inquantum per virtutem intellectus agentis accipere possumus in | |
| 1252 nostra consideratione naturas specierum sine individualibus | |
| 1253 conditionibus, secundum quarum similitudines intellectus possibilis | |
| 53 | 1254 informatur.</p><p title="I q. 85 a. 1 ad 5"><a name="32021"><span class="ref">[32021] Iª q. 85 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1255 dicendum quod intellectus noster et abstrahit species |
| 1256 intelligibiles a phantasmatibus, inquantum considerat naturas rerum | |
| 1257 in universali; et tamen intelligit eas in phantasmatibus, quia non | |
| 1258 potest intelligere etiam ea quorum species abstrahit, nisi | |
| 53 | 1259 convertendo se ad phantasmata, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 85 a. 2 arg. 1"><a name="32022"><span class="ref">[32022] Iª q. 85 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1260 proceditur. Videtur quod species intelligibiles a phantasmatibus |
| 1261 abstractae, se habeant ad intellectum nostrum sicut id quod | |
| 1262 intelligitur. Intellectum enim in actu est in intelligente, quia | |
| 1263 intellectum in actu est ipse intellectus in actu. Sed nihil de re | |
| 1264 intellecta est in intellectu actu intelligente, nisi species | |
| 1265 intelligibilis abstracta. Ergo huiusmodi species est ipsum | |
| 53 | 1266 intellectum in actu.</p><p title="I q. 85 a. 2 arg. 2"><a name="32023"><span class="ref">[32023] Iª q. 85 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1267 intellectum in actu oportet in aliquo esse, alioquin nihil esset. |
| 1268 Sed non est in re quae est extra animam, quia, cum res extra animam | |
| 1269 sit materialis, nihil quod est in ea, potest esse intellectum in | |
| 1270 actu. Relinquitur ergo quod intellectum in actu sit in intellectu. | |
| 53 | 1271 Et ita nihil est aliud quam species intelligibilis praedicta.</p><p title="I q. 85 a. 2 arg. 3"><a name="32024"><span class="ref">[32024] Iª q. 85 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1272 philosophus dicit, in I Periherm., quod <i>voces sunt notae earum |
| 1273 quae sunt in anima passionum</i>. Sed voces significant res | |
| 1274 intellectas, id enim voce significamus quod intelligimus. Ergo | |
| 1275 ipsae passiones animae, scilicet species intelligibiles, sunt ea | |
| 53 | 1276 quae intelliguntur in actu.</p><p title="I q. 85 a. 2 s. c."><a name="32025"><span class="ref">[32025] Iª q. 85 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1277 species intelligibilis se habet ad intellectum, sicut species |
| 1278 sensibilis ad sensum. Sed species sensibilis non est illud quod | |
| 1279 sentitur, sed magis id quo sensus sentit. Ergo species | |
| 1280 intelligibilis non est quod intelligitur actu, sed id quo | |
| 53 | 1281 intelligit intellectus.</p><p title="I q. 85 a. 2 co."><a name="32026"><span class="ref">[32026] Iª q. 85 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1282 quod quidam posuerunt quod vires cognoscitivae quae sunt in nobis, |
| 1283 nihil cognoscunt nisi proprias passiones; puta quod sensus non | |
| 1284 sentit nisi passionem sui organi. Et secundum hoc, intellectus | |
| 1285 nihil intelligit nisi suam passionem, idest speciem intelligibilem | |
| 1286 in se receptam. Et secundum hoc, species huiusmodi est ipsum quod | |
| 1287 intelligitur. Sed haec opinio manifeste apparet falsa ex duobus. | |
| 1288 Primo quidem, quia eadem sunt quae intelligimus, et de quibus sunt | |
| 1289 scientiae. Si igitur ea quae intelligimus essent solum species quae | |
| 1290 sunt in anima, sequeretur quod scientiae omnes non essent de rebus | |
| 1291 quae sunt extra animam, sed solum de speciebus intelligibilibus | |
| 1292 quae sunt in anima; sicut secundum Platonicos omnes scientiae sunt | |
| 1293 de ideis, quas ponebant esse intellecta in actu. Secundo, quia | |
| 1294 sequeretur error antiquorum dicentium quod <i>omne quod videtur est | |
| 1295 verum</i>; et sic quod contradictoriae essent simul verae. Si enim | |
| 1296 potentia non cognoscit nisi propriam passionem, de ea solum | |
| 1297 iudicat. Sic autem videtur aliquid, secundum quod potentia | |
| 1298 cognoscitiva afficitur. Semper ergo iudicium potentiae | |
| 1299 cognoscitivae erit de eo quod iudicat, scilicet de propria | |
| 1300 passione, secundum quod est; et ita omne iudicium erit verum. Puta | |
| 1301 si gustus non sentit nisi propriam passionem, cum aliquis habens | |
| 1302 sanum gustum iudicat mel esse dulce, vere iudicabit; et similiter | |
| 1303 si ille qui habet gustum infectum, iudicet mel esse amarum, vere | |
| 1304 iudicabit, uterque enim iudicat secundum quod gustus eius | |
| 1305 afficitur. Et sic sequitur quod omnis opinio aequaliter erit vera, | |
| 1306 et universaliter omnis acceptio. Et ideo dicendum est quod species | |
| 1307 intelligibilis se habet ad intellectum ut quo intelligit | |
| 1308 intellectus. Quod sic patet. Cum enim sit duplex actio, sicut | |
| 1309 dicitur IX Metaphys., una quae manet in agente, ut videre et | |
| 1310 intelligere, altera quae transit in rem exteriorem, ut calefacere | |
| 1311 et secare; utraque fit secundum aliquam formam. Et sicut forma | |
| 1312 secundum quam provenit actio tendens in rem exteriorem, est | |
| 1313 similitudo obiecti actionis, ut calor calefacientis est similitudo | |
| 1314 calefacti; similiter forma secundum quam provenit actio manens in | |
| 1315 agente, est similitudo obiecti. Unde similitudo rei visibilis est | |
| 1316 secundum quam visus videt; et similitudo rei intellectae, quae est | |
| 1317 species intelligibilis, est forma secundum quam intellectus | |
| 1318 intelligit. Sed quia intellectus supra seipsum reflectitur, | |
| 1319 secundum eandem reflexionem intelligit et suum intelligere, et | |
| 1320 speciem qua intelligit. Et sic species intellectiva secundario est | |
| 1321 id quod intelligitur. Sed id quod intelligitur primo, est res cuius | |
| 1322 species intelligibilis est similitudo. Et hoc etiam patet ex | |
| 1323 antiquorum opinione, qui ponebant simile simili cognosci. Ponebant | |
| 1324 enim quod anima per terram quae in ipsa erat, cognosceret terram | |
| 1325 quae extra ipsam erat; et sic de aliis. Si ergo accipiamus speciem | |
| 1326 terrae loco terrae, secundum doctrinam Aristotelis, qui dicit quod | |
| 1327 <i>lapis non est in anima, sed species lapidis</i>; sequetur quod | |
| 1328 anima per species intelligibiles cognoscat res quae sunt extra | |
| 53 | 1329 animam.</p><p title="I q. 85 a. 2 ad 1"><a name="32027"><span class="ref">[32027] Iª q. 85 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1330 dicendum quod intellectum est in intelligente per suam |
| 1331 similitudinem. Et per hunc modum dicitur quod intellectum in actu | |
| 1332 est intellectus in actu, inquantum similitudo rei intellectae est | |
| 1333 forma intellectus; sicut similitudo rei sensibilis est forma sensus | |
| 1334 in actu. Unde non sequitur quod species intelligibilis abstracta | |
| 53 | 1335 sit id quod actu intelligitur, sed quod sit similitudo eius.</p><p title="I q. 85 a. 2 ad 2"><a name="32028"><span class="ref">[32028] Iª q. 85 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1336 dicendum quod, cum dicitur intellectum in actu, duo importantur, |
| 1337 scilicet res quae intelligitur, et hoc quod est ipsum intelligi. Et | |
| 1338 similiter cum dicitur universale abstractum, duo intelliguntur, | |
| 1339 scilicet ipsa natura rei, et abstractio seu universalitas. Ipsa | |
| 1340 igitur natura cui accidit vel intelligi vel abstrahi, vel intentio | |
| 1341 universalitatis, non est nisi in singularibus; sed hoc ipsum quod | |
| 1342 est intelligi vel abstrahi, vel intentio universalitatis, est in | |
| 1343 intellectu. Et hoc possumus videre per simile in sensu. Visus enim | |
| 1344 videt colorem pomi sine eius odore. Si ergo quaeratur ubi sit color | |
| 1345 qui videtur sine odore manifestum est quod color qui videtur, non | |
| 1346 est nisi in pomo; sed quod sit sine odore perceptus, hoc accidit ei | |
| 1347 ex parte visus, inquantum in visu est similitudo coloris et non | |
| 1348 odoris. Similiter humanitas quae intelligitur, non est nisi in hoc | |
| 1349 vel in illo homine, sed quod humanitas apprehendatur sine | |
| 1350 individualibus conditionibus, quod est ipsam abstrahi, ad quod | |
| 1351 sequitur intentio universalitatis, accidit humanitatis secundum | |
| 1352 quod percipitur ab intellectu, in quo est similitudo naturae | |
| 53 | 1353 speciei, et non individualium principiorum.</p><p title="I q. 85 a. 2 ad 3"><a name="32029"><span class="ref">[32029] Iª q. 85 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1354 dicendum quod in parte sensitiva invenitur duplex operatio. Una |
| 1355 secundum solam immutationem, et sic perficitur operatio sensus per | |
| 1356 hoc quod immutatur a sensibili. Alia operatio est formatio, | |
| 1357 secundum quod vis imaginativa format sibi aliquod idolum rei | |
| 1358 absentis, vel etiam nunquam visae. Et utraque haec operatio | |
| 1359 coniungitur in intellectu. Nam primo quidem consideratur passio | |
| 1360 intellectus possibilis secundum quod informatur specie | |
| 1361 intelligibili. Qua quidem formatus, format secundo vel definitionem | |
| 1362 vel divisionem vel compositionem, quae per vocem significatur. Unde | |
| 1363 ratio quam significat nomen, est definitio; et enuntiatio | |
| 1364 significat compositionem et divisionem intellectus. Non ergo voces | |
| 1365 significant ipsas species intelligibiles; sed ea quae intellectus | |
| 53 | 1366 sibi format ad iudicandum de rebus exterioribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 85 a. 3 arg. 1"><a name="32030"><span class="ref">[32030] Iª q. 85 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1367 proceditur. Videtur quod magis universalia non sint priora in |
| 1368 nostra cognitione intellectuali. Quia ea quae sunt priora et | |
| 1369 notiora secundum naturam, sunt posteriora et minus nota secundum | |
| 1370 nos. Sed universalia sunt priora secundum naturam, quia prius est a | |
| 1371 quo non convertitur subsistendi consequentia. Ergo universalia sunt | |
| 53 | 1372 posteriora in cognitione nostri intellectus.</p><p title="I q. 85 a. 3 arg. 2"><a name="32031"><span class="ref">[32031] Iª q. 85 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1373 composita sunt priora quoad nos quam simplicia. Sed universalia |
| 53 | 1374 sunt simpliciora. Ergo sunt posterius nota quoad nos.</p><p title="I q. 85 a. 3 arg. 3"><a name="32032"><span class="ref">[32032] Iª q. 85 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1375 philosophus dicit, in I Physic. quod definitum prius cadit in |
| 1376 cognitione nostra quam partes definitionis. Sed universaliora sunt | |
| 1377 partes definitionis minus universalium, sicut animal est pars | |
| 1378 definitionis hominis. Ergo universalia sunt posterius nota quoad | |
| 53 | 1379 nos.</p><p title="I q. 85 a. 3 arg. 4"><a name="32033"><span class="ref">[32033] Iª q. 85 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 1380 effectus devenimus in causas et principia. Sed universalia sunt |
| 1381 quaedam principia. Ergo universalia sunt posterius nota quoad | |
| 53 | 1382 nos.</p><p title="I q. 85 a. 3 s. c."><a name="32034"><span class="ref">[32034] Iª q. 85 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1383 quod dicitur in I Physic., quod <i>ex universalibus in singularia |
| 53 | 1384 oportet devenire</i>.</p><p title="I q. 85 a. 3 co."><a name="32035"><span class="ref">[32035] Iª q. 85 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1385 quod in cognitione nostri intellectus duo oportet considerare. |
| 1386 Primo quidem, quod cognitio intellectiva aliquo modo a sensitiva | |
| 1387 primordium sumit. Et quia sensus est singularium, intellectus autem | |
| 1388 universalium; necesse est quod cognitio singularium, quoad nos, | |
| 1389 prior sit quam universalium cognitio. Secundo oportet considerare | |
| 1390 quod intellectus noster de potentia in actum procedit. Omne autem | |
| 1391 quod procedit de potentia in actum, prius pervenit ad actum | |
| 1392 incompletum, qui est medius inter potentiam et actum, quam ad actum | |
| 1393 perfectum. Actus autem perfectus ad quem pervenit intellectus, est | |
| 1394 scientia completa, per quam distincte et determinate res | |
| 1395 cognoscuntur. Actus autem incompletus est scientia imperfecta, per | |
| 1396 quam sciuntur res indistincte sub quadam confusione, quod enim sic | |
| 1397 cognoscitur, secundum quid cognoscitur in actu, et quodammodo in | |
| 1398 potentia. Unde philosophus dicit, in I Physic., quod <i>sunt primo | |
| 1399 nobis manifesta et certa confusa magis; posterius autem cognoscimus | |
| 1400 distinguendo distincte principia et elementa</i>. Manifestum est | |
| 1401 autem quod cognoscere aliquid in quo plura continentur, sine hoc | |
| 1402 quod habeatur propria notitia uniuscuiusque eorum quae continentur | |
| 1403 in illo, est cognoscere aliquid sub confusione quadam. Sic autem | |
| 1404 potest cognosci tam totum universale, in quo partes continentur in | |
| 1405 potentia, quam etiam totum integrale, utrumque enim totum potest | |
| 1406 cognosci in quadam confusione, sine hoc quod partes distincte | |
| 1407 cognoscantur. Cognoscere autem distincte id quod continetur in toto | |
| 1408 universali, est habere cognitionem de re minus communi. Sicut | |
| 1409 cognoscere animal indistincte, est cognoscere animal inquantum est | |
| 1410 animal, cognoscere autem animal distincte, est cognoscere animal | |
| 1411 inquantum est animal rationale vel irrationale, quod est cognoscere | |
| 1412 hominem vel leonem. Prius igitur occurrit intellectui nostro | |
| 1413 cognoscere animal quam cognoscere hominem, et eadem ratio est si | |
| 1414 comparemus quodcumque magis universale ad minus universale. Et quia | |
| 1415 sensus exit de potentia in actum sicut et intellectus, idem etiam | |
| 1416 ordo cognitionis apparet in sensu. Nam prius secundum sensum | |
| 1417 diiudicamus magis commune quam minus commune, et secundum locum et | |
| 1418 secundum tempus. Secundum locum quidem, sicut, cum aliquid videtur | |
| 1419 a remotis, prius deprehenditur esse corpus, quam deprehendatur esse | |
| 1420 animal; et prius deprehenditur esse animal, quam deprehendatur esse | |
| 1421 homo; et prius homo, quam Socrates vel Plato. Secundum tempus | |
| 1422 autem, quia puer a principio prius distinguit hominem a non homine, | |
| 1423 quam distinguat hunc hominem ab alio homine; et ideo <i>pueri a | |
| 1424 principio appellant omnes viros patres, posterius autem determinant | |
| 1425 unumquemque</i>, ut dicitur in I Physic. Et huius ratio manifesta | |
| 1426 est. Quia qui scit aliquid indistincte, adhuc est in potentia ut | |
| 1427 sciat distinctionis principium; sicut qui scit genus, est in | |
| 1428 potentia ut sciat differentiam. Et sic patet quod cognitio | |
| 1429 indistincta media est inter potentiam et actum. Est ergo dicendum | |
| 1430 quod cognitio singularium est prior quoad nos quam cognitio | |
| 1431 universalium, sicut cognitio sensitiva quam cognitio intellectiva. | |
| 1432 Sed tam secundum sensum quam secundum intellectum, cognitio magis | |
| 53 | 1433 communis est prior quam cognitio minus communis.</p><p title="I q. 85 a. 3 ad 1"><a name="32036"><span class="ref">[32036] Iª q. 85 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1434 dicendum quod universale dupliciter potest considerari. Uno modo, |
| 1435 secundum quod natura universalis consideratur simul cum intentione | |
| 1436 universalitatis. Et cum intentio universalitatis, ut scilicet unum | |
| 1437 et idem habeat habitudinem ad multa, proveniat ex abstractione | |
| 1438 intellectus, oportet quod secundum hunc modum universale sit | |
| 1439 posterius. Unde in I de anima dicitur quod <i>animal universale aut | |
| 1440 nihil est, aut posterius est</i>. Sed secundum Platonem, qui posuit | |
| 1441 universalia subsistentia, secundum hanc considerationem universale | |
| 1442 esset prius quam particularia, quae secundum eum non sunt nisi per | |
| 1443 participationem universalium subsistentium, quae dicuntur ideae. | |
| 1444 Alio modo potest considerari quantum ad ipsam naturam, scilicet | |
| 1445 animalitatis vel humanitatis, prout invenitur in particularibus. Et | |
| 1446 sic dicendum est quod duplex est ordo naturae. Unus secundum viam | |
| 1447 generationis et temporis, secundum quam viam, ea quae sunt | |
| 1448 imperfecta et in potentia, sunt priora. Et hoc modo magis commune | |
| 1449 est prius secundum naturam, quod apparet manifeste in generatione | |
| 1450 hominis et animalis; nam prius generatur animal quam homo, ut | |
| 1451 dicitur in libro de Generat. Animal. Alius est ordo perfectionis, | |
| 1452 sive intentionis naturae; sicut actus simpliciter est prius | |
| 1453 secundum naturam quam potentia, et perfectum prius quam | |
| 1454 imperfectum. Et per hunc modum, minus commune est prius secundum | |
| 1455 naturam quam magis commune, ut homo quam animal, naturae enim | |
| 1456 intentio non sistit in generatione animalis, sed intendit generare | |
| 53 | 1457 hominem.</p><p title="I q. 85 a. 3 ad 2"><a name="32037"><span class="ref">[32037] Iª q. 85 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1458 dicendum quod universale magis commune comparatur ad minus commune |
| 1459 ut totum et ut pars. Ut totum quidem, secundum quod in magis | |
| 1460 universali non solum continetur in potentia minus universale, sed | |
| 1461 etiam alia; ut sub animali non solum homo, sed etiam equus. Ut pars | |
| 1462 autem, secundum quod minus commune continet in sui ratione non | |
| 1463 solum magis commune, sed etiam alia; ut homo non solum animal, sed | |
| 1464 etiam rationale. Sic igitur animal consideratum in se, prius est in | |
| 1465 nostra cognitione quam homo; sed homo est prius in nostra | |
| 53 | 1466 cognitione quam quod animal sit pars rationis eius.</p><p title="I q. 85 a. 3 ad 3"><a name="32038"><span class="ref">[32038] Iª q. 85 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1467 dicendum quod pars aliqua dupliciter potest cognosci. Uno modo |
| 1468 absolute, secundum quod in se est, et sic nihil prohibet prius | |
| 1469 cognoscere partes quam totum, ut lapides quam domum. Alio modo, | |
| 1470 secundum quod sunt partes huius totius, et sic necesse est quod | |
| 1471 prius cognoscamus totum quam partes; prius enim cognoscimus domum | |
| 1472 quadam confusa cognitione, quam distinguamus singulas partes eius. | |
| 1473 Sic igitur dicendum est quod definientia, absolute considerata, | |
| 1474 sunt prius nota quam definitum, alioquin non notificaretur | |
| 1475 definitum per ea. Sed secundum quod sunt partes definitionis, sic | |
| 1476 sunt posterius nota, prius enim cognoscimus hominem quadam confusa | |
| 1477 cognitione, quam sciamus distinguere omnia quae sunt de hominis | |
| 53 | 1478 ratione.</p><p title="I q. 85 a. 3 ad 4"><a name="32039"><span class="ref">[32039] Iª q. 85 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1479 dicendum quod universale, secundum quod accipitur cum intentione |
| 1480 universalitatis, est quidem quodammodo principium cognoscendi, | |
| 1481 prout intentio universalitatis consequitur modum intelligendi qui | |
| 1482 est per abstractionem. Non autem est necesse quod omne quod est | |
| 1483 principium cognoscendi, sit principium essendi, ut Plato | |
| 1484 existimavit, cum quandoque cognoscamus causam per effectum, et | |
| 1485 substantiam per accidentia. Unde universale sic acceptum, secundum | |
| 1486 sententiam Aristotelis, non est principium essendi, neque | |
| 1487 substantia, ut patet in VII Metaphys. Si autem consideremus ipsam | |
| 1488 naturam generis et speciei prout est in singularibus, sic | |
| 1489 quodammodo habet rationem principii formalis respectu singularium, | |
| 1490 nam singulare est propter materiam, ratio autem speciei sumitur ex | |
| 1491 forma. Sed natura generis comparatur ad naturam speciei magis per | |
| 1492 modum materialis principii, quia natura generis sumitur ab eo quod | |
| 1493 est materiale in re, ratio vero speciei ab eo quod est formale; | |
| 1494 sicut ratio animalis a sensitivo, ratio vero hominis ab | |
| 1495 intellectivo. Et inde est quod ultima naturae intentio est ad | |
| 1496 speciem, non autem ad individuum, neque ad genus, quia forma est | |
| 1497 finis generationis, materia vero est propter formam. Non autem | |
| 1498 oportet quod cuiuslibet causae vel principii cognitio sit posterior | |
| 1499 quoad nos, cum quandoque cognoscamus per causas sensibiles, | |
| 53 | 1500 effectus ignotos; quandoque autem e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 85 a. 4 arg. 1"><a name="32040"><span class="ref">[32040] Iª q. 85 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1501 proceditur. Videtur quod possimus multa simul intelligere. |
| 1502 Intellectus enim est supra tempus. Sed prius et posterius ad tempus | |
| 1503 pertinent. Ergo intellectus non intelligit diversa secundum prius | |
| 53 | 1504 et posterius, sed simul.</p><p title="I q. 85 a. 4 arg. 2"><a name="32041"><span class="ref">[32041] Iª q. 85 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1505 prohibet diversas formas non oppositas simul eidem actu inesse, |
| 1506 sicut odorem et colorem pomo. Sed species intelligibiles non sunt | |
| 1507 oppositae. Ergo nihil prohibet intellectum unum simul fieri in actu | |
| 1508 secundum diversas species intelligibiles et sic potest multa simul | |
| 53 | 1509 intelligere.</p><p title="I q. 85 a. 4 arg. 3"><a name="32042"><span class="ref">[32042] Iª q. 85 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1510 intellectus simul intelligit aliquod totum, ut hominem vel domum. |
| 1511 Sed in quolibet toto continentur multae partes. Ergo intellectus | |
| 53 | 1512 simul multa intelligit.</p><p title="I q. 85 a. 4 arg. 4"><a name="32043"><span class="ref">[32043] Iª q. 85 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 1513 potest cognosci differentia unius ad alterum, nisi simul utrumque |
| 1514 apprehendatur, ut dicitur in libro de anima, et eadem ratio est de | |
| 1515 quacumque alia comparatione. Sed intellectus noster cognoscit | |
| 1516 differentiam et comparationem unius ad alterum. Ergo cognoscit | |
| 53 | 1517 multa simul.</p><p title="I q. 85 a. 4 s. c."><a name="32044"><span class="ref">[32044] Iª q. 85 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1518 quod dicitur in libro Topic., quod <i>intelligere est unum solum, |
| 53 | 1519 scire vero multa</i>.</p><p title="I q. 85 a. 4 co."><a name="32045"><span class="ref">[32045] Iª q. 85 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1520 quod intellectus quidem potest multa intelligere per modum unius, |
| 1521 non autem multa per modum multorum, dico autem per modum unius vel | |
| 1522 multorum, per unam vel plures species intelligibiles. Nam modus | |
| 1523 cuiusque actionis consequitur formam quae est actionis principium. | |
| 1524 Quaecumque ergo intellectus potest intelligere sub una specie, | |
| 1525 simul intelligere potest, et inde est quod Deus omnia simul videt, | |
| 1526 quia omnia videt per unum, quod est essentia sua. Quaecumque vero | |
| 1527 intellectus per diversas species intelligit, non simul intelligit. | |
| 1528 Et huius ratio est, quia impossibile est idem subiectum perfici | |
| 1529 simul pluribus formis unius generis et diversarum specierum, sicut | |
| 1530 impossibile est quod idem corpus secundum idem simul coloretur | |
| 1531 diversis coloribus, vel figuretur diversis figuris. Omnes autem | |
| 1532 species intelligibiles sunt unius generis, quia sunt perfectiones | |
| 1533 unius intellectivae potentiae; licet res quarum sunt species, sint | |
| 1534 diversorum generum. Impossibile est ergo quod idem intellectus | |
| 1535 simul perficiatur diversis speciebus intelligibilibus, ad | |
| 53 | 1536 intelligendum diversa in actu.</p><p title="I q. 85 a. 4 ad 1"><a name="32046"><span class="ref">[32046] Iª q. 85 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1537 dicendum quod intellectus est supra tempus quod est numerus motus |
| 1538 corporalium rerum. Sed ipsa pluralitas specierum intelligibilium | |
| 1539 causat vicissitudinem quandam intelligibilium operationum, secundum | |
| 1540 quam una operatio est prior altera. Et hanc vicissitudinem | |
| 1541 Augustinus nominat tempus, cum dicit, VIII super Gen. ad Litt., | |
| 53 | 1542 quod <i>Deus movet creaturam spiritualem per tempus</i>.</p><p title="I q. 85 a. 4 ad 2"><a name="32047"><span class="ref">[32047] Iª q. 85 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1543 dicendum quod non solum oppositae formae non possunt esse simul in |
| 1544 eodem subiecto, sed nec quaecumque formae eiusdem generis, licet | |
| 1545 non sint oppositae, sicut patet per exemplum inductum de coloribus | |
| 53 | 1546 et figuris.</p><p title="I q. 85 a. 4 ad 3"><a name="32048"><span class="ref">[32048] Iª q. 85 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1547 dicendum quod partes possunt intelligi dupliciter. Uno modo, sub |
| 1548 quadam confusione, prout sunt in toto, et sic cognoscuntur per unam | |
| 1549 formam totius, et sic simul cognoscuntur. Alio modo, cognitione | |
| 1550 distincta, secundum quod quaelibet cognoscitur per suam speciem, et | |
| 53 | 1551 sic non simul intelliguntur.</p><p title="I q. 85 a. 4 ad 4"><a name="32049"><span class="ref">[32049] Iª q. 85 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1552 dicendum quod quando intellectus intelligit differentiam vel |
| 1553 comparationem unius ad alterum, cognoscit utrumque differentium vel | |
| 1554 comparatorum sub ratione ipsius comparationis vel differentiae; | |
| 53 | 1555 sicut dictum est quod cognoscit partes sub ratione totius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 85 a. 5 arg. 1"><a name="32050"><span class="ref">[32050] Iª q. 85 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1556 proceditur. Videtur quod intellectus noster non intelligat |
| 1557 componendo et dividendo. Compositio enim et divisio non est nisi | |
| 1558 multorum. Sed intellectus non potest simul multa intelligere. Ergo | |
| 53 | 1559 non potest intelligere componendo et dividendo.</p><p title="I q. 85 a. 5 arg. 2"><a name="32051"><span class="ref">[32051] Iª q. 85 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, omni |
| 28 | 1560 compositioni et divisioni adiungitur tempus praesens, praeteritum |
| 1561 vel futurum. Sed intellectus abstrahit a tempore, sicut etiam ab | |
| 1562 aliis particularibus conditionibus. Ergo intellectus non intelligit | |
| 53 | 1563 componendo et dividendo.</p><p title="I q. 85 a. 5 arg. 3"><a name="32052"><span class="ref">[32052] Iª q. 85 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1564 intellectus intelligit per assimilationem ad res. Sed compositio et |
| 1565 divisio nihil est in rebus, nihil enim invenitur in rebus nisi res | |
| 1566 quae significatur per praedicatum et subiectum, quae est una et | |
| 1567 eadem si compositio est vera; homo enim est vere id quod est | |
| 53 | 1568 animal. Ergo intellectus non componit et dividit.</p><p title="I q. 85 a. 5 s. c."><a name="32053"><span class="ref">[32053] Iª q. 85 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, voces |
| 28 | 1569 significant conceptiones intellectus, ut dicit philosophus in I |
| 1570 Periherm. Sed in vocibus est compositio et divisio; ut patet in | |
| 1571 propositionibus affirmativis et negativis. Ergo intellectus | |
| 53 | 1572 componit et dividit.</p><p title="I q. 85 a. 5 co."><a name="32054"><span class="ref">[32054] Iª q. 85 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1573 quod intellectus humanus necesse habet intelligere componendo et |
| 1574 dividendo. Cum enim intellectus humanus exeat de potentia in actum, | |
| 1575 similitudinem quandam habet cum rebus generabilibus, quae non | |
| 1576 statim perfectionem suam habent, sed eam successive acquirunt. Et | |
| 1577 similiter intellectus humanus non statim in prima apprehensione | |
| 1578 capit perfectam rei cognitionem; sed primo apprehendit aliquid de | |
| 1579 ipsa, puta quidditatem ipsius rei, quae est primum et proprium | |
| 1580 obiectum intellectus; et deinde intelligit proprietates et | |
| 1581 accidentia et habitudines circumstantes rei essentiam. Et secundum | |
| 1582 hoc, necesse habet unum apprehensum alii componere vel dividere; et | |
| 1583 ex una compositione vel divisione ad aliam procedere, quod est | |
| 1584 ratiocinari. Intellectus autem angelicus et divinus se habet sicut | |
| 1585 res incorruptibiles, quae statim a principio habent suam totam | |
| 1586 perfectionem. Unde intellectus angelicus et divinus statim perfecte | |
| 1587 totam rei cognitionem habet. Unde in cognoscendo quidditatem rei, | |
| 1588 cognoscit de re simul quidquid nos cognoscere possumus componendo | |
| 1589 et dividendo et ratiocinando. Et ideo intellectus humanus cognoscit | |
| 1590 componendo et dividendo, sicut et ratiocinando. Intellectus autem | |
| 1591 divinus et angelicus cognoscunt quidem compositionem et divisionem | |
| 1592 et ratiocinationem, non componendo et dividendo et ratiocinando, | |
| 53 | 1593 sed per intellectum simplicis quidditatis.</p><p title="I q. 85 a. 5 ad 1"><a name="32055"><span class="ref">[32055] Iª q. 85 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1594 dicendum quod compositio et divisio intellectus secundum quandam |
| 1595 differentiam vel comparationem fit. Unde sic intellectus cognoscit | |
| 1596 multa componendo et dividendo, sicut cognoscendo differentiam vel | |
| 53 | 1597 comparationem rerum.</p><p title="I q. 85 a. 5 ad 2"><a name="32056"><span class="ref">[32056] Iª q. 85 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1598 dicendum quod intellectus et abstrahit a phantasmatibus; et tamen |
| 1599 non intelligit actu nisi convertendo se ad phantasmata, sicut supra | |
| 1600 dictum est. Et ex ea parte qua se ad phantasmata convertit, | |
| 53 | 1601 compositioni et divisioni intellectus adiungitur tempus.</p><p title="I q. 85 a. 5 ad 3"><a name="32057"><span class="ref">[32057] Iª q. 85 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1602 dicendum quod similitudo rei recipitur in intellectu secundum modum |
| 1603 intellectus, et non secundum modum rei. Unde compositioni et | |
| 1604 divisioni intellectus respondet quidem aliquid ex parte rei; tamen | |
| 1605 non eodem modo se habet in re, sicut in intellectu. Intellectus | |
| 1606 enim humani proprium obiectum est quidditas rei materialis, quae | |
| 1607 sub sensu et imaginatione cadit. Invenitur autem duplex compositio | |
| 1608 in re materiali. Prima quidem, formae ad materiam, et huic | |
| 1609 respondet compositio intellectus qua totum universale de sua parte | |
| 1610 praedicatur; nam genus sumitur a materia communi, differentia vero | |
| 1611 completiva speciei a forma, particulare vero a materia individuali. | |
| 1612 Secunda vero compositio est accidentis ad subiectum, et huic reali | |
| 1613 compositioni respondet compositio intellectus secundum quam | |
| 1614 praedicatur accidens de subiecto, ut cum dicitur, homo est albus. | |
| 1615 Tamen differt compositio intellectus a compositione rei, nam ea | |
| 1616 quae componuntur in re, sunt diversa; compositio autem intellectus | |
| 1617 est signum identitatis eorum quae componuntur. Non enim intellectus | |
| 1618 sic componit, ut dicat quod homo est albedo; sed dicit quod homo | |
| 1619 est albus, idest habens albedinem, idem autem est subiecto quod est | |
| 1620 homo, et quod est habens albedinem. Et simile est de compositione | |
| 1621 formae et materiae, nam animal significat id quod habet naturam | |
| 1622 sensitivam, rationale vero quod habet naturam intellectivam, homo | |
| 1623 vero quod habet utrumque, Socrates vero quod habet omnia haec cum | |
| 1624 materia individuali; et secundum hanc identitatis rationem, | |
| 53 | 1625 intellectus noster unum componit alteri praedicando.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 85 a. 6 arg. 1"><a name="32058"><span class="ref">[32058] Iª q. 85 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1626 proceditur. Videtur quod intellectus possit esse falsus. Dicit enim |
| 1627 philosophus, in VI Metaphys., quod <i>verum et falsum sunt in | |
| 1628 mente</i>. Mens autem et intellectus idem sunt, ut supra dictum | |
| 53 | 1629 est. Ergo falsitas est in intellectu.</p><p title="I q. 85 a. 6 arg. 2"><a name="32059"><span class="ref">[32059] Iª q. 85 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1630 opinio et ratiocinatio ad intellectum pertinent. Sed in utraque |
| 1631 istarum invenitur falsitas. Ergo potest esse falsitas in | |
| 53 | 1632 intellectu.</p><p title="I q. 85 a. 6 arg. 3"><a name="32060"><span class="ref">[32060] Iª q. 85 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1633 peccatum in parte intellectiva est. Sed peccatum cum falsitate est, |
| 1634 errant enim qui operantur malum, ut dicitur Prov. XIV. Ergo | |
| 53 | 1635 falsitas potest esse in intellectu.</p><p title="I q. 85 a. 6 s. c."><a name="32061"><span class="ref">[32061] Iª q. 85 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1636 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod |
| 1637 <i>omnis qui fallitur, id in quo fallitur non intelligit</i>. Et | |
| 1638 philosophus dicit, in libro de anima, quod <i>intellectus semper | |
| 53 | 1639 est rectus</i>.</p><p title="I q. 85 a. 6 co."><a name="32062"><span class="ref">[32062] Iª q. 85 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1640 quod philosophus, in III de anima, comparat, quantum ad hoc, |
| 1641 intellectum sensui. Sensus enim circa proprium obiectum non | |
| 1642 decipitur, sicut visus circa colorem; nisi forte per accidens, ex | |
| 1643 impedimento circa organum contingente, sicut cum gustus febrientium | |
| 1644 dulcia iudicat amara, propter hoc quod lingua malis humoribus est | |
| 1645 repleta. Circa sensibilia vero communia decipitur sensus, sicut in | |
| 1646 diiudicando de magnitudine vel figura; ut cum iudicat solem esse | |
| 1647 pedalem, qui tamen est maior terra. Et multo magis decipitur circa | |
| 1648 sensibilia per accidens; ut cum iudicat fel esse mel, propter | |
| 1649 coloris similitudinem. Et huius ratio est in evidenti. Quia ad | |
| 1650 proprium obiectum unaquaeque potentia per se ordinatur, secundum | |
| 1651 quod ipsa. Quae autem sunt huiusmodi, semper eodem modo se habent. | |
| 1652 Unde manente potentia, non deficit eius iudicium circa proprium | |
| 1653 obiectum. Obiectum autem proprium intellectus est quidditas rei. | |
| 1654 Unde circa quidditatem rei, per se loquendo, intellectus non | |
| 1655 fallitur. Sed circa ea quae circumstant rei essentiam vel | |
| 1656 quidditatem, intellectus potest falli, dum unum ordinat ad aliud, | |
| 1657 vel componendo vel dividendo vel etiam ratiocinando. Et propter hoc | |
| 1658 etiam circa illas propositiones errare non potest, quae statim | |
| 1659 cognoscuntur cognita terminorum quidditate, sicut accidit circa | |
| 1660 prima principia, ex quibus etiam accidit infallibilitas veritatis, | |
| 1661 secundum certitudinem scientiae, circa conclusiones. Per accidens | |
| 1662 tamen contingit intellectum decipi circa quod quid est in rebus | |
| 1663 compositis; non ex parte organi, quia intellectus non est virtus | |
| 1664 utens organo; sed ex parte compositionis intervenientis circa | |
| 1665 definitionem, dum vel definitio unius rei est falsa de alia, sicut | |
| 1666 definitio circuli de triangulo, vel dum aliqua definitio in seipsa | |
| 1667 est falsa, implicans compositionem impossibilium, ut si accipiatur | |
| 1668 hoc ut definitio alicuius rei, animal rationale alatum. Unde in | |
| 1669 rebus simplicibus, in quarum definitionibus compositio intervenire | |
| 1670 non potest, non possumus decipi; sed deficimus in totaliter non | |
| 53 | 1671 attingendo, sicut dicitur in IX Metaphys.</p><p title="I q. 85 a. 6 ad 1"><a name="32063"><span class="ref">[32063] Iª q. 85 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1672 dicendum quod falsitatem dicit esse philosophus in mente secundum |
| 53 | 1673 compositionem et divisionem.</p><p title="I q. 85 a. 6 ad 2"><a name="32064"><span class="ref">[32064] Iª q. 85 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter |
| 1674 dicendum est ad secundum, de opinione et ratiocinatione.</p><p title="I q. 85 a. 6 ad 3"><a name="32065"><span class="ref">[32065] Iª q. 85 a. 6 ad 3</span></a> Et ad tertium, de | |
| 28 | 1675 errore peccantium, qui consistit in applicatione ad appetibile. Sed |
| 1676 in absoluta consideratione quidditatis rei, et eorum quae per eam | |
| 1677 cognoscuntur, intellectus nunquam decipitur. Et sic loquuntur | |
| 53 | 1678 auctoritates in contrarium inductae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 85 a. 7 arg. 1"><a name="32066"><span class="ref">[32066] Iª q. 85 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1679 proceditur. Videtur quod unam et eandem rem unus alio melius |
| 1680 intelligere non possit. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta | |
| 1681 trium quaest., <i>quisquis ullam rem aliter quam est intelligit non | |
| 1682 eam intelligit. Quare non est dubitandum esse perfectam | |
| 1683 intelligentiam, qua praestantior esse non possit; et ideo non per | |
| 1684 infinitum ire quod quaelibet res intelligitur; nec eam posse alium | |
| 53 | 1685 alio plus intelligere</i>.</p><p title="I q. 85 a. 7 arg. 2"><a name="32067"><span class="ref">[32067] Iª q. 85 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1686 intellectus intelligendo verus est. Veritas autem, cum sit |
| 1687 aequalitas quaedam intellectus et rei, non recipit magis et minus, | |
| 1688 non enim proprie dicitur aliquid magis et minus aequale. Ergo neque | |
| 53 | 1689 magis et minus aliquid intelligi dicitur.</p><p title="I q. 85 a. 7 arg. 3"><a name="32068"><span class="ref">[32068] Iª q. 85 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1690 intellectus est id quod est formalissimum in homine. Sed |
| 1691 differentia formae causat differentiam speciei. Si igitur unus homo | |
| 53 | 1692 magis alio intelligit, videtur quod non sint unius speciei.</p><p title="I q. 85 a. 7 s. c."><a name="32069"><span class="ref">[32069] Iª q. 85 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1693 quod per experimentum inveniuntur aliqui aliis profundius |
| 1694 intelligentes; sicut profundius intelligit qui conclusionem aliquam | |
| 1695 potest reducere in prima principia et causas primas, quam qui | |
| 53 | 1696 potest reducere solum in causas proximas.</p><p title="I q. 85 a. 7 co."><a name="32070"><span class="ref">[32070] Iª q. 85 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1697 quod aliquem intelligere unam et eandem rem magis quam alium, |
| 1698 potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod ly magis determinet | |
| 1699 actum intelligendi ex parte rei intellectae. Et sic non potest unus | |
| 1700 eandem rem magis intelligere quam alius, quia si intelligeret eam | |
| 1701 aliter esse quam sit, vel melius vel peius, falleretur, et non | |
| 1702 intelligeret ut arguit Augustinus. Alio modo potest intelligi ut | |
| 1703 determinet actum intelligendi ex parte intelligentis. Et sic unus | |
| 1704 alio potest eandem rem melius intelligere, quia est melioris | |
| 1705 virtutis in intelligendo; sicut melius videt visione corporali rem | |
| 1706 aliquam qui est perfectioris virtutis, et in quo virtus visiva est | |
| 1707 perfectior. Hoc autem circa intellectum contingit dupliciter. Uno | |
| 1708 quidem modo, ex parte ipsius intellectus, qui est perfectior. | |
| 1709 Manifestum est enim quod quanto corpus est melius dispositum, tanto | |
| 1710 meliorem sortitur animam, quod manifeste apparet in his quae sunt | |
| 1711 secundum speciem diversa. Cuius ratio est, quia actus et forma | |
| 1712 recipitur in materia secundum materiae capacitatem. Unde cum etiam | |
| 1713 in hominibus quidam habeant corpus melius dispositum, sortiuntur | |
| 1714 animam maioris virtutis in intelligendo, unde dicitur in II de | |
| 1715 anima quod <i>molles carne bene aptos mente videmus</i>. Alio modo | |
| 1716 contingit hoc ex parte inferiorum virtutum, quibus intellectus | |
| 1717 indiget ad sui operationem, illi enim in quibus virtus imaginativa | |
| 1718 et cogitativa et memorativa est melius disposita, sunt melius | |
| 53 | 1719 dispositi ad intelligendum.</p><p title="I q. 85 a. 7 ad 1"><a name="32071"><span class="ref">[32071] Iª q. 85 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 1720 patet solutio ex dictis.</p><p title="I q. 85 a. 7 ad 2"><a name="32072"><span class="ref">[32072] Iª q. 85 a. 7 ad 2</span></a> Et similiter ad | |
| 28 | 1721 secundum, veritas enim intellectus in hoc consistit, quod |
| 53 | 1722 intelligatur res esse sicuti est.</p><p title="I q. 85 a. 7 ad 3"><a name="32073"><span class="ref">[32073] Iª q. 85 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1723 dicendum quod differentia formae quae non provenit nisi ex diversa |
| 1724 dispositione materiae, non facit diversitatem secundum speciem, sed | |
| 1725 solum secundum numerum; sunt enim diversorum individuorum diversae | |
| 53 | 1726 formae, secundum materiam diversificatae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 85 a. 8 arg. 1"><a name="32074"><span class="ref">[32074] Iª q. 85 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1727 proceditur. Videtur quod intellectus noster per prius cognoscat |
| 1728 indivisibile quam divisibile. Dicit enim philosophus, in I Physic., | |
| 1729 quod <i>intelligimus et scimus ex principiorum et elementorum | |
| 1730 cognitione</i>. Sed indivisibilia sunt principia et elementa | |
| 1731 divisibilium. Ergo per prius sunt nobis nota indivisibilia quam | |
| 53 | 1732 divisibilia.</p><p title="I q. 85 a. 8 arg. 2"><a name="32075"><span class="ref">[32075] Iª q. 85 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 1733 quod ponitur in definitione alicuius, per prius cognoscitur a |
| 1734 nobis, quia definitio est ex prioribus et notioribus, ut dicitur in | |
| 1735 VI Topic. Sed indivisibile ponitur in definitione divisibilis, | |
| 1736 sicut <i>linea enim</i>, ut Euclides dicit, <i>est longitudo sine | |
| 1737 latitudine, cuius extremitates sunt duo puncta</i>. Et unitas | |
| 1738 ponitur in definitione numeri, quia numerus est multitudo mensurata | |
| 1739 per unum, ut dicitur in X Metaphys. Ergo intellectus noster per | |
| 53 | 1740 prius intelligit indivisibile quam divisibile.</p><p title="I q. 85 a. 8 arg. 3"><a name="32076"><span class="ref">[32076] Iª q. 85 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1741 simile simili cognoscitur. Sed indivisibile est magis simile |
| 1742 intellectui quam divisibile, quia intellectus est simplex, ut | |
| 1743 dicitur in III de anima. Ergo intellectus noster prius cognoscit | |
| 53 | 1744 indivisibile.</p><p title="I q. 85 a. 8 s. c."><a name="32077"><span class="ref">[32077] Iª q. 85 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1745 quod dicitur in III de anima, quod <i>indivisibile monstratur sicut |
| 1746 privatio</i>. Sed privatio per posterius cognoscitur. Ergo et | |
| 53 | 1747 indivisibile.</p><p title="I q. 85 a. 8 co."><a name="32078"><span class="ref">[32078] Iª q. 85 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1748 quod obiectum intellectus nostri, secundum praesentem statum, est |
| 1749 quidditas rei materialis, quam a phantasmatibus abstrahit, ut ex | |
| 1750 praemissis patet. Et quia id quod est primo et per se cognitum a | |
| 1751 virtute cognoscitiva, est proprium eius obiectum, considerari | |
| 1752 potest quo ordine indivisibile intelligatur a nobis, ex eius | |
| 1753 habitudine ad huiusmodi quidditatem. Dicitur autem indivisibile | |
| 1754 tripliciter, ut dicitur in III de anima. Uno modo, sicut continuum | |
| 1755 est indivisibile, quia est indivisum in actu, licet sit divisibile | |
| 1756 in potentia. Et huiusmodi indivisibile prius est intellectum a | |
| 1757 nobis quam eius divisio, quae est in partes, quia cognitio confusa | |
| 1758 est prior quam distincta, ut dictum est. Alio modo dicitur | |
| 1759 indivisibile secundum speciem, sicut ratio hominis est quoddam | |
| 1760 indivisibile. Et hoc etiam modo indivisibile est prius intellectum | |
| 1761 quam divisio eius in partes rationis, ut supra dictum est, et | |
| 1762 iterum prius quam intellectus componat et dividat, affirmando vel | |
| 1763 negando. Et huius ratio est, quia huiusmodi duplex indivisibile | |
| 1764 intellectus secundum se intelligit, sicut proprium obiectum. Tertio | |
| 1765 modo dicitur indivisibile quod est omnino indivisibile, ut punctus | |
| 1766 et unitas, quae nec actu nec potentia dividuntur. Et huiusmodi | |
| 1767 indivisibile per posterius cognoscitur, per privationem | |
| 1768 divisibilis. Unde punctum privative definitur, punctum est cuius | |
| 1769 pars non est, et similiter ratio unius est quod sit indivisibile, | |
| 1770 ut dicitur in X Metaphys. Et huius ratio est, quia tale | |
| 1771 indivisibile habet quandam oppositionem ad rem corporalem, cuius | |
| 1772 quidditatem primo et per se intellectus accipit. Si autem | |
| 1773 intellectus noster intelligeret per participationem indivisibilium | |
| 1774 separatorum, ut Platonici posuerunt, sequeretur quod indivisibile | |
| 1775 huiusmodi esset primo intellectum, quia secundum Platonicos, priora | |
| 53 | 1776 prius participantur a rebus.</p><p title="I q. 85 a. 8 ad 1"><a name="32079"><span class="ref">[32079] Iª q. 85 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1777 dicendum quod in accipiendo scientiam, non semper principia et |
| 1778 elementa sunt priora, quia quandoque ex effectibus sensibilibus | |
| 1779 devenimus in cognitionem principiorum et causarum intelligibilium. | |
| 1780 Sed in complemento scientiae, semper scientia effectuum dependet ex | |
| 1781 cognitione principiorum et elementorum, quia, ut ibidem dicit | |
| 1782 philosophus, <i>tunc opinamur nos scire, cum principiata possumus | |
| 53 | 1783 in causas resolvere</i>.</p><p title="I q. 85 a. 8 ad 2"><a name="32080"><span class="ref">[32080] Iª q. 85 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1784 dicendum quod punctum non ponitur in definitione lineae communiter |
| 1785 sumptae, manifestum est enim quod in linea infinita, et etiam in | |
| 1786 circulari, non est punctum nisi in potentia. Sed Euclides definit | |
| 1787 lineam finitam rectam, et ideo posuit punctum in definitione | |
| 1788 lineae, sicut terminum in definitione terminati. Unitas vero est | |
| 1789 mensura numeri, et ideo ponitur in definitione numeri mensurati. | |
| 1790 Non autem ponitur in definitione divisibilis, sed magis e | |
| 53 | 1791 converso.</p><p title="I q. 85 a. 8 ad 3"><a name="32081"><span class="ref">[32081] Iª q. 85 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1792 dicendum quod similitudo per quam intelligimus, est species cogniti |
| 1793 in cognoscente. Et ideo non secundum similitudinem naturae ad | |
| 1794 potentiam cognoscitivam est aliquid prius cognitum, sed per | |
| 1795 convenientiam ad obiectum, alioquin magis visus cognosceret auditum | |
| 59 | 1796 quam colorem.</p></div></div><div id="q86" class="q"><h2>Quaestio 86</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 86 pr."><a name="32082"><span class="ref">[32082] |
| 53 | 1797 Iª q. 86 pr.</span></a> Deinde considerandum est quid |
| 28 | 1798 intellectus noster in rebus materialibus cognoscat. Et circa hoc |
| 1799 quaeruntur quatuor. Primo, utrum cognoscat singularia. Secundo, | |
| 1800 utrum cognoscat infinita. Tertio, utrum cognoscat contingentia. | |
| 53 | 1801 Quarto, utrum cognoscat futura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 86 a. 1 arg. 1"><a name="32083"><span class="ref">[32083] Iª q. 86 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1802 proceditur. Videtur quod intellectus noster cognoscat singularia. |
| 1803 Quicumque enim cognoscit compositionem, cognoscit extrema | |
| 1804 compositionis. Sed intellectus noster cognoscit hanc compositionem. | |
| 1805 Socrates est homo, eius enim est propositionem formare. Ergo | |
| 53 | 1806 intellectus noster cognoscit hoc singulare quod est Socrates.</p><p title="I q. 86 a. 1 arg. 2"><a name="32084"><span class="ref">[32084] Iª q. 86 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1807 intellectus practicus dirigit ad agendum. Sed actus sunt circa |
| 53 | 1808 singularia. Ergo cognoscit singularia.</p><p title="I q. 86 a. 1 arg. 3"><a name="32085"><span class="ref">[32085] Iª q. 86 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1809 intellectus noster intelligit seipsum. Ipse autem est quoddam |
| 1810 singulare, alioquin non haberet aliquem actum; actus enim | |
| 53 | 1811 singularium sunt. Ergo intellectus noster cognoscit singulare.</p><p title="I q. 86 a. 1 arg. 4"><a name="32086"><span class="ref">[32086] Iª q. 86 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1812 quidquid potest virtus inferior, potest superior. Sed sensus |
| 53 | 1813 cognoscit singulare. Ergo multo magis intellectus.</p><p title="I q. 86 a. 1 s. c."><a name="32087"><span class="ref">[32087] Iª q. 86 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1814 quod dicit philosophus, in I Physic., quod <i>universale secundum |
| 53 | 1815 rationem est notum, singulare autem secundum sensum</i>.</p><p title="I q. 86 a. 1 co."><a name="32088"><span class="ref">[32088] Iª q. 86 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1816 quod singulare in rebus materialibus intellectus noster directe et |
| 1817 primo cognoscere non potest. Cuius ratio est, quia principium | |
| 1818 singularitatis in rebus materialibus est materia individualis, | |
| 1819 intellectus autem noster, sicut supra dictum est, intelligit | |
| 1820 abstrahendo speciem intelligibilem ab huiusmodi materia. Quod autem | |
| 1821 a materia individuali abstrahitur, est universale. Unde intellectus | |
| 1822 noster directe non est cognoscitivus nisi universalium. Indirecte | |
| 1823 autem, et quasi per quandam reflexionem, potest cognoscere | |
| 1824 singulare, quia, sicut supra dictum est, etiam postquam species | |
| 1825 intelligibiles abstraxit, non potest secundum eas actu intelligere | |
| 1826 nisi convertendo se ad phantasmata, in quibus species | |
| 1827 intelligibiles intelligit, ut dicitur in III de anima. Sic igitur | |
| 1828 ipsum universale per speciem intelligibilem directe intelligit; | |
| 1829 indirecte autem singularia, quorum sunt phantasmata. Et hoc modo | |
| 53 | 1830 format hanc propositionem, Socrates est homo.</p><p title="I q. 86 a. 1 ad 1"><a name="32089"><span class="ref">[32089] Iª q. 86 a. 1 ad 1</span></a> Unde patet solutio |
| 1831 ad primum.</p><p title="I q. 86 a. 1 ad 2"><a name="32090"><span class="ref">[32090] Iª q. 86 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1832 dicendum quod electio particularis operabilis est quasi conclusio |
| 1833 syllogismi intellectus practici, ut dicitur in VII Ethic. Ex | |
| 1834 universali autem propositione directe non potest concludi | |
| 1835 singularis, nisi mediante aliqua singulari propositione assumpta. | |
| 1836 Unde universalis ratio intellectus practici non movet nisi mediante | |
| 1837 particulari apprehensione sensitivae partis, ut dicitur in III de | |
| 53 | 1838 anima.</p><p title="I q. 86 a. 1 ad 3"><a name="32091"><span class="ref">[32091] Iª q. 86 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1839 dicendum quod singulare non repugnat intelligibilitati inquantum |
| 1840 est singulare, sed inquantum est materiale, quia nihil intelligitur | |
| 1841 nisi immaterialiter. Et ideo si sit aliquod singulare immateriale, | |
| 53 | 1842 sicut est intellectus, hoc non repugnat intelligibilitati.</p><p title="I q. 86 a. 1 ad 4"><a name="32092"><span class="ref">[32092] Iª q. 86 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1843 dicendum quod virtus superior potest illud quod potest virtus |
| 1844 inferior, sed eminentiori modo. Unde id quod cognoscit sensus | |
| 1845 materialiter et concrete, quod est cognoscere singulare directe, | |
| 1846 hoc cognoscit intellectus immaterialiter et abstracte, quod est | |
| 53 | 1847 cognoscere universale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 86 a. 2 arg. 1"><a name="32093"><span class="ref">[32093] Iª q. 86 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1848 proceditur. Videtur quod intellectus noster possit cognoscere |
| 1849 infinita. Deus enim excedit omnia infinita. Sed intellectus noster | |
| 1850 potest cognoscere Deum, ut supra dictum est. Ergo multo magis | |
| 53 | 1851 potest cognoscere omnia alia infinita.</p><p title="I q. 86 a. 2 arg. 2"><a name="32094"><span class="ref">[32094] Iª q. 86 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1852 intellectus noster natus est cognoscere genera et species. Sed |
| 1853 quorundam generum sunt infinitae species, sicut numeri, | |
| 1854 proportionis et figurae. Ergo intellectus noster potest cognoscere | |
| 53 | 1855 infinita.</p><p title="I q. 86 a. 2 arg. 3"><a name="32095"><span class="ref">[32095] Iª q. 86 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1856 unum corpus non impediret aliud ab existendo in uno et eodem loco, |
| 1857 nihil prohiberet infinita corpora in uno loco esse. Sed una species | |
| 1858 intelligibilis non prohibet aliam ab existendo simul in eodem | |
| 1859 intellectu, contingit enim multa scire in habitu. Ergo nihil | |
| 1860 prohibet intellectum nostrum infinitorum scientiam habere in | |
| 53 | 1861 habitu.</p><p title="I q. 86 a. 2 arg. 4"><a name="32096"><span class="ref">[32096] Iª q. 86 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1862 intellectus, cum non sit virtus materiae corporalis, ut supra |
| 1863 dictum est, videtur esse potentia infinita. Sed virtus infinita | |
| 1864 potest super infinita. Ergo intellectus noster potest cognoscere | |
| 53 | 1865 infinita.</p><p title="I q. 86 a. 2 s. c."><a name="32097"><span class="ref">[32097] Iª q. 86 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1866 quod dicitur in I Physic., quod <i>infinitum, inquantum est |
| 53 | 1867 infinitum, est ignotum</i>.</p><p title="I q. 86 a. 2 co."><a name="32098"><span class="ref">[32098] Iª q. 86 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1868 quod, cum potentia proportionetur suo obiecto, oportet hoc modo se |
| 1869 habere intellectum ad infinitum, sicut se habet eius obiectum, quod | |
| 1870 est quidditas rei materialis. In rebus autem materialibus non | |
| 1871 invenitur infinitum in actu, sed solum in potentia, secundum quod | |
| 1872 unum succedit alteri, ut dicitur in III Physic. Et ideo in | |
| 1873 intellectu nostro invenitur infinitum in potentia, in accipiendo | |
| 1874 scilicet unum post aliud, quia nunquam intellectus noster tot | |
| 1875 intelligit, quin possit plura intelligere. Actu autem vel habitu | |
| 1876 non potest cognoscere infinita intellectus noster. Actu quidem non, | |
| 1877 quia intellectus noster non potest simul actu cognoscere nisi quod | |
| 1878 per unam speciem cognoscit. Infinitum autem non habet unam speciem, | |
| 1879 alioquin haberet rationem totius et perfecti. Et ideo non potest | |
| 1880 intelligi nisi accipiendo partem post partem, ut ex eius | |
| 1881 definitione patet in III Physic., <i>est enim infinitum cuius | |
| 1882 quantitatem accipientibus semper est aliquid extra accipere</i>, et | |
| 1883 sic infinitum cognosci non posset actu, nisi omnes partes eius | |
| 1884 numerarentur, quod est impossibile. Et eadem ratione non possumus | |
| 1885 intelligere infinita in habitu. In nobis enim habitualis cognitio | |
| 1886 causatur ex actuali consideratione, intelligendo enim efficimur | |
| 1887 scientes, ut dicitur in II Ethic. Unde non possemus habere habitum | |
| 1888 infinitorum secundum distinctam cognitionem, nisi consideravissemus | |
| 1889 omnia infinita, numerando ea secundum cognitionis successionem, | |
| 1890 quod est impossibile. Et ita nec actu nec habitu intellectus noster | |
| 1891 potest cognoscere infinita, sed in potentia tantum, ut dictum | |
| 53 | 1892 est.</p><p title="I q. 86 a. 2 ad 1"><a name="32099"><span class="ref">[32099] Iª q. 86 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1893 dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus dicitur infinitus sicut |
| 1894 forma quae non est terminata per aliquam materiam, in rebus autem | |
| 1895 materialibus aliquid dicitur infinitum per privationem formalis | |
| 1896 terminationis. Et quia forma secundum se nota est, materia autem | |
| 1897 sine forma ignota, inde est quod infinitum materiale est secundum | |
| 1898 se ignotum. Infinitum autem formale, quod est Deus, est secundum se | |
| 1899 notum, ignotum autem quoad nos, propter defectum intellectus | |
| 1900 nostri, qui secundum statum praesentis vitae habet naturalem | |
| 1901 aptitudinem ad materialia cognoscenda. Et ideo in praesenti Deum | |
| 1902 cognoscere non possumus nisi per materiales effectus. In futuro | |
| 1903 autem tolletur defectus intellectus nostri per gloriam, et tunc | |
| 1904 ipsum Deum in sua essentia videre poterimus, tamen absque | |
| 53 | 1905 comprehensione.</p><p title="I q. 86 a. 2 ad 2"><a name="32100"><span class="ref">[32100] Iª q. 86 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1906 dicendum quod intellectus noster natus est cognoscere species per |
| 1907 abstractionem a phantasmatibus. Et ideo illas species numerorum et | |
| 1908 figurarum quas quis non est imaginatus, non potest cognoscere nec | |
| 1909 actu nec habitu, nisi forte in genere et in principiis | |
| 53 | 1910 universalibus; quod est cognoscere in potentia et confuse.</p><p title="I q. 86 a. 2 ad 3"><a name="32101"><span class="ref">[32101] Iª q. 86 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1911 dicendum quod, si duo corpora essent in uno loco, vel plura, non |
| 1912 oporteret quod successive subintrarent locum, ut sic per ipsam | |
| 1913 subintrationis successionem numerarentur locata. Sed species | |
| 1914 intelligibiles ingrediuntur intellectum nostrum successive, quia | |
| 1915 non multa simul actu intelliguntur. Et ideo oportet numeratas, et | |
| 53 | 1916 non infinitas species esse in intellectu nostro.</p><p title="I q. 86 a. 2 ad 4"><a name="32102"><span class="ref">[32102] Iª q. 86 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1917 dicendum quod sicut intellectus noster est infinitus virtute, ita |
| 1918 infinitum cognoscit. Est enim virtus eius infinita, secundum quod | |
| 1919 non terminatur per materiam corporalem. Et est cognoscitivus | |
| 1920 universalis, quod est abstractum a materia individuali, et per | |
| 1921 consequens non finitur ad aliquod individuum, sed, quantum est de | |
| 53 | 1922 se, ad infinita individua se extendit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 86 a. 3 arg. 1"><a name="32103"><span class="ref">[32103] Iª q. 86 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1923 proceditur. Videtur quod intellectus non sit cognoscitivus |
| 1924 contingentium. Quia, ut dicitur in VI Ethic., intellectus et | |
| 1925 sapientia et scientia non sunt contingentium, sed | |
| 53 | 1926 necessariorum.</p><p title="I q. 86 a. 3 arg. 2"><a name="32104"><span class="ref">[32104] Iª q. 86 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1927 dicitur in IV Physic., <i>ea quae quandoque sunt et quandoque non |
| 1928 sunt, tempore mensurantur</i>. Intellectus autem a tempore | |
| 1929 abstrahit, sicut et ab aliis conditionibus materiae. Cum igitur | |
| 1930 proprium contingentium sit quandoque esse et quandoque non esse, | |
| 53 | 1931 videtur quod contingentia non cognoscantur ab intellectu.</p><p title="I q. 86 a. 3 s. c."><a name="32105"><span class="ref">[32105] Iª q. 86 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omnis |
| 28 | 1932 scientia est in intellectu. Sed quaedam scientiae sunt de |
| 1933 contingentibus; sicut scientiae morales, quae sunt de actibus | |
| 1934 humanis subiectis libero arbitrio; et etiam scientiae naturales, | |
| 1935 quantum ad partem quae tractat de generabilibus et corruptibilibus. | |
| 53 | 1936 Ergo intellectus est cognoscitivus contingentium.</p><p title="I q. 86 a. 3 co."><a name="32106"><span class="ref">[32106] Iª q. 86 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1937 quod contingentia dupliciter possunt considerari. Uno modo, |
| 1938 secundum quod contingentia sunt. Alio modo, secundum quod in eis | |
| 1939 aliquid necessitatis invenitur, nihil enim est adeo contingens, | |
| 1940 quin in se aliquid necessarium habeat. Sicut hoc ipsum quod est | |
| 1941 Socratem currere, in se quidem contingens est; sed habitudo cursus | |
| 1942 ad motum est necessaria, necessarium enim est Socratem moveri, si | |
| 1943 currit. Est autem unumquodque contingens ex parte materiae, quia | |
| 1944 contingens est quod potest esse et non esse; potentia autem | |
| 1945 pertinet ad materiam. Necessitas autem consequitur rationem formae, | |
| 1946 quia ea quae consequuntur ad formam, ex necessitate insunt. Materia | |
| 1947 autem est individuationis principium, ratio autem universalis | |
| 1948 accipitur secundum abstractionem formae a materia particulari. | |
| 1949 Dictum autem est supra quod per se et directe intellectus est | |
| 1950 universalium; sensus autem singularium, quorum etiam indirecte | |
| 1951 quodammodo est intellectus, ut supra dictum est. Sic igitur | |
| 1952 contingentia, prout sunt contingentia, cognoscuntur directe quidem | |
| 1953 sensu, indirecte autem ab intellectu, rationes autem universales et | |
| 1954 necessariae contingentium cognoscuntur per intellectum. Unde si | |
| 1955 attendantur rationes universales scibilium, omnes scientiae sunt de | |
| 1956 necessariis. Si autem attendantur ipsae res, sic quaedam scientia | |
| 53 | 1957 est de necessariis, quaedam vero de contingentibus.</p><p title="I q. 86 a. 3 ad arg."><a name="32107"><span class="ref">[32107] Iª q. 86 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1958 patet solutio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 86 a. 4 arg. 1"><a name="32108"><span class="ref">[32108] Iª q. 86 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 1959 proceditur. Videtur quod intellectus noster cognoscat futura. |
| 1960 Intellectus enim noster cognoscit per species intelligibiles, quae | |
| 1961 abstrahunt ab hic et nunc, et ita se habent indifferenter ad omne | |
| 1962 tempus. Sed potest cognoscere praesentia. Ergo potest cognoscere | |
| 53 | 1963 futura.</p><p title="I q. 86 a. 4 arg. 2"><a name="32109"><span class="ref">[32109] Iª q. 86 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 1964 quando alienatur a sensibus, aliqua futura cognoscere potest; ut |
| 1965 patet in dormientibus et phreneticis. Sed quando alienatur a | |
| 1966 sensibus, magis viget intellectu. Ergo intellectus, quantum est de | |
| 53 | 1967 se, est cognoscitivus futurorum.</p><p title="I q. 86 a. 4 arg. 3"><a name="32110"><span class="ref">[32110] Iª q. 86 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1968 cognitio intellectiva hominis efficacior est quam cognitio |
| 1969 quaecumque brutorum animalium. Sed quaedam animalia sunt quae | |
| 1970 cognoscunt quaedam futura; sicut corniculae frequenter crocitantes | |
| 1971 significant pluviam mox futuram. Ergo multo magis intellectus | |
| 53 | 1972 humanus potest futura cognoscere.</p><p title="I q. 86 a. 4 s. c."><a name="32111"><span class="ref">[32111] Iª q. 86 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1973 quod dicitur Eccle. VIII, <i>multa hominis afflictio, qui ignorat |
| 53 | 1974 praeterita, et futura nullo potest scire nuntio</i>.</p><p title="I q. 86 a. 4 co."><a name="32112"><span class="ref">[32112] Iª q. 86 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1975 quod de cognitione futurorum eodem modo distinguendum est, sicut de |
| 1976 cognitione contingentium. Nam ipsa futura ut sub tempore cadunt, | |
| 1977 sunt singularia, quae intellectus humanus non cognoscit nisi per | |
| 1978 reflexionem, ut supra dictum est. Rationes autem futurorum possunt | |
| 1979 esse universales, et intellectu perceptibiles, et de eis etiam | |
| 1980 possunt esse scientiae. Ut tamen communiter de cognitione futurorum | |
| 1981 loquamur, sciendum est quod futura dupliciter cognosci possunt, uno | |
| 1982 modo, in seipsis; alio modo, in suis causis. In seipsis quidem | |
| 1983 futura cognosci non possunt nisi a Deo; cui etiam sunt praesentia | |
| 1984 dum in cursu rerum sunt futura, inquantum eius aeternus intuitus | |
| 1985 simul fertur supra totum temporis cursum, ut supra dictum est cum | |
| 1986 de Dei scientia ageretur. Sed prout sunt in suis causis, cognosci | |
| 1987 possunt etiam a nobis. Et si quidem in suis causis sint ut ex | |
| 1988 quibus ex necessitate proveniant, cognoscuntur per certitudinem | |
| 1989 scientiae; sicut astrologus praecognoscit eclipsim futuram. Si | |
| 1990 autem sic sint in suis causis ut ab eis proveniant ut in pluribus, | |
| 1991 sic cognosci possunt per quandam coniecturam vel magis vel minus | |
| 1992 certam, secundum quod causae sunt vel magis vel minus inclinatae ad | |
| 53 | 1993 effectus.</p><p title="I q. 86 a. 4 ad 1"><a name="32113"><span class="ref">[32113] Iª q. 86 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1994 dicendum quod ratio illa procedit de cognitione quae fit per |
| 1995 rationes universales causarum, ex quibus futura cognosci possunt | |
| 53 | 1996 secundum modum ordinis effectus ad causam.</p><p title="I q. 86 a. 4 ad 2"><a name="32114"><span class="ref">[32114] Iª q. 86 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1997 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XII Confess., anima habet |
| 1998 quandam vim sortis, ut ex sui natura possit futura cognoscere, et | |
| 1999 ideo quando retrahitur a corporeis sensibus, et quodammodo | |
| 2000 revertitur ad seipsam, fit particeps notitiae futurorum. Et haec | |
| 2001 quidem opinio rationabilis esset, si poneremus quod anima acciperet | |
| 2002 cognitionem rerum secundum participationem idearum, sicut Platonici | |
| 2003 posuerunt, quia sic anima ex sui natura cognosceret universales | |
| 2004 causas omnium effectuum, sed impeditur per corpus; unde quando a | |
| 2005 corporis sensibus abstrahitur, futura cognoscit. Sed quia iste | |
| 2006 modus cognoscendi non est connaturalis intellectui nostro, sed | |
| 2007 magis ut cognitionem a sensibus accipiat; ideo non est secundum | |
| 2008 naturam animae quod futura cognoscat cum a sensibus alienatur; sed | |
| 2009 magis per impressionem aliquarum causarum superiorum spiritualium | |
| 2010 et corporalium. Spiritualium quidem, sicut cum virtute divina | |
| 2011 ministerio Angelorum intellectus humanus illuminatur, et | |
| 2012 phantasmata ordinantur ad futura aliqua cognoscenda; vel etiam cum | |
| 2013 per operationem Daemonum fit aliqua commotio in phantasia ad | |
| 2014 praesignandum aliqua futura quae Daemones cognoscunt, ut supra | |
| 2015 dictum est. Huiusmodi autem impressiones spiritualium causarum | |
| 2016 magis nata est anima humana suscipere cum a sensibus alienatur, | |
| 2017 quia per hoc propinquior fit substantiis spiritualibus, et magis | |
| 2018 libera ab exterioribus inquietudinibus. Contingit autem et hoc per | |
| 2019 impressionem superiorum causarum corporalium. Manifestum est enim | |
| 2020 quod corpora superiora imprimunt in corpora inferiora. Unde cum | |
| 2021 vires sensitivae sint actus corporalium organorum, consequens est | |
| 2022 quod ex impressione caelestium corporum immutetur quodammodo | |
| 2023 phantasia. Unde cum caelestia corpora sint causa multorum | |
| 2024 futurorum, fiunt in imaginatione aliqua signa quorundam futurorum. | |
| 2025 Haec autem signa magis percipiuntur in nocte et a dormientibus, | |
| 2026 quam de die et a vigilantibus, quia, ut dicitur in libro de Somn. | |
| 2027 et Vigil., <i>quae deferuntur de die, dissolvuntur magis; plus est | |
| 2028 enim sine turbatione aer noctis, eo quod silentiores sunt noctes. | |
| 2029 Et in corpore faciunt sensum propter somnum, quia parvi motus | |
| 2030 interiores magis sentiuntur a dormientibus quam a vigilantibus. Hi | |
| 2031 vero motus faciunt phantasmata, ex quibus praevidentur | |
| 53 | 2032 futura</i>.</p><p title="I q. 86 a. 4 ad 3"><a name="32115"><span class="ref">[32115] Iª q. 86 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2033 dicendum quod animalia bruta non habent aliquid supra phantasiam |
| 2034 quod ordinet phantasmata, sicut habent homines rationem; et ideo | |
| 2035 phantasia brutorum animalium totaliter sequitur impressionem | |
| 2036 caelestem. Et ideo ex motibus huiusmodi animalium magis possunt | |
| 2037 cognosci quaedam futura, ut pluvia et huiusmodi, quam ex motibus | |
| 2038 hominum, qui moventur per consilium rationis. Unde philosophus | |
| 2039 dicit, in libro de Somn. et Vigil., quod <i>quidam imprudentissimi | |
| 2040 sunt maxime praevidentes, nam intelligentia horum non est curis | |
| 2041 affecta, sed tanquam deserta et vacua ab omnibus, et mota secundum | |
| 59 | 2042 movens ducitur</i>.</p></div></div><div id="q87" class="q"><h2>Quaestio 87</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 87 pr."><a name="32116"><span class="ref">[32116] |
| 53 | 2043 Iª q. 87 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo anima |
| 28 | 2044 intellectiva cognoscat seipsam, et ea quae in se sunt. Et circa hoc |
| 2045 quaeruntur quatuor. Primo, utrum cognoscat seipsam per suam | |
| 2046 essentiam. Secundo, quomodo cognoscat habitus in se existentes. | |
| 2047 Tertio, quomodo intellectus cognoscat proprium actum. Quarto, | |
| 53 | 2048 quomodo cognoscat actum voluntatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 87 a. 1 arg. 1"><a name="32117"><span class="ref">[32117] Iª q. 87 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2049 proceditur. Videtur quod anima intellectiva seipsam cognoscat per |
| 2050 suam essentiam. Dicit enim Augustinus, IX de Trin., quod <i>mens | |
| 53 | 2051 seipsam novit per seipsam, quoniam est incorporea</i>.</p><p title="I q. 87 a. 1 arg. 2"><a name="32118"><span class="ref">[32118] Iª q. 87 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2052 Angelus et anima humana conveniunt in genere intellectualis |
| 2053 substantiae. Sed Angelus intelligit seipsum per essentiam suam. | |
| 53 | 2054 Ergo et anima humana.</p><p title="I q. 87 a. 1 arg. 3"><a name="32119"><span class="ref">[32119] Iª q. 87 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, in |
| 28 | 2055 his quae sunt sine materia, idem est intellectus et quod |
| 2056 intelligitur</i>, ut dicitur III de anima. Sed mens humana est sine | |
| 2057 materia, non enim est actus corporis alicuius, ut supra dictum est. | |
| 2058 Ergo in mente humana est idem intellectus et quod intelligitur. | |
| 53 | 2059 Ergo intelligit se per essentiam suam.</p><p title="I q. 87 a. 1 s. c."><a name="32120"><span class="ref">[32120] Iª q. 87 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2060 quod dicitur in III de anima, quod <i>intellectus intelligit |
| 2061 seipsum sicut et alia</i>. Sed alia non intelligit per essentias | |
| 2062 eorum, sed per eorum similitudines. Ergo neque se intelligit per | |
| 53 | 2063 essentiam suam.</p><p title="I q. 87 a. 1 co."><a name="32121"><span class="ref">[32121] Iª q. 87 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2064 quod unumquodque cognoscibile est secundum quod est in actu, et non |
| 2065 secundum quod est in potentia, ut dicitur in IX Metaphys., sic enim | |
| 2066 aliquid est ens et verum, quod sub cognitione cadit, prout actu | |
| 2067 est. Et hoc quidem manifeste apparet in rebus sensibilibus, non | |
| 2068 enim visus percipit coloratum in potentia, sed solum coloratum in | |
| 2069 actu. Et similiter intellectus manifestum est quod, inquantum est | |
| 2070 cognoscitivus rerum materialium, non cognoscit nisi quod est actu, | |
| 2071 et inde est quod non cognoscit materiam primam nisi secundum | |
| 2072 proportionem ad formam, ut dicitur in I Physic. Unde et in | |
| 2073 substantiis immaterialibus, secundum quod unaquaeque earum se habet | |
| 2074 ad hoc quod sit in actu per essentiam suam, ita se habet ad hoc | |
| 2075 quod sit per suam essentiam intelligibilis. Essentia igitur Dei, | |
| 2076 quae est actus purus et perfectus, est simpliciter et perfecte | |
| 2077 secundum seipsam intelligibilis. Unde Deus per suam essentiam non | |
| 2078 solum seipsum, sed etiam omnia intelligit. Angeli autem essentia | |
| 2079 est quidem in genere intelligibilium ut actus, non tamen ut actus | |
| 2080 purus neque completus. Unde eius intelligere non completur per | |
| 2081 essentiam suam, etsi enim per essentiam suam se intelligat Angelus, | |
| 2082 tamen non omnia potest per essentiam suam cognoscere, sed cognoscit | |
| 2083 alia a se per eorum similitudines. Intellectus autem humanus se | |
| 2084 habet in genere rerum intelligibilium ut ens in potentia tantum, | |
| 2085 sicut et materia prima se habet in genere rerum sensibilium, unde | |
| 2086 possibilis nominatur. Sic igitur in sua essentia consideratus, se | |
| 2087 habet ut potentia intelligens. Unde ex seipso habet virtutem ut | |
| 2088 intelligat, non autem ut intelligatur, nisi secundum id quod fit | |
| 2089 actu. Sic enim etiam Platonici posuerunt ordinem entium | |
| 2090 intelligibilium supra ordinem intellectuum, quia intellectus non | |
| 2091 intelligit nisi per participationem intelligibilis; participans | |
| 2092 autem est infra participatum, secundum eos. Si igitur intellectus | |
| 2093 humanus fieret actu per participationem formarum intelligibilium | |
| 2094 separatarum, ut Platonici posuerunt per huiusmodi participationem | |
| 2095 rerum incorporearum intellectus humanus seipsum intelligeret. Sed | |
| 2096 quia connaturale est intellectui nostro, secundum statum praesentis | |
| 2097 vitae, quod ad materialia et sensibilia respiciat, sicut supra | |
| 2098 dictum est; consequens est ut sic seipsum intelligat intellectus | |
| 2099 noster, secundum quod fit actu per species a sensibilibus | |
| 2100 abstractas per lumen intellectus agentis, quod est actus ipsorum | |
| 2101 intelligibilium, et eis mediantibus intellectus possibilis. Non | |
| 2102 ergo per essentiam suam, sed per actum suum se cognoscit | |
| 2103 intellectus noster. Et hoc dupliciter. Uno quidem modo, | |
| 2104 particulariter, secundum quod Socrates vel Plato percipit se habere | |
| 2105 animam intellectivam, ex hoc quod percipit se intelligere. Alio | |
| 2106 modo, in universali, secundum quod naturam humanae mentis ex actu | |
| 2107 intellectus consideramus. Sed verum est quod iudicium et efficacia | |
| 2108 huius cognitionis per quam naturam animae cognoscimus, competit | |
| 2109 nobis secundum derivationem luminis intellectus nostri a veritate | |
| 2110 divina, in qua rationes omnium rerum continentur, sicut supra | |
| 2111 dictum est. Unde et Augustinus dicit, in IX de Trin., <i>intuemur | |
| 2112 inviolabilem veritatem, ex qua perfecte, quantum possumus, | |
| 2113 definimus non qualis sit uniuscuiusque hominis mens, sed qualis | |
| 2114 esse sempiternis rationibus debeat</i>. Est autem differentia inter | |
| 2115 has duas cognitiones. Nam ad primam cognitionem de mente habendam, | |
| 2116 sufficit ipsa mentis praesentia, quae est principium actus ex quo | |
| 2117 mens percipit seipsam. Et ideo dicitur se cognoscere per suam | |
| 2118 praesentiam. Sed ad secundam cognitionem de mente habendam, non | |
| 2119 sufficit eius praesentia, sed requiritur diligens et subtilis | |
| 2120 inquisitio. Unde et multi naturam animae ignorant, et multi etiam | |
| 2121 circa naturam animae erraverunt. Propter quod Augustinus dicit, X | |
| 2122 de Trin., de tali inquisitione mentis, <i>non velut absentem se | |
| 2123 quaerat mens cernere; sed praesentem quaerat discernere</i>, idest | |
| 2124 cognoscere differentiam suam ab aliis rebus, quod est cognoscere | |
| 53 | 2125 quidditatem et naturam suam.</p><p title="I q. 87 a. 1 ad 1"><a name="32122"><span class="ref">[32122] Iª q. 87 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2126 dicendum quod mens seipsam per seipsam novit, quia tandem in sui |
| 2127 ipsius cognitionem pervenit, licet per suum actum, ipsa enim est | |
| 2128 quae cognoscitur, quia ipsa seipsam amat, ut ibidem subditur. | |
| 2129 Potest enim aliquid dici per se notum dupliciter, vel quia per | |
| 2130 nihil aliud in eius notitiam devenitur, sicut dicuntur prima | |
| 2131 principia per se nota; vel quia non sunt cognoscibilia per | |
| 2132 accidens, sicut color est per se visibilis, substantia autem per | |
| 53 | 2133 accidens.</p><p title="I q. 87 a. 1 ad 2"><a name="32123"><span class="ref">[32123] Iª q. 87 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2134 dicendum quod essentia Angeli est sicut actus in genere |
| 2135 intelligibilium, et ideo se habet et ut intellectus, et ut | |
| 2136 intellectum. Unde Angelus suam essentiam per seipsum apprehendit. | |
| 2137 Non autem intellectus humanus, qui vel est omnino in potentia | |
| 2138 respectu intelligibilium, sicut intellectus possibilis; vel est | |
| 2139 actus intelligibilium quae abstrahuntur a phantasmatibus, sicut | |
| 53 | 2140 intellectus agens.</p><p title="I q. 87 a. 1 ad 3"><a name="32124"><span class="ref">[32124] Iª q. 87 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2141 dicendum quod verbum illud philosophi universaliter verum est in |
| 2142 omni intellectu. Sicut enim sensus in actu est sensibile, propter | |
| 2143 similitudinem sensibilis, quae est forma sensus in actu; ita | |
| 2144 intellectus in actu est intellectum in actu, propter similitudinem | |
| 2145 rei intellectae, quae est forma intellectus in actu. Et ideo | |
| 2146 intellectus humanus, qui fit in actu per speciem rei intellectae, | |
| 2147 per eandem speciem intelligitur, sicut per formam suam. Idem autem | |
| 2148 est dicere quod in his <i>quae sunt sine materia, idem est | |
| 2149 intellectus et quod intelligitur</i>, ac si diceretur quod in his | |
| 2150 quae sunt intellecta in actu, idem est intellectus et quod | |
| 2151 intelligitur, per hoc enim aliquid est intellectum in actu, quod | |
| 2152 est sine materia. Sed in hoc est differentia, quia quorundam | |
| 2153 essentiae sunt sine materia, sicut substantiae separatae quas | |
| 2154 Angelos dicimus, quarum unaquaeque et est intellecta et est | |
| 2155 intelligens, sed quaedam res sunt quarum essentiae non sunt sine | |
| 2156 materia, sed solum similitudines ab eis abstractae. Unde et | |
| 2157 Commentator dicit, in III de anima, quod propositio inducta non | |
| 2158 habet veritatem nisi in substantiis separatis, verificatur enim | |
| 53 | 2159 quodammodo in eis quod non verificatur in aliis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 87 a. 2 arg. 1"><a name="32125"><span class="ref">[32125] Iª q. 87 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2160 proceditur. Videtur quod intellectus noster cognoscat habitus |
| 2161 animae per essentiam eorum. Dicit enim Augustinus, XIII de Trin., | |
| 2162 <i>non sic videtur fides in corde in quo est, sicut anima alterius | |
| 2163 hominis ex motibus corporis videtur; sed eam tenet certissima | |
| 2164 scientia, clamatque conscientia</i>. Et eadem ratio est de aliis | |
| 2165 habitibus animae. Ergo habitus animae non cognoscuntur per actus, | |
| 53 | 2166 sed per seipsos.</p><p title="I q. 87 a. 2 arg. 2"><a name="32126"><span class="ref">[32126] Iª q. 87 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, res |
| 28 | 2167 materiales, quae sunt extra animam, cognoscuntur per hoc quod |
| 2168 similitudines earum sunt praesentialiter in anima; et ideo dicuntur | |
| 2169 per suas similitudines cognosci. Sed habitus animae praesentialiter | |
| 2170 per suam essentiam sunt in anima. Ergo per suam essentiam | |
| 53 | 2171 cognoscuntur.</p><p title="I q. 87 a. 2 arg. 3"><a name="32127"><span class="ref">[32127] Iª q. 87 a. 2 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 2172 propter quod unumquodque tale, et illud magis</i>. Sed res aliae |
| 2173 cognoscuntur ab anima propter habitus et species intelligibiles. | |
| 53 | 2174 Ergo ista magis per seipsa ab anima cognoscuntur.</p><p title="I q. 87 a. 2 s. c."><a name="32128"><span class="ref">[32128] Iª q. 87 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2175 habitus sunt principia actuum, sicut et potentiae. Sed sicut |
| 2176 dicitur II de anima, <i>priores potentiis, secundum rationem, actus | |
| 2177 et operationes sunt</i>. Ergo eadem ratione sunt priores habitibus. | |
| 53 | 2178 Et ita habitus per actus cognoscuntur, sicut et potentiae.</p><p title="I q. 87 a. 2 co."><a name="32129"><span class="ref">[32129] Iª q. 87 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2179 quod habitus quodammodo est medium inter potentiam puram et purum |
| 2180 actum. Iam autem dictum est quod nihil cognoscitur nisi secundum | |
| 2181 quod est actu. Sic ergo inquantum habitus deficit ab actu perfecto, | |
| 2182 deficit ab hoc, ut non sit per seipsum cognoscibilis, sed necesse | |
| 2183 est quod per actum suum cognoscatur, sive dum aliquis percipit se | |
| 2184 habere habitum, per hoc quod percipit se producere actum proprium | |
| 2185 habitus; sive dum aliquis inquirit naturam et rationem habitus, ex | |
| 2186 consideratione actus. Et prima quidem cognitio habitus fit per | |
| 2187 ipsam praesentiam habitus, quia ex hoc ipso quod est praesens, | |
| 2188 actum causat, in quo statim percipitur. Secunda autem cognitio | |
| 2189 habitus fit per studiosam inquisitionem, sicut supra dictum est de | |
| 53 | 2190 mente.</p><p title="I q. 87 a. 2 ad 1"><a name="32130"><span class="ref">[32130] Iª q. 87 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2191 dicendum quod, etsi fides non cognoscatur per exteriores corporis |
| 2192 motus, percipitur tamen etiam ab eo in quo est, per interiorem | |
| 2193 actum cordis. Nullus enim fidem se habere scit, nisi per hoc quod | |
| 53 | 2194 se credere percipit.</p><p title="I q. 87 a. 2 ad 2"><a name="32131"><span class="ref">[32131] Iª q. 87 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2195 dicendum quod habitus sunt praesentes in intellectu nostro, non |
| 2196 sicut obiecta intellectus (quia obiectum intellectus nostri, | |
| 2197 secundum statum praesentis vitae, est natura rei materialis, ut | |
| 2198 supra dictum est); sed sunt praesentes in intellectu ut quibus | |
| 53 | 2199 intellectus intelligit.</p><p title="I q. 87 a. 2 ad 3"><a name="32132"><span class="ref">[32132] Iª q. 87 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2200 dicendum quod, cum dicitur, <i>propter quod unumquodque, illud |
| 2201 magis</i>, veritatem habet, si intelligatur in his quae sunt unius | |
| 2202 ordinis, puta in uno genere causae, puta si dicatur quod sanitas | |
| 2203 est propter vitam, sequitur quod vita sit magis desiderabilis. Si | |
| 2204 autem accipiantur ea quae sunt diversorum ordinum, non habet | |
| 2205 veritatem, ut si dicatur quod sanitas est propter medicinam, non | |
| 2206 ideo sequitur quod medicina sit magis desiderabilis, quia sanitas | |
| 2207 est in ordine finium, medicina autem in ordine causarum | |
| 2208 efficientium. Sic igitur si accipiamus duo, quorum utrumque sit per | |
| 2209 se in ordine obiectorum cognitionis; illud propter quod aliud | |
| 2210 cognoscitur, erit magis notum, sicut principia conclusionibus. Sed | |
| 2211 habitus non est de ordine obiectorum, inquantum est habitus; nec | |
| 2212 propter habitum aliqua cognoscuntur sicut propter obiectum | |
| 2213 cognitum, sed sicut propter dispositionem vel formam qua cognoscens | |
| 53 | 2214 cognoscit, et ideo ratio non sequitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 87 a. 3 arg. 1"><a name="32133"><span class="ref">[32133] Iª q. 87 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2215 proceditur. Videtur quod intellectus non cognoscat proprium actum. |
| 2216 Illud enim proprie cognoscitur, quod est obiectum cognoscitivae | |
| 2217 virtutis. Sed actus differt ab obiecto. Ergo intellectus non | |
| 53 | 2218 cognoscit suum actum.</p><p title="I q. 87 a. 3 arg. 2"><a name="32134"><span class="ref">[32134] Iª q. 87 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2219 quidquid cognoscitur, aliquo actu cognoscitur. Si igitur |
| 2220 intellectus cognoscit actum suum, aliquo actu cognoscit illum; et | |
| 2221 iterum illum actum alio actu. Erit ergo procedere in infinitum, | |
| 53 | 2222 quod videtur impossibile.</p><p title="I q. 87 a. 3 arg. 3"><a name="32135"><span class="ref">[32135] Iª q. 87 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2223 se habet sensus ad actum suum, ita et intellectus. Sed sensus |
| 2224 proprius non sentit actum suum, sed hoc pertinet ad sensum | |
| 2225 communem, ut dicitur in libro de anima. Ergo neque intellectus | |
| 53 | 2226 intelligit actum suum.</p><p title="I q. 87 a. 3 s. c."><a name="32136"><span class="ref">[32136] Iª q. 87 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2227 quod Augustinus dicit, X de Trin., <i>intelligo me |
| 53 | 2228 intelligere</i>.</p><p title="I q. 87 a. 3 co."><a name="32137"><span class="ref">[32137] Iª q. 87 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2229 quod, sicut iam dictum est, unumquodque cognoscitur secundum quod |
| 2230 est actu. Ultima autem perfectio intellectus est eius operatio, non | |
| 2231 enim est sicut actio tendens in alterum, quae sit perfectio | |
| 2232 operati, sicut aedificatio aedificati; sed manet in operante ut | |
| 2233 perfectio et actus eius, ut dicitur in IX Metaphys. Hoc igitur est | |
| 2234 primum quod de intellectu intelligitur, scilicet ipsum eius | |
| 2235 intelligere. Sed circa hoc diversi intellectus diversimode se | |
| 2236 habent. Est enim aliquis intellectus, scilicet divinus, qui est | |
| 2237 ipsum suum intelligere. Et sic in Deo idem est quod intelligat se | |
| 2238 intelligere et quod intelligat suam essentiam, quia sua essentia | |
| 2239 est suum intelligere. Est autem alius intellectus, scilicet | |
| 2240 angelicus, qui non est suum intelligere, sicut supra dictum est, | |
| 2241 sed tamen primum obiectum sui intelligere est eius essentia. Unde | |
| 2242 etsi aliud sit in Angelo, secundum rationem, quod intelligat se | |
| 2243 intelligere, et quod intelligat suam essentiam, tamen simul et uno | |
| 2244 actu utrumque intelligit, quia hoc quod est intelligere suam | |
| 2245 essentiam, est propria perfectio suae essentiae; simul autem et uno | |
| 2246 actu intelligitur res cum sua perfectione. Est autem alius | |
| 2247 intellectus, scilicet humanus, qui nec est suum intelligere, nec | |
| 2248 sui intelligere est obiectum primum ipsa eius essentia, sed aliquid | |
| 2249 extrinsecum, scilicet natura materialis rei. Et ideo id quod primo | |
| 2250 cognoscitur ab intellectu humano, est huiusmodi obiectum; et | |
| 2251 secundario cognoscitur ipse actus quo cognoscitur obiectum; et per | |
| 2252 actum cognoscitur ipse intellectus, cuius est perfectio ipsum | |
| 2253 intelligere. Et ideo philosophus dicit quod obiecta | |
| 53 | 2254 praecognoscuntur actibus, et actus potentiis.</p><p title="I q. 87 a. 3 ad 1"><a name="32138"><span class="ref">[32138] Iª q. 87 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2255 dicendum quod obiectum intellectus est commune quoddam, scilicet |
| 2256 ens et verum, sub quo comprehenditur etiam ipse actus intelligendi. | |
| 2257 Unde intellectus potest suum actum intelligere. Sed non primo, quia | |
| 2258 nec primum obiectum intellectus nostri, secundum praesentem statum, | |
| 2259 est quodlibet ens et verum; sed ens et verum consideratum in rebus | |
| 2260 materialibus, ut dictum est; ex quibus in cognitionem omnium | |
| 53 | 2261 aliorum devenit.</p><p title="I q. 87 a. 3 ad 2"><a name="32139"><span class="ref">[32139] Iª q. 87 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2262 dicendum quod ipsum intelligere humanum non est actus et perfectio |
| 2263 naturae intellectae materialis, ut sic possit uno actu intelligi | |
| 2264 natura rei materialis et ipsum intelligere, sicut uno actu | |
| 2265 intelligitur res cum sua perfectione. Unde alius est actus quo | |
| 2266 intellectus intelligit lapidem, et alius est actus quo intelligit | |
| 2267 se intelligere lapidem, et sic inde. Nec est inconveniens in | |
| 53 | 2268 intellectu esse infinitum in potentia, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 87 a. 3 ad 3"><a name="32140"><span class="ref">[32140] Iª q. 87 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2269 dicendum quod sensus proprius sentit secundum immutationem |
| 2270 materialis organi a sensibili exteriori. Non est autem possibile | |
| 2271 quod aliquid materiale immutet seipsum; sed unum immutatur ab alio. | |
| 2272 Et ideo actus sensus proprii percipitur per sensum communem. Sed | |
| 2273 intellectus non intelligit per materialem immutationem organi, et | |
| 53 | 2274 ideo non est simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 87 a. 4 arg. 1"><a name="32141"><span class="ref">[32141] Iª q. 87 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2275 proceditur. Videtur quod intellectus non intelligat actum |
| 2276 voluntatis. Nihil enim cognoscitur ab intellectu, nisi sit aliquo | |
| 2277 modo praesens in intellectu. Sed actus voluntatis non est praesens | |
| 2278 in intellectu, cum sint diversae potentiae. Ergo actus voluntatis | |
| 53 | 2279 non cognoscitur ab intellectu.</p><p title="I q. 87 a. 4 arg. 2"><a name="32142"><span class="ref">[32142] Iª q. 87 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, actus |
| 28 | 2280 habet speciem ab obiecto. Sed obiectum voluntatis differt ab |
| 2281 obiecto intellectus. Ergo et actus voluntatis speciem habet | |
| 2282 diversam ab obiecto intellectus. Non ergo cognoscitur ab | |
| 53 | 2283 intellectu.</p><p title="I q. 87 a. 4 arg. 3"><a name="32143"><span class="ref">[32143] Iª q. 87 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2284 Augustinus, in libro X Confess., attribuit affectionibus animae |
| 2285 quod cognoscuntur neque per imagines, sicut corpora; <i>neque per | |
| 2286 praesentiam, sicut artes, sed per quasdam notiones</i>. Non videtur | |
| 2287 autem quod possint esse aliae notiones rerum in anima nisi vel | |
| 2288 essentiae rerum cognitarum, vel earum similitudines. Ergo | |
| 2289 impossibile videtur quod intellectus cognoscat affectiones animae, | |
| 53 | 2290 quae sunt actus voluntatis.</p><p title="I q. 87 a. 4 s. c."><a name="32144"><span class="ref">[32144] Iª q. 87 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 2291 quod Augustinus dicit, X de Trin., <i>intelligo me velle</i>.</p><p title="I q. 87 a. 4 co."><a name="32145"><span class="ref">[32145] Iª q. 87 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 2292 quod, sicut supra dictum est, actus voluntatis nihil aliud est quam |
| 2293 inclinatio quaedam consequens formam intellectam, sicut appetitus | |
| 2294 naturalis est inclinatio consequens formam naturalem. Inclinatio | |
| 2295 autem cuiuslibet rei est in ipsa re per modum eius. Unde inclinatio | |
| 2296 naturalis est naturaliter in re naturali; et inclinatio quae est | |
| 2297 appetitus sensibilis, est sensibiliter in sentiente; et similiter | |
| 2298 inclinatio intelligibilis, quae est actus voluntatis, est | |
| 2299 intelligibiliter in intelligente, sicut in principio et in proprio | |
| 2300 subiecto. Unde et philosophus hoc modo loquendi utitur in III de | |
| 2301 anima, quod voluntas in ratione est. Quod autem intelligibiliter | |
| 2302 est in aliquo intelligente, consequens est ut ab eo intelligatur. | |
| 2303 Unde actus voluntatis intelligitur ab intellectu, et inquantum | |
| 2304 aliquis percipit se velle; et inquantum aliquis cognoscit naturam | |
| 2305 huius actus, et per consequens naturam eius principii, quod est | |
| 53 | 2306 habitus vel potentia.</p><p title="I q. 87 a. 4 ad 1"><a name="32146"><span class="ref">[32146] Iª q. 87 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2307 dicendum quod ratio illa procederet, si voluntas et intellectus, |
| 2308 sicut sunt diversae potentiae, ita etiam subiecto differrent, sic | |
| 2309 enim quod est in voluntate, esset absens ab intellectu. Nunc autem, | |
| 2310 cum utrumque radicetur in una substantia animae, et unum sit | |
| 2311 quodammodo principium alterius, consequens est ut quod est in | |
| 53 | 2312 voluntate, sit etiam quodammodo in intellectu.</p><p title="I q. 87 a. 4 ad 2"><a name="32147"><span class="ref">[32147] Iª q. 87 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2313 dicendum quod bonum et verum, quae sunt obiecta voluntatis et |
| 2314 intellectus, differunt quidem ratione, verumtamen unum eorum | |
| 2315 continetur sub alio, ut supra dictum est, nam verum est quoddam | |
| 2316 bonum, et bonum est quoddam verum. Et ideo quae sunt voluntatis | |
| 2317 cadunt sub intellectu; et quae sunt intellectus possunt cadere sub | |
| 53 | 2318 voluntate.</p><p title="I q. 87 a. 4 ad 3"><a name="32148"><span class="ref">[32148] Iª q. 87 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2319 dicendum quod affectus animae non sunt in intellectu neque per |
| 2320 similitudinem tantum, sicut corpora; neque per praesentiam ut in | |
| 2321 subiecto, sicut artes; sed sicut principiatum in principio, in quo | |
| 2322 habetur notio principiati. Et ideo Augustinus dicit affectus animae | |
| 59 | 2323 esse in memoria per quasdam notiones.</p></div></div><div id="q88" class="q"><h2>Quaestio 88</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 88 pr."><a name="32149"><span class="ref">[32149] |
| 53 | 2324 Iª q. 88 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo anima |
| 28 | 2325 humana cognoscat ea quae supra se sunt, scilicet immateriales |
| 2326 substantias. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum anima | |
| 2327 humana, secundum statum praesentis vitae, possit intelligere | |
| 2328 substantias immateriales quas Angelos dicimus, per seipsas. | |
| 2329 Secundo, utrum possit ad earum notitiam pervenire per cognitionem | |
| 2330 rerum materialium. Tertio, utrum Deus sit id quod primo a nobis | |
| 53 | 2331 cognoscitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 88 a. 1 arg. 1"><a name="32150"><span class="ref">[32150] Iª q. 88 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2332 proceditur. Videtur quod anima humana, secundum statum vitae |
| 2333 praesentis, possit intelligere substantias immateriales per | |
| 2334 seipsas. Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., <i>mens ipsa, sicut | |
| 2335 corporearum rerum notitias per sensus corporis colligit, sic | |
| 2336 incorporearum rerum per semetipsam</i>. Huiusmodi autem sunt | |
| 2337 substantiae immateriales. Ergo mens substantias immateriales | |
| 53 | 2338 intelligit.</p><p title="I q. 88 a. 1 arg. 2"><a name="32151"><span class="ref">[32151] Iª q. 88 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2339 simile simili cognoscitur. Sed magis assimilatur mens humana rebus |
| 2340 immaterialibus quam materialibus, cum ipsa mens sit immaterialis, | |
| 2341 ut ex supradictis patet. Cum ergo mens nostra intelligat res | |
| 53 | 2342 materiales, multo magis intelligit res immateriales.</p><p title="I q. 88 a. 1 arg. 3"><a name="32152"><span class="ref">[32152] Iª q. 88 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2343 ea quae sunt secundum se maxime sensibilia, non maxime sentiantur a |
| 2344 nobis, provenit ex hoc quod excellentiae sensibilium corrumpunt | |
| 2345 sensum. Sed excellentiae intelligibilium non corrumpunt | |
| 2346 intellectum, ut dicitur in III de anima. Ergo ea quae sunt secundum | |
| 2347 se maxime intelligibilia, sunt etiam maxime intelligibilia nobis. | |
| 2348 Sed cum res materiales non sint intelligibiles nisi quia facimus | |
| 2349 eas intelligibiles actu, abstrahendo a materia; manifestum est quod | |
| 2350 magis sint secundum se intelligibiles substantiae quae secundum | |
| 2351 suam naturam sunt immateriales. Ergo multo magis intelliguntur a | |
| 53 | 2352 nobis quam res materiales.</p><p title="I q. 88 a. 1 arg. 4"><a name="32153"><span class="ref">[32153] Iª q. 88 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2353 Commentator dicit, in II Metaphys., quod si substantiae abstractae |
| 2354 non possent intelligi a nobis, <i>tunc natura otiose egisset, quia | |
| 2355 fecit illud quod est naturaliter in se intellectum, non intellectum | |
| 2356 ab aliquo</i>. Sed nihil est otiosum sive frustra in natura. Ergo | |
| 53 | 2357 substantiae immateriales possunt intelligi a nobis.</p><p title="I q. 88 a. 1 arg. 5"><a name="32154"><span class="ref">[32154] Iª q. 88 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2358 se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus ad |
| 2359 intelligibilia. Sed visus noster potest videre omnia corpora, sive | |
| 2360 sint superiora et incorruptibilia, sive sint inferiora et | |
| 2361 corruptibilia. Ergo intellectus noster potest intelligere omnes | |
| 53 | 2362 substantias intelligibiles, et superiores et immateriales.</p><p title="I q. 88 a. 1 s. c."><a name="32155"><span class="ref">[32155] Iª q. 88 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2363 quod dicitur Sap. IX, <i>quae in caelis sunt, quis |
| 2364 investigabit?</i> In caelis autem dicuntur huiusmodi substantiae | |
| 2365 esse; secundum illud Matth. XVIII, <i>Angeli eorum in caelis</i> et | |
| 2366 cetera. Ergo non possunt substantiae immateriales per | |
| 53 | 2367 investigationem humanam cognosci.</p><p title="I q. 88 a. 1 co."><a name="32156"><span class="ref">[32156] Iª q. 88 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2368 quod secundum opinionem Platonis, substantiae immateriales non |
| 2369 solum a nobis intelliguntur, sed etiam sunt prima a nobis | |
| 2370 intellecta. Posuit enim Plato formas immateriales subsistentes, | |
| 2371 quas ideas vocabat, esse propria obiecta nostri intellectus, et ita | |
| 2372 primo et per se intelliguntur a nobis. Applicatur tamen animae | |
| 2373 cognitio rebus materialibus, secundum quod intellectui permiscetur | |
| 2374 phantasia et sensus. Unde quanto magis intellectus fuerit | |
| 2375 depuratus, tanto magis percipit immaterialium intelligibilem | |
| 2376 veritatem. Sed secundum Aristotelis sententiam, quam magis | |
| 2377 experimur, intellectus noster, secundum statum praesentis vitae, | |
| 2378 naturalem respectum habet ad naturas rerum materialium; unde nihil | |
| 2379 intelligit nisi convertendo se ad phantasmata, ut ex dictis patet. | |
| 2380 Et sic manifestum est quod substantias immateriales, quae sub sensu | |
| 2381 et imaginatione non cadunt, primo et per se, secundum modum | |
| 2382 cognitionis nobis expertum, intelligere non possumus. Sed tamen | |
| 2383 Averroes, in Comment. tertii de anima, ponit quod in fine in hac | |
| 2384 vita homo pervenire potest ad hoc quod intelligat substantias | |
| 2385 separatas, per continuationem vel unionem cuiusdam substantiae | |
| 2386 separatae nobis, quam vocat intellectum agentem, qui quidem, cum | |
| 2387 sit substantia separata, naturaliter substantias separatas | |
| 2388 intelligit. Unde cum fuerit nobis perfecte unitus, sic ut per eum | |
| 2389 perfecte intelligere possimus, intelligemus et nos substantias | |
| 2390 separatas; sicut nunc per intellectum possibilem nobis unitum | |
| 2391 intelligimus res materiales. Ponit autem intellectum agentem sic | |
| 2392 nobis uniri. Cum enim nos intelligamus per intellectum agentem et | |
| 2393 per intelligibilia speculata, ut patet cum conclusiones | |
| 2394 intelligimus per principia intellecta; necesse est quod intellectus | |
| 2395 agens comparetur ad intellecta speculata vel sicut agens principale | |
| 2396 ad instrumenta, vel sicut forma ad materiam. His enim duobus modis | |
| 2397 attribuitur actio aliqua duobus principiis, principali quidem | |
| 2398 agenti et instrumento, sicut sectio artifici et serrae; formae | |
| 2399 autem et subiecto, sicut calefactio calori et igni. Sed utroque | |
| 2400 modo intellectus agens comparabitur ad intelligibilia speculata | |
| 2401 sicut perfectio ad perfectibile, et actus ad potentiam. Simul autem | |
| 2402 recipitur in aliquo perfectum et perfectio; sicut visibile in actu | |
| 2403 et lumen in pupilla. Simul igitur in intellectu possibili | |
| 2404 recipiuntur intellecta speculata et intellectus agens. Et quanto | |
| 2405 plura intellecta speculata recipimus, tanto magis appropinquamus ad | |
| 2406 hoc quod intellectus agens perfecte uniatur nobis. Ita quod cum | |
| 2407 omnia intellecta speculata cognoverimus, intellectus agens perfecte | |
| 2408 unietur nobis; et poterimus per eum omnia cognoscere materialia et | |
| 2409 immaterialia. Et in hoc ponit ultimam hominis felicitatem. Nec | |
| 2410 refert, quantum ad propositum pertinet, utrum in illo statu | |
| 2411 felicitatis intellectus possibilis intelligat substantias separatas | |
| 2412 per intellectum agentem, ut ipse sentit, vel, ut ipse imponit | |
| 2413 Alexandro, intellectus possibilis nunquam intelligat substantias | |
| 2414 separatas (propter hoc quod ponit intellectum possibilem | |
| 2415 corruptibilem), sed homo intelligat substantias separatas per | |
| 2416 intellectum agentem. Sed praedicta stare non possunt. Primo quidem | |
| 2417 quia, si intellectus agens est substantia separata, impossibile est | |
| 2418 quod per ipsam formaliter intelligamus, quia id quo formaliter | |
| 2419 agens agit, est forma et actus agentis; cum omne agens agat | |
| 2420 inquantum est actu. Sicut etiam supra dictum est circa intellectum | |
| 2421 possibilem. Secundo quia, secundum modum praedictum, intellectus | |
| 2422 agens, si est substantia separata, non uniretur nobis secundum suam | |
| 2423 substantiam; sed solum lumen eius, secundum quod participatur in | |
| 2424 intellectis speculatis; et non quantum ad alias actiones | |
| 2425 intellectus agentis, ut possimus per hoc intelligere substantias | |
| 2426 immateriales. Sicut dum videmus colores illuminatos a sole, non | |
| 2427 unitur nobis substantia solis, ut possimus actiones solis agere; | |
| 2428 sed solum nobis unitur lumen solis ad visionem colorum. Tertio, | |
| 2429 quia dato quod secundum modum praedictum uniretur nobis substantia | |
| 2430 intellectus agentis, tamen ipsi non ponunt quod intellectus agens | |
| 2431 totaliter uniatur nobis secundum unum intelligibile vel duo, sed | |
| 2432 secundum omnia intellecta speculata. Sed omnia intellecta speculata | |
| 2433 deficiunt a virtute intellectus agentis, quia multo plus est | |
| 2434 intelligere substantias separatas, quam intelligere omnia | |
| 2435 materialia. Unde manifestum est quod etiam intellectis omnibus | |
| 2436 materialibus, non sic uniretur intellectus agens nobis, ut possemus | |
| 2437 intelligere per eum substantias separatas. Quarto, quia intelligere | |
| 2438 omnia intellecta materialia vix contingit alicui in hoc mundo; et | |
| 2439 sic nullus, vel pauci ad felicitatem pervenirent. Quod est contra | |
| 2440 philosophum, in I Ethic., qui dicit quod <i>felicitas est quoddam | |
| 2441 bonum commune, quod potest pervenire omnibus non orbatis ad | |
| 2442 virtutem</i>. Est etiam contra rationem quod finem alicuius speciei | |
| 2443 ut in paucioribus consequantur ea quae continentur sub specie. | |
| 2444 Quinto, quia philosophus dicit expresse, in I Ethic., quod | |
| 2445 <i>felicitas est operatio secundum perfectam virtutem</i>. Et | |
| 2446 enumeratis multis virtutibus, in decimo, concludit quod felicitas | |
| 2447 ultima, consistens in cognitione maximorum intelligibilium, est | |
| 2448 secundum virtutem sapientiae, quam posuerat in sexto esse caput | |
| 2449 scientiarum speculativarum. Unde patet quod Aristoteles posuit | |
| 2450 ultimam felicitatem hominis in cognitione substantiarum | |
| 2451 separatarum, qualis potest haberi per scientias speculativas, et | |
| 2452 non per continuationem intellectus agentis a quibusdam confictam. | |
| 2453 Sexto, quia supra ostensum est quod intellectus agens non est | |
| 2454 substantia separata, sed virtus quaedam animae, ad eadem active se | |
| 2455 extendens, ad quae se extendit intellectus possibilis receptive, | |
| 2456 quia, ut dicitur in III de anima, intellectus possibilis est quo | |
| 2457 est omnia fieri, intellectus agens quo est omnia facere. Uterque | |
| 2458 ergo intellectus se extendit, secundum statum praesentis vitae, ad | |
| 2459 materialia sola; quae intellectus agens facit intelligibilia actu, | |
| 2460 et recipiuntur in intellectu possibili. Unde secundum statum | |
| 2461 praesentis vitae, neque per intellectum possibilem, neque per | |
| 2462 intellectum agentem, possumus intelligere substantias immateriales | |
| 53 | 2463 secundum seipsas.</p><p title="I q. 88 a. 1 ad 1"><a name="32157"><span class="ref">[32157] Iª q. 88 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2464 dicendum quod ex illa auctoritate Augustini haberi potest quod |
| 2465 illud quod mens nostra de cognitione incorporalium rerum accipere | |
| 2466 potest, per seipsam cognoscere possit. Et hoc adeo verum est, ut | |
| 2467 etiam apud philosophos dicatur quod scientia de anima est | |
| 2468 principium quoddam ad cognoscendum substantias separatas. Per hoc | |
| 2469 enim quod anima nostra cognoscit seipsam, pertingit ad cognitionem | |
| 2470 aliquam habendam de substantiis incorporeis, qualem eam contingit | |
| 2471 habere, non quod simpliciter et perfecte eas cognoscat, cognoscendo | |
| 53 | 2472 seipsam.</p><p title="I q. 88 a. 1 ad 2"><a name="32158"><span class="ref">[32158] Iª q. 88 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2473 dicendum quod similitudo naturae non est ratio sufficiens ad |
| 2474 cognitionem, alioquin oporteret dicere quod Empedocles dixit, quod | |
| 2475 anima esset de natura omnium, ad hoc quod omnia cognosceret. Sed | |
| 2476 requiritur ad cognoscendum, ut sit similitudo rei cognitae in | |
| 2477 cognoscente quasi quaedam forma ipsius. Intellectus autem noster | |
| 2478 possibilis, secundum statum praesentis vitae, est natus informari | |
| 2479 similitudinibus rerum materialium a phantasmatibus abstractis, et | |
| 53 | 2480 ideo cognoscit magis materialia quam substantias immateriales.</p><p title="I q. 88 a. 1 ad 3"><a name="32159"><span class="ref">[32159] Iª q. 88 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2481 dicendum quod requiritur aliqua proportio obiecti ad potentiam |
| 2482 cognoscitivam, ut activi ad passivum, et perfectionis ad | |
| 2483 perfectibile. Unde quod excellentia sensibilia non capiantur a | |
| 2484 sensu, non sola ratio est quia corrumpunt organa sensibilia; sed | |
| 2485 etiam quia sunt improportionata potentiis sensitivis. Et hoc modo | |
| 2486 substantiae immateriales sunt improportionatae intellectui nostro, | |
| 53 | 2487 secundum praesentem statum, ut non possint ab eo intelligi.</p><p title="I q. 88 a. 1 ad 4"><a name="32160"><span class="ref">[32160] Iª q. 88 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2488 dicendum quod illa ratio Commentatoris multipliciter deficit. Primo |
| 2489 quidem, quia non sequitur quod, si substantiae separatae non | |
| 2490 intelliguntur a nobis, non intelligantur ab aliquo intellectu, | |
| 2491 intelliguntur enim a seipsis, et a se invicem. Secundo, quia non | |
| 2492 est finis substantiarum separatarum ut intelligantur a nobis. Illud | |
| 2493 autem otiose et frustra esse dicitur, quod non consequitur finem ad | |
| 2494 quem est. Et sic non sequitur substantias immateriales esse | |
| 53 | 2495 frustra, etiam si nullo modo intelligerentur a nobis.</p><p title="I q. 88 a. 1 ad 5"><a name="32161"><span class="ref">[32161] Iª q. 88 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2496 dicendum quod eodem modo sensus cognoscit et superiora et inferiora |
| 2497 corpora, scilicet per immutationem organi a sensibili. Non autem | |
| 2498 eodem modo intelliguntur a nobis substantiae materiales, quae | |
| 2499 intelliguntur per modum abstractionis; et substantiae immateriales, | |
| 2500 quae non possunt sic a nobis intelligi, quia non sunt earum aliqua | |
| 53 | 2501 phantasmata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 88 a. 2 arg. 1"><a name="32162"><span class="ref">[32162] Iª q. 88 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2502 proceditur. Videtur quod intellectus noster per cognitionem rerum |
| 2503 materialium possit pervenire ad intelligendum substantias | |
| 2504 immateriales. Dicit enim Dionysius, I cap. Cael. Hier., quod <i>non | |
| 2505 est possibile humanae menti ad immaterialem illam sursum excitari | |
| 2506 caelestium hierarchiarum contemplationem, nisi secundum se | |
| 2507 materiali manuductione utatur</i>. Relinquitur ergo quod per | |
| 2508 materialia manuduci possumus ad intelligendum substantias | |
| 53 | 2509 immateriales.</p><p title="I q. 88 a. 2 arg. 2"><a name="32163"><span class="ref">[32163] Iª q. 88 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2510 scientia est in intellectu. Sed scientiae et definitiones sunt de |
| 2511 substantiis immaterialibus, definit enim Damascenus Angelum; et de | |
| 2512 Angelis aliqua documenta traduntur tam in theologicis quam in | |
| 2513 philosophicis disciplinis. Ergo substantiae immateriales intelligi | |
| 53 | 2514 possunt a nobis.</p><p title="I q. 88 a. 2 arg. 3"><a name="32164"><span class="ref">[32164] Iª q. 88 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 2515 humana est de genere substantiarum immaterialium. Sed ipsa |
| 2516 intelligi potest a nobis per actum suum, quo intelligit materialia. | |
| 2517 Ergo et aliae substantiae immateriales intelligi possunt a nobis | |
| 53 | 2518 per suos effectus in rebus materialibus.</p><p title="I q. 88 a. 2 arg. 4"><a name="32165"><span class="ref">[32165] Iª q. 88 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, illa |
| 28 | 2519 sola causa per suos effectus comprehendi non potest, quae in |
| 2520 infinitum distat a suis effectibus. Hoc autem solius Dei est | |
| 2521 proprium. Ergo aliae substantiae immateriales creatae intelligi | |
| 53 | 2522 possunt a nobis per res materiales.</p><p title="I q. 88 a. 2 s. c."><a name="32166"><span class="ref">[32166] Iª q. 88 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2523 quod Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., quod <i>sensibilibus |
| 2524 intelligibilia, et compositis simplicia, et corporalibus | |
| 53 | 2525 incorporalia apprehendi non possunt</i>.</p><p title="I q. 88 a. 2 co."><a name="32167"><span class="ref">[32167] Iª q. 88 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2526 quod, sicut Averroes narrat in III de anima, quidam Avempace |
| 2527 nomine, posuit quod per intellectum substantiarum materialium | |
| 2528 pervenire possumus, secundum vera philosophiae principia, ad | |
| 2529 intelligendum substantias immateriales. Cum enim intellectus noster | |
| 2530 natus sit abstrahere quidditatem rei materialis a materia, si | |
| 2531 iterum in illa quidditate sit aliquid materiae, poterit iterato | |
| 2532 abstrahere, et cum hoc in infinitum non procedat, tandem pervenire | |
| 2533 poterit ad intelligendum aliquam quidditatem quae sit omnino sine | |
| 2534 materia. Et hoc est intelligere substantiam immaterialem. Quod | |
| 2535 quidem efficaciter diceretur, si substantiae immateriales essent | |
| 2536 formae et species horum materialium, ut Platonici posuerunt. Hoc | |
| 2537 autem non posito, sed supposito quod substantiae immateriales sint | |
| 2538 omnino alterius rationis a quidditatibus materialium rerum; | |
| 2539 quantumcumque intellectus noster abstrahat quidditatem rei | |
| 2540 materialis a materia, nunquam perveniet ad aliquid simile | |
| 2541 substantiae immateriali. Et ideo per substantias materiales non | |
| 53 | 2542 possumus perfecte substantias immateriales intelligere.</p><p title="I q. 88 a. 2 ad 1"><a name="32168"><span class="ref">[32168] Iª q. 88 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2543 dicendum quod ex rebus materialibus ascendere possumus in aliqualem |
| 2544 cognitionem immaterialium rerum, non tamen in perfectam, quia non | |
| 2545 est sufficiens comparatio rerum materialium ad immateriales, sed | |
| 2546 similitudines si quae a materialibus accipiuntur ad immaterialia | |
| 2547 intelligenda, sunt multum dissimiles, ut Dionysius dicit, II cap. | |
| 53 | 2548 Cael. Hier.</p><p title="I q. 88 a. 2 ad 2"><a name="32169"><span class="ref">[32169] Iª q. 88 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2549 dicendum quod de superioribus rebus in scientiis maxime tractatur |
| 2550 per viam remotionis, sic enim corpora caelestia notificat | |
| 2551 Aristoteles per negationem proprietatum inferiorum corporum. Unde | |
| 2552 multo magis immateriales substantiae a nobis cognosci non possunt, | |
| 2553 ut earum quidditates apprehendamus, sed de eis nobis in scientiis | |
| 2554 documenta traduntur per viam remotionis et alicuius habitudinis ad | |
| 53 | 2555 res materiales.</p><p title="I q. 88 a. 2 ad 3"><a name="32170"><span class="ref">[32170] Iª q. 88 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2556 dicendum quod anima humana intelligit seipsam per suum intelligere, |
| 2557 quod est actus proprius eius, perfecte demonstrans virtutem eius et | |
| 2558 naturam. Sed neque per hoc, neque per alia quae in rebus | |
| 2559 materialibus inveniuntur, perfecte cognosci potest immaterialium | |
| 2560 substantiarum virtus et natura, quia huiusmodi non adaequant earum | |
| 53 | 2561 virtutes.</p><p title="I q. 88 a. 2 ad 4"><a name="32171"><span class="ref">[32171] Iª q. 88 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2562 dicendum quod substantiae immateriales creatae in genere quidem |
| 2563 naturali non conveniunt cum substantiis materialibus, quia non est | |
| 2564 in eis eadem ratio potentiae et materiae, conveniunt tamen cum eis | |
| 2565 in genere logico, quia etiam substantiae immateriales sunt in | |
| 2566 praedicamento substantiae, cum earum quidditas non sit earum esse. | |
| 2567 Sed Deus non convenit cum rebus materialibus neque secundum genus | |
| 2568 naturale, neque secundum genus logicum, quia Deus nullo modo est in | |
| 2569 genere, ut supra dictum est. Unde per similitudines rerum | |
| 2570 materialium aliquid affirmative potest cognosci de Angelis secundum | |
| 2571 rationem communem, licet non secundum rationem speciei; de Deo | |
| 53 | 2572 autem nullo modo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 88 a. 3 arg. 1"><a name="32172"><span class="ref">[32172] Iª q. 88 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2573 proceditur. Videtur quod Deus sit primum quod a mente humana |
| 2574 cognoscitur. Illud enim in quo omnia alia cognoscuntur, et per quod | |
| 2575 de aliis iudicamus, est primo cognitum a nobis; sicut lux ab oculo, | |
| 2576 et principia prima ab intellectu. Sed omnia in luce primae | |
| 2577 veritatis cognoscimus, et per eam de omnibus iudicamus; ut dicit | |
| 2578 Augustinus in libro de Trin., et in libro de vera Relig. Ergo Deus | |
| 53 | 2579 est id quod primo cognoscitur a nobis.</p><p title="I q. 88 a. 3 arg. 2"><a name="32173"><span class="ref">[32173] Iª q. 88 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2580 propter quod unumquodque, et illud magis. Sed Deus est causa omnis |
| 2581 nostrae cognitionis, ipse enim est <i>lux vera, quae illuminat | |
| 2582 omnem hominem venientem in hunc mundum</i>, ut dicitur Ioan. I. | |
| 53 | 2583 Ergo Deus est id quod primo et maxime est cognitum nobis.</p><p title="I q. 88 a. 3 arg. 3"><a name="32174"><span class="ref">[32174] Iª q. 88 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 2584 quod primo cognoscitur in imagine, est exemplar quo imago formatur. |
| 2585 Sed in mente nostra est Dei imago, ut Augustinus dicit. Ergo id | |
| 53 | 2586 quod primo cognoscitur in mente nostra est Deus.</p><p title="I q. 88 a. 3 s. c."><a name="32175"><span class="ref">[32175] Iª q. 88 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 2587 quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>.</p><p title="I q. 88 a. 3 co."><a name="32176"><span class="ref">[32176] Iª q. 88 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 2588 quod, cum intellectus humanus, secundum statum praesentis vitae, |
| 2589 non possit intelligere substantias immateriales creatas, ut dictum | |
| 2590 est; multo minus potest intelligere essentiam substantiae | |
| 2591 increatae. Unde simpliciter dicendum est quod Deus non est primum | |
| 2592 quod a nobis cognoscitur; sed magis per creaturas in Dei | |
| 2593 cognitionem pervenimus, secundum illud apostoli ad Rom. I, | |
| 2594 <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta, | |
| 2595 conspiciuntur</i>. Primum autem quod intelligitur a nobis secundum | |
| 2596 statum praesentis vitae, est quidditas rei materialis, quae est | |
| 53 | 2597 nostri intellectus obiectum, ut multoties supra dictum est.</p><p title="I q. 88 a. 3 ad 1"><a name="32177"><span class="ref">[32177] Iª q. 88 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2598 dicendum quod in luce primae veritatis omnia intelligimus et |
| 2599 iudicamus, inquantum ipsum lumen intellectus nostri, sive naturale | |
| 2600 sive gratuitum, nihil aliud est quam quaedam impressio veritatis | |
| 2601 primae, ut supra dictum est. Unde cum ipsum lumen intellectus | |
| 2602 nostri non se habeat ad intellectum nostrum sicut quod | |
| 2603 intelligitur, sed sicut quo intelligitur; multo minus Deus est id | |
| 53 | 2604 quod primo a nostro intellectu intelligitur.</p><p title="I q. 88 a. 3 ad 2"><a name="32178"><span class="ref">[32178] Iª q. 88 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2605 dicendum quod propter quod unumquodque, illud magis, intelligendum |
| 2606 est in his quae sunt unius ordinis, ut supra dictum est. Propter | |
| 2607 Deum autem alia cognoscuntur, non sicut propter primum cognitum, | |
| 53 | 2608 sed sicut propter primam cognoscitivae virtutis causam.</p><p title="I q. 88 a. 3 ad 3"><a name="32179"><span class="ref">[32179] Iª q. 88 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2609 dicendum quod, si in anima nostra esset perfecta imago Dei, sicut |
| 2610 filius est perfecta imago patris, statim mens nostra intelligeret | |
| 59 | 2611 Deum. Est autem imago imperfecta. Unde ratio non sequitur.</p></div></div><div id="q89" class="q"><h2>Quaestio 89</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 89 pr."><a name="32180"><span class="ref">[32180] |
| 53 | 2612 Iª q. 89 pr.</span></a> Deinde considerandum est de cognitione |
| 28 | 2613 animae separatae. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum anima |
| 2614 separata a corpore possit intelligere. Secundo, utrum intelligat | |
| 2615 substantias separatas. Tertio, utrum intelligat omnia naturalia. | |
| 2616 Quarto, utrum cognoscat singularia. Quinto, utrum habitus scientiae | |
| 2617 hic acquisitae remaneat in anima separata. Sexto, utrum possit uti | |
| 2618 habitu scientiae hic acquisitae. Septimo, utrum distantia localis | |
| 2619 impediat cognitionem animae separatae. Octavo, utrum animae | |
| 53 | 2620 separatae a corporibus cognoscant ea quae hic aguntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 89 a. 1 arg. 1"><a name="32181"><span class="ref">[32181] Iª q. 89 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2621 proceditur. Videtur quod anima separata nihil omnino intelligere |
| 2622 possit. Dicit enim philosophus, in I de anima, quod <i>intelligere | |
| 2623 corrumpitur, interius quodam corrupto</i>. Sed omnia interiora | |
| 2624 hominis corrumpuntur per mortem. Ergo et ipsum intelligere | |
| 53 | 2625 corrumpitur.</p><p title="I q. 89 a. 1 arg. 2"><a name="32182"><span class="ref">[32182] Iª q. 89 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 2626 humana impeditur ab intelligendo per ligamentum sensus, et |
| 2627 perturbata imaginatione, sicut supra dictum est. Sed morte | |
| 2628 totaliter sensus et imaginatio corrumpuntur, ut ex supra dictis | |
| 53 | 2629 patet. Ergo anima post mortem nihil intelligit.</p><p title="I q. 89 a. 1 arg. 3"><a name="32183"><span class="ref">[32183] Iª q. 89 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2630 anima separata intelligit, oportet quod per aliquas species |
| 2631 intelligat. Sed non intelligit per species innatas, quia a | |
| 2632 principio est sicut tabula in qua nihil est scriptum. Neque per | |
| 2633 species quas abstrahat a rebus, quia non habet organa sensus et | |
| 2634 imaginationis, quibus mediantibus species intelligibiles | |
| 2635 abstrahuntur a rebus. Neque etiam per species prius abstractas, et | |
| 2636 in anima conservatas, quia sic anima pueri nihil intelligeret post | |
| 2637 mortem. Neque etiam per species intelligibiles divinitus influxas, | |
| 2638 haec enim cognitio non esset naturalis, de qua nunc agitur, sed | |
| 53 | 2639 gratiae. Ergo anima separata a corpore nihil intelligit.</p><p title="I q. 89 a. 1 s. c."><a name="32184"><span class="ref">[32184] Iª q. 89 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2640 quod philosophus dicit, in I de anima, quod <i>si non est aliqua |
| 2641 operationum animae propria, non contingit ipsam separari</i>. | |
| 2642 Contingit autem ipsam separari. Ergo habet aliquam operationem | |
| 2643 propriam; et maxime eam quae est intelligere. Intelligit ergo sine | |
| 53 | 2644 corpore existens.</p><p title="I q. 89 a. 1 co."><a name="32185"><span class="ref">[32185] Iª q. 89 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2645 quod ista quaestio difficultatem habet ex hoc quod anima, quandiu |
| 2646 est corpori coniuncta, non potest aliquid intelligere nisi | |
| 2647 convertendo se ad phantasmata, ut per experimentum patet. Si autem | |
| 2648 hoc non est ex natura animae, sed per accidens hoc convenit ei ex | |
| 2649 eo quod corpori alligatur, sicut Platonici posuerunt, de facili | |
| 2650 quaestio solvi posset. Nam remoto impedimento corporis, rediret | |
| 2651 anima ad suam naturam, ut intelligeret intelligibilia simpliciter, | |
| 2652 non convertendo se ad phantasmata, sicut est de aliis substantiis | |
| 2653 separatis. Sed secundum hoc, non esset anima corpori unita propter | |
| 2654 melius animae, si peius intelligeret corpori unita quam separata; | |
| 2655 sed hoc esset solum propter melius corporis, quod est | |
| 2656 irrationabile, cum materia sit propter formam, et non e converso. | |
| 2657 Si autem ponamus quod anima ex sua natura habeat ut intelligat | |
| 2658 convertendo se ad phantasmata, cum natura animae per mortem | |
| 2659 corporis non mutetur, videtur quod anima naturaliter nihil possit | |
| 2660 intelligere, cum non sint ei praesto phantasmata ad quae | |
| 2661 convertatur. Et ideo ad hanc difficultatem tollendam, considerandum | |
| 2662 est quod, cum nihil operetur nisi inquantum est actu, modus | |
| 2663 operandi uniuscuiusque rei sequitur modum essendi ipsius. Habet | |
| 2664 autem anima alium modum essendi cum unitur corpori, et cum fuerit a | |
| 2665 corpore separata, manente tamen eadem animae natura; non ita quod | |
| 2666 uniri corpori sit ei accidentale, sed per rationem suae naturae | |
| 2667 corpori unitur; sicut nec levis natura mutatur cum est in loco | |
| 2668 proprio, quod est ei naturale, et cum est extra proprium locum, | |
| 2669 quod est ei praeter naturam. Animae igitur secundum illum modum | |
| 2670 essendi quo corpori est unita, competit modus intelligendi per | |
| 2671 conversionem ad phantasmata corporum, quae in corporeis organis | |
| 2672 sunt, cum autem fuerit a corpore separata, competit ei modus | |
| 2673 intelligendi per conversionem ad ea quae sunt intelligibilia | |
| 2674 simpliciter, sicut et aliis substantiis separatis. Unde modus | |
| 2675 intelligendi per conversionem ad phantasmata est animae naturalis, | |
| 2676 sicut et corpori uniri, sed esse separatum a corpore est praeter | |
| 2677 rationem suae naturae, et similiter intelligere sine conversione ad | |
| 2678 phantasmata est ei praeter naturam. Et ideo ad hoc unitur corpori, | |
| 2679 ut sit et operetur secundum naturam suam. Sed hoc rursus habet | |
| 2680 dubitationem. Cum enim natura semper ordinetur ad id quod melius | |
| 2681 est; est autem melior modus intelligendi per conversionem ad | |
| 2682 intelligibilia simpliciter, quam per conversionem ad phantasmata, | |
| 2683 debuit sic a Deo institui animae natura, ut modus intelligendi | |
| 2684 nobilior ei esset naturalis, et non indigeret corpori propter hoc | |
| 2685 uniri. Considerandum est igitur quod, etsi intelligere per | |
| 2686 conversionem ad superiora sit simpliciter nobilius quam intelligere | |
| 2687 per conversionem ad phantasmata; tamen ille modus intelligendi, | |
| 2688 prout erat possibilis animae, erat imperfectior. Quod sic patet. In | |
| 2689 omnibus enim substantiis intellectualibus invenitur virtus | |
| 2690 intellectiva per influentiam divini luminis. Quod quidem in primo | |
| 2691 principio est unum et simplex; et quanto magis creaturae | |
| 2692 intellectuales distant a primo principio, tanto magis dividitur | |
| 2693 illud lumen et diversificatur, sicut accidit in lineis a centro | |
| 2694 egredientibus. Et inde est quod Deus per unam suam essentiam omnia | |
| 2695 intelligit; superiores autem intellectualium substantiarum, etsi | |
| 2696 per plures formas intelligant, tamen intelligunt per pauciores, et | |
| 2697 magis universales, et virtuosiores ad comprehensionem rerum, | |
| 2698 propter efficaciam virtutis intellectivae quae est in eis; in | |
| 2699 inferioribus autem sunt formae plures, et minus universales, et | |
| 2700 minus efficaces ad comprehensionem rerum, inquantum deficiunt a | |
| 2701 virtute intellectiva superiorum. Si ergo inferiores substantiae | |
| 2702 haberent formas in illa universalitate in qua habent superiores, | |
| 2703 quia non sunt tantae efficaciae in intelligendo, non acciperent per | |
| 2704 eas perfectam cognitionem de rebus, sed in quadam communitate et | |
| 2705 confusione. Quod aliqualiter apparet in hominibus, nam qui sunt | |
| 2706 debilioris intellectus, per universales conceptiones magis | |
| 2707 intelligentium non accipiunt perfectam cognitionem, nisi eis | |
| 2708 singula in speciali explicentur. Manifestum est autem inter | |
| 2709 substantias intellectuales, secundum naturae ordinem, infimas esse | |
| 2710 animas humanas. Hoc autem perfectio universi exigebat, ut diversi | |
| 2711 gradus in rebus essent. Si igitur animae humanae sic essent | |
| 2712 institutae a Deo ut intelligerent per modum qui competit | |
| 2713 substantiis separatis, non haberent cognitionem perfectam, sed | |
| 2714 confusam in communi. Ad hoc ergo quod perfectam et propriam | |
| 2715 cognitionem de rebus habere possent, sic naturaliter sunt | |
| 2716 institutae ut corporibus uniantur, et sic ab ipsis rebus | |
| 2717 sensibilibus propriam de eis cognitionem accipiant; sicut homines | |
| 2718 rudes ad scientiam induci non possunt nisi per sensibilia exempla. | |
| 2719 Sic ergo patet quod propter melius animae est ut corpori uniatur, | |
| 2720 et intelligat per conversionem ad phantasmata; et tamen esse potest | |
| 53 | 2721 separata, et alium modum intelligendi habere.</p><p title="I q. 89 a. 1 ad 1"><a name="32186"><span class="ref">[32186] Iª q. 89 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2722 dicendum quod, si diligenter verba philosophi discutiantur, |
| 2723 philosophus hoc dixit ex quadam suppositione prius facta, scilicet | |
| 2724 quod intelligere sit quidam motus coniuncti, sicut et sentire, | |
| 2725 nondum enim differentiam ostenderat inter intellectum et sensum. | |
| 2726 Vel potest dici quod loquitur de illo modo intelligendi qui est per | |
| 53 | 2727 conversionem ad phantasmata.</p><p title="I q. 89 a. 1 ad 2"><a name="32187"><span class="ref">[32187] Iª q. 89 a. 1 ad 2</span></a> De quo etiam |
| 2728 procedit secunda ratio.</p><p title="I q. 89 a. 1 ad 3"><a name="32188"><span class="ref">[32188] Iª q. 89 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 2729 dicendum quod anima separata non intelligit per species innatas; |
| 2730 nec per species quas tunc abstrahit; nec solum per species | |
| 2731 conservatas, ut obiectio probat, sed per species ex influentia | |
| 2732 divini luminis participatas, quarum anima fit particeps sicut et | |
| 2733 aliae substantiae separatae, quamvis inferiori modo. Unde tam cito | |
| 2734 cessante conversione ad corpus, ad superiora convertitur. Nec tamen | |
| 2735 propter hoc cognitio non est naturalis, quia Deus est auctor non | |
| 53 | 2736 solum influentiae gratuiti luminis, sed etiam naturalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 89 a. 2 arg. 1"><a name="32189"><span class="ref">[32189] Iª q. 89 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2737 proceditur. Videtur quod anima separata non intelligat substantias |
| 2738 separatas. Perfectior enim est anima corpori coniuncta, quam a | |
| 2739 corpore separata, cum anima sit naturaliter pars humanae naturae; | |
| 2740 quaelibet autem pars perfectior est in suo toto. Sed anima | |
| 2741 coniuncta corpori non intelligit substantias separatas, ut supra | |
| 53 | 2742 habitum est. Ergo multo minus cum fuerit a corpore separata.</p><p title="I q. 89 a. 2 arg. 2"><a name="32190"><span class="ref">[32190] Iª q. 89 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2743 quod cognoscitur, vel cognoscitur per sui praesentiam, vel per suam |
| 2744 speciem. Sed substantiae separatae non possunt cognosci ab anima | |
| 2745 per suam praesentiam, quia nihil illabitur animae nisi solus Deus. | |
| 2746 Neque etiam per aliquas species quas anima ab Angelo abstrahere | |
| 2747 possit, quia Angelus simplicior est quam anima. Ergo nullo modo | |
| 53 | 2748 anima separata potest cognoscere substantias separatas.</p><p title="I q. 89 a. 2 arg. 3"><a name="32191"><span class="ref">[32191] Iª q. 89 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2749 quidam philosophi posuerunt in cognitione separatarum substantiarum |
| 2750 consistere ultimam hominis felicitatem. Si ergo anima separata | |
| 2751 potest intelligere substantias separatas, ex sola sua separatione | |
| 53 | 2752 consequitur felicitatem. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 89 a. 2 s. c."><a name="32192"><span class="ref">[32192] Iª q. 89 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2753 quod animae separatae cognoscunt alias animas separatas; sicut |
| 2754 dives in Inferno positus vidit Lazarum et Abraham, Luc. XVI. Ergo | |
| 53 | 2755 vident etiam et Daemones et Angelos animae separatae.</p><p title="I q. 89 a. 2 co."><a name="32193"><span class="ref">[32193] Iª q. 89 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2756 quod, sicut Augustinus dicit in IX de Trin., <i>mens nostra |
| 2757 cognitionem rerum incorporearum per seipsam accipit</i>, idest | |
| 2758 cognoscendo seipsam, sicut supra dictum est. Per hoc ergo quod | |
| 2759 anima separata cognoscit seipsam, accipere possumus qualiter | |
| 2760 cognoscit alias substantias separatas. Dictum est autem quod | |
| 2761 quandiu anima corpori est unita, intelligit convertendo se ad | |
| 2762 phantasmata. Et ideo nec seipsam potest intelligere nisi inquantum | |
| 2763 fit actu intelligens per speciem a phantasmatibus abstractam, sic | |
| 2764 enim per actum suum intelligit seipsam, ut supra dictum est. Sed | |
| 2765 cum fuerit a corpore separata, intelliget non convertendo se ad | |
| 2766 phantasmata, sed ad ea quae sunt secundum se intelligibilia, unde | |
| 2767 seipsam per seipsam intelliget. Est autem commune omni substantiae | |
| 2768 separatae quod intelligat id quod est supra se, et id quod est | |
| 2769 infra se, per modum suae substantiae, sic enim intelligitur aliquid | |
| 2770 secundum quod est in intelligente; est autem aliquid in altero per | |
| 2771 modum eius in quo est. Modus autem substantiae animae separatae est | |
| 2772 infra modum substantiae angelicae, sed est conformis modo aliarum | |
| 2773 animarum separatarum. Et ideo de aliis animabus separatis perfectam | |
| 2774 cognitionem habet; de Angelis autem imperfectam et deficientem, | |
| 2775 loquendo de cognitione naturali animae separatae. De cognitione | |
| 53 | 2776 autem gloriae est alia ratio.</p><p title="I q. 89 a. 2 ad 1"><a name="32194"><span class="ref">[32194] Iª q. 89 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2777 dicendum quod anima separata est quidem imperfectior, si |
| 2778 consideretur natura qua communicat cum natura corporis, sed tamen | |
| 2779 quodammodo est liberior ad intelligendum, inquantum per gravedinem | |
| 53 | 2780 et occupationem corporis a puritate intelligentiae impeditur.</p><p title="I q. 89 a. 2 ad 2"><a name="32195"><span class="ref">[32195] Iª q. 89 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2781 dicendum quod anima separata intelligit Angelos per similitudines |
| 2782 divinitus impressas. Quae tamen deficiunt a perfecta | |
| 2783 repraesentatione eorum, propter hoc quod animae natura est inferior | |
| 53 | 2784 quam Angeli.</p><p title="I q. 89 a. 2 ad 3"><a name="32196"><span class="ref">[32196] Iª q. 89 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2785 dicendum quod in cognitione substantiarum separatarum non |
| 2786 quarumcumque, consistit ultima hominis felicitas, sed solius Dei, | |
| 2787 qui non potest videri nisi per gratiam. In cognitione vero aliarum | |
| 2788 substantiarum separatarum est magna felicitas, etsi non ultima, si | |
| 2789 tamen perfecte intelligantur. Sed anima separata naturali | |
| 53 | 2790 cognitione non perfecte eas intelligit, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 89 a. 3 arg. 1"><a name="32197"><span class="ref">[32197] Iª q. 89 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2791 proceditur. Videtur quod anima separata omnia naturalia cognoscat. |
| 2792 In substantiis enim separatis sunt rationes omnium rerum | |
| 2793 naturalium. Sed animae separatae cognoscunt substantias separatas. | |
| 53 | 2794 Ergo cognoscunt omnia naturalia.</p><p title="I q. 89 a. 3 arg. 2"><a name="32198"><span class="ref">[32198] Iª q. 89 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, qui |
| 28 | 2795 intelligit magis intelligibile, multo magis potest intelligere |
| 2796 minus intelligibile. Sed anima separata intelligit substantias | |
| 2797 separatas, quae sunt maxima intelligibilium. Ergo multo magis | |
| 2798 potest intelligere omnia naturalia, quae sunt minus | |
| 59 | 2799 intelligibilia.</p><div class="sc"><p title="I q. 89 a. 3 s. c. 1"><a name="32199"><span class="ref">[32199] Iª q. 89 a. 3 s. c. 1</span></a> Sed contra, in |
| 28 | 2800 Daemonibus magis viget naturalis cognitio quam in anima separata. |
| 2801 Sed Daemones non omnia naturalia cognoscunt; sed multa addiscunt | |
| 2802 per longi temporis experientiam, ut Isidorus dicit. Ergo neque | |
| 53 | 2803 animae separatae omnia naturalia cognoscunt.</p><p title="I q. 89 a. 3 s. c. 2"><a name="32200"><span class="ref">[32200] Iª q. 89 a. 3 s. c. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2804 anima statim cum est separata, omnia naturalia cognosceret, frustra |
| 2805 homines studerent ad rerum scientiam capessendam. Hoc autem est | |
| 2806 inconveniens. Non ergo anima separata omnia naturalia | |
| 59 | 2807 cognoscit.</p></div><p title="I q. 89 a. 3 co."><a name="32201"><span class="ref">[32201] Iª q. 89 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2808 quod, sicut supra dictum est, anima separata intelligit per species |
| 2809 quas recipit ex influentia divini luminis, sicut et Angeli, sed | |
| 2810 tamen, quia natura animae est infra naturam Angeli, cui iste modus | |
| 2811 cognoscendi est connaturalis, anima separata per huiusmodi species | |
| 2812 non accipit perfectam rerum cognitionem, sed quasi in communi et | |
| 2813 confusam. Sicut igitur se habent Angeli ad perfectam cognitionem | |
| 2814 rerum naturalium per huiusmodi species, ita animae separatae ad | |
| 2815 imperfectam et confusam. Angeli autem per huiusmodi species | |
| 2816 cognoscunt cognitione perfecta omnia naturalia, quia omnia quae | |
| 2817 Deus fecit in propriis naturis, fecit in intelligentia angelica, ut | |
| 2818 dicit Augustinus, super Gen. ad Litt. Unde et animae separatae de | |
| 2819 omnibus naturalibus cognitionem habent, non certam et propriam, sed | |
| 53 | 2820 communem et confusam.</p><p title="I q. 89 a. 3 ad 1"><a name="32202"><span class="ref">[32202] Iª q. 89 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2821 dicendum quod nec ipse Angelus per suam substantiam cognoscit omnia |
| 2822 naturalia, sed per species quasdam, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 2823 non propter hoc sequitur quod anima cognoscat omnia naturalia, quia | |
| 53 | 2824 cognoscit quoquo modo substantiam separatam.</p><p title="I q. 89 a. 3 ad 2"><a name="32203"><span class="ref">[32203] Iª q. 89 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2825 dicendum quod, sicut anima separata non perfecte intelligit |
| 2826 substantias separatas ita nec omnia naturalia perfecte cognoscit, | |
| 53 | 2827 sed sub quadam confusione, ut dictum est.</p><p title="I q. 89 a. 3 ad 3"><a name="32204"><span class="ref">[32204] Iª q. 89 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2828 dicendum quod Isidorus loquitur de cognitione futurorum; quae nec |
| 2829 Angeli nec Daemones nec animae separatae cognoscunt, nisi vel in | |
| 2830 suis causis, vel per revelationem divinam. Nos autem loquimur de | |
| 53 | 2831 cognitione naturalium.</p><p title="I q. 89 a. 3 ad 4"><a name="32205"><span class="ref">[32205] Iª q. 89 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2832 dicendum quod cognitio quae acquiritur hic per studium, est propria |
| 2833 et perfecta; illa autem est confusa. Unde non sequitur quod studium | |
| 53 | 2834 addiscendi sit frustra.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 89 a. 4 arg. 1"><a name="32206"><span class="ref">[32206] Iª q. 89 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2835 proceditur. Videtur quod anima separata non cognoscat singularia. |
| 2836 Nulla enim potentia cognoscitiva remanet in anima separata nisi | |
| 2837 intellectus, ut ex supra dictis patet. Sed intellectus non est | |
| 2838 cognoscitivus singularium, ut supra habitum est. Ergo anima | |
| 53 | 2839 separata singularia non cognoscit.</p><p title="I q. 89 a. 4 arg. 2"><a name="32207"><span class="ref">[32207] Iª q. 89 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, magis |
| 28 | 2840 est determinata cognitio qua cognoscitur aliquid in singulari, quam |
| 2841 illa qua cognoscitur aliquid in universali. Sed anima separata non | |
| 2842 habet determinatam cognitionem de speciebus rerum naturalium. Multo | |
| 53 | 2843 igitur minus cognoscit singularia.</p><p title="I q. 89 a. 4 arg. 3"><a name="32208"><span class="ref">[32208] Iª q. 89 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2844 cognoscit singularia, et non per sensum, pari ratione omnia |
| 2845 singularia cognosceret. Sed non cognoscit omnia singularia. Ergo | |
| 53 | 2846 nulla cognoscit.</p><p title="I q. 89 a. 4 s. c."><a name="32209"><span class="ref">[32209] Iª q. 89 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2847 quod dives in Inferno positus dixit, habeo quinque fratres, ut |
| 53 | 2848 habetur Luc. XVI.</p><p title="I q. 89 a. 4 co."><a name="32210"><span class="ref">[32210] Iª q. 89 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2849 quod animae separatae aliqua singularia cognoscunt, sed non omnia, |
| 2850 etiam quae sunt praesentia. Ad cuius evidentiam, considerandum est | |
| 2851 quod duplex est modus intelligendi. Unus per abstractionem a | |
| 2852 phantasmatibus, et secundum istum modum singularia per intellectum | |
| 2853 cognosci non possunt directe, sed indirecte, sicut supra dictum | |
| 2854 est. Alius modus intelligendi est per influentiam specierum a Deo, | |
| 2855 et per istum modum intellectus potest singularia cognoscere. Sicut | |
| 2856 enim ipse Deus per suam essentiam, inquantum est causa universalium | |
| 2857 et individualium principiorum, cognoscit omnia et universalia et | |
| 2858 singularia, ut supra dictum est; ita substantiae separatae per | |
| 2859 species, quae sunt quaedam participatae similitudines illius | |
| 2860 divinae essentiae, possunt singularia cognoscere. In hoc tamen est | |
| 2861 differentia inter Angelos et animas separatas, quia Angeli per | |
| 2862 huiusmodi species habent perfectam et propriam cognitionem de | |
| 2863 rebus, animae vero separatae confusam. Unde Angeli, propter | |
| 2864 efficaciam sui intellectus per huiusmodi species non solum naturas | |
| 2865 rerum in speciali cognoscere possunt, sed etiam singularia sub | |
| 2866 speciebus contenta. Animae vero separatae non possunt cognoscere | |
| 2867 per huiusmodi species nisi solum singularia illa ad quae quodammodo | |
| 2868 determinantur, vel per praecedentem cognitionem, vel per aliquam | |
| 2869 affectionem, vel per naturalem habitudinem, vel per divinam | |
| 2870 ordinationem, quia omne quod recipitur in aliquo, determinatur in | |
| 53 | 2871 eo secundum modum recipientis.</p><p title="I q. 89 a. 4 ad 1"><a name="32211"><span class="ref">[32211] Iª q. 89 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2872 dicendum quod intellectus per viam abstractionis non est |
| 2873 cognoscitivus singularium. Sic autem anima separata non intelligit, | |
| 53 | 2874 sed sicut dictum est.</p><p title="I q. 89 a. 4 ad 2"><a name="32212"><span class="ref">[32212] Iª q. 89 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2875 dicendum quod ad illarum rerum species vel individua cognitio |
| 2876 animae separatae determinatur, ad quae anima separata habet aliquam | |
| 53 | 2877 determinatam habitudinem, sicut dictum est.</p><p title="I q. 89 a. 4 ad 3"><a name="32213"><span class="ref">[32213] Iª q. 89 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2878 dicendum quod anima separata non se habet aequaliter ad omnia |
| 2879 singularia, sed ad quaedam habet aliquam habitudinem quam non habet | |
| 2880 ad alia. Et ideo non est aequalis ratio ut omnia singularia | |
| 53 | 2881 cognoscat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 89 a. 5 arg. 1"><a name="32214"><span class="ref">[32214] Iª q. 89 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2882 proceditur. Videtur quod habitus scientiae hic acquisitae non |
| 2883 remaneat in anima separata. Dicit enim apostolus, I ad Cor. XIII, | |
| 53 | 2884 scientia destruetur.</p><p title="I q. 89 a. 5 arg. 2"><a name="32215"><span class="ref">[32215] Iª q. 89 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2885 quidam minus boni in hoc mundo scientia pollent, aliis magis bonis |
| 2886 carentibus scientia. Si ergo habitus scientiae permaneret etiam | |
| 2887 post mortem in anima, sequeretur quod aliqui minus boni etiam in | |
| 2888 futuro statu essent potiores aliquibus magis bonis. Quod videtur | |
| 53 | 2889 inconveniens.</p><p title="I q. 89 a. 5 arg. 3"><a name="32216"><span class="ref">[32216] Iª q. 89 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2890 animae separatae habebunt scientiam per influentiam divini luminis. |
| 2891 Si igitur scientia hic acquisita in anima separata remaneat, | |
| 2892 sequetur quod duae erunt formae unius speciei in eodem subiecto. | |
| 53 | 2893 Quod est impossibile.</p><p title="I q. 89 a. 5 arg. 4"><a name="32217"><span class="ref">[32217] Iª q. 89 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2894 philosophus dicit, in libro Praedicament., quod <i>habitus est |
| 2895 qualitas difficile mobilis; sed ab aegritudine, vel ab aliquo | |
| 2896 huiusmodi, quandoque corrumpitur scientia</i>. Sed nulla est ita | |
| 2897 fortis immutatio in hac vita, sicut immutatio quae est per mortem. | |
| 53 | 2898 Ergo videtur quod habitus scientiae per mortem corrumpatur.</p><p title="I q. 89 a. 5 s. c."><a name="32218"><span class="ref">[32218] Iª q. 89 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2899 quod Hieronymus dicit, in epistola ad Paulinum, <i>discamus in |
| 53 | 2900 terris, quorum scientia nobis perseveret in caelo</i>.</p><p title="I q. 89 a. 5 co."><a name="32219"><span class="ref">[32219] Iª q. 89 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2901 quod quidam posuerunt habitum scientiae non esse in ipso |
| 2902 intellectu, sed in viribus sensitivis, scilicet imaginativa, | |
| 2903 cogitativa et memorativa; et quod species intelligibiles non | |
| 2904 conservantur in intellectu possibili. Et si haec opinio vera esset, | |
| 2905 sequeretur quod, destructo corpore, totaliter habitus scientiae hic | |
| 2906 acquisitae destrueretur. Sed quia scientia est in intellectu, qui | |
| 2907 est locus specierum, ut dicitur in III de anima; oportet quod | |
| 2908 habitus scientiae hic acquisitae partim sit in praedictis viribus | |
| 2909 sensitivis, et partim in ipso intellectu. Et hoc potest considerari | |
| 2910 ex ipsis actibus ex quibus habitus scientiae acquiritur, nam | |
| 2911 <i>habitus sunt similes actibus ex quibus acquiruntur</i>, ut | |
| 2912 dicitur in II Ethic. Actus autem intellectus ex quibus in praesenti | |
| 2913 vita scientia acquiritur, sunt per conversionem intellectus ad | |
| 2914 phantasmata, quae sunt in praedictis viribus sensitivis. Unde per | |
| 2915 tales actus et ipsi intellectui possibili acquiritur facultas | |
| 2916 quaedam ad considerandum per species susceptas; et in praedictis | |
| 2917 inferioribus viribus acquiritur quaedam habilitas ut facilius per | |
| 2918 conversionem ad ipsas intellectus possit intelligibilia speculari. | |
| 2919 Sed sicut actus intellectus principaliter quidem et formaliter est | |
| 2920 in ipso intellectu, materialiter autem et dispositive in | |
| 2921 inferioribus viribus, idem etiam dicendum est de habitu. Quantum | |
| 2922 ergo ad id quod aliquis praesentis scientiae habet in inferioribus | |
| 2923 viribus, non remanebit in anima separata, sed quantum ad id quod | |
| 2924 habet in ipso intellectu, necesse est ut remaneat. Quia, ut dicitur | |
| 2925 in libro de longitudine et brevitate vitae, dupliciter corrumpitur | |
| 2926 aliqua forma, uno modo, per se, quando corrumpitur a suo contrario, | |
| 2927 ut calidum a frigido; alio modo, per accidens, scilicet per | |
| 2928 corruptionem subiecti. Manifestum est autem quod per corruptionem | |
| 2929 subiecti, scientia quae est in intellectu humano, corrumpi non | |
| 2930 potest, cum intellectus sit incorruptibilis, ut supra ostensum est. | |
| 2931 Similiter etiam nec per contrarium corrumpi possunt species | |
| 2932 intelligibiles quae sunt in intellectu possibili, quia intentioni | |
| 2933 intelligibili nihil est contrarium; et praecipue quantum ad | |
| 2934 simplicem intelligentiam, qua intelligitur quod quid est. Sed | |
| 2935 quantum ad operationem qua intellectus componit et dividit, vel | |
| 2936 etiam ratiocinatur, sic invenitur contrarietas in intellectu, | |
| 2937 secundum quod falsum in propositione vel in argumentatione est | |
| 2938 contrarium vero. Et hoc modo interdum scientia corrumpitur per | |
| 2939 contrarium, dum scilicet aliquis per falsam argumentationem | |
| 2940 abducitur a scientia veritatis. Et ideo philosophus, in libro | |
| 2941 praedicto, ponit duos modos quibus scientia per se corrumpitur, | |
| 2942 scilicet oblivionem, ex parte memorativae, et deceptionem, ex parte | |
| 2943 argumentationis falsae. Sed hoc non habet locum in anima separata. | |
| 2944 Unde dicendum est quod habitus scientiae, secundum quod est in | |
| 53 | 2945 intellectu manet in anima separata.</p><p title="I q. 89 a. 5 ad 1"><a name="32220"><span class="ref">[32220] Iª q. 89 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2946 dicendum quod apostolus non loquitur ibi de scientia quantum ad |
| 2947 habitum, sed quantum ad cognitionis actum. Unde ad huius | |
| 53 | 2948 probationem inducit, nunc cognosco ex parte.</p><p title="I q. 89 a. 5 ad 2"><a name="32221"><span class="ref">[32221] Iª q. 89 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2949 dicendum quod, sicut secundum staturam corporis aliquis minus bonus |
| 2950 erit maior aliquo magis bono; ita nihil prohibet aliquem minus | |
| 2951 bonum habere aliquem scientiae habitum in futuro, quem non habet | |
| 2952 aliquis magis bonus. Sed tamen hoc quasi nullius momenti est in | |
| 53 | 2953 comparatione ad alias praerogativas quas meliores habebunt.</p><p title="I q. 89 a. 5 ad 3"><a name="32222"><span class="ref">[32222] Iª q. 89 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2954 dicendum quod utraque scientia non est unius rationis. Unde nullum |
| 53 | 2955 inconveniens sequitur.</p><p title="I q. 89 a. 5 ad 4"><a name="32223"><span class="ref">[32223] Iª q. 89 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2956 dicendum quod ratio illa procedit de corruptione scientiae quantum |
| 53 | 2957 ad id quod habet ex parte sensitivarum virium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 89 a. 6 arg. 1"><a name="32224"><span class="ref">[32224] Iª q. 89 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2958 proceditur. Videtur quod actus scientiae hic acquisitae non maneat |
| 2959 in anima separata. Dicit enim philosophus, in I de anima, quod | |
| 2960 corrupto corpore, anima neque reminiscitur neque amat. Sed | |
| 2961 considerare ea quae prius aliquis novit, est reminisci. Ergo anima | |
| 53 | 2962 separata non potest habere actum scientiae quam hic acquisivit.</p><p title="I q. 89 a. 6 arg. 2"><a name="32225"><span class="ref">[32225] Iª q. 89 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2963 species intelligibiles non erunt potentiores in anima separata quam |
| 2964 sint in anima corpori unita. Sed per species intelligibiles non | |
| 2965 possumus modo intelligere, nisi convertendo nos super phantasmata, | |
| 2966 sicut supra habitum est. Ergo nec anima separata hoc poterit. Et | |
| 2967 ita nullo modo per species intelligibiles hic acquisitas anima | |
| 53 | 2968 separata intelligere poterit.</p><p title="I q. 89 a. 6 arg. 3"><a name="32226"><span class="ref">[32226] Iª q. 89 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2969 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>habitus similes actus |
| 2970 reddunt actibus per quos acquiruntur</i>. Sed habitus scientiae hic | |
| 2971 acquiritur per actus intellectus convertentis se supra phantasmata. | |
| 2972 Ergo non potest alios actus reddere. Sed tales actus non competunt | |
| 2973 animae separatae. Ergo anima separata non habebit aliquem actum | |
| 53 | 2974 scientiae hic acquisitae.</p><p title="I q. 89 a. 6 s. c."><a name="32227"><span class="ref">[32227] Iª q. 89 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2975 quod Luc. XVI, dicitur ad divitem in Inferno positum, <i>recordare |
| 53 | 2976 quia recepisti bona in vita tua</i>.</p><p title="I q. 89 a. 6 co."><a name="32228"><span class="ref">[32228] Iª q. 89 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2977 quod in actu est duo considerare, scilicet speciem actus, et modum |
| 2978 ipsius. Et species quidem actus consideratur ex obiecto in quod | |
| 2979 actus cognoscitivae virtutis dirigitur per speciem, quae est | |
| 2980 obiecti similitudo, sed modus actus pensatur ex virtute agentis. | |
| 2981 Sicut quod aliquis videat lapidem, contingit ex specie lapidis quae | |
| 2982 est in oculo, sed quod acute videat, contingit ex virtute visiva | |
| 2983 oculi. Cum igitur species intelligibiles maneant in anima separata, | |
| 2984 sicut dictum est; status autem animae separatae non sit idem sicut | |
| 2985 modo est, sequitur quod secundum species intelligibiles hic | |
| 2986 acquisitas, anima separata intelligere possit quae prius | |
| 2987 intellexit; non tamen eodem modo, scilicet per conversionem ad | |
| 2988 phantasmata, sed per modum convenientem animae separatae. Et ita | |
| 2989 manet quidem in anima separata actus scientiae hic acquisitae, sed | |
| 53 | 2990 non secundum eundem modum.</p><p title="I q. 89 a. 6 ad 1"><a name="32229"><span class="ref">[32229] Iª q. 89 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2991 dicendum quod philosophus loquitur de reminiscentia, secundum quod |
| 2992 memoria pertinet ad partem sensitivam, non autem secundum quod | |
| 53 | 2993 memoria est quodammodo in intellectu, ut dictum est.</p><p title="I q. 89 a. 6 ad 2"><a name="32230"><span class="ref">[32230] Iª q. 89 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2994 dicendum quod diversus modus intelligendi non provenit ex diversa |
| 53 | 2995 virtute specierum, sed ex diverso statu animae intelligentis.</p><p title="I q. 89 a. 6 ad 3"><a name="32231"><span class="ref">[32231] Iª q. 89 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2996 dicendum quod actus per quos acquiritur habitus, sunt similes |
| 2997 actibus quos habitus causant, quantum ad speciem actus, non autem | |
| 2998 quantum ad modum agendi. Nam operari iusta, sed non iuste, idest | |
| 2999 delectabiliter, causat habitum iustitiae politicae, per quem | |
| 53 | 3000 delectabiliter operamur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 89 a. 7 arg. 1"><a name="32232"><span class="ref">[32232] Iª q. 89 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 3001 proceditur. Videtur quod distantia localis impediat cognitionem |
| 3002 animae separatae. Dicit enim Augustinus, in libro de cura pro | |
| 3003 mortuis agenda, quod <i>animae mortuorum ibi sunt, ubi ea quae hic | |
| 3004 fiunt scire non possunt</i>. Sciunt autem ea quae apud eos aguntur. | |
| 53 | 3005 Ergo distantia localis impedit cognitionem animae separatae.</p><p title="I q. 89 a. 7 arg. 2"><a name="32233"><span class="ref">[32233] Iª q. 89 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3006 Augustinus dicit, in libro de divinatione Daemonum, quod |
| 3007 <i>Daemones, propter celeritatem motus, aliqua nobis ignota | |
| 3008 denuntiant</i>. Sed agilitas motus ad hoc nihil faceret, si | |
| 3009 distantia localis cognitionem Daemonis non impediret. Multo igitur | |
| 3010 magis distantia localis impedit cognitionem animae separatae, quae | |
| 53 | 3011 est inferior secundum naturam quam Daemon.</p><p title="I q. 89 a. 7 arg. 3"><a name="32234"><span class="ref">[32234] Iª q. 89 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 3012 distat aliquis secundum locum, ita secundum tempus sed distantia |
| 3013 temporis impedit cognitionem animae separatae, non enim cognoscunt | |
| 3014 futura. Ergo videtur quod etiam distantia secundum locum animae | |
| 53 | 3015 separatae cognitionem impediat.</p><p title="I q. 89 a. 7 s. c."><a name="32235"><span class="ref">[32235] Iª q. 89 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3016 quod dicitur Luc. XVI, quod <i>dives cum esset in tormentis, |
| 3017 elevans oculos suos, vidit Abraham a longe</i>. Ergo distantia | |
| 53 | 3018 localis non impedit animae separatae cognitionem.</p><p title="I q. 89 a. 7 co."><a name="32236"><span class="ref">[32236] Iª q. 89 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3019 quod quidam posuerunt quod anima separata cognosceret singularia |
| 3020 abstrahendo a sensibilibus. Quod si esset verum, posset dici quod | |
| 3021 distantia localis impediret animae separatae cognitionem, | |
| 3022 requireretur enim quod vel sensibilia agerent in animam separatam, | |
| 3023 vel anima separata in sensibilia; et quantum ad utrumque, | |
| 3024 requireretur distantia determinata. Sed praedicta positio est | |
| 3025 impossibilis, quia abstractio specierum a sensibilibus fit | |
| 3026 mediantibus sensibus et aliis potentiis sensitivis, quae in anima | |
| 3027 separata actu non manent. Intelligit autem anima separata | |
| 3028 singularia per influxum specierum ex divino lumine, quod quidem | |
| 3029 lumen aequaliter se habet ad propinquum et distans. Unde distantia | |
| 53 | 3030 localis nullo modo impedit animae separatae cognitionem.</p><p title="I q. 89 a. 7 ad 1"><a name="32237"><span class="ref">[32237] Iª q. 89 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3031 dicendum quod Augustinus non dicit quod propter hoc quod ibi sunt |
| 3032 animae mortuorum, ea quae hic sunt videre non possunt, ut localis | |
| 3033 distantia huius ignorantiae causa esse credatur, sed hoc potest | |
| 53 | 3034 propter aliquid aliud contingere, ut infra dicetur.</p><p title="I q. 89 a. 7 ad 2"><a name="32238"><span class="ref">[32238] Iª q. 89 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3035 dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum opinionem illam qua |
| 3036 aliqui posuerunt quod Daemones habent corpora naturaliter sibi | |
| 3037 unita, secundum quam positionem, etiam potentias sensitivas habere | |
| 3038 possunt, ad quarum cognitionem requiritur determinata distantia. Et | |
| 3039 hanc opinionem etiam in eodem libro Augustinus expresse tangit, | |
| 3040 licet eam magis recitando quam asserendo tangere videatur, ut patet | |
| 53 | 3041 per ea quae dicit XXI libro de Civ. Dei.</p><p title="I q. 89 a. 7 ad 3"><a name="32239"><span class="ref">[32239] Iª q. 89 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3042 dicendum quod futura, quae distant secundum tempus, non sunt entia |
| 3043 in actu. Unde in seipsis non sunt cognoscibilia, quia sicut deficit | |
| 3044 aliquid ab entitate, ita deficit a cognoscibilitate. Sed ea quae | |
| 3045 sunt distantia secundum locum, sunt entia in actu, et secundum se | |
| 3046 cognoscibilia. Unde non est eadem ratio de distantia locali, et de | |
| 53 | 3047 distantia temporis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 89 a. 8 arg. 1"><a name="32240"><span class="ref">[32240] Iª q. 89 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 3048 proceditur. Videtur quod animae separatae cognoscant ea quae hic |
| 3049 aguntur. Nisi enim ea cognoscerent, de eis curam non haberent. Sed | |
| 3050 habent curam de his quae hic aguntur; secundum illud Luc. XVI, | |
| 3051 <i>habeo quinque fratres, ut testificetur illis, ne et ipsi veniant | |
| 3052 in hunc locum tormentorum</i>. Ergo animae separatae cognoscunt ea | |
| 53 | 3053 quae hic aguntur.</p><p title="I q. 89 a. 8 arg. 2"><a name="32241"><span class="ref">[32241] Iª q. 89 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3054 frequenter mortui vivis apparent, vel dormientibus vel |
| 3055 vigilantibus, et eos admonent de iis quae hic aguntur; sicut Samuel | |
| 3056 apparuit Sauli, ut habetur I Reg. XXVIII. Sed hoc non esset si ea | |
| 3057 quae hic sunt non cognoscerent. Ergo ea quae hic aguntur | |
| 53 | 3058 cognoscunt.</p><p title="I q. 89 a. 8 arg. 3"><a name="32242"><span class="ref">[32242] Iª q. 89 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3059 animae separatae cognoscunt ea quae apud eas aguntur. Si ergo quae |
| 3060 apud nos aguntur non cognoscerent, impediretur earum cognitio per | |
| 53 | 3061 localem distantiam. Quod supra negatum est.</p><p title="I q. 89 a. 8 s. c."><a name="32243"><span class="ref">[32243] Iª q. 89 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3062 quod dicitur Iob XIV, <i>sive fuerint filii eius nobiles, sive |
| 53 | 3063 ignobiles, non intelliget</i>.</p><p title="I q. 89 a. 8 co."><a name="32244"><span class="ref">[32244] Iª q. 89 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3064 quod, secundum naturalem cognitionem, de qua nunc hic agitur, |
| 3065 animae mortuorum nesciunt quae hic aguntur. Et huius ratio ex | |
| 3066 dictis accipi potest. Quia anima separata cognoscit singularia per | |
| 3067 hoc quod quodammodo determinata est ad illa, vel per vestigium | |
| 3068 alicuius praecedentis cognitionis seu affectionis, vel per | |
| 3069 ordinationem divinam. Animae autem mortuorum, secundum ordinationem | |
| 3070 divinam, et secundum modum essendi, segregatae sunt a conversatione | |
| 3071 viventium, et coniunctae conversationi spiritualium substantiarum | |
| 3072 quae sunt a corpore separatae. Unde ea quae apud nos aguntur | |
| 3073 ignorant. Et hanc rationem assignat Gregorius in XII Moralium, | |
| 3074 dicens, <i>mortui vita in carne viventium post eos, qualiter | |
| 3075 disponatur, nesciunt, quia vita spiritus longe est a vita carnis; | |
| 3076 et sicut corporea atque incorporea diversa sunt genere, ita sunt | |
| 3077 distincta cognitione</i>. Et hoc etiam Augustinus videtur tangere | |
| 3078 in libro de cura pro mortuis agenda, dicens quod <i>animae | |
| 3079 mortuorum rebus viventium non intersunt</i>. Sed quantum ad animas | |
| 3080 beatorum, videtur esse differentia inter Gregorium et Augustinum. | |
| 3081 Nam Gregorius ibidem subdit, <i>quod tamen de animabus sanctis | |
| 3082 sentiendum non est, quia quae intus omnipotentis Dei claritatem | |
| 3083 vident, nullo modo credendum est quod sit foris aliquid quod | |
| 3084 ignorent</i>. Augustinus vero, in libro de cura pro mortuis agenda, | |
| 3085 expresse dicit quod <i>nesciunt mortui, etiam sancti, quid agant | |
| 3086 vivi et eorum filii</i>, ut habetur in Glossa, super illud, | |
| 3087 <i>Abraham nescivit nos</i>, Isaiae LXIII. Quod quidem confirmat | |
| 3088 per hoc quod a matre sua non visitabatur, nec in tristitiis | |
| 3089 consolabatur, sicut quando vivebat; nec est probabile ut sit facta | |
| 3090 vita feliciore crudelior. Et per hoc quod dominus promisit Iosiae | |
| 3091 regi quod prius moreretur ne videret mala quae erant populo | |
| 3092 superventura, ut habetur IV Reg. XXII. Sed Augustinus hoc dubitando | |
| 3093 dicit, unde praemittit, <i>ut volet, accipiat quisque quod | |
| 3094 dicam</i>. Gregorius autem assertive, quod patet per hoc quod | |
| 3095 dicit, <i>nullo modo credendum est</i>. Magis tamen videtur, | |
| 3096 secundum sententiam Gregorii, quod animae sanctorum Deum videntes, | |
| 3097 omnia praesentia quae hic aguntur cognoscant. Sunt enim Angelis | |
| 3098 aequales, de quibus etiam Augustinus asserit quod ea quae apud | |
| 3099 vivos aguntur non ignorant. Sed quia sanctorum animae sunt | |
| 3100 perfectissime iustitiae divinae coniunctae, nec tristantur, nec | |
| 3101 rebus viventium se ingerunt, nisi secundum quod iustitiae divinae | |
| 53 | 3102 dispositio exigit.</p><p title="I q. 89 a. 8 ad 1"><a name="32245"><span class="ref">[32245] Iª q. 89 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3103 dicendum quod animae mortuorum possunt habere curam de rebus |
| 3104 viventium, etiam si ignorent eorum statum; sicut nos curam habemus | |
| 3105 de mortuis, eis suffragia impendendo, quamvis eorum statum | |
| 3106 ignoremus. Possunt etiam facta viventium non per seipsos | |
| 3107 cognoscere, sed vel per animas eorum qui hinc ad eos accedunt; vel | |
| 3108 per Angelos seu Daemones; vel etiam spiritu Dei revelante, sicut | |
| 53 | 3109 Augustinus in eodem libro dicit.</p><p title="I q. 89 a. 8 ad 2"><a name="32246"><span class="ref">[32246] Iª q. 89 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3110 dicendum quod hoc quod mortui viventibus apparent qualitercumque, |
| 3111 vel contingit per specialem Dei dispensationem, ut animae mortuorum | |
| 3112 rebus viventium intersint, et est inter divina miracula | |
| 3113 computandum. Vel huiusmodi apparitiones fiunt per operationes | |
| 3114 Angelorum bonorum vel malorum, etiam ignorantibus mortuis, sicut | |
| 3115 etiam vivi ignorantes aliis viventibus apparent in somnis, ut | |
| 3116 Augustinus dicit in libro praedicto. Unde et de Samuele dici potest | |
| 3117 quod ipse apparuit per revelationem divinam; secundum hoc quod | |
| 3118 dicitur Eccli. XLVI, quod <i>dormivit, et notum fecit regi finem | |
| 3119 vitae suae</i>. Vel illa apparitio fuit procurata per Daemones, si | |
| 3120 tamen Ecclesiastici auctoritas non recipiatur, propter hoc quod | |
| 53 | 3121 inter canonicas Scripturas apud Hebraeos non habetur.</p><p title="I q. 89 a. 8 ad 3"><a name="32247"><span class="ref">[32247] Iª q. 89 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3122 dicendum quod ignorantia huiusmodi non contingit ex locali |
| 53 | 3123 distantia, sed propter causam praedictam.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 59 | 3124 <p><a href="sth1077.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 3125 <a href="sth1090.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 3126 <br/> |
| 3127 <hr/> | |
| 3128 <br/> | |
| 3129 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3130 hanc editionem<br/> | |
| 3131 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 59 | 3132 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 3133 </div></body> |
| 59 | 3134 </html> |
