Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1084.html @ 28:544e12f679ad
convert to xml
| author | ht |
|---|---|
| date | Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000 |
| parents | 4006eb4882de |
| children | d777cc3962f2 |
| rev | line source |
|---|---|
| 28 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> | |
| 4 <head> | |
| 5 <meta name="generator" content= | |
| 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= | |
| 8 "text/html; charset=us-ascii" /> | |
| 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> | |
| 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> | |
| 11 <meta name="keywords" content= | |
| 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> | |
| 13 <meta name="language" content="Latin" /> | |
| 14 <meta name="security" content="public" /> | |
| 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> | |
| 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> | |
| 17 <meta name="abstract" content="" /> | |
| 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= | |
| 19 "text/css" /> | |
| 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= | |
| 21 "text/css" /> | |
| 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 84-89</title> | |
| 23 </head> | |
| 24 <body> | |
| 25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> | |
| 26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> | |
| 27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> | |
| 28 <div class="uno">Summa Theologiae</div> | |
| 29 <div class="dos">prima pars a quaestione LXXXIV ad quaestionem | |
| 30 LXXXIX</div> | |
| 31 <br /> | |
| 32 <div class="centro"> | |
| 33 <table align="center" summary="Imago"> | |
| 34 <tr> | |
| 35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= | |
| 36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= | |
| 37 "middle" /></th> | |
| 38 </tr> | |
| 39 </table> | |
| 40 <br /> | |
| 41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br /> | |
| 42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 43 magneticas<br /> | |
| 44 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 45 <br /></span><br /> | |
| 46 <hr /> | |
| 47 <br /> | |
| 48 <p><a href="sth1077.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 50 <a href="sth1090.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 52 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 //<![CDATA[ | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
54 <!-- |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
59 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
60 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
61 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
62 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
63 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#31948">Iª q. 84 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#31949">Iª q. 84 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#31950">Iª q. 84 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#31951">Iª q. 84 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#31952">Iª q. 84 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#31953">Iª q. 84 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#31954">Iª q. 84 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#31955">Iª q. 84 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#31956">Iª q. 84 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#31957">Iª q. 84 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#31958">Iª q. 84 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#31959">Iª q. 84 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#31960">Iª q. 84 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#31961">Iª q. 84 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#31962">Iª q. 84 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#31963">Iª q. 84 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#31964">Iª q. 84 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#31965">Iª q. 84 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#31966">Iª q. 84 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#31967">Iª q. 84 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#31968">Iª q. 84 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#31969">Iª q. 84 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#31970">Iª q. 84 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#31971">Iª q. 84 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#31972">Iª q. 84 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#31973">Iª q. 84 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#31974">Iª q. 84 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#31975">Iª q. 84 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#31976">Iª q. 84 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#31977">Iª q. 84 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
94 document.write('<OPTION VALUE="#31978">Iª q. 84 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
95 document.write('<OPTION VALUE="#31979">Iª q. 84 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
96 document.write('<OPTION VALUE="#31980">Iª q. 84 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
97 document.write('<OPTION VALUE="#31981">Iª q. 84 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
98 document.write('<OPTION VALUE="#31982">Iª q. 84 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
99 document.write('<OPTION VALUE="#31983">Iª q. 84 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
100 document.write('<OPTION VALUE="#31984">Iª q. 84 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
101 document.write('<OPTION VALUE="#31985">Iª q. 84 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
102 document.write('<OPTION VALUE="#31986">Iª q. 84 a. 5 ad'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
103 document.write('<OPTION VALUE="#31987">Iª q. 84 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
104 document.write('<OPTION VALUE="#31988">Iª q. 84 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
105 document.write('<OPTION VALUE="#31989">Iª q. 84 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
106 document.write('<OPTION VALUE="#31990">Iª q. 84 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
107 document.write('<OPTION VALUE="#31991">Iª q. 84 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
108 document.write('<OPTION VALUE="#31992">Iª q. 84 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
109 document.write('<OPTION VALUE="#31993">Iª q. 84 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
110 document.write('<OPTION VALUE="#31994">Iª q. 84 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
111 document.write('<OPTION VALUE="#31995">Iª q. 84 a. 7 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
112 document.write('<OPTION VALUE="#31996">Iª q. 84 a. 7 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
113 document.write('<OPTION VALUE="#31997">Iª q. 84 a. 7 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
114 document.write('<OPTION VALUE="#31998">Iª q. 84 a. 7 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
115 document.write('<OPTION VALUE="#31999">Iª q. 84 a. 7 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
116 document.write('<OPTION VALUE="#32000">Iª q. 84 a. 7 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
117 document.write('<OPTION VALUE="#32001">Iª q. 84 a. 7 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
118 document.write('<OPTION VALUE="#32002">Iª q. 84 a. 7 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
119 document.write('<OPTION VALUE="#32003">Iª q. 84 a. 8 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
120 document.write('<OPTION VALUE="#32004">Iª q. 84 a. 8 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
121 document.write('<OPTION VALUE="#32005">Iª q. 84 a. 8 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
122 document.write('<OPTION VALUE="#32006">Iª q. 84 a. 8 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
123 document.write('<OPTION VALUE="#32007">Iª q. 84 a. 8 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
124 document.write('<OPTION VALUE="#32008">Iª q. 84 a. 8 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
125 document.write('<OPTION VALUE="#32009">Iª q. 85 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
126 document.write('<OPTION VALUE="#32010">Iª q. 85 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
127 document.write('<OPTION VALUE="#32011">Iª q. 85 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
128 document.write('<OPTION VALUE="#32012">Iª q. 85 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
129 document.write('<OPTION VALUE="#32013">Iª q. 85 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
130 document.write('<OPTION VALUE="#32014">Iª q. 85 a. 1 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
131 document.write('<OPTION VALUE="#32015">Iª q. 85 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
132 document.write('<OPTION VALUE="#32016">Iª q. 85 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
133 document.write('<OPTION VALUE="#32017">Iª q. 85 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
134 document.write('<OPTION VALUE="#32018">Iª q. 85 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
135 document.write('<OPTION VALUE="#32019">Iª q. 85 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
136 document.write('<OPTION VALUE="#32020">Iª q. 85 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
137 document.write('<OPTION VALUE="#32021">Iª q. 85 a. 1 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
138 document.write('<OPTION VALUE="#32022">Iª q. 85 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
139 document.write('<OPTION VALUE="#32023">Iª q. 85 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
140 document.write('<OPTION VALUE="#32024">Iª q. 85 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
141 document.write('<OPTION VALUE="#32025">Iª q. 85 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
142 document.write('<OPTION VALUE="#32026">Iª q. 85 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
143 document.write('<OPTION VALUE="#32027">Iª q. 85 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
144 document.write('<OPTION VALUE="#32028">Iª q. 85 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
145 document.write('<OPTION VALUE="#32029">Iª q. 85 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
146 document.write('<OPTION VALUE="#32030">Iª q. 85 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
147 document.write('<OPTION VALUE="#32031">Iª q. 85 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
148 document.write('<OPTION VALUE="#32032">Iª q. 85 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
149 document.write('<OPTION VALUE="#32033">Iª q. 85 a. 3 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
150 document.write('<OPTION VALUE="#32034">Iª q. 85 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
151 document.write('<OPTION VALUE="#32035">Iª q. 85 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
152 document.write('<OPTION VALUE="#32036">Iª q. 85 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
153 document.write('<OPTION VALUE="#32037">Iª q. 85 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
154 document.write('<OPTION VALUE="#32038">Iª q. 85 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
155 document.write('<OPTION VALUE="#32039">Iª q. 85 a. 3 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
156 document.write('<OPTION VALUE="#32040">Iª q. 85 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
157 document.write('<OPTION VALUE="#32041">Iª q. 85 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
158 document.write('<OPTION VALUE="#32042">Iª q. 85 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
159 document.write('<OPTION VALUE="#32043">Iª q. 85 a. 4 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
160 document.write('<OPTION VALUE="#32044">Iª q. 85 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
161 document.write('<OPTION VALUE="#32045">Iª q. 85 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
162 document.write('<OPTION VALUE="#32046">Iª q. 85 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
163 document.write('<OPTION VALUE="#32047">Iª q. 85 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
164 document.write('<OPTION VALUE="#32048">Iª q. 85 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
165 document.write('<OPTION VALUE="#32049">Iª q. 85 a. 4 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
166 document.write('<OPTION VALUE="#32050">Iª q. 85 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
167 document.write('<OPTION VALUE="#32051">Iª q. 85 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
168 document.write('<OPTION VALUE="#32052">Iª q. 85 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
169 document.write('<OPTION VALUE="#32053">Iª q. 85 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
170 document.write('<OPTION VALUE="#32054">Iª q. 85 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
171 document.write('<OPTION VALUE="#32055">Iª q. 85 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
172 document.write('<OPTION VALUE="#32056">Iª q. 85 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
173 document.write('<OPTION VALUE="#32057">Iª q. 85 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
174 document.write('<OPTION VALUE="#32058">Iª q. 85 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
175 document.write('<OPTION VALUE="#32059">Iª q. 85 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
176 document.write('<OPTION VALUE="#32060">Iª q. 85 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
177 document.write('<OPTION VALUE="#32061">Iª q. 85 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
178 document.write('<OPTION VALUE="#32062">Iª q. 85 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
179 document.write('<OPTION VALUE="#32063">Iª q. 85 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
180 document.write('<OPTION VALUE="#32064">Iª q. 85 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
181 document.write('<OPTION VALUE="#32065">Iª q. 85 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
182 document.write('<OPTION VALUE="#32066">Iª q. 85 a. 7 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
183 document.write('<OPTION VALUE="#32067">Iª q. 85 a. 7 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
184 document.write('<OPTION VALUE="#32068">Iª q. 85 a. 7 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
185 document.write('<OPTION VALUE="#32069">Iª q. 85 a. 7 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
186 document.write('<OPTION VALUE="#32070">Iª q. 85 a. 7 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
187 document.write('<OPTION VALUE="#32071">Iª q. 85 a. 7 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
188 document.write('<OPTION VALUE="#32072">Iª q. 85 a. 7 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
189 document.write('<OPTION VALUE="#32073">Iª q. 85 a. 7 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
190 document.write('<OPTION VALUE="#32074">Iª q. 85 a. 8 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
191 document.write('<OPTION VALUE="#32075">Iª q. 85 a. 8 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
192 document.write('<OPTION VALUE="#32076">Iª q. 85 a. 8 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
193 document.write('<OPTION VALUE="#32077">Iª q. 85 a. 8 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
194 document.write('<OPTION VALUE="#32078">Iª q. 85 a. 8 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
195 document.write('<OPTION VALUE="#32079">Iª q. 85 a. 8 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
196 document.write('<OPTION VALUE="#32080">Iª q. 85 a. 8 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
197 document.write('<OPTION VALUE="#32081">Iª q. 85 a. 8 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
198 document.write('<OPTION VALUE="#32082">Iª q. 86 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
199 document.write('<OPTION VALUE="#32083">Iª q. 86 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
200 document.write('<OPTION VALUE="#32084">Iª q. 86 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
201 document.write('<OPTION VALUE="#32085">Iª q. 86 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
202 document.write('<OPTION VALUE="#32086">Iª q. 86 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
203 document.write('<OPTION VALUE="#32087">Iª q. 86 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
204 document.write('<OPTION VALUE="#32088">Iª q. 86 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
205 document.write('<OPTION VALUE="#32089">Iª q. 86 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
206 document.write('<OPTION VALUE="#32090">Iª q. 86 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
207 document.write('<OPTION VALUE="#32091">Iª q. 86 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
208 document.write('<OPTION VALUE="#32092">Iª q. 86 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
209 document.write('<OPTION VALUE="#32093">Iª q. 86 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
210 document.write('<OPTION VALUE="#32094">Iª q. 86 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
211 document.write('<OPTION VALUE="#32095">Iª q. 86 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
212 document.write('<OPTION VALUE="#32096">Iª q. 86 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
213 document.write('<OPTION VALUE="#32097">Iª q. 86 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
214 document.write('<OPTION VALUE="#32098">Iª q. 86 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
215 document.write('<OPTION VALUE="#32099">Iª q. 86 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
216 document.write('<OPTION VALUE="#32100">Iª q. 86 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
217 document.write('<OPTION VALUE="#32101">Iª q. 86 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
218 document.write('<OPTION VALUE="#32102">Iª q. 86 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
219 document.write('<OPTION VALUE="#32103">Iª q. 86 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
220 document.write('<OPTION VALUE="#32104">Iª q. 86 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
221 document.write('<OPTION VALUE="#32105">Iª q. 86 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
222 document.write('<OPTION VALUE="#32106">Iª q. 86 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
223 document.write('<OPTION VALUE="#32107">Iª q. 86 a. 3 ad'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
224 document.write('<OPTION VALUE="#32108">Iª q. 86 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
225 document.write('<OPTION VALUE="#32109">Iª q. 86 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
226 document.write('<OPTION VALUE="#32110">Iª q. 86 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
227 document.write('<OPTION VALUE="#32111">Iª q. 86 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
228 document.write('<OPTION VALUE="#32112">Iª q. 86 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
229 document.write('<OPTION VALUE="#32113">Iª q. 86 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
230 document.write('<OPTION VALUE="#32114">Iª q. 86 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
231 document.write('<OPTION VALUE="#32115">Iª q. 86 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
232 document.write('<OPTION VALUE="#32116">Iª q. 87 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
233 document.write('<OPTION VALUE="#32117">Iª q. 87 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
234 document.write('<OPTION VALUE="#32118">Iª q. 87 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
235 document.write('<OPTION VALUE="#32119">Iª q. 87 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
236 document.write('<OPTION VALUE="#32120">Iª q. 87 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
237 document.write('<OPTION VALUE="#32121">Iª q. 87 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
238 document.write('<OPTION VALUE="#32122">Iª q. 87 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
239 document.write('<OPTION VALUE="#32123">Iª q. 87 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
240 document.write('<OPTION VALUE="#32124">Iª q. 87 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
241 document.write('<OPTION VALUE="#32125">Iª q. 87 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
242 document.write('<OPTION VALUE="#32126">Iª q. 87 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
243 document.write('<OPTION VALUE="#32127">Iª q. 87 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
244 document.write('<OPTION VALUE="#32128">Iª q. 87 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
245 document.write('<OPTION VALUE="#32129">Iª q. 87 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
246 document.write('<OPTION VALUE="#32130">Iª q. 87 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
247 document.write('<OPTION VALUE="#32131">Iª q. 87 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
248 document.write('<OPTION VALUE="#32132">Iª q. 87 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
249 document.write('<OPTION VALUE="#32133">Iª q. 87 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
250 document.write('<OPTION VALUE="#32134">Iª q. 87 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
251 document.write('<OPTION VALUE="#32135">Iª q. 87 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
252 document.write('<OPTION VALUE="#32136">Iª q. 87 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
253 document.write('<OPTION VALUE="#32137">Iª q. 87 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
254 document.write('<OPTION VALUE="#32138">Iª q. 87 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
255 document.write('<OPTION VALUE="#32139">Iª q. 87 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
256 document.write('<OPTION VALUE="#32140">Iª q. 87 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
257 document.write('<OPTION VALUE="#32141">Iª q. 87 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
258 document.write('<OPTION VALUE="#32142">Iª q. 87 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
259 document.write('<OPTION VALUE="#32143">Iª q. 87 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
260 document.write('<OPTION VALUE="#32144">Iª q. 87 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
261 document.write('<OPTION VALUE="#32145">Iª q. 87 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
262 document.write('<OPTION VALUE="#32146">Iª q. 87 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
263 document.write('<OPTION VALUE="#32147">Iª q. 87 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
264 document.write('<OPTION VALUE="#32148">Iª q. 87 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
265 document.write('<OPTION VALUE="#32149">Iª q. 88 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
266 document.write('<OPTION VALUE="#32150">Iª q. 88 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
267 document.write('<OPTION VALUE="#32151">Iª q. 88 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
268 document.write('<OPTION VALUE="#32152">Iª q. 88 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
269 document.write('<OPTION VALUE="#32153">Iª q. 88 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
270 document.write('<OPTION VALUE="#32154">Iª q. 88 a. 1 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
271 document.write('<OPTION VALUE="#32155">Iª q. 88 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
272 document.write('<OPTION VALUE="#32156">Iª q. 88 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
273 document.write('<OPTION VALUE="#32157">Iª q. 88 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
274 document.write('<OPTION VALUE="#32158">Iª q. 88 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
275 document.write('<OPTION VALUE="#32159">Iª q. 88 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
276 document.write('<OPTION VALUE="#32160">Iª q. 88 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
277 document.write('<OPTION VALUE="#32161">Iª q. 88 a. 1 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
278 document.write('<OPTION VALUE="#32162">Iª q. 88 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
279 document.write('<OPTION VALUE="#32163">Iª q. 88 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
280 document.write('<OPTION VALUE="#32164">Iª q. 88 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
281 document.write('<OPTION VALUE="#32165">Iª q. 88 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
282 document.write('<OPTION VALUE="#32166">Iª q. 88 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
283 document.write('<OPTION VALUE="#32167">Iª q. 88 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
284 document.write('<OPTION VALUE="#32168">Iª q. 88 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
285 document.write('<OPTION VALUE="#32169">Iª q. 88 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
286 document.write('<OPTION VALUE="#32170">Iª q. 88 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
287 document.write('<OPTION VALUE="#32171">Iª q. 88 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
288 document.write('<OPTION VALUE="#32172">Iª q. 88 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
289 document.write('<OPTION VALUE="#32173">Iª q. 88 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
290 document.write('<OPTION VALUE="#32174">Iª q. 88 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
291 document.write('<OPTION VALUE="#32175">Iª q. 88 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
292 document.write('<OPTION VALUE="#32176">Iª q. 88 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
293 document.write('<OPTION VALUE="#32177">Iª q. 88 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
294 document.write('<OPTION VALUE="#32178">Iª q. 88 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
295 document.write('<OPTION VALUE="#32179">Iª q. 88 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
296 document.write('<OPTION VALUE="#32180">Iª q. 89 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
297 document.write('<OPTION VALUE="#32181">Iª q. 89 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
298 document.write('<OPTION VALUE="#32182">Iª q. 89 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
299 document.write('<OPTION VALUE="#32183">Iª q. 89 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
300 document.write('<OPTION VALUE="#32184">Iª q. 89 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
301 document.write('<OPTION VALUE="#32185">Iª q. 89 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
302 document.write('<OPTION VALUE="#32186">Iª q. 89 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
303 document.write('<OPTION VALUE="#32187">Iª q. 89 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
304 document.write('<OPTION VALUE="#32188">Iª q. 89 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
305 document.write('<OPTION VALUE="#32189">Iª q. 89 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
306 document.write('<OPTION VALUE="#32190">Iª q. 89 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
307 document.write('<OPTION VALUE="#32191">Iª q. 89 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
308 document.write('<OPTION VALUE="#32192">Iª q. 89 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
309 document.write('<OPTION VALUE="#32193">Iª q. 89 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
310 document.write('<OPTION VALUE="#32194">Iª q. 89 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
311 document.write('<OPTION VALUE="#32195">Iª q. 89 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
312 document.write('<OPTION VALUE="#32196">Iª q. 89 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
313 document.write('<OPTION VALUE="#32197">Iª q. 89 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
314 document.write('<OPTION VALUE="#32198">Iª q. 89 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
315 document.write('<OPTION VALUE="#32199">Iª q. 89 a. 3 s. c. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
316 document.write('<OPTION VALUE="#32200">Iª q. 89 a. 3 s. c. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
317 document.write('<OPTION VALUE="#32201">Iª q. 89 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
318 document.write('<OPTION VALUE="#32202">Iª q. 89 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
319 document.write('<OPTION VALUE="#32203">Iª q. 89 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
320 document.write('<OPTION VALUE="#32204">Iª q. 89 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
321 document.write('<OPTION VALUE="#32205">Iª q. 89 a. 3 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
322 document.write('<OPTION VALUE="#32206">Iª q. 89 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
323 document.write('<OPTION VALUE="#32207">Iª q. 89 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
324 document.write('<OPTION VALUE="#32208">Iª q. 89 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
325 document.write('<OPTION VALUE="#32209">Iª q. 89 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
326 document.write('<OPTION VALUE="#32210">Iª q. 89 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
327 document.write('<OPTION VALUE="#32211">Iª q. 89 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
328 document.write('<OPTION VALUE="#32212">Iª q. 89 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
329 document.write('<OPTION VALUE="#32213">Iª q. 89 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
330 document.write('<OPTION VALUE="#32214">Iª q. 89 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
331 document.write('<OPTION VALUE="#32215">Iª q. 89 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
332 document.write('<OPTION VALUE="#32216">Iª q. 89 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
333 document.write('<OPTION VALUE="#32217">Iª q. 89 a. 5 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
334 document.write('<OPTION VALUE="#32218">Iª q. 89 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
335 document.write('<OPTION VALUE="#32219">Iª q. 89 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
336 document.write('<OPTION VALUE="#32220">Iª q. 89 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
337 document.write('<OPTION VALUE="#32221">Iª q. 89 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
338 document.write('<OPTION VALUE="#32222">Iª q. 89 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
339 document.write('<OPTION VALUE="#32223">Iª q. 89 a. 5 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
340 document.write('<OPTION VALUE="#32224">Iª q. 89 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
341 document.write('<OPTION VALUE="#32225">Iª q. 89 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
342 document.write('<OPTION VALUE="#32226">Iª q. 89 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
343 document.write('<OPTION VALUE="#32227">Iª q. 89 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
344 document.write('<OPTION VALUE="#32228">Iª q. 89 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
345 document.write('<OPTION VALUE="#32229">Iª q. 89 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
346 document.write('<OPTION VALUE="#32230">Iª q. 89 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
347 document.write('<OPTION VALUE="#32231">Iª q. 89 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
348 document.write('<OPTION VALUE="#32232">Iª q. 89 a. 7 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
349 document.write('<OPTION VALUE="#32233">Iª q. 89 a. 7 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
350 document.write('<OPTION VALUE="#32234">Iª q. 89 a. 7 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
351 document.write('<OPTION VALUE="#32235">Iª q. 89 a. 7 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
352 document.write('<OPTION VALUE="#32236">Iª q. 89 a. 7 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
353 document.write('<OPTION VALUE="#32237">Iª q. 89 a. 7 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
354 document.write('<OPTION VALUE="#32238">Iª q. 89 a. 7 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
355 document.write('<OPTION VALUE="#32239">Iª q. 89 a. 7 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
356 document.write('<OPTION VALUE="#32240">Iª q. 89 a. 8 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
357 document.write('<OPTION VALUE="#32241">Iª q. 89 a. 8 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
358 document.write('<OPTION VALUE="#32242">Iª q. 89 a. 8 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
359 document.write('<OPTION VALUE="#32243">Iª q. 89 a. 8 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
360 document.write('<OPTION VALUE="#32244">Iª q. 89 a. 8 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
361 document.write('<OPTION VALUE="#32245">Iª q. 89 a. 8 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
362 document.write('<OPTION VALUE="#32246">Iª q. 89 a. 8 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
363 document.write('<OPTION VALUE="#32247">Iª q. 89 a. 8 ad 3'); |
| 28 | 364 document.write('<\/SELECT>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
365 document.write('<BR><BR>'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
366 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 28 | 367 document.write('<\/FORM>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
368 // --> |
| 28 | 369 //]]> |
| 370 </script><br /> | |
| 371 <hr /> | |
| 372 <br /></div> | |
| 373 <div class="D">Quaestio 84</div> | |
| 374 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 375 <p title="I q. 84 pr."><a name="31948"><span class="ref">[31948] | |
| 376 Iª q. 84 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 377 actibus animae, quantum ad potentias intellectivas et appetitivas, | |
| 378 aliae enim animae potentiae non pertinent directe ad | |
| 379 considerationem theologi. Actus autem appetitivae partis ad | |
| 380 considerationem moralis scientiae pertinent, et ideo in secunda | |
| 381 parte huius operis de eis tractabitur, in qua considerandum erit de | |
| 382 morali materia. Nunc autem de actibus intellectivae partis agetur. | |
| 383 In consideratione vero actuum, hoc modo procedemus, primo namque | |
| 384 considerandum est quomodo intelligit anima corpori coniuncta; | |
| 385 secundo, quomodo intelligit a corpore separata. Prima autem | |
| 386 consideratio erit tripartita, primo namque considerabitur quomodo | |
| 387 anima intelligit corporalia, quae sunt infra ipsam; secundo, | |
| 388 quomodo intelligit seipsam, et ea quae in ipsa sunt; tertio, | |
| 389 quomodo intelligit substantias immateriales, quae sunt supra ipsam. | |
| 390 Circa cognitionem vero corporalium, tria consideranda occurrunt, | |
| 391 primo quidem per quid ea cognoscit; secundo, quomodo et quo ordine; | |
| 392 tertio, quid in eis cognoscit. Circa primum quaeruntur octo. Primo, | |
| 393 utrum anima cognoscat corpora per intellectum. Secundo, utrum | |
| 394 intelligat ea per essentiam suam, vel per aliquas species. Tertio, | |
| 395 si per aliquas species, utrum species omnium intelligibilium sint | |
| 396 ei naturaliter innatae. Quarto, utrum effluant in ipsam ab | |
| 397 aliquibus formis immaterialibus separatis. Quinto, utrum anima | |
| 398 nostra omnia quae intelligit, videat in rationibus aeternis. Sexto, | |
| 399 utrum cognitionem intelligibilem acquirat a sensu. Septimo, utrum | |
| 400 intellectus possit actu intelligere per species intelligibiles quas | |
| 401 penes se habet, non convertendo se ad phantasmata. Octavo, utrum | |
| 402 iudicium intellectus impediatur per impedimentum sensitivarum | |
| 403 virtutum.</p> | |
| 404 <br /> | |
| 405 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 406 <p title="I q. 84 a. 1 arg. 1"><a name="31949"><span class= | |
| 407 "ref">[31949] Iª q. 84 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 408 proceditur. Videtur quod anima non cognoscat corpora per | |
| 409 intellectum. Dicit enim Augustinus, in II Soliloq. quod <i>corpora | |
| 410 intellectu comprehendi non possunt; nec aliquod corporeum nisi | |
| 411 sensibus videri potest</i>. Dicit etiam, XII super Gen. ad Litt., | |
| 412 quod visio intellectualis est eorum quae sunt per essentiam suam in | |
| 413 anima. Huiusmodi autem non sunt corpora. Ergo anima per intellectum | |
| 414 corpora cognoscere non potest.</p> | |
| 415 <p title="I q. 84 a. 1 arg. 2"><a name="31950"><span class= | |
| 416 "ref">[31950] Iª q. 84 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut | |
| 417 se habet sensus ad intelligibilia, ita se habet intellectus ad | |
| 418 sensibilia. Sed anima per sensum nullo modo potest cognoscere | |
| 419 spiritualia, quae sunt intelligibilia. Ergo nullo modo per | |
| 420 intellectum potest cognoscere corpora, quae sunt sensibilia.</p> | |
| 421 <p title="I q. 84 a. 1 arg. 3"><a name="31951"><span class= | |
| 422 "ref">[31951] Iª q. 84 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 423 intellectus est necessariorum et semper eodem modo se habentium. | |
| 424 Sed corpora omnia sunt mobilia, et non eodem modo se habentia. | |
| 425 Anima ergo per intellectum corpora cognoscere non potest.</p> | |
| 426 <p title="I q. 84 a. 1 s. c."><a name="31952"><span class= | |
| 427 "ref">[31952] Iª q. 84 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 428 quod scientia est in intellectu. Si ergo intellectus non cognoscit | |
| 429 corpora, sequitur quod nulla scientia sit de corporibus. Et sic | |
| 430 peribit scientia naturalis, quae est de corpore mobili.</p> | |
| 431 <p title="I q. 84 a. 1 co."><a name="31953"><span class= | |
| 432 "ref">[31953] Iª q. 84 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum, | |
| 433 ad evidentiam huius quaestionis, quod primi philosophi qui de | |
| 434 naturis rerum inquisiverunt, putaverunt nihil esse in mundo praeter | |
| 435 corpus. Et quia videbant omnia corpora mobilia esse, et putabant ea | |
| 436 in continuo fluxu esse, aestimaverunt quod nulla certitudo de rerum | |
| 437 veritate haberi posset a nobis. Quod enim est in continuo fluxu, | |
| 438 per certitudinem apprehendi non potest, quia prius labitur quam | |
| 439 mente diiudicetur, sicut Heraclitus dixit quod <i>non est possibile | |
| 440 aquam fluvii currentis bis tangere</i>, ut recitat philosophus in | |
| 441 IV Metaphys. His autem superveniens Plato, ut posset salvare certam | |
| 442 cognitionem veritatis a nobis per intellectum haberi, posuit | |
| 443 praeter ista corporalia aliud genus entium a materia et motu | |
| 444 separatum, quod nominabat species sive ideas, per quarum | |
| 445 participationem unumquodque istorum singularium et sensibilium | |
| 446 dicitur vel homo vel equus vel aliquid huiusmodi. Sic ergo dicebat | |
| 447 scientias et definitiones et quidquid ad actum intellectus | |
| 448 pertinet, non referri ad ista corpora sensibilia, sed ad illa | |
| 449 immaterialia et separata; ut sic anima non intelligat ista | |
| 450 corporalia, sed intelligat horum corporalium species separatas. Sed | |
| 451 hoc dupliciter apparet falsum. Primo quidem quia, cum illae species | |
| 452 sint immateriales et immobiles, excluderetur a scientiis cognitio | |
| 453 motus et materiae (quod est proprium scientiae naturalis) et | |
| 454 demonstratio per causas moventes et materiales. Secundo autem, quia | |
| 455 derisibile videtur ut, dum rerum quae nobis manifestae sunt | |
| 456 notitiam quaerimus, alia entia in medium afferamus, quae non | |
| 457 possunt esse earum substantiae, cum ab eis differant secundum esse, | |
| 458 et sic, illis substantiis separatis cognitis, non propter hoc de | |
| 459 istis sensibilibus iudicare possemus. Videtur autem in hoc Plato | |
| 460 deviasse a veritate, quia, cum aestimaret omnem cognitionem per | |
| 461 modum alicuius similitudinis esse, credidit quod forma cogniti ex | |
| 462 necessitate sit in cognoscente eo modo quo est in cognito. | |
| 463 Consideravit autem quod forma rei intellectae est in intellectu | |
| 464 universaliter et immaterialiter et immobiliter, quod ex ipsa | |
| 465 operatione intellectus apparet, qui intelligit universaliter et per | |
| 466 modum necessitatis cuiusdam; modus enim actionis est secundum modum | |
| 467 formae agentis. Et ideo existimavit quod oporteret res intellectas | |
| 468 hoc modo in seipsis subsistere, scilicet immaterialiter et | |
| 469 immobiliter. Hoc autem necessarium non est. Quia etiam in ipsis | |
| 470 sensibilibus videmus quod forma alio modo est in uno sensibilium | |
| 471 quam in altero, puta cum in uno est albedo intensior, in alio | |
| 472 remissior, et in uno est albedo cum dulcedine, in alio sine | |
| 473 dulcedine. Et per hunc etiam modum forma sensibilis alio modo est | |
| 474 in re quae est extra animam, et alio modo in sensu, qui suscipit | |
| 475 formas sensibilium absque materia, sicut colorem auri sine auro. Et | |
| 476 similiter intellectus species, corporum, quae sunt materiales et | |
| 477 mobiles, recipit immaterialiter et immobiliter, secundum modum | |
| 478 suum, nam receptum est in recipiente per modum recipientis. | |
| 479 Dicendum est ergo quod anima per intellectum cognoscit corpora | |
| 480 cognitione immateriali, universali et necessaria.</p> | |
| 481 <p title="I q. 84 a. 1 ad 1"><a name="31954"><span class= | |
| 482 "ref">[31954] Iª q. 84 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 483 dicendum quod verbum Augustini est intelligendum quantum ad ea | |
| 484 quibus intellectus cognoscit, non autem quantum ad ea quae | |
| 485 cognoscit. Cognoscit enim corpora intelligendo, sed non per | |
| 486 corpora, neque per similitudines materiales et corporeas; sed per | |
| 487 species immateriales et intelligibiles, quae per sui essentiam in | |
| 488 anima esse possunt.</p> | |
| 489 <p title="I q. 84 a. 1 ad 2"><a name="31955"><span class= | |
| 490 "ref">[31955] Iª q. 84 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 491 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XXII de Civit. Dei, non est | |
| 492 dicendum quod, sicut sensus cognoscit sola corporalia, ita | |
| 493 intellectus cognoscit sola spiritualia, quia sequeretur quod Deus | |
| 494 et Angeli corporalia non cognoscerent. Huius autem diversitatis | |
| 495 ratio est, quia inferior virtus non se extendit ad ea quae sunt | |
| 496 superioris virtutis; sed virtus superior ea quae sunt inferioris | |
| 497 virtutis, excellentiori modo operatur.</p> | |
| 498 <p title="I q. 84 a. 1 ad 3"><a name="31956"><span class= | |
| 499 "ref">[31956] Iª q. 84 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 500 dicendum quod omnis motus supponit aliquid immobile, cum enim | |
| 501 transmutatio fit secundum qualitatem, remanet substantia immobilis; | |
| 502 et cum transmutatur forma substantialis, remanet materia immobilis. | |
| 503 Rerum etiam mutabilium sunt immobiles habitudines, sicut Socrates | |
| 504 etsi non semper sedeat, tamen immobiliter est verum quod, | |
| 505 quandocumque sedet, in uno loco manet. Et propter hoc nihil | |
| 506 prohibet de rebus mobilibus immobilem scientiam habere.</p> | |
| 507 <br /> | |
| 508 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 509 <p title="I q. 84 a. 2 arg. 1"><a name="31957"><span class= | |
| 510 "ref">[31957] Iª q. 84 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 511 proceditur. Videtur quod anima per essentiam suam corporalia | |
| 512 intelligat. Dicit enim Augustinus, X de Trin., quod <i>anima | |
| 513 imagines corporum convolvit et rapit factas in semetipsa de | |
| 514 semetipsa, dat enim eis formandis quiddam substantiae suae</i>. Sed | |
| 515 per similitudines corporum corpora intelligit. Ergo per essentiam | |
| 516 suam, quam dat formandis talibus similitudinibus, et de qua eas | |
| 517 format, cognoscit corporalia.</p> | |
| 518 <p title="I q. 84 a. 2 arg. 2"><a name="31958"><span class= | |
| 519 "ref">[31958] Iª q. 84 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 520 philosophus dicit, in III de anima, quod <i>anima quodammodo est | |
| 521 omnia</i>. Cum ergo simile simili cognoscatur, videtur quod anima | |
| 522 per seipsam corporalia cognoscat.</p> | |
| 523 <p title="I q. 84 a. 2 arg. 3"><a name="31959"><span class= | |
| 524 "ref">[31959] Iª q. 84 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima | |
| 525 est superior corporalibus creaturis. Inferiora autem sunt in | |
| 526 superioribus eminentiori modo quam in seipsis, ut Dionysius dicit. | |
| 527 Ergo omnes creaturae corporeae nobiliori modo existunt in ipsa | |
| 528 substantia animae quam in seipsis. Per suam ergo substantiam potest | |
| 529 creaturas corporeas cognoscere.</p> | |
| 530 <p title="I q. 84 a. 2 s. c."><a name="31960"><span class= | |
| 531 "ref">[31960] Iª q. 84 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 532 quod Augustinus dicit, IX de Trin., quod <i>mens corporearum rerum | |
| 533 notitias per sensus corporis colligit</i>. Ipsa autem anima non est | |
| 534 cognoscibilis per corporis sensus. Non ergo cognoscit corporea per | |
| 535 suam substantiam.</p> | |
| 536 <p title="I q. 84 a. 2 co."><a name="31961"><span class= | |
| 537 "ref">[31961] Iª q. 84 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 538 quod antiqui philosophi posuerunt quod anima per suam essentiam | |
| 539 cognoscit corpora. Hoc enim animis omnium communiter inditum fuit, | |
| 540 quod simile simili cognoscitur. Existimabant autem quod forma | |
| 541 cogniti sit in cognoscente eo modo quo est in re cognita. E | |
| 542 contrario tamen Platonici posuerunt. Plato enim, quia perspexit | |
| 543 intellectualem animam immaterialem esse et immaterialiter | |
| 544 cognoscere, posuit formas rerum cognitarum immaterialiter | |
| 545 subsistere. Priores vero naturales, quia considerabant res cognitas | |
| 546 esse corporeas et materiales, posuerunt oportere res cognitas etiam | |
| 547 in anima cognoscente materialiter esse. Et ideo, ut animae | |
| 548 attribuerent omnium cognitionem, posuerunt eam habere naturam | |
| 549 communem cum omnibus. Et quia natura principiatorum ex principiis | |
| 550 constituitur, attribuerunt animae naturam principii, ita quod qui | |
| 551 dixit principium omnium esse ignem, posuit animam esse de natura | |
| 552 ignis; et similiter de aere et aqua. Empedocles autem, qui posuit | |
| 553 quatuor elementa materialia et duo moventia, ex his etiam dixit | |
| 554 animam esse constitutam. Et ita, cum res materialiter in anima | |
| 555 ponerent, posuerunt omnem cognitionem animae materialem esse, non | |
| 556 discernentes inter intellectum et sensum. Sed haec opinio | |
| 557 improbatur. Primo quidem, quia in materiali principio, de quo | |
| 558 loquebantur, non existunt principiata nisi in potentia. Non autem | |
| 559 cognoscitur aliquid secundum quod est in potentia, sed solum | |
| 560 secundum quod est actu, ut patet in IX Metaphys., unde nec ipsa | |
| 561 potentia cognoscitur nisi per actum. Sic igitur non sufficeret | |
| 562 attribuere animae principiorum naturam ad hoc quod omnia | |
| 563 cognosceret, nisi inessent ei naturae et formae singulorum | |
| 564 effectuum, puta ossis et carnis et aliorum huiusmodi; ut | |
| 565 Aristoteles contra Empedoclem argumentatur in I de anima. Secundo | |
| 566 quia, si oporteret rem cognitam materialiter in cognoscente | |
| 567 existere, nulla ratio esset quare res quae materialiter extra | |
| 568 animam subsistunt, cognitione carerent, puta, si anima igne | |
| 569 cognoscit ignem, et ignis etiam qui est extra animam, ignem | |
| 570 cognosceret. Relinquitur ergo quod oportet materialia cognita in | |
| 571 cognoscente existere non materialiter, sed magis immaterialiter. Et | |
| 572 huius ratio est, quia actus cognitionis se extendit ad ea quae sunt | |
| 573 extra cognoscentem, cognoscimus enim etiam ea quae extra nos sunt. | |
| 574 Per materiam autem determinatur forma rei ad aliquid unum. Unde | |
| 575 manifestum est quod ratio cognitionis ex opposito se habet ad | |
| 576 rationem materialitatis. Et ideo quae non recipiunt formas nisi | |
| 577 materialiter, nullo modo sunt cognoscitiva, sicut plantae; ut | |
| 578 dicitur in II libro de anima. Quanto autem aliquid immaterialius | |
| 579 habet formam rei cognitae, tanto perfectius cognoscit. Unde et | |
| 580 intellectus, qui abstrahit speciem non solum a materia, sed etiam a | |
| 581 materialibus conditionibus individuantibus, perfectius cognoscit | |
| 582 quam sensus, qui accipit formam rei cognitae sine materia quidem, | |
| 583 sed cum materialibus conditionibus. Et inter ipsos sensus, visus | |
| 584 est magis cognoscitivus, quia est minus materialis, ut supra dictum | |
| 585 est. Et inter ipsos intellectus, tanto quilibet est perfectior, | |
| 586 quanto immaterialior. Ex his ergo patet quod, si aliquis | |
| 587 intellectus est qui per essentiam suam cognoscit omnia, oportet | |
| 588 quod essentia eius habeat in se immaterialiter omnia; sicut antiqui | |
| 589 posuerunt essentiam animae actu componi ex principiis omnium | |
| 590 materialium, ut cognosceret omnia. Hoc autem est proprium Dei, ut | |
| 591 sua essentia sit immaterialiter comprehensiva omnium, prout | |
| 592 effectus virtute praeexistunt in causa. Solus igitur Deus per | |
| 593 essentiam suam omnia intelligit; non autem anima humana, neque | |
| 594 etiam Angelus.</p> | |
| 595 <p title="I q. 84 a. 2 ad 1"><a name="31962"><span class= | |
| 596 "ref">[31962] Iª q. 84 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 597 dicendum quod Augustinus ibi loquitur de visione imaginaria, quae | |
| 598 fit per imagines corporum. Quibus imaginibus formandis dat anima | |
| 599 aliquid suae substantiae, sicut subiectum datur ut informetur per | |
| 600 aliquam formam. Et sic de seipsa facit huiusmodi imagines, non quod | |
| 601 anima vel aliquid animae convertatur, ut sit haec vel illa imago; | |
| 602 sed sicut dicitur de corpore fieri aliquid coloratum, prout | |
| 603 informatur colore. Et hic sensus apparet ex his quae sequuntur. | |
| 604 Dicit enim quod servat aliquid, scilicet non formatum tali imagine, | |
| 605 quod libere de specie talium imaginum iudicet, et hoc dicit esse | |
| 606 mentem vel intellectum. Partem autem quae informatur huiusmodi | |
| 607 imaginibus scilicet imaginativam, dicit esse communem nobis et | |
| 608 bestiis.</p> | |
| 609 <p title="I q. 84 a. 2 ad 2"><a name="31963"><span class= | |
| 610 "ref">[31963] Iª q. 84 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 611 dicendum quod Aristoteles non posuit animam esse actu compositam ex | |
| 612 omnibus, sicut antiqui naturales; sed dixit quodammodo animam esse | |
| 613 omnia, inquantum est in potentia ad omnia; per sensum quidem ad | |
| 614 sensibilia, per intellectum vero ad intelligibilia.</p> | |
| 615 <p title="I q. 84 a. 2 ad 3"><a name="31964"><span class= | |
| 616 "ref">[31964] Iª q. 84 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 617 dicendum quod quaelibet creatura habet esse finitum et | |
| 618 determinatum. Unde essentia superioris creaturae, etsi habeat | |
| 619 quandam similitudinem inferioris creaturae prout communicant in | |
| 620 aliquo genere, non tamen complete habet similitudinem illius, quia | |
| 621 determinatur ad aliquam speciem, praeter quam est species | |
| 622 inferioris creaturae. Sed essentia Dei est perfecta similitudo | |
| 623 omnium quantum ad omnia quae in rebus inveniuntur, sicut universale | |
| 624 principium omnium.</p> | |
| 625 <br /> | |
| 626 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 627 <p title="I q. 84 a. 3 arg. 1"><a name="31965"><span class= | |
| 628 "ref">[31965] Iª q. 84 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 629 proceditur. Videtur quod anima intelligat omnia per species sibi | |
| 630 naturaliter inditas. Dicit enim Gregorius, in homilia ascensionis | |
| 631 quod <i>homo habet commune cum Angelis intelligere</i>. Sed Angeli | |
| 632 intelligunt omnia per formas naturaliter inditas, unde in libro de | |
| 633 causis dicitur quod <i>omnis intelligentia est plena formis</i>. | |
| 634 Ergo et anima habet species rerum naturaliter inditas, quibus | |
| 635 corporalia intelligit.</p> | |
| 636 <p title="I q. 84 a. 3 arg. 2"><a name="31966"><span class= | |
| 637 "ref">[31966] Iª q. 84 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, anima | |
| 638 intellectiva est nobilior quam materia prima corporalis. Sed | |
| 639 materia prima est creata a Deo sub formis ad quas est in potentia. | |
| 640 Ergo multo magis anima intellectiva est creata a Deo sub speciebus | |
| 641 intelligibilibus. Et sic anima intelligit corporalia per species | |
| 642 sibi naturaliter inditas.</p> | |
| 643 <p title="I q. 84 a. 3 arg. 3"><a name="31967"><span class= | |
| 644 "ref">[31967] Iª q. 84 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 645 nullus potest verum respondere nisi de eo quod scit. Sed aliquis | |
| 646 etiam idiota, non habens scientiam acquisitam, respondet verum de | |
| 647 singulis, si tamen ordinate interrogetur, ut narratur in Menone | |
| 648 Platonis de quodam. Ergo antequam aliquis acquirat scientiam, habet | |
| 649 rerum cognitionem. Quod non esset nisi anima haberet species | |
| 650 naturaliter inditas. Intelligit igitur anima res corporeas per | |
| 651 species naturaliter inditas.</p> | |
| 652 <p title="I q. 84 a. 3 s. c."><a name="31968"><span class= | |
| 653 "ref">[31968] Iª q. 84 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 654 quod philosophus dicit, in III de anima, de intellectu loquens, | |
| 655 quod est sicut tabula in qua nihil est scriptum.</p> | |
| 656 <p title="I q. 84 a. 3 co."><a name="31969"><span class= | |
| 657 "ref">[31969] Iª q. 84 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 658 quod, cum forma sit principium actionis, oportet ut eo modo se | |
| 659 habeat aliquid ad formam quae est actionis principium, quo se habet | |
| 660 ad actionem illam, sicut si moveri sursum est ex levitate, oportet | |
| 661 quod in potentia tantum sursum fertur, esse leve solum in potentia, | |
| 662 quod autem actu sursum fertur, esse leve in actu. Videmus autem | |
| 663 quod homo est quandoque cognoscens in potentia tantum, tam secundum | |
| 664 sensum quam secundum intellectum. Et de tali potentia in actum | |
| 665 reducitur, ut sentiat quidem, per actiones sensibilium in sensum; | |
| 666 ut intelligat autem, per disciplinam aut inventionem. Unde oportet | |
| 667 dicere quod anima cognoscitiva sit in potentia tam ad similitudines | |
| 668 quae sunt principia sentiendi, quam ad similitudines quae sunt | |
| 669 principia intelligendi. Et propter hoc Aristoteles posuit quod | |
| 670 intellectus, quo anima intelligit, non habet aliquas species | |
| 671 naturaliter inditas, sed est in principio in potentia ad huiusmodi | |
| 672 species omnes. Sed quia id quod habet actu formam, interdum non | |
| 673 potest agere secundum formam propter aliquod impedimentum, sicut | |
| 674 leve si impediatur sursum ferri; propter hoc Plato posuit quod | |
| 675 intellectus hominis naturaliter est plenus omnibus speciebus | |
| 676 intelligibilibus, sed per unionem corporis impeditur ne possit in | |
| 677 actum exire. Sed hoc non videtur convenienter dictum. Primo quidem | |
| 678 quia, si habet anima naturalem notitiam omnium, non videtur esse | |
| 679 possibile quod huius naturalis notitiae tantam oblivionem capiat, | |
| 680 quod nesciat se huiusmodi scientiam habere, nullus enim homo | |
| 681 obliviscitur ea quae naturaliter cognoscit, sicut quod omne totum | |
| 682 sit maius sua parte, et alia huiusmodi. Praecipue autem hoc videtur | |
| 683 inconveniens, si ponatur esse animae naturale corpori uniri, ut | |
| 684 supra habitum est, inconveniens enim est quod naturalis operatio | |
| 685 alicuius rei totaliter impediatur per id quod est sibi secundum | |
| 686 naturam. Secundo, manifeste apparet huius positionis falsitas ex | |
| 687 hoc quod, deficiente aliquo sensu, deficit scientia eorum, quae | |
| 688 apprehenduntur secundum illum sensum; sicut caecus natus nullam | |
| 689 potest habere notitiam de coloribus. Quod non esset, si animae | |
| 690 essent naturaliter inditae omnium intelligibilium rationes. Et ideo | |
| 691 dicendum est quod anima non cognoscit corporalia per species | |
| 692 naturaliter inditas.</p> | |
| 693 <p title="I q. 84 a. 3 ad 1"><a name="31970"><span class= | |
| 694 "ref">[31970] Iª q. 84 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 695 dicendum quod homo quidem convenit cum Angelis in intelligendo, | |
| 696 deficit tamen ab eminentia intellectus eorum, sicut et corpora | |
| 697 inferiora, quae tantum existunt secundum Gregorium, deficiunt ab | |
| 698 existentia superiorum corporum. Nam materia inferiorum corporum non | |
| 699 est completa totaliter per formam, sed est in potentia ad formas | |
| 700 quas non habet, materia autem caelestium corporum est totaliter | |
| 701 completa per formam, ita quod non est in potentia ad aliam formam, | |
| 702 ut supra habitum est. Et similiter intellectus Angeli est perfectus | |
| 703 per species intelligibiles secundum suam naturam, intellectus autem | |
| 704 humanus est in potentia ad huiusmodi species.</p> | |
| 705 <p title="I q. 84 a. 3 ad 2"><a name="31971"><span class= | |
| 706 "ref">[31971] Iª q. 84 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 707 dicendum quod materia prima habet esse substantiale per formam, et | |
| 708 ideo oportuit quod crearetur sub aliqua forma, alioquin non esset | |
| 709 in actu. Sub una tamen forma existens, est in potentia ad alias. | |
| 710 Intellectus autem non habet esse substantiale per speciem | |
| 711 intelligibilem; et ideo non est simile.</p> | |
| 712 <p title="I q. 84 a. 3 ad 3"><a name="31972"><span class= | |
| 713 "ref">[31972] Iª q. 84 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 714 dicendum quod ordinata interrogatio procedit ex principiis | |
| 715 communibus per se notis, ad propria. Per talem autem processum | |
| 716 scientia causatur in anima addiscentis. Unde cum verum respondet de | |
| 717 his de quibus secundo interrogatur, hoc non est quia prius ea | |
| 718 noverit; sed quia tunc ea de novo addiscit. Nihil enim refert utrum | |
| 719 ille qui docet, proponendo vel interrogando procedat de principiis | |
| 720 communibus ad conclusiones, utrobique enim animus audientis | |
| 721 certificatur de posterioribus per priora.</p> | |
| 722 <br /> | |
| 723 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 724 <p title="I q. 84 a. 4 arg. 1"><a name="31973"><span class= | |
| 725 "ref">[31973] Iª q. 84 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 726 proceditur. Videtur quod species intelligibiles effluant in animam | |
| 727 ab aliquibus formis separatis. Omne enim quod per participationem | |
| 728 est tale, causatur ab eo quod est per essentiam tale; sicut quod | |
| 729 est ignitum reducitur sicut in causam in ignem. Sed anima | |
| 730 intellectiva, secundum quod est actu intelligens, participat ipsa | |
| 731 intelligibilia, intellectus enim in actu, quodammodo est | |
| 732 intellectum in actu. Ergo ea quae secundum se et per essentiam suam | |
| 733 sunt intellecta in actu, sunt causae animae intellectivae quod actu | |
| 734 intelligat. Intellecta autem in actu per essentiam suam, sunt | |
| 735 formae sine materia existentes. Species igitur intelligibiles | |
| 736 quibus anima intelligit, causantur a formis aliquibus | |
| 737 separatis.</p> | |
| 738 <p title="I q. 84 a. 4 arg. 2"><a name="31974"><span class= | |
| 739 "ref">[31974] Iª q. 84 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 740 intelligibilia se habent ad intellectum, sicut sensibilia ad | |
| 741 sensum. Sed sensibilia quae sunt in actu extra animam, sunt causae | |
| 742 specierum sensibilium quae sunt in sensu, quibus sentimus. Ergo | |
| 743 species intelligibiles quibus intellectus noster intelligit, | |
| 744 causantur ab aliquibus actu intelligibilibus extra animam | |
| 745 existentibus. Huiusmodi autem non sunt nisi formae a materia | |
| 746 separatae. Formae igitur intelligibiles intellectus nostri effluunt | |
| 747 ab aliquibus substantiis separatis.</p> | |
| 748 <p title="I q. 84 a. 4 arg. 3"><a name="31975"><span class= | |
| 749 "ref">[31975] Iª q. 84 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne | |
| 750 quod est in potentia, reducitur in actum per id quod est actu. Si | |
| 751 ergo intellectus noster, prius in potentia existens, postmodum actu | |
| 752 intelligat, oportet quod hoc causetur ab aliquo intellectu qui | |
| 753 semper est in actu. Hic autem est intellectus separatus. Ergo ab | |
| 754 aliquibus substantiis separatis causantur species intelligibiles | |
| 755 quibus actu intelligimus.</p> | |
| 756 <p title="I q. 84 a. 4 s. c."><a name="31976"><span class= | |
| 757 "ref">[31976] Iª q. 84 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 758 quia secundum hoc sensibus non indigeremus ad intelligendum. Quod | |
| 759 patet esse falsum ex hoc praecipue quod qui caret uno sensu, nullo | |
| 760 modo potest habere scientiam de sensibilibus illius sensus.</p> | |
| 761 <p title="I q. 84 a. 4 co."><a name="31977"><span class= | |
| 762 "ref">[31977] Iª q. 84 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 763 quod quidam posuerunt species intelligibiles nostri intellectus | |
| 764 procedere ab aliquibus formis vel substantiis separatis. Et hoc | |
| 765 dupliciter. Plato enim, sicut dictum est, posuit formas rerum | |
| 766 sensibilium per se sine materia subsistentes; sicut formam hominis, | |
| 767 quam nominabat per se hominem, et formam vel ideam equi, quam | |
| 768 nominabat per se equum, et sic de aliis. Has ergo formas separatas | |
| 769 ponebat participari et ab anima nostra, et a materia corporali; ab | |
| 770 anima quidem nostra ad cognoscendum, a materia vero corporali ad | |
| 771 essendum; ut sicut materia corporalis per hoc quod participat ideam | |
| 772 lapidis, fit hic lapis, ita intellectus noster per hoc quod | |
| 773 participat ideam lapidis, fit intelligens lapidem. Participatio | |
| 774 autem ideae fit per aliquam similitudinem ipsius ideae in | |
| 775 participante ipsam, per modum quo exemplar participatur ab | |
| 776 exemplato. Sicut igitur ponebat formas sensibiles quae sunt in | |
| 777 materia corporali, effluere ab ideis sicut quasdam earum | |
| 778 similitudines; ita ponebat species intelligibiles nostri | |
| 779 intellectus esse similitudines quasdam idearum ab eis effluentes. | |
| 780 Et propter hoc, ut supra dictum est, scientias et definitiones ad | |
| 781 ideas referebat. Sed quia contra rationem rerum sensibilium est | |
| 782 quod earum formae subsistant absque materiis, ut Aristoteles | |
| 783 multipliciter probat; ideo Avicenna, hac positione remota, posuit | |
| 784 omnium rerum sensibilium intelligibiles species, non quidem per se | |
| 785 subsistere absque materia, sed praeexistere immaterialiter in | |
| 786 intellectibus separatis; a quorum primo derivantur huiusmodi | |
| 787 species in sequentem, et sic de aliis usque ad ultimum intellectum | |
| 788 separatum, quem nominat intellectum agentem; a quo, ut ipse dicit, | |
| 789 effluunt species intelligibiles in animas nostras, et formae | |
| 790 sensibiles in materiam corporalem. Et sic in hoc Avicenna cum | |
| 791 Platone concordat, quod species intelligibiles nostri intellectus | |
| 792 effluunt a quibusdam formis separatis, quas tamen Plato dicit per | |
| 793 se subsistere, Avicenna vero ponit eas in intelligentia agente. | |
| 794 Differunt etiam quantum ad hoc, quod Avicenna ponit species | |
| 795 intelligibiles non remanere in intellectu nostro postquam desinit | |
| 796 actu intelligere; sed indiget ut iterato se convertat ad | |
| 797 recipiendum de novo. Unde non ponit scientiam animae naturaliter | |
| 798 inditam, sicut Plato, qui ponit participationes idearum immobiliter | |
| 799 in anima permanere. Sed secundum hanc positionem sufficiens ratio | |
| 800 assignari non posset quare anima nostra corpori uniretur. Non enim | |
| 801 potest dici quod anima intellectiva corpori uniatur propter corpus, | |
| 802 quia nec forma est propter materiam, nec motor propter mobile, sed | |
| 803 potius e converso. Maxime autem videtur corpus esse necessarium | |
| 804 animae intellectivae ad eius propriam operationem, quae est | |
| 805 intelligere, quia secundum esse suum a corpore non dependet. Si | |
| 806 autem anima species intelligibiles secundum suam naturam apta nata | |
| 807 esset recipere per influentiam aliquorum separatorum principiorum | |
| 808 tantum, et non acciperet eas ex sensibus, non indigeret corpore ad | |
| 809 intelligendum, unde frustra corpori uniretur. Si autem dicatur quod | |
| 810 indiget anima nostra sensibus ad intelligendum, quibus quodammodo | |
| 811 excitetur ad consideranda ea quorum species intelligibiles a | |
| 812 principiis separatis recipit; hoc non videtur sufficere. Quia | |
| 813 huiusmodi excitatio non videtur necessaria animae nisi inquantum | |
| 814 est consopita, secundum Platonicos, quodammodo et obliviosa propter | |
| 815 unionem ad corpus, et sic sensus non proficerent animae | |
| 816 intellectivae nisi ad tollendum impedimentum quod animae provenit | |
| 817 ex corporis unione. Remanet igitur quaerendum quae sit causa | |
| 818 unionis animae ad corpus. Si autem dicatur, secundum Avicennam, | |
| 819 quod sensus sunt animae necessarii, quia per eos excitatur ut | |
| 820 convertat se ad intelligentiam agentem, a qua recipit species; hoc | |
| 821 quidem non sufficit. Quia si in natura animae est ut intelligat per | |
| 822 species ab intelligentia agente effluxas, sequeretur quod quandoque | |
| 823 anima possit se convertere ad intelligentiam agentem ex | |
| 824 inclinatione suae naturae, vel etiam excitata per alium sensum, ut | |
| 825 convertat se ad intelligentiam agentem ad recipiendum species | |
| 826 sensibilium quorum sensum aliquis non habet. Et sic caecus natus | |
| 827 posset habere scientiam de coloribus, quod est manifeste falsum. | |
| 828 Unde dicendum est quod species intelligibiles quibus anima nostra | |
| 829 intelligit, non effluunt a formis separatis.</p> | |
| 830 <p title="I q. 84 a. 4 ad 1"><a name="31978"><span class= | |
| 831 "ref">[31978] Iª q. 84 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 832 dicendum quod species intelligibiles quas participat noster | |
| 833 intellectus, reducuntur sicut in primam causam in aliquod | |
| 834 principium per suam essentiam intelligibile, scilicet in Deum. Sed | |
| 835 ab illo principio procedunt mediantibus formis rerum sensibilium et | |
| 836 materialium, a quibus scientiam colligimus, ut Dionysius dicit.</p> | |
| 837 <p title="I q. 84 a. 4 ad 2"><a name="31979"><span class= | |
| 838 "ref">[31979] Iª q. 84 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 839 dicendum quod res materiales, secundum esse quod habent extra | |
| 840 animam, possunt esse sensibiles actu; non autem actu | |
| 841 intelligibiles. Unde non est simile de sensu et intellectu.</p> | |
| 842 <p title="I q. 84 a. 4 ad 3"><a name="31980"><span class= | |
| 843 "ref">[31980] Iª q. 84 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 844 dicendum quod intellectus noster possibilis reducitur de potentia | |
| 845 ad actum per aliquod ens actu, idest per intellectum agentem, qui | |
| 846 est virtus quaedam animae nostrae, ut dictum est, non autem per | |
| 847 aliquem intellectum separatum, sicut per causam proximam; sed forte | |
| 848 sicut per causam remotam.</p> | |
| 849 <br /> | |
| 850 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 851 <p title="I q. 84 a. 5 arg. 1"><a name="31981"><span class= | |
| 852 "ref">[31981] Iª q. 84 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 853 proceditur. Videtur quod anima intellectiva non cognoscat res | |
| 854 materiales in rationibus aeternis. Id enim in quo aliquid | |
| 855 cognoscitur, ipsum magis et per prius cognoscitur. Sed anima | |
| 856 intellectiva hominis, in statu praesentis vitae, non cognoscit | |
| 857 rationes aeternas, quia non cognoscit ipsum Deum, in quo rationes | |
| 858 aeternae existunt, sed ei sicut ignoto coniungitur, ut Dionysius | |
| 859 dicit in I cap. mysticae theologiae. Ergo anima non cognoscit omnia | |
| 860 in rationibus aeternis.</p> | |
| 861 <p title="I q. 84 a. 5 arg. 2"><a name="31982"><span class= | |
| 862 "ref">[31982] Iª q. 84 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Rom. | |
| 863 I, dicitur quod <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, | |
| 864 conspiciuntur</i>. Sed inter invisibilia Dei numerantur rationes | |
| 865 aeternae. Ergo rationes aeternae per creaturas materiales | |
| 866 cognoscuntur, et non e converso.</p> | |
| 867 <p title="I q. 84 a. 5 arg. 3"><a name="31983"><span class= | |
| 868 "ref">[31983] Iª q. 84 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 869 rationes aeternae nihil aliud sunt quam ideae, dicit enim | |
| 870 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>ideae sunt | |
| 871 rationes stabiles rerum in mente divina existentes</i>. Si ergo | |
| 872 dicatur quod anima intellectiva cognoscit omnia in rationibus | |
| 873 aeternis, redibit opinio Platonis, qui posuit omnem scientiam ab | |
| 874 ideis derivari.</p> | |
| 875 <p title="I q. 84 a. 5 s. c."><a name="31984"><span class= | |
| 876 "ref">[31984] Iª q. 84 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 877 quod dicit Augustinus, XII Confess., <i>si ambo videmus verum esse | |
| 878 quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi quaeso id | |
| 879 videmus? Nec ego utique in te, nec tu in me sed ambo in ipsa, quae | |
| 880 supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Veritas autem | |
| 881 incommutabilis in aeternis rationibus continetur. Ergo anima | |
| 882 intellectiva omnia vera cognoscit in rationibus aeternis.</p> | |
| 883 <p title="I q. 84 a. 5 co."><a name="31985"><span class= | |
| 884 "ref">[31985] Iª q. 84 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 885 quod, sicut Augustinus dicit in II de Doctr. Christ., <i>philosophi | |
| 886 qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommoda | |
| 887 dixerunt, ab eis tanquam ab iniustis possessoribus in usum nostrum | |
| 888 vindicanda sunt. Habent enim doctrinae gentilium quaedam simulata | |
| 889 et superstitiosa figmenta, quae unusquisque nostrum de societate | |
| 890 gentilium exiens, debet evitare</i>. Et ideo Augustinus, qui | |
| 891 doctrinis Platonicorum imbutus fuerat, si qua invenit fidei | |
| 892 accommoda in eorum dictis, assumpsit; quae vero invenit fidei | |
| 893 nostrae adversa, in melius commutavit. Posuit autem Plato, sicut | |
| 894 supra dictum est, formas rerum per se subsistere a materia | |
| 895 separatas, quas ideas vocabat, per quarum participationem dicebat | |
| 896 intellectum nostrum omnia cognoscere; ut sicut materia corporalis | |
| 897 per participationem ideae lapidis fit lapis, ita intellectus noster | |
| 898 per participationem eiusdem ideae cognosceret lapidem. Sed quia | |
| 899 videtur esse alienum a fide quod formae rerum extra res per se | |
| 900 subsistant absque materia, sicut Platonici posuerunt, dicentes per | |
| 901 se vitam aut per se sapientiam esse quasdam substantias creatrices, | |
| 902 ut Dionysius dicit XI cap. de Div. Nom.; ideo Augustinus, in libro | |
| 903 octoginta trium quaest., posuit loco harum idearum quas Plato | |
| 904 ponebat, rationes omnium creaturarum in mente divina existere, | |
| 905 secundum quas omnia formantur, et secundum quas etiam anima humana | |
| 906 omnia cognoscit. Cum ergo quaeritur utrum anima humana in | |
| 907 rationibus aeternis omnia cognoscat, dicendum est quod aliquid in | |
| 908 aliquo dicitur cognosci dupliciter. Uno modo, sicut in obiecto | |
| 909 cognito; sicut aliquis videt in speculo ea quorum imagines in | |
| 910 speculo resultant. Et hoc modo anima, in statu praesentis vitae, | |
| 911 non potest videre omnia in rationibus aeternis; sed sic in | |
| 912 rationibus aeternis cognoscunt omnia beati, qui Deum vident et | |
| 913 omnia in ipso. Alio modo dicitur aliquid cognosci in aliquo sicut | |
| 914 in cognitionis principio; sicut si dicamus quod in sole videntur ea | |
| 915 quae videntur per solem. Et sic necesse est dicere quod anima | |
| 916 humana omnia cognoscat in rationibus aeternis, per quarum | |
| 917 participationem omnia cognoscimus. Ipsum enim lumen intellectuale | |
| 918 quod est in nobis, nihil est aliud quam quaedam participata | |
| 919 similitudo luminis increati, in quo continentur rationes aeternae. | |
| 920 Unde in Psalmo IV, dicitur, <i>multi dicunt, quis ostendit nobis | |
| 921 bona?</i> Cui quaestioni Psalmista respondet, dicens, <i>signatum | |
| 922 est super nos lumen vultus tui, domine</i>. Quasi dicat, per ipsam | |
| 923 sigillationem divini luminis in nobis, omnia nobis demonstrantur. | |
| 924 Quia tamen praeter lumen intellectuale in nobis, exiguntur species | |
| 925 intelligibiles a rebus acceptae, ad scientiam de rebus materialibus | |
| 926 habendam; ideo non per solam participationem rationum aeternarum de | |
| 927 rebus materialibus notitiam habemus, sicut Platonici posuerunt quod | |
| 928 sola idearum participatio sufficit ad scientiam habendam. Unde | |
| 929 Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>numquid quia philosophi | |
| 930 documentis certissimis persuadent aeternis rationibus omnia | |
| 931 temporalia fieri, propterea potuerunt in ipsis rationibus | |
| 932 perspicere, vel ex ipsis colligere quot sint animalium genera, quae | |
| 933 semina singulorum? Nonne ista omnia per locorum ac temporum | |
| 934 historiam quaesierunt?</i> Quod autem Augustinus non sic | |
| 935 intellexerit omnia cognosci in rationibus aeternis, vel in | |
| 936 incommutabili veritate, quasi ipsae rationes aeternae videantur, | |
| 937 patet per hoc quod ipse dicit in libro octoginta trium quaest., | |
| 938 quod <i>rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae sancta et | |
| 939 pura fuerit, asseritur illi visioni</i>, scilicet rationum | |
| 940 aeternarum, esse idonea; sicut sunt animae beatorum.</p> | |
| 941 <p title="I q. 84 a. 5 ad arg."><a name="31986"><span class= | |
| 942 "ref">[31986] Iª q. 84 a. 5 ad arg.</span></a> Et per haec | |
| 943 patet responsio ad obiecta.</p> | |
| 944 <br /> | |
| 945 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 946 <p title="I q. 84 a. 6 arg. 1"><a name="31987"><span class= | |
| 947 "ref">[31987] Iª q. 84 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 948 proceditur. Videtur quod intellectiva cognitio non accipiatur a | |
| 949 rebus sensibilibus. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium | |
| 950 quaest., quod <i>non est expectanda sinceritas veritatis a corporis | |
| 951 sensibus</i>. Et hoc probat dupliciter. Uno modo, per hoc quod | |
| 952 <i>omne quod corporeus sensus attingit, sine ulla intermissione | |
| 953 temporis commutatur, quod autem non manet, percipi non potest</i>. | |
| 954 Alio modo, per hoc quod <i>omnia quae per corpus sentimus, etiam | |
| 955 cum non adsunt sensibus, imagines tamen eorum patimur, ut in somno | |
| 956 vel furore; non autem sensibus discernere valemus utrum ipsa | |
| 957 sensibilia, vel imagines eorum falsas sentiamus. Nihil autem | |
| 958 percipi potest quod a falso non discernitur</i>. Et sic concludit | |
| 959 quod non est expectanda veritas a sensibus. Sed cognitio | |
| 960 intellectualis est apprehensiva veritatis. Non ergo cognitio | |
| 961 intellectualis est expectanda a sensibus.</p> | |
| 962 <p title="I q. 84 a. 6 arg. 2"><a name="31988"><span class= | |
| 963 "ref">[31988] Iª q. 84 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 964 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., <i>non est putandum | |
| 965 facere aliquid corpus in spiritum, tanquam spiritus corpori | |
| 966 facienti materiae vice subdatur, omni enim modo praestantior est | |
| 967 qui facit, ea re de qua aliquid facit</i>. Unde concludit quod | |
| 968 <i>imaginem corporis non corpus in spiritu, sed ipse spiritus in | |
| 969 seipso facit</i>. Non ergo intellectualis cognitio a sensibilibus | |
| 970 derivatur.</p> | |
| 971 <p title="I q. 84 a. 6 arg. 3"><a name="31989"><span class= | |
| 972 "ref">[31989] Iª q. 84 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 973 effectus non se extendit ultra virtutem suae causae. Sed | |
| 974 intellectualis cognitio se extendit ultra sensibilia, intelligimus | |
| 975 enim quaedam quae sensu percipi non possunt. Intellectualis ergo | |
| 976 cognitio non derivatur a rebus sensibilibus.</p> | |
| 977 <p title="I q. 84 a. 6 s. c."><a name="31990"><span class= | |
| 978 "ref">[31990] Iª q. 84 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 979 quod philosophus probat, I Metaphys., et in fine Poster., quod | |
| 980 principium nostrae cognitionis est a sensu.</p> | |
| 981 <p title="I q. 84 a. 6 co."><a name="31991"><span class= | |
| 982 "ref">[31991] Iª q. 84 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 983 quod circa istam quaestionem triplex fuit philosophorum opinio. | |
| 984 Democritus enim posuit quod <i>nulla est alia causa cuiuslibet | |
| 985 nostrae cognitionis, nisi cum ab his corporibus quae cogitamus, | |
| 986 veniunt atque intrant imagines in animas nostras</i>; ut Augustinus | |
| 987 dicit in epistola sua ad Dioscorum. Et Aristoteles etiam dicit, in | |
| 988 libro de Somn. et Vigil., quod Democritus posuit cognitionem fieri | |
| 989 per idola et defluxiones. Et huius positionis ratio fuit, quia tam | |
| 990 ipse Democritus quam alii antiqui naturales non ponebant | |
| 991 intellectum differre a sensu, ut Aristoteles dicit in libro de | |
| 992 anima. Et ideo, quia sensus immutatur a sensibili, arbitrabantur | |
| 993 omnem nostram cognitionem fieri per solam immutationem a | |
| 994 sensibilibus. Quam quidem immutationem Democritus asserebat fieri | |
| 995 per imaginum defluxiones. Plato vero e contrario posuit intellectum | |
| 996 differre a sensu; et intellectum quidem esse virtutem immaterialem | |
| 997 organo corporeo non utentem in suo actu. Et quia incorporeum non | |
| 998 potest immutari a corporeo, posuit quod cognitio intellectualis non | |
| 999 fit per immutationem intellectus a sensibilibus, sed per | |
| 1000 participationem formarum intelligibilium separatarum, ut dictum | |
| 1001 est. Sensum etiam posuit virtutem quandam per se operantem. Unde | |
| 1002 nec ipse sensus, cum sit quaedam vis spiritualis, immutatur a | |
| 1003 sensibilibus, sed organa sensuum a sensibilibus immutantur, ex qua | |
| 1004 immutatione anima quodammodo excitatur ut in se species sensibilium | |
| 1005 formet. Et hanc opinionem tangere videtur Augustinus, XII super | |
| 1006 Gen. ad Litt., ubi dicit quod <i>corpus non sentit, sed anima per | |
| 1007 corpus, quo velut nuntio utitur ad formandum in seipsa quod | |
| 1008 extrinsecus nuntiatur</i>. Sic igitur secundum Platonis opinionem, | |
| 1009 neque intellectualis cognitio a sensibili procedit, neque etiam | |
| 1010 sensibilis totaliter a sensibilibus rebus; sed sensibilia excitant | |
| 1011 animam sensibilem ad sentiendum, et similiter sensus excitant | |
| 1012 animam intellectivam ad intelligendum. Aristoteles autem media via | |
| 1013 processit. Posuit enim cum Platone intellectum differre a sensu. | |
| 1014 Sed sensum posuit propriam operationem non habere sine | |
| 1015 communicatione corporis; ita quod sentire non sit actus animae | |
| 1016 tantum, sed coniuncti. Et similiter posuit de omnibus operationibus | |
| 1017 sensitivae partis. Quia igitur non est inconveniens quod sensibilia | |
| 1018 quae sunt extra animam, causent aliquid in coniunctum, in hoc | |
| 1019 Aristoteles cum Democrito concordavit, quod operationes sensitivae | |
| 1020 partis causentur per impressionem sensibilium in sensum, non per | |
| 1021 modum defluxionis, ut Democritus posuit, sed per quandam | |
| 1022 operationem. Nam et Democritus omnem actionem fieri posuit per | |
| 1023 influxionem atomorum, ut patet in I de Generat. Intellectum vero | |
| 1024 posuit Aristoteles habere operationem absque communicatione | |
| 1025 corporis. Nihil autem corporeum imprimere potest in rem | |
| 1026 incorpoream. Et ideo ad causandam intellectualem operationem, | |
| 1027 secundum Aristotelem, non sufficit sola impressio sensibilium | |
| 1028 corporum, sed requiritur aliquid nobilius, quia agens est | |
| 1029 honorabilius patiente, ut ipse dicit. Non tamen ita quod | |
| 1030 intellectualis operatio causetur in nobis ex sola impressione | |
| 1031 aliquarum rerum superiorum, ut Plato posuit, sed illud superius et | |
| 1032 nobilius agens quod vocat intellectum agentem, de quo iam supra | |
| 1033 diximus, facit phantasmata a sensibus accepta intelligibilia in | |
| 1034 actu, per modum abstractionis cuiusdam. Secundum hoc ergo, ex parte | |
| 1035 phantasmatum intellectualis operatio a sensu causatur. Sed quia | |
| 1036 phantasmata non sufficiunt immutare intellectum possibilem, sed | |
| 1037 oportet quod fiant intelligibilia actu per intellectum agentem; non | |
| 1038 potest dici quod sensibilis cognitio sit totalis et perfecta causa | |
| 1039 intellectualis cognitionis, sed magis quodammodo est materia | |
| 1040 causae.</p> | |
| 1041 <p title="I q. 84 a. 6 ad 1"><a name="31992"><span class= | |
| 1042 "ref">[31992] Iª q. 84 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1043 dicendum quod per verba illa Augustini datur intelligi quod veritas | |
| 1044 non sit totaliter a sensibus expectanda. Requiritur enim lumen | |
| 1045 intellectus agentis, per quod immutabiliter veritatem in rebus | |
| 1046 mutabilibus cognoscamus, et discernamus ipsas res a similitudinibus | |
| 1047 rerum.</p> | |
| 1048 <p title="I q. 84 a. 6 ad 2"><a name="31993"><span class= | |
| 1049 "ref">[31993] Iª q. 84 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1050 dicendum quod Augustinus ibi non loquitur de intellectuali | |
| 1051 cognitione, sed de imaginaria. Et quia, secundum Platonis | |
| 1052 opinionem, vis imaginaria habet operationem quae est animae solius; | |
| 1053 eadem ratione usus est Augustinus ad ostendendum quod corpora non | |
| 1054 imprimunt suas similitudines in vim imaginariam, sed hoc facit ipsa | |
| 1055 anima, qua utitur Aristoteles ad probandum intellectum agentem esse | |
| 1056 aliquid separatum, quia scilicet agens est honorabilius patiente. | |
| 1057 Et procul dubio oportet, secundum hanc positionem, in vi | |
| 1058 imaginativa ponere non solum potentiam passivam, sed etiam activam. | |
| 1059 Sed si ponamus, secundum opinionem Aristotelis, quod actio virtutis | |
| 1060 imaginativae sit coniuncti, nulla sequitur difficultas, quia corpus | |
| 1061 sensibile est nobilius organo animalis, secundum hoc quod | |
| 1062 comparatur ad ipsum ut ens in actu ad ens in potentia, sicut | |
| 1063 coloratum in actu ad pupillam, quae colorata est in potentia. | |
| 1064 Posset tamen dici quod, quamvis prima immutatio virtutis | |
| 1065 imaginariae sit per motum sensibilium, quia phantasia est motus | |
| 1066 factus secundum sensum, ut dicitur in libro de anima; tamen est | |
| 1067 quaedam operatio animae in homine quae dividendo et componendo | |
| 1068 format diversas rerum imagines, etiam quae non sunt a sensibus | |
| 1069 acceptae. Et quantum ad hoc possunt accipi verba Augustini.</p> | |
| 1070 <p title="I q. 84 a. 6 ad 3"><a name="31994"><span class= | |
| 1071 "ref">[31994] Iª q. 84 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1072 dicendum quod sensitiva cognitio non est tota causa intellectualis | |
| 1073 cognitionis. Et ideo non est mirum si intellectualis cognitio ultra | |
| 1074 sensitivam se extendit.</p> | |
| 1075 <br /> | |
| 1076 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 1077 <p title="I q. 84 a. 7 arg. 1"><a name="31995"><span class= | |
| 1078 "ref">[31995] Iª q. 84 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 1079 proceditur. Videtur quod intellectus possit actu intelligere per | |
| 1080 species intelligibiles quas penes se habet, non convertendo se ad | |
| 1081 phantasmata. Intellectus enim fit in actu per speciem | |
| 1082 intelligibilem qua informatur. Sed intellectum esse in actu, est | |
| 1083 ipsum intelligere. Ergo species intelligibiles sufficiunt ad hoc | |
| 1084 quod intellectus actu intelligat, absque hoc quod ad phantasmata se | |
| 1085 convertat.</p> | |
| 1086 <p title="I q. 84 a. 7 arg. 2"><a name="31996"><span class= | |
| 1087 "ref">[31996] Iª q. 84 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, magis | |
| 1088 dependet imaginatio a sensu, quam intellectus ab imaginatione. Sed | |
| 1089 imaginatio potest imaginari actu, absentibus sensibilibus. Ergo | |
| 1090 multo magis intellectus potest intelligere actu, non convertendo se | |
| 1091 ad phantasmata.</p> | |
| 1092 <p title="I q. 84 a. 7 arg. 3"><a name="31997"><span class= | |
| 1093 "ref">[31997] Iª q. 84 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1094 incorporalium non sunt aliqua phantasmata, quia imaginatio tempus | |
| 1095 et continuum non transcendit. Si ergo intellectus noster non posset | |
| 1096 aliquid intelligere in actu nisi converteretur ad phantasmata, | |
| 1097 sequeretur quod non posset intelligere incorporeum aliquid. Quod | |
| 1098 patet esse falsum, intelligimus enim veritatem ipsam, et Deum et | |
| 1099 Angelos.</p> | |
| 1100 <p title="I q. 84 a. 7 s. c."><a name="31998"><span class= | |
| 1101 "ref">[31998] Iª q. 84 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1102 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>nihil sine | |
| 1103 phantasmate intelligit anima</i>.</p> | |
| 1104 <p title="I q. 84 a. 7 co."><a name="31999"><span class= | |
| 1105 "ref">[31999] Iª q. 84 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1106 quod impossibile est intellectum nostrum, secundum praesentis vitae | |
| 1107 statum, quo passibili corpori coniungitur, aliquid intelligere in | |
| 1108 actu, nisi convertendo se ad phantasmata. Et hoc duobus indiciis | |
| 1109 apparet. Primo quidem quia, cum intellectus sit vis quaedam non | |
| 1110 utens corporali organo, nullo modo impediretur in suo actu per | |
| 1111 laesionem alicuius corporalis organi, si non requireretur ad eius | |
| 1112 actum actus alicuius potentiae utentis organo corporali. Utuntur | |
| 1113 autem organo corporali sensus et imaginatio et aliae vires | |
| 1114 pertinentes ad partem sensitivam. Unde manifestum est quod ad hoc | |
| 1115 quod intellectus actu intelligat, non solum accipiendo scientiam de | |
| 1116 novo, sed etiam utendo scientia iam acquisita, requiritur actus | |
| 1117 imaginationis et ceterarum virtutum. Videmus enim quod, impedito | |
| 1118 actu virtutis imaginativae per laesionem organi, ut in phreneticis; | |
| 1119 et similiter impedito actu memorativae virtutis, ut in lethargicis; | |
| 1120 impeditur homo ab intelligendo in actu etiam ea quorum scientiam | |
| 1121 praeaccepit. Secundo, quia hoc quilibet in seipso experiri potest, | |
| 1122 quod quando aliquis conatur aliquid intelligere, format aliqua | |
| 1123 phantasmata sibi per modum exemplorum, in quibus quasi inspiciat | |
| 1124 quod intelligere studet. Et inde est etiam quod quando alium | |
| 1125 volumus facere aliquid intelligere, proponimus ei exempla, ex | |
| 1126 quibus sibi phantasmata formare possit ad intelligendum. Huius | |
| 1127 autem ratio est, quia potentia cognoscitiva proportionatur | |
| 1128 cognoscibili. Unde intellectus angelici, qui est totaliter a | |
| 1129 corpore separatus, obiectum proprium est substantia intelligibilis | |
| 1130 a corpore separata; et per huiusmodi intelligibilia materialia | |
| 1131 cognoscit. Intellectus autem humani, qui est coniunctus corpori, | |
| 1132 proprium obiectum est quidditas sive natura in materia corporali | |
| 1133 existens; et per huiusmodi naturas visibilium rerum etiam in | |
| 1134 invisibilium rerum aliqualem cognitionem ascendit. De ratione autem | |
| 1135 huius naturae est, quod in aliquo individuo existat, quod non est | |
| 1136 absque materia corporali, sicut de ratione naturae lapidis est quod | |
| 1137 sit in hoc lapide, et de ratione naturae equi quod sit in hoc equo, | |
| 1138 et sic de aliis. Unde natura lapidis, vel cuiuscumque materialis | |
| 1139 rei, cognosci non potest complete et vere, nisi secundum quod | |
| 1140 cognoscitur ut in particulari existens. Particulare autem | |
| 1141 apprehendimus per sensum et imaginationem. Et ideo necesse est ad | |
| 1142 hoc quod intellectus actu intelligat suum obiectum proprium, quod | |
| 1143 convertat se ad phantasmata, ut speculetur naturam universalem in | |
| 1144 particulari existentem. Si autem proprium obiectum intellectus | |
| 1145 nostri esset forma separata; vel si naturae rerum sensibilium | |
| 1146 subsisterent non in particularibus, secundum Platonicos; non | |
| 1147 oporteret quod intellectus noster semper intelligendo converteret | |
| 1148 se ad phantasmata.</p> | |
| 1149 <p title="I q. 84 a. 7 ad 1"><a name="32000"><span class= | |
| 1150 "ref">[32000] Iª q. 84 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1151 dicendum quod species conservatae in intellectu possibili, in eo | |
| 1152 existunt habitualiter quando actu non intelligit, sicut supra | |
| 1153 dictum est. Unde ad hoc quod intelligamus in actu, non sufficit | |
| 1154 ipsa conservatio specierum; sed oportet quod eis utamur secundum | |
| 1155 quod convenit rebus quarum sunt species, quae sunt naturae in | |
| 1156 particularibus existentes.</p> | |
| 1157 <p title="I q. 84 a. 7 ad 2"><a name="32001"><span class= | |
| 1158 "ref">[32001] Iª q. 84 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1159 dicendum quod etiam ipsum phantasma est similitudo rei | |
| 1160 particularis, unde non indiget imaginatio aliqua alia similitudine | |
| 1161 particularis, sicut indiget intellectus.</p> | |
| 1162 <p title="I q. 84 a. 7 ad 3"><a name="32002"><span class= | |
| 1163 "ref">[32002] Iª q. 84 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1164 dicendum quod incorporea, quorum non sunt phantasmata, cognoscuntur | |
| 1165 a nobis per comparationem ad corpora sensibilia, quorum sunt | |
| 1166 phantasmata. Sicut veritatem intelligimus ex consideratione rei | |
| 1167 circa quam veritatem speculamur; Deum autem, ut Dionysius dicit, | |
| 1168 cognoscimus ut causam, et per excessum, et per remotionem; alias | |
| 1169 etiam incorporeas substantias, in statu praesentis vitae, | |
| 1170 cognoscere non possumus nisi per remotionem, vel aliquam | |
| 1171 comparationem ad corporalia. Et ideo cum de huiusmodi aliquid | |
| 1172 intelligimus, necesse habemus converti ad phantasmata corporum, | |
| 1173 licet ipsorum non sint phantasmata.</p> | |
| 1174 <br /> | |
| 1175 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 1176 <p title="I q. 84 a. 8 arg. 1"><a name="32003"><span class= | |
| 1177 "ref">[32003] Iª q. 84 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 1178 proceditur. Videtur quod iudicium intellectus non impediatur per | |
| 1179 ligamentum sensus. Superius enim non dependet ab inferiori. Sed | |
| 1180 iudicium intellectus est supra sensum. Ergo iudicium intellectus | |
| 1181 non impeditur per ligamentum sensus.</p> | |
| 1182 <p title="I q. 84 a. 8 arg. 2"><a name="32004"><span class= | |
| 1183 "ref">[32004] Iª q. 84 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1184 syllogizare est actus intellectus. In somno autem ligatur sensus, | |
| 1185 ut dicitur in libro de Somn. et Vig.; contingit tamen quandoque | |
| 1186 quod aliquis dormiens syllogizat. Ergo non impeditur iudicium | |
| 1187 intellectus per ligamentum sensus.</p> | |
| 1188 <p title="I q. 84 a. 8 s. c."><a name="32005"><span class= | |
| 1189 "ref">[32005] Iª q. 84 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1190 quod in dormiendo ea quae contra licitos mores contingunt, non | |
| 1191 imputantur ad peccatum; ut Augustinus in XII super Gen. ad Litt. | |
| 1192 dicit. Hoc autem non esset si homo in dormiendo liberum usum | |
| 1193 rationis et intellectus haberet. Ergo impeditur rationis usus per | |
| 1194 ligamentum sensus.</p> | |
| 1195 <p title="I q. 84 a. 8 co."><a name="32006"><span class= | |
| 1196 "ref">[32006] Iª q. 84 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1197 quod, sicut dictum est, proprium obiectum intellectui nostro | |
| 1198 proportionatum est natura rei sensibilis. Iudicium autem perfectum | |
| 1199 de re aliqua dari non potest, nisi ea omnia quae ad rem pertinent | |
| 1200 cognoscantur, et praecipue si ignoretur id quod est terminus et | |
| 1201 finis iudicii. Dicit autem philosophus, in III de caelo, quod | |
| 1202 <i>sicut finis factivae scientiae est opus, ita naturalis scientiae | |
| 1203 finis est quod videtur principaliter secundum sensum</i>, faber | |
| 1204 enim non quaerit cognitionem cultelli nisi propter opus, ut | |
| 1205 operetur hunc particularem cultellum; et similiter naturalis non | |
| 1206 quaerit cognoscere naturam lapidis et equi, nisi ut sciat rationes | |
| 1207 eorum quae videntur secundum sensum. Manifestum est autem quod non | |
| 1208 posset esse perfectum iudicium fabri de cultello, si opus | |
| 1209 ignoraret, et similiter non potest esse perfectum iudicium | |
| 1210 scientiae naturalis de rebus naturalibus, si sensibilia ignorentur. | |
| 1211 Omnia autem quae in praesenti statu intelligimus, cognoscuntur a | |
| 1212 nobis per comparationem ad res sensibiles naturales. Unde | |
| 1213 impossibile est quod sit in nobis iudicium intellectus perfectum, | |
| 1214 cum ligamento sensus, per quem res sensibiles cognoscimus.</p> | |
| 1215 <p title="I q. 84 a. 8 ad 1"><a name="32007"><span class= | |
| 1216 "ref">[32007] Iª q. 84 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1217 dicendum quod, quamvis intellectus sit superior sensu, accipit | |
| 1218 tamen aliquo modo a sensu, et eius obiecta prima et principalia in | |
| 1219 sensibilibus fundantur. Et ideo necesse est quod impediatur | |
| 1220 iudicium intellectus ex ligamento sensus.</p> | |
| 1221 <p title="I q. 84 a. 8 ad 2"><a name="32008"><span class= | |
| 1222 "ref">[32008] Iª q. 84 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1223 dicendum quod sensus ligatur in dormientibus propter evaporationes | |
| 1224 quasdam et fumositates resolutas, ut dicitur in libro de Somn. et | |
| 1225 Vig. Et ideo secundum dispositionem huiusmodi evaporationum, | |
| 1226 contingit esse ligamentum sensus maius vel minus. Quando enim | |
| 1227 multus fuerit motus vaporum, ligatur non solum sensus, sed etiam | |
| 1228 imaginatio, ita ut nulla appareant phantasmata; sicut praecipue | |
| 1229 accidit cum aliquis incipit dormire post multum cibum et potum. Si | |
| 1230 vero motus vaporum aliquantulum fuerit remissior, apparent | |
| 1231 phantasmata, sed distorta et inordinata; sicut accidit in | |
| 1232 febricitantibus. Si vero adhuc magis motus sedetur, apparent | |
| 1233 phantasmata ordinata; sicut maxime solet contingere in fine | |
| 1234 dormitionis, et in hominibus sobriis et habentibus fortem | |
| 1235 imaginationem. Si autem motus vaporum fuerit modicus, non solum | |
| 1236 imaginatio remanet libera, sed etiam ipse sensus communis ex parte | |
| 1237 solvitur; ita quod homo iudicat interdum in dormiendo ea quae videt | |
| 1238 somnia esse, quasi diiudicans inter res et rerum similitudines. Sed | |
| 1239 tamen ex aliqua parte remanet sensus communis ligatus; et ideo, | |
| 1240 licet aliquas similitudines discernat a rebus, tamen semper in | |
| 1241 aliquibus decipitur. Sic igitur per modum quo sensus solvitur et | |
| 1242 imaginatio in dormiendo, liberatur et iudicium intellectus, non | |
| 1243 tamen ex toto. Unde illi qui dormiendo syllogizant, cum excitantur, | |
| 1244 semper recognoscunt se in aliquo defecisse.</p> | |
| 1245 <br /> | |
| 1246 <div class="D">Quaestio 85</div> | |
| 1247 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1248 <p title="I q. 85 pr."><a name="32009"><span class="ref">[32009] | |
| 1249 Iª q. 85 pr.</span></a> Deinde considerandum est de modo et | |
| 1250 ordine intelligendi. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum | |
| 1251 intellectus noster intelligat abstrahendo species a phantasmatibus. | |
| 1252 Secundo, utrum species intelligibiles abstractae a phantasmatibus, | |
| 1253 se habeant ad intellectum nostrum ut quod intelligitur, vel sicut | |
| 1254 id quo intelligitur. Tertio, utrum intellectus noster naturaliter | |
| 1255 intelligat prius magis universale. Quarto, utrum intellectus noster | |
| 1256 possit multa simul intelligere. Quinto, utrum intellectus noster | |
| 1257 intelligat componendo et dividendo. Sexto, utrum intellectus possit | |
| 1258 errare. Septimo, utrum unus possit eandem rem melius intelligere | |
| 1259 quam alius. Octavo, utrum intellectus noster per prius cognoscat | |
| 1260 indivisibile quam divisibile.</p> | |
| 1261 <br /> | |
| 1262 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1263 <p title="I q. 85 a. 1 arg. 1"><a name="32010"><span class= | |
| 1264 "ref">[32010] Iª q. 85 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 1265 proceditur. Videtur quod intellectus noster non intelligat res | |
| 1266 corporeas et materiales per abstractionem a phantasmatibus. | |
| 1267 Quicumque enim intellectus intelligit rem aliter quam sit, est | |
| 1268 falsus. Formae autem rerum materialium non sunt abstractae a | |
| 1269 particularibus, quorum similitudines sunt phantasmata. Si ergo | |
| 1270 intelligamus res materiales per abstractionem specierum a | |
| 1271 phantasmatibus, erit falsitas in intellectu nostro.</p> | |
| 1272 <p title="I q. 85 a. 1 arg. 2"><a name="32011"><span class= | |
| 1273 "ref">[32011] Iª q. 85 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, res | |
| 1274 materiales sunt res naturales, in quarum definitione cadit materia. | |
| 1275 Sed nihil potest intelligi sine eo quod cadit in definitione eius. | |
| 1276 Ergo res materiales non possunt intelligi sine materia. Sed materia | |
| 1277 est individuationis principium. Ergo res materiales non possunt | |
| 1278 intelligi per abstractionem universalis a particulari, quod est | |
| 1279 abstrahere species intelligibiles a phantasmatibus.</p> | |
| 1280 <p title="I q. 85 a. 1 arg. 3"><a name="32012"><span class= | |
| 1281 "ref">[32012] Iª q. 85 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in | |
| 1282 III de anima dicitur quod phantasmata se habent ad animam | |
| 1283 intellectivam sicut colores ad visum. Sed visio non fit per | |
| 1284 abstractionem aliquarum specierum a coloribus, sed per hoc quod | |
| 1285 colores imprimunt in visum. Ergo nec intelligere contingit per hoc | |
| 1286 quod aliquid abstrahatur a phantasmatibus, sed per hoc quod | |
| 1287 phantasmata imprimunt in intellectum.</p> | |
| 1288 <p title="I q. 85 a. 1 arg. 4"><a name="32013"><span class= | |
| 1289 "ref">[32013] Iª q. 85 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ut | |
| 1290 dicitur in III de anima, in intellectiva anima sunt duo, scilicet | |
| 1291 intellectus possibilis, et agens. Sed abstrahere a phantasmatibus | |
| 1292 species intelligibiles non pertinet ad intellectum possibilem, sed | |
| 1293 recipere species iam abstractas. Sed nec etiam videtur pertinere ad | |
| 1294 intellectum agentem, qui se habet ad phantasmata sicut lumen ad | |
| 1295 colores, quod non abstrahit aliquid a coloribus, sed magis eis | |
| 1296 influit. Ergo nullo modo intelligimus abstrahendo a | |
| 1297 phantasmatibus.</p> | |
| 1298 <p title="I q. 85 a. 1 arg. 5"><a name="32014"><span class= | |
| 1299 "ref">[32014] Iª q. 85 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 1300 philosophus, in III de anima, dicit quod <i>intellectus intelligit | |
| 1301 species in phantasmatibus</i>. Non ergo eas abstrahendo.</p> | |
| 1302 <p title="I q. 85 a. 1 s. c."><a name="32015"><span class= | |
| 1303 "ref">[32015] Iª q. 85 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1304 quod dicitur in III de anima, quod <i>sicut res sunt separabiles a | |
| 1305 materia, sic circa intellectum sunt</i>. Ergo oportet quod | |
| 1306 materialia intelligantur inquantum a materia abstrahuntur, et a | |
| 1307 similitudinibus materialibus, quae sunt phantasmata.</p> | |
| 1308 <p title="I q. 85 a. 1 co."><a name="32016"><span class= | |
| 1309 "ref">[32016] Iª q. 85 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1310 quod, sicut supra dictum est, obiectum cognoscibile proportionatur | |
| 1311 virtuti cognoscitivae. Est autem triplex gradus cognoscitivae | |
| 1312 virtutis. Quaedam enim cognoscitiva virtus est actus organi | |
| 1313 corporalis, scilicet sensus. Et ideo obiectum cuiuslibet sensitivae | |
| 1314 potentiae est forma prout in materia corporali existit. Et quia | |
| 1315 huiusmodi materia est individuationis principium, ideo omnis | |
| 1316 potentia sensitivae partis est cognoscitiva particularium tantum. | |
| 1317 Quaedam autem virtus cognoscitiva est quae neque est actus organi | |
| 1318 corporalis, neque est aliquo modo corporali materiae coniuncta, | |
| 1319 sicut intellectus angelicus. Et ideo huius virtutis cognoscitivae | |
| 1320 obiectum est forma sine materia subsistens, etsi enim materialia | |
| 1321 cognoscant, non tamen nisi in immaterialibus ea intuentur, scilicet | |
| 1322 vel in seipsis vel in Deo. Intellectus autem humanus medio modo se | |
| 1323 habet, non enim est actus alicuius organi, sed tamen est quaedam | |
| 1324 virtus animae, quae est forma corporis, ut ex supra dictis patet. | |
| 1325 Et ideo proprium eius est cognoscere formam in materia quidem | |
| 1326 corporali individualiter existentem, non tamen prout est in tali | |
| 1327 materia. Cognoscere vero id quod est in materia individuali, non | |
| 1328 prout est in tali materia, est abstrahere formam a materia | |
| 1329 individuali, quam repraesentant phantasmata. Et ideo necesse est | |
| 1330 dicere quod intellectus noster intelligit materialia abstrahendo a | |
| 1331 phantasmatibus; et per materialia sic considerata in immaterialium | |
| 1332 aliqualem cognitionem devenimus, sicut e contra Angeli per | |
| 1333 immaterialia materialia cognoscunt. Plato vero, attendens solum ad | |
| 1334 immaterialitatem intellectus humani, non autem ad hoc quod est | |
| 1335 corpori quodammodo unitus, posuit obiectum intellectus ideas | |
| 1336 separatas; et quod intelligimus, non quidem abstrahendo, sed magis | |
| 1337 abstracta participando, ut supra dictum est.</p> | |
| 1338 <p title="I q. 85 a. 1 ad 1"><a name="32017"><span class= | |
| 1339 "ref">[32017] Iª q. 85 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1340 dicendum quod abstrahere contingit dupliciter. Uno modo, per modum | |
| 1341 compositionis et divisionis; sicut cum intelligimus aliquid non | |
| 1342 esse in alio, vel esse separatum ab eo. Alio modo, per modum | |
| 1343 simplicis et absolutae considerationis; sicut cum intelligimus | |
| 1344 unum, nihil considerando de alio. Abstrahere igitur per intellectum | |
| 1345 ea quae secundum rem non sunt abstracta, secundum primum modum | |
| 1346 abstrahendi, non est absque falsitate. Sed secundo modo abstrahere | |
| 1347 per intellectum quae non sunt abstracta secundum rem, non habet | |
| 1348 falsitatem; ut in sensibilibus manifeste apparet. Si enim | |
| 1349 intelligamus vel dicamus colorem non inesse corpori colorato, vel | |
| 1350 esse separatum ab eo, erit falsitas in opinione vel in oratione. Si | |
| 1351 vero consideremus colorem et proprietates eius, nihil considerantes | |
| 1352 de pomo colorato; vel quod sic intelligimus, etiam voce exprimamus; | |
| 1353 erit absque falsitate opinionis et orationis. Pomum enim non est de | |
| 1354 ratione coloris; et ideo nihil prohibet colorem intelligi, nihil | |
| 1355 intelligendo de pomo. Similiter dico quod ea quae pertinent ad | |
| 1356 rationem speciei cuiuslibet rei materialis, puta lapidis aut | |
| 1357 hominis aut equi, possunt considerari sine principiis | |
| 1358 individualibus, quae non sunt de ratione speciei. Et hoc est | |
| 1359 abstrahere universale a particulari, vel speciem intelligibilem a | |
| 1360 phantasmatibus, considerare scilicet naturam speciei absque | |
| 1361 consideratione individualium principiorum, quae per phantasmata | |
| 1362 repraesentantur. Cum ergo dicitur quod intellectus est falsus qui | |
| 1363 intelligit rem aliter quam sit, verum est si ly aliter referatur ad | |
| 1364 rem intellectam. Tunc enim intellectus est falsus, quando | |
| 1365 intelligit rem esse aliter quam sit. Unde falsus esset intellectus, | |
| 1366 si sic abstraheret speciem lapidis a materia, ut intelligeret eam | |
| 1367 non esse in materia, ut Plato posuit. Non est autem verum quod | |
| 1368 proponitur, si ly aliter accipiatur ex parte intelligentis. Est | |
| 1369 enim absque falsitate ut alius sit modus intelligentis in | |
| 1370 intelligendo, quam modus rei in existendo, quia intellectum est in | |
| 1371 intelligente immaterialiter, per modum intellectus; non autem | |
| 1372 materialiter, per modum rei materialis.</p> | |
| 1373 <p title="I q. 85 a. 1 ad 2"><a name="32018"><span class= | |
| 1374 "ref">[32018] Iª q. 85 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1375 dicendum quod quidam putaverunt quod species rei naturalis sit | |
| 1376 forma solum, et quod materia non sit pars speciei. Sed secundum | |
| 1377 hoc, in definitionibus rerum naturalium non poneretur materia. Et | |
| 1378 ideo aliter dicendum est, quod materia est duplex, scilicet | |
| 1379 communis, et signata vel individualis, communis quidem, ut caro et | |
| 1380 os; individualis autem, ut hae carnes et haec ossa. Intellectus | |
| 1381 igitur abstrahit speciem rei naturalis a materia sensibili | |
| 1382 individuali, non autem a materia sensibili communi. Sicut speciem | |
| 1383 hominis abstrahit ab his carnibus et his ossibus, quae non sunt de | |
| 1384 ratione speciei, sed sunt partes individui, ut dicitur in VII | |
| 1385 Metaphys.; et ideo sine eis considerari potest. Sed species hominis | |
| 1386 non potest abstrahi per intellectum a carnibus et ossibus. Species | |
| 1387 autem mathematicae possunt abstrahi per intellectum a materia | |
| 1388 sensibili non solum individuali, sed etiam communi; non tamen a | |
| 1389 materia intelligibili communi, sed solum individuali. Materia enim | |
| 1390 sensibilis dicitur materia corporalis secundum quod subiacet | |
| 1391 qualitatibus sensibilibus, scilicet calido et frigido, duro et | |
| 1392 molli, et huiusmodi. Materia vero intelligibilis dicitur substantia | |
| 1393 secundum quod subiacet quantitati. Manifestum est autem quod | |
| 1394 quantitas prius inest substantiae quam qualitates sensibiles. Unde | |
| 1395 quantitates, ut numeri et dimensiones et figurae, quae sunt | |
| 1396 terminationes quantitatum, possunt considerari absque qualitatibus | |
| 1397 sensibilibus, quod est eas abstrahi a materia sensibili, non tamen | |
| 1398 possunt considerari sine intellectu substantiae quantitati | |
| 1399 subiectae, quod esset eas abstrahi a materia intelligibili communi. | |
| 1400 Possunt tamen considerari sine hac vel illa substantia; quod est | |
| 1401 eas abstrahi a materia intelligibili individuali. Quaedam vero sunt | |
| 1402 quae possunt abstrahi etiam a materia intelligibili communi, sicut | |
| 1403 ens, unum, potentia et actus, et alia huiusmodi, quae etiam esse | |
| 1404 possunt absque omni materia, ut patet in substantiis | |
| 1405 immaterialibus. Et quia Plato non consideravit quod dictum est de | |
| 1406 duplici modo abstractionis, omnia quae diximus abstrahi per | |
| 1407 intellectum, posuit abstracta esse secundum rem.</p> | |
| 1408 <p title="I q. 85 a. 1 ad 3"><a name="32019"><span class= | |
| 1409 "ref">[32019] Iª q. 85 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1410 dicendum quod colores habent eundem modum existendi prout sunt in | |
| 1411 materia corporali individuali, sicut et potentia visiva, et ideo | |
| 1412 possunt imprimere suam similitudinem in visum. Sed phantasmata, cum | |
| 1413 sint similitudines individuorum, et existant in organis corporeis, | |
| 1414 non habent eundem modum existendi quem habet intellectus humanus, | |
| 1415 ut ex dictis patet; et ideo non possunt sua virtute imprimere in | |
| 1416 intellectum possibilem. Sed virtute intellectus agentis resultat | |
| 1417 quaedam similitudo in intellectu possibili ex conversione | |
| 1418 intellectus agentis supra phantasmata, quae quidem est | |
| 1419 repraesentativa eorum quorum sunt phantasmata, solum quantum ad | |
| 1420 naturam speciei. Et per hunc modum dicitur abstrahi species | |
| 1421 intelligibilis a phantasmatibus, non quod aliqua eadem numero | |
| 1422 forma, quae prius fuit in phantasmatibus, postmodum fiat in | |
| 1423 intellectu possibili, ad modum quo corpus accipitur ab uno loco et | |
| 1424 transfertur ad alterum.</p> | |
| 1425 <p title="I q. 85 a. 1 ad 4"><a name="32020"><span class= | |
| 1426 "ref">[32020] Iª q. 85 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1427 dicendum quod phantasmata et illuminantur ab intellectu agente; et | |
| 1428 iterum ab eis, per virtutem intellectus agentis, species | |
| 1429 intelligibiles abstrahuntur. Illuminantur quidem, quia, sicut pars | |
| 1430 sensitiva ex coniunctione ad intellectivam efficitur virtuosior, | |
| 1431 ita phantasmata ex virtute intellectus agentis redduntur habilia ut | |
| 1432 ab eis intentiones intelligibiles abstrahantur. Abstrahit autem | |
| 1433 intellectus agens species intelligibiles a phantasmatibus, | |
| 1434 inquantum per virtutem intellectus agentis accipere possumus in | |
| 1435 nostra consideratione naturas specierum sine individualibus | |
| 1436 conditionibus, secundum quarum similitudines intellectus possibilis | |
| 1437 informatur.</p> | |
| 1438 <p title="I q. 85 a. 1 ad 5"><a name="32021"><span class= | |
| 1439 "ref">[32021] Iª q. 85 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1440 dicendum quod intellectus noster et abstrahit species | |
| 1441 intelligibiles a phantasmatibus, inquantum considerat naturas rerum | |
| 1442 in universali; et tamen intelligit eas in phantasmatibus, quia non | |
| 1443 potest intelligere etiam ea quorum species abstrahit, nisi | |
| 1444 convertendo se ad phantasmata, ut supra dictum est.</p> | |
| 1445 <br /> | |
| 1446 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1447 <p title="I q. 85 a. 2 arg. 1"><a name="32022"><span class= | |
| 1448 "ref">[32022] Iª q. 85 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 1449 proceditur. Videtur quod species intelligibiles a phantasmatibus | |
| 1450 abstractae, se habeant ad intellectum nostrum sicut id quod | |
| 1451 intelligitur. Intellectum enim in actu est in intelligente, quia | |
| 1452 intellectum in actu est ipse intellectus in actu. Sed nihil de re | |
| 1453 intellecta est in intellectu actu intelligente, nisi species | |
| 1454 intelligibilis abstracta. Ergo huiusmodi species est ipsum | |
| 1455 intellectum in actu.</p> | |
| 1456 <p title="I q. 85 a. 2 arg. 2"><a name="32023"><span class= | |
| 1457 "ref">[32023] Iª q. 85 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1458 intellectum in actu oportet in aliquo esse, alioquin nihil esset. | |
| 1459 Sed non est in re quae est extra animam, quia, cum res extra animam | |
| 1460 sit materialis, nihil quod est in ea, potest esse intellectum in | |
| 1461 actu. Relinquitur ergo quod intellectum in actu sit in intellectu. | |
| 1462 Et ita nihil est aliud quam species intelligibilis praedicta.</p> | |
| 1463 <p title="I q. 85 a. 2 arg. 3"><a name="32024"><span class= | |
| 1464 "ref">[32024] Iª q. 85 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1465 philosophus dicit, in I Periherm., quod <i>voces sunt notae earum | |
| 1466 quae sunt in anima passionum</i>. Sed voces significant res | |
| 1467 intellectas, id enim voce significamus quod intelligimus. Ergo | |
| 1468 ipsae passiones animae, scilicet species intelligibiles, sunt ea | |
| 1469 quae intelliguntur in actu.</p> | |
| 1470 <p title="I q. 85 a. 2 s. c."><a name="32025"><span class= | |
| 1471 "ref">[32025] Iª q. 85 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 1472 species intelligibilis se habet ad intellectum, sicut species | |
| 1473 sensibilis ad sensum. Sed species sensibilis non est illud quod | |
| 1474 sentitur, sed magis id quo sensus sentit. Ergo species | |
| 1475 intelligibilis non est quod intelligitur actu, sed id quo | |
| 1476 intelligit intellectus.</p> | |
| 1477 <p title="I q. 85 a. 2 co."><a name="32026"><span class= | |
| 1478 "ref">[32026] Iª q. 85 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1479 quod quidam posuerunt quod vires cognoscitivae quae sunt in nobis, | |
| 1480 nihil cognoscunt nisi proprias passiones; puta quod sensus non | |
| 1481 sentit nisi passionem sui organi. Et secundum hoc, intellectus | |
| 1482 nihil intelligit nisi suam passionem, idest speciem intelligibilem | |
| 1483 in se receptam. Et secundum hoc, species huiusmodi est ipsum quod | |
| 1484 intelligitur. Sed haec opinio manifeste apparet falsa ex duobus. | |
| 1485 Primo quidem, quia eadem sunt quae intelligimus, et de quibus sunt | |
| 1486 scientiae. Si igitur ea quae intelligimus essent solum species quae | |
| 1487 sunt in anima, sequeretur quod scientiae omnes non essent de rebus | |
| 1488 quae sunt extra animam, sed solum de speciebus intelligibilibus | |
| 1489 quae sunt in anima; sicut secundum Platonicos omnes scientiae sunt | |
| 1490 de ideis, quas ponebant esse intellecta in actu. Secundo, quia | |
| 1491 sequeretur error antiquorum dicentium quod <i>omne quod videtur est | |
| 1492 verum</i>; et sic quod contradictoriae essent simul verae. Si enim | |
| 1493 potentia non cognoscit nisi propriam passionem, de ea solum | |
| 1494 iudicat. Sic autem videtur aliquid, secundum quod potentia | |
| 1495 cognoscitiva afficitur. Semper ergo iudicium potentiae | |
| 1496 cognoscitivae erit de eo quod iudicat, scilicet de propria | |
| 1497 passione, secundum quod est; et ita omne iudicium erit verum. Puta | |
| 1498 si gustus non sentit nisi propriam passionem, cum aliquis habens | |
| 1499 sanum gustum iudicat mel esse dulce, vere iudicabit; et similiter | |
| 1500 si ille qui habet gustum infectum, iudicet mel esse amarum, vere | |
| 1501 iudicabit, uterque enim iudicat secundum quod gustus eius | |
| 1502 afficitur. Et sic sequitur quod omnis opinio aequaliter erit vera, | |
| 1503 et universaliter omnis acceptio. Et ideo dicendum est quod species | |
| 1504 intelligibilis se habet ad intellectum ut quo intelligit | |
| 1505 intellectus. Quod sic patet. Cum enim sit duplex actio, sicut | |
| 1506 dicitur IX Metaphys., una quae manet in agente, ut videre et | |
| 1507 intelligere, altera quae transit in rem exteriorem, ut calefacere | |
| 1508 et secare; utraque fit secundum aliquam formam. Et sicut forma | |
| 1509 secundum quam provenit actio tendens in rem exteriorem, est | |
| 1510 similitudo obiecti actionis, ut calor calefacientis est similitudo | |
| 1511 calefacti; similiter forma secundum quam provenit actio manens in | |
| 1512 agente, est similitudo obiecti. Unde similitudo rei visibilis est | |
| 1513 secundum quam visus videt; et similitudo rei intellectae, quae est | |
| 1514 species intelligibilis, est forma secundum quam intellectus | |
| 1515 intelligit. Sed quia intellectus supra seipsum reflectitur, | |
| 1516 secundum eandem reflexionem intelligit et suum intelligere, et | |
| 1517 speciem qua intelligit. Et sic species intellectiva secundario est | |
| 1518 id quod intelligitur. Sed id quod intelligitur primo, est res cuius | |
| 1519 species intelligibilis est similitudo. Et hoc etiam patet ex | |
| 1520 antiquorum opinione, qui ponebant simile simili cognosci. Ponebant | |
| 1521 enim quod anima per terram quae in ipsa erat, cognosceret terram | |
| 1522 quae extra ipsam erat; et sic de aliis. Si ergo accipiamus speciem | |
| 1523 terrae loco terrae, secundum doctrinam Aristotelis, qui dicit quod | |
| 1524 <i>lapis non est in anima, sed species lapidis</i>; sequetur quod | |
| 1525 anima per species intelligibiles cognoscat res quae sunt extra | |
| 1526 animam.</p> | |
| 1527 <p title="I q. 85 a. 2 ad 1"><a name="32027"><span class= | |
| 1528 "ref">[32027] Iª q. 85 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1529 dicendum quod intellectum est in intelligente per suam | |
| 1530 similitudinem. Et per hunc modum dicitur quod intellectum in actu | |
| 1531 est intellectus in actu, inquantum similitudo rei intellectae est | |
| 1532 forma intellectus; sicut similitudo rei sensibilis est forma sensus | |
| 1533 in actu. Unde non sequitur quod species intelligibilis abstracta | |
| 1534 sit id quod actu intelligitur, sed quod sit similitudo eius.</p> | |
| 1535 <p title="I q. 85 a. 2 ad 2"><a name="32028"><span class= | |
| 1536 "ref">[32028] Iª q. 85 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1537 dicendum quod, cum dicitur intellectum in actu, duo importantur, | |
| 1538 scilicet res quae intelligitur, et hoc quod est ipsum intelligi. Et | |
| 1539 similiter cum dicitur universale abstractum, duo intelliguntur, | |
| 1540 scilicet ipsa natura rei, et abstractio seu universalitas. Ipsa | |
| 1541 igitur natura cui accidit vel intelligi vel abstrahi, vel intentio | |
| 1542 universalitatis, non est nisi in singularibus; sed hoc ipsum quod | |
| 1543 est intelligi vel abstrahi, vel intentio universalitatis, est in | |
| 1544 intellectu. Et hoc possumus videre per simile in sensu. Visus enim | |
| 1545 videt colorem pomi sine eius odore. Si ergo quaeratur ubi sit color | |
| 1546 qui videtur sine odore manifestum est quod color qui videtur, non | |
| 1547 est nisi in pomo; sed quod sit sine odore perceptus, hoc accidit ei | |
| 1548 ex parte visus, inquantum in visu est similitudo coloris et non | |
| 1549 odoris. Similiter humanitas quae intelligitur, non est nisi in hoc | |
| 1550 vel in illo homine, sed quod humanitas apprehendatur sine | |
| 1551 individualibus conditionibus, quod est ipsam abstrahi, ad quod | |
| 1552 sequitur intentio universalitatis, accidit humanitatis secundum | |
| 1553 quod percipitur ab intellectu, in quo est similitudo naturae | |
| 1554 speciei, et non individualium principiorum.</p> | |
| 1555 <p title="I q. 85 a. 2 ad 3"><a name="32029"><span class= | |
| 1556 "ref">[32029] Iª q. 85 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1557 dicendum quod in parte sensitiva invenitur duplex operatio. Una | |
| 1558 secundum solam immutationem, et sic perficitur operatio sensus per | |
| 1559 hoc quod immutatur a sensibili. Alia operatio est formatio, | |
| 1560 secundum quod vis imaginativa format sibi aliquod idolum rei | |
| 1561 absentis, vel etiam nunquam visae. Et utraque haec operatio | |
| 1562 coniungitur in intellectu. Nam primo quidem consideratur passio | |
| 1563 intellectus possibilis secundum quod informatur specie | |
| 1564 intelligibili. Qua quidem formatus, format secundo vel definitionem | |
| 1565 vel divisionem vel compositionem, quae per vocem significatur. Unde | |
| 1566 ratio quam significat nomen, est definitio; et enuntiatio | |
| 1567 significat compositionem et divisionem intellectus. Non ergo voces | |
| 1568 significant ipsas species intelligibiles; sed ea quae intellectus | |
| 1569 sibi format ad iudicandum de rebus exterioribus.</p> | |
| 1570 <br /> | |
| 1571 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1572 <p title="I q. 85 a. 3 arg. 1"><a name="32030"><span class= | |
| 1573 "ref">[32030] Iª q. 85 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 1574 proceditur. Videtur quod magis universalia non sint priora in | |
| 1575 nostra cognitione intellectuali. Quia ea quae sunt priora et | |
| 1576 notiora secundum naturam, sunt posteriora et minus nota secundum | |
| 1577 nos. Sed universalia sunt priora secundum naturam, quia prius est a | |
| 1578 quo non convertitur subsistendi consequentia. Ergo universalia sunt | |
| 1579 posteriora in cognitione nostri intellectus.</p> | |
| 1580 <p title="I q. 85 a. 3 arg. 2"><a name="32031"><span class= | |
| 1581 "ref">[32031] Iª q. 85 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1582 composita sunt priora quoad nos quam simplicia. Sed universalia | |
| 1583 sunt simpliciora. Ergo sunt posterius nota quoad nos.</p> | |
| 1584 <p title="I q. 85 a. 3 arg. 3"><a name="32032"><span class= | |
| 1585 "ref">[32032] Iª q. 85 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1586 philosophus dicit, in I Physic. quod definitum prius cadit in | |
| 1587 cognitione nostra quam partes definitionis. Sed universaliora sunt | |
| 1588 partes definitionis minus universalium, sicut animal est pars | |
| 1589 definitionis hominis. Ergo universalia sunt posterius nota quoad | |
| 1590 nos.</p> | |
| 1591 <p title="I q. 85 a. 3 arg. 4"><a name="32033"><span class= | |
| 1592 "ref">[32033] Iª q. 85 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, per | |
| 1593 effectus devenimus in causas et principia. Sed universalia sunt | |
| 1594 quaedam principia. Ergo universalia sunt posterius nota quoad | |
| 1595 nos.</p> | |
| 1596 <p title="I q. 85 a. 3 s. c."><a name="32034"><span class= | |
| 1597 "ref">[32034] Iª q. 85 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1598 quod dicitur in I Physic., quod <i>ex universalibus in singularia | |
| 1599 oportet devenire</i>.</p> | |
| 1600 <p title="I q. 85 a. 3 co."><a name="32035"><span class= | |
| 1601 "ref">[32035] Iª q. 85 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1602 quod in cognitione nostri intellectus duo oportet considerare. | |
| 1603 Primo quidem, quod cognitio intellectiva aliquo modo a sensitiva | |
| 1604 primordium sumit. Et quia sensus est singularium, intellectus autem | |
| 1605 universalium; necesse est quod cognitio singularium, quoad nos, | |
| 1606 prior sit quam universalium cognitio. Secundo oportet considerare | |
| 1607 quod intellectus noster de potentia in actum procedit. Omne autem | |
| 1608 quod procedit de potentia in actum, prius pervenit ad actum | |
| 1609 incompletum, qui est medius inter potentiam et actum, quam ad actum | |
| 1610 perfectum. Actus autem perfectus ad quem pervenit intellectus, est | |
| 1611 scientia completa, per quam distincte et determinate res | |
| 1612 cognoscuntur. Actus autem incompletus est scientia imperfecta, per | |
| 1613 quam sciuntur res indistincte sub quadam confusione, quod enim sic | |
| 1614 cognoscitur, secundum quid cognoscitur in actu, et quodammodo in | |
| 1615 potentia. Unde philosophus dicit, in I Physic., quod <i>sunt primo | |
| 1616 nobis manifesta et certa confusa magis; posterius autem cognoscimus | |
| 1617 distinguendo distincte principia et elementa</i>. Manifestum est | |
| 1618 autem quod cognoscere aliquid in quo plura continentur, sine hoc | |
| 1619 quod habeatur propria notitia uniuscuiusque eorum quae continentur | |
| 1620 in illo, est cognoscere aliquid sub confusione quadam. Sic autem | |
| 1621 potest cognosci tam totum universale, in quo partes continentur in | |
| 1622 potentia, quam etiam totum integrale, utrumque enim totum potest | |
| 1623 cognosci in quadam confusione, sine hoc quod partes distincte | |
| 1624 cognoscantur. Cognoscere autem distincte id quod continetur in toto | |
| 1625 universali, est habere cognitionem de re minus communi. Sicut | |
| 1626 cognoscere animal indistincte, est cognoscere animal inquantum est | |
| 1627 animal, cognoscere autem animal distincte, est cognoscere animal | |
| 1628 inquantum est animal rationale vel irrationale, quod est cognoscere | |
| 1629 hominem vel leonem. Prius igitur occurrit intellectui nostro | |
| 1630 cognoscere animal quam cognoscere hominem, et eadem ratio est si | |
| 1631 comparemus quodcumque magis universale ad minus universale. Et quia | |
| 1632 sensus exit de potentia in actum sicut et intellectus, idem etiam | |
| 1633 ordo cognitionis apparet in sensu. Nam prius secundum sensum | |
| 1634 diiudicamus magis commune quam minus commune, et secundum locum et | |
| 1635 secundum tempus. Secundum locum quidem, sicut, cum aliquid videtur | |
| 1636 a remotis, prius deprehenditur esse corpus, quam deprehendatur esse | |
| 1637 animal; et prius deprehenditur esse animal, quam deprehendatur esse | |
| 1638 homo; et prius homo, quam Socrates vel Plato. Secundum tempus | |
| 1639 autem, quia puer a principio prius distinguit hominem a non homine, | |
| 1640 quam distinguat hunc hominem ab alio homine; et ideo <i>pueri a | |
| 1641 principio appellant omnes viros patres, posterius autem determinant | |
| 1642 unumquemque</i>, ut dicitur in I Physic. Et huius ratio manifesta | |
| 1643 est. Quia qui scit aliquid indistincte, adhuc est in potentia ut | |
| 1644 sciat distinctionis principium; sicut qui scit genus, est in | |
| 1645 potentia ut sciat differentiam. Et sic patet quod cognitio | |
| 1646 indistincta media est inter potentiam et actum. Est ergo dicendum | |
| 1647 quod cognitio singularium est prior quoad nos quam cognitio | |
| 1648 universalium, sicut cognitio sensitiva quam cognitio intellectiva. | |
| 1649 Sed tam secundum sensum quam secundum intellectum, cognitio magis | |
| 1650 communis est prior quam cognitio minus communis.</p> | |
| 1651 <p title="I q. 85 a. 3 ad 1"><a name="32036"><span class= | |
| 1652 "ref">[32036] Iª q. 85 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1653 dicendum quod universale dupliciter potest considerari. Uno modo, | |
| 1654 secundum quod natura universalis consideratur simul cum intentione | |
| 1655 universalitatis. Et cum intentio universalitatis, ut scilicet unum | |
| 1656 et idem habeat habitudinem ad multa, proveniat ex abstractione | |
| 1657 intellectus, oportet quod secundum hunc modum universale sit | |
| 1658 posterius. Unde in I de anima dicitur quod <i>animal universale aut | |
| 1659 nihil est, aut posterius est</i>. Sed secundum Platonem, qui posuit | |
| 1660 universalia subsistentia, secundum hanc considerationem universale | |
| 1661 esset prius quam particularia, quae secundum eum non sunt nisi per | |
| 1662 participationem universalium subsistentium, quae dicuntur ideae. | |
| 1663 Alio modo potest considerari quantum ad ipsam naturam, scilicet | |
| 1664 animalitatis vel humanitatis, prout invenitur in particularibus. Et | |
| 1665 sic dicendum est quod duplex est ordo naturae. Unus secundum viam | |
| 1666 generationis et temporis, secundum quam viam, ea quae sunt | |
| 1667 imperfecta et in potentia, sunt priora. Et hoc modo magis commune | |
| 1668 est prius secundum naturam, quod apparet manifeste in generatione | |
| 1669 hominis et animalis; nam prius generatur animal quam homo, ut | |
| 1670 dicitur in libro de Generat. Animal. Alius est ordo perfectionis, | |
| 1671 sive intentionis naturae; sicut actus simpliciter est prius | |
| 1672 secundum naturam quam potentia, et perfectum prius quam | |
| 1673 imperfectum. Et per hunc modum, minus commune est prius secundum | |
| 1674 naturam quam magis commune, ut homo quam animal, naturae enim | |
| 1675 intentio non sistit in generatione animalis, sed intendit generare | |
| 1676 hominem.</p> | |
| 1677 <p title="I q. 85 a. 3 ad 2"><a name="32037"><span class= | |
| 1678 "ref">[32037] Iª q. 85 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1679 dicendum quod universale magis commune comparatur ad minus commune | |
| 1680 ut totum et ut pars. Ut totum quidem, secundum quod in magis | |
| 1681 universali non solum continetur in potentia minus universale, sed | |
| 1682 etiam alia; ut sub animali non solum homo, sed etiam equus. Ut pars | |
| 1683 autem, secundum quod minus commune continet in sui ratione non | |
| 1684 solum magis commune, sed etiam alia; ut homo non solum animal, sed | |
| 1685 etiam rationale. Sic igitur animal consideratum in se, prius est in | |
| 1686 nostra cognitione quam homo; sed homo est prius in nostra | |
| 1687 cognitione quam quod animal sit pars rationis eius.</p> | |
| 1688 <p title="I q. 85 a. 3 ad 3"><a name="32038"><span class= | |
| 1689 "ref">[32038] Iª q. 85 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1690 dicendum quod pars aliqua dupliciter potest cognosci. Uno modo | |
| 1691 absolute, secundum quod in se est, et sic nihil prohibet prius | |
| 1692 cognoscere partes quam totum, ut lapides quam domum. Alio modo, | |
| 1693 secundum quod sunt partes huius totius, et sic necesse est quod | |
| 1694 prius cognoscamus totum quam partes; prius enim cognoscimus domum | |
| 1695 quadam confusa cognitione, quam distinguamus singulas partes eius. | |
| 1696 Sic igitur dicendum est quod definientia, absolute considerata, | |
| 1697 sunt prius nota quam definitum, alioquin non notificaretur | |
| 1698 definitum per ea. Sed secundum quod sunt partes definitionis, sic | |
| 1699 sunt posterius nota, prius enim cognoscimus hominem quadam confusa | |
| 1700 cognitione, quam sciamus distinguere omnia quae sunt de hominis | |
| 1701 ratione.</p> | |
| 1702 <p title="I q. 85 a. 3 ad 4"><a name="32039"><span class= | |
| 1703 "ref">[32039] Iª q. 85 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1704 dicendum quod universale, secundum quod accipitur cum intentione | |
| 1705 universalitatis, est quidem quodammodo principium cognoscendi, | |
| 1706 prout intentio universalitatis consequitur modum intelligendi qui | |
| 1707 est per abstractionem. Non autem est necesse quod omne quod est | |
| 1708 principium cognoscendi, sit principium essendi, ut Plato | |
| 1709 existimavit, cum quandoque cognoscamus causam per effectum, et | |
| 1710 substantiam per accidentia. Unde universale sic acceptum, secundum | |
| 1711 sententiam Aristotelis, non est principium essendi, neque | |
| 1712 substantia, ut patet in VII Metaphys. Si autem consideremus ipsam | |
| 1713 naturam generis et speciei prout est in singularibus, sic | |
| 1714 quodammodo habet rationem principii formalis respectu singularium, | |
| 1715 nam singulare est propter materiam, ratio autem speciei sumitur ex | |
| 1716 forma. Sed natura generis comparatur ad naturam speciei magis per | |
| 1717 modum materialis principii, quia natura generis sumitur ab eo quod | |
| 1718 est materiale in re, ratio vero speciei ab eo quod est formale; | |
| 1719 sicut ratio animalis a sensitivo, ratio vero hominis ab | |
| 1720 intellectivo. Et inde est quod ultima naturae intentio est ad | |
| 1721 speciem, non autem ad individuum, neque ad genus, quia forma est | |
| 1722 finis generationis, materia vero est propter formam. Non autem | |
| 1723 oportet quod cuiuslibet causae vel principii cognitio sit posterior | |
| 1724 quoad nos, cum quandoque cognoscamus per causas sensibiles, | |
| 1725 effectus ignotos; quandoque autem e converso.</p> | |
| 1726 <br /> | |
| 1727 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1728 <p title="I q. 85 a. 4 arg. 1"><a name="32040"><span class= | |
| 1729 "ref">[32040] Iª q. 85 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 1730 proceditur. Videtur quod possimus multa simul intelligere. | |
| 1731 Intellectus enim est supra tempus. Sed prius et posterius ad tempus | |
| 1732 pertinent. Ergo intellectus non intelligit diversa secundum prius | |
| 1733 et posterius, sed simul.</p> | |
| 1734 <p title="I q. 85 a. 4 arg. 2"><a name="32041"><span class= | |
| 1735 "ref">[32041] Iª q. 85 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil | |
| 1736 prohibet diversas formas non oppositas simul eidem actu inesse, | |
| 1737 sicut odorem et colorem pomo. Sed species intelligibiles non sunt | |
| 1738 oppositae. Ergo nihil prohibet intellectum unum simul fieri in actu | |
| 1739 secundum diversas species intelligibiles et sic potest multa simul | |
| 1740 intelligere.</p> | |
| 1741 <p title="I q. 85 a. 4 arg. 3"><a name="32042"><span class= | |
| 1742 "ref">[32042] Iª q. 85 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1743 intellectus simul intelligit aliquod totum, ut hominem vel domum. | |
| 1744 Sed in quolibet toto continentur multae partes. Ergo intellectus | |
| 1745 simul multa intelligit.</p> | |
| 1746 <p title="I q. 85 a. 4 arg. 4"><a name="32043"><span class= | |
| 1747 "ref">[32043] Iª q. 85 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, non | |
| 1748 potest cognosci differentia unius ad alterum, nisi simul utrumque | |
| 1749 apprehendatur, ut dicitur in libro de anima, et eadem ratio est de | |
| 1750 quacumque alia comparatione. Sed intellectus noster cognoscit | |
| 1751 differentiam et comparationem unius ad alterum. Ergo cognoscit | |
| 1752 multa simul.</p> | |
| 1753 <p title="I q. 85 a. 4 s. c."><a name="32044"><span class= | |
| 1754 "ref">[32044] Iª q. 85 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1755 quod dicitur in libro Topic., quod <i>intelligere est unum solum, | |
| 1756 scire vero multa</i>.</p> | |
| 1757 <p title="I q. 85 a. 4 co."><a name="32045"><span class= | |
| 1758 "ref">[32045] Iª q. 85 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1759 quod intellectus quidem potest multa intelligere per modum unius, | |
| 1760 non autem multa per modum multorum, dico autem per modum unius vel | |
| 1761 multorum, per unam vel plures species intelligibiles. Nam modus | |
| 1762 cuiusque actionis consequitur formam quae est actionis principium. | |
| 1763 Quaecumque ergo intellectus potest intelligere sub una specie, | |
| 1764 simul intelligere potest, et inde est quod Deus omnia simul videt, | |
| 1765 quia omnia videt per unum, quod est essentia sua. Quaecumque vero | |
| 1766 intellectus per diversas species intelligit, non simul intelligit. | |
| 1767 Et huius ratio est, quia impossibile est idem subiectum perfici | |
| 1768 simul pluribus formis unius generis et diversarum specierum, sicut | |
| 1769 impossibile est quod idem corpus secundum idem simul coloretur | |
| 1770 diversis coloribus, vel figuretur diversis figuris. Omnes autem | |
| 1771 species intelligibiles sunt unius generis, quia sunt perfectiones | |
| 1772 unius intellectivae potentiae; licet res quarum sunt species, sint | |
| 1773 diversorum generum. Impossibile est ergo quod idem intellectus | |
| 1774 simul perficiatur diversis speciebus intelligibilibus, ad | |
| 1775 intelligendum diversa in actu.</p> | |
| 1776 <p title="I q. 85 a. 4 ad 1"><a name="32046"><span class= | |
| 1777 "ref">[32046] Iª q. 85 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1778 dicendum quod intellectus est supra tempus quod est numerus motus | |
| 1779 corporalium rerum. Sed ipsa pluralitas specierum intelligibilium | |
| 1780 causat vicissitudinem quandam intelligibilium operationum, secundum | |
| 1781 quam una operatio est prior altera. Et hanc vicissitudinem | |
| 1782 Augustinus nominat tempus, cum dicit, VIII super Gen. ad Litt., | |
| 1783 quod <i>Deus movet creaturam spiritualem per tempus</i>.</p> | |
| 1784 <p title="I q. 85 a. 4 ad 2"><a name="32047"><span class= | |
| 1785 "ref">[32047] Iª q. 85 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1786 dicendum quod non solum oppositae formae non possunt esse simul in | |
| 1787 eodem subiecto, sed nec quaecumque formae eiusdem generis, licet | |
| 1788 non sint oppositae, sicut patet per exemplum inductum de coloribus | |
| 1789 et figuris.</p> | |
| 1790 <p title="I q. 85 a. 4 ad 3"><a name="32048"><span class= | |
| 1791 "ref">[32048] Iª q. 85 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1792 dicendum quod partes possunt intelligi dupliciter. Uno modo, sub | |
| 1793 quadam confusione, prout sunt in toto, et sic cognoscuntur per unam | |
| 1794 formam totius, et sic simul cognoscuntur. Alio modo, cognitione | |
| 1795 distincta, secundum quod quaelibet cognoscitur per suam speciem, et | |
| 1796 sic non simul intelliguntur.</p> | |
| 1797 <p title="I q. 85 a. 4 ad 4"><a name="32049"><span class= | |
| 1798 "ref">[32049] Iª q. 85 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1799 dicendum quod quando intellectus intelligit differentiam vel | |
| 1800 comparationem unius ad alterum, cognoscit utrumque differentium vel | |
| 1801 comparatorum sub ratione ipsius comparationis vel differentiae; | |
| 1802 sicut dictum est quod cognoscit partes sub ratione totius.</p> | |
| 1803 <br /> | |
| 1804 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 1805 <p title="I q. 85 a. 5 arg. 1"><a name="32050"><span class= | |
| 1806 "ref">[32050] Iª q. 85 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 1807 proceditur. Videtur quod intellectus noster non intelligat | |
| 1808 componendo et dividendo. Compositio enim et divisio non est nisi | |
| 1809 multorum. Sed intellectus non potest simul multa intelligere. Ergo | |
| 1810 non potest intelligere componendo et dividendo.</p> | |
| 1811 <p title="I q. 85 a. 5 arg. 2"><a name="32051"><span class= | |
| 1812 "ref">[32051] Iª q. 85 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, omni | |
| 1813 compositioni et divisioni adiungitur tempus praesens, praeteritum | |
| 1814 vel futurum. Sed intellectus abstrahit a tempore, sicut etiam ab | |
| 1815 aliis particularibus conditionibus. Ergo intellectus non intelligit | |
| 1816 componendo et dividendo.</p> | |
| 1817 <p title="I q. 85 a. 5 arg. 3"><a name="32052"><span class= | |
| 1818 "ref">[32052] Iª q. 85 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1819 intellectus intelligit per assimilationem ad res. Sed compositio et | |
| 1820 divisio nihil est in rebus, nihil enim invenitur in rebus nisi res | |
| 1821 quae significatur per praedicatum et subiectum, quae est una et | |
| 1822 eadem si compositio est vera; homo enim est vere id quod est | |
| 1823 animal. Ergo intellectus non componit et dividit.</p> | |
| 1824 <p title="I q. 85 a. 5 s. c."><a name="32053"><span class= | |
| 1825 "ref">[32053] Iª q. 85 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, voces | |
| 1826 significant conceptiones intellectus, ut dicit philosophus in I | |
| 1827 Periherm. Sed in vocibus est compositio et divisio; ut patet in | |
| 1828 propositionibus affirmativis et negativis. Ergo intellectus | |
| 1829 componit et dividit.</p> | |
| 1830 <p title="I q. 85 a. 5 co."><a name="32054"><span class= | |
| 1831 "ref">[32054] Iª q. 85 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1832 quod intellectus humanus necesse habet intelligere componendo et | |
| 1833 dividendo. Cum enim intellectus humanus exeat de potentia in actum, | |
| 1834 similitudinem quandam habet cum rebus generabilibus, quae non | |
| 1835 statim perfectionem suam habent, sed eam successive acquirunt. Et | |
| 1836 similiter intellectus humanus non statim in prima apprehensione | |
| 1837 capit perfectam rei cognitionem; sed primo apprehendit aliquid de | |
| 1838 ipsa, puta quidditatem ipsius rei, quae est primum et proprium | |
| 1839 obiectum intellectus; et deinde intelligit proprietates et | |
| 1840 accidentia et habitudines circumstantes rei essentiam. Et secundum | |
| 1841 hoc, necesse habet unum apprehensum alii componere vel dividere; et | |
| 1842 ex una compositione vel divisione ad aliam procedere, quod est | |
| 1843 ratiocinari. Intellectus autem angelicus et divinus se habet sicut | |
| 1844 res incorruptibiles, quae statim a principio habent suam totam | |
| 1845 perfectionem. Unde intellectus angelicus et divinus statim perfecte | |
| 1846 totam rei cognitionem habet. Unde in cognoscendo quidditatem rei, | |
| 1847 cognoscit de re simul quidquid nos cognoscere possumus componendo | |
| 1848 et dividendo et ratiocinando. Et ideo intellectus humanus cognoscit | |
| 1849 componendo et dividendo, sicut et ratiocinando. Intellectus autem | |
| 1850 divinus et angelicus cognoscunt quidem compositionem et divisionem | |
| 1851 et ratiocinationem, non componendo et dividendo et ratiocinando, | |
| 1852 sed per intellectum simplicis quidditatis.</p> | |
| 1853 <p title="I q. 85 a. 5 ad 1"><a name="32055"><span class= | |
| 1854 "ref">[32055] Iª q. 85 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1855 dicendum quod compositio et divisio intellectus secundum quandam | |
| 1856 differentiam vel comparationem fit. Unde sic intellectus cognoscit | |
| 1857 multa componendo et dividendo, sicut cognoscendo differentiam vel | |
| 1858 comparationem rerum.</p> | |
| 1859 <p title="I q. 85 a. 5 ad 2"><a name="32056"><span class= | |
| 1860 "ref">[32056] Iª q. 85 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1861 dicendum quod intellectus et abstrahit a phantasmatibus; et tamen | |
| 1862 non intelligit actu nisi convertendo se ad phantasmata, sicut supra | |
| 1863 dictum est. Et ex ea parte qua se ad phantasmata convertit, | |
| 1864 compositioni et divisioni intellectus adiungitur tempus.</p> | |
| 1865 <p title="I q. 85 a. 5 ad 3"><a name="32057"><span class= | |
| 1866 "ref">[32057] Iª q. 85 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1867 dicendum quod similitudo rei recipitur in intellectu secundum modum | |
| 1868 intellectus, et non secundum modum rei. Unde compositioni et | |
| 1869 divisioni intellectus respondet quidem aliquid ex parte rei; tamen | |
| 1870 non eodem modo se habet in re, sicut in intellectu. Intellectus | |
| 1871 enim humani proprium obiectum est quidditas rei materialis, quae | |
| 1872 sub sensu et imaginatione cadit. Invenitur autem duplex compositio | |
| 1873 in re materiali. Prima quidem, formae ad materiam, et huic | |
| 1874 respondet compositio intellectus qua totum universale de sua parte | |
| 1875 praedicatur; nam genus sumitur a materia communi, differentia vero | |
| 1876 completiva speciei a forma, particulare vero a materia individuali. | |
| 1877 Secunda vero compositio est accidentis ad subiectum, et huic reali | |
| 1878 compositioni respondet compositio intellectus secundum quam | |
| 1879 praedicatur accidens de subiecto, ut cum dicitur, homo est albus. | |
| 1880 Tamen differt compositio intellectus a compositione rei, nam ea | |
| 1881 quae componuntur in re, sunt diversa; compositio autem intellectus | |
| 1882 est signum identitatis eorum quae componuntur. Non enim intellectus | |
| 1883 sic componit, ut dicat quod homo est albedo; sed dicit quod homo | |
| 1884 est albus, idest habens albedinem, idem autem est subiecto quod est | |
| 1885 homo, et quod est habens albedinem. Et simile est de compositione | |
| 1886 formae et materiae, nam animal significat id quod habet naturam | |
| 1887 sensitivam, rationale vero quod habet naturam intellectivam, homo | |
| 1888 vero quod habet utrumque, Socrates vero quod habet omnia haec cum | |
| 1889 materia individuali; et secundum hanc identitatis rationem, | |
| 1890 intellectus noster unum componit alteri praedicando.</p> | |
| 1891 <br /> | |
| 1892 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 1893 <p title="I q. 85 a. 6 arg. 1"><a name="32058"><span class= | |
| 1894 "ref">[32058] Iª q. 85 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 1895 proceditur. Videtur quod intellectus possit esse falsus. Dicit enim | |
| 1896 philosophus, in VI Metaphys., quod <i>verum et falsum sunt in | |
| 1897 mente</i>. Mens autem et intellectus idem sunt, ut supra dictum | |
| 1898 est. Ergo falsitas est in intellectu.</p> | |
| 1899 <p title="I q. 85 a. 6 arg. 2"><a name="32059"><span class= | |
| 1900 "ref">[32059] Iª q. 85 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1901 opinio et ratiocinatio ad intellectum pertinent. Sed in utraque | |
| 1902 istarum invenitur falsitas. Ergo potest esse falsitas in | |
| 1903 intellectu.</p> | |
| 1904 <p title="I q. 85 a. 6 arg. 3"><a name="32060"><span class= | |
| 1905 "ref">[32060] Iª q. 85 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1906 peccatum in parte intellectiva est. Sed peccatum cum falsitate est, | |
| 1907 errant enim qui operantur malum, ut dicitur Prov. XIV. Ergo | |
| 1908 falsitas potest esse in intellectu.</p> | |
| 1909 <p title="I q. 85 a. 6 s. c."><a name="32061"><span class= | |
| 1910 "ref">[32061] Iª q. 85 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1911 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod | |
| 1912 <i>omnis qui fallitur, id in quo fallitur non intelligit</i>. Et | |
| 1913 philosophus dicit, in libro de anima, quod <i>intellectus semper | |
| 1914 est rectus</i>.</p> | |
| 1915 <p title="I q. 85 a. 6 co."><a name="32062"><span class= | |
| 1916 "ref">[32062] Iª q. 85 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1917 quod philosophus, in III de anima, comparat, quantum ad hoc, | |
| 1918 intellectum sensui. Sensus enim circa proprium obiectum non | |
| 1919 decipitur, sicut visus circa colorem; nisi forte per accidens, ex | |
| 1920 impedimento circa organum contingente, sicut cum gustus febrientium | |
| 1921 dulcia iudicat amara, propter hoc quod lingua malis humoribus est | |
| 1922 repleta. Circa sensibilia vero communia decipitur sensus, sicut in | |
| 1923 diiudicando de magnitudine vel figura; ut cum iudicat solem esse | |
| 1924 pedalem, qui tamen est maior terra. Et multo magis decipitur circa | |
| 1925 sensibilia per accidens; ut cum iudicat fel esse mel, propter | |
| 1926 coloris similitudinem. Et huius ratio est in evidenti. Quia ad | |
| 1927 proprium obiectum unaquaeque potentia per se ordinatur, secundum | |
| 1928 quod ipsa. Quae autem sunt huiusmodi, semper eodem modo se habent. | |
| 1929 Unde manente potentia, non deficit eius iudicium circa proprium | |
| 1930 obiectum. Obiectum autem proprium intellectus est quidditas rei. | |
| 1931 Unde circa quidditatem rei, per se loquendo, intellectus non | |
| 1932 fallitur. Sed circa ea quae circumstant rei essentiam vel | |
| 1933 quidditatem, intellectus potest falli, dum unum ordinat ad aliud, | |
| 1934 vel componendo vel dividendo vel etiam ratiocinando. Et propter hoc | |
| 1935 etiam circa illas propositiones errare non potest, quae statim | |
| 1936 cognoscuntur cognita terminorum quidditate, sicut accidit circa | |
| 1937 prima principia, ex quibus etiam accidit infallibilitas veritatis, | |
| 1938 secundum certitudinem scientiae, circa conclusiones. Per accidens | |
| 1939 tamen contingit intellectum decipi circa quod quid est in rebus | |
| 1940 compositis; non ex parte organi, quia intellectus non est virtus | |
| 1941 utens organo; sed ex parte compositionis intervenientis circa | |
| 1942 definitionem, dum vel definitio unius rei est falsa de alia, sicut | |
| 1943 definitio circuli de triangulo, vel dum aliqua definitio in seipsa | |
| 1944 est falsa, implicans compositionem impossibilium, ut si accipiatur | |
| 1945 hoc ut definitio alicuius rei, animal rationale alatum. Unde in | |
| 1946 rebus simplicibus, in quarum definitionibus compositio intervenire | |
| 1947 non potest, non possumus decipi; sed deficimus in totaliter non | |
| 1948 attingendo, sicut dicitur in IX Metaphys.</p> | |
| 1949 <p title="I q. 85 a. 6 ad 1"><a name="32063"><span class= | |
| 1950 "ref">[32063] Iª q. 85 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1951 dicendum quod falsitatem dicit esse philosophus in mente secundum | |
| 1952 compositionem et divisionem.</p> | |
| 1953 <p title="I q. 85 a. 6 ad 2"><a name="32064"><span class= | |
| 1954 "ref">[32064] Iª q. 85 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter | |
| 1955 dicendum est ad secundum, de opinione et ratiocinatione.</p> | |
| 1956 <p title="I q. 85 a. 6 ad 3"><a name="32065"><span class= | |
| 1957 "ref">[32065] Iª q. 85 a. 6 ad 3</span></a> Et ad tertium, de | |
| 1958 errore peccantium, qui consistit in applicatione ad appetibile. Sed | |
| 1959 in absoluta consideratione quidditatis rei, et eorum quae per eam | |
| 1960 cognoscuntur, intellectus nunquam decipitur. Et sic loquuntur | |
| 1961 auctoritates in contrarium inductae.</p> | |
| 1962 <br /> | |
| 1963 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 1964 <p title="I q. 85 a. 7 arg. 1"><a name="32066"><span class= | |
| 1965 "ref">[32066] Iª q. 85 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 1966 proceditur. Videtur quod unam et eandem rem unus alio melius | |
| 1967 intelligere non possit. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta | |
| 1968 trium quaest., <i>quisquis ullam rem aliter quam est intelligit non | |
| 1969 eam intelligit. Quare non est dubitandum esse perfectam | |
| 1970 intelligentiam, qua praestantior esse non possit; et ideo non per | |
| 1971 infinitum ire quod quaelibet res intelligitur; nec eam posse alium | |
| 1972 alio plus intelligere</i>.</p> | |
| 1973 <p title="I q. 85 a. 7 arg. 2"><a name="32067"><span class= | |
| 1974 "ref">[32067] Iª q. 85 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1975 intellectus intelligendo verus est. Veritas autem, cum sit | |
| 1976 aequalitas quaedam intellectus et rei, non recipit magis et minus, | |
| 1977 non enim proprie dicitur aliquid magis et minus aequale. Ergo neque | |
| 1978 magis et minus aliquid intelligi dicitur.</p> | |
| 1979 <p title="I q. 85 a. 7 arg. 3"><a name="32068"><span class= | |
| 1980 "ref">[32068] Iª q. 85 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1981 intellectus est id quod est formalissimum in homine. Sed | |
| 1982 differentia formae causat differentiam speciei. Si igitur unus homo | |
| 1983 magis alio intelligit, videtur quod non sint unius speciei.</p> | |
| 1984 <p title="I q. 85 a. 7 s. c."><a name="32069"><span class= | |
| 1985 "ref">[32069] Iª q. 85 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1986 quod per experimentum inveniuntur aliqui aliis profundius | |
| 1987 intelligentes; sicut profundius intelligit qui conclusionem aliquam | |
| 1988 potest reducere in prima principia et causas primas, quam qui | |
| 1989 potest reducere solum in causas proximas.</p> | |
| 1990 <p title="I q. 85 a. 7 co."><a name="32070"><span class= | |
| 1991 "ref">[32070] Iª q. 85 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1992 quod aliquem intelligere unam et eandem rem magis quam alium, | |
| 1993 potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod ly magis determinet | |
| 1994 actum intelligendi ex parte rei intellectae. Et sic non potest unus | |
| 1995 eandem rem magis intelligere quam alius, quia si intelligeret eam | |
| 1996 aliter esse quam sit, vel melius vel peius, falleretur, et non | |
| 1997 intelligeret ut arguit Augustinus. Alio modo potest intelligi ut | |
| 1998 determinet actum intelligendi ex parte intelligentis. Et sic unus | |
| 1999 alio potest eandem rem melius intelligere, quia est melioris | |
| 2000 virtutis in intelligendo; sicut melius videt visione corporali rem | |
| 2001 aliquam qui est perfectioris virtutis, et in quo virtus visiva est | |
| 2002 perfectior. Hoc autem circa intellectum contingit dupliciter. Uno | |
| 2003 quidem modo, ex parte ipsius intellectus, qui est perfectior. | |
| 2004 Manifestum est enim quod quanto corpus est melius dispositum, tanto | |
| 2005 meliorem sortitur animam, quod manifeste apparet in his quae sunt | |
| 2006 secundum speciem diversa. Cuius ratio est, quia actus et forma | |
| 2007 recipitur in materia secundum materiae capacitatem. Unde cum etiam | |
| 2008 in hominibus quidam habeant corpus melius dispositum, sortiuntur | |
| 2009 animam maioris virtutis in intelligendo, unde dicitur in II de | |
| 2010 anima quod <i>molles carne bene aptos mente videmus</i>. Alio modo | |
| 2011 contingit hoc ex parte inferiorum virtutum, quibus intellectus | |
| 2012 indiget ad sui operationem, illi enim in quibus virtus imaginativa | |
| 2013 et cogitativa et memorativa est melius disposita, sunt melius | |
| 2014 dispositi ad intelligendum.</p> | |
| 2015 <p title="I q. 85 a. 7 ad 1"><a name="32071"><span class= | |
| 2016 "ref">[32071] Iª q. 85 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2017 patet solutio ex dictis.</p> | |
| 2018 <p title="I q. 85 a. 7 ad 2"><a name="32072"><span class= | |
| 2019 "ref">[32072] Iª q. 85 a. 7 ad 2</span></a> Et similiter ad | |
| 2020 secundum, veritas enim intellectus in hoc consistit, quod | |
| 2021 intelligatur res esse sicuti est.</p> | |
| 2022 <p title="I q. 85 a. 7 ad 3"><a name="32073"><span class= | |
| 2023 "ref">[32073] Iª q. 85 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2024 dicendum quod differentia formae quae non provenit nisi ex diversa | |
| 2025 dispositione materiae, non facit diversitatem secundum speciem, sed | |
| 2026 solum secundum numerum; sunt enim diversorum individuorum diversae | |
| 2027 formae, secundum materiam diversificatae.</p> | |
| 2028 <br /> | |
| 2029 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 2030 <p title="I q. 85 a. 8 arg. 1"><a name="32074"><span class= | |
| 2031 "ref">[32074] Iª q. 85 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 2032 proceditur. Videtur quod intellectus noster per prius cognoscat | |
| 2033 indivisibile quam divisibile. Dicit enim philosophus, in I Physic., | |
| 2034 quod <i>intelligimus et scimus ex principiorum et elementorum | |
| 2035 cognitione</i>. Sed indivisibilia sunt principia et elementa | |
| 2036 divisibilium. Ergo per prius sunt nobis nota indivisibilia quam | |
| 2037 divisibilia.</p> | |
| 2038 <p title="I q. 85 a. 8 arg. 2"><a name="32075"><span class= | |
| 2039 "ref">[32075] Iª q. 85 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id | |
| 2040 quod ponitur in definitione alicuius, per prius cognoscitur a | |
| 2041 nobis, quia definitio est ex prioribus et notioribus, ut dicitur in | |
| 2042 VI Topic. Sed indivisibile ponitur in definitione divisibilis, | |
| 2043 sicut <i>linea enim</i>, ut Euclides dicit, <i>est longitudo sine | |
| 2044 latitudine, cuius extremitates sunt duo puncta</i>. Et unitas | |
| 2045 ponitur in definitione numeri, quia numerus est multitudo mensurata | |
| 2046 per unum, ut dicitur in X Metaphys. Ergo intellectus noster per | |
| 2047 prius intelligit indivisibile quam divisibile.</p> | |
| 2048 <p title="I q. 85 a. 8 arg. 3"><a name="32076"><span class= | |
| 2049 "ref">[32076] Iª q. 85 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2050 simile simili cognoscitur. Sed indivisibile est magis simile | |
| 2051 intellectui quam divisibile, quia intellectus est simplex, ut | |
| 2052 dicitur in III de anima. Ergo intellectus noster prius cognoscit | |
| 2053 indivisibile.</p> | |
| 2054 <p title="I q. 85 a. 8 s. c."><a name="32077"><span class= | |
| 2055 "ref">[32077] Iª q. 85 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2056 quod dicitur in III de anima, quod <i>indivisibile monstratur sicut | |
| 2057 privatio</i>. Sed privatio per posterius cognoscitur. Ergo et | |
| 2058 indivisibile.</p> | |
| 2059 <p title="I q. 85 a. 8 co."><a name="32078"><span class= | |
| 2060 "ref">[32078] Iª q. 85 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2061 quod obiectum intellectus nostri, secundum praesentem statum, est | |
| 2062 quidditas rei materialis, quam a phantasmatibus abstrahit, ut ex | |
| 2063 praemissis patet. Et quia id quod est primo et per se cognitum a | |
| 2064 virtute cognoscitiva, est proprium eius obiectum, considerari | |
| 2065 potest quo ordine indivisibile intelligatur a nobis, ex eius | |
| 2066 habitudine ad huiusmodi quidditatem. Dicitur autem indivisibile | |
| 2067 tripliciter, ut dicitur in III de anima. Uno modo, sicut continuum | |
| 2068 est indivisibile, quia est indivisum in actu, licet sit divisibile | |
| 2069 in potentia. Et huiusmodi indivisibile prius est intellectum a | |
| 2070 nobis quam eius divisio, quae est in partes, quia cognitio confusa | |
| 2071 est prior quam distincta, ut dictum est. Alio modo dicitur | |
| 2072 indivisibile secundum speciem, sicut ratio hominis est quoddam | |
| 2073 indivisibile. Et hoc etiam modo indivisibile est prius intellectum | |
| 2074 quam divisio eius in partes rationis, ut supra dictum est, et | |
| 2075 iterum prius quam intellectus componat et dividat, affirmando vel | |
| 2076 negando. Et huius ratio est, quia huiusmodi duplex indivisibile | |
| 2077 intellectus secundum se intelligit, sicut proprium obiectum. Tertio | |
| 2078 modo dicitur indivisibile quod est omnino indivisibile, ut punctus | |
| 2079 et unitas, quae nec actu nec potentia dividuntur. Et huiusmodi | |
| 2080 indivisibile per posterius cognoscitur, per privationem | |
| 2081 divisibilis. Unde punctum privative definitur, punctum est cuius | |
| 2082 pars non est, et similiter ratio unius est quod sit indivisibile, | |
| 2083 ut dicitur in X Metaphys. Et huius ratio est, quia tale | |
| 2084 indivisibile habet quandam oppositionem ad rem corporalem, cuius | |
| 2085 quidditatem primo et per se intellectus accipit. Si autem | |
| 2086 intellectus noster intelligeret per participationem indivisibilium | |
| 2087 separatorum, ut Platonici posuerunt, sequeretur quod indivisibile | |
| 2088 huiusmodi esset primo intellectum, quia secundum Platonicos, priora | |
| 2089 prius participantur a rebus.</p> | |
| 2090 <p title="I q. 85 a. 8 ad 1"><a name="32079"><span class= | |
| 2091 "ref">[32079] Iª q. 85 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2092 dicendum quod in accipiendo scientiam, non semper principia et | |
| 2093 elementa sunt priora, quia quandoque ex effectibus sensibilibus | |
| 2094 devenimus in cognitionem principiorum et causarum intelligibilium. | |
| 2095 Sed in complemento scientiae, semper scientia effectuum dependet ex | |
| 2096 cognitione principiorum et elementorum, quia, ut ibidem dicit | |
| 2097 philosophus, <i>tunc opinamur nos scire, cum principiata possumus | |
| 2098 in causas resolvere</i>.</p> | |
| 2099 <p title="I q. 85 a. 8 ad 2"><a name="32080"><span class= | |
| 2100 "ref">[32080] Iª q. 85 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2101 dicendum quod punctum non ponitur in definitione lineae communiter | |
| 2102 sumptae, manifestum est enim quod in linea infinita, et etiam in | |
| 2103 circulari, non est punctum nisi in potentia. Sed Euclides definit | |
| 2104 lineam finitam rectam, et ideo posuit punctum in definitione | |
| 2105 lineae, sicut terminum in definitione terminati. Unitas vero est | |
| 2106 mensura numeri, et ideo ponitur in definitione numeri mensurati. | |
| 2107 Non autem ponitur in definitione divisibilis, sed magis e | |
| 2108 converso.</p> | |
| 2109 <p title="I q. 85 a. 8 ad 3"><a name="32081"><span class= | |
| 2110 "ref">[32081] Iª q. 85 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2111 dicendum quod similitudo per quam intelligimus, est species cogniti | |
| 2112 in cognoscente. Et ideo non secundum similitudinem naturae ad | |
| 2113 potentiam cognoscitivam est aliquid prius cognitum, sed per | |
| 2114 convenientiam ad obiectum, alioquin magis visus cognosceret auditum | |
| 2115 quam colorem.</p> | |
| 2116 <br /> | |
| 2117 <div class="D">Quaestio 86</div> | |
| 2118 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2119 <p title="I q. 86 pr."><a name="32082"><span class="ref">[32082] | |
| 2120 Iª q. 86 pr.</span></a> Deinde considerandum est quid | |
| 2121 intellectus noster in rebus materialibus cognoscat. Et circa hoc | |
| 2122 quaeruntur quatuor. Primo, utrum cognoscat singularia. Secundo, | |
| 2123 utrum cognoscat infinita. Tertio, utrum cognoscat contingentia. | |
| 2124 Quarto, utrum cognoscat futura.</p> | |
| 2125 <br /> | |
| 2126 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2127 <p title="I q. 86 a. 1 arg. 1"><a name="32083"><span class= | |
| 2128 "ref">[32083] Iª q. 86 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 2129 proceditur. Videtur quod intellectus noster cognoscat singularia. | |
| 2130 Quicumque enim cognoscit compositionem, cognoscit extrema | |
| 2131 compositionis. Sed intellectus noster cognoscit hanc compositionem. | |
| 2132 Socrates est homo, eius enim est propositionem formare. Ergo | |
| 2133 intellectus noster cognoscit hoc singulare quod est Socrates.</p> | |
| 2134 <p title="I q. 86 a. 1 arg. 2"><a name="32084"><span class= | |
| 2135 "ref">[32084] Iª q. 86 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2136 intellectus practicus dirigit ad agendum. Sed actus sunt circa | |
| 2137 singularia. Ergo cognoscit singularia.</p> | |
| 2138 <p title="I q. 86 a. 1 arg. 3"><a name="32085"><span class= | |
| 2139 "ref">[32085] Iª q. 86 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2140 intellectus noster intelligit seipsum. Ipse autem est quoddam | |
| 2141 singulare, alioquin non haberet aliquem actum; actus enim | |
| 2142 singularium sunt. Ergo intellectus noster cognoscit singulare.</p> | |
| 2143 <p title="I q. 86 a. 1 arg. 4"><a name="32086"><span class= | |
| 2144 "ref">[32086] Iª q. 86 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2145 quidquid potest virtus inferior, potest superior. Sed sensus | |
| 2146 cognoscit singulare. Ergo multo magis intellectus.</p> | |
| 2147 <p title="I q. 86 a. 1 s. c."><a name="32087"><span class= | |
| 2148 "ref">[32087] Iª q. 86 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2149 quod dicit philosophus, in I Physic., quod <i>universale secundum | |
| 2150 rationem est notum, singulare autem secundum sensum</i>.</p> | |
| 2151 <p title="I q. 86 a. 1 co."><a name="32088"><span class= | |
| 2152 "ref">[32088] Iª q. 86 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2153 quod singulare in rebus materialibus intellectus noster directe et | |
| 2154 primo cognoscere non potest. Cuius ratio est, quia principium | |
| 2155 singularitatis in rebus materialibus est materia individualis, | |
| 2156 intellectus autem noster, sicut supra dictum est, intelligit | |
| 2157 abstrahendo speciem intelligibilem ab huiusmodi materia. Quod autem | |
| 2158 a materia individuali abstrahitur, est universale. Unde intellectus | |
| 2159 noster directe non est cognoscitivus nisi universalium. Indirecte | |
| 2160 autem, et quasi per quandam reflexionem, potest cognoscere | |
| 2161 singulare, quia, sicut supra dictum est, etiam postquam species | |
| 2162 intelligibiles abstraxit, non potest secundum eas actu intelligere | |
| 2163 nisi convertendo se ad phantasmata, in quibus species | |
| 2164 intelligibiles intelligit, ut dicitur in III de anima. Sic igitur | |
| 2165 ipsum universale per speciem intelligibilem directe intelligit; | |
| 2166 indirecte autem singularia, quorum sunt phantasmata. Et hoc modo | |
| 2167 format hanc propositionem, Socrates est homo.</p> | |
| 2168 <p title="I q. 86 a. 1 ad 1"><a name="32089"><span class= | |
| 2169 "ref">[32089] Iª q. 86 a. 1 ad 1</span></a> Unde patet solutio | |
| 2170 ad primum.</p> | |
| 2171 <p title="I q. 86 a. 1 ad 2"><a name="32090"><span class= | |
| 2172 "ref">[32090] Iª q. 86 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2173 dicendum quod electio particularis operabilis est quasi conclusio | |
| 2174 syllogismi intellectus practici, ut dicitur in VII Ethic. Ex | |
| 2175 universali autem propositione directe non potest concludi | |
| 2176 singularis, nisi mediante aliqua singulari propositione assumpta. | |
| 2177 Unde universalis ratio intellectus practici non movet nisi mediante | |
| 2178 particulari apprehensione sensitivae partis, ut dicitur in III de | |
| 2179 anima.</p> | |
| 2180 <p title="I q. 86 a. 1 ad 3"><a name="32091"><span class= | |
| 2181 "ref">[32091] Iª q. 86 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2182 dicendum quod singulare non repugnat intelligibilitati inquantum | |
| 2183 est singulare, sed inquantum est materiale, quia nihil intelligitur | |
| 2184 nisi immaterialiter. Et ideo si sit aliquod singulare immateriale, | |
| 2185 sicut est intellectus, hoc non repugnat intelligibilitati.</p> | |
| 2186 <p title="I q. 86 a. 1 ad 4"><a name="32092"><span class= | |
| 2187 "ref">[32092] Iª q. 86 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2188 dicendum quod virtus superior potest illud quod potest virtus | |
| 2189 inferior, sed eminentiori modo. Unde id quod cognoscit sensus | |
| 2190 materialiter et concrete, quod est cognoscere singulare directe, | |
| 2191 hoc cognoscit intellectus immaterialiter et abstracte, quod est | |
| 2192 cognoscere universale.</p> | |
| 2193 <br /> | |
| 2194 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2195 <p title="I q. 86 a. 2 arg. 1"><a name="32093"><span class= | |
| 2196 "ref">[32093] Iª q. 86 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 2197 proceditur. Videtur quod intellectus noster possit cognoscere | |
| 2198 infinita. Deus enim excedit omnia infinita. Sed intellectus noster | |
| 2199 potest cognoscere Deum, ut supra dictum est. Ergo multo magis | |
| 2200 potest cognoscere omnia alia infinita.</p> | |
| 2201 <p title="I q. 86 a. 2 arg. 2"><a name="32094"><span class= | |
| 2202 "ref">[32094] Iª q. 86 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2203 intellectus noster natus est cognoscere genera et species. Sed | |
| 2204 quorundam generum sunt infinitae species, sicut numeri, | |
| 2205 proportionis et figurae. Ergo intellectus noster potest cognoscere | |
| 2206 infinita.</p> | |
| 2207 <p title="I q. 86 a. 2 arg. 3"><a name="32095"><span class= | |
| 2208 "ref">[32095] Iª q. 86 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si | |
| 2209 unum corpus non impediret aliud ab existendo in uno et eodem loco, | |
| 2210 nihil prohiberet infinita corpora in uno loco esse. Sed una species | |
| 2211 intelligibilis non prohibet aliam ab existendo simul in eodem | |
| 2212 intellectu, contingit enim multa scire in habitu. Ergo nihil | |
| 2213 prohibet intellectum nostrum infinitorum scientiam habere in | |
| 2214 habitu.</p> | |
| 2215 <p title="I q. 86 a. 2 arg. 4"><a name="32096"><span class= | |
| 2216 "ref">[32096] Iª q. 86 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2217 intellectus, cum non sit virtus materiae corporalis, ut supra | |
| 2218 dictum est, videtur esse potentia infinita. Sed virtus infinita | |
| 2219 potest super infinita. Ergo intellectus noster potest cognoscere | |
| 2220 infinita.</p> | |
| 2221 <p title="I q. 86 a. 2 s. c."><a name="32097"><span class= | |
| 2222 "ref">[32097] Iª q. 86 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2223 quod dicitur in I Physic., quod <i>infinitum, inquantum est | |
| 2224 infinitum, est ignotum</i>.</p> | |
| 2225 <p title="I q. 86 a. 2 co."><a name="32098"><span class= | |
| 2226 "ref">[32098] Iª q. 86 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2227 quod, cum potentia proportionetur suo obiecto, oportet hoc modo se | |
| 2228 habere intellectum ad infinitum, sicut se habet eius obiectum, quod | |
| 2229 est quidditas rei materialis. In rebus autem materialibus non | |
| 2230 invenitur infinitum in actu, sed solum in potentia, secundum quod | |
| 2231 unum succedit alteri, ut dicitur in III Physic. Et ideo in | |
| 2232 intellectu nostro invenitur infinitum in potentia, in accipiendo | |
| 2233 scilicet unum post aliud, quia nunquam intellectus noster tot | |
| 2234 intelligit, quin possit plura intelligere. Actu autem vel habitu | |
| 2235 non potest cognoscere infinita intellectus noster. Actu quidem non, | |
| 2236 quia intellectus noster non potest simul actu cognoscere nisi quod | |
| 2237 per unam speciem cognoscit. Infinitum autem non habet unam speciem, | |
| 2238 alioquin haberet rationem totius et perfecti. Et ideo non potest | |
| 2239 intelligi nisi accipiendo partem post partem, ut ex eius | |
| 2240 definitione patet in III Physic., <i>est enim infinitum cuius | |
| 2241 quantitatem accipientibus semper est aliquid extra accipere</i>, et | |
| 2242 sic infinitum cognosci non posset actu, nisi omnes partes eius | |
| 2243 numerarentur, quod est impossibile. Et eadem ratione non possumus | |
| 2244 intelligere infinita in habitu. In nobis enim habitualis cognitio | |
| 2245 causatur ex actuali consideratione, intelligendo enim efficimur | |
| 2246 scientes, ut dicitur in II Ethic. Unde non possemus habere habitum | |
| 2247 infinitorum secundum distinctam cognitionem, nisi consideravissemus | |
| 2248 omnia infinita, numerando ea secundum cognitionis successionem, | |
| 2249 quod est impossibile. Et ita nec actu nec habitu intellectus noster | |
| 2250 potest cognoscere infinita, sed in potentia tantum, ut dictum | |
| 2251 est.</p> | |
| 2252 <p title="I q. 86 a. 2 ad 1"><a name="32099"><span class= | |
| 2253 "ref">[32099] Iª q. 86 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2254 dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus dicitur infinitus sicut | |
| 2255 forma quae non est terminata per aliquam materiam, in rebus autem | |
| 2256 materialibus aliquid dicitur infinitum per privationem formalis | |
| 2257 terminationis. Et quia forma secundum se nota est, materia autem | |
| 2258 sine forma ignota, inde est quod infinitum materiale est secundum | |
| 2259 se ignotum. Infinitum autem formale, quod est Deus, est secundum se | |
| 2260 notum, ignotum autem quoad nos, propter defectum intellectus | |
| 2261 nostri, qui secundum statum praesentis vitae habet naturalem | |
| 2262 aptitudinem ad materialia cognoscenda. Et ideo in praesenti Deum | |
| 2263 cognoscere non possumus nisi per materiales effectus. In futuro | |
| 2264 autem tolletur defectus intellectus nostri per gloriam, et tunc | |
| 2265 ipsum Deum in sua essentia videre poterimus, tamen absque | |
| 2266 comprehensione.</p> | |
| 2267 <p title="I q. 86 a. 2 ad 2"><a name="32100"><span class= | |
| 2268 "ref">[32100] Iª q. 86 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2269 dicendum quod intellectus noster natus est cognoscere species per | |
| 2270 abstractionem a phantasmatibus. Et ideo illas species numerorum et | |
| 2271 figurarum quas quis non est imaginatus, non potest cognoscere nec | |
| 2272 actu nec habitu, nisi forte in genere et in principiis | |
| 2273 universalibus; quod est cognoscere in potentia et confuse.</p> | |
| 2274 <p title="I q. 86 a. 2 ad 3"><a name="32101"><span class= | |
| 2275 "ref">[32101] Iª q. 86 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2276 dicendum quod, si duo corpora essent in uno loco, vel plura, non | |
| 2277 oporteret quod successive subintrarent locum, ut sic per ipsam | |
| 2278 subintrationis successionem numerarentur locata. Sed species | |
| 2279 intelligibiles ingrediuntur intellectum nostrum successive, quia | |
| 2280 non multa simul actu intelliguntur. Et ideo oportet numeratas, et | |
| 2281 non infinitas species esse in intellectu nostro.</p> | |
| 2282 <p title="I q. 86 a. 2 ad 4"><a name="32102"><span class= | |
| 2283 "ref">[32102] Iª q. 86 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2284 dicendum quod sicut intellectus noster est infinitus virtute, ita | |
| 2285 infinitum cognoscit. Est enim virtus eius infinita, secundum quod | |
| 2286 non terminatur per materiam corporalem. Et est cognoscitivus | |
| 2287 universalis, quod est abstractum a materia individuali, et per | |
| 2288 consequens non finitur ad aliquod individuum, sed, quantum est de | |
| 2289 se, ad infinita individua se extendit.</p> | |
| 2290 <br /> | |
| 2291 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2292 <p title="I q. 86 a. 3 arg. 1"><a name="32103"><span class= | |
| 2293 "ref">[32103] Iª q. 86 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 2294 proceditur. Videtur quod intellectus non sit cognoscitivus | |
| 2295 contingentium. Quia, ut dicitur in VI Ethic., intellectus et | |
| 2296 sapientia et scientia non sunt contingentium, sed | |
| 2297 necessariorum.</p> | |
| 2298 <p title="I q. 86 a. 3 arg. 2"><a name="32104"><span class= | |
| 2299 "ref">[32104] Iª q. 86 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut | |
| 2300 dicitur in IV Physic., <i>ea quae quandoque sunt et quandoque non | |
| 2301 sunt, tempore mensurantur</i>. Intellectus autem a tempore | |
| 2302 abstrahit, sicut et ab aliis conditionibus materiae. Cum igitur | |
| 2303 proprium contingentium sit quandoque esse et quandoque non esse, | |
| 2304 videtur quod contingentia non cognoscantur ab intellectu.</p> | |
| 2305 <p title="I q. 86 a. 3 s. c."><a name="32105"><span class= | |
| 2306 "ref">[32105] Iª q. 86 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omnis | |
| 2307 scientia est in intellectu. Sed quaedam scientiae sunt de | |
| 2308 contingentibus; sicut scientiae morales, quae sunt de actibus | |
| 2309 humanis subiectis libero arbitrio; et etiam scientiae naturales, | |
| 2310 quantum ad partem quae tractat de generabilibus et corruptibilibus. | |
| 2311 Ergo intellectus est cognoscitivus contingentium.</p> | |
| 2312 <p title="I q. 86 a. 3 co."><a name="32106"><span class= | |
| 2313 "ref">[32106] Iª q. 86 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2314 quod contingentia dupliciter possunt considerari. Uno modo, | |
| 2315 secundum quod contingentia sunt. Alio modo, secundum quod in eis | |
| 2316 aliquid necessitatis invenitur, nihil enim est adeo contingens, | |
| 2317 quin in se aliquid necessarium habeat. Sicut hoc ipsum quod est | |
| 2318 Socratem currere, in se quidem contingens est; sed habitudo cursus | |
| 2319 ad motum est necessaria, necessarium enim est Socratem moveri, si | |
| 2320 currit. Est autem unumquodque contingens ex parte materiae, quia | |
| 2321 contingens est quod potest esse et non esse; potentia autem | |
| 2322 pertinet ad materiam. Necessitas autem consequitur rationem formae, | |
| 2323 quia ea quae consequuntur ad formam, ex necessitate insunt. Materia | |
| 2324 autem est individuationis principium, ratio autem universalis | |
| 2325 accipitur secundum abstractionem formae a materia particulari. | |
| 2326 Dictum autem est supra quod per se et directe intellectus est | |
| 2327 universalium; sensus autem singularium, quorum etiam indirecte | |
| 2328 quodammodo est intellectus, ut supra dictum est. Sic igitur | |
| 2329 contingentia, prout sunt contingentia, cognoscuntur directe quidem | |
| 2330 sensu, indirecte autem ab intellectu, rationes autem universales et | |
| 2331 necessariae contingentium cognoscuntur per intellectum. Unde si | |
| 2332 attendantur rationes universales scibilium, omnes scientiae sunt de | |
| 2333 necessariis. Si autem attendantur ipsae res, sic quaedam scientia | |
| 2334 est de necessariis, quaedam vero de contingentibus.</p> | |
| 2335 <p title="I q. 86 a. 3 ad arg."><a name="32107"><span class= | |
| 2336 "ref">[32107] Iª q. 86 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc | |
| 2337 patet solutio ad obiecta.</p> | |
| 2338 <br /> | |
| 2339 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2340 <p title="I q. 86 a. 4 arg. 1"><a name="32108"><span class= | |
| 2341 "ref">[32108] Iª q. 86 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 2342 proceditur. Videtur quod intellectus noster cognoscat futura. | |
| 2343 Intellectus enim noster cognoscit per species intelligibiles, quae | |
| 2344 abstrahunt ab hic et nunc, et ita se habent indifferenter ad omne | |
| 2345 tempus. Sed potest cognoscere praesentia. Ergo potest cognoscere | |
| 2346 futura.</p> | |
| 2347 <p title="I q. 86 a. 4 arg. 2"><a name="32109"><span class= | |
| 2348 "ref">[32109] Iª q. 86 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, homo | |
| 2349 quando alienatur a sensibus, aliqua futura cognoscere potest; ut | |
| 2350 patet in dormientibus et phreneticis. Sed quando alienatur a | |
| 2351 sensibus, magis viget intellectu. Ergo intellectus, quantum est de | |
| 2352 se, est cognoscitivus futurorum.</p> | |
| 2353 <p title="I q. 86 a. 4 arg. 3"><a name="32110"><span class= | |
| 2354 "ref">[32110] Iª q. 86 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2355 cognitio intellectiva hominis efficacior est quam cognitio | |
| 2356 quaecumque brutorum animalium. Sed quaedam animalia sunt quae | |
| 2357 cognoscunt quaedam futura; sicut corniculae frequenter crocitantes | |
| 2358 significant pluviam mox futuram. Ergo multo magis intellectus | |
| 2359 humanus potest futura cognoscere.</p> | |
| 2360 <p title="I q. 86 a. 4 s. c."><a name="32111"><span class= | |
| 2361 "ref">[32111] Iª q. 86 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2362 quod dicitur Eccle. VIII, <i>multa hominis afflictio, qui ignorat | |
| 2363 praeterita, et futura nullo potest scire nuntio</i>.</p> | |
| 2364 <p title="I q. 86 a. 4 co."><a name="32112"><span class= | |
| 2365 "ref">[32112] Iª q. 86 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2366 quod de cognitione futurorum eodem modo distinguendum est, sicut de | |
| 2367 cognitione contingentium. Nam ipsa futura ut sub tempore cadunt, | |
| 2368 sunt singularia, quae intellectus humanus non cognoscit nisi per | |
| 2369 reflexionem, ut supra dictum est. Rationes autem futurorum possunt | |
| 2370 esse universales, et intellectu perceptibiles, et de eis etiam | |
| 2371 possunt esse scientiae. Ut tamen communiter de cognitione futurorum | |
| 2372 loquamur, sciendum est quod futura dupliciter cognosci possunt, uno | |
| 2373 modo, in seipsis; alio modo, in suis causis. In seipsis quidem | |
| 2374 futura cognosci non possunt nisi a Deo; cui etiam sunt praesentia | |
| 2375 dum in cursu rerum sunt futura, inquantum eius aeternus intuitus | |
| 2376 simul fertur supra totum temporis cursum, ut supra dictum est cum | |
| 2377 de Dei scientia ageretur. Sed prout sunt in suis causis, cognosci | |
| 2378 possunt etiam a nobis. Et si quidem in suis causis sint ut ex | |
| 2379 quibus ex necessitate proveniant, cognoscuntur per certitudinem | |
| 2380 scientiae; sicut astrologus praecognoscit eclipsim futuram. Si | |
| 2381 autem sic sint in suis causis ut ab eis proveniant ut in pluribus, | |
| 2382 sic cognosci possunt per quandam coniecturam vel magis vel minus | |
| 2383 certam, secundum quod causae sunt vel magis vel minus inclinatae ad | |
| 2384 effectus.</p> | |
| 2385 <p title="I q. 86 a. 4 ad 1"><a name="32113"><span class= | |
| 2386 "ref">[32113] Iª q. 86 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2387 dicendum quod ratio illa procedit de cognitione quae fit per | |
| 2388 rationes universales causarum, ex quibus futura cognosci possunt | |
| 2389 secundum modum ordinis effectus ad causam.</p> | |
| 2390 <p title="I q. 86 a. 4 ad 2"><a name="32114"><span class= | |
| 2391 "ref">[32114] Iª q. 86 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2392 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XII Confess., anima habet | |
| 2393 quandam vim sortis, ut ex sui natura possit futura cognoscere, et | |
| 2394 ideo quando retrahitur a corporeis sensibus, et quodammodo | |
| 2395 revertitur ad seipsam, fit particeps notitiae futurorum. Et haec | |
| 2396 quidem opinio rationabilis esset, si poneremus quod anima acciperet | |
| 2397 cognitionem rerum secundum participationem idearum, sicut Platonici | |
| 2398 posuerunt, quia sic anima ex sui natura cognosceret universales | |
| 2399 causas omnium effectuum, sed impeditur per corpus; unde quando a | |
| 2400 corporis sensibus abstrahitur, futura cognoscit. Sed quia iste | |
| 2401 modus cognoscendi non est connaturalis intellectui nostro, sed | |
| 2402 magis ut cognitionem a sensibus accipiat; ideo non est secundum | |
| 2403 naturam animae quod futura cognoscat cum a sensibus alienatur; sed | |
| 2404 magis per impressionem aliquarum causarum superiorum spiritualium | |
| 2405 et corporalium. Spiritualium quidem, sicut cum virtute divina | |
| 2406 ministerio Angelorum intellectus humanus illuminatur, et | |
| 2407 phantasmata ordinantur ad futura aliqua cognoscenda; vel etiam cum | |
| 2408 per operationem Daemonum fit aliqua commotio in phantasia ad | |
| 2409 praesignandum aliqua futura quae Daemones cognoscunt, ut supra | |
| 2410 dictum est. Huiusmodi autem impressiones spiritualium causarum | |
| 2411 magis nata est anima humana suscipere cum a sensibus alienatur, | |
| 2412 quia per hoc propinquior fit substantiis spiritualibus, et magis | |
| 2413 libera ab exterioribus inquietudinibus. Contingit autem et hoc per | |
| 2414 impressionem superiorum causarum corporalium. Manifestum est enim | |
| 2415 quod corpora superiora imprimunt in corpora inferiora. Unde cum | |
| 2416 vires sensitivae sint actus corporalium organorum, consequens est | |
| 2417 quod ex impressione caelestium corporum immutetur quodammodo | |
| 2418 phantasia. Unde cum caelestia corpora sint causa multorum | |
| 2419 futurorum, fiunt in imaginatione aliqua signa quorundam futurorum. | |
| 2420 Haec autem signa magis percipiuntur in nocte et a dormientibus, | |
| 2421 quam de die et a vigilantibus, quia, ut dicitur in libro de Somn. | |
| 2422 et Vigil., <i>quae deferuntur de die, dissolvuntur magis; plus est | |
| 2423 enim sine turbatione aer noctis, eo quod silentiores sunt noctes. | |
| 2424 Et in corpore faciunt sensum propter somnum, quia parvi motus | |
| 2425 interiores magis sentiuntur a dormientibus quam a vigilantibus. Hi | |
| 2426 vero motus faciunt phantasmata, ex quibus praevidentur | |
| 2427 futura</i>.</p> | |
| 2428 <p title="I q. 86 a. 4 ad 3"><a name="32115"><span class= | |
| 2429 "ref">[32115] Iª q. 86 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2430 dicendum quod animalia bruta non habent aliquid supra phantasiam | |
| 2431 quod ordinet phantasmata, sicut habent homines rationem; et ideo | |
| 2432 phantasia brutorum animalium totaliter sequitur impressionem | |
| 2433 caelestem. Et ideo ex motibus huiusmodi animalium magis possunt | |
| 2434 cognosci quaedam futura, ut pluvia et huiusmodi, quam ex motibus | |
| 2435 hominum, qui moventur per consilium rationis. Unde philosophus | |
| 2436 dicit, in libro de Somn. et Vigil., quod <i>quidam imprudentissimi | |
| 2437 sunt maxime praevidentes, nam intelligentia horum non est curis | |
| 2438 affecta, sed tanquam deserta et vacua ab omnibus, et mota secundum | |
| 2439 movens ducitur</i>.</p> | |
| 2440 <br /> | |
| 2441 <div class="D">Quaestio 87</div> | |
| 2442 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2443 <p title="I q. 87 pr."><a name="32116"><span class="ref">[32116] | |
| 2444 Iª q. 87 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo anima | |
| 2445 intellectiva cognoscat seipsam, et ea quae in se sunt. Et circa hoc | |
| 2446 quaeruntur quatuor. Primo, utrum cognoscat seipsam per suam | |
| 2447 essentiam. Secundo, quomodo cognoscat habitus in se existentes. | |
| 2448 Tertio, quomodo intellectus cognoscat proprium actum. Quarto, | |
| 2449 quomodo cognoscat actum voluntatis.</p> | |
| 2450 <br /> | |
| 2451 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2452 <p title="I q. 87 a. 1 arg. 1"><a name="32117"><span class= | |
| 2453 "ref">[32117] Iª q. 87 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 2454 proceditur. Videtur quod anima intellectiva seipsam cognoscat per | |
| 2455 suam essentiam. Dicit enim Augustinus, IX de Trin., quod <i>mens | |
| 2456 seipsam novit per seipsam, quoniam est incorporea</i>.</p> | |
| 2457 <p title="I q. 87 a. 1 arg. 2"><a name="32118"><span class= | |
| 2458 "ref">[32118] Iª q. 87 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2459 Angelus et anima humana conveniunt in genere intellectualis | |
| 2460 substantiae. Sed Angelus intelligit seipsum per essentiam suam. | |
| 2461 Ergo et anima humana.</p> | |
| 2462 <p title="I q. 87 a. 1 arg. 3"><a name="32119"><span class= | |
| 2463 "ref">[32119] Iª q. 87 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, in | |
| 2464 his quae sunt sine materia, idem est intellectus et quod | |
| 2465 intelligitur</i>, ut dicitur III de anima. Sed mens humana est sine | |
| 2466 materia, non enim est actus corporis alicuius, ut supra dictum est. | |
| 2467 Ergo in mente humana est idem intellectus et quod intelligitur. | |
| 2468 Ergo intelligit se per essentiam suam.</p> | |
| 2469 <p title="I q. 87 a. 1 s. c."><a name="32120"><span class= | |
| 2470 "ref">[32120] Iª q. 87 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2471 quod dicitur in III de anima, quod <i>intellectus intelligit | |
| 2472 seipsum sicut et alia</i>. Sed alia non intelligit per essentias | |
| 2473 eorum, sed per eorum similitudines. Ergo neque se intelligit per | |
| 2474 essentiam suam.</p> | |
| 2475 <p title="I q. 87 a. 1 co."><a name="32121"><span class= | |
| 2476 "ref">[32121] Iª q. 87 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2477 quod unumquodque cognoscibile est secundum quod est in actu, et non | |
| 2478 secundum quod est in potentia, ut dicitur in IX Metaphys., sic enim | |
| 2479 aliquid est ens et verum, quod sub cognitione cadit, prout actu | |
| 2480 est. Et hoc quidem manifeste apparet in rebus sensibilibus, non | |
| 2481 enim visus percipit coloratum in potentia, sed solum coloratum in | |
| 2482 actu. Et similiter intellectus manifestum est quod, inquantum est | |
| 2483 cognoscitivus rerum materialium, non cognoscit nisi quod est actu, | |
| 2484 et inde est quod non cognoscit materiam primam nisi secundum | |
| 2485 proportionem ad formam, ut dicitur in I Physic. Unde et in | |
| 2486 substantiis immaterialibus, secundum quod unaquaeque earum se habet | |
| 2487 ad hoc quod sit in actu per essentiam suam, ita se habet ad hoc | |
| 2488 quod sit per suam essentiam intelligibilis. Essentia igitur Dei, | |
| 2489 quae est actus purus et perfectus, est simpliciter et perfecte | |
| 2490 secundum seipsam intelligibilis. Unde Deus per suam essentiam non | |
| 2491 solum seipsum, sed etiam omnia intelligit. Angeli autem essentia | |
| 2492 est quidem in genere intelligibilium ut actus, non tamen ut actus | |
| 2493 purus neque completus. Unde eius intelligere non completur per | |
| 2494 essentiam suam, etsi enim per essentiam suam se intelligat Angelus, | |
| 2495 tamen non omnia potest per essentiam suam cognoscere, sed cognoscit | |
| 2496 alia a se per eorum similitudines. Intellectus autem humanus se | |
| 2497 habet in genere rerum intelligibilium ut ens in potentia tantum, | |
| 2498 sicut et materia prima se habet in genere rerum sensibilium, unde | |
| 2499 possibilis nominatur. Sic igitur in sua essentia consideratus, se | |
| 2500 habet ut potentia intelligens. Unde ex seipso habet virtutem ut | |
| 2501 intelligat, non autem ut intelligatur, nisi secundum id quod fit | |
| 2502 actu. Sic enim etiam Platonici posuerunt ordinem entium | |
| 2503 intelligibilium supra ordinem intellectuum, quia intellectus non | |
| 2504 intelligit nisi per participationem intelligibilis; participans | |
| 2505 autem est infra participatum, secundum eos. Si igitur intellectus | |
| 2506 humanus fieret actu per participationem formarum intelligibilium | |
| 2507 separatarum, ut Platonici posuerunt per huiusmodi participationem | |
| 2508 rerum incorporearum intellectus humanus seipsum intelligeret. Sed | |
| 2509 quia connaturale est intellectui nostro, secundum statum praesentis | |
| 2510 vitae, quod ad materialia et sensibilia respiciat, sicut supra | |
| 2511 dictum est; consequens est ut sic seipsum intelligat intellectus | |
| 2512 noster, secundum quod fit actu per species a sensibilibus | |
| 2513 abstractas per lumen intellectus agentis, quod est actus ipsorum | |
| 2514 intelligibilium, et eis mediantibus intellectus possibilis. Non | |
| 2515 ergo per essentiam suam, sed per actum suum se cognoscit | |
| 2516 intellectus noster. Et hoc dupliciter. Uno quidem modo, | |
| 2517 particulariter, secundum quod Socrates vel Plato percipit se habere | |
| 2518 animam intellectivam, ex hoc quod percipit se intelligere. Alio | |
| 2519 modo, in universali, secundum quod naturam humanae mentis ex actu | |
| 2520 intellectus consideramus. Sed verum est quod iudicium et efficacia | |
| 2521 huius cognitionis per quam naturam animae cognoscimus, competit | |
| 2522 nobis secundum derivationem luminis intellectus nostri a veritate | |
| 2523 divina, in qua rationes omnium rerum continentur, sicut supra | |
| 2524 dictum est. Unde et Augustinus dicit, in IX de Trin., <i>intuemur | |
| 2525 inviolabilem veritatem, ex qua perfecte, quantum possumus, | |
| 2526 definimus non qualis sit uniuscuiusque hominis mens, sed qualis | |
| 2527 esse sempiternis rationibus debeat</i>. Est autem differentia inter | |
| 2528 has duas cognitiones. Nam ad primam cognitionem de mente habendam, | |
| 2529 sufficit ipsa mentis praesentia, quae est principium actus ex quo | |
| 2530 mens percipit seipsam. Et ideo dicitur se cognoscere per suam | |
| 2531 praesentiam. Sed ad secundam cognitionem de mente habendam, non | |
| 2532 sufficit eius praesentia, sed requiritur diligens et subtilis | |
| 2533 inquisitio. Unde et multi naturam animae ignorant, et multi etiam | |
| 2534 circa naturam animae erraverunt. Propter quod Augustinus dicit, X | |
| 2535 de Trin., de tali inquisitione mentis, <i>non velut absentem se | |
| 2536 quaerat mens cernere; sed praesentem quaerat discernere</i>, idest | |
| 2537 cognoscere differentiam suam ab aliis rebus, quod est cognoscere | |
| 2538 quidditatem et naturam suam.</p> | |
| 2539 <p title="I q. 87 a. 1 ad 1"><a name="32122"><span class= | |
| 2540 "ref">[32122] Iª q. 87 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2541 dicendum quod mens seipsam per seipsam novit, quia tandem in sui | |
| 2542 ipsius cognitionem pervenit, licet per suum actum, ipsa enim est | |
| 2543 quae cognoscitur, quia ipsa seipsam amat, ut ibidem subditur. | |
| 2544 Potest enim aliquid dici per se notum dupliciter, vel quia per | |
| 2545 nihil aliud in eius notitiam devenitur, sicut dicuntur prima | |
| 2546 principia per se nota; vel quia non sunt cognoscibilia per | |
| 2547 accidens, sicut color est per se visibilis, substantia autem per | |
| 2548 accidens.</p> | |
| 2549 <p title="I q. 87 a. 1 ad 2"><a name="32123"><span class= | |
| 2550 "ref">[32123] Iª q. 87 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2551 dicendum quod essentia Angeli est sicut actus in genere | |
| 2552 intelligibilium, et ideo se habet et ut intellectus, et ut | |
| 2553 intellectum. Unde Angelus suam essentiam per seipsum apprehendit. | |
| 2554 Non autem intellectus humanus, qui vel est omnino in potentia | |
| 2555 respectu intelligibilium, sicut intellectus possibilis; vel est | |
| 2556 actus intelligibilium quae abstrahuntur a phantasmatibus, sicut | |
| 2557 intellectus agens.</p> | |
| 2558 <p title="I q. 87 a. 1 ad 3"><a name="32124"><span class= | |
| 2559 "ref">[32124] Iª q. 87 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2560 dicendum quod verbum illud philosophi universaliter verum est in | |
| 2561 omni intellectu. Sicut enim sensus in actu est sensibile, propter | |
| 2562 similitudinem sensibilis, quae est forma sensus in actu; ita | |
| 2563 intellectus in actu est intellectum in actu, propter similitudinem | |
| 2564 rei intellectae, quae est forma intellectus in actu. Et ideo | |
| 2565 intellectus humanus, qui fit in actu per speciem rei intellectae, | |
| 2566 per eandem speciem intelligitur, sicut per formam suam. Idem autem | |
| 2567 est dicere quod in his <i>quae sunt sine materia, idem est | |
| 2568 intellectus et quod intelligitur</i>, ac si diceretur quod in his | |
| 2569 quae sunt intellecta in actu, idem est intellectus et quod | |
| 2570 intelligitur, per hoc enim aliquid est intellectum in actu, quod | |
| 2571 est sine materia. Sed in hoc est differentia, quia quorundam | |
| 2572 essentiae sunt sine materia, sicut substantiae separatae quas | |
| 2573 Angelos dicimus, quarum unaquaeque et est intellecta et est | |
| 2574 intelligens, sed quaedam res sunt quarum essentiae non sunt sine | |
| 2575 materia, sed solum similitudines ab eis abstractae. Unde et | |
| 2576 Commentator dicit, in III de anima, quod propositio inducta non | |
| 2577 habet veritatem nisi in substantiis separatis, verificatur enim | |
| 2578 quodammodo in eis quod non verificatur in aliis, ut dictum est.</p> | |
| 2579 <br /> | |
| 2580 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2581 <p title="I q. 87 a. 2 arg. 1"><a name="32125"><span class= | |
| 2582 "ref">[32125] Iª q. 87 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 2583 proceditur. Videtur quod intellectus noster cognoscat habitus | |
| 2584 animae per essentiam eorum. Dicit enim Augustinus, XIII de Trin., | |
| 2585 <i>non sic videtur fides in corde in quo est, sicut anima alterius | |
| 2586 hominis ex motibus corporis videtur; sed eam tenet certissima | |
| 2587 scientia, clamatque conscientia</i>. Et eadem ratio est de aliis | |
| 2588 habitibus animae. Ergo habitus animae non cognoscuntur per actus, | |
| 2589 sed per seipsos.</p> | |
| 2590 <p title="I q. 87 a. 2 arg. 2"><a name="32126"><span class= | |
| 2591 "ref">[32126] Iª q. 87 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, res | |
| 2592 materiales, quae sunt extra animam, cognoscuntur per hoc quod | |
| 2593 similitudines earum sunt praesentialiter in anima; et ideo dicuntur | |
| 2594 per suas similitudines cognosci. Sed habitus animae praesentialiter | |
| 2595 per suam essentiam sunt in anima. Ergo per suam essentiam | |
| 2596 cognoscuntur.</p> | |
| 2597 <p title="I q. 87 a. 2 arg. 3"><a name="32127"><span class= | |
| 2598 "ref">[32127] Iª q. 87 a. 2 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, | |
| 2599 propter quod unumquodque tale, et illud magis</i>. Sed res aliae | |
| 2600 cognoscuntur ab anima propter habitus et species intelligibiles. | |
| 2601 Ergo ista magis per seipsa ab anima cognoscuntur.</p> | |
| 2602 <p title="I q. 87 a. 2 s. c."><a name="32128"><span class= | |
| 2603 "ref">[32128] Iª q. 87 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 2604 habitus sunt principia actuum, sicut et potentiae. Sed sicut | |
| 2605 dicitur II de anima, <i>priores potentiis, secundum rationem, actus | |
| 2606 et operationes sunt</i>. Ergo eadem ratione sunt priores habitibus. | |
| 2607 Et ita habitus per actus cognoscuntur, sicut et potentiae.</p> | |
| 2608 <p title="I q. 87 a. 2 co."><a name="32129"><span class= | |
| 2609 "ref">[32129] Iª q. 87 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2610 quod habitus quodammodo est medium inter potentiam puram et purum | |
| 2611 actum. Iam autem dictum est quod nihil cognoscitur nisi secundum | |
| 2612 quod est actu. Sic ergo inquantum habitus deficit ab actu perfecto, | |
| 2613 deficit ab hoc, ut non sit per seipsum cognoscibilis, sed necesse | |
| 2614 est quod per actum suum cognoscatur, sive dum aliquis percipit se | |
| 2615 habere habitum, per hoc quod percipit se producere actum proprium | |
| 2616 habitus; sive dum aliquis inquirit naturam et rationem habitus, ex | |
| 2617 consideratione actus. Et prima quidem cognitio habitus fit per | |
| 2618 ipsam praesentiam habitus, quia ex hoc ipso quod est praesens, | |
| 2619 actum causat, in quo statim percipitur. Secunda autem cognitio | |
| 2620 habitus fit per studiosam inquisitionem, sicut supra dictum est de | |
| 2621 mente.</p> | |
| 2622 <p title="I q. 87 a. 2 ad 1"><a name="32130"><span class= | |
| 2623 "ref">[32130] Iª q. 87 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2624 dicendum quod, etsi fides non cognoscatur per exteriores corporis | |
| 2625 motus, percipitur tamen etiam ab eo in quo est, per interiorem | |
| 2626 actum cordis. Nullus enim fidem se habere scit, nisi per hoc quod | |
| 2627 se credere percipit.</p> | |
| 2628 <p title="I q. 87 a. 2 ad 2"><a name="32131"><span class= | |
| 2629 "ref">[32131] Iª q. 87 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2630 dicendum quod habitus sunt praesentes in intellectu nostro, non | |
| 2631 sicut obiecta intellectus (quia obiectum intellectus nostri, | |
| 2632 secundum statum praesentis vitae, est natura rei materialis, ut | |
| 2633 supra dictum est); sed sunt praesentes in intellectu ut quibus | |
| 2634 intellectus intelligit.</p> | |
| 2635 <p title="I q. 87 a. 2 ad 3"><a name="32132"><span class= | |
| 2636 "ref">[32132] Iª q. 87 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2637 dicendum quod, cum dicitur, <i>propter quod unumquodque, illud | |
| 2638 magis</i>, veritatem habet, si intelligatur in his quae sunt unius | |
| 2639 ordinis, puta in uno genere causae, puta si dicatur quod sanitas | |
| 2640 est propter vitam, sequitur quod vita sit magis desiderabilis. Si | |
| 2641 autem accipiantur ea quae sunt diversorum ordinum, non habet | |
| 2642 veritatem, ut si dicatur quod sanitas est propter medicinam, non | |
| 2643 ideo sequitur quod medicina sit magis desiderabilis, quia sanitas | |
| 2644 est in ordine finium, medicina autem in ordine causarum | |
| 2645 efficientium. Sic igitur si accipiamus duo, quorum utrumque sit per | |
| 2646 se in ordine obiectorum cognitionis; illud propter quod aliud | |
| 2647 cognoscitur, erit magis notum, sicut principia conclusionibus. Sed | |
| 2648 habitus non est de ordine obiectorum, inquantum est habitus; nec | |
| 2649 propter habitum aliqua cognoscuntur sicut propter obiectum | |
| 2650 cognitum, sed sicut propter dispositionem vel formam qua cognoscens | |
| 2651 cognoscit, et ideo ratio non sequitur.</p> | |
| 2652 <br /> | |
| 2653 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2654 <p title="I q. 87 a. 3 arg. 1"><a name="32133"><span class= | |
| 2655 "ref">[32133] Iª q. 87 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 2656 proceditur. Videtur quod intellectus non cognoscat proprium actum. | |
| 2657 Illud enim proprie cognoscitur, quod est obiectum cognoscitivae | |
| 2658 virtutis. Sed actus differt ab obiecto. Ergo intellectus non | |
| 2659 cognoscit suum actum.</p> | |
| 2660 <p title="I q. 87 a. 3 arg. 2"><a name="32134"><span class= | |
| 2661 "ref">[32134] Iª q. 87 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2662 quidquid cognoscitur, aliquo actu cognoscitur. Si igitur | |
| 2663 intellectus cognoscit actum suum, aliquo actu cognoscit illum; et | |
| 2664 iterum illum actum alio actu. Erit ergo procedere in infinitum, | |
| 2665 quod videtur impossibile.</p> | |
| 2666 <p title="I q. 87 a. 3 arg. 3"><a name="32135"><span class= | |
| 2667 "ref">[32135] Iª q. 87 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut | |
| 2668 se habet sensus ad actum suum, ita et intellectus. Sed sensus | |
| 2669 proprius non sentit actum suum, sed hoc pertinet ad sensum | |
| 2670 communem, ut dicitur in libro de anima. Ergo neque intellectus | |
| 2671 intelligit actum suum.</p> | |
| 2672 <p title="I q. 87 a. 3 s. c."><a name="32136"><span class= | |
| 2673 "ref">[32136] Iª q. 87 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2674 quod Augustinus dicit, X de Trin., <i>intelligo me | |
| 2675 intelligere</i>.</p> | |
| 2676 <p title="I q. 87 a. 3 co."><a name="32137"><span class= | |
| 2677 "ref">[32137] Iª q. 87 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2678 quod, sicut iam dictum est, unumquodque cognoscitur secundum quod | |
| 2679 est actu. Ultima autem perfectio intellectus est eius operatio, non | |
| 2680 enim est sicut actio tendens in alterum, quae sit perfectio | |
| 2681 operati, sicut aedificatio aedificati; sed manet in operante ut | |
| 2682 perfectio et actus eius, ut dicitur in IX Metaphys. Hoc igitur est | |
| 2683 primum quod de intellectu intelligitur, scilicet ipsum eius | |
| 2684 intelligere. Sed circa hoc diversi intellectus diversimode se | |
| 2685 habent. Est enim aliquis intellectus, scilicet divinus, qui est | |
| 2686 ipsum suum intelligere. Et sic in Deo idem est quod intelligat se | |
| 2687 intelligere et quod intelligat suam essentiam, quia sua essentia | |
| 2688 est suum intelligere. Est autem alius intellectus, scilicet | |
| 2689 angelicus, qui non est suum intelligere, sicut supra dictum est, | |
| 2690 sed tamen primum obiectum sui intelligere est eius essentia. Unde | |
| 2691 etsi aliud sit in Angelo, secundum rationem, quod intelligat se | |
| 2692 intelligere, et quod intelligat suam essentiam, tamen simul et uno | |
| 2693 actu utrumque intelligit, quia hoc quod est intelligere suam | |
| 2694 essentiam, est propria perfectio suae essentiae; simul autem et uno | |
| 2695 actu intelligitur res cum sua perfectione. Est autem alius | |
| 2696 intellectus, scilicet humanus, qui nec est suum intelligere, nec | |
| 2697 sui intelligere est obiectum primum ipsa eius essentia, sed aliquid | |
| 2698 extrinsecum, scilicet natura materialis rei. Et ideo id quod primo | |
| 2699 cognoscitur ab intellectu humano, est huiusmodi obiectum; et | |
| 2700 secundario cognoscitur ipse actus quo cognoscitur obiectum; et per | |
| 2701 actum cognoscitur ipse intellectus, cuius est perfectio ipsum | |
| 2702 intelligere. Et ideo philosophus dicit quod obiecta | |
| 2703 praecognoscuntur actibus, et actus potentiis.</p> | |
| 2704 <p title="I q. 87 a. 3 ad 1"><a name="32138"><span class= | |
| 2705 "ref">[32138] Iª q. 87 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2706 dicendum quod obiectum intellectus est commune quoddam, scilicet | |
| 2707 ens et verum, sub quo comprehenditur etiam ipse actus intelligendi. | |
| 2708 Unde intellectus potest suum actum intelligere. Sed non primo, quia | |
| 2709 nec primum obiectum intellectus nostri, secundum praesentem statum, | |
| 2710 est quodlibet ens et verum; sed ens et verum consideratum in rebus | |
| 2711 materialibus, ut dictum est; ex quibus in cognitionem omnium | |
| 2712 aliorum devenit.</p> | |
| 2713 <p title="I q. 87 a. 3 ad 2"><a name="32139"><span class= | |
| 2714 "ref">[32139] Iª q. 87 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2715 dicendum quod ipsum intelligere humanum non est actus et perfectio | |
| 2716 naturae intellectae materialis, ut sic possit uno actu intelligi | |
| 2717 natura rei materialis et ipsum intelligere, sicut uno actu | |
| 2718 intelligitur res cum sua perfectione. Unde alius est actus quo | |
| 2719 intellectus intelligit lapidem, et alius est actus quo intelligit | |
| 2720 se intelligere lapidem, et sic inde. Nec est inconveniens in | |
| 2721 intellectu esse infinitum in potentia, ut supra dictum est.</p> | |
| 2722 <p title="I q. 87 a. 3 ad 3"><a name="32140"><span class= | |
| 2723 "ref">[32140] Iª q. 87 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2724 dicendum quod sensus proprius sentit secundum immutationem | |
| 2725 materialis organi a sensibili exteriori. Non est autem possibile | |
| 2726 quod aliquid materiale immutet seipsum; sed unum immutatur ab alio. | |
| 2727 Et ideo actus sensus proprii percipitur per sensum communem. Sed | |
| 2728 intellectus non intelligit per materialem immutationem organi, et | |
| 2729 ideo non est simile.</p> | |
| 2730 <br /> | |
| 2731 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2732 <p title="I q. 87 a. 4 arg. 1"><a name="32141"><span class= | |
| 2733 "ref">[32141] Iª q. 87 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 2734 proceditur. Videtur quod intellectus non intelligat actum | |
| 2735 voluntatis. Nihil enim cognoscitur ab intellectu, nisi sit aliquo | |
| 2736 modo praesens in intellectu. Sed actus voluntatis non est praesens | |
| 2737 in intellectu, cum sint diversae potentiae. Ergo actus voluntatis | |
| 2738 non cognoscitur ab intellectu.</p> | |
| 2739 <p title="I q. 87 a. 4 arg. 2"><a name="32142"><span class= | |
| 2740 "ref">[32142] Iª q. 87 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, actus | |
| 2741 habet speciem ab obiecto. Sed obiectum voluntatis differt ab | |
| 2742 obiecto intellectus. Ergo et actus voluntatis speciem habet | |
| 2743 diversam ab obiecto intellectus. Non ergo cognoscitur ab | |
| 2744 intellectu.</p> | |
| 2745 <p title="I q. 87 a. 4 arg. 3"><a name="32143"><span class= | |
| 2746 "ref">[32143] Iª q. 87 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2747 Augustinus, in libro X Confess., attribuit affectionibus animae | |
| 2748 quod cognoscuntur neque per imagines, sicut corpora; <i>neque per | |
| 2749 praesentiam, sicut artes, sed per quasdam notiones</i>. Non videtur | |
| 2750 autem quod possint esse aliae notiones rerum in anima nisi vel | |
| 2751 essentiae rerum cognitarum, vel earum similitudines. Ergo | |
| 2752 impossibile videtur quod intellectus cognoscat affectiones animae, | |
| 2753 quae sunt actus voluntatis.</p> | |
| 2754 <p title="I q. 87 a. 4 s. c."><a name="32144"><span class= | |
| 2755 "ref">[32144] Iª q. 87 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2756 quod Augustinus dicit, X de Trin., <i>intelligo me velle</i>.</p> | |
| 2757 <p title="I q. 87 a. 4 co."><a name="32145"><span class= | |
| 2758 "ref">[32145] Iª q. 87 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2759 quod, sicut supra dictum est, actus voluntatis nihil aliud est quam | |
| 2760 inclinatio quaedam consequens formam intellectam, sicut appetitus | |
| 2761 naturalis est inclinatio consequens formam naturalem. Inclinatio | |
| 2762 autem cuiuslibet rei est in ipsa re per modum eius. Unde inclinatio | |
| 2763 naturalis est naturaliter in re naturali; et inclinatio quae est | |
| 2764 appetitus sensibilis, est sensibiliter in sentiente; et similiter | |
| 2765 inclinatio intelligibilis, quae est actus voluntatis, est | |
| 2766 intelligibiliter in intelligente, sicut in principio et in proprio | |
| 2767 subiecto. Unde et philosophus hoc modo loquendi utitur in III de | |
| 2768 anima, quod voluntas in ratione est. Quod autem intelligibiliter | |
| 2769 est in aliquo intelligente, consequens est ut ab eo intelligatur. | |
| 2770 Unde actus voluntatis intelligitur ab intellectu, et inquantum | |
| 2771 aliquis percipit se velle; et inquantum aliquis cognoscit naturam | |
| 2772 huius actus, et per consequens naturam eius principii, quod est | |
| 2773 habitus vel potentia.</p> | |
| 2774 <p title="I q. 87 a. 4 ad 1"><a name="32146"><span class= | |
| 2775 "ref">[32146] Iª q. 87 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2776 dicendum quod ratio illa procederet, si voluntas et intellectus, | |
| 2777 sicut sunt diversae potentiae, ita etiam subiecto differrent, sic | |
| 2778 enim quod est in voluntate, esset absens ab intellectu. Nunc autem, | |
| 2779 cum utrumque radicetur in una substantia animae, et unum sit | |
| 2780 quodammodo principium alterius, consequens est ut quod est in | |
| 2781 voluntate, sit etiam quodammodo in intellectu.</p> | |
| 2782 <p title="I q. 87 a. 4 ad 2"><a name="32147"><span class= | |
| 2783 "ref">[32147] Iª q. 87 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2784 dicendum quod bonum et verum, quae sunt obiecta voluntatis et | |
| 2785 intellectus, differunt quidem ratione, verumtamen unum eorum | |
| 2786 continetur sub alio, ut supra dictum est, nam verum est quoddam | |
| 2787 bonum, et bonum est quoddam verum. Et ideo quae sunt voluntatis | |
| 2788 cadunt sub intellectu; et quae sunt intellectus possunt cadere sub | |
| 2789 voluntate.</p> | |
| 2790 <p title="I q. 87 a. 4 ad 3"><a name="32148"><span class= | |
| 2791 "ref">[32148] Iª q. 87 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2792 dicendum quod affectus animae non sunt in intellectu neque per | |
| 2793 similitudinem tantum, sicut corpora; neque per praesentiam ut in | |
| 2794 subiecto, sicut artes; sed sicut principiatum in principio, in quo | |
| 2795 habetur notio principiati. Et ideo Augustinus dicit affectus animae | |
| 2796 esse in memoria per quasdam notiones.</p> | |
| 2797 <br /> | |
| 2798 <div class="D">Quaestio 88</div> | |
| 2799 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2800 <p title="I q. 88 pr."><a name="32149"><span class="ref">[32149] | |
| 2801 Iª q. 88 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo anima | |
| 2802 humana cognoscat ea quae supra se sunt, scilicet immateriales | |
| 2803 substantias. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum anima | |
| 2804 humana, secundum statum praesentis vitae, possit intelligere | |
| 2805 substantias immateriales quas Angelos dicimus, per seipsas. | |
| 2806 Secundo, utrum possit ad earum notitiam pervenire per cognitionem | |
| 2807 rerum materialium. Tertio, utrum Deus sit id quod primo a nobis | |
| 2808 cognoscitur.</p> | |
| 2809 <br /> | |
| 2810 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2811 <p title="I q. 88 a. 1 arg. 1"><a name="32150"><span class= | |
| 2812 "ref">[32150] Iª q. 88 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 2813 proceditur. Videtur quod anima humana, secundum statum vitae | |
| 2814 praesentis, possit intelligere substantias immateriales per | |
| 2815 seipsas. Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., <i>mens ipsa, sicut | |
| 2816 corporearum rerum notitias per sensus corporis colligit, sic | |
| 2817 incorporearum rerum per semetipsam</i>. Huiusmodi autem sunt | |
| 2818 substantiae immateriales. Ergo mens substantias immateriales | |
| 2819 intelligit.</p> | |
| 2820 <p title="I q. 88 a. 1 arg. 2"><a name="32151"><span class= | |
| 2821 "ref">[32151] Iª q. 88 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2822 simile simili cognoscitur. Sed magis assimilatur mens humana rebus | |
| 2823 immaterialibus quam materialibus, cum ipsa mens sit immaterialis, | |
| 2824 ut ex supradictis patet. Cum ergo mens nostra intelligat res | |
| 2825 materiales, multo magis intelligit res immateriales.</p> | |
| 2826 <p title="I q. 88 a. 1 arg. 3"><a name="32152"><span class= | |
| 2827 "ref">[32152] Iª q. 88 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod | |
| 2828 ea quae sunt secundum se maxime sensibilia, non maxime sentiantur a | |
| 2829 nobis, provenit ex hoc quod excellentiae sensibilium corrumpunt | |
| 2830 sensum. Sed excellentiae intelligibilium non corrumpunt | |
| 2831 intellectum, ut dicitur in III de anima. Ergo ea quae sunt secundum | |
| 2832 se maxime intelligibilia, sunt etiam maxime intelligibilia nobis. | |
| 2833 Sed cum res materiales non sint intelligibiles nisi quia facimus | |
| 2834 eas intelligibiles actu, abstrahendo a materia; manifestum est quod | |
| 2835 magis sint secundum se intelligibiles substantiae quae secundum | |
| 2836 suam naturam sunt immateriales. Ergo multo magis intelliguntur a | |
| 2837 nobis quam res materiales.</p> | |
| 2838 <p title="I q. 88 a. 1 arg. 4"><a name="32153"><span class= | |
| 2839 "ref">[32153] Iª q. 88 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2840 Commentator dicit, in II Metaphys., quod si substantiae abstractae | |
| 2841 non possent intelligi a nobis, <i>tunc natura otiose egisset, quia | |
| 2842 fecit illud quod est naturaliter in se intellectum, non intellectum | |
| 2843 ab aliquo</i>. Sed nihil est otiosum sive frustra in natura. Ergo | |
| 2844 substantiae immateriales possunt intelligi a nobis.</p> | |
| 2845 <p title="I q. 88 a. 1 arg. 5"><a name="32154"><span class= | |
| 2846 "ref">[32154] Iª q. 88 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut | |
| 2847 se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus ad | |
| 2848 intelligibilia. Sed visus noster potest videre omnia corpora, sive | |
| 2849 sint superiora et incorruptibilia, sive sint inferiora et | |
| 2850 corruptibilia. Ergo intellectus noster potest intelligere omnes | |
| 2851 substantias intelligibiles, et superiores et immateriales.</p> | |
| 2852 <p title="I q. 88 a. 1 s. c."><a name="32155"><span class= | |
| 2853 "ref">[32155] Iª q. 88 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2854 quod dicitur Sap. IX, <i>quae in caelis sunt, quis | |
| 2855 investigabit?</i> In caelis autem dicuntur huiusmodi substantiae | |
| 2856 esse; secundum illud Matth. XVIII, <i>Angeli eorum in caelis</i> et | |
| 2857 cetera. Ergo non possunt substantiae immateriales per | |
| 2858 investigationem humanam cognosci.</p> | |
| 2859 <p title="I q. 88 a. 1 co."><a name="32156"><span class= | |
| 2860 "ref">[32156] Iª q. 88 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2861 quod secundum opinionem Platonis, substantiae immateriales non | |
| 2862 solum a nobis intelliguntur, sed etiam sunt prima a nobis | |
| 2863 intellecta. Posuit enim Plato formas immateriales subsistentes, | |
| 2864 quas ideas vocabat, esse propria obiecta nostri intellectus, et ita | |
| 2865 primo et per se intelliguntur a nobis. Applicatur tamen animae | |
| 2866 cognitio rebus materialibus, secundum quod intellectui permiscetur | |
| 2867 phantasia et sensus. Unde quanto magis intellectus fuerit | |
| 2868 depuratus, tanto magis percipit immaterialium intelligibilem | |
| 2869 veritatem. Sed secundum Aristotelis sententiam, quam magis | |
| 2870 experimur, intellectus noster, secundum statum praesentis vitae, | |
| 2871 naturalem respectum habet ad naturas rerum materialium; unde nihil | |
| 2872 intelligit nisi convertendo se ad phantasmata, ut ex dictis patet. | |
| 2873 Et sic manifestum est quod substantias immateriales, quae sub sensu | |
| 2874 et imaginatione non cadunt, primo et per se, secundum modum | |
| 2875 cognitionis nobis expertum, intelligere non possumus. Sed tamen | |
| 2876 Averroes, in Comment. tertii de anima, ponit quod in fine in hac | |
| 2877 vita homo pervenire potest ad hoc quod intelligat substantias | |
| 2878 separatas, per continuationem vel unionem cuiusdam substantiae | |
| 2879 separatae nobis, quam vocat intellectum agentem, qui quidem, cum | |
| 2880 sit substantia separata, naturaliter substantias separatas | |
| 2881 intelligit. Unde cum fuerit nobis perfecte unitus, sic ut per eum | |
| 2882 perfecte intelligere possimus, intelligemus et nos substantias | |
| 2883 separatas; sicut nunc per intellectum possibilem nobis unitum | |
| 2884 intelligimus res materiales. Ponit autem intellectum agentem sic | |
| 2885 nobis uniri. Cum enim nos intelligamus per intellectum agentem et | |
| 2886 per intelligibilia speculata, ut patet cum conclusiones | |
| 2887 intelligimus per principia intellecta; necesse est quod intellectus | |
| 2888 agens comparetur ad intellecta speculata vel sicut agens principale | |
| 2889 ad instrumenta, vel sicut forma ad materiam. His enim duobus modis | |
| 2890 attribuitur actio aliqua duobus principiis, principali quidem | |
| 2891 agenti et instrumento, sicut sectio artifici et serrae; formae | |
| 2892 autem et subiecto, sicut calefactio calori et igni. Sed utroque | |
| 2893 modo intellectus agens comparabitur ad intelligibilia speculata | |
| 2894 sicut perfectio ad perfectibile, et actus ad potentiam. Simul autem | |
| 2895 recipitur in aliquo perfectum et perfectio; sicut visibile in actu | |
| 2896 et lumen in pupilla. Simul igitur in intellectu possibili | |
| 2897 recipiuntur intellecta speculata et intellectus agens. Et quanto | |
| 2898 plura intellecta speculata recipimus, tanto magis appropinquamus ad | |
| 2899 hoc quod intellectus agens perfecte uniatur nobis. Ita quod cum | |
| 2900 omnia intellecta speculata cognoverimus, intellectus agens perfecte | |
| 2901 unietur nobis; et poterimus per eum omnia cognoscere materialia et | |
| 2902 immaterialia. Et in hoc ponit ultimam hominis felicitatem. Nec | |
| 2903 refert, quantum ad propositum pertinet, utrum in illo statu | |
| 2904 felicitatis intellectus possibilis intelligat substantias separatas | |
| 2905 per intellectum agentem, ut ipse sentit, vel, ut ipse imponit | |
| 2906 Alexandro, intellectus possibilis nunquam intelligat substantias | |
| 2907 separatas (propter hoc quod ponit intellectum possibilem | |
| 2908 corruptibilem), sed homo intelligat substantias separatas per | |
| 2909 intellectum agentem. Sed praedicta stare non possunt. Primo quidem | |
| 2910 quia, si intellectus agens est substantia separata, impossibile est | |
| 2911 quod per ipsam formaliter intelligamus, quia id quo formaliter | |
| 2912 agens agit, est forma et actus agentis; cum omne agens agat | |
| 2913 inquantum est actu. Sicut etiam supra dictum est circa intellectum | |
| 2914 possibilem. Secundo quia, secundum modum praedictum, intellectus | |
| 2915 agens, si est substantia separata, non uniretur nobis secundum suam | |
| 2916 substantiam; sed solum lumen eius, secundum quod participatur in | |
| 2917 intellectis speculatis; et non quantum ad alias actiones | |
| 2918 intellectus agentis, ut possimus per hoc intelligere substantias | |
| 2919 immateriales. Sicut dum videmus colores illuminatos a sole, non | |
| 2920 unitur nobis substantia solis, ut possimus actiones solis agere; | |
| 2921 sed solum nobis unitur lumen solis ad visionem colorum. Tertio, | |
| 2922 quia dato quod secundum modum praedictum uniretur nobis substantia | |
| 2923 intellectus agentis, tamen ipsi non ponunt quod intellectus agens | |
| 2924 totaliter uniatur nobis secundum unum intelligibile vel duo, sed | |
| 2925 secundum omnia intellecta speculata. Sed omnia intellecta speculata | |
| 2926 deficiunt a virtute intellectus agentis, quia multo plus est | |
| 2927 intelligere substantias separatas, quam intelligere omnia | |
| 2928 materialia. Unde manifestum est quod etiam intellectis omnibus | |
| 2929 materialibus, non sic uniretur intellectus agens nobis, ut possemus | |
| 2930 intelligere per eum substantias separatas. Quarto, quia intelligere | |
| 2931 omnia intellecta materialia vix contingit alicui in hoc mundo; et | |
| 2932 sic nullus, vel pauci ad felicitatem pervenirent. Quod est contra | |
| 2933 philosophum, in I Ethic., qui dicit quod <i>felicitas est quoddam | |
| 2934 bonum commune, quod potest pervenire omnibus non orbatis ad | |
| 2935 virtutem</i>. Est etiam contra rationem quod finem alicuius speciei | |
| 2936 ut in paucioribus consequantur ea quae continentur sub specie. | |
| 2937 Quinto, quia philosophus dicit expresse, in I Ethic., quod | |
| 2938 <i>felicitas est operatio secundum perfectam virtutem</i>. Et | |
| 2939 enumeratis multis virtutibus, in decimo, concludit quod felicitas | |
| 2940 ultima, consistens in cognitione maximorum intelligibilium, est | |
| 2941 secundum virtutem sapientiae, quam posuerat in sexto esse caput | |
| 2942 scientiarum speculativarum. Unde patet quod Aristoteles posuit | |
| 2943 ultimam felicitatem hominis in cognitione substantiarum | |
| 2944 separatarum, qualis potest haberi per scientias speculativas, et | |
| 2945 non per continuationem intellectus agentis a quibusdam confictam. | |
| 2946 Sexto, quia supra ostensum est quod intellectus agens non est | |
| 2947 substantia separata, sed virtus quaedam animae, ad eadem active se | |
| 2948 extendens, ad quae se extendit intellectus possibilis receptive, | |
| 2949 quia, ut dicitur in III de anima, intellectus possibilis est quo | |
| 2950 est omnia fieri, intellectus agens quo est omnia facere. Uterque | |
| 2951 ergo intellectus se extendit, secundum statum praesentis vitae, ad | |
| 2952 materialia sola; quae intellectus agens facit intelligibilia actu, | |
| 2953 et recipiuntur in intellectu possibili. Unde secundum statum | |
| 2954 praesentis vitae, neque per intellectum possibilem, neque per | |
| 2955 intellectum agentem, possumus intelligere substantias immateriales | |
| 2956 secundum seipsas.</p> | |
| 2957 <p title="I q. 88 a. 1 ad 1"><a name="32157"><span class= | |
| 2958 "ref">[32157] Iª q. 88 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2959 dicendum quod ex illa auctoritate Augustini haberi potest quod | |
| 2960 illud quod mens nostra de cognitione incorporalium rerum accipere | |
| 2961 potest, per seipsam cognoscere possit. Et hoc adeo verum est, ut | |
| 2962 etiam apud philosophos dicatur quod scientia de anima est | |
| 2963 principium quoddam ad cognoscendum substantias separatas. Per hoc | |
| 2964 enim quod anima nostra cognoscit seipsam, pertingit ad cognitionem | |
| 2965 aliquam habendam de substantiis incorporeis, qualem eam contingit | |
| 2966 habere, non quod simpliciter et perfecte eas cognoscat, cognoscendo | |
| 2967 seipsam.</p> | |
| 2968 <p title="I q. 88 a. 1 ad 2"><a name="32158"><span class= | |
| 2969 "ref">[32158] Iª q. 88 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2970 dicendum quod similitudo naturae non est ratio sufficiens ad | |
| 2971 cognitionem, alioquin oporteret dicere quod Empedocles dixit, quod | |
| 2972 anima esset de natura omnium, ad hoc quod omnia cognosceret. Sed | |
| 2973 requiritur ad cognoscendum, ut sit similitudo rei cognitae in | |
| 2974 cognoscente quasi quaedam forma ipsius. Intellectus autem noster | |
| 2975 possibilis, secundum statum praesentis vitae, est natus informari | |
| 2976 similitudinibus rerum materialium a phantasmatibus abstractis, et | |
| 2977 ideo cognoscit magis materialia quam substantias immateriales.</p> | |
| 2978 <p title="I q. 88 a. 1 ad 3"><a name="32159"><span class= | |
| 2979 "ref">[32159] Iª q. 88 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2980 dicendum quod requiritur aliqua proportio obiecti ad potentiam | |
| 2981 cognoscitivam, ut activi ad passivum, et perfectionis ad | |
| 2982 perfectibile. Unde quod excellentia sensibilia non capiantur a | |
| 2983 sensu, non sola ratio est quia corrumpunt organa sensibilia; sed | |
| 2984 etiam quia sunt improportionata potentiis sensitivis. Et hoc modo | |
| 2985 substantiae immateriales sunt improportionatae intellectui nostro, | |
| 2986 secundum praesentem statum, ut non possint ab eo intelligi.</p> | |
| 2987 <p title="I q. 88 a. 1 ad 4"><a name="32160"><span class= | |
| 2988 "ref">[32160] Iª q. 88 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2989 dicendum quod illa ratio Commentatoris multipliciter deficit. Primo | |
| 2990 quidem, quia non sequitur quod, si substantiae separatae non | |
| 2991 intelliguntur a nobis, non intelligantur ab aliquo intellectu, | |
| 2992 intelliguntur enim a seipsis, et a se invicem. Secundo, quia non | |
| 2993 est finis substantiarum separatarum ut intelligantur a nobis. Illud | |
| 2994 autem otiose et frustra esse dicitur, quod non consequitur finem ad | |
| 2995 quem est. Et sic non sequitur substantias immateriales esse | |
| 2996 frustra, etiam si nullo modo intelligerentur a nobis.</p> | |
| 2997 <p title="I q. 88 a. 1 ad 5"><a name="32161"><span class= | |
| 2998 "ref">[32161] Iª q. 88 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 2999 dicendum quod eodem modo sensus cognoscit et superiora et inferiora | |
| 3000 corpora, scilicet per immutationem organi a sensibili. Non autem | |
| 3001 eodem modo intelliguntur a nobis substantiae materiales, quae | |
| 3002 intelliguntur per modum abstractionis; et substantiae immateriales, | |
| 3003 quae non possunt sic a nobis intelligi, quia non sunt earum aliqua | |
| 3004 phantasmata.</p> | |
| 3005 <br /> | |
| 3006 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3007 <p title="I q. 88 a. 2 arg. 1"><a name="32162"><span class= | |
| 3008 "ref">[32162] Iª q. 88 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 3009 proceditur. Videtur quod intellectus noster per cognitionem rerum | |
| 3010 materialium possit pervenire ad intelligendum substantias | |
| 3011 immateriales. Dicit enim Dionysius, I cap. Cael. Hier., quod <i>non | |
| 3012 est possibile humanae menti ad immaterialem illam sursum excitari | |
| 3013 caelestium hierarchiarum contemplationem, nisi secundum se | |
| 3014 materiali manuductione utatur</i>. Relinquitur ergo quod per | |
| 3015 materialia manuduci possumus ad intelligendum substantias | |
| 3016 immateriales.</p> | |
| 3017 <p title="I q. 88 a. 2 arg. 2"><a name="32163"><span class= | |
| 3018 "ref">[32163] Iª q. 88 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3019 scientia est in intellectu. Sed scientiae et definitiones sunt de | |
| 3020 substantiis immaterialibus, definit enim Damascenus Angelum; et de | |
| 3021 Angelis aliqua documenta traduntur tam in theologicis quam in | |
| 3022 philosophicis disciplinis. Ergo substantiae immateriales intelligi | |
| 3023 possunt a nobis.</p> | |
| 3024 <p title="I q. 88 a. 2 arg. 3"><a name="32164"><span class= | |
| 3025 "ref">[32164] Iª q. 88 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima | |
| 3026 humana est de genere substantiarum immaterialium. Sed ipsa | |
| 3027 intelligi potest a nobis per actum suum, quo intelligit materialia. | |
| 3028 Ergo et aliae substantiae immateriales intelligi possunt a nobis | |
| 3029 per suos effectus in rebus materialibus.</p> | |
| 3030 <p title="I q. 88 a. 2 arg. 4"><a name="32165"><span class= | |
| 3031 "ref">[32165] Iª q. 88 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, illa | |
| 3032 sola causa per suos effectus comprehendi non potest, quae in | |
| 3033 infinitum distat a suis effectibus. Hoc autem solius Dei est | |
| 3034 proprium. Ergo aliae substantiae immateriales creatae intelligi | |
| 3035 possunt a nobis per res materiales.</p> | |
| 3036 <p title="I q. 88 a. 2 s. c."><a name="32166"><span class= | |
| 3037 "ref">[32166] Iª q. 88 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3038 quod Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., quod <i>sensibilibus | |
| 3039 intelligibilia, et compositis simplicia, et corporalibus | |
| 3040 incorporalia apprehendi non possunt</i>.</p> | |
| 3041 <p title="I q. 88 a. 2 co."><a name="32167"><span class= | |
| 3042 "ref">[32167] Iª q. 88 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3043 quod, sicut Averroes narrat in III de anima, quidam Avempace | |
| 3044 nomine, posuit quod per intellectum substantiarum materialium | |
| 3045 pervenire possumus, secundum vera philosophiae principia, ad | |
| 3046 intelligendum substantias immateriales. Cum enim intellectus noster | |
| 3047 natus sit abstrahere quidditatem rei materialis a materia, si | |
| 3048 iterum in illa quidditate sit aliquid materiae, poterit iterato | |
| 3049 abstrahere, et cum hoc in infinitum non procedat, tandem pervenire | |
| 3050 poterit ad intelligendum aliquam quidditatem quae sit omnino sine | |
| 3051 materia. Et hoc est intelligere substantiam immaterialem. Quod | |
| 3052 quidem efficaciter diceretur, si substantiae immateriales essent | |
| 3053 formae et species horum materialium, ut Platonici posuerunt. Hoc | |
| 3054 autem non posito, sed supposito quod substantiae immateriales sint | |
| 3055 omnino alterius rationis a quidditatibus materialium rerum; | |
| 3056 quantumcumque intellectus noster abstrahat quidditatem rei | |
| 3057 materialis a materia, nunquam perveniet ad aliquid simile | |
| 3058 substantiae immateriali. Et ideo per substantias materiales non | |
| 3059 possumus perfecte substantias immateriales intelligere.</p> | |
| 3060 <p title="I q. 88 a. 2 ad 1"><a name="32168"><span class= | |
| 3061 "ref">[32168] Iª q. 88 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3062 dicendum quod ex rebus materialibus ascendere possumus in aliqualem | |
| 3063 cognitionem immaterialium rerum, non tamen in perfectam, quia non | |
| 3064 est sufficiens comparatio rerum materialium ad immateriales, sed | |
| 3065 similitudines si quae a materialibus accipiuntur ad immaterialia | |
| 3066 intelligenda, sunt multum dissimiles, ut Dionysius dicit, II cap. | |
| 3067 Cael. Hier.</p> | |
| 3068 <p title="I q. 88 a. 2 ad 2"><a name="32169"><span class= | |
| 3069 "ref">[32169] Iª q. 88 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3070 dicendum quod de superioribus rebus in scientiis maxime tractatur | |
| 3071 per viam remotionis, sic enim corpora caelestia notificat | |
| 3072 Aristoteles per negationem proprietatum inferiorum corporum. Unde | |
| 3073 multo magis immateriales substantiae a nobis cognosci non possunt, | |
| 3074 ut earum quidditates apprehendamus, sed de eis nobis in scientiis | |
| 3075 documenta traduntur per viam remotionis et alicuius habitudinis ad | |
| 3076 res materiales.</p> | |
| 3077 <p title="I q. 88 a. 2 ad 3"><a name="32170"><span class= | |
| 3078 "ref">[32170] Iª q. 88 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3079 dicendum quod anima humana intelligit seipsam per suum intelligere, | |
| 3080 quod est actus proprius eius, perfecte demonstrans virtutem eius et | |
| 3081 naturam. Sed neque per hoc, neque per alia quae in rebus | |
| 3082 materialibus inveniuntur, perfecte cognosci potest immaterialium | |
| 3083 substantiarum virtus et natura, quia huiusmodi non adaequant earum | |
| 3084 virtutes.</p> | |
| 3085 <p title="I q. 88 a. 2 ad 4"><a name="32171"><span class= | |
| 3086 "ref">[32171] Iª q. 88 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3087 dicendum quod substantiae immateriales creatae in genere quidem | |
| 3088 naturali non conveniunt cum substantiis materialibus, quia non est | |
| 3089 in eis eadem ratio potentiae et materiae, conveniunt tamen cum eis | |
| 3090 in genere logico, quia etiam substantiae immateriales sunt in | |
| 3091 praedicamento substantiae, cum earum quidditas non sit earum esse. | |
| 3092 Sed Deus non convenit cum rebus materialibus neque secundum genus | |
| 3093 naturale, neque secundum genus logicum, quia Deus nullo modo est in | |
| 3094 genere, ut supra dictum est. Unde per similitudines rerum | |
| 3095 materialium aliquid affirmative potest cognosci de Angelis secundum | |
| 3096 rationem communem, licet non secundum rationem speciei; de Deo | |
| 3097 autem nullo modo.</p> | |
| 3098 <br /> | |
| 3099 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3100 <p title="I q. 88 a. 3 arg. 1"><a name="32172"><span class= | |
| 3101 "ref">[32172] Iª q. 88 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3102 proceditur. Videtur quod Deus sit primum quod a mente humana | |
| 3103 cognoscitur. Illud enim in quo omnia alia cognoscuntur, et per quod | |
| 3104 de aliis iudicamus, est primo cognitum a nobis; sicut lux ab oculo, | |
| 3105 et principia prima ab intellectu. Sed omnia in luce primae | |
| 3106 veritatis cognoscimus, et per eam de omnibus iudicamus; ut dicit | |
| 3107 Augustinus in libro de Trin., et in libro de vera Relig. Ergo Deus | |
| 3108 est id quod primo cognoscitur a nobis.</p> | |
| 3109 <p title="I q. 88 a. 3 arg. 2"><a name="32173"><span class= | |
| 3110 "ref">[32173] Iª q. 88 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3111 propter quod unumquodque, et illud magis. Sed Deus est causa omnis | |
| 3112 nostrae cognitionis, ipse enim est <i>lux vera, quae illuminat | |
| 3113 omnem hominem venientem in hunc mundum</i>, ut dicitur Ioan. I. | |
| 3114 Ergo Deus est id quod primo et maxime est cognitum nobis.</p> | |
| 3115 <p title="I q. 88 a. 3 arg. 3"><a name="32174"><span class= | |
| 3116 "ref">[32174] Iª q. 88 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, id | |
| 3117 quod primo cognoscitur in imagine, est exemplar quo imago formatur. | |
| 3118 Sed in mente nostra est Dei imago, ut Augustinus dicit. Ergo id | |
| 3119 quod primo cognoscitur in mente nostra est Deus.</p> | |
| 3120 <p title="I q. 88 a. 3 s. c."><a name="32175"><span class= | |
| 3121 "ref">[32175] Iª q. 88 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3122 quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>.</p> | |
| 3123 <p title="I q. 88 a. 3 co."><a name="32176"><span class= | |
| 3124 "ref">[32176] Iª q. 88 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3125 quod, cum intellectus humanus, secundum statum praesentis vitae, | |
| 3126 non possit intelligere substantias immateriales creatas, ut dictum | |
| 3127 est; multo minus potest intelligere essentiam substantiae | |
| 3128 increatae. Unde simpliciter dicendum est quod Deus non est primum | |
| 3129 quod a nobis cognoscitur; sed magis per creaturas in Dei | |
| 3130 cognitionem pervenimus, secundum illud apostoli ad Rom. I, | |
| 3131 <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta, | |
| 3132 conspiciuntur</i>. Primum autem quod intelligitur a nobis secundum | |
| 3133 statum praesentis vitae, est quidditas rei materialis, quae est | |
| 3134 nostri intellectus obiectum, ut multoties supra dictum est.</p> | |
| 3135 <p title="I q. 88 a. 3 ad 1"><a name="32177"><span class= | |
| 3136 "ref">[32177] Iª q. 88 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3137 dicendum quod in luce primae veritatis omnia intelligimus et | |
| 3138 iudicamus, inquantum ipsum lumen intellectus nostri, sive naturale | |
| 3139 sive gratuitum, nihil aliud est quam quaedam impressio veritatis | |
| 3140 primae, ut supra dictum est. Unde cum ipsum lumen intellectus | |
| 3141 nostri non se habeat ad intellectum nostrum sicut quod | |
| 3142 intelligitur, sed sicut quo intelligitur; multo minus Deus est id | |
| 3143 quod primo a nostro intellectu intelligitur.</p> | |
| 3144 <p title="I q. 88 a. 3 ad 2"><a name="32178"><span class= | |
| 3145 "ref">[32178] Iª q. 88 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3146 dicendum quod propter quod unumquodque, illud magis, intelligendum | |
| 3147 est in his quae sunt unius ordinis, ut supra dictum est. Propter | |
| 3148 Deum autem alia cognoscuntur, non sicut propter primum cognitum, | |
| 3149 sed sicut propter primam cognoscitivae virtutis causam.</p> | |
| 3150 <p title="I q. 88 a. 3 ad 3"><a name="32179"><span class= | |
| 3151 "ref">[32179] Iª q. 88 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3152 dicendum quod, si in anima nostra esset perfecta imago Dei, sicut | |
| 3153 filius est perfecta imago patris, statim mens nostra intelligeret | |
| 3154 Deum. Est autem imago imperfecta. Unde ratio non sequitur.</p> | |
| 3155 <br /> | |
| 3156 <div class="D">Quaestio 89</div> | |
| 3157 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3158 <p title="I q. 89 pr."><a name="32180"><span class="ref">[32180] | |
| 3159 Iª q. 89 pr.</span></a> Deinde considerandum est de cognitione | |
| 3160 animae separatae. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum anima | |
| 3161 separata a corpore possit intelligere. Secundo, utrum intelligat | |
| 3162 substantias separatas. Tertio, utrum intelligat omnia naturalia. | |
| 3163 Quarto, utrum cognoscat singularia. Quinto, utrum habitus scientiae | |
| 3164 hic acquisitae remaneat in anima separata. Sexto, utrum possit uti | |
| 3165 habitu scientiae hic acquisitae. Septimo, utrum distantia localis | |
| 3166 impediat cognitionem animae separatae. Octavo, utrum animae | |
| 3167 separatae a corporibus cognoscant ea quae hic aguntur.</p> | |
| 3168 <br /> | |
| 3169 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3170 <p title="I q. 89 a. 1 arg. 1"><a name="32181"><span class= | |
| 3171 "ref">[32181] Iª q. 89 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 3172 proceditur. Videtur quod anima separata nihil omnino intelligere | |
| 3173 possit. Dicit enim philosophus, in I de anima, quod <i>intelligere | |
| 3174 corrumpitur, interius quodam corrupto</i>. Sed omnia interiora | |
| 3175 hominis corrumpuntur per mortem. Ergo et ipsum intelligere | |
| 3176 corrumpitur.</p> | |
| 3177 <p title="I q. 89 a. 1 arg. 2"><a name="32182"><span class= | |
| 3178 "ref">[32182] Iª q. 89 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, anima | |
| 3179 humana impeditur ab intelligendo per ligamentum sensus, et | |
| 3180 perturbata imaginatione, sicut supra dictum est. Sed morte | |
| 3181 totaliter sensus et imaginatio corrumpuntur, ut ex supra dictis | |
| 3182 patet. Ergo anima post mortem nihil intelligit.</p> | |
| 3183 <p title="I q. 89 a. 1 arg. 3"><a name="32183"><span class= | |
| 3184 "ref">[32183] Iª q. 89 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si | |
| 3185 anima separata intelligit, oportet quod per aliquas species | |
| 3186 intelligat. Sed non intelligit per species innatas, quia a | |
| 3187 principio est sicut tabula in qua nihil est scriptum. Neque per | |
| 3188 species quas abstrahat a rebus, quia non habet organa sensus et | |
| 3189 imaginationis, quibus mediantibus species intelligibiles | |
| 3190 abstrahuntur a rebus. Neque etiam per species prius abstractas, et | |
| 3191 in anima conservatas, quia sic anima pueri nihil intelligeret post | |
| 3192 mortem. Neque etiam per species intelligibiles divinitus influxas, | |
| 3193 haec enim cognitio non esset naturalis, de qua nunc agitur, sed | |
| 3194 gratiae. Ergo anima separata a corpore nihil intelligit.</p> | |
| 3195 <p title="I q. 89 a. 1 s. c."><a name="32184"><span class= | |
| 3196 "ref">[32184] Iª q. 89 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3197 quod philosophus dicit, in I de anima, quod <i>si non est aliqua | |
| 3198 operationum animae propria, non contingit ipsam separari</i>. | |
| 3199 Contingit autem ipsam separari. Ergo habet aliquam operationem | |
| 3200 propriam; et maxime eam quae est intelligere. Intelligit ergo sine | |
| 3201 corpore existens.</p> | |
| 3202 <p title="I q. 89 a. 1 co."><a name="32185"><span class= | |
| 3203 "ref">[32185] Iª q. 89 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3204 quod ista quaestio difficultatem habet ex hoc quod anima, quandiu | |
| 3205 est corpori coniuncta, non potest aliquid intelligere nisi | |
| 3206 convertendo se ad phantasmata, ut per experimentum patet. Si autem | |
| 3207 hoc non est ex natura animae, sed per accidens hoc convenit ei ex | |
| 3208 eo quod corpori alligatur, sicut Platonici posuerunt, de facili | |
| 3209 quaestio solvi posset. Nam remoto impedimento corporis, rediret | |
| 3210 anima ad suam naturam, ut intelligeret intelligibilia simpliciter, | |
| 3211 non convertendo se ad phantasmata, sicut est de aliis substantiis | |
| 3212 separatis. Sed secundum hoc, non esset anima corpori unita propter | |
| 3213 melius animae, si peius intelligeret corpori unita quam separata; | |
| 3214 sed hoc esset solum propter melius corporis, quod est | |
| 3215 irrationabile, cum materia sit propter formam, et non e converso. | |
| 3216 Si autem ponamus quod anima ex sua natura habeat ut intelligat | |
| 3217 convertendo se ad phantasmata, cum natura animae per mortem | |
| 3218 corporis non mutetur, videtur quod anima naturaliter nihil possit | |
| 3219 intelligere, cum non sint ei praesto phantasmata ad quae | |
| 3220 convertatur. Et ideo ad hanc difficultatem tollendam, considerandum | |
| 3221 est quod, cum nihil operetur nisi inquantum est actu, modus | |
| 3222 operandi uniuscuiusque rei sequitur modum essendi ipsius. Habet | |
| 3223 autem anima alium modum essendi cum unitur corpori, et cum fuerit a | |
| 3224 corpore separata, manente tamen eadem animae natura; non ita quod | |
| 3225 uniri corpori sit ei accidentale, sed per rationem suae naturae | |
| 3226 corpori unitur; sicut nec levis natura mutatur cum est in loco | |
| 3227 proprio, quod est ei naturale, et cum est extra proprium locum, | |
| 3228 quod est ei praeter naturam. Animae igitur secundum illum modum | |
| 3229 essendi quo corpori est unita, competit modus intelligendi per | |
| 3230 conversionem ad phantasmata corporum, quae in corporeis organis | |
| 3231 sunt, cum autem fuerit a corpore separata, competit ei modus | |
| 3232 intelligendi per conversionem ad ea quae sunt intelligibilia | |
| 3233 simpliciter, sicut et aliis substantiis separatis. Unde modus | |
| 3234 intelligendi per conversionem ad phantasmata est animae naturalis, | |
| 3235 sicut et corpori uniri, sed esse separatum a corpore est praeter | |
| 3236 rationem suae naturae, et similiter intelligere sine conversione ad | |
| 3237 phantasmata est ei praeter naturam. Et ideo ad hoc unitur corpori, | |
| 3238 ut sit et operetur secundum naturam suam. Sed hoc rursus habet | |
| 3239 dubitationem. Cum enim natura semper ordinetur ad id quod melius | |
| 3240 est; est autem melior modus intelligendi per conversionem ad | |
| 3241 intelligibilia simpliciter, quam per conversionem ad phantasmata, | |
| 3242 debuit sic a Deo institui animae natura, ut modus intelligendi | |
| 3243 nobilior ei esset naturalis, et non indigeret corpori propter hoc | |
| 3244 uniri. Considerandum est igitur quod, etsi intelligere per | |
| 3245 conversionem ad superiora sit simpliciter nobilius quam intelligere | |
| 3246 per conversionem ad phantasmata; tamen ille modus intelligendi, | |
| 3247 prout erat possibilis animae, erat imperfectior. Quod sic patet. In | |
| 3248 omnibus enim substantiis intellectualibus invenitur virtus | |
| 3249 intellectiva per influentiam divini luminis. Quod quidem in primo | |
| 3250 principio est unum et simplex; et quanto magis creaturae | |
| 3251 intellectuales distant a primo principio, tanto magis dividitur | |
| 3252 illud lumen et diversificatur, sicut accidit in lineis a centro | |
| 3253 egredientibus. Et inde est quod Deus per unam suam essentiam omnia | |
| 3254 intelligit; superiores autem intellectualium substantiarum, etsi | |
| 3255 per plures formas intelligant, tamen intelligunt per pauciores, et | |
| 3256 magis universales, et virtuosiores ad comprehensionem rerum, | |
| 3257 propter efficaciam virtutis intellectivae quae est in eis; in | |
| 3258 inferioribus autem sunt formae plures, et minus universales, et | |
| 3259 minus efficaces ad comprehensionem rerum, inquantum deficiunt a | |
| 3260 virtute intellectiva superiorum. Si ergo inferiores substantiae | |
| 3261 haberent formas in illa universalitate in qua habent superiores, | |
| 3262 quia non sunt tantae efficaciae in intelligendo, non acciperent per | |
| 3263 eas perfectam cognitionem de rebus, sed in quadam communitate et | |
| 3264 confusione. Quod aliqualiter apparet in hominibus, nam qui sunt | |
| 3265 debilioris intellectus, per universales conceptiones magis | |
| 3266 intelligentium non accipiunt perfectam cognitionem, nisi eis | |
| 3267 singula in speciali explicentur. Manifestum est autem inter | |
| 3268 substantias intellectuales, secundum naturae ordinem, infimas esse | |
| 3269 animas humanas. Hoc autem perfectio universi exigebat, ut diversi | |
| 3270 gradus in rebus essent. Si igitur animae humanae sic essent | |
| 3271 institutae a Deo ut intelligerent per modum qui competit | |
| 3272 substantiis separatis, non haberent cognitionem perfectam, sed | |
| 3273 confusam in communi. Ad hoc ergo quod perfectam et propriam | |
| 3274 cognitionem de rebus habere possent, sic naturaliter sunt | |
| 3275 institutae ut corporibus uniantur, et sic ab ipsis rebus | |
| 3276 sensibilibus propriam de eis cognitionem accipiant; sicut homines | |
| 3277 rudes ad scientiam induci non possunt nisi per sensibilia exempla. | |
| 3278 Sic ergo patet quod propter melius animae est ut corpori uniatur, | |
| 3279 et intelligat per conversionem ad phantasmata; et tamen esse potest | |
| 3280 separata, et alium modum intelligendi habere.</p> | |
| 3281 <p title="I q. 89 a. 1 ad 1"><a name="32186"><span class= | |
| 3282 "ref">[32186] Iª q. 89 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3283 dicendum quod, si diligenter verba philosophi discutiantur, | |
| 3284 philosophus hoc dixit ex quadam suppositione prius facta, scilicet | |
| 3285 quod intelligere sit quidam motus coniuncti, sicut et sentire, | |
| 3286 nondum enim differentiam ostenderat inter intellectum et sensum. | |
| 3287 Vel potest dici quod loquitur de illo modo intelligendi qui est per | |
| 3288 conversionem ad phantasmata.</p> | |
| 3289 <p title="I q. 89 a. 1 ad 2"><a name="32187"><span class= | |
| 3290 "ref">[32187] Iª q. 89 a. 1 ad 2</span></a> De quo etiam | |
| 3291 procedit secunda ratio.</p> | |
| 3292 <p title="I q. 89 a. 1 ad 3"><a name="32188"><span class= | |
| 3293 "ref">[32188] Iª q. 89 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3294 dicendum quod anima separata non intelligit per species innatas; | |
| 3295 nec per species quas tunc abstrahit; nec solum per species | |
| 3296 conservatas, ut obiectio probat, sed per species ex influentia | |
| 3297 divini luminis participatas, quarum anima fit particeps sicut et | |
| 3298 aliae substantiae separatae, quamvis inferiori modo. Unde tam cito | |
| 3299 cessante conversione ad corpus, ad superiora convertitur. Nec tamen | |
| 3300 propter hoc cognitio non est naturalis, quia Deus est auctor non | |
| 3301 solum influentiae gratuiti luminis, sed etiam naturalis.</p> | |
| 3302 <br /> | |
| 3303 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3304 <p title="I q. 89 a. 2 arg. 1"><a name="32189"><span class= | |
| 3305 "ref">[32189] Iª q. 89 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 3306 proceditur. Videtur quod anima separata non intelligat substantias | |
| 3307 separatas. Perfectior enim est anima corpori coniuncta, quam a | |
| 3308 corpore separata, cum anima sit naturaliter pars humanae naturae; | |
| 3309 quaelibet autem pars perfectior est in suo toto. Sed anima | |
| 3310 coniuncta corpori non intelligit substantias separatas, ut supra | |
| 3311 habitum est. Ergo multo minus cum fuerit a corpore separata.</p> | |
| 3312 <p title="I q. 89 a. 2 arg. 2"><a name="32190"><span class= | |
| 3313 "ref">[32190] Iª q. 89 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne | |
| 3314 quod cognoscitur, vel cognoscitur per sui praesentiam, vel per suam | |
| 3315 speciem. Sed substantiae separatae non possunt cognosci ab anima | |
| 3316 per suam praesentiam, quia nihil illabitur animae nisi solus Deus. | |
| 3317 Neque etiam per aliquas species quas anima ab Angelo abstrahere | |
| 3318 possit, quia Angelus simplicior est quam anima. Ergo nullo modo | |
| 3319 anima separata potest cognoscere substantias separatas.</p> | |
| 3320 <p title="I q. 89 a. 2 arg. 3"><a name="32191"><span class= | |
| 3321 "ref">[32191] Iª q. 89 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3322 quidam philosophi posuerunt in cognitione separatarum substantiarum | |
| 3323 consistere ultimam hominis felicitatem. Si ergo anima separata | |
| 3324 potest intelligere substantias separatas, ex sola sua separatione | |
| 3325 consequitur felicitatem. Quod est inconveniens.</p> | |
| 3326 <p title="I q. 89 a. 2 s. c."><a name="32192"><span class= | |
| 3327 "ref">[32192] Iª q. 89 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3328 quod animae separatae cognoscunt alias animas separatas; sicut | |
| 3329 dives in Inferno positus vidit Lazarum et Abraham, Luc. XVI. Ergo | |
| 3330 vident etiam et Daemones et Angelos animae separatae.</p> | |
| 3331 <p title="I q. 89 a. 2 co."><a name="32193"><span class= | |
| 3332 "ref">[32193] Iª q. 89 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3333 quod, sicut Augustinus dicit in IX de Trin., <i>mens nostra | |
| 3334 cognitionem rerum incorporearum per seipsam accipit</i>, idest | |
| 3335 cognoscendo seipsam, sicut supra dictum est. Per hoc ergo quod | |
| 3336 anima separata cognoscit seipsam, accipere possumus qualiter | |
| 3337 cognoscit alias substantias separatas. Dictum est autem quod | |
| 3338 quandiu anima corpori est unita, intelligit convertendo se ad | |
| 3339 phantasmata. Et ideo nec seipsam potest intelligere nisi inquantum | |
| 3340 fit actu intelligens per speciem a phantasmatibus abstractam, sic | |
| 3341 enim per actum suum intelligit seipsam, ut supra dictum est. Sed | |
| 3342 cum fuerit a corpore separata, intelliget non convertendo se ad | |
| 3343 phantasmata, sed ad ea quae sunt secundum se intelligibilia, unde | |
| 3344 seipsam per seipsam intelliget. Est autem commune omni substantiae | |
| 3345 separatae quod intelligat id quod est supra se, et id quod est | |
| 3346 infra se, per modum suae substantiae, sic enim intelligitur aliquid | |
| 3347 secundum quod est in intelligente; est autem aliquid in altero per | |
| 3348 modum eius in quo est. Modus autem substantiae animae separatae est | |
| 3349 infra modum substantiae angelicae, sed est conformis modo aliarum | |
| 3350 animarum separatarum. Et ideo de aliis animabus separatis perfectam | |
| 3351 cognitionem habet; de Angelis autem imperfectam et deficientem, | |
| 3352 loquendo de cognitione naturali animae separatae. De cognitione | |
| 3353 autem gloriae est alia ratio.</p> | |
| 3354 <p title="I q. 89 a. 2 ad 1"><a name="32194"><span class= | |
| 3355 "ref">[32194] Iª q. 89 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3356 dicendum quod anima separata est quidem imperfectior, si | |
| 3357 consideretur natura qua communicat cum natura corporis, sed tamen | |
| 3358 quodammodo est liberior ad intelligendum, inquantum per gravedinem | |
| 3359 et occupationem corporis a puritate intelligentiae impeditur.</p> | |
| 3360 <p title="I q. 89 a. 2 ad 2"><a name="32195"><span class= | |
| 3361 "ref">[32195] Iª q. 89 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3362 dicendum quod anima separata intelligit Angelos per similitudines | |
| 3363 divinitus impressas. Quae tamen deficiunt a perfecta | |
| 3364 repraesentatione eorum, propter hoc quod animae natura est inferior | |
| 3365 quam Angeli.</p> | |
| 3366 <p title="I q. 89 a. 2 ad 3"><a name="32196"><span class= | |
| 3367 "ref">[32196] Iª q. 89 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3368 dicendum quod in cognitione substantiarum separatarum non | |
| 3369 quarumcumque, consistit ultima hominis felicitas, sed solius Dei, | |
| 3370 qui non potest videri nisi per gratiam. In cognitione vero aliarum | |
| 3371 substantiarum separatarum est magna felicitas, etsi non ultima, si | |
| 3372 tamen perfecte intelligantur. Sed anima separata naturali | |
| 3373 cognitione non perfecte eas intelligit, ut dictum est.</p> | |
| 3374 <br /> | |
| 3375 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3376 <p title="I q. 89 a. 3 arg. 1"><a name="32197"><span class= | |
| 3377 "ref">[32197] Iª q. 89 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3378 proceditur. Videtur quod anima separata omnia naturalia cognoscat. | |
| 3379 In substantiis enim separatis sunt rationes omnium rerum | |
| 3380 naturalium. Sed animae separatae cognoscunt substantias separatas. | |
| 3381 Ergo cognoscunt omnia naturalia.</p> | |
| 3382 <p title="I q. 89 a. 3 arg. 2"><a name="32198"><span class= | |
| 3383 "ref">[32198] Iª q. 89 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, qui | |
| 3384 intelligit magis intelligibile, multo magis potest intelligere | |
| 3385 minus intelligibile. Sed anima separata intelligit substantias | |
| 3386 separatas, quae sunt maxima intelligibilium. Ergo multo magis | |
| 3387 potest intelligere omnia naturalia, quae sunt minus | |
| 3388 intelligibilia.</p> | |
| 3389 <p title="I q. 89 a. 3 s. c. 1"><a name="32199"><span class= | |
| 3390 "ref">[32199] Iª q. 89 a. 3 s. c. 1</span></a> Sed contra, in | |
| 3391 Daemonibus magis viget naturalis cognitio quam in anima separata. | |
| 3392 Sed Daemones non omnia naturalia cognoscunt; sed multa addiscunt | |
| 3393 per longi temporis experientiam, ut Isidorus dicit. Ergo neque | |
| 3394 animae separatae omnia naturalia cognoscunt.</p> | |
| 3395 <p title="I q. 89 a. 3 s. c. 2"><a name="32200"><span class= | |
| 3396 "ref">[32200] Iª q. 89 a. 3 s. c. 2</span></a> Praeterea, si | |
| 3397 anima statim cum est separata, omnia naturalia cognosceret, frustra | |
| 3398 homines studerent ad rerum scientiam capessendam. Hoc autem est | |
| 3399 inconveniens. Non ergo anima separata omnia naturalia | |
| 3400 cognoscit.</p> | |
| 3401 <p title="I q. 89 a. 3 co."><a name="32201"><span class= | |
| 3402 "ref">[32201] Iª q. 89 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3403 quod, sicut supra dictum est, anima separata intelligit per species | |
| 3404 quas recipit ex influentia divini luminis, sicut et Angeli, sed | |
| 3405 tamen, quia natura animae est infra naturam Angeli, cui iste modus | |
| 3406 cognoscendi est connaturalis, anima separata per huiusmodi species | |
| 3407 non accipit perfectam rerum cognitionem, sed quasi in communi et | |
| 3408 confusam. Sicut igitur se habent Angeli ad perfectam cognitionem | |
| 3409 rerum naturalium per huiusmodi species, ita animae separatae ad | |
| 3410 imperfectam et confusam. Angeli autem per huiusmodi species | |
| 3411 cognoscunt cognitione perfecta omnia naturalia, quia omnia quae | |
| 3412 Deus fecit in propriis naturis, fecit in intelligentia angelica, ut | |
| 3413 dicit Augustinus, super Gen. ad Litt. Unde et animae separatae de | |
| 3414 omnibus naturalibus cognitionem habent, non certam et propriam, sed | |
| 3415 communem et confusam.</p> | |
| 3416 <p title="I q. 89 a. 3 ad 1"><a name="32202"><span class= | |
| 3417 "ref">[32202] Iª q. 89 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3418 dicendum quod nec ipse Angelus per suam substantiam cognoscit omnia | |
| 3419 naturalia, sed per species quasdam, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 3420 non propter hoc sequitur quod anima cognoscat omnia naturalia, quia | |
| 3421 cognoscit quoquo modo substantiam separatam.</p> | |
| 3422 <p title="I q. 89 a. 3 ad 2"><a name="32203"><span class= | |
| 3423 "ref">[32203] Iª q. 89 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3424 dicendum quod, sicut anima separata non perfecte intelligit | |
| 3425 substantias separatas ita nec omnia naturalia perfecte cognoscit, | |
| 3426 sed sub quadam confusione, ut dictum est.</p> | |
| 3427 <p title="I q. 89 a. 3 ad 3"><a name="32204"><span class= | |
| 3428 "ref">[32204] Iª q. 89 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3429 dicendum quod Isidorus loquitur de cognitione futurorum; quae nec | |
| 3430 Angeli nec Daemones nec animae separatae cognoscunt, nisi vel in | |
| 3431 suis causis, vel per revelationem divinam. Nos autem loquimur de | |
| 3432 cognitione naturalium.</p> | |
| 3433 <p title="I q. 89 a. 3 ad 4"><a name="32205"><span class= | |
| 3434 "ref">[32205] Iª q. 89 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3435 dicendum quod cognitio quae acquiritur hic per studium, est propria | |
| 3436 et perfecta; illa autem est confusa. Unde non sequitur quod studium | |
| 3437 addiscendi sit frustra.</p> | |
| 3438 <br /> | |
| 3439 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3440 <p title="I q. 89 a. 4 arg. 1"><a name="32206"><span class= | |
| 3441 "ref">[32206] Iª q. 89 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 3442 proceditur. Videtur quod anima separata non cognoscat singularia. | |
| 3443 Nulla enim potentia cognoscitiva remanet in anima separata nisi | |
| 3444 intellectus, ut ex supra dictis patet. Sed intellectus non est | |
| 3445 cognoscitivus singularium, ut supra habitum est. Ergo anima | |
| 3446 separata singularia non cognoscit.</p> | |
| 3447 <p title="I q. 89 a. 4 arg. 2"><a name="32207"><span class= | |
| 3448 "ref">[32207] Iª q. 89 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, magis | |
| 3449 est determinata cognitio qua cognoscitur aliquid in singulari, quam | |
| 3450 illa qua cognoscitur aliquid in universali. Sed anima separata non | |
| 3451 habet determinatam cognitionem de speciebus rerum naturalium. Multo | |
| 3452 igitur minus cognoscit singularia.</p> | |
| 3453 <p title="I q. 89 a. 4 arg. 3"><a name="32208"><span class= | |
| 3454 "ref">[32208] Iª q. 89 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si | |
| 3455 cognoscit singularia, et non per sensum, pari ratione omnia | |
| 3456 singularia cognosceret. Sed non cognoscit omnia singularia. Ergo | |
| 3457 nulla cognoscit.</p> | |
| 3458 <p title="I q. 89 a. 4 s. c."><a name="32209"><span class= | |
| 3459 "ref">[32209] Iª q. 89 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3460 quod dives in Inferno positus dixit, habeo quinque fratres, ut | |
| 3461 habetur Luc. XVI.</p> | |
| 3462 <p title="I q. 89 a. 4 co."><a name="32210"><span class= | |
| 3463 "ref">[32210] Iª q. 89 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3464 quod animae separatae aliqua singularia cognoscunt, sed non omnia, | |
| 3465 etiam quae sunt praesentia. Ad cuius evidentiam, considerandum est | |
| 3466 quod duplex est modus intelligendi. Unus per abstractionem a | |
| 3467 phantasmatibus, et secundum istum modum singularia per intellectum | |
| 3468 cognosci non possunt directe, sed indirecte, sicut supra dictum | |
| 3469 est. Alius modus intelligendi est per influentiam specierum a Deo, | |
| 3470 et per istum modum intellectus potest singularia cognoscere. Sicut | |
| 3471 enim ipse Deus per suam essentiam, inquantum est causa universalium | |
| 3472 et individualium principiorum, cognoscit omnia et universalia et | |
| 3473 singularia, ut supra dictum est; ita substantiae separatae per | |
| 3474 species, quae sunt quaedam participatae similitudines illius | |
| 3475 divinae essentiae, possunt singularia cognoscere. In hoc tamen est | |
| 3476 differentia inter Angelos et animas separatas, quia Angeli per | |
| 3477 huiusmodi species habent perfectam et propriam cognitionem de | |
| 3478 rebus, animae vero separatae confusam. Unde Angeli, propter | |
| 3479 efficaciam sui intellectus per huiusmodi species non solum naturas | |
| 3480 rerum in speciali cognoscere possunt, sed etiam singularia sub | |
| 3481 speciebus contenta. Animae vero separatae non possunt cognoscere | |
| 3482 per huiusmodi species nisi solum singularia illa ad quae quodammodo | |
| 3483 determinantur, vel per praecedentem cognitionem, vel per aliquam | |
| 3484 affectionem, vel per naturalem habitudinem, vel per divinam | |
| 3485 ordinationem, quia omne quod recipitur in aliquo, determinatur in | |
| 3486 eo secundum modum recipientis.</p> | |
| 3487 <p title="I q. 89 a. 4 ad 1"><a name="32211"><span class= | |
| 3488 "ref">[32211] Iª q. 89 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3489 dicendum quod intellectus per viam abstractionis non est | |
| 3490 cognoscitivus singularium. Sic autem anima separata non intelligit, | |
| 3491 sed sicut dictum est.</p> | |
| 3492 <p title="I q. 89 a. 4 ad 2"><a name="32212"><span class= | |
| 3493 "ref">[32212] Iª q. 89 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3494 dicendum quod ad illarum rerum species vel individua cognitio | |
| 3495 animae separatae determinatur, ad quae anima separata habet aliquam | |
| 3496 determinatam habitudinem, sicut dictum est.</p> | |
| 3497 <p title="I q. 89 a. 4 ad 3"><a name="32213"><span class= | |
| 3498 "ref">[32213] Iª q. 89 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3499 dicendum quod anima separata non se habet aequaliter ad omnia | |
| 3500 singularia, sed ad quaedam habet aliquam habitudinem quam non habet | |
| 3501 ad alia. Et ideo non est aequalis ratio ut omnia singularia | |
| 3502 cognoscat.</p> | |
| 3503 <br /> | |
| 3504 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 3505 <p title="I q. 89 a. 5 arg. 1"><a name="32214"><span class= | |
| 3506 "ref">[32214] Iª q. 89 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 3507 proceditur. Videtur quod habitus scientiae hic acquisitae non | |
| 3508 remaneat in anima separata. Dicit enim apostolus, I ad Cor. XIII, | |
| 3509 scientia destruetur.</p> | |
| 3510 <p title="I q. 89 a. 5 arg. 2"><a name="32215"><span class= | |
| 3511 "ref">[32215] Iª q. 89 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3512 quidam minus boni in hoc mundo scientia pollent, aliis magis bonis | |
| 3513 carentibus scientia. Si ergo habitus scientiae permaneret etiam | |
| 3514 post mortem in anima, sequeretur quod aliqui minus boni etiam in | |
| 3515 futuro statu essent potiores aliquibus magis bonis. Quod videtur | |
| 3516 inconveniens.</p> | |
| 3517 <p title="I q. 89 a. 5 arg. 3"><a name="32216"><span class= | |
| 3518 "ref">[32216] Iª q. 89 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3519 animae separatae habebunt scientiam per influentiam divini luminis. | |
| 3520 Si igitur scientia hic acquisita in anima separata remaneat, | |
| 3521 sequetur quod duae erunt formae unius speciei in eodem subiecto. | |
| 3522 Quod est impossibile.</p> | |
| 3523 <p title="I q. 89 a. 5 arg. 4"><a name="32217"><span class= | |
| 3524 "ref">[32217] Iª q. 89 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 3525 philosophus dicit, in libro Praedicament., quod <i>habitus est | |
| 3526 qualitas difficile mobilis; sed ab aegritudine, vel ab aliquo | |
| 3527 huiusmodi, quandoque corrumpitur scientia</i>. Sed nulla est ita | |
| 3528 fortis immutatio in hac vita, sicut immutatio quae est per mortem. | |
| 3529 Ergo videtur quod habitus scientiae per mortem corrumpatur.</p> | |
| 3530 <p title="I q. 89 a. 5 s. c."><a name="32218"><span class= | |
| 3531 "ref">[32218] Iª q. 89 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3532 quod Hieronymus dicit, in epistola ad Paulinum, <i>discamus in | |
| 3533 terris, quorum scientia nobis perseveret in caelo</i>.</p> | |
| 3534 <p title="I q. 89 a. 5 co."><a name="32219"><span class= | |
| 3535 "ref">[32219] Iª q. 89 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3536 quod quidam posuerunt habitum scientiae non esse in ipso | |
| 3537 intellectu, sed in viribus sensitivis, scilicet imaginativa, | |
| 3538 cogitativa et memorativa; et quod species intelligibiles non | |
| 3539 conservantur in intellectu possibili. Et si haec opinio vera esset, | |
| 3540 sequeretur quod, destructo corpore, totaliter habitus scientiae hic | |
| 3541 acquisitae destrueretur. Sed quia scientia est in intellectu, qui | |
| 3542 est locus specierum, ut dicitur in III de anima; oportet quod | |
| 3543 habitus scientiae hic acquisitae partim sit in praedictis viribus | |
| 3544 sensitivis, et partim in ipso intellectu. Et hoc potest considerari | |
| 3545 ex ipsis actibus ex quibus habitus scientiae acquiritur, nam | |
| 3546 <i>habitus sunt similes actibus ex quibus acquiruntur</i>, ut | |
| 3547 dicitur in II Ethic. Actus autem intellectus ex quibus in praesenti | |
| 3548 vita scientia acquiritur, sunt per conversionem intellectus ad | |
| 3549 phantasmata, quae sunt in praedictis viribus sensitivis. Unde per | |
| 3550 tales actus et ipsi intellectui possibili acquiritur facultas | |
| 3551 quaedam ad considerandum per species susceptas; et in praedictis | |
| 3552 inferioribus viribus acquiritur quaedam habilitas ut facilius per | |
| 3553 conversionem ad ipsas intellectus possit intelligibilia speculari. | |
| 3554 Sed sicut actus intellectus principaliter quidem et formaliter est | |
| 3555 in ipso intellectu, materialiter autem et dispositive in | |
| 3556 inferioribus viribus, idem etiam dicendum est de habitu. Quantum | |
| 3557 ergo ad id quod aliquis praesentis scientiae habet in inferioribus | |
| 3558 viribus, non remanebit in anima separata, sed quantum ad id quod | |
| 3559 habet in ipso intellectu, necesse est ut remaneat. Quia, ut dicitur | |
| 3560 in libro de longitudine et brevitate vitae, dupliciter corrumpitur | |
| 3561 aliqua forma, uno modo, per se, quando corrumpitur a suo contrario, | |
| 3562 ut calidum a frigido; alio modo, per accidens, scilicet per | |
| 3563 corruptionem subiecti. Manifestum est autem quod per corruptionem | |
| 3564 subiecti, scientia quae est in intellectu humano, corrumpi non | |
| 3565 potest, cum intellectus sit incorruptibilis, ut supra ostensum est. | |
| 3566 Similiter etiam nec per contrarium corrumpi possunt species | |
| 3567 intelligibiles quae sunt in intellectu possibili, quia intentioni | |
| 3568 intelligibili nihil est contrarium; et praecipue quantum ad | |
| 3569 simplicem intelligentiam, qua intelligitur quod quid est. Sed | |
| 3570 quantum ad operationem qua intellectus componit et dividit, vel | |
| 3571 etiam ratiocinatur, sic invenitur contrarietas in intellectu, | |
| 3572 secundum quod falsum in propositione vel in argumentatione est | |
| 3573 contrarium vero. Et hoc modo interdum scientia corrumpitur per | |
| 3574 contrarium, dum scilicet aliquis per falsam argumentationem | |
| 3575 abducitur a scientia veritatis. Et ideo philosophus, in libro | |
| 3576 praedicto, ponit duos modos quibus scientia per se corrumpitur, | |
| 3577 scilicet oblivionem, ex parte memorativae, et deceptionem, ex parte | |
| 3578 argumentationis falsae. Sed hoc non habet locum in anima separata. | |
| 3579 Unde dicendum est quod habitus scientiae, secundum quod est in | |
| 3580 intellectu manet in anima separata.</p> | |
| 3581 <p title="I q. 89 a. 5 ad 1"><a name="32220"><span class= | |
| 3582 "ref">[32220] Iª q. 89 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3583 dicendum quod apostolus non loquitur ibi de scientia quantum ad | |
| 3584 habitum, sed quantum ad cognitionis actum. Unde ad huius | |
| 3585 probationem inducit, nunc cognosco ex parte.</p> | |
| 3586 <p title="I q. 89 a. 5 ad 2"><a name="32221"><span class= | |
| 3587 "ref">[32221] Iª q. 89 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3588 dicendum quod, sicut secundum staturam corporis aliquis minus bonus | |
| 3589 erit maior aliquo magis bono; ita nihil prohibet aliquem minus | |
| 3590 bonum habere aliquem scientiae habitum in futuro, quem non habet | |
| 3591 aliquis magis bonus. Sed tamen hoc quasi nullius momenti est in | |
| 3592 comparatione ad alias praerogativas quas meliores habebunt.</p> | |
| 3593 <p title="I q. 89 a. 5 ad 3"><a name="32222"><span class= | |
| 3594 "ref">[32222] Iª q. 89 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3595 dicendum quod utraque scientia non est unius rationis. Unde nullum | |
| 3596 inconveniens sequitur.</p> | |
| 3597 <p title="I q. 89 a. 5 ad 4"><a name="32223"><span class= | |
| 3598 "ref">[32223] Iª q. 89 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3599 dicendum quod ratio illa procedit de corruptione scientiae quantum | |
| 3600 ad id quod habet ex parte sensitivarum virium.</p> | |
| 3601 <br /> | |
| 3602 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 3603 <p title="I q. 89 a. 6 arg. 1"><a name="32224"><span class= | |
| 3604 "ref">[32224] Iª q. 89 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 3605 proceditur. Videtur quod actus scientiae hic acquisitae non maneat | |
| 3606 in anima separata. Dicit enim philosophus, in I de anima, quod | |
| 3607 corrupto corpore, anima neque reminiscitur neque amat. Sed | |
| 3608 considerare ea quae prius aliquis novit, est reminisci. Ergo anima | |
| 3609 separata non potest habere actum scientiae quam hic acquisivit.</p> | |
| 3610 <p title="I q. 89 a. 6 arg. 2"><a name="32225"><span class= | |
| 3611 "ref">[32225] Iª q. 89 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3612 species intelligibiles non erunt potentiores in anima separata quam | |
| 3613 sint in anima corpori unita. Sed per species intelligibiles non | |
| 3614 possumus modo intelligere, nisi convertendo nos super phantasmata, | |
| 3615 sicut supra habitum est. Ergo nec anima separata hoc poterit. Et | |
| 3616 ita nullo modo per species intelligibiles hic acquisitas anima | |
| 3617 separata intelligere poterit.</p> | |
| 3618 <p title="I q. 89 a. 6 arg. 3"><a name="32226"><span class= | |
| 3619 "ref">[32226] Iª q. 89 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3620 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>habitus similes actus | |
| 3621 reddunt actibus per quos acquiruntur</i>. Sed habitus scientiae hic | |
| 3622 acquiritur per actus intellectus convertentis se supra phantasmata. | |
| 3623 Ergo non potest alios actus reddere. Sed tales actus non competunt | |
| 3624 animae separatae. Ergo anima separata non habebit aliquem actum | |
| 3625 scientiae hic acquisitae.</p> | |
| 3626 <p title="I q. 89 a. 6 s. c."><a name="32227"><span class= | |
| 3627 "ref">[32227] Iª q. 89 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3628 quod Luc. XVI, dicitur ad divitem in Inferno positum, <i>recordare | |
| 3629 quia recepisti bona in vita tua</i>.</p> | |
| 3630 <p title="I q. 89 a. 6 co."><a name="32228"><span class= | |
| 3631 "ref">[32228] Iª q. 89 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3632 quod in actu est duo considerare, scilicet speciem actus, et modum | |
| 3633 ipsius. Et species quidem actus consideratur ex obiecto in quod | |
| 3634 actus cognoscitivae virtutis dirigitur per speciem, quae est | |
| 3635 obiecti similitudo, sed modus actus pensatur ex virtute agentis. | |
| 3636 Sicut quod aliquis videat lapidem, contingit ex specie lapidis quae | |
| 3637 est in oculo, sed quod acute videat, contingit ex virtute visiva | |
| 3638 oculi. Cum igitur species intelligibiles maneant in anima separata, | |
| 3639 sicut dictum est; status autem animae separatae non sit idem sicut | |
| 3640 modo est, sequitur quod secundum species intelligibiles hic | |
| 3641 acquisitas, anima separata intelligere possit quae prius | |
| 3642 intellexit; non tamen eodem modo, scilicet per conversionem ad | |
| 3643 phantasmata, sed per modum convenientem animae separatae. Et ita | |
| 3644 manet quidem in anima separata actus scientiae hic acquisitae, sed | |
| 3645 non secundum eundem modum.</p> | |
| 3646 <p title="I q. 89 a. 6 ad 1"><a name="32229"><span class= | |
| 3647 "ref">[32229] Iª q. 89 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3648 dicendum quod philosophus loquitur de reminiscentia, secundum quod | |
| 3649 memoria pertinet ad partem sensitivam, non autem secundum quod | |
| 3650 memoria est quodammodo in intellectu, ut dictum est.</p> | |
| 3651 <p title="I q. 89 a. 6 ad 2"><a name="32230"><span class= | |
| 3652 "ref">[32230] Iª q. 89 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3653 dicendum quod diversus modus intelligendi non provenit ex diversa | |
| 3654 virtute specierum, sed ex diverso statu animae intelligentis.</p> | |
| 3655 <p title="I q. 89 a. 6 ad 3"><a name="32231"><span class= | |
| 3656 "ref">[32231] Iª q. 89 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3657 dicendum quod actus per quos acquiritur habitus, sunt similes | |
| 3658 actibus quos habitus causant, quantum ad speciem actus, non autem | |
| 3659 quantum ad modum agendi. Nam operari iusta, sed non iuste, idest | |
| 3660 delectabiliter, causat habitum iustitiae politicae, per quem | |
| 3661 delectabiliter operamur.</p> | |
| 3662 <br /> | |
| 3663 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 3664 <p title="I q. 89 a. 7 arg. 1"><a name="32232"><span class= | |
| 3665 "ref">[32232] Iª q. 89 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 3666 proceditur. Videtur quod distantia localis impediat cognitionem | |
| 3667 animae separatae. Dicit enim Augustinus, in libro de cura pro | |
| 3668 mortuis agenda, quod <i>animae mortuorum ibi sunt, ubi ea quae hic | |
| 3669 fiunt scire non possunt</i>. Sciunt autem ea quae apud eos aguntur. | |
| 3670 Ergo distantia localis impedit cognitionem animae separatae.</p> | |
| 3671 <p title="I q. 89 a. 7 arg. 2"><a name="32233"><span class= | |
| 3672 "ref">[32233] Iª q. 89 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3673 Augustinus dicit, in libro de divinatione Daemonum, quod | |
| 3674 <i>Daemones, propter celeritatem motus, aliqua nobis ignota | |
| 3675 denuntiant</i>. Sed agilitas motus ad hoc nihil faceret, si | |
| 3676 distantia localis cognitionem Daemonis non impediret. Multo igitur | |
| 3677 magis distantia localis impedit cognitionem animae separatae, quae | |
| 3678 est inferior secundum naturam quam Daemon.</p> | |
| 3679 <p title="I q. 89 a. 7 arg. 3"><a name="32234"><span class= | |
| 3680 "ref">[32234] Iª q. 89 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut | |
| 3681 distat aliquis secundum locum, ita secundum tempus sed distantia | |
| 3682 temporis impedit cognitionem animae separatae, non enim cognoscunt | |
| 3683 futura. Ergo videtur quod etiam distantia secundum locum animae | |
| 3684 separatae cognitionem impediat.</p> | |
| 3685 <p title="I q. 89 a. 7 s. c."><a name="32235"><span class= | |
| 3686 "ref">[32235] Iª q. 89 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3687 quod dicitur Luc. XVI, quod <i>dives cum esset in tormentis, | |
| 3688 elevans oculos suos, vidit Abraham a longe</i>. Ergo distantia | |
| 3689 localis non impedit animae separatae cognitionem.</p> | |
| 3690 <p title="I q. 89 a. 7 co."><a name="32236"><span class= | |
| 3691 "ref">[32236] Iª q. 89 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3692 quod quidam posuerunt quod anima separata cognosceret singularia | |
| 3693 abstrahendo a sensibilibus. Quod si esset verum, posset dici quod | |
| 3694 distantia localis impediret animae separatae cognitionem, | |
| 3695 requireretur enim quod vel sensibilia agerent in animam separatam, | |
| 3696 vel anima separata in sensibilia; et quantum ad utrumque, | |
| 3697 requireretur distantia determinata. Sed praedicta positio est | |
| 3698 impossibilis, quia abstractio specierum a sensibilibus fit | |
| 3699 mediantibus sensibus et aliis potentiis sensitivis, quae in anima | |
| 3700 separata actu non manent. Intelligit autem anima separata | |
| 3701 singularia per influxum specierum ex divino lumine, quod quidem | |
| 3702 lumen aequaliter se habet ad propinquum et distans. Unde distantia | |
| 3703 localis nullo modo impedit animae separatae cognitionem.</p> | |
| 3704 <p title="I q. 89 a. 7 ad 1"><a name="32237"><span class= | |
| 3705 "ref">[32237] Iª q. 89 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3706 dicendum quod Augustinus non dicit quod propter hoc quod ibi sunt | |
| 3707 animae mortuorum, ea quae hic sunt videre non possunt, ut localis | |
| 3708 distantia huius ignorantiae causa esse credatur, sed hoc potest | |
| 3709 propter aliquid aliud contingere, ut infra dicetur.</p> | |
| 3710 <p title="I q. 89 a. 7 ad 2"><a name="32238"><span class= | |
| 3711 "ref">[32238] Iª q. 89 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3712 dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum opinionem illam qua | |
| 3713 aliqui posuerunt quod Daemones habent corpora naturaliter sibi | |
| 3714 unita, secundum quam positionem, etiam potentias sensitivas habere | |
| 3715 possunt, ad quarum cognitionem requiritur determinata distantia. Et | |
| 3716 hanc opinionem etiam in eodem libro Augustinus expresse tangit, | |
| 3717 licet eam magis recitando quam asserendo tangere videatur, ut patet | |
| 3718 per ea quae dicit XXI libro de Civ. Dei.</p> | |
| 3719 <p title="I q. 89 a. 7 ad 3"><a name="32239"><span class= | |
| 3720 "ref">[32239] Iª q. 89 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3721 dicendum quod futura, quae distant secundum tempus, non sunt entia | |
| 3722 in actu. Unde in seipsis non sunt cognoscibilia, quia sicut deficit | |
| 3723 aliquid ab entitate, ita deficit a cognoscibilitate. Sed ea quae | |
| 3724 sunt distantia secundum locum, sunt entia in actu, et secundum se | |
| 3725 cognoscibilia. Unde non est eadem ratio de distantia locali, et de | |
| 3726 distantia temporis.</p> | |
| 3727 <br /> | |
| 3728 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 3729 <p title="I q. 89 a. 8 arg. 1"><a name="32240"><span class= | |
| 3730 "ref">[32240] Iª q. 89 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 3731 proceditur. Videtur quod animae separatae cognoscant ea quae hic | |
| 3732 aguntur. Nisi enim ea cognoscerent, de eis curam non haberent. Sed | |
| 3733 habent curam de his quae hic aguntur; secundum illud Luc. XVI, | |
| 3734 <i>habeo quinque fratres, ut testificetur illis, ne et ipsi veniant | |
| 3735 in hunc locum tormentorum</i>. Ergo animae separatae cognoscunt ea | |
| 3736 quae hic aguntur.</p> | |
| 3737 <p title="I q. 89 a. 8 arg. 2"><a name="32241"><span class= | |
| 3738 "ref">[32241] Iª q. 89 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3739 frequenter mortui vivis apparent, vel dormientibus vel | |
| 3740 vigilantibus, et eos admonent de iis quae hic aguntur; sicut Samuel | |
| 3741 apparuit Sauli, ut habetur I Reg. XXVIII. Sed hoc non esset si ea | |
| 3742 quae hic sunt non cognoscerent. Ergo ea quae hic aguntur | |
| 3743 cognoscunt.</p> | |
| 3744 <p title="I q. 89 a. 8 arg. 3"><a name="32242"><span class= | |
| 3745 "ref">[32242] Iª q. 89 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3746 animae separatae cognoscunt ea quae apud eas aguntur. Si ergo quae | |
| 3747 apud nos aguntur non cognoscerent, impediretur earum cognitio per | |
| 3748 localem distantiam. Quod supra negatum est.</p> | |
| 3749 <p title="I q. 89 a. 8 s. c."><a name="32243"><span class= | |
| 3750 "ref">[32243] Iª q. 89 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3751 quod dicitur Iob XIV, <i>sive fuerint filii eius nobiles, sive | |
| 3752 ignobiles, non intelliget</i>.</p> | |
| 3753 <p title="I q. 89 a. 8 co."><a name="32244"><span class= | |
| 3754 "ref">[32244] Iª q. 89 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3755 quod, secundum naturalem cognitionem, de qua nunc hic agitur, | |
| 3756 animae mortuorum nesciunt quae hic aguntur. Et huius ratio ex | |
| 3757 dictis accipi potest. Quia anima separata cognoscit singularia per | |
| 3758 hoc quod quodammodo determinata est ad illa, vel per vestigium | |
| 3759 alicuius praecedentis cognitionis seu affectionis, vel per | |
| 3760 ordinationem divinam. Animae autem mortuorum, secundum ordinationem | |
| 3761 divinam, et secundum modum essendi, segregatae sunt a conversatione | |
| 3762 viventium, et coniunctae conversationi spiritualium substantiarum | |
| 3763 quae sunt a corpore separatae. Unde ea quae apud nos aguntur | |
| 3764 ignorant. Et hanc rationem assignat Gregorius in XII Moralium, | |
| 3765 dicens, <i>mortui vita in carne viventium post eos, qualiter | |
| 3766 disponatur, nesciunt, quia vita spiritus longe est a vita carnis; | |
| 3767 et sicut corporea atque incorporea diversa sunt genere, ita sunt | |
| 3768 distincta cognitione</i>. Et hoc etiam Augustinus videtur tangere | |
| 3769 in libro de cura pro mortuis agenda, dicens quod <i>animae | |
| 3770 mortuorum rebus viventium non intersunt</i>. Sed quantum ad animas | |
| 3771 beatorum, videtur esse differentia inter Gregorium et Augustinum. | |
| 3772 Nam Gregorius ibidem subdit, <i>quod tamen de animabus sanctis | |
| 3773 sentiendum non est, quia quae intus omnipotentis Dei claritatem | |
| 3774 vident, nullo modo credendum est quod sit foris aliquid quod | |
| 3775 ignorent</i>. Augustinus vero, in libro de cura pro mortuis agenda, | |
| 3776 expresse dicit quod <i>nesciunt mortui, etiam sancti, quid agant | |
| 3777 vivi et eorum filii</i>, ut habetur in Glossa, super illud, | |
| 3778 <i>Abraham nescivit nos</i>, Isaiae LXIII. Quod quidem confirmat | |
| 3779 per hoc quod a matre sua non visitabatur, nec in tristitiis | |
| 3780 consolabatur, sicut quando vivebat; nec est probabile ut sit facta | |
| 3781 vita feliciore crudelior. Et per hoc quod dominus promisit Iosiae | |
| 3782 regi quod prius moreretur ne videret mala quae erant populo | |
| 3783 superventura, ut habetur IV Reg. XXII. Sed Augustinus hoc dubitando | |
| 3784 dicit, unde praemittit, <i>ut volet, accipiat quisque quod | |
| 3785 dicam</i>. Gregorius autem assertive, quod patet per hoc quod | |
| 3786 dicit, <i>nullo modo credendum est</i>. Magis tamen videtur, | |
| 3787 secundum sententiam Gregorii, quod animae sanctorum Deum videntes, | |
| 3788 omnia praesentia quae hic aguntur cognoscant. Sunt enim Angelis | |
| 3789 aequales, de quibus etiam Augustinus asserit quod ea quae apud | |
| 3790 vivos aguntur non ignorant. Sed quia sanctorum animae sunt | |
| 3791 perfectissime iustitiae divinae coniunctae, nec tristantur, nec | |
| 3792 rebus viventium se ingerunt, nisi secundum quod iustitiae divinae | |
| 3793 dispositio exigit.</p> | |
| 3794 <p title="I q. 89 a. 8 ad 1"><a name="32245"><span class= | |
| 3795 "ref">[32245] Iª q. 89 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3796 dicendum quod animae mortuorum possunt habere curam de rebus | |
| 3797 viventium, etiam si ignorent eorum statum; sicut nos curam habemus | |
| 3798 de mortuis, eis suffragia impendendo, quamvis eorum statum | |
| 3799 ignoremus. Possunt etiam facta viventium non per seipsos | |
| 3800 cognoscere, sed vel per animas eorum qui hinc ad eos accedunt; vel | |
| 3801 per Angelos seu Daemones; vel etiam spiritu Dei revelante, sicut | |
| 3802 Augustinus in eodem libro dicit.</p> | |
| 3803 <p title="I q. 89 a. 8 ad 2"><a name="32246"><span class= | |
| 3804 "ref">[32246] Iª q. 89 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3805 dicendum quod hoc quod mortui viventibus apparent qualitercumque, | |
| 3806 vel contingit per specialem Dei dispensationem, ut animae mortuorum | |
| 3807 rebus viventium intersint, et est inter divina miracula | |
| 3808 computandum. Vel huiusmodi apparitiones fiunt per operationes | |
| 3809 Angelorum bonorum vel malorum, etiam ignorantibus mortuis, sicut | |
| 3810 etiam vivi ignorantes aliis viventibus apparent in somnis, ut | |
| 3811 Augustinus dicit in libro praedicto. Unde et de Samuele dici potest | |
| 3812 quod ipse apparuit per revelationem divinam; secundum hoc quod | |
| 3813 dicitur Eccli. XLVI, quod <i>dormivit, et notum fecit regi finem | |
| 3814 vitae suae</i>. Vel illa apparitio fuit procurata per Daemones, si | |
| 3815 tamen Ecclesiastici auctoritas non recipiatur, propter hoc quod | |
| 3816 inter canonicas Scripturas apud Hebraeos non habetur.</p> | |
| 3817 <p title="I q. 89 a. 8 ad 3"><a name="32247"><span class= | |
| 3818 "ref">[32247] Iª q. 89 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3819 dicendum quod ignorantia huiusmodi non contingit ex locali | |
| 3820 distantia, sed propter causam praedictam.</p> | |
| 3821 <div class="centro"><br /> | |
| 3822 <p><a href="sth1077.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 3823 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 3824 <a href="sth1090.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 3825 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 3826 <br /> | |
| 3827 <hr /> | |
| 3828 <br /> | |
| 3829 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3830 hanc editionem<br /> | |
| 3831 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 3832 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 3833 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 3834 </div> | |
| 3835 </body> | |
| 3836 </html> |
