Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1028.html @ 86:dd8a8c8eb56d
completed FP_ix
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 03 Feb 2013 10:50:36 +0000 |
| parents | 03759e5c1080 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 59 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> | |
| 28 | 3 <head> |
| 59 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 28-43</title> |
| 28 | 17 </head> |
| 53 | 18 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione XXVIII ad quaestionem |
| 19 XLIII</div><div class="centro"> | |
| 59 | 20 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 21 <tr> |
| 59 | 22 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align="middle"/></th> |
| 28 | 23 </tr> |
| 24 </table> | |
| 53 | 25 <br/> |
| 26 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br/> | |
| 28 | 27 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 28 magneticas<br/> |
| 29 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 30 <br/></span><br/> | |
| 31 <hr/> | |
| 32 <br/> | |
| 59 | 33 <p><a href="sth1015.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 34 <a href="sth1044.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 35 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 36 // |
| 37 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
38 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 40 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 41 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="#29610">I&ordf; q. 28 pr.'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#29611">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 1'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#29612">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 2'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#29613">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 3'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#29614">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 4'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#29615">I&ordf; q. 28 a. 1 s. c.'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#29616">I&ordf; q. 28 a. 1 co.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#29617">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 1'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#29618">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 2'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#29619">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 3'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#29620">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 4'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#29621">I&ordf; q. 28 a. 2 arg. 1'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#29622">I&ordf; q. 28 a. 2 arg. 2'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#29623">I&ordf; q. 28 a. 2 arg. 3'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#29624">I&ordf; q. 28 a. 2 s. c.'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#29625">I&ordf; q. 28 a. 2 co.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#29626">I&ordf; q. 28 a. 2 ad 1'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#29627">I&ordf; q. 28 a. 2 ad 2'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#29628">I&ordf; q. 28 a. 2 ad 3'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#29629">I&ordf; q. 28 a. 3 arg. 1'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#29630">I&ordf; q. 28 a. 3 arg. 2'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#29631">I&ordf; q. 28 a. 3 arg. 3'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#29632">I&ordf; q. 28 a. 3 s. c.'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#29633">I&ordf; q. 28 a. 3 co.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#29634">I&ordf; q. 28 a. 3 ad 1'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#29635">I&ordf; q. 28 a. 3 ad 2'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#29636">I&ordf; q. 28 a. 3 ad 3'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#29637">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#29638">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#29639">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#29640">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 4'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#29641">I&ordf; q. 28 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#29642">I&ordf; q. 28 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#29643">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#29644">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#29645">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#29646">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 4'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#29647">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 5'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#29648">I&ordf; q. 29 pr.'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#29649">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#29650">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#29651">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 3'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#29652">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 4'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#29653">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 5'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#29654">I&ordf; q. 29 a. 1 co.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#29655">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#29656">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#29657">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#29658">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 4'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#29659">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 5'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#29660">I&ordf; q. 29 a. 2 arg. 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#29661">I&ordf; q. 29 a. 2 arg. 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#29662">I&ordf; q. 29 a. 2 arg. 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#29663">I&ordf; q. 29 a. 2 s. c. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#29664">I&ordf; q. 29 a. 2 s. c. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#29665">I&ordf; q. 29 a. 2 co.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#29666">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 1'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#29667">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 2'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#29668">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 3'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#29669">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 4'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#29670">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 5'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#29671">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#29672">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#29673">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#29674">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 4'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#29675">I&ordf; q. 29 a. 3 s. c.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#29676">I&ordf; q. 29 a. 3 co.'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#29677">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#29678">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#29679">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#29680">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 4'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#29681">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 1'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#29682">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 2'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#29683">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 3'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#29684">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 4'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#29685">I&ordf; q. 29 a. 4 s. c.'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#29686">I&ordf; q. 29 a. 4 co.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#29687">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#29688">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#29689">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#29690">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 4'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#29691">I&ordf; q. 30 pr.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#29692">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#29693">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#29694">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#29695">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 4'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#29696">I&ordf; q. 30 a. 1 s. c.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#29697">I&ordf; q. 30 a. 1 co.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#29698">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 1'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#29699">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 2'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#29700">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 3'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#29701">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 4'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#29702">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#29703">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#29704">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#29705">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 4'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#29706">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 5'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#29707">I&ordf; q. 30 a. 2 s. c.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#29708">I&ordf; q. 30 a. 2 co.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#29709">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 1'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#29710">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 2'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#29711">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 3'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#29712">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 4'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#29713">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 5'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#29714">I&ordf; q. 30 a. 3 arg. 1'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#29715">I&ordf; q. 30 a. 3 arg. 2'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#29716">I&ordf; q. 30 a. 3 arg. 3'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#29717">I&ordf; q. 30 a. 3 s. c.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#29718">I&ordf; q. 30 a. 3 co.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#29719">I&ordf; q. 30 a. 3 ad 1'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#29720">I&ordf; q. 30 a. 3 ad 2'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#29721">I&ordf; q. 30 a. 3 ad 3'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#29722">I&ordf; q. 30 a. 4 arg. 1'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#29723">I&ordf; q. 30 a. 4 arg. 2'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#29724">I&ordf; q. 30 a. 4 arg. 3'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#29725">I&ordf; q. 30 a. 4 s. c.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#29726">I&ordf; q. 30 a. 4 co.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#29727">I&ordf; q. 30 a. 4 ad 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#29728">I&ordf; q. 30 a. 4 ad 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#29729">I&ordf; q. 30 a. 4 ad 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#29730">I&ordf; q. 31 pr.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#29731">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 1'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#29732">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 2'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#29733">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 3'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#29734">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 4'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#29735">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 5'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#29736">I&ordf; q. 31 a. 1 s. c.'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#29737">I&ordf; q. 31 a. 1 co.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#29738">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#29739">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#29740">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#29741">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 4'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#29742">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 5'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#29743">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#29744">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#29745">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#29746">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 4'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#29747">I&ordf; q. 31 a. 2 s. c.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#29748">I&ordf; q. 31 a. 2 co.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#29749">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 1'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#29750">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 2'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#29751">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 3'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#29752">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 4'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#29753">I&ordf; q. 31 a. 3 arg. 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#29754">I&ordf; q. 31 a. 3 arg. 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#29755">I&ordf; q. 31 a. 3 arg. 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#29756">I&ordf; q. 31 a. 3 s. c.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#29757">I&ordf; q. 31 a. 3 co.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#29758">I&ordf; q. 31 a. 3 ad 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#29759">I&ordf; q. 31 a. 3 ad 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#29760">I&ordf; q. 31 a. 3 ad 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#29761">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#29762">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#29763">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#29764">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 4'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#29765">I&ordf; q. 31 a. 4 s. c.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#29766">I&ordf; q. 31 a. 4 co.'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#29767">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 1'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#29768">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 2'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#29769">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 3'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#29770">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 4'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#29771">I&ordf; q. 32 pr.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#29772">I&ordf; q. 32 a. 1 arg. 1'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#29773">I&ordf; q. 32 a. 1 arg. 2'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#29774">I&ordf; q. 32 a. 1 arg. 3'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#29775">I&ordf; q. 32 a. 1 s. c.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#29776">I&ordf; q. 32 a. 1 co.'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#29777">I&ordf; q. 32 a. 1 ad 1'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#29778">I&ordf; q. 32 a. 1 ad 2'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#29779">I&ordf; q. 32 a. 1 ad 3'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#29780">I&ordf; q. 32 a. 2 arg. 1'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#29781">I&ordf; q. 32 a. 2 arg. 2'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#29782">I&ordf; q. 32 a. 2 arg. 3'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#29783">I&ordf; q. 32 a. 2 s. c.'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#29784">I&ordf; q. 32 a. 2 co.'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#29785">I&ordf; q. 32 a. 2 ad 1'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#29786">I&ordf; q. 32 a. 2 ad 2'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#29787">I&ordf; q. 32 a. 2 ad 3'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#29788">I&ordf; q. 32 a. 3 arg. 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#29789">I&ordf; q. 32 a. 3 arg. 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#29790">I&ordf; q. 32 a. 3 arg. 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#29791">I&ordf; q. 32 a. 3 s. c. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#29792">I&ordf; q. 32 a. 3 s. c. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#29793">I&ordf; q. 32 a. 3 co.'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#29794">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 1'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#29795">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 2'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#29796">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 3'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#29797">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 4'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#29798">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 5'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#29799">I&ordf; q. 32 a. 4 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#29800">I&ordf; q. 32 a. 4 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#29801">I&ordf; q. 32 a. 4 s. c.'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#29802">I&ordf; q. 32 a. 4 co.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#29803">I&ordf; q. 32 a. 4 ad'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#29804">I&ordf; q. 33 pr.'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#29805">I&ordf; q. 33 a. 1 arg. 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#29806">I&ordf; q. 33 a. 1 arg. 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#29807">I&ordf; q. 33 a. 1 arg. 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#29808">I&ordf; q. 33 a. 1 s. c.'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#29809">I&ordf; q. 33 a. 1 co.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#29810">I&ordf; q. 33 a. 1 ad 1'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#29811">I&ordf; q. 33 a. 1 ad 2'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#29812">I&ordf; q. 33 a. 1 ad 3'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#29813">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#29814">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#29815">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#29816">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 4'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#29817">I&ordf; q. 33 a. 2 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#29818">I&ordf; q. 33 a. 2 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#29819">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#29820">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#29821">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#29822">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 4'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#29823">I&ordf; q. 33 a. 3 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#29824">I&ordf; q. 33 a. 3 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#29825">I&ordf; q. 33 a. 3 arg. 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#29826">I&ordf; q. 33 a. 3 s. c.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#29827">I&ordf; q. 33 a. 3 co.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#29828">I&ordf; q. 33 a. 3 ad 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#29829">I&ordf; q. 33 a. 3 ad 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#29830">I&ordf; q. 33 a. 3 ad 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#29831">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 1'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#29832">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 2'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#29833">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 3'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#29834">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 4'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#29835">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 5'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#29836">I&ordf; q. 33 a. 4 s. c.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#29837">I&ordf; q. 33 a. 4 co.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#29838">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#29839">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#29840">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#29841">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 4'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#29842">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 5'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#29843">I&ordf; q. 34 pr.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#29844">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#29845">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#29846">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#29847">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 4'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#29848">I&ordf; q. 34 a. 1 s. c.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#29849">I&ordf; q. 34 a. 1 co.'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#29850">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 1'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#29851">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 2'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#29852">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 3'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#29853">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 4'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#29854">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#29855">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#29856">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#29857">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 4'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#29858">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 5'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#29859">I&ordf; q. 34 a. 2 s. c.'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#29860">I&ordf; q. 34 a. 2 co.'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#29861">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 1'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#29862">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 2'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#29863">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 3'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#29864">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 4'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#29865">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 5'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#29866">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#29867">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#29868">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#29869">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 4'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#29870">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 5'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#29871">I&ordf; q. 34 a. 3 s. c.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#29872">I&ordf; q. 34 a. 3 co.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#29873">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#29874">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#29875">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#29876">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 4'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#29877">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 5'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#29878">I&ordf; q. 35 pr.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#29879">I&ordf; q. 35 a. 1 arg. 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#29880">I&ordf; q. 35 a. 1 arg. 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#29881">I&ordf; q. 35 a. 1 arg. 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#29882">I&ordf; q. 35 a. 1 s. c.'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#29883">I&ordf; q. 35 a. 1 co.'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#29884">I&ordf; q. 35 a. 1 ad 1'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#29885">I&ordf; q. 35 a. 1 ad 2'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#29886">I&ordf; q. 35 a. 1 ad 3'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#29887">I&ordf; q. 35 a. 2 arg. 1'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#29888">I&ordf; q. 35 a. 2 arg. 2'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#29889">I&ordf; q. 35 a. 2 arg. 3'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#29890">I&ordf; q. 35 a. 2 s. c.'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#29891">I&ordf; q. 35 a. 2 co.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#29892">I&ordf; q. 35 a. 2 ad 1'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#29893">I&ordf; q. 35 a. 2 ad 2'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#29894">I&ordf; q. 35 a. 2 ad 3'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#29895">I&ordf; q. 36 pr.'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#29896">I&ordf; q. 36 a. 1 arg. 1'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#29897">I&ordf; q. 36 a. 1 arg. 2'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#29898">I&ordf; q. 36 a. 1 arg. 3'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#29899">I&ordf; q. 36 a. 1 s. c.'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#29900">I&ordf; q. 36 a. 1 co.'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#29901">I&ordf; q. 36 a. 1 ad 1'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#29902">I&ordf; q. 36 a. 1 ad 2'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#29903">I&ordf; q. 36 a. 1 ad 3'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#29904">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#29905">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#29906">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#29907">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 4'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#29908">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 5'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#29909">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 6'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#29910">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 7'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#29911">I&ordf; q. 36 a. 2 s. c.'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#29912">I&ordf; q. 36 a. 2 co.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#29913">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 1'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#29914">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 2'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#29915">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 3'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#29916">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 4'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#29917">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 5'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#29918">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 6'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#29919">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 7'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#29920">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 1'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#29921">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 2'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#29922">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 3'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#29923">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 4'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#29924">I&ordf; q. 36 a. 3 s. c.'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#29925">I&ordf; q. 36 a. 3 co.'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#29926">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 1'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#29927">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 2'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#29928">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 3'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#29929">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 4'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#29930">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 1'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#29931">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 2'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#29932">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 3'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#29933">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 4'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#29934">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 5'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#29935">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 6'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#29936">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 7'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#29937">I&ordf; q. 36 a. 4 s. c.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#29938">I&ordf; q. 36 a. 4 co.'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#29939">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 1'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#29940">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 2'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#29941">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 3'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#29942">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 4'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#29943">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 5'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#29944">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 6'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#29945">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 7'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#29946">I&ordf; q. 37 pr.'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#29947">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 1'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#29948">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 2'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#29949">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 3'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#29950">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 4'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#29951">I&ordf; q. 37 a. 1 s. c.'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#29952">I&ordf; q. 37 a. 1 co.'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#29953">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 1'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#29954">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 2'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#29955">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 3'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#29956">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 4'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#29957">I&ordf; q. 37 a. 2 arg. 1'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#29958">I&ordf; q. 37 a. 2 arg. 2'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#29959">I&ordf; q. 37 a. 2 arg. 3'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#29960">I&ordf; q. 37 a. 2 s. c.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#29961">I&ordf; q. 37 a. 2 co.'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#29962">I&ordf; q. 37 a. 2 ad 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#29963">I&ordf; q. 37 a. 2 ad 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#29964">I&ordf; q. 37 a. 2 ad 3'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#29965">I&ordf; q. 38 pr.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#29966">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 1'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#29967">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 2'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#29968">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 3'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#29969">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 4'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#29970">I&ordf; q. 38 a. 1 s. c.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#29971">I&ordf; q. 38 a. 1 co.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#29972">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#29973">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 2'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#29974">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 3'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#29975">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 4'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#29976">I&ordf; q. 38 a. 2 arg. 1'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#29977">I&ordf; q. 38 a. 2 arg. 2'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#29978">I&ordf; q. 38 a. 2 arg. 3'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#29979">I&ordf; q. 38 a. 2 s. c.'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#29980">I&ordf; q. 38 a. 2 co.'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#29981">I&ordf; q. 38 a. 2 ad 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#29982">I&ordf; q. 38 a. 2 ad 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#29983">I&ordf; q. 38 a. 2 ad 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#29984">I&ordf; q. 39 pr.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#29985">I&ordf; q. 39 a. 1 arg. 1'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#29986">I&ordf; q. 39 a. 1 arg. 2'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#29987">I&ordf; q. 39 a. 1 arg. 3'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#29988">I&ordf; q. 39 a. 1 s. c.'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#29989">I&ordf; q. 39 a. 1 co.'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#29990">I&ordf; q. 39 a. 1 ad 1'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#29991">I&ordf; q. 39 a. 1 ad 2'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#29992">I&ordf; q. 39 a. 1 ad 3'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#29993">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 1'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#29994">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 2'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#29995">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 3'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#29996">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 4'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#29997">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 5'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#29998">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 6'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#29999">I&ordf; q. 39 a. 2 s. c.'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#30000">I&ordf; q. 39 a. 2 co.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#30001">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 1'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#30002">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 2'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#30003">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 3'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#30004">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 4'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#30005">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 5'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#30006">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 6'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#30007">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 1'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#30008">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 2'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#30009">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 3'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#30010">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 4'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#30011">I&ordf; q. 39 a. 3 s. c.'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#30012">I&ordf; q. 39 a. 3 co.'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#30013">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 1'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#30014">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 2'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#30015">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 3'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#30016">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 4'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#30017">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 1'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#30018">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 2'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#30019">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 3'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#30020">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 4'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#30021">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 5'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#30022">I&ordf; q. 39 a. 4 s. c.'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#30023">I&ordf; q. 39 a. 4 co.'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#30024">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 1'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#30025">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 2'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#30026">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 3'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#30027">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 4'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#30028">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 5'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#30029">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 1'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#30030">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 2'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#30031">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 3'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#30032">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 4'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#30033">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 5'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#30034">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 6'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#30035">I&ordf; q. 39 a. 5 s. c.'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#30036">I&ordf; q. 39 a. 5 co.'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#30037">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 1'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#30038">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 2'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#30039">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 3'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#30040">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 4'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#30041">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 5'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#30042">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 6'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#30043">I&ordf; q. 39 a. 6 arg. 1'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#30044">I&ordf; q. 39 a. 6 arg. 2'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#30045">I&ordf; q. 39 a. 6 s. c.'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#30046">I&ordf; q. 39 a. 6 co.'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#30047">I&ordf; q. 39 a. 6 ad 1'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#30048">I&ordf; q. 39 a. 6 ad 2'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#30049">I&ordf; q. 39 a. 7 arg. 1'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#30050">I&ordf; q. 39 a. 7 arg. 2'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#30051">I&ordf; q. 39 a. 7 arg. 3'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#30052">I&ordf; q. 39 a. 7 s. c.'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#30053">I&ordf; q. 39 a. 7 co.'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#30054">I&ordf; q. 39 a. 7 ad 1'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#30055">I&ordf; q. 39 a. 7 ad 2'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#30056">I&ordf; q. 39 a. 7 ad 3'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#30057">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 1'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#30058">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 2'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#30059">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 3'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#30060">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 4'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#30061">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 5'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#30062">I&ordf; q. 39 a. 8 co.'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#30063">I&ordf; q. 39 a. 8 ad 1'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#30064">I&ordf; q. 40 pr.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#30065">I&ordf; q. 40 a. 1 arg. 1'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#30066">I&ordf; q. 40 a. 1 arg. 2'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#30067">I&ordf; q. 40 a. 1 arg. 3'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#30068">I&ordf; q. 40 a. 1 s. c.'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#30069">I&ordf; q. 40 a. 1 co.'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#30070">I&ordf; q. 40 a. 1 ad 1'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#30071">I&ordf; q. 40 a. 1 ad 2'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#30072">I&ordf; q. 40 a. 1 ad 3'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#30073">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 1'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#30074">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 2'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#30075">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 3'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#30076">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 4'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#30077">I&ordf; q. 40 a. 2 s. c.'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#30078">I&ordf; q. 40 a. 2 co.'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#30079">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 1'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#30080">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 2'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#30081">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 3'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#30082">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 4'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#30083">I&ordf; q. 40 a. 3 arg. 1'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#30084">I&ordf; q. 40 a. 3 arg. 2'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#30085">I&ordf; q. 40 a. 3 arg. 3'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#30086">I&ordf; q. 40 a. 3 s. c.'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#30087">I&ordf; q. 40 a. 3 co.'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#30088">I&ordf; q. 40 a. 3 ad 1'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#30089">I&ordf; q. 40 a. 3 ad 2'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#30090">I&ordf; q. 40 a. 3 ad 3'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#30091">I&ordf; q. 40 a. 4 arg. 1'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#30092">I&ordf; q. 40 a. 4 arg. 2'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#30093">I&ordf; q. 40 a. 4 arg. 3'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#30094">I&ordf; q. 40 a. 4 s. c.'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#30095">I&ordf; q. 40 a. 4 co.'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#30096">I&ordf; q. 40 a. 4 ad 1'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#30097">I&ordf; q. 40 a. 4 ad 2'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#30098">I&ordf; q. 40 a. 4 ad 3'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#30099">I&ordf; q. 41 pr.'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#30100">I&ordf; q. 41 a. 1 arg. 1'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#30101">I&ordf; q. 41 a. 1 arg. 2'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#30102">I&ordf; q. 41 a. 1 arg. 3'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#30103">I&ordf; q. 41 a. 1 s. c.'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#30104">I&ordf; q. 41 a. 1 co.'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#30105">I&ordf; q. 41 a. 1 ad 1'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#30106">I&ordf; q. 41 a. 1 ad 2'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#30107">I&ordf; q. 41 a. 1 ad 3'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#30108">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 1'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#30109">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 2'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#30110">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 3'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#30111">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 4'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#30112">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 5'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#30113">I&ordf; q. 41 a. 2 s. c.'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#30114">I&ordf; q. 41 a. 2 co.'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#30115">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 1'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#30116">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 2'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#30117">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 3'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#30118">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 4'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#30119">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 5'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#30120">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 1'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#30121">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 2'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#30122">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 3'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#30123">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 4'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#30124">I&ordf; q. 41 a. 3 s. c.'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#30125">I&ordf; q. 41 a. 3 co.'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#30126">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 1'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#30127">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 2'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#30128">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 3'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#30129">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 4'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#30130">I&ordf; q. 41 a. 4 arg. 1'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#30131">I&ordf; q. 41 a. 4 arg. 2'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#30132">I&ordf; q. 41 a. 4 arg. 3'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#30133">I&ordf; q. 41 a. 4 s. c.'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#30134">I&ordf; q. 41 a. 4 co.'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#30135">I&ordf; q. 41 a. 4 ad 1'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#30136">I&ordf; q. 41 a. 4 ad 2'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#30137">I&ordf; q. 41 a. 4 ad 3'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#30138">I&ordf; q. 41 a. 5 arg. 1'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#30139">I&ordf; q. 41 a. 5 arg. 2'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#30140">I&ordf; q. 41 a. 5 arg. 3'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#30141">I&ordf; q. 41 a. 5 s. c.'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#30142">I&ordf; q. 41 a. 5 co.'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#30143">I&ordf; q. 41 a. 5 ad 1'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#30144">I&ordf; q. 41 a. 5 ad 2'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#30145">I&ordf; q. 41 a. 5 ad 3'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#30146">I&ordf; q. 41 a. 6 arg. 1'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#30147">I&ordf; q. 41 a. 6 arg. 2'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#30148">I&ordf; q. 41 a. 6 arg. 3'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#30149">I&ordf; q. 41 a. 6 s. c.'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#30150">I&ordf; q. 41 a. 6 co.'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#30151">I&ordf; q. 41 a. 6 ad 1'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#30152">I&ordf; q. 41 a. 6 ad 2'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#30153">I&ordf; q. 41 a. 6 ad 3'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#30154">I&ordf; q. 42 pr.'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#30155">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 1'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#30156">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 2'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#30157">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 3'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#30158">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 4'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#30159">I&ordf; q. 42 a. 1 s. c.'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#30160">I&ordf; q. 42 a. 1 co.'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#30161">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 1'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#30162">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 2'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#30163">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 3'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#30164">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 4'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#30165">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 1'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#30166">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 2'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#30167">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 3'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#30168">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 4'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#30169">I&ordf; q. 42 a. 2 s. c.'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#30170">I&ordf; q. 42 a. 2 co.'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#30171">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#30172">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#30173">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#30174">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 4'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#30175">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 1'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#30176">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 2'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#30177">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 3'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#30178">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 4'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#30179">I&ordf; q. 42 a. 3 s. c.'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#30180">I&ordf; q. 42 a. 3 co.'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#30181">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 1'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#30182">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 2'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#30183">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 3'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#30184">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 4'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#30185">I&ordf; q. 42 a. 4 arg. 1'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#30186">I&ordf; q. 42 a. 4 arg. 2'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#30187">I&ordf; q. 42 a. 4 arg. 3'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#30188">I&ordf; q. 42 a. 4 s. c.'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#30189">I&ordf; q. 42 a. 4 co.'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#30190">I&ordf; q. 42 a. 4 ad 1'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#30191">I&ordf; q. 42 a. 4 ad 2'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#30192">I&ordf; q. 42 a. 4 ad 3'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#30193">I&ordf; q. 42 a. 5 arg. 1'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#30194">I&ordf; q. 42 a. 5 arg. 2'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#30195">I&ordf; q. 42 a. 5 arg. 3'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#30196">I&ordf; q. 42 a. 5 s. c.'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#30197">I&ordf; q. 42 a. 5 co.'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#30198">I&ordf; q. 42 a. 5 ad 1'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#30199">I&ordf; q. 42 a. 5 ad 2'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#30200">I&ordf; q. 42 a. 5 ad 3'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#30201">I&ordf; q. 42 a. 6 arg. 1'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#30202">I&ordf; q. 42 a. 6 arg. 2'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#30203">I&ordf; q. 42 a. 6 arg. 3'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#30204">I&ordf; q. 42 a. 6 s. c.'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#30205">I&ordf; q. 42 a. 6 co.'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#30206">I&ordf; q. 42 a. 6 ad 1'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#30207">I&ordf; q. 42 a. 6 ad 2'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#30208">I&ordf; q. 42 a. 6 ad 3'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#30209">I&ordf; q. 43 pr.'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#30210">I&ordf; q. 43 a. 1 arg. 1'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#30211">I&ordf; q. 43 a. 1 arg. 2'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#30212">I&ordf; q. 43 a. 1 arg. 3'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#30213">I&ordf; q. 43 a. 1 s. c.'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#30214">I&ordf; q. 43 a. 1 co.'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#30215">I&ordf; q. 43 a. 1 ad 1'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#30216">I&ordf; q. 43 a. 1 ad 2'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#30217">I&ordf; q. 43 a. 1 ad 3'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#30218">I&ordf; q. 43 a. 2 arg. 1'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#30219">I&ordf; q. 43 a. 2 arg. 2'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#30220">I&ordf; q. 43 a. 2 arg. 3'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#30221">I&ordf; q. 43 a. 2 s. c.'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#30222">I&ordf; q. 43 a. 2 co.'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#30223">I&ordf; q. 43 a. 2 ad 1'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#30224">I&ordf; q. 43 a. 2 ad 2'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#30225">I&ordf; q. 43 a. 2 ad 3'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#30226">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 1'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#30227">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 2'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#30228">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 3'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#30229">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 4'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#30230">I&ordf; q. 43 a. 3 s. c.'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#30231">I&ordf; q. 43 a. 3 co.'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#30232">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 1'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#30233">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 2'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#30234">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 3'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#30235">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 4'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#30236">I&ordf; q. 43 a. 4 arg. 1'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#30237">I&ordf; q. 43 a. 4 arg. 2'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#30238">I&ordf; q. 43 a. 4 arg. 3'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#30239">I&ordf; q. 43 a. 4 s. c.'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#30240">I&ordf; q. 43 a. 4 co.'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#30241">I&ordf; q. 43 a. 4 ad 1'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#30242">I&ordf; q. 43 a. 4 ad 2'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#30243">I&ordf; q. 43 a. 4 ad 3'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#30244">I&ordf; q. 43 a. 5 arg. 1'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#30245">I&ordf; q. 43 a. 5 arg. 2'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#30246">I&ordf; q. 43 a. 5 arg. 3'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#30247">I&ordf; q. 43 a. 5 s. c.'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#30248">I&ordf; q. 43 a. 5 co.'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#30249">I&ordf; q. 43 a. 5 ad 1'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#30250">I&ordf; q. 43 a. 5 ad 2'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#30251">I&ordf; q. 43 a. 5 ad 3'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#30252">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 1'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#30253">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 2'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#30254">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 3'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#30255">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 4'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#30256">I&ordf; q. 43 a. 6 s. c.'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#30257">I&ordf; q. 43 a. 6 co.'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#30258">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 1'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#30259">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 2'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#30260">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 3'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#30261">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 4'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#30262">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 1'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#30263">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 2'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#30264">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 3'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#30265">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 4'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#30266">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 5'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#30267">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 6'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#30268">I&ordf; q. 43 a. 7 s. c.'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#30269">I&ordf; q. 43 a. 7 co.'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#30270">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 1'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#30271">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 2'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#30272">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 3'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#30273">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 4'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#30274">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 5'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#30275">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 6'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#30276">I&ordf; q. 43 a. 8 arg. 1'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#30277">I&ordf; q. 43 a. 8 arg. 2'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#30278">I&ordf; q. 43 a. 8 arg. 3'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#30279">I&ordf; q. 43 a. 8 s. c.'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#30280">I&ordf; q. 43 a. 8 co.'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#30281">I&ordf; q. 43 a. 8 ad'); | |
| 719 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 720 document.write('<BR><BR>'); | |
| 721 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 722 document.write('<\/FORM>'); | |
| 723 // --> | |
| 724 // | |
| 725 </script><br/> | |
| 726 <hr/> | |
| 59 | 727 <br/></div><div id="q28" class="q"><h2>Quaestio 28</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 28 pr."><a name="29610"><span class="ref">[29610] |
| 53 | 728 Iª q. 28 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 729 relationibus divinis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 730 in Deo sint aliquae relationes reales. Secundo, utrum illae | |
| 731 relationes sint ipsa essentia divina, vel sint extrinsecus affixae. | |
| 732 Tertio, utrum possint esse in Deo plures relationes realiter | |
| 53 | 733 distinctae ab invicem. Quarto, de numero harum relationum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 28 a. 1 arg. 1"><a name="29611"><span class="ref">[29611] Iª q. 28 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 734 proceditur. Videtur quod in Deo non sint aliquae relationes reales. |
| 735 Dicit enim Boetius, in libro de Trin., quod <i>cum quis | |
| 736 praedicamenta in divinam vertit praedicationem, cuncta mutantur in | |
| 737 substantiam quae praedicari possunt; ad aliquid vero omnino non | |
| 738 potest praedicari</i>. Sed quidquid est realiter in Deo, de ipso | |
| 53 | 739 praedicari potest. Ergo relatio non est realiter in Deo.</p><p title="I q. 28 a. 1 arg. 2"><a name="29612"><span class="ref">[29612] Iª q. 28 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit |
| 28 | 740 Boetius in eodem libro, quod <i>similis est relatio in Trinitate |
| 741 patris ad filium, et utriusque ad spiritum sanctum, ut eius quod | |
| 742 est idem, ad id quod est idem</i>. Sed huiusmodi relatio est | |
| 743 rationis tantum, quia omnis relatio realis exigit duo extrema | |
| 744 realiter. Ergo relationes quae ponuntur in divinis, non sunt reales | |
| 53 | 745 relationes, sed rationis tantum.</p><p title="I q. 28 a. 1 arg. 3"><a name="29613"><span class="ref">[29613] Iª q. 28 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 746 relatio paternitatis est relatio principii. Sed cum dicitur, Deus |
| 747 est principium creaturarum, non importatur aliqua relatio realis, | |
| 748 sed rationis tantum. Ergo nec paternitas in divinis est relatio | |
| 749 realis. Et eadem ratione nec aliae relationes quae ponuntur | |
| 53 | 750 ibi.</p><p title="I q. 28 a. 1 arg. 4"><a name="29614"><span class="ref">[29614] Iª q. 28 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 751 generatio in divinis est secundum intelligibilis verbi |
| 752 processionem. Sed relationes quae consequuntur operationem | |
| 753 intellectus, sunt relationes rationis. Ergo paternitas et filiatio, | |
| 754 quae dicuntur in divinis secundum generationem, sunt relationes | |
| 53 | 755 rationis tantum.</p><p title="I q. 28 a. 1 s. c."><a name="29615"><span class="ref">[29615] Iª q. 28 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 756 quod pater non dicitur nisi a paternitate, et filius a filiatione. |
| 757 Si igitur paternitas et filiatio non sunt in Deo realiter, sequitur | |
| 758 quod Deus non sit realiter pater aut filius, sed secundum rationem | |
| 53 | 759 intelligentiae tantum, quod est haeresis Sabelliana.</p><p title="I q. 28 a. 1 co."><a name="29616"><span class="ref">[29616] Iª q. 28 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 760 quod relationes quaedam sunt in divinis realiter. Ad cuius |
| 761 evidentiam, considerandum est quod solum in his quae dicuntur ad | |
| 762 aliquid, inveniuntur aliqua secundum rationem tantum, et non | |
| 763 secundum rem. Quod non est in aliis generibus, quia alia genera, ut | |
| 764 quantitas et qualitas, secundum propriam rationem significant | |
| 765 aliquid alicui inhaerens. Ea vero quae dicuntur ad aliquid, | |
| 766 significant secundum propriam rationem solum respectum ad aliud. | |
| 767 Qui quidem respectus aliquando est in ipsa natura rerum; utpote | |
| 768 quando aliquae res secundum suam naturam ad invicem ordinatae sunt, | |
| 769 et invicem inclinationem habent. Et huiusmodi relationes oportet | |
| 770 esse reales. Sicut in corpore gravi est inclinatio et ordo ad locum | |
| 771 medium, unde respectus quidam est in ipso gravi respectu loci | |
| 772 medii. Et similiter est de aliis huiusmodi. Aliquando vero | |
| 773 respectus significatus per ea quae dicuntur ad aliquid, est tantum | |
| 774 in ipsa apprehensione rationis conferentis unum alteri, et tunc est | |
| 775 relatio rationis tantum; sicut cum comparat ratio hominem animali, | |
| 776 ut speciem ad genus. Cum autem aliquid procedit a principio eiusdem | |
| 777 naturae, necesse est quod ambo, scilicet procedens et id a quo | |
| 778 procedit, in eodem ordine conveniant, et sic oportet quod habeant | |
| 779 reales respectus ad invicem. Cum igitur processiones in divinis | |
| 780 sint in identitate naturae, ut ostensum est, necesse est quod | |
| 781 relationes quae secundum processiones divinas accipiuntur, sint | |
| 53 | 782 relationes reales.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 1"><a name="29617"><span class="ref">[29617] Iª q. 28 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 783 dicendum quod ad aliquid dicitur omnino non praedicari in Deo, |
| 784 secundum propriam rationem eius quod dicitur ad aliquid; inquantum | |
| 785 scilicet propria ratio eius quod ad aliquid dicitur, non accipitur | |
| 786 per comparationem ad illud cui inest relatio, sed per respectum ad | |
| 787 alterum. Non ergo per hoc excludere voluit quod relatio non esset | |
| 788 in Deo, sed quod non praedicaretur per modum inhaerentis secundum | |
| 789 propriam relationis rationem, sed magis per modum ad aliud se | |
| 53 | 790 habentis.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 2"><a name="29618"><span class="ref">[29618] Iª q. 28 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 791 dicendum quod relatio quae importatur per hoc nomen idem, est |
| 792 relatio rationis tantum, si accipiatur simpliciter idem, quia | |
| 793 huiusmodi relatio non potest consistere nisi in quodam ordine quem | |
| 794 ratio adinvenit alicuius ad seipsum, secundum aliquas eius duas | |
| 795 considerationes. Secus autem est, cum dicuntur aliqua eadem esse, | |
| 796 non in numero, sed in natura generis sive speciei. Boetius igitur | |
| 797 relationes quae sunt in divinis, assimilat relationi identitatis, | |
| 798 non quantum ad omnia, sed quantum ad hoc solum, quod per huiusmodi | |
| 799 relationes non diversificatur substantia, sicut nec per relationem | |
| 53 | 800 identitatis.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 3"><a name="29619"><span class="ref">[29619] Iª q. 28 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 801 dicendum quod, cum creatura procedat a Deo in diversitate naturae, |
| 802 Deus est extra ordinem totius creaturae, nec ex eius natura est | |
| 803 eius habitudo ad creaturas. Non enim producit creaturas ex | |
| 804 necessitate suae naturae, sed per intellectum et per voluntatem, ut | |
| 805 supra dictum est. Et ideo in Deo non est realis relatio ad | |
| 806 creaturas. Sed in creaturis est realis relatio ad Deum, quia | |
| 807 creaturae continentur sub ordine divino, et in earum natura est | |
| 808 quod dependeant a Deo. Sed processiones divinae sunt in eadem | |
| 53 | 809 natura. Unde non est similis ratio.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 4"><a name="29620"><span class="ref">[29620] Iª q. 28 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 810 dicendum quod relationes quae consequuntur solam operationem |
| 811 intellectus in ipsis rebus intellectis, sunt relationes rationis | |
| 812 tantum, quia scilicet eas ratio adinvenit inter duas res | |
| 813 intellectas. Sed relationes quae consequuntur operationem | |
| 814 intellectus, quae sunt inter verbum intellectualiter procedens et | |
| 815 illud a quo procedit, non sunt relationes rationis tantum, sed rei, | |
| 816 quia et ipse intellectus et ratio est quaedam res, et comparatur | |
| 817 realiter ad id quod procedit intelligibiliter, sicut res corporalis | |
| 818 ad id quod procedit corporaliter. Et sic paternitas et filiatio | |
| 53 | 819 sunt relationes reales in divinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 28 a. 2 arg. 1"><a name="29621"><span class="ref">[29621] Iª q. 28 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 820 proceditur. Videtur quod relatio in Deo non sit idem quod sua |
| 821 essentia. Dicit enim Augustinus, in V de Trin., quod <i>non omne | |
| 822 quod dicitur in Deo, dicitur secundum substantiam. Dicitur enim ad | |
| 823 aliquid, sicut pater ad filium, sed haec non secundum substantiam | |
| 53 | 824 dicuntur</i>. Ergo relatio non est divina essentia.</p><p title="I q. 28 a. 2 arg. 2"><a name="29622"><span class="ref">[29622] Iª q. 28 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 825 Augustinus dicit, VII de Trin., <i>omnis res quae relative dicitur, |
| 826 est etiam aliquid excepto relativo; sicut homo dominus, et homo | |
| 827 servus</i>. Si igitur relationes aliquae sunt in Deo, oportet esse | |
| 828 in Deo aliquid aliud praeter relationes. Sed hoc aliud non potest | |
| 53 | 829 esse nisi essentia. Ergo essentia est aliud a relationibus.</p><p title="I q. 28 a. 2 arg. 3"><a name="29623"><span class="ref">[29623] Iª q. 28 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, esse |
| 28 | 830 relativi est ad aliud se habere, ut dicitur in praedicamentis. Si |
| 831 igitur relatio sit ipsa divina essentia, sequitur quod esse divinae | |
| 832 essentiae sit ad aliud se habere, quod repugnat perfectioni divini | |
| 833 esse, quod est maxime absolutum et per se subsistens, ut supra | |
| 53 | 834 ostensum est. Non igitur relatio est ipsa essentia divina.</p><p title="I q. 28 a. 2 s. c."><a name="29624"><span class="ref">[29624] Iª q. 28 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omnis |
| 28 | 835 res quae non est divina essentia, est creatura. Sed relatio |
| 836 realiter competit Deo. Si ergo non est divina essentia, erit | |
| 837 creatura, et ita ei non erit adoratio latriae exhibenda, contra | |
| 838 quod in praefatione cantatur, <i>ut in personis proprietas, et in | |
| 53 | 839 maiestate adoretur aequalitas</i>.</p><p title="I q. 28 a. 2 co."><a name="29625"><span class="ref">[29625] Iª q. 28 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 840 quod circa hoc dicitur Gilbertus Porretanus errasse, sed errorem |
| 841 suum postmodum in Remensi Concilio revocasse. Dixit enim quod | |
| 842 relationes in divinis sunt assistentes, sive extrinsecus affixae. | |
| 843 Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in quolibet novem | |
| 844 generum accidentis est duo considerare. Quorum unum est esse quod | |
| 845 competit unicuique ipsorum secundum quod est accidens. Et hoc | |
| 846 communiter in omnibus est inesse subiecto, accidentis enim esse est | |
| 847 inesse. Aliud quod potest considerari in unoquoque, est propria | |
| 848 ratio uniuscuiusque illorum generum. Et in aliis quidem generibus a | |
| 849 relatione, utpote quantitate et qualitate, etiam propria ratio | |
| 850 generis accipitur secundum comparationem ad subiectum, nam | |
| 851 quantitas dicitur mensura substantiae, qualitas vero dispositio | |
| 852 substantiae. Sed ratio propria relationis non accipitur secundum | |
| 853 comparationem ad illud in quo est, sed secundum comparationem ad | |
| 854 aliquid extra. Si igitur consideremus, etiam in rebus creatis, | |
| 855 relationes secundum id quod relationes sunt, sic inveniuntur esse | |
| 856 assistentes, non intrinsecus affixae; quasi significantes respectum | |
| 857 quodammodo contingentem ipsam rem relatam, prout ab ea tendit in | |
| 858 alterum. Si vero consideretur relatio secundum quod est accidens, | |
| 859 sic est inhaerens subiecto, et habens esse accidentale in ipso. Sed | |
| 860 Gilbertus Porretanus consideravit relationem primo modo tantum. | |
| 861 Quidquid autem in rebus creatis habet esse accidentale, secundum | |
| 862 quod transfertur in Deum, habet esse substantiale, nihil enim est | |
| 863 in Deo ut accidens in subiecto, sed quidquid est in Deo, est eius | |
| 864 essentia. Sic igitur ex ea parte qua relatio in rebus creatis habet | |
| 865 esse accidentale in subiecto, relatio realiter existens in Deo | |
| 866 habet esse essentiae divinae, idem omnino ei existens. In hoc vero | |
| 867 quod ad aliquid dicitur, non significatur aliqua habitudo ad | |
| 868 essentiam, sed magis ad suum oppositum. Et sic manifestum est quod | |
| 869 relatio realiter existens in Deo, est idem essentiae secundum rem; | |
| 870 et non differt nisi secundum intelligentiae rationem, prout in | |
| 871 relatione importatur respectus ad suum oppositum, qui non | |
| 872 importatur in nomine essentiae. Patet ergo quod in Deo non est | |
| 53 | 873 aliud esse relationis et esse essentiae, sed unum et idem.</p><p title="I q. 28 a. 2 ad 1"><a name="29626"><span class="ref">[29626] Iª q. 28 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 874 dicendum quod verba illa Augustini non pertinent ad hoc, quod |
| 875 paternitas, vel alia relatio quae est in Deo, secundum esse suum | |
| 876 non sit idem quod divina essentia; sed quod non praedicatur | |
| 877 secundum modum substantiae, ut existens in eo de quo dicitur, sed | |
| 878 ut ad alterum se habens. Et propter hoc dicuntur duo tantum esse | |
| 879 praedicamenta in divinis. Quia alia praedicamenta important | |
| 880 habitudinem ad id de quo dicuntur, tam secundum suum esse, quam | |
| 881 secundum proprii generis rationem, nihil autem quod est in Deo, | |
| 882 potest habere habitudinem ad id in quo est, vel de quo dicitur, | |
| 53 | 883 nisi habitudinem identitatis, propter summam Dei simplicitatem.</p><p title="I q. 28 a. 2 ad 2"><a name="29627"><span class="ref">[29627] Iª q. 28 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 884 dicendum quod, sicut in rebus creatis, in illo quod dicitur |
| 885 relative, non solum est invenire respectum ad alterum, sed etiam | |
| 886 aliquid absolutum, ita et in Deo, sed tamen aliter et aliter. Nam | |
| 887 id quod invenitur in creatura praeter id quod continetur sub | |
| 888 significatione nominis relativi, est alia res, in Deo autem non est | |
| 889 alia res, sed una et eadem, quae non perfecte exprimitur relationis | |
| 890 nomine, quasi sub significatione talis nominis comprehensa. Dictum | |
| 891 est enim supra, cum de divinis nominibus agebatur, quod plus | |
| 892 continetur in perfectione divinae essentiae, quam aliquo nomine | |
| 893 significari possit. Unde non sequitur quod in Deo, praeter | |
| 894 relationem, sit aliquid aliud secundum rem; sed solum considerata | |
| 53 | 895 nominum ratione.</p><p title="I q. 28 a. 2 ad 3"><a name="29628"><span class="ref">[29628] Iª q. 28 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 896 dicendum quod, si in perfectione divina nihil plus contineretur |
| 897 quam quod significat nomen relativum, sequeretur quod esse eius | |
| 898 esset imperfectum, utpote ad aliquid aliud se habens, sicut si non | |
| 899 contineretur ibi plus quam quod nomine sapientiae significatur, non | |
| 900 esset aliquid subsistens. Sed quia divinae essentiae perfectio est | |
| 901 maior quam quod significatione alicuius nominis comprehendi possit, | |
| 902 non sequitur, si nomen relativum, vel quodcumque aliud nomen dictum | |
| 903 de Deo, non significat aliquid perfectum, quod divina essentia | |
| 904 habeat esse imperfectum, quia divina essentia comprehendit in se | |
| 53 | 905 omnium generum perfectionem, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 28 a. 3 arg. 1"><a name="29629"><span class="ref">[29629] Iª q. 28 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 906 proceditur. Videtur quod relationes quae sunt in Deo, realiter ab |
| 907 invicem non distinguantur. Quaecumque enim uni et eidem sunt eadem, | |
| 908 sibi invicem sunt eadem. Sed omnis relatio in Deo existens est idem | |
| 909 secundum rem cum divina essentia. Ergo relationes secundum rem ab | |
| 53 | 910 invicem non distinguuntur.</p><p title="I q. 28 a. 3 arg. 2"><a name="29630"><span class="ref">[29630] Iª q. 28 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 911 paternitas et filiatio secundum nominis rationem distinguuntur ab |
| 912 essentia divina, ita et bonitas et potentia. Sed propter huiusmodi | |
| 913 rationis distinctionem non est aliqua realis distinctio bonitatis | |
| 53 | 914 et potentiae divinae. Ergo neque paternitatis et filiationis.</p><p title="I q. 28 a. 3 arg. 3"><a name="29631"><span class="ref">[29631] Iª q. 28 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 915 divinis non est distinctio realis nisi secundum originem. Sed una |
| 916 relatio non videtur oriri ex alia. Ergo relationes non | |
| 53 | 917 distinguuntur realiter ab invicem.</p><p title="I q. 28 a. 3 s. c."><a name="29632"><span class="ref">[29632] Iª q. 28 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 918 quod dicit Boetius, in libro de Trin., quod <i>substantia in |
| 919 divinis continet unitatem, relatio multiplicat Trinitatem</i>. Si | |
| 920 ergo relationes non distinguuntur ab invicem realiter, non erit in | |
| 921 divinis Trinitas realis, sed rationis tantum, quod est Sabelliani | |
| 53 | 922 erroris.</p><p title="I q. 28 a. 3 co."><a name="29633"><span class="ref">[29633] Iª q. 28 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 923 quod ex eo quod aliquid alicui attribuitur, oportet quod |
| 924 attribuantur ei omnia quae sunt de ratione illius, sicut cuicumque | |
| 925 attribuitur homo, oportet quod attribuatur ei esse rationale. De | |
| 926 ratione autem relationis est respectus unius ad alterum, secundum | |
| 927 quem aliquid alteri opponitur relative. Cum igitur in Deo realiter | |
| 928 sit relatio, ut dictum est, oportet quod realiter sit ibi | |
| 929 oppositio. Relativa autem oppositio in sui ratione includit | |
| 930 distinctionem. Unde oportet quod in Deo sit realis distinctio, non | |
| 931 quidem secundum rem absolutam, quae est essentia, in qua est summa | |
| 53 | 932 unitas et simplicitas; sed secundum rem relativam.</p><p title="I q. 28 a. 3 ad 1"><a name="29634"><span class="ref">[29634] Iª q. 28 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 933 dicendum quod, secundum philosophum in III Physic., argumentum |
| 934 illud tenet, quod quaecumque uni et eidem sunt eadem, sibi invicem | |
| 935 sunt eadem, in his quae sunt idem re et ratione, sicut tunica et | |
| 936 indumentum, non autem in his quae differunt ratione. Unde ibidem | |
| 937 dicit quod, licet actio sit idem motui, similiter et passio, non | |
| 938 tamen sequitur quod actio et passio sint idem, quia in actione | |
| 939 importatur respectus ut a quo est motus in mobili, in passione vero | |
| 940 ut qui est ab alio. Et similiter, licet paternitas sit idem | |
| 941 secundum rem cum essentia divina, et similiter filiatio, tamen haec | |
| 942 duo in suis propriis rationibus important oppositos respectus. Unde | |
| 53 | 943 distinguuntur ab invicem.</p><p title="I q. 28 a. 3 ad 2"><a name="29635"><span class="ref">[29635] Iª q. 28 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 944 dicendum quod potentia et bonitas non important in suis rationibus |
| 53 | 945 aliquam oppositionem, unde non est similis ratio.</p><p title="I q. 28 a. 3 ad 3"><a name="29636"><span class="ref">[29636] Iª q. 28 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 946 dicendum quod, quamvis relationes, proprie loquendo, non oriantur |
| 947 vel procedant ab invicem, tamen accipiuntur per oppositum secundum | |
| 53 | 948 processionem alicuius ab alio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 28 a. 4 arg. 1"><a name="29637"><span class="ref">[29637] Iª q. 28 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 949 proceditur. Videtur quod in Deo non sint tantum quatuor relationes |
| 950 reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio. Est | |
| 951 enim considerare in Deo relationes intelligentis ad intellectum, et | |
| 952 volentis ad volitum, quae videntur esse relationes reales, neque | |
| 953 sub praedictis continentur. Non ergo sunt solum quatuor relationes | |
| 53 | 954 reales in Deo.</p><p title="I q. 28 a. 4 arg. 2"><a name="29638"><span class="ref">[29638] Iª q. 28 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 955 relationes reales accipiuntur in Deo secundum processionem |
| 956 intelligibilem verbi. Sed relationes intelligibiles multiplicantur | |
| 957 in infinitum, ut Avicenna dicit. Ergo in Deo sunt infinitae | |
| 53 | 958 relationes reales.</p><p title="I q. 28 a. 4 arg. 3"><a name="29639"><span class="ref">[29639] Iª q. 28 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ideae |
| 28 | 959 sunt in Deo ab aeterno, ut supra dictum est. Non autem |
| 960 distinguuntur ab invicem nisi secundum respectum ad res, ut supra | |
| 53 | 961 dictum est. Ergo in Deo sunt multo plures relationes aeternae.</p><p title="I q. 28 a. 4 arg. 4"><a name="29640"><span class="ref">[29640] Iª q. 28 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 962 aequalitas et similitudo et identitas sunt relationes quaedam; et |
| 963 sunt in Deo ab aeterno. Ergo plures relationes sunt ab aeterno in | |
| 53 | 964 Deo, quam quae dictae sunt.</p><p title="I q. 28 a. 4 s. c."><a name="29641"><span class="ref">[29641] Iª q. 28 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 965 videtur quod sint pauciores. Quia secundum philosophum, in III |
| 966 Physic., <i>eadem via est de Athenis ad Thebas, et de Thebis ad | |
| 967 Athenas</i>. Ergo videtur quod pari ratione eadem sit relatio de | |
| 968 patre ad filium, quae dicitur paternitas, et de filio ad patrem, | |
| 969 quae dicitur filiatio. Et sic non sunt quatuor relationes in | |
| 53 | 970 Deo.</p><p title="I q. 28 a. 4 co."><a name="29642"><span class="ref">[29642] Iª q. 28 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 971 quod, secundum philosophum, in V Metaphys., relatio omnis fundatur |
| 972 vel supra quantitatem, ut duplum et dimidium; vel supra actionem et | |
| 973 passionem, ut faciens et factum, pater et filius, dominus et | |
| 974 servus, et huiusmodi. Cum autem quantitas non sit in Deo (est enim | |
| 975 sine quantitate magnus, ut dicit Augustinus). Relinquitur ergo quod | |
| 976 realis relatio in Deo esse non possit, nisi super actionem fundata. | |
| 977 Non autem super actiones secundum quas procedit aliquid extrinsecum | |
| 978 a Deo, quia relationes Dei ad creaturas non sunt realiter in ipso, | |
| 979 ut supra dictum est. Unde relinquitur quod relationes reales in Deo | |
| 980 non possunt accipi, nisi secundum actiones secundum quas est | |
| 981 processio in Deo, non extra, sed intra. Huiusmodi autem | |
| 982 processiones sunt duae tantum, ut supra dictum est, quarum una | |
| 983 accipitur secundum actionem intellectus, quae est processio verbi; | |
| 984 alia secundum actionem voluntatis, quae est processio amoris. | |
| 985 Secundum quamlibet autem processionem oportet duas accipere | |
| 986 relationes oppositas, quarum una sit procedentis a principio, et | |
| 987 alia ipsius principii. Processio autem verbi dicitur generatio, | |
| 988 secundum propriam rationem qua competit rebus viventibus. Relatio | |
| 989 autem principii generationis in viventibus perfectis dicitur | |
| 990 paternitas, relatio vero procedentis a principio dicitur filiatio. | |
| 991 Processio vero amoris non habet nomen proprium, ut supra dictum | |
| 992 est, unde neque relationes quae secundum ipsam accipiuntur. Sed | |
| 993 vocatur relatio principii huius processionis spiratio; relatio | |
| 994 autem procedentis, processio; quamvis haec duo nomina ad ipsas | |
| 53 | 995 processiones vel origines pertineant, et non ad relationes.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 1"><a name="29643"><span class="ref">[29643] Iª q. 28 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 996 dicendum quod in his in quibus differt intellectus et intellectum, |
| 997 volens et volitum, potest esse realis relatio et scientiae ad rem | |
| 998 scitam, et volentis ad rem volitam. Sed in Deo est idem omnino | |
| 999 intellectus et intellectum, quia intelligendo se intelligit omnia | |
| 1000 alia, et eadem ratione voluntas et volitum. Unde in Deo huiusmodi | |
| 1001 relationes non sunt reales, sicut neque relatio eiusdem ad idem. | |
| 1002 Sed tamen relatio ad verbum est realis, quia verbum intelligitur ut | |
| 1003 procedens per actionem intelligibilem, non autem ut res intellecta. | |
| 1004 Cum enim intelligimus lapidem, id quod ex re intellecta concipit | |
| 53 | 1005 intellectus, vocatur verbum.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 2"><a name="29644"><span class="ref">[29644] Iª q. 28 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1006 dicendum quod in nobis relationes intelligibiles in infinitum |
| 1007 multiplicantur, quia alio actu intelligit homo lapidem, et alio | |
| 1008 actu intelligit se intelligere lapidem, et alio etiam intelligit | |
| 1009 hoc intelligere, et sic in infinitum multiplicantur actus | |
| 1010 intelligendi, et per consequens relationes intellectae. Sed hoc in | |
| 53 | 1011 Deo non habet locum, quia uno actu tantum omnia intelligit.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 3"><a name="29645"><span class="ref">[29645] Iª q. 28 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1012 dicendum quod respectus ideales sunt ut intellecti a Deo. Unde ex |
| 1013 eorum pluralitate non sequitur quod sint plures relationes in Deo, | |
| 53 | 1014 sed quod Deus cognoscat plures relationes.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 4"><a name="29646"><span class="ref">[29646] Iª q. 28 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1015 dicendum quod aequalitas et similitudo in Deo non sunt relationes |
| 53 | 1016 reales, sed rationis tantum, ut infra patebit.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 5"><a name="29647"><span class="ref">[29647] Iª q. 28 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1017 dicendum quod via est eadem ab uno termino ad alterum, et e |
| 1018 converso; sed tamen respectus sunt diversi. Unde ex hoc non potest | |
| 1019 concludi quod eadem sit relatio patris ad filium, et e converso, | |
| 1020 sed posset hoc concludi de aliquo absoluto, si esset medium inter | |
| 59 | 1021 ea.</p></div></div><div id="q29" class="q"><h2>Quaestio 29</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 29 pr."><a name="29648"><span class="ref">[29648] |
| 53 | 1022 Iª q. 29 pr.</span></a> Praemissis autem his quae de |
| 28 | 1023 processionibus et relationibus praecognoscenda videbantur, |
| 1024 necessarium est aggredi de personis. Et primo, secundum | |
| 1025 considerationem absolutam; et deinde secundum comparativam | |
| 1026 considerationem. Oportet autem absolute de personis, primo quidem | |
| 1027 in communi considerare; deinde de singulis personis. Ad communem | |
| 1028 autem considerationem personarum quatuor pertinere videntur, primo | |
| 1029 quidem, significatio huius nominis persona; secundo vero, numerus | |
| 1030 personarum; tertio, ea quae consequuntur numerum personarum, vel ei | |
| 1031 opponuntur, ut diversitas et solitudo, et huiusmodi; quarto vero, | |
| 1032 ea quae pertinent ad notitiam personarum. Circa primum quaeruntur | |
| 1033 quatuor. Primo, de definitione personae. Secundo, de comparatione | |
| 1034 personae ad essentiam, subsistentiam et hypostasim. Tertio, utrum | |
| 1035 nomen personae competat in divinis. Quarto, quid ibi | |
| 53 | 1036 significet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 29 a. 1 arg. 1"><a name="29649"><span class="ref">[29649] Iª q. 29 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1037 proceditur. Videtur quod incompetens sit definitio personae quam |
| 1038 Boetius assignat in libro de duabus naturis, quae talis est, | |
| 1039 <i>persona est rationalis naturae individua substantia</i>. Nullum | |
| 1040 enim singulare definitur. Sed persona significat quoddam singulare. | |
| 53 | 1041 Ergo persona inconvenienter definitur.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 2"><a name="29650"><span class="ref">[29650] Iª q. 29 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1042 substantia, prout ponitur in definitione personae, aut sumitur pro |
| 1043 substantia prima, aut pro substantia secunda. Si pro substantia | |
| 1044 prima, superflue additur individua, quia substantia prima est | |
| 1045 substantia individua. Si vero stat pro substantia secunda, falso | |
| 1046 additur, et est oppositio in adiecto, nam secundae substantiae | |
| 53 | 1047 dicuntur genera vel species. Ergo definitio est male assignata.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 3"><a name="29651"><span class="ref">[29651] Iª q. 29 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nomen |
| 28 | 1048 intentionis non debet poni in definitione rei. Non enim esset bona |
| 1049 assignatio, si quis diceret, homo est species animalis, homo enim | |
| 1050 est nomen rei, et species est nomen intentionis. Cum igitur persona | |
| 1051 sit nomen rei (significat enim substantiam quandam rationalis | |
| 1052 naturae), inconvenienter individuum, quod est nomen intentionis, in | |
| 53 | 1053 eius definitione ponitur.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 4"><a name="29652"><span class="ref">[29652] Iª q. 29 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1054 natura est principium motus et quietis in eo in quo est per se et |
| 1055 non per accidens, ut dicitur in II Physic. Sed persona est in rebus | |
| 1056 immobilibus, sicut in Deo et in Angelis. Non ergo in definitione | |
| 53 | 1057 personae debuit poni natura, sed magis essentia.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 5"><a name="29653"><span class="ref">[29653] Iª q. 29 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 1058 separata est rationalis naturae individua substantia. Non autem est |
| 53 | 1059 persona. Inconvenienter ergo persona sic definitur.</p><p title="I q. 29 a. 1 co."><a name="29654"><span class="ref">[29654] Iª q. 29 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1060 quod, licet universale et particulare inveniantur in omnibus |
| 1061 generibus, tamen speciali quodam modo individuum invenitur in | |
| 1062 genere substantiae. Substantia enim individuatur per seipsam, sed | |
| 1063 accidentia individuantur per subiectum, quod est substantia, | |
| 1064 dicitur enim haec albedo, inquantum est in hoc subiecto. Unde etiam | |
| 1065 convenienter individua substantiae habent aliquod speciale nomen | |
| 1066 prae aliis, dicuntur enim hypostases, vel primae substantiae. Sed | |
| 1067 adhuc quodam specialiori et perfectiori modo invenitur particulare | |
| 1068 et individuum in substantiis rationalibus, quae habent dominium sui | |
| 1069 actus, et non solum aguntur, sicut alia, sed per se agunt, actiones | |
| 1070 autem in singularibus sunt. Et ideo etiam inter ceteras substantias | |
| 1071 quoddam speciale nomen habent singularia rationalis naturae. Et hoc | |
| 1072 nomen est persona. Et ideo in praedicta definitione personae | |
| 1073 ponitur substantia individua, inquantum significat singulare in | |
| 1074 genere substantiae, additur autem rationalis naturae, inquantum | |
| 53 | 1075 significat singulare in rationalibus substantiis.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 1"><a name="29655"><span class="ref">[29655] Iª q. 29 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1076 dicendum quod, licet hoc singulare vel illud definiri non possit, |
| 1077 tamen id quod pertinet ad communem rationem singularitatis, | |
| 1078 definiri potest, et sic philosophus definit substantiam primam. Et | |
| 53 | 1079 hoc modo definit Boetius personam.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 2"><a name="29656"><span class="ref">[29656] Iª q. 29 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1080 dicendum quod, secundum quosdam, substantia in definitione personae |
| 1081 ponitur pro substantia prima, quae est hypostasis. Neque tamen | |
| 1082 superflue additur individua. Quia nomine hypostasis vel substantiae | |
| 1083 primae, excluditur ratio universalis et partis (non enim dicimus | |
| 1084 quod homo communis sit hypostasis, neque etiam manus, cum sit | |
| 1085 pars), sed per hoc quod additur individuum, excluditur a persona | |
| 1086 ratio assumptibilis; humana enim natura in Christo non est persona, | |
| 1087 quia est assumpta a digniori, scilicet a verbo Dei. Sed melius | |
| 1088 dicendum est quod substantia accipitur communiter, prout dividitur | |
| 1089 per primam et secundam, et per hoc quod additur individua, trahitur | |
| 53 | 1090 ad standum pro substantia prima.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 3"><a name="29657"><span class="ref">[29657] Iª q. 29 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1091 dicendum quod, quia substantiales differentiae non sunt nobis |
| 1092 notae, vel etiam nominatae non sunt, oportet interdum uti | |
| 1093 differentiis accidentalibus loco substantialium, puta si quis | |
| 1094 diceret, ignis est corpus simplex, calidum et siccum, accidentia | |
| 1095 enim propria sunt effectus formarum substantialium, et manifestant | |
| 1096 eas. Et similiter nomina intentionum possunt accipi ad definiendum | |
| 1097 res, secundum quod accipiuntur pro aliquibus nominibus rerum quae | |
| 1098 non sunt posita. Et sic hoc nomen individuum ponitur in definitione | |
| 1099 personae, ad designandum modum subsistendi qui competit substantiis | |
| 53 | 1100 particularibus.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 4"><a name="29658"><span class="ref">[29658] Iª q. 29 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1101 dicendum quod, secundum philosophum, in V Metaphys., nomen naturae |
| 1102 primo impositum est ad significandam generationem viventium, quae | |
| 1103 dicitur nativitas. Et quia huiusmodi generatio est a principio | |
| 1104 intrinseco, extensum est hoc nomen ad significandum principium | |
| 1105 intrinsecum cuiuscumque motus. Et sic definitur natura in II | |
| 1106 Physic. Et quia huiusmodi principium est formale vel materiale, | |
| 1107 communiter tam materia quam forma dicitur natura. Et quia per | |
| 1108 formam completur essentia uniuscuiusque rei, communiter essentia | |
| 1109 uniuscuiusque rei, quam significat eius definitio, vocatur natura. | |
| 1110 Et sic accipitur hic natura. Unde Boetius in eodem libro dicit quod | |
| 1111 <i>natura est unumquodque informans specifica differentia</i>, | |
| 1112 specifica enim differentia est quae complet definitionem, et | |
| 1113 sumitur a propria forma rei. Et ideo convenientius fuit quod in | |
| 1114 definitione personae, quae est singulare alicuius generis | |
| 1115 determinati, uteretur nomine naturae, quam essentiae, quae sumitur | |
| 53 | 1116 ab esse, quod est communissimum.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 5"><a name="29659"><span class="ref">[29659] Iª q. 29 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1117 dicendum quod anima est pars humanae speciei, et ideo, licet sit |
| 1118 separata, quia tamen retinet naturam unibilitatis, non potest dici | |
| 1119 substantia individua quae est hypostasis vel substantia prima; | |
| 1120 sicut nec manus, nec quaecumque alia partium hominis. Et sic non | |
| 53 | 1121 competit ei neque definitio personae, neque nomen.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 29 a. 2 arg. 1"><a name="29660"><span class="ref">[29660] Iª q. 29 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1122 proceditur. Videtur quod persona sit idem quod hypostasis, |
| 1123 subsistentia et essentia. Dicit enim Boetius, in libro de Duab. | |
| 1124 Natur., quod <i>Graeci naturae rationalis individuam substantiam | |
| 1125 hypostaseos nomine vocaverunt</i>. Sed hoc etiam, apud nos, | |
| 1126 significat nomen personae. Ergo persona omnino idem est quod | |
| 53 | 1127 hypostasis.</p><p title="I q. 29 a. 2 arg. 2"><a name="29661"><span class="ref">[29661] Iª q. 29 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1128 in divinis dicimus tres personas, ita in divinis dicimus tres |
| 1129 subsistentias, quod non esset, nisi persona et subsistentia idem | |
| 53 | 1130 significarent. Ergo idem significant persona et subsistentia.</p><p title="I q. 29 a. 2 arg. 3"><a name="29662"><span class="ref">[29662] Iª q. 29 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1131 Boetius dicit, in commento praedicamentorum, quod usia, quod est |
| 1132 idem quod essentia, significat compositum ex materia et forma. Id | |
| 1133 autem quod est compositum ex materia et forma, est individuum | |
| 1134 substantiae, quod et hypostasis et persona dicitur. Ergo omnia | |
| 59 | 1135 praedicta nomina idem significare videntur.</p><div class="sc"><p title="I q. 29 a. 2 s. c. 1"><a name="29663"><span class="ref">[29663] Iª q. 29 a. 2 s. c. 1</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1136 quod Boetius dicit, in libro de Duab. Natur., quod <i>genera et |
| 1137 species subsistunt tantum; individua vero non modo subsistunt, | |
| 1138 verum etiam substant</i>. Sed a subsistendo dicuntur subsistentiae, | |
| 1139 sicut a substando substantiae vel hypostases. Cum igitur esse | |
| 1140 hypostases vel personas non conveniat generibus vel speciebus, | |
| 53 | 1141 hypostases vel personae non sunt idem quod subsistentiae.</p><p title="I q. 29 a. 2 s. c. 2"><a name="29664"><span class="ref">[29664] Iª q. 29 a. 2 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1142 Boetius dicit, in commento praedicamentorum, quod hypostasis |
| 1143 dicitur materia, usiosis autem, idest subsistentia, dicitur forma. | |
| 1144 Sed neque forma neque materia potest dici persona. Ergo persona | |
| 59 | 1145 differt a praedictis.</p></div><p title="I q. 29 a. 2 co."><a name="29665"><span class="ref">[29665] Iª q. 29 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1146 quod, secundum philosophum, in V Metaphys., substantia dicitur |
| 1147 dupliciter. Uno modo dicitur substantia quidditas rei, quam | |
| 1148 significat definitio, secundum quod dicimus quod definitio | |
| 1149 significat substantiam rei, quam quidem substantiam Graeci usiam | |
| 1150 vocant, quod nos essentiam dicere possumus. Alio modo dicitur | |
| 1151 substantia subiectum vel suppositum quod subsistit in genere | |
| 1152 substantiae. Et hoc quidem, communiter accipiendo, nominari potest | |
| 1153 et nomine significante intentionem, et sic dicitur suppositum. | |
| 1154 Nominatur etiam tribus nominibus significantibus rem, quae quidem | |
| 1155 sunt res naturae, subsistentia et hypostasis, secundum triplicem | |
| 1156 considerationem substantiae sic dictae. Secundum enim quod per se | |
| 1157 existit et non in alio, vocatur subsistentia, illa enim subsistere | |
| 1158 dicimus, quae non in alio, sed in se existunt. Secundum vero quod | |
| 1159 supponitur alicui naturae communi, sic dicitur res naturae; sicut | |
| 1160 hic homo est res naturae humanae. Secundum vero quod supponitur | |
| 1161 accidentibus, dicitur hypostasis vel substantia. Quod autem haec | |
| 1162 tria nomina significant communiter in toto genere substantiarum, | |
| 1163 hoc nomen persona significat in genere rationalium | |
| 53 | 1164 substantiarum.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 1"><a name="29666"><span class="ref">[29666] Iª q. 29 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1165 dicendum quod hypostasis, apud Graecos, ex propria significatione |
| 1166 nominis habet quod significet quodcumque individuum substantiae, | |
| 1167 sed ex usu loquendi habet quod sumatur pro individuo rationalis | |
| 53 | 1168 naturae, ratione suae excellentiae.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 2"><a name="29667"><span class="ref">[29667] Iª q. 29 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1169 dicendum quod, sicut nos dicimus in divinis pluraliter tres |
| 1170 personas et tres subsistentias, ita Graeci dicunt tres hypostases. | |
| 1171 Sed quia nomen substantiae, quod secundum proprietatem | |
| 1172 significationis respondet hypostasi, aequivocatur apud nos, cum | |
| 1173 quandoque significet essentiam, quandoque hypostasim; ne possit | |
| 1174 esse erroris occasio, maluerunt pro hypostasi transferre | |
| 53 | 1175 subsistentiam, quam substantiam.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 3"><a name="29668"><span class="ref">[29668] Iª q. 29 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1176 dicendum quod essentia proprie est id quod significatur per |
| 1177 definitionem. Definitio autem complectitur principia speciei, non | |
| 1178 autem principia individualia. Unde in rebus compositis ex materia | |
| 1179 et forma, essentia significat non solum formam, nec solum materiam, | |
| 1180 sed compositum ex materia et forma communi, prout sunt principia | |
| 1181 speciei. Sed compositum ex hac materia et ex hac forma, habet | |
| 1182 rationem hypostasis et personae, anima enim et caro et os sunt de | |
| 1183 ratione hominis, sed haec anima et haec caro et hoc os sunt de | |
| 1184 ratione huius hominis. Et ideo hypostasis et persona addunt supra | |
| 1185 rationem essentiae principia individualia; neque sunt idem cum | |
| 1186 essentia in compositis ex materia et forma, ut supra dictum est, | |
| 53 | 1187 cum de simplicitate divina ageretur.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 4"><a name="29669"><span class="ref">[29669] Iª q. 29 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1188 dicendum quod Boetius dicit genera et species subsistere, inquantum |
| 1189 individuis aliquibus competit subsistere, ex eo quod sunt sub | |
| 1190 generibus et speciebus in praedicamento substantiae comprehensis, | |
| 1191 non quod ipsae species vel genera subsistant, nisi secundum | |
| 1192 opinionem Platonis, qui posuit species rerum separatim subsistere a | |
| 1193 singularibus. Substare vero competit eisdem individuis in ordine ad | |
| 53 | 1194 accidentia, quae sunt praeter rationem generum et specierum.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 5"><a name="29670"><span class="ref">[29670] Iª q. 29 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1195 dicendum quod individuum compositum ex materia et forma, habet quod |
| 1196 substet accidenti, ex proprietate materiae. Unde et Boetius dicit, | |
| 1197 in libro de Trin., <i>forma simplex subiectum esse non potest</i>. | |
| 1198 Sed quod per se subsistat, habet ex proprietate suae formae, quae | |
| 1199 non advenit rei subsistenti, sed dat esse actuale materiae, ut sic | |
| 1200 individuum subsistere possit. Propter hoc ergo hypostasim attribuit | |
| 1201 materiae, et usiosim, sive subsistentiam, formae, quia materia est | |
| 53 | 1202 principium substandi, et forma est principium subsistendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 29 a. 3 arg. 1"><a name="29671"><span class="ref">[29671] Iª q. 29 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1203 proceditur. Videtur quod nomen personae non sit ponendum in |
| 1204 divinis. Dicit enim Dionysius, in principio de Div. Nom. | |
| 1205 <i>universaliter non est audendum aliquid dicere nec cogitare de | |
| 1206 supersubstantiali occulta divinitate, praeter ea quae divinitus | |
| 1207 nobis ex sanctis eloquiis sunt expressa</i>. Sed nomen personae non | |
| 1208 exprimitur nobis in sacra Scriptura novi vel veteris testamenti. | |
| 53 | 1209 Ergo non est nomine personae utendum in divinis.</p><p title="I q. 29 a. 3 arg. 2"><a name="29672"><span class="ref">[29672] Iª q. 29 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1210 Boetius dicit, in libro de Duab. Natur., <i>nomen personae videtur |
| 1211 traductum ex his personis quae in comoediis tragoediisque homines | |
| 1212 repraesentabant; persona enim dicta est a personando, quia | |
| 1213 concavitate ipsa maior necesse est ut volvatur sonus. Graeci vero | |
| 1214 has personas prosopa vocant, ab eo quod ponantur in facie, atque | |
| 1215 ante oculos obtegant vultum</i>. Sed hoc non potest competere in | |
| 1216 divinis, nisi forte secundum metaphoram. Ergo nomen personae non | |
| 53 | 1217 dicitur de Deo nisi metaphorice.</p><p title="I q. 29 a. 3 arg. 3"><a name="29673"><span class="ref">[29673] Iª q. 29 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1218 persona est hypostasis. Sed nomen hypostasis non videtur Deo |
| 1219 competere, cum, secundum Boetium, significet id quod subiicitur | |
| 1220 accidentibus, quae in Deo non sunt. Hieronymus etiam dicit quod in | |
| 1221 hoc nomine hypostasis, venenum latet sub melle. Ergo hoc nomen | |
| 53 | 1222 persona non est dicendum de Deo.</p><p title="I q. 29 a. 3 arg. 4"><a name="29674"><span class="ref">[29674] Iª q. 29 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, a |
| 28 | 1223 quocumque removetur definitio, et definitum. Sed definitio personae |
| 1224 supra posita non videtur Deo competere. Tum quia ratio importat | |
| 1225 discursivam cognitionem, quae non competit Deo, ut supra ostensum | |
| 1226 est, et sic Deus non potest dici rationalis naturae. Tum etiam quia | |
| 1227 Deus dici non potest individua substantia, cum principium | |
| 1228 individuationis sit materia, Deus autem immaterialis est; neque | |
| 1229 etiam accidentibus substat, ut substantia dici possit. Nomen ergo | |
| 53 | 1230 personae Deo attribui non debet.</p><p title="I q. 29 a. 3 s. c."><a name="29675"><span class="ref">[29675] Iª q. 29 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1231 quod dicitur in symbolo Athanasii, <i>alia est persona patris, alia |
| 53 | 1232 filii, alia spiritus sancti</i>.</p><p title="I q. 29 a. 3 co."><a name="29676"><span class="ref">[29676] Iª q. 29 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1233 quod persona significat id quod est perfectissimum in tota natura, |
| 1234 scilicet subsistens in rationali natura. Unde, cum omne illud quod | |
| 1235 est perfectionis, Deo sit attribuendum, eo quod eius essentia | |
| 1236 continet in se omnem perfectionem; conveniens est ut hoc nomen | |
| 1237 persona de Deo dicatur. Non tamen eodem modo quo dicitur de | |
| 1238 creaturis, sed excellentiori modo; sicut et alia nomina quae, | |
| 1239 creaturis a nobis imposita, Deo attribuuntur; sicut supra ostensum | |
| 53 | 1240 est, cum de divinis nominibus ageretur.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 1"><a name="29677"><span class="ref">[29677] Iª q. 29 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1241 dicendum quod, licet nomen personae in Scriptura veteris vel novi |
| 1242 testamenti non inveniatur dictum de Deo, tamen id quod nomen | |
| 1243 significat, multipliciter in sacra Scriptura invenitur assertum de | |
| 1244 Deo; scilicet quod est maxime per se ens, et perfectissime | |
| 1245 intelligens. Si autem oporteret de Deo dici solum illa, secundum | |
| 1246 vocem, quae sacra Scriptura de Deo tradit, sequeretur quod nunquam | |
| 1247 in alia lingua posset aliquis loqui de Deo, nisi in illa in qua | |
| 1248 primo tradita est Scriptura veteris vel novi testamenti. Ad | |
| 1249 inveniendum autem nova nomina, antiquam fidem de Deo significantia, | |
| 1250 coegit necessitas disputandi cum haereticis. Nec haec novitas | |
| 1251 vitanda est, cum non sit profana, utpote a Scripturarum sensu non | |
| 1252 discordans, docet autem apostolus profanas vocum novitates vitare, | |
| 53 | 1253 I ad Tim. ult.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 2"><a name="29678"><span class="ref">[29678] Iª q. 29 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1254 dicendum quod, quamvis hoc nomen persona non conveniat Deo quantum |
| 1255 ad id a quo impositum est nomen, tamen quantum ad id ad quod | |
| 1256 significandum imponitur, maxime Deo convenit. Quia enim in | |
| 1257 comoediis et tragoediis repraesentabantur aliqui homines famosi, | |
| 1258 impositum est hoc nomen persona ad significandum aliquos dignitatem | |
| 1259 habentes. Unde consueverunt dici personae in Ecclesiis, quae habent | |
| 1260 aliquam dignitatem. Propter quod quidam definiunt personam, | |
| 1261 dicentes quod <i>persona est hypostasis proprietate distincta ad | |
| 1262 dignitatem pertinente</i>. Et quia magnae dignitatis est in | |
| 1263 rationali natura subsistere, ideo omne individuum rationalis | |
| 1264 naturae dicitur persona, ut dictum est. Sed dignitas divinae | |
| 1265 naturae excedit omnem dignitatem, et secundum hoc maxime competit | |
| 53 | 1266 Deo nomen personae.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 3"><a name="29679"><span class="ref">[29679] Iª q. 29 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1267 dicendum quod nomen hypostasis non competit Deo quantum ad id a quo |
| 1268 est impositum nomen, cum non substet accidentibus, competit autem | |
| 1269 ei quantum ad id, quod est impositum ad significandum rem | |
| 1270 subsistentem. Hieronymus autem dicit sub hoc nomine venenum latere, | |
| 1271 quia antequam significatio huius nominis esset plene nota apud | |
| 1272 Latinos, haeretici per hoc nomen simplices decipiebant, ut | |
| 1273 confiterentur plures essentias, sicut confitentur plures | |
| 1274 hypostases; propter hoc quod nomen substantiae, cui respondet in | |
| 1275 Graeco nomen hypostasis, communiter accipitur apud nos pro | |
| 53 | 1276 essentia.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 4"><a name="29680"><span class="ref">[29680] Iª q. 29 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1277 dicendum quod Deus potest dici rationalis naturae, secundum quod |
| 1278 ratio non importat discursum, sed communiter intellectualem | |
| 1279 naturam. Individuum autem Deo competere non potest quantum ad hoc | |
| 1280 quod individuationis principium est materia, sed solum secundum | |
| 1281 quod importat incommunicabilitatem. Substantia vero convenit Deo, | |
| 1282 secundum quod significat existere per se. Quidam tamen dicunt quod | |
| 1283 definitio superius a Boetio data, non est definitio personae | |
| 1284 secundum quod personas in Deo dicimus. Propter quod Ricardus de | |
| 1285 sancto Victore, corrigere volens hanc definitionem, dixit quod | |
| 1286 persona, secundum quod de Deo dicitur, est divinae naturae | |
| 53 | 1287 incommunicabilis existentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 29 a. 4 arg. 1"><a name="29681"><span class="ref">[29681] Iª q. 29 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1288 proceditur. Videtur quod hoc nomen persona non significet |
| 1289 relationem, sed substantiam, in divinis. Dicit enim Augustinus, in | |
| 1290 VII de Trin., <i>cum dicimus personam patris, non aliud dicimus | |
| 1291 quam substantiam patris; ad se quippe dicitur persona, non ad | |
| 53 | 1292 filium</i>.</p><p title="I q. 29 a. 4 arg. 2"><a name="29682"><span class="ref">[29682] Iª q. 29 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, quid |
| 28 | 1293 quaerit de essentia. Sed, sicut dicit Augustinus in eodem loco, cum |
| 1294 dicitur, <i>tres sunt qui testimonium dant in caelo, pater, verbum | |
| 1295 et spiritus</i> sanctus; et quaeritur, quid tres? Respondetur, tres | |
| 53 | 1296 personae. Ergo hoc nomen persona significat essentiam.</p><p title="I q. 29 a. 4 arg. 3"><a name="29683"><span class="ref">[29683] Iª q. 29 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1297 secundum philosophum, IV Metaphys., id quod significatur per nomen, |
| 1298 est eius definitio. Sed definitio personae est rationalis naturae | |
| 1299 individua substantia, ut dictum est. Ergo hoc nomen persona | |
| 53 | 1300 significat substantiam.</p><p title="I q. 29 a. 4 arg. 4"><a name="29684"><span class="ref">[29684] Iª q. 29 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1301 persona in hominibus et Angelis non significat relationem, sed |
| 1302 aliquid absolutum. Si igitur in Deo significaret relationem, | |
| 53 | 1303 diceretur aequivoce de Deo et hominibus et Angelis.</p><p title="I q. 29 a. 4 s. c."><a name="29685"><span class="ref">[29685] Iª q. 29 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1304 quod dicit Boetius, in libro de Trin., quod omne nomen ad personas |
| 1305 pertinens, relationem significat. Sed nullum nomen magis pertinet | |
| 1306 ad personas, quam hoc nomen persona. Ergo hoc nomen persona | |
| 53 | 1307 relationem significat.</p><p title="I q. 29 a. 4 co."><a name="29686"><span class="ref">[29686] Iª q. 29 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1308 quod circa significationem huius nominis persona in divinis, |
| 1309 difficultatem ingerit quod pluraliter de tribus praedicatur, | |
| 1310 praeter naturam essentialium nominum; neque etiam ad aliquid | |
| 1311 dicitur, sicut nomina quae relationem significant. Unde quibusdam | |
| 1312 visum est quod hoc nomen persona simpliciter, ex virtute vocabuli, | |
| 1313 essentiam significet in divinis, sicut hoc nomen Deus, et hoc nomen | |
| 1314 sapiens, sed propter instantiam haereticorum, est accommodatum, ex | |
| 1315 ordinatione Concilii, ut possit poni pro relativis; et praecipue in | |
| 1316 plurali, vel cum nomine partitivo, ut cum dicimus tres personas, | |
| 1317 vel alia est persona patris, alia filii. In singulari vero potest | |
| 1318 sumi pro absoluto, et pro relativo. Sed haec non videtur sufficiens | |
| 1319 ratio. Quia si hoc nomen persona, ex vi suae significationis, non | |
| 1320 habet quod significet nisi essentiam in divinis; ex hoc quod dictum | |
| 1321 est tres personas, non fuisset haereticorum quietata calumnia, sed | |
| 1322 maioris calumniae data esset eis occasio. Et ideo alii dixerunt | |
| 1323 quod hoc nomen persona in divinis significat simul essentiam et | |
| 1324 relationem. Quorum quidam dixerunt quod significat essentiam in | |
| 1325 recto, et relationem in obliquo. Quia persona dicitur quasi per se | |
| 1326 una, unitas autem pertinet ad essentiam. Quod autem dicitur per se, | |
| 1327 implicat relationem oblique, intelligitur enim pater per se esse, | |
| 1328 quasi relatione distinctus a filio. Quidam vero dixerunt e | |
| 1329 converso, quod significat relationem in recto, et essentiam in | |
| 1330 obliquo, quia in definitione personae, natura ponitur in obliquo. | |
| 1331 Et isti propinquius ad veritatem accesserunt. Ad evidentiam igitur | |
| 1332 huius quaestionis, considerandum est quod aliquid est de | |
| 1333 significatione minus communis, quod tamen non est de significatione | |
| 1334 magis communis, rationale enim includitur in significatione | |
| 1335 hominis, quod tamen non est de significatione animalis. Unde aliud | |
| 1336 est quaerere de significatione animalis, et aliud est quaerere de | |
| 1337 significatione animalis quod est homo. Similiter aliud est quaerere | |
| 1338 de significatione huius nominis persona in communi, et aliud de | |
| 1339 significatione personae divinae. Persona enim in communi significat | |
| 1340 substantiam individuam rationalis naturae, ut dictum est. | |
| 1341 Individuum autem est quod est in se indistinctum, ab aliis vero | |
| 1342 distinctum. Persona igitur, in quacumque natura, significat id quod | |
| 1343 est distinctum in natura illa sicut in humana natura significat has | |
| 1344 carnes et haec ossa et hanc animam, quae sunt principia | |
| 1345 individuantia hominem; quae quidem, licet non sint de | |
| 1346 significatione personae, sunt tamen de significatione personae | |
| 1347 humanae. Distinctio autem in divinis non fit nisi per relationes | |
| 1348 originis, ut dictum est supra. Relatio autem in divinis non est | |
| 1349 sicut accidens inhaerens subiecto, sed est ipsa divina essentia, | |
| 1350 unde est subsistens, sicut essentia divina subsistit. Sicut ergo | |
| 1351 deitas est Deus, ita paternitas divina est Deus pater, qui est | |
| 1352 persona divina. Persona igitur divina significat relationem ut | |
| 1353 subsistentem. Et hoc est significare relationem per modum | |
| 1354 substantiae quae est hypostasis subsistens in natura divina; licet | |
| 1355 subsistens in natura divina non sit aliud quam natura divina. Et | |
| 1356 secundum hoc, verum est quod hoc nomen persona significat | |
| 1357 relationem in recto, et essentiam in obliquo, non tamen relationem | |
| 1358 inquantum est relatio, sed inquantum significatur per modum | |
| 1359 hypostasis. Similiter etiam significat essentiam in recto, et | |
| 1360 relationem in obliquo, inquantum essentia idem est quod hypostasis; | |
| 1361 hypostasis autem significatur in divinis ut relatione distincta; et | |
| 1362 sic relatio, per modum relationis significata, cadit in ratione | |
| 1363 personae in obliquo. Et secundum hoc etiam dici potest, quod haec | |
| 1364 significatio huius nominis persona non erat percepta ante | |
| 1365 haereticorum calumniam, unde non erat in usu hoc nomen persona, | |
| 1366 nisi sicut unum aliorum absolutorum. Sed postmodum accommodatum est | |
| 1367 hoc nomen persona ad standum pro relativo, ex congruentia suae | |
| 1368 significationis, ut scilicet hoc quod stat pro relativo, non solum | |
| 1369 habeat ex usu, ut prima opinio dicebat, sed etiam ex significatione | |
| 53 | 1370 sua.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 1"><a name="29687"><span class="ref">[29687] Iª q. 29 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1371 dicendum quod hoc nomen persona dicitur ad se, non ad alterum, quia |
| 1372 significat relationem, non per modum relationis, sed per modum | |
| 1373 substantiae quae est hypostasis. Et secundum hoc Augustinus dicit | |
| 1374 quod significat essentiam, prout in Deo essentia est idem cum | |
| 53 | 1375 hypostasi, quia in Deo non differt quod est et quo est.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 2"><a name="29688"><span class="ref">[29688] Iª q. 29 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1376 dicendum quod quid quandoque quaerit de natura quam significat |
| 1377 definitio; ut cum quaeritur, quid est homo? Et respondetur, animal | |
| 1378 rationale mortale. Quandoque vero quaerit suppositum; ut cum | |
| 1379 quaeritur, quid natat in mari? Et respondetur, piscis. Et sic | |
| 53 | 1380 quaerentibus quid tres? Responsum est, tres personae.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 3"><a name="29689"><span class="ref">[29689] Iª q. 29 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1381 dicendum quod in intellectu substantiae individuae, idest |
| 1382 distinctae vel incommunicabilis, intelligitur in divinis relatio, | |
| 53 | 1383 ut dictum est.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 4"><a name="29690"><span class="ref">[29690] Iª q. 29 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1384 dicendum quod diversa ratio minus communium non facit |
| 1385 aequivocationem in magis communi. Licet enim sit alia propria | |
| 1386 definitio equi et asini, tamen univocantur in nomine animalis, quia | |
| 1387 communis definitio animalis convenit utrique. Unde non sequitur | |
| 1388 quod, licet in significatione personae divinae contineatur relatio, | |
| 1389 non autem in significatione angelicae personae vel humanae, quod | |
| 1390 nomen personae aequivoce dicatur. Licet nec etiam dicatur univoce, | |
| 1391 cum nihil univoce de Deo dici possit et de creaturis, ut supra | |
| 59 | 1392 ostensum est.</p></div></div><div id="q30" class="q"><h2>Quaestio 30</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 30 pr."><a name="29691"><span class="ref">[29691] |
| 53 | 1393 Iª q. 30 pr.</span></a> Deinde quaeritur de pluralitate |
| 28 | 1394 personarum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sint |
| 1395 plures personae in divinis. Secundo, quot sunt. Tertio, quid | |
| 1396 significent termini numerales in divinis. Quarto, de communitate | |
| 53 | 1397 huius nominis persona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 30 a. 1 arg. 1"><a name="29692"><span class="ref">[29692] Iª q. 30 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1398 proceditur. Videtur quod non sit ponere plures personas in divinis. |
| 1399 Persona enim est rationalis naturae individua substantia. Si ergo | |
| 1400 sunt plures personae in divinis, sequitur quod sint plures | |
| 53 | 1401 substantiae, quod videtur haereticum.</p><p title="I q. 30 a. 1 arg. 2"><a name="29693"><span class="ref">[29693] Iª q. 30 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1402 pluralitas proprietatum absolutarum non facit distinctionem |
| 1403 personarum, neque in Deo neque in nobis, multo igitur minus | |
| 1404 pluralitas relationum. Sed in Deo non est alia pluralitas nisi | |
| 1405 relationum, ut supra dictum est. Ergo non potest dici quod in Deo | |
| 53 | 1406 sint plures personae.</p><p title="I q. 30 a. 1 arg. 3"><a name="29694"><span class="ref">[29694] Iª q. 30 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1407 Boetius dicit, de Deo loquens, quod hoc vere unum est, in quo |
| 1408 nullus est numerus. Sed pluralitas importat numerum. Ergo non sunt | |
| 53 | 1409 plures personae in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 1 arg. 4"><a name="29695"><span class="ref">[29695] Iª q. 30 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1410 ubicumque est numerus, ibi est totum et pars. Si igitur in Deo sit |
| 1411 numerus personarum, erit in Deo ponere totum et partem, quod | |
| 53 | 1412 simplicitati divinae repugnat.</p><p title="I q. 30 a. 1 s. c."><a name="29696"><span class="ref">[29696] Iª q. 30 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1413 quod dicit Athanasius, <i>alia est persona patris, alia filii, alia |
| 1414 spiritus sancti</i>. Ergo pater et filius et spiritus sanctus sunt | |
| 53 | 1415 plures personae.</p><p title="I q. 30 a. 1 co."><a name="29697"><span class="ref">[29697] Iª q. 30 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1416 quod plures esse personas in divinis, sequitur ex praemissis. |
| 1417 Ostensum est enim supra quod hoc nomen persona significat in | |
| 1418 divinis relationem, ut rem subsistentem in natura divina. Supra | |
| 1419 autem habitum est quod sunt plures relationes reales in divinis. | |
| 1420 Unde sequitur quod sint plures res subsistentes in divina natura. | |
| 53 | 1421 Et hoc est esse plures personas in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 1"><a name="29698"><span class="ref">[29698] Iª q. 30 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1422 dicendum quod substantia non ponitur in definitione personae |
| 1423 secundum quod significat essentiam, sed secundum quod significat | |
| 1424 suppositum, quod patet ex hoc quod additur individua. Ad | |
| 1425 significandum autem substantiam sic dictam, habent Graeci nomen | |
| 1426 hypostasis, unde sicut nos dicimus tres personas, ita ipsi dicunt | |
| 1427 tres hypostases. Nos autem non consuevimus dicere tres substantias, | |
| 1428 ne intelligerentur tres essentiae, propter nominis | |
| 53 | 1429 aequivocationem.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 2"><a name="29699"><span class="ref">[29699] Iª q. 30 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1430 dicendum quod proprietates absolutae in divinis, ut bonitas et |
| 1431 sapientia, non opponuntur ad invicem, unde neque realiter | |
| 1432 distinguuntur. Quamvis ergo eis conveniat subsistere, non tamen | |
| 1433 sunt plures res subsistentes, quod est esse plures personas. | |
| 1434 Proprietates autem absolutae in rebus creatis non subsistunt, licet | |
| 1435 realiter ab invicem distinguantur, ut albedo et dulcedo. Sed | |
| 1436 proprietates relativae in Deo et subsistunt, et realiter ab invicem | |
| 1437 distinguuntur, ut supra dictum est. Unde pluralitas talium | |
| 53 | 1438 proprietatum sufficit ad pluralitatem personarum in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 3"><a name="29700"><span class="ref">[29700] Iª q. 30 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1439 dicendum quod a Deo, propter summam unitatem et simplicitatem, |
| 1440 excluditur omnis pluralitas absolute dictorum; non autem pluralitas | |
| 1441 relationum. Quia relationes praedicantur de aliquo ut ad alterum; | |
| 1442 et sic compositionem in ipso de quo dicuntur non important, ut | |
| 53 | 1443 Boetius in eodem libro docet.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 4"><a name="29701"><span class="ref">[29701] Iª q. 30 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1444 dicendum quod numerus est duplex, scilicet numerus simplex vel |
| 1445 absolutus, ut duo et tria et quatuor; et numerus qui est in rebus | |
| 1446 numeratis, ut duo homines et duo equi. Si igitur in divinis | |
| 1447 accipiatur numerus absolute sive abstracte, nihil prohibet in eo | |
| 1448 esse totum et partem, et sic non est nisi in acceptione intellectus | |
| 1449 nostri; non enim numerus absolutus a rebus numeratis est nisi in | |
| 1450 intellectu. Si autem accipiamus numerum prout est in rebus | |
| 1451 numeratis, sic in rebus quidem creatis, unum est pars duorum, et | |
| 1452 duo trium, ut unus homo duorum, et duo trium, sed non est sic in | |
| 1453 Deo, quia tantus est pater quanta tota Trinitas, ut infra | |
| 53 | 1454 patebit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 30 a. 2 arg. 1"><a name="29702"><span class="ref">[29702] Iª q. 30 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1455 proceditur. Videtur quod in Deo sint plures personae quam tres. |
| 1456 Pluralitas enim personarum in divinis est secundum pluralitatem | |
| 1457 proprietatum relativarum, ut dictum est. Sed quatuor sunt | |
| 1458 relationes in divinis, ut supra dictum est, scilicet paternitas, | |
| 1459 filiatio, communis spiratio et processio. Ergo quatuor personae | |
| 53 | 1460 sunt in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 2"><a name="29703"><span class="ref">[29703] Iª q. 30 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 1461 plus differt natura a voluntate in Deo, quam natura ab intellectu. |
| 1462 Sed in divinis est alia persona quae procedit per modum voluntatis, | |
| 1463 ut amor; et alia quae procedit per modum naturae, ut filius. Ergo | |
| 1464 est etiam alia quae procedit per modum intellectus, ut verbum; et | |
| 1465 alia quae procedit per modum naturae, ut filius. Et sic iterum | |
| 53 | 1466 sequitur quod non sunt tantum tres personae in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 3"><a name="29704"><span class="ref">[29704] Iª q. 30 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1467 rebus creatis quod excellentius est, plures habet operationes |
| 1468 intrinsecas, sicut homo supra alia animalia habet intelligere et | |
| 1469 velle. Sed Deus in infinitum excedit omnem creaturam. Ergo non | |
| 1470 solum est ibi persona procedens per modum voluntatis et per modum | |
| 1471 intellectus, sed infinitis aliis modis. Ergo sunt infinitae | |
| 53 | 1472 personae in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 4"><a name="29705"><span class="ref">[29705] Iª q. 30 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, ex |
| 28 | 1473 infinita bonitate patris est, quod infinite seipsum communicet, |
| 1474 producendo personam divinam. Sed etiam in spiritu sancto est | |
| 1475 infinita bonitas. Ergo spiritus sanctus producit divinam personam, | |
| 53 | 1476 et illa aliam, et sic in infinitum.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 5"><a name="29706"><span class="ref">[29706] Iª q. 30 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1477 quod continetur sub determinato numero, est mensuratum, numerus |
| 1478 enim mensura quaedam est. Sed personae divinae sunt immensae, ut | |
| 1479 patet per Athanasium, <i>immensus pater, immensus filius, immensus | |
| 53 | 1480 spiritus sanctus</i>. Non ergo sub numero ternario continentur.</p><p title="I q. 30 a. 2 s. c."><a name="29707"><span class="ref">[29707] Iª q. 30 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1481 quod dicitur I Ioan. ult., <i>tres sunt qui testimonium dant in |
| 1482 caelo, pater, verbum et spiritus sanctus</i>. Quaerentibus autem, | |
| 1483 quid tres? Respondetur, tres personae, ut Augustinus dicit, in VII | |
| 53 | 1484 de Trin. Sunt igitur tres personae tantum in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 co."><a name="29708"><span class="ref">[29708] Iª q. 30 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1485 quod, secundum praemissa, necesse est ponere tantum tres personas |
| 1486 in divinis. Ostensum est enim quod plures personae sunt plures | |
| 1487 relationes subsistentes, ab invicem realiter distinctae. Realis | |
| 1488 autem distinctio inter relationes divinas non est nisi in ratione | |
| 1489 oppositionis relativae. Ergo oportet duas relationes oppositas ad | |
| 1490 duas personas pertinere, si quae autem relationes oppositae non | |
| 1491 sunt, ad eandem personam necesse est eas pertinere. Paternitas ergo | |
| 1492 et filiatio, cum sint oppositae relationes, ad duas personas ex | |
| 1493 necessitate pertinent. Paternitas igitur subsistens est persona | |
| 1494 patris, et filiatio subsistens est persona filii. Aliae autem duae | |
| 1495 relationes ad neutram harum oppositionem habent, sed sibi invicem | |
| 1496 opponuntur. Impossibile est igitur quod ambae uni personae | |
| 1497 conveniant. Oportet ergo quod vel una earum conveniat utrique | |
| 1498 dictarum personarum, aut quod una uni, et alia alii. Non autem | |
| 1499 potest esse quod processio conveniat patri et filio, vel alteri | |
| 1500 eorum, quia sic sequeretur quod processio intellectus, quae est | |
| 1501 generatio in divinis, secundum quam accipitur paternitas et | |
| 1502 filiatio, prodiret ex processione amoris, secundum quam accipitur | |
| 1503 spiratio et processio, si persona generans et genita procederent a | |
| 1504 spirante, quod est contra praemissa. Relinquitur ergo quod spiratio | |
| 1505 conveniat et personae patris et personae filii, utpote nullam | |
| 1506 habens oppositionem relativam nec ad paternitatem nec ad | |
| 1507 filiationem. Et per consequens oportet quod conveniat processio | |
| 1508 alteri personae, quae dicitur persona spiritus sancti, quae per | |
| 1509 modum amoris procedit, ut supra habitum est. Relinquitur ergo | |
| 1510 tantum tres personas esse in divinis, scilicet patrem et filium et | |
| 53 | 1511 spiritum sanctum.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 1"><a name="29709"><span class="ref">[29709] Iª q. 30 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1512 dicendum quod, licet sint quatuor relationes in divinis, tamen una |
| 1513 earum, scilicet spiratio, non separatur a persona patris et filii, | |
| 1514 sed convenit utrique. Et sic, licet sit relatio, non tamen dicitur | |
| 1515 proprietas, quia non convenit uni tantum personae, neque est | |
| 1516 relatio personalis, idest constituens personam. Sed hae tres | |
| 1517 relationes, paternitas, filiatio et processio, dicuntur | |
| 1518 proprietates personales, quasi personas constituentes, nam | |
| 1519 paternitas est persona patris, filiatio persona filii, processio | |
| 53 | 1520 persona spiritus sancti procedentis.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 2"><a name="29710"><span class="ref">[29710] Iª q. 30 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1521 dicendum quod id quod procedit per modum intellectus, ut verbum, |
| 1522 procedit secundum rationem similitudinis, sicut etiam id quod | |
| 1523 procedit per modum naturae, et ideo supra dictum est quod processio | |
| 1524 verbi divini est ipsa generatio per modum naturae. Amor autem, | |
| 1525 inquantum huiusmodi, non procedit ut similitudo illius a quo | |
| 1526 procedit (licet in divinis amor sit coessentialis inquantum est | |
| 1527 divinus), et ideo processio amoris non dicitur generatio in | |
| 53 | 1528 divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 3"><a name="29711"><span class="ref">[29711] Iª q. 30 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1529 dicendum quod homo, cum sit perfectior aliis animalibus, habet |
| 1530 plures operationes intrinsecas quam alia animalia, quia eius | |
| 1531 perfectio est per modum compositionis. Unde in Angelis, qui sunt | |
| 1532 perfectiores et simpliciores, sunt pauciores operationes | |
| 1533 intrinsecae quam in homine, quia in eis non est imaginari, sentire, | |
| 1534 et huiusmodi. Sed in Deo, secundum rem, non est nisi una operatio, | |
| 1535 quae est sua essentia. Sed quomodo sunt duae processiones, supra | |
| 53 | 1536 ostensum est.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 4"><a name="29712"><span class="ref">[29712] Iª q. 30 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1537 dicendum quod ratio illa procederet, si spiritus sanctus haberet |
| 1538 aliam numero bonitatem a bonitate patris, oporteret enim quod, | |
| 1539 sicut pater per suam bonitatem producit personam divinam, ita et | |
| 1540 spiritus sanctus. Sed una et eadem bonitas patris est et spiritus | |
| 1541 sancti. Neque etiam est distinctio nisi per relationes personarum. | |
| 1542 Unde bonitas convenit spiritui sancto quasi habita ab alio, patri | |
| 1543 autem, sicut a quo communicatur alteri. Oppositio autem relationis | |
| 1544 non permittit ut cum relatione spiritus sancti sit relatio | |
| 1545 principii respectu divinae personae, quia ipse procedit ab aliis | |
| 53 | 1546 personis quae in divinis esse possunt.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 5"><a name="29713"><span class="ref">[29713] Iª q. 30 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1547 dicendum quod numerus determinatus, si accipiatur numerus simplex, |
| 1548 qui est tantum in acceptione intellectus, per unum mensuratur. Si | |
| 1549 vero accipiatur numerus rerum in divinis personis, sic non competit | |
| 1550 ibi ratio mensurati, quia eadem est magnitudo trium personarum, ut | |
| 53 | 1551 infra patebit; idem autem non mensuratur per idem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 30 a. 3 arg. 1"><a name="29714"><span class="ref">[29714] Iª q. 30 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1552 proceditur. Videtur quod termini numerales ponant aliquid in |
| 1553 divinis. Unitas enim divina est eius essentia. Sed omnis numerus | |
| 1554 est unitas repetita. Ergo omnis terminus numeralis in divinis | |
| 53 | 1555 significat essentiam. Ergo ponit aliquid in Deo.</p><p title="I q. 30 a. 3 arg. 2"><a name="29715"><span class="ref">[29715] Iª q. 30 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1556 quidquid dicitur de Deo et creaturis, eminentius convenit Deo quam |
| 1557 creaturis. Sed termini numerales in creaturis aliquid ponunt. Ergo | |
| 53 | 1558 multo magis in Deo.</p><p title="I q. 30 a. 3 arg. 3"><a name="29716"><span class="ref">[29716] Iª q. 30 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1559 termini numerales non ponunt aliquid in divinis, sed inducuntur ad |
| 1560 removendum tantum, ut per pluralitatem removeatur unitas, et per | |
| 1561 unitatem pluralitas; sequitur quod sit circulatio in ratione, | |
| 1562 confundens intellectum et nihil certificans; quod est inconveniens. | |
| 1563 Relinquitur ergo quod termini numerales aliquid ponunt in | |
| 53 | 1564 divinis.</p><p title="I q. 30 a. 3 s. c."><a name="29717"><span class="ref">[29717] Iª q. 30 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1565 quod Hilarius dicit, in IV de Trin., <i>sustulit singularitatis ac |
| 1566 solitudinis intelligentiam professio consortii</i>, quod est | |
| 1567 professio pluralitatis. Et Ambrosius dicit, in libro de fide <i>cum | |
| 1568 unum Deum dicimus, unitas pluralitatem excludit deorum, non | |
| 1569 quantitatem in Deo ponimus</i>. Ex quibus videtur quod huiusmodi | |
| 1570 nomina sunt inducta in divinis ad removendum, non ad ponendum | |
| 53 | 1571 aliquid.</p><p title="I q. 30 a. 3 co."><a name="29718"><span class="ref">[29718] Iª q. 30 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1572 quod Magister, in sententiis, ponit quod termini numerales non |
| 1573 ponunt aliquid in divinis, sed removent tantum. Alii vero dicunt | |
| 1574 contrarium. Ad evidentiam igitur huius, considerandum est quod | |
| 1575 omnis pluralitas consequitur aliquam divisionem. Est autem duplex | |
| 1576 divisio. Una materialis, quae fit secundum divisionem continui, et | |
| 1577 hanc consequitur numerus qui est species quantitatis. Unde talis | |
| 1578 numerus non est nisi in rebus materialibus habentibus quantitatem. | |
| 1579 Alia est divisio formalis, quae fit per oppositas vel diversas | |
| 1580 formas, et hanc divisionem sequitur multitudo quae non est in | |
| 1581 aliquo genere, sed est de transcendentibus, secundum quod ens | |
| 1582 dividitur per unum et multa. Et talem multitudinem solam contingit | |
| 1583 esse in rebus immaterialibus. Quidam igitur, non considerantes nisi | |
| 1584 multitudinem quae est species quantitatis discretae, quia videbant | |
| 1585 quod quantitas discreta non habet locum in divinis, posuerunt quod | |
| 1586 termini numerales non ponunt aliquid in Deo, sed removent tantum. | |
| 1587 Alii vero, eandem multitudinem considerantes, dixerunt quod, sicut | |
| 1588 scientia ponitur in Deo secundum rationem propriam scientiae, non | |
| 1589 autem secundum rationem sui generis, quia in Deo nulla est | |
| 1590 qualitas; ita numerus in Deo ponitur secundum propriam rationem | |
| 1591 numeri, non autem secundum rationem sui generis, quod est | |
| 1592 quantitas. Nos autem dicimus quod termini numerales, secundum quod | |
| 1593 veniunt in praedicationem divinam, non sumuntur a numero qui est | |
| 1594 species quantitatis; quia sic de Deo non dicerentur nisi | |
| 1595 metaphorice, sicut et aliae proprietates corporalium, sicut | |
| 1596 latitudo, longitudo, et similia, sed sumuntur a multitudine | |
| 1597 secundum quod est transcendens. Multitudo autem sic accepta hoc | |
| 1598 modo se habet ad multa de quibus praedicatur, sicut unum quod | |
| 1599 convertitur cum ente ad ens. Huiusmodi autem unum, sicut supra | |
| 1600 dictum est, cum de Dei unitate ageretur, non addit aliquid supra | |
| 1601 ens nisi negationem divisionis tantum, unum enim significat ens | |
| 1602 indivisum. Et ideo de quocumque dicatur unum, significatur illa res | |
| 1603 indivisa, sicut unum dictum de homine, significat naturam vel | |
| 1604 substantiam hominis non divisam. Et eadem ratione, cum dicuntur res | |
| 1605 multae, multitudo sic accepta significat res illas cum indivisione | |
| 1606 circa unamquamque earum. Numerus autem qui est species quantitatis, | |
| 1607 ponit quoddam accidens additum supra ens, et similiter unum quod | |
| 1608 est principium numeri. Termini ergo numerales significant in | |
| 1609 divinis illa de quibus dicuntur, et super hoc nihil addunt nisi | |
| 1610 negationem, ut dictum est, et quantum ad hoc, veritatem dixit | |
| 1611 Magister in sententiis. Ut, cum dicimus, essentia est una, unum | |
| 1612 significat essentiam indivisam, cum dicimus, persona est una, | |
| 1613 significat personam indivisam, cum dicimus, personae sunt plures, | |
| 1614 significantur illae personae, et indivisio circa unamquamque earum; | |
| 53 | 1615 quia de ratione multitudinis est, quod ex unitatibus constet.</p><p title="I q. 30 a. 3 ad 1"><a name="29719"><span class="ref">[29719] Iª q. 30 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1616 dicendum quod unum, cum sit de transcendentibus, est communius quam |
| 1617 substantia et quam relatio, et similiter multitudo. Unde potest | |
| 1618 stare in divinis et pro substantia et pro relatione, secundum quod | |
| 1619 competit his quibus adiungitur. Et tamen per huiusmodi nomina, | |
| 1620 supra essentiam vel relationem, additur, ex eorum significatione | |
| 53 | 1621 propria, negatio quaedam divisionis, ut dictum est.</p><p title="I q. 30 a. 3 ad 2"><a name="29720"><span class="ref">[29720] Iª q. 30 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1622 dicendum quod multitudo quae ponit aliquid in rebus creatis, est |
| 1623 species quantitatis; quae non transumitur in divinam | |
| 1624 praedicationem; sed tantum multitudo transcendens, quae non addit | |
| 1625 supra ea de quibus dicitur, nisi indivisionem circa singula. Et | |
| 53 | 1626 talis multitudo dicitur de Deo.</p><p title="I q. 30 a. 3 ad 3"><a name="29721"><span class="ref">[29721] Iª q. 30 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1627 dicendum quod unum non est remotivum multitudinis, sed divisionis, |
| 1628 quae est prior, secundum rationem, quam unum vel multitudo. | |
| 1629 Multitudo autem non removet unitatem, sed removet divisionem circa | |
| 1630 unumquodque eorum ex quibus constat multitudo. Et haec supra | |
| 1631 exposita sunt, cum de divina unitate ageretur. Sciendum tamen est | |
| 1632 quod auctoritates in oppositum inductae, non probant sufficienter | |
| 1633 propositum. Licet enim pluralitate excludatur solitudo, et unitate | |
| 1634 deorum pluralitas, non tamen sequitur quod his nominibus hoc solum | |
| 1635 significetur. Albedine enim excluditur nigredo, non tamen nomine | |
| 53 | 1636 albedinis significatur sola nigredinis exclusio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 30 a. 4 arg. 1"><a name="29722"><span class="ref">[29722] Iª q. 30 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1637 proceditur. Videtur quod hoc nomen persona non possit esse commune |
| 1638 tribus personis. Nihil enim est commune tribus personis nisi | |
| 1639 essentia. Sed hoc nomen persona non significat essentiam in recto. | |
| 53 | 1640 Ergo non est commune tribus.</p><p title="I q. 30 a. 4 arg. 2"><a name="29723"><span class="ref">[29723] Iª q. 30 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1641 commune opponitur incommunicabili. Sed de ratione personae est quod |
| 1642 sit incommunicabilis, ut patet ex definitione Ricardi de s. Victore | |
| 53 | 1643 supra posita. Ergo hoc nomen persona non est commune tribus.</p><p title="I q. 30 a. 4 arg. 3"><a name="29724"><span class="ref">[29724] Iª q. 30 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1644 est commune tribus, aut ista communitas attenditur secundum rem, |
| 1645 aut secundum rationem. Sed non secundum rem, quia sic tres personae | |
| 1646 essent una persona. Nec iterum secundum rationem tantum, quia sic | |
| 1647 persona esset universale, in divinis autem non est universale et | |
| 1648 particulare, neque genus neque species, ut supra ostensum est. Non | |
| 53 | 1649 ergo hoc nomen persona est commune tribus.</p><p title="I q. 30 a. 4 s. c."><a name="29725"><span class="ref">[29725] Iª q. 30 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1650 quod dicit Augustinus, VII de Trin., quod cum quaereretur, quid |
| 1651 tres? Responsum est, tres personae; quia commune est eis id quod | |
| 53 | 1652 est persona.</p><p title="I q. 30 a. 4 co."><a name="29726"><span class="ref">[29726] Iª q. 30 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1653 quod ipse modus loquendi ostendit hoc nomen persona tribus esse |
| 1654 commune, cum dicimus tres personas, sicut cum dicimus tres homines, | |
| 1655 ostendimus hominem esse commune tribus. Manifestum est autem quod | |
| 1656 non est communitas rei, sicut una essentia communis est tribus, | |
| 1657 quia sic sequeretur unam esse personam trium, sicut essentia est | |
| 1658 una. Qualis autem sit communitas, investigantes diversimode locuti | |
| 1659 sunt. Quidam enim dixerunt quod est communitas negationis; propter | |
| 1660 hoc, quod in definitione personae ponitur incommunicabile. Quidam | |
| 1661 autem dixerunt quod est communitas intentionis, eo quod in | |
| 1662 definitione personae ponitur individuum; sicut si dicatur quod esse | |
| 1663 speciem est commune equo et bovi. Sed utrumque horum excluditur per | |
| 1664 hoc, quod hoc nomen persona non est nomen negationis neque | |
| 1665 intentionis, sed est nomen rei. Et ideo dicendum est quod etiam in | |
| 1666 rebus humanis hoc nomen persona est commune communitate rationis, | |
| 1667 non sicut genus vel species, sed sicut individuum vagum. Nomina | |
| 1668 enim generum vel specierum, ut homo vel animal, sunt imposita ad | |
| 1669 significandum ipsas naturas communes; non autem intentiones | |
| 1670 naturarum communium, quae significantur his nominibus genus vel | |
| 1671 species. Sed individuum vagum, ut aliquis homo, significat naturam | |
| 1672 communem cum determinato modo existendi qui competit singularibus, | |
| 1673 ut scilicet sit per se subsistens distinctum ab aliis. Sed in | |
| 1674 nomine singularis designati, significatur determinatum distinguens, | |
| 1675 sicut in nomine Socratis haec caro et hoc os. Hoc tamen interest, | |
| 1676 quod aliquis homo significat naturam, vel individuum ex parte | |
| 1677 naturae, cum modo existendi qui competit singularibus, hoc autem | |
| 1678 nomen persona non est impositum ad significandum individuum ex | |
| 1679 parte naturae, sed ad significandum rem subsistentem in tali | |
| 1680 natura. Hoc autem est commune secundum rationem omnibus personis | |
| 1681 divinis, ut unaquaeque earum subsistat in natura divina distincta | |
| 1682 ab aliis. Et sic hoc nomen persona, secundum rationem, est commune | |
| 53 | 1683 tribus personis divinis.</p><p title="I q. 30 a. 4 ad 1"><a name="29727"><span class="ref">[29727] Iª q. 30 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 1684 dicendum quod ratio illa procedit de communitate rei.</p><p title="I q. 30 a. 4 ad 2"><a name="29728"><span class="ref">[29728] Iª q. 30 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1685 dicendum quod, licet persona sit incommunicabilis, tamen ipse modus |
| 53 | 1686 existendi incommunicabiliter, potest esse pluribus communis.</p><p title="I q. 30 a. 4 ad 3"><a name="29729"><span class="ref">[29729] Iª q. 30 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1687 dicendum quod, licet sit communitas rationis et non rei tamen non |
| 1688 sequitur quod in divinis sit universale et particulare, vel genus | |
| 1689 vel species. Tum quia neque in rebus humanis communitas personae | |
| 1690 est communitas generis vel speciei. Tum quia personae divinae | |
| 1691 habent unum esse, genus autem et species, et quodlibet universale, | |
| 59 | 1692 praedicatur de pluribus secundum esse differentibus.</p></div></div><div id="q31" class="q"><h2>Quaestio 31</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 31 pr."><a name="29730"><span class="ref">[29730] |
| 53 | 1693 Iª q. 31 pr.</span></a> Post haec considerandum est de his |
| 28 | 1694 quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis. Et circa |
| 1695 hoc quaeruntur quatuor. Primo, de ipso nomine Trinitatis. Secundo, | |
| 1696 utrum possit dici, filius est alius a patre. Tertio, utrum dictio | |
| 1697 exclusiva, quae videtur alietatem excludere, possit adiungi nomini | |
| 1698 essentiali in divinis. Quarto, utrum possit adiungi termino | |
| 53 | 1699 personali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 31 a. 1 arg. 1"><a name="29731"><span class="ref">[29731] Iª q. 31 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1700 proceditur. Videtur quod non sit Trinitas in divinis. Omne enim |
| 1701 nomen in divinis vel significat substantiam, vel relationem. Sed | |
| 1702 hoc nomen Trinitas non significat substantiam, praedicaretur enim | |
| 1703 de singulis personis. Neque significat relationem, quia non dicitur | |
| 1704 secundum nomen ad aliud. Ergo nomine Trinitatis non est utendum in | |
| 53 | 1705 divinis.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 2"><a name="29732"><span class="ref">[29732] Iª q. 31 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 1706 nomen Trinitas videtur esse nomen collectivum, cum significet |
| 1707 multitudinem. Tale autem nomen non convenit in divinis, cum unitas | |
| 1708 importata per nomen collectivum sit minima unitas, in divinis autem | |
| 1709 est maxima unitas. Ergo hoc nomen Trinitas non convenit in | |
| 53 | 1710 divinis.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 3"><a name="29733"><span class="ref">[29733] Iª q. 31 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1711 trinum est triplex. Sed in Deo non est triplicitas, cum triplicitas |
| 53 | 1712 sit species inaequalitatis. Ergo nec Trinitas.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 4"><a name="29734"><span class="ref">[29734] Iª q. 31 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1713 quidquid est in Deo, est in unitate essentiae divinae, quia Deus |
| 1714 est sua essentia. Si igitur Trinitas est in Deo, erit in unitate | |
| 1715 essentiae divinae. Et sic in Deo erunt tres essentiales unitates, | |
| 53 | 1716 quod est haereticum.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 5"><a name="29735"><span class="ref">[29735] Iª q. 31 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1717 omnibus quae dicuntur de Deo, concretum praedicatur de abstracto, |
| 1718 deitas enim est Deus, et paternitas est pater. Sed Trinitas non | |
| 1719 potest dici trina, quia sic essent novem res in divinis, quod est | |
| 53 | 1720 erroneum. Ergo nomine Trinitatis non est utendum in divinis.</p><p title="I q. 31 a. 1 s. c."><a name="29736"><span class="ref">[29736] Iª q. 31 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1721 quod Athanasius dicit, quod <i>unitas in Trinitate, et Trinitas in |
| 53 | 1722 unitate veneranda sit</i>.</p><p title="I q. 31 a. 1 co."><a name="29737"><span class="ref">[29737] Iª q. 31 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1723 quod nomen Trinitatis in divinis significat determinatum numerum |
| 1724 personarum. Sicut igitur ponitur pluralitas personarum in divinis, | |
| 1725 ita utendum est nomine Trinitatis, quia hoc idem quod significat | |
| 1726 pluralitas indeterminate, significat hoc nomen Trinitas | |
| 53 | 1727 determinate.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 1"><a name="29738"><span class="ref">[29738] Iª q. 31 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1728 dicendum quod hoc nomen Trinitas, secundum etymologiam vocabuli, |
| 1729 videtur significare unam essentiam trium personarum, secundum quod | |
| 1730 dicitur Trinitas quasi trium unitas. Sed secundum proprietatem | |
| 1731 vocabuli, significat magis numerum personarum unius essentiae. Et | |
| 1732 propter hoc non possumus dicere quod pater sit Trinitas, quia non | |
| 1733 est tres personae. Non autem significat ipsas relationes | |
| 1734 personarum, sed magis numerum personarum ad invicem relatarum. Et | |
| 53 | 1735 inde est quod, secundum nomen, ad aliud non refertur.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 2"><a name="29739"><span class="ref">[29739] Iª q. 31 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1736 dicendum quod nomen collectivum duo importat, scilicet pluralitatem |
| 1737 suppositorum, et unitatem quandam, scilicet ordinis alicuius, | |
| 1738 populus enim est multitudo hominum sub aliquo ordine | |
| 1739 comprehensorum. Quantum ergo ad primum, hoc nomen Trinitas convenit | |
| 1740 cum nominibus collectivis, sed quantum ad secundum differt, quia in | |
| 1741 divina Trinitate non solum est unitas ordinis, sed cum hoc est | |
| 53 | 1742 etiam unitas essentiae.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 3"><a name="29740"><span class="ref">[29740] Iª q. 31 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1743 dicendum quod Trinitas absolute dicitur, significat enim numerum |
| 1744 ternarium personarum. Sed triplicitas significat proportionem | |
| 1745 inaequalitatis, est enim species proportionis inaequalis, sicut | |
| 1746 patet per Boetium in arithmetica. Et ideo non est in Deo | |
| 53 | 1747 triplicitas, sed Trinitas.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 4"><a name="29741"><span class="ref">[29741] Iª q. 31 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1748 dicendum quod in Trinitate divina intelligitur et numerus, et |
| 1749 personae numeratae. Cum ergo dicimus Trinitatem in unitate, non | |
| 1750 ponimus numerum in unitate essentiae, quasi sit ter una, sed | |
| 1751 personas numeratas ponimus in unitate naturae, sicut supposita | |
| 1752 alicuius naturae dicuntur esse in natura illa. E converso autem | |
| 1753 dicimus unitatem in Trinitate, sicut natura dicitur esse in suis | |
| 53 | 1754 suppositis.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 5"><a name="29742"><span class="ref">[29742] Iª q. 31 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1755 dicendum quod, cum dicitur, Trinitas est trina, ratione numeri |
| 1756 importati significatur multiplicatio eiusdem numeri in seipsum, cum | |
| 1757 hoc quod dico trinum, importet distinctionem in suppositis illius | |
| 1758 de quo dicitur. Et ideo non potest dici quod Trinitas sit trina, | |
| 1759 quia sequeretur, si Trinitas esset trina, quod tria essent | |
| 1760 supposita Trinitatis; sicut cum dicitur, Deus est trinus, sequitur | |
| 53 | 1761 quod sunt tria supposita deitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 31 a. 2 arg. 1"><a name="29743"><span class="ref">[29743] Iª q. 31 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1762 proceditur. Videtur quod filius non sit alius a patre. Alius enim |
| 1763 est relativum diversitatis substantiae. Si igitur filius est alius | |
| 1764 a patre, videtur quod sit a patre diversus. Quod est contra | |
| 1765 Augustinum, VII de Trin., ubi dicit quod, cum dicimus tres | |
| 53 | 1766 personas, non diversitatem intelligere volumus.</p><p title="I q. 31 a. 2 arg. 2"><a name="29744"><span class="ref">[29744] Iª q. 31 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1767 quicumque sunt alii ab invicem, aliquo modo ab invicem differunt. |
| 1768 Si igitur filius est alius a patre, sequitur quod sit differens a | |
| 1769 patre. Quod est contra Ambrosium, in I de fide, ubi ait, <i>pater | |
| 1770 et filius deitate unum sunt, nec est ibi substantiae differentia, | |
| 53 | 1771 neque ulla diversitas</i>.</p><p title="I q. 31 a. 2 arg. 3"><a name="29745"><span class="ref">[29745] Iª q. 31 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ab |
| 28 | 1772 alio alienum dicitur. Sed filius non est alienus a patre, dicit |
| 1773 enim Hilarius, in VII de Trin., quod in divinis personis nihil est | |
| 1774 diversum, nihil alienum, nihil separabile. Ergo filius non est | |
| 53 | 1775 alius a patre.</p><p title="I q. 31 a. 2 arg. 4"><a name="29746"><span class="ref">[29746] Iª q. 31 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, alius |
| 28 | 1776 et aliud idem significant, sed sola generis consignificatione |
| 1777 differunt. Si ergo filius est alius a patre, videtur sequi quod | |
| 53 | 1778 filius sit aliud a patre.</p><p title="I q. 31 a. 2 s. c."><a name="29747"><span class="ref">[29747] Iª q. 31 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1779 quod Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, <i>una est enim |
| 1780 essentia patris et filii et spiritus sancti, in qua non est aliud | |
| 1781 pater, aliud filius, aliud spiritus sanctus; quamvis personaliter | |
| 53 | 1782 sit alius pater, alius filius, alius spiritus sanctus</i>.</p><p title="I q. 31 a. 2 co."><a name="29748"><span class="ref">[29748] Iª q. 31 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1783 quod, quia ex verbis inordinate prolatis incurritur haeresis, ut |
| 1784 Hieronymus dicit, ideo cum de Trinitate loquimur, cum cautela et | |
| 1785 modestia est agendum, quia, ut Augustinus dicit, in I de Trin., | |
| 1786 <i>nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid | |
| 1787 quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur</i>. Oportet autem in | |
| 1788 his quae de Trinitate loquimur, duos errores oppositos cavere, | |
| 1789 temperate inter utrumque procedentes, scilicet errorem Arii, qui | |
| 1790 posuit cum Trinitate personarum Trinitatem substantiarum; et | |
| 1791 errorem Sabellii, qui posuit cum unitate essentiae unitatem | |
| 1792 personae. Ad evitandum igitur errorem Arii, vitare debemus in | |
| 1793 divinis nomen diversitatis et differentiae, ne tollatur unitas | |
| 1794 essentiae, possumus autem uti nomine distinctionis, propter | |
| 1795 oppositionem relativam. Unde sicubi in aliqua Scriptura authentica | |
| 1796 diversitas vel differentia personarum invenitur, sumitur diversitas | |
| 1797 vel differentia pro distinctione. Ne autem tollatur simplicitas | |
| 1798 divinae essentiae, vitandum est nomen separationis et divisionis, | |
| 1799 quae est totius in partes. Ne autem tollatur aequalitas, vitandum | |
| 1800 est nomen disparitatis. Ne vero tollatur similitudo, vitandum est | |
| 1801 nomen alieni et discrepantis, dicit enim Ambrosius, in libro de | |
| 1802 fide, quod in patre et filio non est discrepans, sed una divinitas, | |
| 1803 et secundum Hilarium, ut dictum est, in divinis nihil est alienum, | |
| 1804 nihil separabile. Ad vitandum vero errorem Sabellii, vitare debemus | |
| 1805 singularitatem, ne tollatur communicabilitas essentiae divinae, | |
| 1806 unde Hilarius dicit, VII de Trin., <i>patrem et filium singularem | |
| 1807 Deum praedicare, sacrilegum est</i>. Debemus etiam vitare nomen | |
| 1808 unici, ne tollatur numerus personarum, unde Hilarius in eodem libro | |
| 1809 dicit quod a Deo excluditur singularis atque unici intelligentia. | |
| 1810 Dicimus tamen unicum filium, quia non sunt plures filii in divinis. | |
| 1811 Neque tamen dicimus unicum Deum, quia pluribus deitas est communis | |
| 1812 vitamus etiam nomen confusi, ne tollatur ordo naturae a personis, | |
| 1813 unde Ambrosius dicit, I de fide, <i>neque confusum est quod unum | |
| 1814 est, neque multiplex esse potest quod indifferens est</i>. Vitandum | |
| 1815 est etiam nomen solitarii, ne tollatur consortium trium personarum, | |
| 1816 dicit enim Hilarius, in IV de Trin., <i>nobis neque solitarius, | |
| 1817 neque diversus Deus est confitendus</i>. Hoc autem nomen alius, | |
| 1818 masculine sumptum, non importat nisi distinctionem suppositi. Unde | |
| 1819 convenienter dicere possumus quod filius est alius a patre, quia | |
| 1820 scilicet est aliud suppositum divinae naturae, sicut est alia | |
| 53 | 1821 persona, et alia hypostasis.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 1"><a name="29749"><span class="ref">[29749] Iª q. 31 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1822 dicendum quod alius, quia est sicut quoddam particulare nomen, |
| 1823 tenet se ex parte suppositi, unde ad eius rationem sufficit | |
| 1824 distinctio substantiae quae est hypostasis vel persona. Sed | |
| 1825 diversitas requirit distinctionem substantiae quae est essentia. Et | |
| 1826 ideo non possumus dicere quod filius sit diversus a patre, licet | |
| 53 | 1827 sit alius.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 2"><a name="29750"><span class="ref">[29750] Iª q. 31 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1828 dicendum quod differentia importat distinctionem formae. Est autem |
| 1829 tantum una forma in divinis, ut patet per id quod dicitur Philip. | |
| 1830 II, <i>qui cum in forma Dei esset</i>. Et ideo nomen differentis | |
| 1831 non proprie competit in divinis, ut patet per auctoritatem | |
| 1832 inductam. Utitur tamen Damascenus nomine differentiae in divinis | |
| 1833 personis, secundum quod proprietas relativa significatur per modum | |
| 1834 formae, unde dicit quod non differunt ab invicem hypostases | |
| 1835 secundum substantiam, sed secundum determinatas proprietates. Sed | |
| 53 | 1836 differentia sumitur pro distinctione, ut dictum est.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 3"><a name="29751"><span class="ref">[29751] Iª q. 31 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1837 dicendum quod alienum est quod est extraneum et dissimile. Sed hoc |
| 1838 non importatur cum dicitur alius. Et ideo dicimus filium alium a | |
| 53 | 1839 patre, licet non dicamus alienum.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 4"><a name="29752"><span class="ref">[29752] Iª q. 31 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1840 dicendum quod neutrum genus est informe, masculinum autem est |
| 1841 formatum et distinctum, et similiter femininum. Et ideo | |
| 1842 convenienter per neutrum genus significatur essentia communis, per | |
| 1843 masculinum autem et femininum, aliquod suppositum determinatum in | |
| 1844 communi natura. Unde etiam in rebus humanis, si quaeratur, quis est | |
| 1845 iste? Respondetur, Socrates, quod nomen est suppositi, si autem | |
| 1846 quaeratur, quid est iste? Respondetur, animal rationale et mortale. | |
| 1847 Et ideo, quia in divinis distinctio est secundum personas, non | |
| 1848 autem secundum essentiam, dicimus quod pater est alius a filio, sed | |
| 53 | 1849 non aliud, et e converso dicimus quod sunt unum, sed non unus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 31 a. 3 arg. 1"><a name="29753"><span class="ref">[29753] Iª q. 31 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1850 proceditur. Videtur quod dictio exclusiva solus non sit addenda |
| 1851 termino essentiali in divinis. Quia secundum philosophum, in II | |
| 1852 Elench., <i>solus est qui cum alio non est</i>. Sed Deus est cum | |
| 1853 Angelis et sanctis animabus. Ergo non possumus dicere Deum | |
| 53 | 1854 solum.</p><p title="I q. 31 a. 3 arg. 2"><a name="29754"><span class="ref">[29754] Iª q. 31 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1855 quidquid adiungitur termino essentiali in divinis, potest |
| 1856 praedicari de qualibet persona per se, et de omnibus simul, quia | |
| 1857 enim convenienter dicitur sapiens Deus, possumus dicere, pater est | |
| 1858 sapiens Deus, et Trinitas est sapiens Deus. Sed Augustinus, in VI | |
| 1859 de Trin., dicit, <i>consideranda est illa sententia, qua dicitur | |
| 1860 non esse patrem verum Deum solum</i>. Ergo non potest dici solus | |
| 53 | 1861 Deus.</p><p title="I q. 31 a. 3 arg. 3"><a name="29755"><span class="ref">[29755] Iª q. 31 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1862 haec dictio solus adiungitur termino essentiali, aut hoc erit |
| 1863 respectu praedicati personalis, aut respectu praedicati | |
| 1864 essentialis. Sed non respectu praedicati personalis, quia haec est | |
| 1865 falsa, solus Deus est pater, cum etiam homo sit pater. Neque etiam | |
| 1866 respectu praedicati essentialis. Quia si haec esset vera, solus | |
| 1867 Deus creat, videtur sequi quod haec esset vera, solus pater creat, | |
| 1868 quia quidquid dicitur de Deo, potest dici de patre. Haec autem est | |
| 1869 falsa, quia etiam filius est creator. Non ergo haec dictio solus | |
| 53 | 1870 potest in divinis adiungi termino essentiali.</p><p title="I q. 31 a. 3 s. c."><a name="29756"><span class="ref">[29756] Iª q. 31 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1871 quod dicitur I ad Tim. I, <i>regi saeculorum immortali, invisibili, |
| 53 | 1872 soli Deo</i>.</p><p title="I q. 31 a. 3 co."><a name="29757"><span class="ref">[29757] Iª q. 31 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1873 quod haec dictio solus potest accipi ut categorematica vel |
| 1874 syncategorematica. Dicitur autem dictio categorematica, quae | |
| 1875 absolute ponit rem significatam circa aliquod suppositum; ut albus | |
| 1876 circa hominem, cum dicitur homo albus. Si ergo sic accipiatur haec | |
| 1877 dictio solus, nullo modo potest adiungi alicui termino in divinis, | |
| 1878 quia poneret solitudinem circa terminum cui adiungeretur, et sic | |
| 1879 sequeretur Deum esse solitarium; quod est contra praedicta. Dictio | |
| 1880 vero syncategorematica dicitur, quae importat ordinem praedicati ad | |
| 1881 subiectum, sicut haec dictio omnis, vel nullus. Et similiter haec | |
| 1882 dictio solus, quia excludit omne aliud suppositum a consortio | |
| 1883 praedicati. Sicut, cum dicitur, solus Socrates scribit, non datur | |
| 1884 intelligi quod Socrates sit solitarius; sed quod nullus sit ei | |
| 1885 consors in scribendo, quamvis cum eo multis existentibus. Et per | |
| 1886 hunc modum nihil prohibet hanc dictionem solus adiungere alicui | |
| 1887 essentiali termino in divinis, inquantum excluduntur omnia alia a | |
| 1888 Deo a consortio praedicati, ut si dicamus, solus Deus est aeternus, | |
| 53 | 1889 quia nihil praeter Deum est aeternum.</p><p title="I q. 31 a. 3 ad 1"><a name="29758"><span class="ref">[29758] Iª q. 31 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1890 dicendum quod, licet Angeli et animae sanctae semper sint cum Deo, |
| 1891 tamen, si non esset pluralitas personarum in divinis, sequeretur, | |
| 1892 quod Deus esset solus vel solitarius. Non enim tollitur solitudo | |
| 1893 per associationem alicuius quod est extraneae naturae, dicitur enim | |
| 1894 aliquis solus esse in horto, quamvis sint ibi multae plantae et | |
| 1895 animalia. Et similiter diceretur Deus esse solus vel solitarius, | |
| 1896 Angelis et hominibus cum eo existentibus, si non essent in divinis | |
| 1897 personae plures. Consociatio igitur Angelorum et animarum non | |
| 1898 excludit solitudinem absolutam a divinis, et multo minus | |
| 1899 solitudinem respectivam, per comparationem ad aliquod | |
| 53 | 1900 praedicatum.</p><p title="I q. 31 a. 3 ad 2"><a name="29759"><span class="ref">[29759] Iª q. 31 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1901 dicendum quod haec dictio solus, proprie loquendo, non ponitur ex |
| 1902 parte praedicati, quod sumitur formaliter, respicit enim | |
| 1903 suppositum, inquantum excludit aliud suppositum ab eo cui | |
| 1904 adiungitur. Sed hoc adverbium tantum, cum sit exclusivum, potest | |
| 1905 poni ex parte subiecti, et ex parte praedicati, possumus enim | |
| 1906 dicere, tantum Socrates currit, idest nullus alius; et, Socrates | |
| 1907 currit tantum, idest nihil aliud facit. Unde non proprie dici | |
| 1908 potest, pater est solus Deus, vel, Trinitas est solus Deus, nisi | |
| 1909 forte ex parte praedicati intelligatur aliqua implicatio, ut | |
| 1910 dicatur, Trinitas est Deus qui est solus Deus. Et secundum hoc | |
| 1911 etiam posset esse vera ista, pater est Deus qui est solus Deus, si | |
| 1912 relativum referret praedicatum, et non suppositum. Augustinus | |
| 1913 autem, cum dicit patrem non esse solum Deum, sed Trinitatem esse | |
| 1914 solum Deum, loquitur expositive, ac si diceret, cum dicitur, regi | |
| 1915 saeculorum, invisibili, soli Deo, non est exponendum de persona | |
| 53 | 1916 patris, sed de sola Trinitate.</p><p title="I q. 31 a. 3 ad 3"><a name="29760"><span class="ref">[29760] Iª q. 31 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1917 dicendum quod utroque modo potest haec dictio solus adiungi termino |
| 1918 essentiali. Haec enim propositio, solus Deus est pater, est duplex. | |
| 1919 Quia ly pater potest praedicare personam patris, et sic est vera, | |
| 1920 non enim homo est illa persona. Vel potest praedicare relationem | |
| 1921 tantum, et sic est falsa, quia relatio paternitatis etiam in aliis | |
| 1922 invenitur, licet non univoce. Similiter haec est vera, solus Deus | |
| 1923 creat. Nec tamen sequitur, ergo solus pater, quia, ut sophistae | |
| 1924 dicunt, dictio exclusiva immobilitat terminum cui adiungitur, ut | |
| 1925 non possit fieri sub eo descensus pro aliquo suppositorum; non enim | |
| 1926 sequitur, solus homo est animal rationale mortale, ergo solus | |
| 53 | 1927 Socrates.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 31 a. 4 arg. 1"><a name="29761"><span class="ref">[29761] Iª q. 31 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1928 proceditur. Videtur quod dictio exclusiva possit adiungi termino |
| 1929 personali, etiam si praedicatum sit commune. Dicit enim dominus, ad | |
| 1930 patrem loquens, Ioan. XVII, <i>ut cognoscant te, solum Deum | |
| 53 | 1931 verum</i>. Ergo solus pater est Deus verus.</p><p title="I q. 31 a. 4 arg. 2"><a name="29762"><span class="ref">[29762] Iª q. 31 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1932 Matth. XI dicitur, nemo novit filium nisi pater; quod idem |
| 1933 significat ac si diceretur, solus pater novit filium. Sed nosse | |
| 53 | 1934 filium est commune. Ergo idem quod prius.</p><p title="I q. 31 a. 4 arg. 3"><a name="29763"><span class="ref">[29763] Iª q. 31 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1935 dictio exclusiva non excludit illud quod est de intellectu termini |
| 1936 cui adiungitur, unde non excludit partem, neque universale, non | |
| 1937 enim sequitur, solus Socrates est albus, ergo manus eius non est | |
| 1938 alba; vel, ergo homo non est albus. Sed una persona est in | |
| 1939 intellectu alterius, sicut pater in intellectu filii, et e | |
| 1940 converso. Non ergo per hoc quod dicitur, solus pater est Deus, | |
| 1941 excluditur filius vel spiritus sanctus. Et sic videtur haec locutio | |
| 53 | 1942 esse vera.</p><p title="I q. 31 a. 4 arg. 4"><a name="29764"><span class="ref">[29764] Iª q. 31 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, ab |
| 1943 Ecclesia cantatur, <i>tu solus altissimus, Iesu Christe</i>.</p><p title="I q. 31 a. 4 s. c."><a name="29765"><span class="ref">[29765] Iª q. 31 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, haec | |
| 28 | 1944 locutio, solus pater est Deus, habet duas expositivas, scilicet, |
| 1945 pater est Deus, et, nullus alius a patre est Deus. Sed haec secunda | |
| 1946 est falsa, quia filius alius est a patre, qui est Deus. Ergo et | |
| 53 | 1947 haec est falsa, solus pater est Deus. Et sic de similibus.</p><p title="I q. 31 a. 4 co."><a name="29766"><span class="ref">[29766] Iª q. 31 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1948 quod, cum dicimus, solus pater est Deus, haec propositio potest |
| 1949 habere multiplicem intellectum. Si enim solus ponat solitudinem | |
| 1950 circa patrem, sic est falsa, secundum quod sumitur categorematice. | |
| 1951 Secundum vero quod sumitur syncategorematice, sic iterum potest | |
| 1952 intelligi multipliciter. Quia si excludat a forma subiecti, sic est | |
| 1953 vera, ut sit sensus, solus pater est Deus, idest, ille cum quo | |
| 1954 nullus alius est pater, est Deus. Et hoc modo exponit Augustinus, | |
| 1955 in VI de Trin., cum dicit, <i>solum patrem dicimus, non quia | |
| 1956 separatur a filio vel spiritu sancto; sed hoc dicentes, | |
| 1957 significamus quod illi simul cum eo non sunt pater</i>. Sed hic | |
| 1958 sensus non habetur ex consueto modo loquendi, nisi intellecta | |
| 1959 aliqua implicatione, ut si dicatur, ille qui solus dicitur pater, | |
| 1960 est Deus. Secundum vero proprium sensum, excludit a consortio | |
| 1961 praedicati. Et sic haec propositio est falsa, si excludit alium | |
| 1962 masculine, est autem vera, si excludit aliud neutraliter tantum, | |
| 1963 quia filius est alius a patre, non tamen aliud; similiter et | |
| 1964 spiritus sanctus. Sed quia haec dictio solus respicit proprie | |
| 1965 subiectum, ut dictum est, magis se habet ad excludendum alium quam | |
| 1966 aliud. Unde non est extendenda talis locutio; sed pie exponenda, | |
| 53 | 1967 sicubi inveniatur in authentica Scriptura.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 1"><a name="29767"><span class="ref">[29767] Iª q. 31 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1968 dicendum quod, cum dicimus, te solum Deum verum, non intelligitur |
| 1969 de persona patris, sed de tota Trinitate, ut Augustinus exponit. | |
| 1970 Vel, si intelligatur de persona patris, non excluduntur aliae | |
| 1971 personae, propter essentiae unitatem, prout ly solus excludit | |
| 53 | 1972 tantum aliud, ut dictum est.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 2"><a name="29768"><span class="ref">[29768] Iª q. 31 a. 4 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 1973 dicendum est ad secundum. Cum enim aliquid essentiale dicitur de |
| 1974 patre, non excluditur filius vel spiritus sanctus, propter | |
| 1975 essentiae unitatem. Tamen sciendum est quod in auctoritate | |
| 1976 praedicta, haec dictio nemo non idem est quod nullus homo, quod | |
| 1977 videtur significare vocabulum (non enim posset excipi persona | |
| 1978 patris), sed sumitur, secundum usum loquendi, distributive pro | |
| 53 | 1979 quacumque rationali natura.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 3"><a name="29769"><span class="ref">[29769] Iª q. 31 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1980 dicendum quod dictio exclusiva non excludit illa quae sunt de |
| 1981 intellectu termini cui adiungitur, si non differunt secundum | |
| 1982 suppositum, ut pars et universale. Sed filius differt supposito a | |
| 53 | 1983 patre, et ideo non est similis ratio.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 4"><a name="29770"><span class="ref">[29770] Iª q. 31 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1984 dicendum quod non dicimus absolute quod solus filius sit |
| 1985 altissimus, sed quod solus sit altissimus cum spiritu sancto, in | |
| 59 | 1986 gloria Dei patris.</p></div></div><div id="q32" class="q"><h2>Quaestio 32</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 32 pr."><a name="29771"><span class="ref">[29771] |
| 53 | 1987 Iª q. 32 pr.</span></a> Consequenter inquirendum est de |
| 28 | 1988 cognitione divinarum personarum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 1989 Primo, utrum per rationem naturalem possint cognosci divinae | |
| 1990 personae. Secundo, utrum sint aliquae notiones divinis personis | |
| 1991 attribuendae. Tertio, de numero notionum. Quarto, utrum liceat | |
| 53 | 1992 diversimode circa notiones opinari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 32 a. 1 arg. 1"><a name="29772"><span class="ref">[29772] Iª q. 32 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1993 proceditur. Videtur quod Trinitas divinarum personarum possit per |
| 1994 naturalem rationem cognosci. Philosophi enim non devenerunt in Dei | |
| 1995 cognitionem nisi per rationem naturalem, inveniuntur autem a | |
| 1996 philosophis multa dicta de Trinitate personarum. Dicit enim | |
| 1997 Aristoteles, in I de caelo et mundo, per hunc numerum, scilicet | |
| 1998 ternarium, <i>adhibuimus nos ipsos magnificare Deum unum, eminentem | |
| 1999 proprietatibus eorum quae sunt creata</i>. Augustinus etiam dicit, | |
| 2000 VII Confes., ibi legi, scilicet in libris Platonicorum, <i>non | |
| 2001 quidem his verbis, sed hoc idem omnino, multis et multiplicibus | |
| 2002 suaderi rationibus, quod in principio erat verbum, et verbum erat | |
| 2003 apud Deum, et Deus erat verbum</i>, et huiusmodi quae ibi | |
| 2004 sequuntur, in quibus verbis distinctio divinarum personarum | |
| 2005 traditur. Dicitur etiam in Glossa Rom. I, et Exod. VIII, quod magi | |
| 2006 Pharaonis defecerunt in tertio signo, idest in notitia tertiae | |
| 2007 personae, scilicet spiritus sancti, et sic ad minus duas | |
| 2008 cognoverunt. Trismegistus etiam dixit, <i>monas genuit monadem, et | |
| 2009 in se suum reflexit ardorem</i>, per quod videtur generatio filii, | |
| 2010 et spiritus sancti processio intimari. Cognitio ergo divinarum | |
| 53 | 2011 personarum potest per rationem naturalem haberi.</p><p title="I q. 32 a. 1 arg. 2"><a name="29773"><span class="ref">[29773] Iª q. 32 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2012 Ricardus de sancto Victore dicit, in libro de Trin., <i>credo sine |
| 2013 dubio quod ad quamcumque explanationem veritatis, non modo | |
| 2014 probabilia, imo etiam necessaria argumenta non desint</i>. Unde | |
| 2015 etiam ad probandum Trinitatem personarum, aliqui induxerunt | |
| 2016 rationem ex infinitate bonitatis divinae, quae seipsam infinite | |
| 2017 communicat in processione divinarum personarum. Quidam vero per | |
| 2018 hoc, quod <i>nullius boni sine consortio potest esse iucunda | |
| 2019 possessio</i>. Augustinus vero procedit ad manifestandum Trinitatem | |
| 2020 personarum, ex processione verbi et amoris in mente nostra, quam | |
| 2021 viam supra secuti sumus. Ergo per rationem naturalem potest | |
| 53 | 2022 cognosci Trinitas personarum.</p><p title="I q. 32 a. 1 arg. 3"><a name="29774"><span class="ref">[29774] Iª q. 32 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2023 superfluum videtur homini tradere quod humana ratione cognosci non |
| 2024 potest. Sed non est dicendum quod traditio divina de cognitione | |
| 2025 Trinitatis sit superflua. Ergo Trinitas personarum ratione humana | |
| 53 | 2026 cognosci potest.</p><p title="I q. 32 a. 1 s. c."><a name="29775"><span class="ref">[29775] Iª q. 32 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2027 quod Hilarius dicit, in libro II de Trin., <i>non putet homo sua |
| 2028 intelligentia generationis sacramentum posse consequi</i>. | |
| 2029 Ambrosius etiam dicit, <i>impossibile est generationis scire | |
| 2030 secretum, mens deficit, vox silet</i>. Sed per originem | |
| 2031 generationis et processionis distinguitur Trinitas in personis | |
| 2032 divinis, ut ex supra dictis patet. Cum ergo illud homo non possit | |
| 2033 scire et intelligentia consequi, ad quod ratio necessaria haberi | |
| 2034 non potest, sequitur quod Trinitas personarum per rationem cognosci | |
| 53 | 2035 non possit.</p><p title="I q. 32 a. 1 co."><a name="29776"><span class="ref">[29776] Iª q. 32 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2036 quod impossibile est per rationem naturalem ad cognitionem |
| 2037 Trinitatis divinarum personarum pervenire. Ostensum est enim supra | |
| 2038 quod homo per rationem naturalem in cognitionem Dei pervenire non | |
| 2039 potest nisi ex creaturis. Creaturae autem ducunt in Dei | |
| 2040 cognitionem, sicut effectus in causam. Hoc igitur solum ratione | |
| 2041 naturali de Deo cognosci potest, quod competere ei necesse est | |
| 2042 secundum quod est omnium entium principium, et hoc fundamento usi | |
| 2043 sumus supra in consideratione Dei. Virtus autem creativa Dei est | |
| 2044 communis toti Trinitati, unde pertinet ad unitatem essentiae, non | |
| 2045 ad distinctionem personarum. Per rationem igitur naturalem cognosci | |
| 2046 possunt de Deo ea quae pertinent ad unitatem essentiae, non autem | |
| 2047 ea quae pertinent ad distinctionem personarum. Qui autem probare | |
| 2048 nititur Trinitatem personarum naturali ratione, fidei dupliciter | |
| 2049 derogat. Primo quidem, quantum ad dignitatem ipsius fidei, quae est | |
| 2050 ut sit de rebus invisibilibus, quae rationem humanam excedunt. Unde | |
| 2051 apostolus dicit, ad Heb. XI, quod fides est de non apparentibus. Et | |
| 2052 apostolus dicit, I Cor. II, <i>sapientiam loquimur inter perfectos, | |
| 2053 sapientiam vero non huius saeculi, neque principum huius saeculi; | |
| 2054 sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est</i>. | |
| 2055 Secundo, quantum ad utilitatem trahendi alios ad fidem. Cum enim | |
| 2056 aliquis ad probandam fidem inducit rationes quae non sunt cogentes, | |
| 2057 cedit in irrisionem infidelium, credunt enim quod huiusmodi | |
| 2058 rationibus innitamur, et propter eas credamus. Quae igitur fidei | |
| 2059 sunt, non sunt tentanda probare nisi per auctoritates, his qui | |
| 2060 auctoritates suscipiunt. Apud alios vero, sufficit defendere non | |
| 2061 esse impossibile quod praedicat fides. Unde Dionysius dicit, II | |
| 2062 cap. de Div. Nom., <i>si aliquis est qui totaliter eloquiis | |
| 2063 resistit, longe erit a nostra philosophia; si autem ad veritatem | |
| 2064 eloquiorum</i>, scilicet sacrorum, respicit, hoc et nos canone | |
| 53 | 2065 utimur.</p><p title="I q. 32 a. 1 ad 1"><a name="29777"><span class="ref">[29777] Iª q. 32 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2066 dicendum quod philosophi non cognoverunt mysterium Trinitatis |
| 2067 divinarum personarum per propria, quae sunt paternitas, filiatio et | |
| 2068 processio; secundum illud apostoli, I ad Cor. II, <i>loquimur Dei | |
| 2069 sapientiam, quam nemo principum huius saeculi cognovit</i>, idest | |
| 2070 philosophorum, secundum Glossam. Cognoverunt tamen quaedam | |
| 2071 essentialia attributa quae appropriantur personis, sicut potentia | |
| 2072 patri, sapientia filio, bonitas spiritui sancto, ut infra patebit. | |
| 2073 Quod ergo Aristoteles dicit, <i>per hunc numerum adhibuimus nos | |
| 2074 ipsos</i> etc., non est sic intelligendum, quod ipse poneret | |
| 2075 ternarium numerum in divinis, sed vult dicere quod antiqui | |
| 2076 utebantur ternario numero in sacrificiis et orationibus, propter | |
| 2077 quandam ternarii numeri perfectionem. In libris etiam Platonicorum | |
| 2078 invenitur <i>in principio erat verum</i>, non secundum quod verbum | |
| 2079 significat personam genitam in divinis, sed secundum quod per | |
| 2080 verbum intelligitur ratio idealis, per quam Deus omnia condidit, | |
| 2081 quae filio appropriatur. Et licet appropriata tribus personis | |
| 2082 cognoscerent, dicuntur tamen in tertio signo defecisse, idest in | |
| 2083 cognitione tertiae personae, quia a bonitate, quae spiritui sancto | |
| 2084 appropriatur, deviaverunt, dum cognoscentes Deum, non sicut Deum | |
| 2085 glorificaverunt, ut dicitur Rom. I. Vel, quia ponebant Platonici | |
| 2086 unum primum ens, quod etiam dicebant esse patrem totius | |
| 2087 universitatis rerum, consequenter ponebant aliam substantiam sub | |
| 2088 eo, quam vocabant mentem vel paternum intellectum, in qua erant | |
| 2089 rationes omnium rerum, sicut Macrobius recitat super somnium | |
| 2090 Scipionis, non autem ponebant aliquam substantiam tertiam | |
| 2091 separatam, quae videretur spiritui sancto respondere. Sic autem nos | |
| 2092 non ponimus patrem et filium, secundum substantiam differentes, sed | |
| 2093 hoc fuit error Origenis et Arii. Sequentium in hoc Platonicos. Quod | |
| 2094 vero Trismegistus dixit, <i>monas monadem genuit, et in se suum | |
| 2095 reflexit ardorem</i>, non est referendum ad generationem filii vel | |
| 2096 processionem spiritus sancti, sed ad productionem mundi, nam unus | |
| 53 | 2097 Deus produxit unum mundum propter sui ipsius amorem.</p><p title="I q. 32 a. 1 ad 2"><a name="29778"><span class="ref">[29778] Iª q. 32 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2098 dicendum quod ad aliquam rem dupliciter inducitur ratio. Uno modo, |
| 2099 ad probandum sufficienter aliquam radicem, sicut in scientia | |
| 2100 naturali inducitur ratio sufficiens ad probandum quod motus caeli | |
| 2101 semper sit uniformis velocitatis. Alio modo inducitur ratio, non | |
| 2102 quae sufficienter probet radicem, sed quae radici iam positae | |
| 2103 ostendat congruere consequentes effectus, sicut in astrologia | |
| 2104 ponitur ratio excentricorum et epicyclorum ex hoc quod, hac | |
| 2105 positione facta, possunt salvari apparentia sensibilia circa motus | |
| 2106 caelestes, non tamen ratio haec est sufficienter probans, quia | |
| 2107 etiam forte alia positione facta salvari possent. Primo ergo modo | |
| 2108 potest induci ratio ad probandum Deum esse unum, et similia. Sed | |
| 2109 secundo modo se habet ratio quae inducitur ad manifestationem | |
| 2110 Trinitatis, quia scilicet, Trinitate posita, congruunt huiusmodi | |
| 2111 rationes; non tamen ita quod per has rationes sufficienter probetur | |
| 2112 Trinitas personarum. Et hoc patet per singula. Bonitas enim | |
| 2113 infinita Dei manifestatur etiam in productione creaturarum, quia | |
| 2114 infinitae virtutis est ex nihilo producere. Non enim oportet, si | |
| 2115 infinita bonitate se communicat, quod aliquid infinitum a Deo | |
| 2116 procedat, sed secundum modum suum recipiat divinam bonitatem. | |
| 2117 Similiter etiam quod dicitur, quod <i>sine consortio non potest | |
| 2118 esse iucunda possessio alicuius boni</i>, locum habet quando in una | |
| 2119 persona non invenitur perfecta bonitas; unde indiget, ad plenam | |
| 2120 iucunditatis bonitatem, bono alicuius alterius consociati sibi. | |
| 2121 Similitudo autem intellectus nostri non sufficienter probat aliquid | |
| 2122 de Deo, propter hoc quod intellectus non univoce invenitur in Deo | |
| 2123 et in nobis. Et inde est quod Augustinus, super Ioan., dicit quod | |
| 53 | 2124 per fidem venitur ad cognitionem, et non e converso.</p><p title="I q. 32 a. 1 ad 3"><a name="29779"><span class="ref">[29779] Iª q. 32 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2125 dicendum quod cognitio divinarum personarum fuit necessaria nobis |
| 2126 dupliciter. Uno modo, ad recte sentiendum de creatione rerum. Per | |
| 2127 hoc enim quod dicimus Deum omnia fecisse verbo suo, excluditur | |
| 2128 error ponentium Deum produxisse res ex necessitate naturae. Per hoc | |
| 2129 autem quod ponimus in eo processionem amoris, ostenditur quod Deus | |
| 2130 non propter aliquam indigentiam creaturas produxit, neque propter | |
| 2131 aliquam aliam causam extrinsecam; sed propter amorem suae | |
| 2132 bonitatis. Unde et Moyses, postquam dixerat, in principio creavit | |
| 2133 Deus caelum et terram, subdit, dixit Deus, fiat lux, ad | |
| 2134 manifestationem divini verbi; et postea dixit, vidit Deus lucem, | |
| 2135 quod esset bona, ad ostendendum approbationem divini amoris; et | |
| 2136 similiter in aliis operibus. Alio modo, et principalius, ad recte | |
| 2137 sentiendum de salute generis humani, quae perficitur per filium | |
| 53 | 2138 incarnatum, et per donum spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 32 a. 2 arg. 1"><a name="29780"><span class="ref">[29780] Iª q. 32 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2139 proceditur. Videtur quod non sint ponendae notiones in divinis. |
| 2140 Dicit enim Dionysius, in I cap. de Div. Nom., quod <i>non est | |
| 2141 audendum dicere aliquid de Deo, praeter ea quae nobis ex sacris | |
| 2142 eloquiis sunt expressa</i>. Sed de notionibus nulla fit mentio in | |
| 2143 eloquiis sacrae Scripturae. Ergo non sunt ponendae notiones in | |
| 53 | 2144 divinis.</p><p title="I q. 32 a. 2 arg. 2"><a name="29781"><span class="ref">[29781] Iª q. 32 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2145 quidquid ponitur in divinis, aut pertinet ad unitatem essentiae, |
| 2146 aut ad Trinitatem personarum. Sed notiones non pertinent ad | |
| 2147 unitatem essentiae, nec ad Trinitatem personarum. De notionibus | |
| 2148 enim neque praedicantur ea quae sunt essentiae, non enim dicimus | |
| 2149 quod paternitas sit sapiens vel creet, neque etiam ea quae sunt | |
| 2150 personae; non enim dicimus quod paternitas generet et filiatio | |
| 53 | 2151 generetur. Ergo non sunt ponendae notiones in divinis.</p><p title="I q. 32 a. 2 arg. 3"><a name="29782"><span class="ref">[29782] Iª q. 32 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2152 simplicibus non sunt ponenda aliqua abstracta, quae sint principia |
| 2153 cognoscendi, quia cognoscuntur seipsis. Sed divinae personae sunt | |
| 2154 simplicissimae. Ergo non sunt ponendae in divinis personis | |
| 53 | 2155 notiones.</p><p title="I q. 32 a. 2 s. c."><a name="29783"><span class="ref">[29783] Iª q. 32 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2156 quod dicit Ioannes Damascenus, differentiam hypostaseon, idest |
| 2157 personarum, in tribus proprietatibus, <i>idest paternali et filiali | |
| 2158 et processionali, recognoscimus</i>. Sunt ergo ponendae | |
| 53 | 2159 proprietates et notiones in divinis.</p><p title="I q. 32 a. 2 co."><a name="29784"><span class="ref">[29784] Iª q. 32 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2160 quod Praepositivus, attendens simplicitatem personarum, dixit non |
| 2161 esse ponendas proprietates et notiones in divinis, et sicubi | |
| 2162 inveniantur, exponit abstractum pro concreto, sicut enim | |
| 2163 consuevimus dicere, rogo benignitatem tuam, idest te benignum, ita | |
| 2164 cum dicitur in divinis paternitas, intelligitur Deus pater. Sed, | |
| 2165 sicut ostensum est supra, divinae simplicitati non praeiudicat quod | |
| 2166 in divinis utamur nominibus concretis et abstractis. Quia secundum | |
| 2167 quod intelligimus, sic nominamus. Intellectus autem noster non | |
| 2168 potest pertingere ad ipsam simplicitatem divinam, secundum quod in | |
| 2169 se est consideranda, et ideo secundum modum suum divina apprehendit | |
| 2170 et nominat, idest secundum quod invenitur in rebus sensibilibus, a | |
| 2171 quibus cognitionem accipit. In quibus, ad significandum simplices | |
| 2172 formas, nominibus abstractis utimur, ad significandum vero res | |
| 2173 subsistentes, utimur nominibus concretis. Unde et divina, sicut | |
| 2174 supra dictum est, ratione simplicitatis, per nomina abstracta | |
| 2175 significamus, ratione vero subsistentiae et complementi, per nomina | |
| 2176 concreta. Oportet autem non solum nomina essentialia in abstracto | |
| 2177 et in concreto significare, ut cum dicimus deitatem et Deum, vel | |
| 2178 sapientiam et sapientem; sed etiam personalia, ut dicamus | |
| 2179 paternitatem et patrem. Ad quod duo praecipue nos cogunt. Primo | |
| 2180 quidem, haereticorum instantia. Cum enim confiteamur patrem et | |
| 2181 filium et spiritum sanctum esse unum Deum et tres personas, | |
| 2182 quaerentibus quo sunt unus Deus, et quo sunt tres personae, sicut | |
| 2183 respondetur quod sunt essentia vel deitate unum, ita oportuit esse | |
| 2184 aliqua nomina abstracta, quibus responderi possit personas | |
| 2185 distingui. Et huiusmodi sunt proprietates vel notiones in abstracto | |
| 2186 significatae, ut paternitas et filiatio. Et ideo essentia | |
| 2187 significatur in divinis ut quid, persona vero ut quis, proprietas | |
| 2188 autem ut quo. Secundo, quia una persona invenitur in divinis | |
| 2189 referri ad duas personas, scilicet persona patris ad personam filii | |
| 2190 et personam spiritus sancti. Non autem una relatione, quia sic | |
| 2191 sequeretur quod etiam filius et spiritus sanctus una et eadem | |
| 2192 relatione referrentur ad patrem; et sic, cum sola relatio in | |
| 2193 divinis multiplicet Trinitatem, sequeretur quod filius et spiritus | |
| 2194 sanctus non essent duae personae. Neque potest dici, ut | |
| 2195 Praepositivus dicebat, quod sicut Deus uno modo se habet ad | |
| 2196 creaturas, cum tamen creaturae diversimode se habeant ad ipsum, sic | |
| 2197 pater una relatione refertur ad filium et ad spiritum sanctum, cum | |
| 2198 tamen illi duo duabus relationibus referantur ad patrem. Quia cum | |
| 2199 ratio specifica relativi consistat in hoc quod ad aliud se habet, | |
| 2200 necesse est dicere quod duae relationes non sunt diversae secundum | |
| 2201 speciem, si ex opposito una relatio eis correspondeat, oportet enim | |
| 2202 aliam speciem relationis esse domini et patris, secundum | |
| 2203 diversitatem filiationis et servitutis. Omnes autem creaturae sub | |
| 2204 una specie relationis referuntur ad Deum, ut sunt creaturae ipsius, | |
| 2205 filius autem et spiritus sanctus non secundum relationes unius | |
| 2206 rationis referuntur ad patrem, unde non est simile. Et iterum, in | |
| 2207 Deo non requiritur relatio realis ad creaturam, ut supra dictum | |
| 2208 est, relationes autem rationis in Deo multiplicare non est | |
| 2209 inconveniens. Sed in patre oportet esse relationem realem qua | |
| 2210 refertur ad filium et spiritum sanctum, unde secundum duas | |
| 2211 relationes filii et spiritus sancti quibus referuntur ad patrem, | |
| 2212 oportet intelligi duas relationes in patre, quibus referatur ad | |
| 2213 filium et spiritum sanctum. Unde, cum non sit nisi una patris | |
| 2214 persona, necesse fuit seorsum significari relationes in abstracto, | |
| 53 | 2215 quae dicuntur proprietates et notiones.</p><p title="I q. 32 a. 2 ad 1"><a name="29785"><span class="ref">[29785] Iª q. 32 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2216 dicendum quod, licet de notionibus non fiat mentio in sacra |
| 2217 Scriptura, fit tamen mentio de personis, in quibus intelliguntur | |
| 53 | 2218 notiones, sicut abstractum in concreto.</p><p title="I q. 32 a. 2 ad 2"><a name="29786"><span class="ref">[29786] Iª q. 32 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2219 dicendum quod notiones significantur in divinis, non ut res, sed ut |
| 2220 rationes quaedam quibus cognoscuntur personae; licet ipsae notiones | |
| 2221 vel relationes realiter sint in Deo, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 2222 ea quae habent ordinem aliquem ad actum aliquem essentialem vel | |
| 2223 personalem, non possunt dici de notionibus, quia hoc repugnat modo | |
| 2224 significandi ipsarum. Unde non possumus dicere quod paternitas | |
| 2225 generet vel creet, sit sapiens vel intelligens. Essentialia vero | |
| 2226 quae non habent ordinem ad aliquem actum, sed removent conditiones | |
| 2227 creaturae a Deo possunt praedicari de notionibus, possumus enim | |
| 2228 dicere quod paternitas est aeterna vel immensa, vel quodcumque | |
| 2229 huiusmodi. Et similiter, propter identitatem rei, possunt | |
| 2230 substantiva personalia et essentialia praedicari de notionibus, | |
| 2231 possumus enim dicere quod paternitas est Deus, et paternitas est | |
| 53 | 2232 pater.</p><p title="I q. 32 a. 2 ad 3"><a name="29787"><span class="ref">[29787] Iª q. 32 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2233 dicendum quod, licet personae sint simplices, tamen absque |
| 2234 praeiudicio simplicitatis possunt propriae rationes personarum in | |
| 53 | 2235 abstracto significari, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 32 a. 3 arg. 1"><a name="29788"><span class="ref">[29788] Iª q. 32 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2236 proceditur. Videtur quod non sint quinque notiones. Propriae enim |
| 2237 notiones personarum sunt relationes quibus distinguuntur. Sed | |
| 2238 relationes in divinis non sunt nisi quatuor, ut supra dictum est. | |
| 53 | 2239 Ergo et notiones sunt tantum quatuor.</p><p title="I q. 32 a. 3 arg. 2"><a name="29789"><span class="ref">[29789] Iª q. 32 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2240 propter hoc quod in divinis est una essentia, dicitur Deus unus, |
| 2241 propter hoc autem quod sunt tres personae, dicitur Deus trinus. Si | |
| 2242 ergo in divinis sunt quinque notiones, dicetur quinus, quod est | |
| 53 | 2243 inconveniens.</p><p title="I q. 32 a. 3 arg. 3"><a name="29790"><span class="ref">[29790] Iª q. 32 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si, |
| 28 | 2244 tribus personis existentibus in divinis, sunt quinque notiones, |
| 2245 oportet quod in aliqua personarum sint aliquae notiones duae vel | |
| 2246 plures; sicut in persona patris ponitur innascibilitas et | |
| 2247 paternitas et communis spiratio. Aut igitur istae tres notiones | |
| 2248 differunt re, aut non. Si differunt re, sequitur quod persona | |
| 2249 patris sit composita ex pluribus rebus. Si autem differunt ratione | |
| 2250 tantum, sequitur quod una earum possit de alia praedicari, ut | |
| 2251 dicamus quod, sicut bonitas divina est eius sapientia propter | |
| 2252 indifferentiam rei, ita communis spiratio sit paternitas, quod non | |
| 59 | 2253 conceditur. Igitur non sunt quinque notiones.</p><div class="sc"><p title="I q. 32 a. 3 s. c. 1"><a name="29791"><span class="ref">[29791] Iª q. 32 a. 3 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2254 videtur quod sint plures. Quia sicut pater a nullo est, et secundum |
| 2255 hoc accipitur notio quae dicitur innascibilitas, ita a spiritu | |
| 2256 sancto non est alia persona. Et secundum hoc oportebit accipere | |
| 53 | 2257 sextam notionem.</p><p title="I q. 32 a. 3 s. c. 2"><a name="29792"><span class="ref">[29792] Iª q. 32 a. 3 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2258 sicut patri et filio commune est quod ab eis procedat spiritus |
| 2259 sanctus, ita commune est filio et spiritui sancto quod procedant a | |
| 2260 patre. Ergo, sicut una notio ponitur communis patri et filio, ita | |
| 59 | 2261 debet poni una notio communis filio et spiritui sancto.</p></div><p title="I q. 32 a. 3 co."><a name="29793"><span class="ref">[29793] Iª q. 32 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2262 quod notio dicitur id quod est propria ratio cognoscendi divinam |
| 2263 personam. Divinae autem personae multiplicantur secundum originem. | |
| 2264 Ad originem autem pertinet a quo alius, et qui ab alio, et secundum | |
| 2265 hos duos modos potest innotescere persona. Igitur persona patris | |
| 2266 non potest innotescere per hoc quod sit ab alio, sed per hoc quod a | |
| 2267 nullo est, et sic ex hac parte eius notio est innascibilitas. Sed | |
| 2268 inquantum aliquis est ab eo, innotescit dupliciter. Quia inquantum | |
| 2269 filius est ab eo, innotescit notione paternitatis, inquantum autem | |
| 2270 spiritus sanctus est ab eo, innotescit notione communis | |
| 2271 spirationis. Filius autem potest innotescere per hoc quod est ab | |
| 2272 alio nascendo, et sic innotescit per filiationem. Et per hoc quod | |
| 2273 est alius ab eo, scilicet spiritus sanctus, et per hoc innotescit | |
| 2274 eodem modo sicut et pater, scilicet communi spiratione. Spiritus | |
| 2275 sanctus autem innotescere potest per hoc quod est ab alio vel ab | |
| 2276 aliis, et sic innotescit processione. Non autem per hoc quod alius | |
| 2277 sit ab eo, quia nulla divina persona procedit ab eo. Sunt igitur | |
| 2278 quinque notiones in divinis, scilicet innascibilitas, paternitas, | |
| 2279 filiatio, communis spiratio et processio. Harum autem tantum | |
| 2280 quatuor sunt relationes, nam innascibilitas non est relatio nisi | |
| 2281 per reductionem, ut infra dicetur. Quatuor autem tantum | |
| 2282 proprietates sunt, nam communis spiratio non est proprietas, quia | |
| 2283 convenit duabus personis. Tres autem sunt notiones personales, | |
| 2284 idest constituentes personas, scilicet paternitas, filiatio et | |
| 2285 processio, nam communis spiratio et innascibilitas dicuntur | |
| 2286 notiones personarum, non autem personales, ut infra magis | |
| 53 | 2287 patebit.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 1"><a name="29794"><span class="ref">[29794] Iª q. 32 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2288 dicendum quod praeter quatuor relationes oportet ponere aliam |
| 53 | 2289 notionem, ut dictum est.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 2"><a name="29795"><span class="ref">[29795] Iª q. 32 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2290 dicendum quod essentia in divinis significatur ut res quaedam; et |
| 2291 similiter personae significantur ut res quaedam sed notiones | |
| 2292 significantur ut rationes notificantes personas. Et ideo, licet | |
| 2293 dicatur Deus unus propter unitatem essentiae, et trinus propter | |
| 2294 Trinitatem personarum; non tamen dicitur quinus propter quinque | |
| 53 | 2295 notiones.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 3"><a name="29796"><span class="ref">[29796] Iª q. 32 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2296 dicendum quod, cum sola oppositio relativa faciat pluralitatem |
| 2297 realem in divinis, plures proprietates unius personae, cum non | |
| 2298 opponantur ad invicem relative, non differunt realiter. Nec tamen | |
| 2299 de invicem praedicantur, quia significantur ut diversae rationes | |
| 2300 personarum. Sicut etiam non dicimus quod attributum potentiae sit | |
| 53 | 2301 attributum scientiae, licet dicamus quod scientia sit potentia.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 4"><a name="29797"><span class="ref">[29797] Iª q. 32 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2302 dicendum quod, cum persona importet dignitatem, ut supra dictum |
| 2303 est, non potest accipi notio aliqua spiritus sancti ex hoc quod | |
| 2304 nulla persona est ab ipso. Hoc enim non pertinet ad dignitatem | |
| 53 | 2305 ipsius; sicut pertinet ad auctoritatem patris quod sit a nullo.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 5"><a name="29798"><span class="ref">[29798] Iª q. 32 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2306 dicendum quod filius et spiritus sanctus non conveniunt in uno |
| 2307 speciali modo existendi a patre; sicut pater et filius conveniunt | |
| 2308 in uno speciali modo producendi spiritum sanctum. Id autem quod est | |
| 2309 principium innotescendi, oportet esse aliquid speciale. Et ideo non | |
| 53 | 2310 est simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 32 a. 4 arg. 1"><a name="29799"><span class="ref">[29799] Iª q. 32 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2311 proceditur. Videtur quod non liceat contrarie opinari de |
| 2312 notionibus. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., quod non erratur | |
| 2313 alicubi periculosius quam in materia Trinitatis, ad quam certum est | |
| 2314 notiones pertinere. Sed contrariae opiniones non possunt esse | |
| 53 | 2315 absque errore. Ergo contrarie opinari circa notiones non licet.</p><p title="I q. 32 a. 4 arg. 2"><a name="29800"><span class="ref">[29800] Iª q. 32 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 2316 notiones cognoscuntur personae, ut dictum est. Sed circa personas |
| 53 | 2317 non licet contrarie opinari. Ergo nec circa notiones.</p><p title="I q. 32 a. 4 s. c."><a name="29801"><span class="ref">[29801] Iª q. 32 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2318 articuli fidei non sunt de notionibus. Ergo circa notiones licet |
| 53 | 2319 sic vel aliter opinari.</p><p title="I q. 32 a. 4 co."><a name="29802"><span class="ref">[29802] Iª q. 32 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2320 quod ad fidem pertinet aliquid dupliciter. Uno modo, directe; sicut |
| 2321 ea quae nobis sunt principaliter divinitus tradita, ut Deum esse | |
| 2322 trinum et unum, filium Dei esse incarnatum, et huiusmodi. Et circa | |
| 2323 haec opinari falsum, hoc ipso inducit haeresim, maxime si | |
| 2324 pertinacia adiungatur. Indirecte vero ad fidem pertinent ea ex | |
| 2325 quibus consequitur aliquid contrarium fidei; sicut si quis diceret | |
| 2326 Samuelem non fuisse filium Elcanae; ex hoc enim sequitur Scripturam | |
| 2327 divinam esse falsam. Circa huiusmodi ergo absque periculo haeresis | |
| 2328 aliquis falsum potest opinari, antequam consideretur, vel | |
| 2329 determinatum sit, quod ex hoc sequitur aliquid contrarium fidei, et | |
| 2330 maxime si non pertinaciter adhaereat. Sed postquam manifestum est, | |
| 2331 et praecipue si sit per Ecclesiam determinatum, quod ex hoc | |
| 2332 sequitur aliquid contrarium fidei, in hoc errare non esset absque | |
| 2333 haeresi. Et propter hoc, multa nunc reputantur haeretica, quae | |
| 2334 prius non reputabantur, propter hoc quod nunc est magis manifestum | |
| 2335 quid ex eis sequatur. Sic igitur dicendum est quod circa notiones | |
| 2336 aliqui absque periculo haeresis contrarie sunt opinati, non | |
| 2337 intendentes sustinere aliquid contrarium fidei. Sed si quis falsum | |
| 2338 opinaretur circa notiones, considerans quod ex hoc sequatur aliquid | |
| 53 | 2339 contrarium fidei, in haeresim laberetur.</p><p title="I q. 32 a. 4 ad arg."><a name="29803"><span class="ref">[29803] Iª q. 32 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 59 | 2340 patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div id="q33" class="q"><h2>Quaestio 33</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 33 pr."><a name="29804"><span class="ref">[29804] |
| 53 | 2341 Iª q. 33 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 2342 personis in speciali. Et primo de persona patris. Circa quam |
| 2343 quaeruntur quatuor. Primo, utrum patri competat esse principium. | |
| 2344 Secundo, utrum persona patris proprie significetur hoc nomine | |
| 2345 pater. Tertio, utrum per prius dicatur in divinis pater secundum | |
| 2346 quod sumitur personaliter, quam secundum quod sumitur | |
| 53 | 2347 essentialiter. Quarto, utrum sit proprium patri esse ingenitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 33 a. 1 arg. 1"><a name="29805"><span class="ref">[29805] Iª q. 33 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2348 proceditur. Videtur quod pater non possit dici principium filii vel |
| 2349 spiritus sancti. Principium enim et causa idem sunt, secundum | |
| 2350 philosophum. Sed non dicimus patrem esse causam filii. Ergo non | |
| 53 | 2351 debet dici quod sit eius principium.</p><p title="I q. 33 a. 1 arg. 2"><a name="29806"><span class="ref">[29806] Iª q. 33 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2352 principium dicitur respectu principiati. Si igitur pater est |
| 2353 principium filii, sequitur filium esse principiatum, et per | |
| 53 | 2354 consequens esse creatum. Quod videtur esse erroneum.</p><p title="I q. 33 a. 1 arg. 3"><a name="29807"><span class="ref">[29807] Iª q. 33 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nomen |
| 28 | 2355 principii a prioritate sumitur. Sed in divinis non est prius et |
| 2356 posterius, ut Athanasius dicit. Ergo in divinis non debemus uti | |
| 53 | 2357 nomine principii.</p><p title="I q. 33 a. 1 s. c."><a name="29808"><span class="ref">[29808] Iª q. 33 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2358 quod dicit Augustinus, in IV de Trin., <i>pater est principium |
| 53 | 2359 totius deitatis</i>.</p><p title="I q. 33 a. 1 co."><a name="29809"><span class="ref">[29809] Iª q. 33 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2360 quod hoc nomen principium nihil aliud significat quam id a quo |
| 2361 aliquid procedit, omne enim a quo aliquid procedit quocumque modo, | |
| 2362 dicimus esse principium; et e converso. Cum ergo pater sit a quo | |
| 53 | 2363 procedit alius, sequitur quod pater est principium.</p><p title="I q. 33 a. 1 ad 1"><a name="29810"><span class="ref">[29810] Iª q. 33 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2364 dicendum quod Graeci utuntur in divinis indifferenter nomine |
| 2365 causae, sicut et nomine principii, sed Latini doctores non utuntur | |
| 2366 nomine causae, sed solum nomine principii. Cuius ratio est, quia | |
| 2367 principium communius est quam causa, sicut causa communius quam | |
| 2368 elementum, primus enim terminus, vel etiam prima pars rei dicitur | |
| 2369 principium, sed non causa. Quanto autem aliquod nomen est | |
| 2370 communius, tanto convenientius assumitur in divinis, ut supra | |
| 2371 dictum est, quia nomina, quanto magis specialia sunt, tanto magis | |
| 2372 determinant modum convenientem creaturae. Unde hoc nomen causa | |
| 2373 videtur importare diversitatem substantiae, et dependentiam | |
| 2374 alicuius ab altero; quam non importat nomen principii. In omnibus | |
| 2375 enim causae generibus, semper invenitur distantia inter causam et | |
| 2376 id cuius est causa, secundum aliquam perfectionem aut virtutem. Sed | |
| 2377 nomine principii utimur etiam in his quae nullam huiusmodi | |
| 2378 differentiam habent, sed solum secundum quendam ordinem, sicut cum | |
| 2379 dicimus punctum esse principium lineae, vel etiam cum dicimus | |
| 53 | 2380 primam partem lineae esse principium lineae.</p><p title="I q. 33 a. 1 ad 2"><a name="29811"><span class="ref">[29811] Iª q. 33 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2381 dicendum quod apud Graecos invenitur de filio vel spiritu sancto |
| 2382 dici quod principientur. Sed hoc non est in usu doctorum nostrorum. | |
| 2383 Quia licet attribuamus patri aliquid auctoritatis ratione | |
| 2384 principii, nihil tamen ad subiectionem vel minorationem quocumque | |
| 2385 modo pertinens, attribuimus filio vel spiritui sancto, ut vitetur | |
| 2386 omnis erroris occasio. Secundum quem modum Hilarius dicit, IX de | |
| 2387 Trin., <i>donantis auctoritate pater maior est; sed minor non est | |
| 53 | 2388 filius, cui unum esse donatur</i>.</p><p title="I q. 33 a. 1 ad 3"><a name="29812"><span class="ref">[29812] Iª q. 33 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2389 dicendum quod, licet hoc nomen principium, quantum ad id a quo |
| 2390 imponitur ad significandum, videatur a prioritate sumptum; non | |
| 2391 tamen significat prioritatem, sed originem. Non enim idem est quod | |
| 2392 significat nomen, et a quo nomen imponitur, ut supra dictum | |
| 53 | 2393 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 33 a. 2 arg. 1"><a name="29813"><span class="ref">[29813] Iª q. 33 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2394 proceditur. Videtur quod hoc nomen pater non sit proprie nomen |
| 2395 divinae personae. Hoc enim nomen pater significat relationem. | |
| 2396 Persona autem est substantia individua. Non ergo hoc nomen pater | |
| 53 | 2397 est proprie nomen significativum personae.</p><p title="I q. 33 a. 2 arg. 2"><a name="29814"><span class="ref">[29814] Iª q. 33 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2398 generans communius est quam pater, nam omnis pater est generans, |
| 2399 sed non e converso. Sed nomen communius magis proprie dicitur in | |
| 2400 divinis, ut dictum est. Ergo magis proprium nomen est personae | |
| 53 | 2401 divinae generans et genitor, quam pater.</p><p title="I q. 33 a. 2 arg. 3"><a name="29815"><span class="ref">[29815] Iª q. 33 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 2402 quod secundum metaphoram dicitur, potest esse nomen proprium |
| 2403 alicuius. Sed verbum metaphorice apud nos dicitur genitum vel | |
| 2404 proles, et per consequens ille cuius est verbum, metaphorice | |
| 2405 dicitur pater. Non ergo principium verbi in divinis potest proprie | |
| 53 | 2406 dici pater.</p><p title="I q. 33 a. 2 arg. 4"><a name="29816"><span class="ref">[29816] Iª q. 33 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2407 quod proprie dicitur in divinis, per prius dicitur de Deo quam de |
| 2408 creaturis. Sed generatio per prius videtur dici de creaturis quam | |
| 2409 de Deo, verior enim ibi videtur esse generatio, ubi aliquid | |
| 2410 procedit ab alio distinctum non secundum relationem tantum, sed | |
| 2411 etiam secundum essentiam. Ergo nomen patris, quod a generatione | |
| 53 | 2412 sumitur, non videtur esse proprium alicuius divinae personae.</p><p title="I q. 33 a. 2 s. c."><a name="29817"><span class="ref">[29817] Iª q. 33 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2413 quod dicitur in Psalmo, <i>ipse invocabit me, pater meus es |
| 53 | 2414 tu</i>.</p><p title="I q. 33 a. 2 co."><a name="29818"><span class="ref">[29818] Iª q. 33 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2415 quod nomen proprium cuiuslibet personae significat id per quod illa |
| 2416 persona distinguitur ab omnibus aliis. Sicut enim de ratione | |
| 2417 hominis est anima et corpus, ita de intellectu huius hominis est | |
| 2418 haec anima et hoc corpus, ut dicitur in VII Metaphys.; his autem | |
| 2419 hic homo ab omnibus aliis distinguitur. Id autem per quod | |
| 2420 distinguitur persona patris ab omnibus aliis, est paternitas. Unde | |
| 2421 proprium nomen personae patris est hoc nomen pater, quod significat | |
| 53 | 2422 paternitatem.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 1"><a name="29819"><span class="ref">[29819] Iª q. 33 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2423 dicendum quod apud nos relatio non est subsistens persona, et ideo |
| 2424 hoc nomen pater, apud nos, non significat personam, sed relationem | |
| 2425 personae. Non autem est ita in divinis, ut quidam falso opinati | |
| 2426 sunt, nam relatio quam significat hoc nomen pater, est subsistens | |
| 2427 persona. Unde supra dictum est quod hoc nomen persona in divinis | |
| 53 | 2428 significat relationem ut subsistentem in divina natura.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 2"><a name="29820"><span class="ref">[29820] Iª q. 33 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2429 dicendum quod, secundum philosophum, in II de anima, denominatio |
| 2430 rei maxime debet fieri a perfectione et fine. Generatio autem | |
| 2431 significat ut in fieri, sed paternitas significat complementum | |
| 2432 generationis. Et ideo potius est nomen divinae personae pater, quam | |
| 53 | 2433 generans vel genitor.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 3"><a name="29821"><span class="ref">[29821] Iª q. 33 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2434 dicendum quod verbum non est aliquid subsistens in natura humana, |
| 2435 unde non proprie potest dici genitum vel filius. Sed verbum divinum | |
| 2436 est aliquid subsistens in natura divina, unde proprie, et non | |
| 53 | 2437 metaphorice, dicitur filius, et eius principium, pater.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 4"><a name="29822"><span class="ref">[29822] Iª q. 33 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2438 dicendum quod nomen generationis et paternitatis, sicut et alia |
| 2439 nomina quae proprie dicuntur in divinis, per prius dicuntur de Deo | |
| 2440 quam de creaturis, quantum ad rem significatam, licet non quantum | |
| 2441 ad modum significandi. Unde et apostolus dicit, ad Ephes. III, | |
| 2442 <i>flecto genua mea ad patrem domini nostri Iesu Christi, ex quo | |
| 2443 omnis paternitas in caelo et in terra nominatur</i>. Quod sic | |
| 2444 apparet. Manifestum est enim quod generatio accipit speciem a | |
| 2445 termino, qui est forma generati. Et quanto haec fuerit propinquior | |
| 2446 formae generantis, tanto verior et perfectior est generatio; sicut | |
| 2447 generatio univoca est perfectior quam non univoca, nam de ratione | |
| 2448 generantis est, quod generet sibi simile secundum formam. Unde hoc | |
| 2449 ipsum quod in generatione divina est eadem numero forma generantis | |
| 2450 et geniti, in rebus autem creatis non est eadem numero, sed specie | |
| 2451 tantum, ostendit quod generatio, et per consequens paternitas, per | |
| 2452 prius sit in Deo quam in creaturis. Unde hoc ipsum quod in divinis | |
| 2453 est distinctio geniti a generante secundum relationem tantum, ad | |
| 53 | 2454 veritatem divinae generationis et paternitatis pertinet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 33 a. 3 arg. 1"><a name="29823"><span class="ref">[29823] Iª q. 33 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2455 proceditur. Videtur quod hoc nomen pater non dicatur in divinis per |
| 2456 prius secundum quod personaliter sumitur. Commune enim, secundum | |
| 2457 intellectum, est prius proprio. Sed hoc nomen pater, secundum quod | |
| 2458 personaliter sumitur, est proprium personae patris, secundum vero | |
| 2459 quod sumitur essentialiter est commune toti Trinitati, nam toti | |
| 2460 Trinitati dicimus pater noster. Ergo per prius dicitur pater | |
| 53 | 2461 essentialiter sumptum, quam personaliter.</p><p title="I q. 33 a. 3 arg. 2"><a name="29824"><span class="ref">[29824] Iª q. 33 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2462 his quae sunt eiusdem rationis, non est praedicatio per prius et |
| 2463 posterius. Sed paternitas et filiatio secundum unam rationem | |
| 2464 videntur dici secundum quod persona divina est pater filii, et | |
| 2465 secundum quod tota Trinitas est pater noster vel creaturae, cum, | |
| 2466 secundum Basilium, accipere sit commune creaturae et filio. Ergo | |
| 2467 non per prius dicitur pater in divinis secundum quod sumitur | |
| 53 | 2468 essentialiter, quam secundum quod sumitur personaliter.</p><p title="I q. 33 a. 3 arg. 3"><a name="29825"><span class="ref">[29825] Iª q. 33 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, inter |
| 28 | 2469 ea quae non dicuntur secundum rationem unam, non potest esse |
| 2470 comparatio. Sed filius comparatur creaturae in ratione filiationis | |
| 2471 vel generationis, secundum illud Coloss. I, <i>qui est imago Dei | |
| 2472 invisibilis, primogenitus omnis creaturae</i>. Ergo non per prius | |
| 2473 dicitur in divinis paternitas personaliter sumpta, quam | |
| 53 | 2474 essentialiter; sed secundum rationem eandem.</p><p title="I q. 33 a. 3 s. c."><a name="29826"><span class="ref">[29826] Iª q. 33 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2475 quod aeternum prius est temporali. Ab aeterno autem Deus est pater |
| 2476 filii, ex tempore autem pater est creaturae. Ergo per prius dicitur | |
| 53 | 2477 paternitas in Deo respectu filii, quam respectu creaturae.</p><p title="I q. 33 a. 3 co."><a name="29827"><span class="ref">[29827] Iª q. 33 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2478 quod per prius dicitur nomen de illo in quo salvatur tota ratio |
| 2479 nominis perfecte, quam de illo in quo salvatur secundum aliquid, de | |
| 2480 hoc enim dicitur quasi per similitudinem ad id in quo perfecte | |
| 2481 salvatur, quia omnia imperfecta sumuntur a perfectis. Et inde est | |
| 2482 quod hoc nomen leo per prius dicitur de animali in quo tota ratio | |
| 2483 leonis salvatur, quod proprie dicitur leo, quam de aliquo homine in | |
| 2484 quo invenitur aliquid de ratione leonis, ut puta audacia vel | |
| 2485 fortitudo, vel aliquid huiusmodi, de hoc enim per similitudinem | |
| 2486 dicitur. Manifestum est autem ex praemissis quod perfecta ratio | |
| 2487 paternitatis et filiationis invenitur in Deo patre et Deo filio, | |
| 2488 quia patris et filii una est natura et gloria. Sed in creatura | |
| 2489 filiatio invenitur respectu Dei, non secundum perfectam rationem, | |
| 2490 cum non sit una natura creatoris et creaturae; sed secundum | |
| 2491 aliqualem similitudinem. Quae quanto perfectior fuerit, tanto | |
| 2492 propinquius acceditur ad veram filiationis rationem. Dicitur enim | |
| 2493 Deus alicuius creaturae pater, propter similitudinem vestigii | |
| 2494 tantum, utpote irrationalium creaturarum; secundum illud Iob | |
| 2495 XXXVIII, <i>quis est pluviae pater? Aut quis genuit stillas | |
| 2496 roris?</i> Alicuius vero creaturae, scilicet rationalis, secundum | |
| 2497 similitudinem imaginis; secundum illud Deut. XXXII, <i>nonne ipse | |
| 2498 est pater tuus, qui possedit et fecit et creavit te?</i> Aliquorum | |
| 2499 vero est pater secundum similitudinem gratiae, qui etiam dicuntur | |
| 2500 filii adoptivi, secundum quod ordinantur ad haereditatem aeternae | |
| 2501 gloriae per munus gratiae acceptum; secundum illud Rom. VIII, | |
| 2502 <i>ipse spiritus reddit testimonium spiritui nostro, quod sumus | |
| 2503 filii Dei; si autem filii, et haeredes</i>. Aliquorum vero secundum | |
| 2504 similitudinem gloriae, prout iam gloriae haereditatem possident; | |
| 2505 secundum illud Rom. V, <i>gloriamur in spe gloriae filiorum | |
| 2506 Dei</i>. Sic igitur patet quod per prius paternitas dicitur in | |
| 2507 divinis secundum quod importatur respectus personae ad personam, | |
| 53 | 2508 quam secundum quod importatur respectus Dei ad creaturam.</p><p title="I q. 33 a. 3 ad 1"><a name="29828"><span class="ref">[29828] Iª q. 33 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2509 dicendum quod communia absolute dicta, secundum ordinem intellectus |
| 2510 nostri, sunt priora quam propria, quia includuntur in intellectu | |
| 2511 propriorum, sed non e converso; in intellectu enim personae patris | |
| 2512 intelligitur Deus, sed non convertitur. Sed communia quae important | |
| 2513 respectum ad creaturam, per posterius dicuntur quam propria quae | |
| 2514 important respectus personales, quia persona procedens in divinis, | |
| 2515 procedit ut principium productionis creaturarum. Sicut enim verbum | |
| 2516 conceptum in mente artificis, per prius intelligitur procedere ab | |
| 2517 artifice quam artificiatum, quod producitur ad similitudinem verbi | |
| 2518 concepti in mente; ita per prius procedit filius a patre quam | |
| 2519 creatura, de qua nomen filiationis dicitur secundum quod aliquid | |
| 2520 participat de similitudine filii; ut patet per illud quod dicitur | |
| 2521 Rom. VIII, <i>quos praescivit, et praedestinavit fieri conformes | |
| 53 | 2522 imaginis filii eius</i>.</p><p title="I q. 33 a. 3 ad 2"><a name="29829"><span class="ref">[29829] Iª q. 33 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2523 dicendum quod accipere dicitur esse commune creaturae et filio, non |
| 2524 secundum univocationem, sed secundum similitudinem quandam remotam, | |
| 2525 ratione cuius dicitur primogenitus creaturae. Unde in auctoritate | |
| 2526 inducta subditur, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, | |
| 2527 postquam dixerat conformes fieri aliquos imaginis filii Dei. Sed | |
| 2528 filius Dei naturaliter habet quoddam singulare prae aliis, scilicet | |
| 2529 habere per naturam id quod accipit; ut idem Basilius dicit. Et | |
| 2530 secundum hoc dicitur unigenitus, ut patet Ioan. I, <i>unigenitus, | |
| 53 | 2531 qui est in sinu patris, ipse nobis enarravit</i>.</p><p title="I q. 33 a. 3 ad 3"><a name="29830"><span class="ref">[29830] Iª q. 33 a. 3 ad 3</span></a> Et per hoc patet |
| 2532 solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 33 a. 4 arg. 1"><a name="29831"><span class="ref">[29831] Iª q. 33 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 2533 proceditur. Videtur quod esse ingenitum non sit patri proprium. |
| 2534 Omnis enim proprietas ponit aliquid in eo cuius est proprietas. Sed | |
| 2535 ingenitus nihil ponit in patre, sed removet tantum. Ergo non | |
| 53 | 2536 significat proprietatem patris.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 2"><a name="29832"><span class="ref">[29832] Iª q. 33 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2537 ingenitum aut dicitur privative, aut negative. Si negative, tunc |
| 2538 quidquid non est genitum, potest dici ingenitum. Sed spiritus | |
| 2539 sanctus non est genitus, neque etiam essentia divina. Ergo | |
| 2540 ingenitum etiam eis convenit, et sic non est proprium patri. Si | |
| 2541 autem privative sumatur, cum omnis privatio significet | |
| 2542 imperfectionem in privato, sequitur quod persona patris sit | |
| 53 | 2543 imperfecta. Quod est impossibile.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 3"><a name="29833"><span class="ref">[29833] Iª q. 33 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2544 ingenitus in divinis non significat relationem, quia non dicitur |
| 2545 relative, significat ergo substantiam. Ingenitus igitur et genitus | |
| 2546 secundum substantiam differunt. Filius autem, qui est genitus, non | |
| 2547 differt a patre secundum substantiam. Pater ergo non debet dici | |
| 53 | 2548 ingenitus.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 4"><a name="29834"><span class="ref">[29834] Iª q. 33 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2549 proprium est quod uni soli convenit. Sed cum sint plures ab alio |
| 2550 procedentes in divinis, nihil videtur prohibere quin etiam sint | |
| 2551 plures ab alio non existentes. Non igitur est proprium patri esse | |
| 53 | 2552 ingenitum.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 5"><a name="29835"><span class="ref">[29835] Iª q. 33 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2553 pater est principium personae genitae, ita et personae procedentis. |
| 2554 Si ergo propter oppositionem quam habet ad personam genitam, | |
| 2555 proprium patris ponitur esse quod sit ingenitus; etiam proprium | |
| 53 | 2556 eius debet poni quod sit improcessibilis.</p><p title="I q. 33 a. 4 s. c."><a name="29836"><span class="ref">[29836] Iª q. 33 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2557 quod dicit Hilarius, IV de Trin.: <i>est unus ab uno</i>, scilicet |
| 2558 ab ingenito genitus, <i>proprietate videlicet in unoquoque et | |
| 53 | 2559 innascibilitatis et originis</i>.</p><p title="I q. 33 a. 4 co."><a name="29837"><span class="ref">[29837] Iª q. 33 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2560 quod, sicut in creaturis invenitur principium primum et principium |
| 2561 secundum, ita in personis divinis, in quibus non est prius et | |
| 2562 posterius, invenitur principium non de principio, quod est pater, | |
| 2563 et principium a principio, quod est filius. In rebus autem creatis | |
| 2564 aliquod principium primum innotescit dupliciter, uno quidem modo, | |
| 2565 inquantum est principium primum per hoc quod habet relationem ad ea | |
| 2566 quae ab ipso sunt; alio modo, inquantum est primum principium per | |
| 2567 hoc quod non est ab alio. Sic igitur et pater innotescit quidem | |
| 2568 paternitate et communi spiratione, per respectum ad personas ab eo | |
| 2569 procedentes, inquantum autem est principium non de principio, | |
| 2570 innotescit per hoc, quod non est ab alio, quod pertinet ad | |
| 2571 proprietatem innascibilitatis, quam significat hoc nomen | |
| 53 | 2572 ingenitus.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 1"><a name="29838"><span class="ref">[29838] Iª q. 33 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2573 dicendum quod quidam dicunt quod innascibilitas, quam significat |
| 2574 hoc nomen ingenitus, secundum quod est proprietas patris, non | |
| 2575 dicitur tantum negative; sed importat vel utrumque simul, scilicet | |
| 2576 quod pater a nullo est, et quod est principium aliorum; vel | |
| 2577 importat universalem auctoritatem; vel etiam fontalem plenitudinem. | |
| 2578 Sed hoc non videtur verum. Quia sic innascibilitas non esset alia | |
| 2579 proprietas a paternitate et spiratione, sed includeret eas, sicut | |
| 2580 includitur proprium in communi, nam fontalitas et auctoritas nihil | |
| 2581 aliud significant in divinis quam principium originis. Et ideo | |
| 2582 dicendum est, secundum Augustinum, V de Trin., quod ingenitus | |
| 2583 negationem generationis passivae importat, dicit enim quod | |
| 2584 <i>tantum valet quod dicitur ingenitus, quantum valet quod dicitur | |
| 2585 non filius</i>. Nec propter hoc sequitur quod ingenitus non debeat | |
| 2586 poni propria notio patris, quia prima et simplicia per negationes | |
| 53 | 2587 notificantur; sicut dicimus punctum esse cuius pars non est.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 2"><a name="29839"><span class="ref">[29839] Iª q. 33 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2588 dicendum quod ingenitum quandoque sumitur negative tantum. Et |
| 2589 secundum hoc Hieronymus dicit spiritum sanctum esse ingenitum, | |
| 2590 idest non genitum. Alio modo potest dici ingenitum aliquo modo | |
| 2591 privative, non tamen aliquam imperfectionem importat. Multipliciter | |
| 2592 enim dicitur privatio. Uno modo, quando aliquid non habet quod | |
| 2593 natum est haberi ab alio, etiamsi ipsum non sit natum habere illud, | |
| 2594 sicut si lapis dicatur res mortua, quia caret vita, quam quaedam | |
| 2595 res natae sunt habere. Alio modo dicitur privatio, quando aliquid | |
| 2596 non habet quod natum est haberi ab aliquo sui generis; sicut si | |
| 2597 talpa dicatur caeca. Tertio modo, quando ipsum non habet quod natum | |
| 2598 est habere, et hoc modo privatio imperfectionem importat. Sic autem | |
| 2599 ingenitum non dicitur privative de patre, sed secundo modo, prout | |
| 2600 scilicet aliquod suppositum divinae naturae non est genitum, cuius | |
| 2601 tamen naturae aliquod suppositum est genitum. Sed secundum hanc | |
| 2602 rationem, etiam de spiritu sancto potest dici ingenitum. Unde ad | |
| 2603 hoc quod sit proprium soli patri, oportet ulterius in nomine | |
| 2604 ingeniti intelligere, quod conveniat alicui personae divinae quae | |
| 2605 sit principium alterius personae; ut sic intelligatur importare | |
| 2606 negationem in genere principii personaliter dicti in divinis. Vel, | |
| 2607 ut intelligatur in nomine ingeniti, quod omnino non sit ab alio, et | |
| 2608 non solum quod non sit ab alio per generationem. Sic enim nec | |
| 2609 spiritui sancto convenit esse ingenitum, qui est ab alio per | |
| 2610 processionem ut persona subsistens, nec etiam divinae essentiae, de | |
| 2611 qua potest dici quod est in filio vel in spiritu sancto ab alio, | |
| 53 | 2612 scilicet a patre.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 3"><a name="29840"><span class="ref">[29840] Iª q. 33 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2613 dicendum quod, secundum Damascenum, ingenitum uno modo significat |
| 2614 idem quod increatum, et sic secundum substantiam dicitur; per hoc | |
| 2615 enim differt substantia creata ab increata. Alio modo significat id | |
| 2616 quod non est genitum. Et sic relative dicitur, eo modo quo negatio | |
| 2617 reducitur ad genus affirmationis, sicut non homo ad genus | |
| 2618 substantiae, et non album ad genus qualitatis. Unde, cum genitum in | |
| 2619 divinis relationem importet, ingenitum etiam ad relationem | |
| 2620 pertinet. Et sic non sequitur quod pater ingenitus distinguatur a | |
| 2621 filio genito secundum substantiam; sed solum secundum relationem, | |
| 53 | 2622 inquantum scilicet relatio filii negatur de patre.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 4"><a name="29841"><span class="ref">[29841] Iª q. 33 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2623 dicendum quod, sicut in quolibet genere oportet ponere unum primum, |
| 2624 ita in divina natura oportet ponere unum principium quod non sit ab | |
| 2625 alio, quod ingenitum dicitur. Ponere igitur duos innascibiles, est | |
| 2626 ponere duos deos, et duas naturas divinas. Unde Hilarius dicit, in | |
| 2627 libro de synodis, <i>cum unus Deus sit, duo innascibiles esse non | |
| 2628 possunt</i>. Et hoc praecipue quia, si essent duo innascibiles, | |
| 2629 unus eorum non esset ab alio, et sic non distinguerentur | |
| 2630 oppositione relativa oporteret igitur quod distinguerentur | |
| 53 | 2631 diversitate naturae.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 5"><a name="29842"><span class="ref">[29842] Iª q. 33 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2632 dicendum quod proprietas patris prout non est ab alio, potius |
| 2633 significatur per remotionem nativitatis filii, quam per remotionem | |
| 2634 processionis spiritus sancti. Tum quia processio spiritus sancti | |
| 2635 non habet nomen speciale, ut supra dictum est. Tum quia etiam | |
| 2636 ordine naturae praesupponit generationem filii. Unde, remoto a | |
| 2637 patre quod non sit genitus, cum tamen sit principium generationis, | |
| 2638 sequitur consequenter quod non sit procedens processione spiritus | |
| 2639 sancti, quia spiritus sanctus non est generationis principium, sed | |
| 59 | 2640 a genito procedens.</p></div></div><div id="q34" class="q"><h2>Quaestio 34</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 34 pr."><a name="29843"><span class="ref">[29843] |
| 53 | 2641 Iª q. 34 pr.</span></a> Deinde considerandum est de persona |
| 28 | 2642 filii. Attribuuntur autem tria nomina filio, scilicet filius, |
| 2643 verbum et imago. Sed ratio filii ex ratione patris consideratur. | |
| 2644 Unde restat considerandum de verbo et imagine. Circa verbum | |
| 2645 quaeruntur tria. Primo, utrum verbum dicatur essentialiter in | |
| 2646 divinis, vel personaliter. Secundo, utrum sit proprium nomen filii. | |
| 2647 Tertio, utrum in nomine verbi importetur respectus ad | |
| 53 | 2648 creaturas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 34 a. 1 arg. 1"><a name="29844"><span class="ref">[29844] Iª q. 34 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2649 proceditur. Videtur quod verbum in divinis non sit nomen personale. |
| 2650 Nomina enim personalia proprie dicuntur in divinis, ut pater et | |
| 2651 filius. Sed verbum metaphorice dicitur in divinis, ut Origenes | |
| 53 | 2652 dicit, super Ioannem. Ergo verbum non est personale in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 1 arg. 2"><a name="29845"><span class="ref">[29845] Iª q. 34 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2653 secundum Augustinum, in libro de Trin., verbum est notitia cum |
| 2654 amore. Et secundum Anselmum, in Monol., <i>dicere summo spiritui | |
| 2655 nihil aliud est quam cogitando intueri</i>. Sed notitia et | |
| 2656 cogitatio et intuitus in divinis essentialiter dicuntur. Ergo | |
| 53 | 2657 verbum non dicitur personaliter in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 1 arg. 3"><a name="29846"><span class="ref">[29846] Iª q. 34 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 2658 ratione verbi est quod dicatur. Sed, secundum Anselmum, sicut pater |
| 2659 est intelligens, et filius est intelligens, et spiritus sanctus est | |
| 2660 intelligens; ita pater est dicens, filius est dicens, et spiritus | |
| 2661 sanctus est dicens. Et similiter quilibet eorum dicitur. Ergo nomen | |
| 53 | 2662 verbi essentialiter dicitur in divinis, et non personaliter.</p><p title="I q. 34 a. 1 arg. 4"><a name="29847"><span class="ref">[29847] Iª q. 34 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, nulla |
| 28 | 2663 persona divina est facta. Sed verbum Dei est aliquid factum, |
| 2664 dicitur enim in Psalmo CXLVIII, <i>ignis, grando, nix, glacies, | |
| 2665 spiritus procellarum, quae faciunt verbum eius</i>. Ergo verbum non | |
| 53 | 2666 est nomen personale in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 1 s. c."><a name="29848"><span class="ref">[29848] Iª q. 34 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2667 quod dicit Augustinus, in VII de Trin., <i>sicut filius refertur ad |
| 2668 patrem, ita et verbum ad id cuius est verbum</i>. Sed filius est | |
| 53 | 2669 nomen personale, quia relative dicitur. Ergo et verbum.</p><p title="I q. 34 a. 1 co."><a name="29849"><span class="ref">[29849] Iª q. 34 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2670 quod nomen verbi in divinis, si proprie sumatur, est nomen |
| 2671 personale, et nullo modo essentiale. Ad cuius evidentiam, sciendum | |
| 2672 est quod verbum tripliciter quidem in nobis proprie dicitur, quarto | |
| 2673 autem modo, dicitur improprie sive figurative. Manifestius autem et | |
| 2674 communius in nobis dicitur verbum quod voce profertur. Quod quidem | |
| 2675 ab interiori procedit quantum ad duo quae in verbo exteriori | |
| 2676 inveniuntur, scilicet vox ipsa, et significatio vocis. Vox enim | |
| 2677 significat intellectus conceptum, secundum philosophum, in libro I | |
| 2678 Periherm., et iterum vox ex imaginatione procedit, ut in libro de | |
| 2679 anima dicitur. Vox autem quae non est significativa, verbum dici | |
| 2680 non potest. Ex hoc ergo dicitur verbum vox exterior, quia | |
| 2681 significat interiorem mentis conceptum. Sic igitur primo et | |
| 2682 principaliter interior mentis conceptus verbum dicitur, secundario | |
| 2683 vero, ipsa vox interioris conceptus significativa, tertio vero, | |
| 2684 ipsa imaginatio vocis verbum dicitur. Et hos tres modos verbi ponit | |
| 2685 Damascenus, in I libro, cap. XIII, dicens quod verbum dicitur | |
| 2686 naturalis intellectus motus, secundum quem movetur et intelligit et | |
| 2687 cogitat, velut lux et splendor, quantum ad primum, rursus verbum | |
| 2688 est quod non verbo profertur, sed in corde pronuntiatur, quantum ad | |
| 2689 tertium, rursus etiam verbum est Angelus, idest nuntius, | |
| 2690 intelligentiae, quantum ad secundum. Dicitur autem figurative | |
| 2691 quarto modo verbum, id quod verbo significatur vel efficitur, sicut | |
| 2692 consuevimus dicere, hoc est verbum quod dixi tibi, vel quod | |
| 2693 mandavit rex, demonstrato aliquo facto quod verbo significatum est | |
| 2694 vel simpliciter enuntiantis, vel etiam imperantis. Dicitur autem | |
| 2695 proprie verbum in Deo, secundum quod verbum significat conceptum | |
| 2696 intellectus. Unde Augustinus dicit, in XV de Trin., <i>quisquis | |
| 2697 potest intelligere verbum, non solum antequam sonet, verum etiam | |
| 2698 antequam sonorum eius imagines cogitatione involvantur, iam potest | |
| 2699 videre aliquam verbi illius similitudinem, de quo dictum est, in | |
| 2700 principio erat verbum</i>. Ipse autem conceptus cordis de ratione | |
| 2701 sua habet quod ab alio procedat, scilicet a notitia concipientis. | |
| 2702 Unde verbum, secundum quod proprie dicitur in divinis, significat | |
| 2703 aliquid ab alio procedens, quod pertinet ad rationem nominum | |
| 2704 personalium in divinis, eo quod personae divinae distinguuntur | |
| 2705 secundum originem, ut dictum est. Unde oportet quod nomen verbi, | |
| 2706 secundum quod proprie in divinis accipitur, non sumatur | |
| 53 | 2707 essentialiter, sed personaliter tantum.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 1"><a name="29850"><span class="ref">[29850] Iª q. 34 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2708 dicendum quod Ariani, quorum fons Origenes invenitur, posuerunt |
| 2709 filium alium a patre esse in diversitate substantiae. Unde conati | |
| 2710 sunt, cum filius Dei verbum dicitur, astruere non esse proprie | |
| 2711 dictum; ne, sub ratione verbi procedentis, cogerentur fateri filium | |
| 2712 Dei non esse extra substantiam patris; nam verbum interius sic a | |
| 2713 dicente procedit, quod in ipso manet. Sed necesse est, si ponitur | |
| 2714 verbum Dei metaphorice dictum, quod ponatur verbum Dei proprie | |
| 2715 dictum. Non enim potest aliquid metaphorice verbum dici, nisi | |
| 2716 ratione manifestationis, quia vel manifestat sicut verbum, vel est | |
| 2717 verbo manifestatum. Si autem est manifestatum verbo, oportet ponere | |
| 2718 verbum quo manifestetur. Si autem dicitur verbum quia exterius | |
| 2719 manifestat, ea quae exterius manifestant, non dicuntur verba nisi | |
| 2720 inquantum significant interiorem mentis conceptum, quem aliquis | |
| 2721 etiam per exteriora signa manifestat. Etsi ergo verbum aliquando | |
| 2722 dicatur metaphorice in divinis, tamen oportet ponere verbum proprie | |
| 53 | 2723 dictum, quod personaliter dicatur.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 2"><a name="29851"><span class="ref">[29851] Iª q. 34 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2724 dicendum quod nihil eorum quae ad intellectum pertinent, |
| 2725 personaliter dicitur in divinis, nisi solum verbum, solum enim | |
| 2726 verbum significat aliquid ab alio emanans. Id enim quod intellectus | |
| 2727 in concipiendo format, est verbum. Intellectus autem ipse, secundum | |
| 2728 quod est per speciem intelligibilem in actu, consideratur absolute. | |
| 2729 Et similiter intelligere, quod ita se habet ad intellectum in actu, | |
| 2730 sicut esse ad ens in actu, non enim intelligere significat actionem | |
| 2731 ab intelligente exeuntem, sed in intelligente manentem. Cum ergo | |
| 2732 dicitur quod verbum est notitia, non accipitur notitia pro actu | |
| 2733 intellectus cognoscentis, vel pro aliquo eius habitu, sed pro eo | |
| 2734 quod intellectus concipit cognoscendo. Unde et Augustinus dicit | |
| 2735 quod verbum est sapientia genita, quod nihil aliud est quam ipsa | |
| 2736 conceptio sapientis, quae etiam pari modo notitia genita dici | |
| 2737 potest. Et per eundem modum potest intelligi quod dicere Deo sit | |
| 2738 cogitando intueri, inquantum scilicet intuitu cogitationis divinae | |
| 2739 concipitur verbum Dei. Cogitationis tamen nomen Dei verbo proprie | |
| 2740 non convenit, dicit enim Augustinus, XV de Trin., <i>ita dicitur | |
| 2741 illud verbum Dei, ut cogitatio non dicatur; ne aliquid esse quasi | |
| 2742 volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat formam ut verbum sit, | |
| 2743 eamque dimittere possit, atque informiter quodammodo volutari</i>. | |
| 2744 Cogitatio enim proprie in inquisitione veritatis consistit, quae in | |
| 2745 Deo locum non habet. Cum vero intellectus iam ad formam veritatis | |
| 2746 pertingit, non cogitat, sed perfecte veritatem contemplatur. Unde | |
| 53 | 2747 Anselmus improprie accipit cogitationem pro contemplatione.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 3"><a name="29852"><span class="ref">[29852] Iª q. 34 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2748 dicendum quod, sicut, proprie loquendo, verbum dicitur personaliter |
| 2749 in divinis et non essentialiter, ita et dicere. Unde, sicut verbum | |
| 2750 non est commune patri et filio et spiritui sancto, ita non est | |
| 2751 verum quod pater et filius et spiritus sanctus sint unus dicens. | |
| 2752 Unde Augustinus dicit, VII de Trin., <i>dicens illo coaeterno verbo | |
| 2753 non singulus intelligitur in divinis</i>. Sed dici convenit | |
| 2754 cuilibet personae, dicitur enim non solum verbum sed res quae verbo | |
| 2755 intelligitur vel significatur. Sic ergo uni soli personae in | |
| 2756 divinis convenit dici eo modo quo dicitur verbum, eo vero modo quo | |
| 2757 dicitur res in verbo intellecta, cuilibet personae convenit dici. | |
| 2758 Pater enim, intelligendo se et filium et spiritum sanctum, et omnia | |
| 2759 alia quae eius scientia continentur, concipit verbum, ut sic tota | |
| 2760 Trinitas verbo dicatur, et etiam omnis creatura; sicut intellectus | |
| 2761 hominis verbo quod concipit intelligendo lapidem, lapidem dicit. | |
| 2762 Anselmus vero improprie accepit dicere pro intelligere. Quae tamen | |
| 2763 differunt. Nam intelligere importat solam habitudinem intelligentis | |
| 2764 ad rem intellectam; in qua nulla ratio originis importatur, sed | |
| 2765 solum informatio quaedam in intellectu nostro, prout intellectus | |
| 2766 noster fit in actu per formam rei intellectae. In Deo autem | |
| 2767 importat omnimodam identitatem, quia in Deo est omnino idem | |
| 2768 intellectus et intellectum, ut supra ostensum est. Sed dicere | |
| 2769 importat principaliter habitudinem ad verbum conceptum nihil enim | |
| 2770 est aliud dicere quam proferre verbum. Sed mediante verbo importat | |
| 2771 habitudinem ad rem intellectam, quae in verbo prolato manifestatur | |
| 2772 intelligenti. Et sic sola persona quae profert verbum, est dicens | |
| 2773 in divinis, cum tamen singula personarum sit intelligens et | |
| 53 | 2774 intellecta, et per consequens verbo dicta.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 4"><a name="29853"><span class="ref">[29853] Iª q. 34 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2775 dicendum quod verbum sumitur ibi figurative, prout significatum vel |
| 2776 effectus verbi dicitur verbum. Sic enim creaturae dicuntur facere | |
| 2777 verbum Dei, inquantum exequuntur effectum aliquem, ad quem | |
| 2778 ordinantur ex verbo concepto divinae sapientiae, sicut aliquis | |
| 2779 dicitur facere verbum regis, dum facit opus ad quod ex verbo regis | |
| 53 | 2780 instigatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 34 a. 2 arg. 1"><a name="29854"><span class="ref">[29854] Iª q. 34 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2781 proceditur. Videtur quod verbum non sit proprium nomen filii. |
| 2782 Filius enim est persona subsistens in divinis. Sed verbum non | |
| 2783 significat rem subsistentem, ut in nobis patet. Ergo verbum non | |
| 53 | 2784 potest esse proprium nomen personae filii.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 2"><a name="29855"><span class="ref">[29855] Iª q. 34 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2785 verbum prolatione quadam procedit a dicente. Si ergo filius est |
| 2786 proprie verbum, non procedit a patre nisi per modum prolationis. | |
| 2787 Quod est haeresis Valentini, ut patet per Augustinum, in libro de | |
| 53 | 2788 haeresibus.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 3"><a name="29856"><span class="ref">[29856] Iª q. 34 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2789 nomen proprium alicuius personae significat proprietatem aliquam |
| 2790 eius. Si igitur verbum sit proprium nomen filii, significabit | |
| 2791 aliquam proprietatem eius. Et sic erunt plures proprietates in | |
| 53 | 2792 divinis quam supra enumeratae sunt.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 4"><a name="29857"><span class="ref">[29857] Iª q. 34 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2793 quicumque intelligit, intelligendo concipit verbum. Sed filius |
| 2794 intelligit. Ergo filii est aliquod verbum. Et sic non est proprium | |
| 53 | 2795 filii esse verbum.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 5"><a name="29858"><span class="ref">[29858] Iª q. 34 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, Hebr. |
| 28 | 2796 I dicitur de filio, portans omnia verbo virtutis suae, ex quo |
| 2797 Basilius accipit quod spiritus sanctus sit verbum filii. Non est | |
| 53 | 2798 ergo proprium filii esse verbum.</p><p title="I q. 34 a. 2 s. c."><a name="29859"><span class="ref">[29859] Iª q. 34 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2799 quod Augustinus dicit, VI de Trin., <i>verbum solus filius |
| 53 | 2800 accipitur</i>.</p><p title="I q. 34 a. 2 co."><a name="29860"><span class="ref">[29860] Iª q. 34 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2801 quod verbum proprie dictum in divinis personaliter accipitur, et |
| 2802 est proprium nomen personae filii. Significat enim quandam | |
| 2803 emanationem intellectus, persona autem quae procedit in divinis | |
| 2804 secundum emanationem intellectus, dicitur filius, et huiusmodi | |
| 2805 processio dicitur generatio, ut supra ostensum est. Unde | |
| 2806 relinquitur quod solus filius proprie dicatur verbum in | |
| 53 | 2807 divinis.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 1"><a name="29861"><span class="ref">[29861] Iª q. 34 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2808 dicendum quod in nobis non est idem esse et intelligere, unde illud |
| 2809 quod habet in nobis esse intelligibile, non pertinet ad naturam | |
| 2810 nostram. Sed esse Dei est ipsum eius intelligere, unde verbum Dei | |
| 2811 non est aliquod accidens in ipso, vel aliquis effectus eius; sed | |
| 2812 pertinet ad ipsam naturam eius. Et ideo oportet quod sit aliquid | |
| 2813 subsistens, quia quidquid est in natura Dei, subsistit. Et ideo | |
| 2814 Damascenus dicit quod <i>verbum Dei est substantiale, et in | |
| 2815 hypostasi ens, reliqua vero verba</i>, scilicet nostra, <i>virtutes | |
| 53 | 2816 sunt animae</i>.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 2"><a name="29862"><span class="ref">[29862] Iª q. 34 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2817 dicendum quod non propter hoc error Valentini est damnatus, quia |
| 2818 filium dixit prolatione natum, ut Ariani calumniabantur, sicut | |
| 2819 Hilarius refert, VI de Trin., sed propter varium modum prolationis | |
| 53 | 2820 quem posuit, sicut patet per Augustinum in libro de haeresibus.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 3"><a name="29863"><span class="ref">[29863] Iª q. 34 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2821 dicendum quod in nomine verbi eadem proprietas importatur quae in |
| 2822 nomine filii, unde dicit Augustinus, <i>eo dicitur verbum, quo | |
| 2823 filius</i>. Ipsa enim nativitas filii, quae est proprietas | |
| 2824 personalis eius, diversis nominibus significatur, quae filio | |
| 2825 attribuuntur ad exprimendum diversimode perfectionem eius. Nam ut | |
| 2826 ostendatur connaturalis patri, dicitur filius; ut ostendatur | |
| 2827 coaeternus, dicitur splendor; ut ostendatur omnino similis, dicitur | |
| 2828 imago; ut ostendatur immaterialiter genitus, dicitur verbum. Non | |
| 2829 autem potuit unum nomen inveniri, per quod omnia ista | |
| 53 | 2830 designarentur.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 4"><a name="29864"><span class="ref">[29864] Iª q. 34 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2831 dicendum quod eo modo convenit filio esse intelligentem, quo |
| 2832 convenit ei esse Deum, cum intelligere essentialiter dicatur in | |
| 2833 divinis, ut dictum est. Est autem filius Deus genitus, non autem | |
| 2834 generans Deus. Unde est quidem intelligens, non ut producens | |
| 2835 verbum, sed ut verbum procedens; prout scilicet in Deo verbum | |
| 2836 procedens secundum rem non differt ab intellectu divino, sed | |
| 53 | 2837 relatione sola distinguitur a principio verbi.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 5"><a name="29865"><span class="ref">[29865] Iª q. 34 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2838 dicendum quod, cum de filio dicitur, portans omnia verbo virtutis |
| 2839 suae, verbum figurate accipitur pro effectu verbi. Unde Glossa ibi | |
| 2840 dicit quod verbum sumitur pro imperio; inquantum scilicet ex | |
| 2841 effectu virtutis verbi est quod res conserventur in esse, sicut ex | |
| 2842 effectu virtutis verbi est quod res producantur in esse. Quod vero | |
| 2843 Basilius interpretatur verbum pro spiritu sancto, improprie et | |
| 2844 figurate locutus est, prout verbum alicuius dici potest omne illud | |
| 2845 quod est manifestativum eius, ut sic ea ratione dicatur spiritus | |
| 53 | 2846 sanctus verbum filii, quia manifestat filium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 34 a. 3 arg. 1"><a name="29866"><span class="ref">[29866] Iª q. 34 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2847 proceditur. Videtur quod in nomine verbi non importetur respectus |
| 2848 ad creaturam. Omne enim nomen connotans effectum in creatura, | |
| 2849 essentialiter in divinis dicitur. Sed verbum non dicitur | |
| 2850 essentialiter, sed personaliter, ut dictum est. Ergo verbum non | |
| 53 | 2851 importat respectum ad creaturam.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 2"><a name="29867"><span class="ref">[29867] Iª q. 34 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 2852 important respectum ad creaturas, dicuntur de Deo ex tempore, ut |
| 2853 dominus et creator. Sed verbum dicitur de Deo ab aeterno. Ergo non | |
| 53 | 2854 importat respectum ad creaturam.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 3"><a name="29868"><span class="ref">[29868] Iª q. 34 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2855 verbum importat respectum ad id a quo procedit. Si ergo importat |
| 53 | 2856 respectum ad creaturam, sequitur quod procedat a creatura.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 4"><a name="29869"><span class="ref">[29869] Iª q. 34 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, ideae |
| 28 | 2857 sunt plures secundum diversos respectus ad creaturas. Si igitur |
| 2858 verbum importat respectum ad creaturas, sequitur quod in Deo non | |
| 53 | 2859 sit unum verbum tantum, sed plura.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 5"><a name="29870"><span class="ref">[29870] Iª q. 34 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2860 verbum importat respectum ad creaturam, hoc non est nisi inquantum |
| 2861 creaturae cognoscuntur a Deo. Sed Deus non solum cognoscit entia, | |
| 2862 sed etiam non entia. Ergo in verbo importabitur respectus ad non | |
| 53 | 2863 entia, quod videtur falsum.</p><p title="I q. 34 a. 3 s. c."><a name="29871"><span class="ref">[29871] Iª q. 34 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2864 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>in |
| 2865 nomine verbi significatur non solum respectus ad patrem, sed etiam | |
| 53 | 2866 ad illa quae per verbum facta sunt operativa potentia</i>.</p><p title="I q. 34 a. 3 co."><a name="29872"><span class="ref">[29872] Iª q. 34 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2867 quod in verbo importatur respectus ad creaturam. Deus enim, |
| 2868 cognoscendo se, cognoscit omnem creaturam. Verbum autem in mente | |
| 2869 conceptum, est repraesentativum omnis eius quod actu intelligitur. | |
| 2870 Unde in nobis sunt diversa verba, secundum diversa quae | |
| 2871 intelligimus. Sed quia Deus uno actu et se et omnia intelligit, | |
| 2872 unicum verbum eius est expressivum non solum patris, sed etiam | |
| 2873 creaturarum. Et sicut Dei scientia Dei quidem est cognoscitiva | |
| 2874 tantum, creaturarum autem cognoscitiva et factiva; ita verbum Dei | |
| 2875 eius quod in Deo patre est, est expressivum tantum, creaturarum | |
| 2876 vero est expressivum et operativum. Et propter hoc dicitur in | |
| 2877 Psalmo XXXII, <i>dixit, et facta sunt</i>; quia in verbo importatur | |
| 53 | 2878 ratio factiva eorum quae Deus facit.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 1"><a name="29873"><span class="ref">[29873] Iª q. 34 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2879 dicendum quod in nomine personae includitur etiam natura oblique, |
| 2880 nam persona est rationalis naturae individua substantia. In nomine | |
| 2881 igitur personae divinae, quantum ad relationem personalem, non | |
| 2882 importatur respectus ad creaturam, sed importatur in eo quod | |
| 2883 pertinet ad naturam. Nihil tamen prohibet, inquantum includitur in | |
| 2884 significatione eius essentia, quod importetur respectus ad | |
| 2885 creaturam, sicut enim proprium est filio quod sit filius, ita | |
| 2886 proprium est ei quod sit genitus Deus, vel genitus creator. Et per | |
| 53 | 2887 hunc modum importatur relatio ad creaturam in nomine verbi.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 2"><a name="29874"><span class="ref">[29874] Iª q. 34 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2888 dicendum quod, cum relationes consequantur actiones, quaedam nomina |
| 2889 important relationem Dei ad creaturam, quae consequitur actionem | |
| 2890 Dei in exteriorem effectum transeuntem, sicut creare et gubernare, | |
| 2891 et talia dicuntur de Deo ex tempore. Quaedam vero relationem quae | |
| 2892 consequitur actionem non transeuntem in exteriorem effectum, sed | |
| 2893 manentem in agente, ut scire et velle, et talia non dicuntur de Deo | |
| 2894 ex tempore. Et huiusmodi relatio ad creaturam importatur in nomine | |
| 2895 verbi. Nec est verum quod nomina importantia relationem Dei ad | |
| 2896 creaturas, omnia dicantur ex tempore, sed sola illa nomina quae | |
| 2897 important relationem consequentem actionem Dei in exteriorem | |
| 53 | 2898 effectum transeuntem, ex tempore dicuntur.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 3"><a name="29875"><span class="ref">[29875] Iª q. 34 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2899 dicendum quod creaturae non cognoscuntur a Deo per scientiam a |
| 2900 creaturis acceptam, sed per essentiam suam. Unde non oportet quod a | |
| 2901 creaturis procedat verbum, licet verbum sit expressivum | |
| 53 | 2902 creaturarum.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 4"><a name="29876"><span class="ref">[29876] Iª q. 34 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2903 dicendum quod nomen ideae principaliter est impositum ad |
| 2904 significandum respectum ad creaturam, et ideo pluraliter dicitur in | |
| 2905 divinis, neque est personale. Sed nomen verbi principaliter | |
| 2906 impositum est ad significandam relationem ad dicentem, et ex | |
| 2907 consequenti ad creaturas, inquantum Deus, intelligendo se, | |
| 2908 intelligit omnem creaturam. Et propter hoc in divinis est unicum | |
| 53 | 2909 tantum verbum, et personaliter dictum.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 5"><a name="29877"><span class="ref">[29877] Iª q. 34 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2910 dicendum quod eo modo quo scientia Dei est non entium, et verbum |
| 2911 Dei est non entium, quia non est aliquid minus in verbo Dei quam in | |
| 2912 scientia Dei, ut Augustinus dicit. Sed tamen verbum est entium ut | |
| 2913 expressivum et factivum, non entium autem, ut expressivum et | |
| 59 | 2914 manifestativum.</p></div></div><div id="q35" class="q"><h2>Quaestio 35</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 35 pr."><a name="29878"><span class="ref">[29878] |
| 53 | 2915 Iª q. 35 pr.</span></a> Deinde quaeritur de imagine. Et circa |
| 28 | 2916 hoc quaeruntur duo. Primo, utrum imago in divinis dicatur |
| 53 | 2917 personaliter. Secundo, utrum sit proprium filii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 35 a. 1 arg. 1"><a name="29879"><span class="ref">[29879] Iª q. 35 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2918 proceditur. Videtur quod imago non dicatur personaliter in divinis. |
| 2919 Dicit enim Augustinus, in libro de fide ad Petrum, <i>una est | |
| 2920 sanctae Trinitatis divinitas et imago, ad quam factus est homo</i>. | |
| 53 | 2921 Igitur imago dicitur essentialiter, et non personaliter.</p><p title="I q. 35 a. 1 arg. 2"><a name="29880"><span class="ref">[29880] Iª q. 35 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2922 Hilarius dicit, in libro de Synod., quod <i>imago est eius rei ad |
| 2923 quam imaginatur, species indifferens</i>. Sed species, sive forma, | |
| 53 | 2924 in divinis dicitur essentialiter. Ergo et imago.</p><p title="I q. 35 a. 1 arg. 3"><a name="29881"><span class="ref">[29881] Iª q. 35 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, imago |
| 28 | 2925 ab imitando dicitur, in quo importatur prius et posterius. Sed in |
| 2926 divinis personis nihil est prius et posterius ergo imago non potest | |
| 53 | 2927 esse nomen personale in divinis.</p><p title="I q. 35 a. 1 s. c."><a name="29882"><span class="ref">[29882] Iª q. 35 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2928 quod dicit Augustinus, <i>quid est absurdius quam imaginem ad se |
| 2929 dici?</i> Ergo imago in divinis relative dicitur. Et sic est nomen | |
| 53 | 2930 personale.</p><p title="I q. 35 a. 1 co."><a name="29883"><span class="ref">[29883] Iª q. 35 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2931 quod de ratione imaginis est similitudo. Non tamen quaecumque |
| 2932 similitudo sufficit ad rationem imaginis; sed similitudo quae est | |
| 2933 in specie rei, vel saltem in aliquo signo speciei. Signum autem | |
| 2934 speciei in rebus corporeis maxime videtur esse figura, videmus enim | |
| 2935 quod diversorum animalium secundum speciem, sunt diversae figurae, | |
| 2936 non autem diversi colores. Unde, si depingatur color alicuius rei | |
| 2937 in pariete, non dicitur esse imago, nisi depingatur figura. Sed | |
| 2938 neque ipsa similitudo speciei sufficit vel figurae; sed requiritur | |
| 2939 ad rationem imaginis origo, quia, ut Augustinus dicit in libro | |
| 2940 octoginta trium quaest., unum ovum non est imago alterius, quia non | |
| 2941 est de illo expressum. Ad hoc ergo quod vere aliquid sit imago, | |
| 2942 requiritur quod ex alio procedat simile ei in specie, vel saltem in | |
| 2943 signo speciei. Ea vero quae processionem sive originem important in | |
| 2944 divinis, sunt personalia. Unde hoc nomen imago est nomen | |
| 53 | 2945 personale.</p><p title="I q. 35 a. 1 ad 1"><a name="29884"><span class="ref">[29884] Iª q. 35 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2946 dicendum quod imago proprie dicitur quod procedit ad similitudinem |
| 2947 alterius. Illud autem ad cuius similitudinem aliquid procedit, | |
| 2948 proprie dicitur exemplar, improprie vero imago. Sic tamen | |
| 2949 Augustinus utitur nomine imaginis, cum dicit divinitatem sanctae | |
| 53 | 2950 Trinitatis esse imaginem ad quam factus est homo.</p><p title="I q. 35 a. 1 ad 2"><a name="29885"><span class="ref">[29885] Iª q. 35 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2951 dicendum quod species, prout ponitur ab Hilario in definitione |
| 2952 imaginis, importat formam deductam in aliquo ab alio. Hoc enim modo | |
| 2953 imago dicitur esse species alicuius, sicuti id quod assimilatur | |
| 2954 alicui, dicitur forma eius, inquantum habet formam illi | |
| 53 | 2955 similem.</p><p title="I q. 35 a. 1 ad 3"><a name="29886"><span class="ref">[29886] Iª q. 35 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2956 dicendum quod imitatio in divinis personis non significat |
| 53 | 2957 posterioritatem, sed solam assimilationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 35 a. 2 arg. 1"><a name="29887"><span class="ref">[29887] Iª q. 35 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2958 proceditur. Videtur quod nomen imaginis non sit proprium filio. |
| 2959 Quia, ut dicit Damascenus, spiritus sanctus est imago filii. Non | |
| 53 | 2960 est ergo proprium filii.</p><p title="I q. 35 a. 2 arg. 2"><a name="29888"><span class="ref">[29888] Iª q. 35 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 2961 ratione imaginis est similitudo cum expressione, ut Augustinus |
| 2962 dicit, in libro octoginta trium quaest. Sed hoc convenit spiritui | |
| 2963 sancto, procedit enim ab alio secundum modum similitudinis. Ergo | |
| 2964 spiritus sanctus est imago. Et ita non est proprium filii quod sit | |
| 53 | 2965 imago.</p><p title="I q. 35 a. 2 arg. 3"><a name="29889"><span class="ref">[29889] Iª q. 35 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 2966 etiam dicitur imago Dei, secundum illud I ad Cor. XI, <i>vir non |
| 2967 debet velare caput suum, quoniam imago et gloria Dei est</i>. Ergo | |
| 53 | 2968 non est proprium filio.</p><p title="I q. 35 a. 2 s. c."><a name="29890"><span class="ref">[29890] Iª q. 35 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2969 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>solus filius est imago |
| 53 | 2970 patris</i>.</p><p title="I q. 35 a. 2 co."><a name="29891"><span class="ref">[29891] Iª q. 35 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2971 quod doctores Graecorum communiter dicunt spiritum sanctum esse |
| 2972 imaginem patris et filii. Sed doctores Latini soli filio attribuunt | |
| 2973 nomen imaginis, non enim invenitur in canonica Scriptura nisi de | |
| 2974 filio. Dicitur enim Coloss. I, <i>qui est imago Dei invisibilis, | |
| 2975 primogenitus creaturae</i>; et ad Hebr. I, <i>qui cum sit splendor | |
| 2976 gloriae, et figura substantiae eius</i>. Huius autem rationem | |
| 2977 assignant quidam ex hoc, quod filius convenit cum patre non solum | |
| 2978 in natura, sed etiam in notione principii, spiritus autem sanctus | |
| 2979 non convenit cum filio nec cum patre in aliqua notione. Sed hoc non | |
| 2980 videtur sufficere. Quia sicut secundum relationes non attenditur in | |
| 2981 divinis neque aequalitas neque inaequalitas, ut Augustinus dicit; | |
| 2982 ita neque similitudo, quae requiritur ad rationem imaginis. Unde | |
| 2983 alii dicunt quod spiritus sanctus non potest dici imago filii, quia | |
| 2984 imaginis non est imago. Neque etiam imago patris, quia etiam imago | |
| 2985 refertur immediate ad id cuius est imago; spiritus sanctus autem | |
| 2986 refertur ad patrem per filium. Neque etiam est imago patris et | |
| 2987 filii, quia sic esset una imago duorum, quod videtur impossibile. | |
| 2988 Unde relinquitur quod spiritus sanctus nullo modo sit imago. Sed | |
| 2989 hoc nihil est. Quia pater et filius sunt unum principium spiritus | |
| 2990 sancti, ut infra dicetur, unde nihil prohibet sic patris et filii, | |
| 2991 inquantum sunt unum, esse unam imaginem; cum etiam homo totius | |
| 2992 Trinitatis sit una imago. Et ideo aliter dicendum est quod, sicut | |
| 2993 spiritus sanctus, quamvis sua processione accipiat naturam patris, | |
| 2994 sicut et filius, non tamen dicitur natus; ita, licet accipiat | |
| 2995 speciem similem patris, non dicitur imago. Quia filius procedit ut | |
| 2996 verbum, de cuius ratione est similitudo speciei ad id a quo | |
| 2997 procedit; non autem de ratione amoris; quamvis hoc conveniat amori | |
| 53 | 2998 qui est spiritus sanctus, inquantum est amor divinus.</p><p title="I q. 35 a. 2 ad 1"><a name="29892"><span class="ref">[29892] Iª q. 35 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2999 dicendum quod Damascenus et alii doctores Graecorum communiter |
| 53 | 3000 utuntur nomine imaginis pro perfecta similitudine.</p><p title="I q. 35 a. 2 ad 2"><a name="29893"><span class="ref">[29893] Iª q. 35 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3001 dicendum quod, licet spiritus sanctus sit similis patri et filio, |
| 53 | 3002 non tamen sequitur quod sit imago, ratione iam dicta.</p><p title="I q. 35 a. 2 ad 3"><a name="29894"><span class="ref">[29894] Iª q. 35 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3003 dicendum quod imago alicuius dupliciter in aliquo invenitur. Uno |
| 3004 modo, in re eiusdem naturae secundum speciem, ut imago regis | |
| 3005 invenitur in filio suo. Alio modo, in re alterius naturae, sicut | |
| 3006 imago regis invenitur in denario. Primo autem modo, filius est | |
| 3007 imago patris, secundo autem modo dicitur homo imago Dei. Et ideo ad | |
| 3008 designandam in homine imperfectionem imaginis, homo non solum | |
| 3009 dicitur imago, sed ad imaginem, per quod motus quidam tendentis in | |
| 3010 perfectionem designatur. Sed de filio Dei non potest dici quod sit | |
| 59 | 3011 ad imaginem, quia est perfecta patris imago.</p></div></div><div id="q36" class="q"><h2>Quaestio 36</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 36 pr."><a name="29895"><span class="ref">[29895] |
| 53 | 3012 Iª q. 36 pr.</span></a> Post haec considerandum est de his |
| 28 | 3013 quae pertinent ad personam spiritus sancti. Qui quidem non solum |
| 3014 dicitur spiritus sanctus, sed etiam amor et donum Dei. Circa nomen | |
| 3015 ergo spiritus sancti quaeruntur quatuor. Primo, utrum hoc nomen | |
| 3016 spiritus sanctus sit proprium alicuius divinae personae. Secundo, | |
| 3017 utrum illa persona divina quae spiritus sanctus dicitur, procedat a | |
| 3018 patre et filio. Tertio, utrum procedat a patre per filium. Quarto, | |
| 53 | 3019 utrum pater et filius sint unum principium spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 36 a. 1 arg. 1"><a name="29896"><span class="ref">[29896] Iª q. 36 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3020 proceditur. Videtur quod hoc nomen spiritus sanctus non sit |
| 3021 proprium nomen alicuius divinae personae. Nullum enim nomen commune | |
| 3022 tribus personis, est proprium alicuius personae. Sed hoc nomen | |
| 3023 spiritus sanctus est commune tribus personis. Ostendit enim | |
| 3024 Hilarius, VIII de Trin., in spiritu Dei aliquando significari | |
| 3025 patrem, ut cum dicitur, spiritus domini super me; aliquando | |
| 3026 significari filium, ut cum dicit filius, in spiritu Dei eiicio | |
| 3027 Daemonia, naturae suae potestate eiicere se Daemonia demonstrans; | |
| 3028 aliquando spiritum sanctum, ut ibi, effundam de spiritu meo super | |
| 3029 omnem carnem. Ergo hoc nomen spiritus sanctus non est proprium | |
| 53 | 3030 alicuius divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 arg. 2"><a name="29897"><span class="ref">[29897] Iª q. 36 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3031 nomina divinarum personarum ad aliquid dicuntur, ut Boetius dicit, |
| 3032 in libro de Trin. Sed hoc nomen spiritus sanctus non dicitur ad | |
| 53 | 3033 aliquid. Ergo hoc nomen non est proprium divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 arg. 3"><a name="29898"><span class="ref">[29898] Iª q. 36 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quia |
| 28 | 3034 filius est nomen alicuius divinae personae, non potest dici filius |
| 3035 huius vel illius. Dicitur autem spiritus huius vel illius hominis. | |
| 3036 Ut enim habetur Num. XI, <i>dixit dominus ad Moysen, auferam de | |
| 3037 spiritu tuo, tradamque eis</i>; et IV Reg. II, <i>requievit | |
| 3038 spiritus Eliae super Elisaeum</i>. Ergo spiritus sanctus non | |
| 53 | 3039 videtur esse proprium nomen alicuius divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 s. c."><a name="29899"><span class="ref">[29899] Iª q. 36 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3040 quod dicitur I Ioan. ult., <i>tres sunt qui testimonium dant in |
| 3041 caelo, pater, verbum et spiritus sanctus</i>. Ut autem Augustinus | |
| 3042 dicit, VII de Trin., cum quaeritur, quid tres? Dicimus, tres | |
| 53 | 3043 personae. Ergo spiritus sanctus est nomen divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 co."><a name="29900"><span class="ref">[29900] Iª q. 36 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3044 quod, cum sint duae processiones in divinis, altera earum, quae est |
| 3045 per modum amoris, non habet proprium nomen, ut supra dictum est. | |
| 3046 Unde et relationes quae secundum huiusmodi processionem | |
| 3047 accipiuntur, innominatae sunt, ut etiam supra dictum est. Propter | |
| 3048 quod et nomen personae hoc modo procedentis, eadem ratione, non | |
| 3049 habet proprium nomen. Sed sicut sunt accommodata aliqua nomina, ex | |
| 3050 usu loquentium, ad significandum praedictas relationes, cum | |
| 3051 nominamus eas nomine processionis et spirationis, quae, secundum | |
| 3052 proprietatem significationis, magis videntur significare actus | |
| 3053 notionales quam relationes; ita ad significandum divinam personam | |
| 3054 quae procedit per modum amoris, accommodatum est, ex usu | |
| 3055 Scripturae, hoc nomen spiritus sanctus. Et huius quidem | |
| 3056 convenientiae ratio sumi potest ex duobus. Primo quidem, ex ipsa | |
| 3057 communitate eius quod dicitur spiritus sanctus. Ut enim Augustinus | |
| 3058 dicit, XV de Trin., <i>quia spiritus sanctus communis est ambobus, | |
| 3059 id vocatur ipse proprie quod ambo communiter, nam et pater est | |
| 3060 spiritus, et filius est spiritus; et pater est sanctus, et filius | |
| 3061 est sanctus</i>. Secundo vero, ex propria significatione. Nam nomen | |
| 3062 spiritus, in rebus corporeis, impulsionem quandam et motionem | |
| 3063 significare videtur, nam flatum et ventum spiritum nominamus. Est | |
| 3064 autem proprium amoris, quod moveat et impellat voluntatem amantis | |
| 3065 in amatum. Sanctitas vero illis rebus attribuitur, quae in Deum | |
| 3066 ordinantur. Quia igitur persona divina procedit per modum amoris | |
| 53 | 3067 quo Deus amatur, convenienter spiritus sanctus nominatur.</p><p title="I q. 36 a. 1 ad 1"><a name="29901"><span class="ref">[29901] Iª q. 36 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3068 dicendum quod hoc quod dico spiritus sanctus, prout sumitur in |
| 3069 virtute duarum dictionum, commune est toti Trinitati. Quia nomine | |
| 3070 spiritus significatur immaterialitas divinae substantiae, spiritus | |
| 3071 enim corporeus invisibilis est, et parum habet de materia; unde | |
| 3072 omnibus substantiis immaterialibus et invisibilibus hoc nomen | |
| 3073 attribuimus. Per hoc vero quod dicitur sanctus, significatur | |
| 3074 puritas divinae bonitatis. Si autem accipiatur hoc quod dico | |
| 3075 spiritus sanctus, in vi unius dictionis, sic ex usu Ecclesiae est | |
| 3076 accommodatum ad significandam unam trium personarum, scilicet quae | |
| 53 | 3077 procedit per modum amoris, ratione iam dicta.</p><p title="I q. 36 a. 1 ad 2"><a name="29902"><span class="ref">[29902] Iª q. 36 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3078 dicendum quod, licet hoc quod dico spiritus sanctus, relative non |
| 3079 dicatur, tamen pro relativo ponitur, inquantum est accommodatum ad | |
| 3080 significandam personam sola relatione ab aliis distinctam. Potest | |
| 3081 tamen intelligi etiam in nomine aliqua relatio, si spiritus | |
| 53 | 3082 intelligatur quasi spiratus.</p><p title="I q. 36 a. 1 ad 3"><a name="29903"><span class="ref">[29903] Iª q. 36 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3083 dicendum quod in nomine filii intelligitur sola relatio eius qui |
| 3084 est a principio, ad principium, sed in nomine patris intelligitur | |
| 3085 relatio principii; et similiter in nomine spiritus, prout importat | |
| 3086 quandam vim motivam. Nulli autem creaturae competit esse principium | |
| 3087 respectu alicuius divinae personae, sed e converso. Et ideo potest | |
| 3088 dici pater noster, et spiritus noster, non tamen potest dici filius | |
| 53 | 3089 noster.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 36 a. 2 arg. 1"><a name="29904"><span class="ref">[29904] Iª q. 36 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3090 proceditur. Videtur quod spiritus sanctus non procedat a filio. |
| 3091 Quia secundum Dionysium, <i>non est audendum dicere aliquid de | |
| 3092 substantiali divinitate, praeter ea quae divinitus nobis ex sacris | |
| 3093 eloquiis sunt expressa</i>. Sed in Scriptura sacra non exprimitur | |
| 3094 quod spiritus sanctus a filio procedat, sed solum quod procedat a | |
| 3095 patre; ut patet Ioann. XV, <i>spiritum veritatis, qui a patre | |
| 53 | 3096 procedit</i>. Ergo spiritus sanctus non procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 2"><a name="29905"><span class="ref">[29905] Iª q. 36 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3097 symbolo Constantinopolitanae synodi sic legitur, <i>credimus in |
| 3098 spiritum sanctum, dominum et vivificantem, ex patre procedentem, | |
| 3099 cum patre et filio adorandum et glorificandum</i>. Nullo igitur | |
| 3100 modo debuit addi in symbolo nostro quod spiritus sanctus procedat a | |
| 53 | 3101 filio, sed videntur esse anathematis rei, qui hoc addiderunt.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 3"><a name="29906"><span class="ref">[29906] Iª q. 36 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3102 Damascenus dicit, <i>spiritum sanctum ex patre dicimus, et spiritum |
| 3103 patris nominamus, ex filio autem spiritum sanctum non dicimus, | |
| 3104 spiritum vero filii nominamus</i>. Ergo spiritus sanctus non | |
| 53 | 3105 procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 4"><a name="29907"><span class="ref">[29907] Iª q. 36 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 3106 procedit ab eo in quo quiescit. Sed spiritus sanctus quiescit in |
| 3107 filio. Dicitur enim in legenda beati Andreae, <i>pax vobis, et | |
| 3108 universis qui credunt in unum Deum patrem, et in unum filium eius, | |
| 3109 unicum dominum nostrum Iesum Christum, et in unum spiritum sanctum, | |
| 3110 procedentem ex patre, et in filio permanentem</i>. Ergo spiritus | |
| 53 | 3111 sanctus non procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 5"><a name="29908"><span class="ref">[29908] Iª q. 36 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3112 filius procedit ut verbum. Sed spiritus noster in nobis non videtur |
| 3113 procedere a verbo nostro. Ergo nec spiritus sanctus procedit a | |
| 53 | 3114 filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 6"><a name="29909"><span class="ref">[29909] Iª q. 36 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3115 spiritus sanctus perfecte procedit a patre. Ergo superfluum est |
| 53 | 3116 dicere quod procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 7"><a name="29910"><span class="ref">[29910] Iª q. 36 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3117 perpetuis non differt esse et posse, ut dicitur in III Physic.; et |
| 3118 multo minus in divinis. Sed spiritus sanctus potest distingui a | |
| 3119 filio, etiam si ab eo non procedat. Dicit enim Anselmus, in libro | |
| 3120 de processione spiritus sancti, <i>habent utique a patre esse | |
| 3121 filius et spiritus sanctus, sed diverso modo, quia alter nascendo, | |
| 3122 et alter procedendo, ut alii sint per hoc ab invicem</i>. Et postea | |
| 3123 subdit, <i>nam si per aliud non essent plures filius et spiritus | |
| 3124 sanctus, per hoc solum essent diversi</i>. Ergo spiritus sanctus | |
| 53 | 3125 distinguitur a filio, ab eo non existens.</p><p title="I q. 36 a. 2 s. c."><a name="29911"><span class="ref">[29911] Iª q. 36 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3126 quod dicit Athanasius, <i>spiritus sanctus a patre et filio, non |
| 53 | 3127 factus, nec creatus, nec genitus, sed procedens</i>.</p><p title="I q. 36 a. 2 co."><a name="29912"><span class="ref">[29912] Iª q. 36 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3128 quod necesse est dicere spiritum sanctum a filio esse. Si enim non |
| 3129 esset ab eo, nullo modo posset ab eo personaliter distingui. Quod | |
| 3130 ex supra dictis patet. Non enim est possibile dicere quod secundum | |
| 3131 aliquid absolutum divinae personae ab invicem distinguantur, quia | |
| 3132 sequeretur quod non esset trium una essentia; quidquid enim in | |
| 3133 divinis absolute dicitur, ad unitatem essentiae pertinet. | |
| 3134 Relinquitur ergo quod solum relationibus divinae personae ab | |
| 3135 invicem distinguantur. Relationes autem personas distinguere non | |
| 3136 possunt, nisi secundum quod sunt oppositae. Quod ex hoc patet, quia | |
| 3137 pater habet duas relationes, quarum una refertur ad filium, et alia | |
| 3138 ad spiritum sanctum; quae tamen, quia non sunt oppositae, non | |
| 3139 constituunt duas personas, sed ad unam personam patris tantum | |
| 3140 pertinent. Si ergo in filio et in spiritu sancto non esset invenire | |
| 3141 nisi duas relationes quibus uterque refertur ad patrem, illae | |
| 3142 relationes non essent ad invicem oppositae; sicut neque duae | |
| 3143 relationes quibus pater refertur ad illos. Unde, sicut persona | |
| 3144 patris est una, ita sequeretur quod persona filii et spiritus | |
| 3145 sancti esset una, habens duas relationes oppositas duabus | |
| 3146 relationibus patris. Hoc autem est haereticum, cum tollat fidem | |
| 3147 Trinitatis. Oportet ergo quod filius et spiritus sanctus ad invicem | |
| 3148 referantur oppositis relationibus. Non autem possunt esse in | |
| 3149 divinis aliae relationes oppositae nisi relationes originis, ut | |
| 3150 supra probatum est. Oppositae autem relationes originis accipiuntur | |
| 3151 secundum principium, et secundum quod est a principio. Relinquitur | |
| 3152 ergo quod necesse est dicere vel filium esse a spiritu sancto, quod | |
| 3153 nullus dicit, vel spiritum sanctum esse a filio, quod nos | |
| 3154 confitemur. Et huic quidem consonat ratio processionis utriusque. | |
| 3155 Dictum enim est supra quod filius procedit per modum intellectus, | |
| 3156 ut verbum; spiritus sanctus autem per modum voluntatis, ut amor. | |
| 3157 Necesse est autem quod amor a verbo procedat, non enim aliquid | |
| 3158 amamus, nisi secundum quod conceptione mentis apprehendimus. Unde | |
| 3159 et secundum hoc manifestum est quod spiritus sanctus procedit a | |
| 3160 filio. Ipse etiam ordo rerum hoc docet. Nusquam enim hoc invenimus, | |
| 3161 quod ab uno procedant plura absque ordine, nisi in illis solum quae | |
| 3162 materialiter differunt; sicut unus faber producit multos cultellos | |
| 3163 materialiter ab invicem distinctos, nullum ordinem habentes ad | |
| 3164 invicem. Sed in rebus in quibus non est sola materialis distinctio, | |
| 3165 semper invenitur in multitudine productorum aliquis ordo. Unde | |
| 3166 etiam in ordine creaturarum productarum, decor divinae sapientiae | |
| 3167 manifestatur. Si ergo ab una persona patris procedunt duae | |
| 3168 personae, scilicet filius et spiritus sanctus, oportet esse aliquem | |
| 3169 ordinem eorum ad invicem. Nec potest aliquis ordo alius assignari, | |
| 3170 nisi ordo naturae, quo alius est ex alio. Non est igitur possibile | |
| 3171 dicere quod filius et spiritus sanctus sic procedant a patre, quod | |
| 3172 neuter eorum procedat ab alio, nisi quis poneret in eis materialem | |
| 3173 distinctionem, quod est impossibile. Unde etiam ipsi Graeci | |
| 3174 processionem spiritus sancti aliquem ordinem habere ad filium | |
| 3175 intelligunt. Concedunt enim spiritum sanctum esse spiritum filii, | |
| 3176 et esse a patre per filium. Et quidam eorum dicuntur concedere quod | |
| 3177 sit a filio, vel profluat ab eo, non tamen quod procedat. Quod | |
| 3178 videtur vel ex ignorantia, vel ex protervia esse. Quia si quis | |
| 3179 recte consideret, inveniet processionis verbum inter omnia quae ad | |
| 3180 originem qualemcumque pertinent, communissimum esse. Utimur enim eo | |
| 3181 ad designandum qualemcumque originem; sicut quod linea procedit a | |
| 3182 puncto, radius a sole, rivus a fonte; et similiter in quibuscumque | |
| 3183 aliis. Unde ex quocumque alio ad originem pertinente, potest | |
| 53 | 3184 concludi quod spiritus sanctus procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 1"><a name="29913"><span class="ref">[29913] Iª q. 36 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3185 dicendum quod de Deo dicere non debemus quod in sacra Scriptura non |
| 3186 invenitur vel per verba, vel per sensum. Licet autem per verba non | |
| 3187 inveniatur in sacra Scriptura quod spiritus sanctus procedit a | |
| 3188 filio, invenitur tamen quantum ad sensum; et praecipue ubi dicit | |
| 3189 filius, Ioan. XVI, de spiritu sancto loquens, <i>ille me | |
| 3190 clarificabit, quia de meo accipiet</i>. Regulariter etiam in sacra | |
| 3191 Scriptura tenendum est, quod id quod de patre dicitur, oportet de | |
| 3192 filio intelligi, etiam si dictio exclusiva addatur, nisi solum in | |
| 3193 illis in quibus pater et filius secundum oppositas relationes | |
| 3194 distinguuntur. Cum enim dominus, Matth. XI, dicit, <i>nemo novit | |
| 3195 filium nisi pater</i>, non excluditur quin filius seipsum | |
| 3196 cognoscat. Sic igitur cum dicitur quod spiritus sanctus a patre | |
| 3197 procedit, etiam si adderetur quod a solo patre procedit, non | |
| 3198 excluderetur inde filius, quia quantum ad hoc quod est esse | |
| 3199 principium spiritus sancti, non opponuntur pater et filius; sed | |
| 53 | 3200 solum quantum ad hoc, quod hic est pater et ille filius.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 2"><a name="29914"><span class="ref">[29914] Iª q. 36 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3201 dicendum quod in quolibet Concilio institutum fuit symbolum |
| 3202 aliquod, propter errorem aliquem qui in Concilio damnabatur. Unde | |
| 3203 sequens Concilium non faciebat aliud symbolum quam primum, sed id | |
| 3204 quod implicite continebatur in primo symbolo, per aliqua addita | |
| 3205 explanabatur contra haereses insurgentes. Unde in determinatione | |
| 3206 Chalcedonensis synodi dicitur, quod illi qui fuerunt congregati in | |
| 3207 Concilio Constantinopolitano, doctrinam de spiritu sancto | |
| 3208 tradiderunt, non quod minus esset in praecedentibus (qui apud | |
| 3209 Nicaeam congregati sunt), inferentes; <i>sed intellectum eorum | |
| 3210 adversus haereticos declarantes</i>. Quia igitur in tempore | |
| 3211 antiquorum Conciliorum nondum exortus fuerat error dicentium | |
| 3212 spiritum sanctum non procedere a filio; non fuit necessarium quod | |
| 3213 hoc explicite poneretur. Sed postea, insurgente errore quorundam, | |
| 3214 in quodam Concilio in Occidentalibus partibus congregato, expressum | |
| 3215 fuit auctoritate Romani pontificis; cuius auctoritate etiam antiqua | |
| 3216 Concilia congregabantur et confirmabantur. Continebatur tamen | |
| 3217 implicite in hoc ipso quod dicebatur spiritus sanctus a patre | |
| 53 | 3218 procedere.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 3"><a name="29915"><span class="ref">[29915] Iª q. 36 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3219 dicendum quod spiritum sanctum non procedere a filio, primo fuit a |
| 3220 Nestorianis introductum; ut patet in quodam symbolo Nestorianorum | |
| 3221 damnato in Ephesina synodo. Et hunc errorem secutus fuit | |
| 3222 Theodoretus Nestorianus, et plures post ipsum; inter quos fuit | |
| 3223 etiam Damascenus. Unde in hoc eius sententiae non est standum. | |
| 3224 Quamvis a quibusdam dicatur quod Damascenus, sicut non confitetur | |
| 3225 spiritum sanctum esse a filio, ita etiam non negat, ex vi illorum | |
| 53 | 3226 verborum.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 4"><a name="29916"><span class="ref">[29916] Iª q. 36 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3227 dicendum quod per hoc quod spiritus sanctus dicitur quiescere vel |
| 3228 manere in filio, non excluditur quin ab eo procedat, quia et filius | |
| 3229 in patre manere dicitur, cum tamen a patre procedat. Dicitur etiam | |
| 3230 spiritus sanctus in filio quiescere, vel sicut amor amantis | |
| 3231 quiescit in amato; vel quantum ad humanam naturam Christi, propter | |
| 3232 id quod scriptum est, Ioan. I, <i>super quem videris spiritum | |
| 53 | 3233 descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat</i>.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 5"><a name="29917"><span class="ref">[29917] Iª q. 36 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3234 dicendum quod verbum in divinis non accipitur secundum |
| 3235 similitudinem verbi vocalis, a quo non procedit spiritus, quia sic | |
| 3236 tantum metaphorice diceretur, sed secundum similitudinem verbi | |
| 53 | 3237 mentalis, a quo amor procedit.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 6"><a name="29918"><span class="ref">[29918] Iª q. 36 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 3238 quod per hoc quod spiritus sanctus perfecte procedit a patre, non |
| 3239 solum non superfluum est dicere quod spiritus sanctus procedat a | |
| 3240 filio; sed omnino necessarium. Quia una virtus est patris et filii; | |
| 3241 et quidquid est a patre, necesse est esse a filio, nisi proprietati | |
| 3242 filiationis repugnet. Non enim filius est a seipso, licet sit a | |
| 53 | 3243 patre.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 7"><a name="29919"><span class="ref">[29919] Iª q. 36 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3244 dicendum quod spiritus sanctus distinguitur personaliter a filio in |
| 3245 hoc, quod origo unius distinguitur ab origine alterius. Sed ipsa | |
| 3246 differentia originis est per hoc, quod filius est solum a patre, | |
| 3247 spiritus sanctus vero a patre et filio. Non enim aliter | |
| 53 | 3248 processiones distinguerentur, sicut supra ostensum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 36 a. 3 arg. 1"><a name="29920"><span class="ref">[29920] Iª q. 36 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3249 proceditur. Videtur quod spiritus sanctus non procedat a patre per |
| 3250 filium. Quod enim procedit ab aliquo per aliquem, non procedit ab | |
| 3251 eo immediate. Si igitur spiritus sanctus procedit a patre per | |
| 3252 filium, non procedit a patre immediate. Quod videtur | |
| 53 | 3253 inconveniens.</p><p title="I q. 36 a. 3 arg. 2"><a name="29921"><span class="ref">[29921] Iª q. 36 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3254 spiritus sanctus procedit a patre per filium, non procedit a filio |
| 3255 nisi propter patrem. Sed propter quod unumquodque, et illud magis. | |
| 53 | 3256 Ergo magis procedit a patre quam a filio.</p><p title="I q. 36 a. 3 arg. 3"><a name="29922"><span class="ref">[29922] Iª q. 36 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3257 filius habet esse per generationem. Si igitur spiritus sanctus est |
| 3258 a patre per filium, sequitur quod prius generetur filius, et postea | |
| 3259 procedat spiritus sanctus. Et sic processio spiritus sancti non est | |
| 53 | 3260 aeterna. Quod est haereticum.</p><p title="I q. 36 a. 3 arg. 4"><a name="29923"><span class="ref">[29923] Iª q. 36 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 3261 aliquis dicitur per aliquem operari, potest e converso dici, sicut |
| 3262 enim dicimus quod rex operatur per ballivum, ita potest dici quod | |
| 3263 ballivus operatur per regem. Sed nullo modo dicimus quod filius | |
| 3264 spiret spiritum sanctum per patrem. Ergo nullo modo potest dici | |
| 53 | 3265 quod pater spiret spiritum sanctum per filium.</p><p title="I q. 36 a. 3 s. c."><a name="29924"><span class="ref">[29924] Iª q. 36 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3266 quod Hilarius dicit, in libro de Trin., <i>conserva hanc, oro, |
| 3267 fidei meae religionem, ut semper obtineam patrem, scilicet te; et | |
| 3268 filium tuum una tecum adorem; et spiritum sanctum tuum, qui est per | |
| 53 | 3269 unigenitum tuum, promerear</i>.</p><p title="I q. 36 a. 3 co."><a name="29925"><span class="ref">[29925] Iª q. 36 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3270 quod in omnibus locutionibus in quibus dicitur aliquis per aliquem |
| 3271 operari, haec praepositio per designat in causali aliquam causam | |
| 3272 seu principium illius actus. Sed cum actio sit media inter faciens | |
| 3273 et factum, quandoque illud causale cui adiungitur haec praepositio | |
| 3274 per, est causa actionis secundum quod exit ab agente. Et tunc est | |
| 3275 causa agenti quod agat; sive sit causa finalis, sive formalis, sive | |
| 3276 effectiva vel motiva, finalis quidem, ut si dicamus quod artifex | |
| 3277 operatur per cupiditatem lucri; formalis vero, ut si dicamus quod | |
| 3278 operatur per artem suam; motiva vero, si dicamus quod operatur per | |
| 3279 imperium alterius. Quandoque vero dictio causalis cui adiungitur | |
| 3280 haec praepositio per, est causa actionis secundum quod terminatur | |
| 3281 ad factum; ut cum dicimus, artifex operatur per martellum. Non enim | |
| 3282 significatur quod martellus sit causa artifici quod agat, sed quod | |
| 3283 sit causa artificiato ut ab artifice procedat; et quod hoc ipsum | |
| 3284 habeat ab artifice. Et hoc est quod quidam dicunt, quod haec | |
| 3285 praepositio per quandoque notat auctoritatem in recto, ut cum | |
| 3286 dicitur, rex operatur per ballivum, quandoque autem in obliquo, ut | |
| 3287 cum dicitur, ballivus operatur per regem. Quia igitur filius habet | |
| 3288 a patre quod ab eo procedat spiritus sanctus, potest dici quod | |
| 3289 pater per filium spirat spiritum sanctum; vel quod spiritus sanctus | |
| 53 | 3290 procedat a patre per filium, quod idem est.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 1"><a name="29926"><span class="ref">[29926] Iª q. 36 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3291 dicendum quod in qualibet actione est duo considerare, scilicet |
| 3292 suppositum agens, et virtutem qua agit; sicut ignis calefacit | |
| 3293 calore. Si igitur in patre et filio consideretur virtus qua spirant | |
| 3294 spiritum sanctum, non cadit ibi aliquod medium, quia haec virtus | |
| 3295 est una et eadem. Si autem considerentur ipsae personae spirantes, | |
| 3296 sic, cum spiritus sanctus communiter procedat a patre et filio, | |
| 3297 invenitur spiritus sanctus immediate a patre procedere, inquantum | |
| 3298 est ab eo; et mediate, inquantum est a filio. Et sic dicitur | |
| 3299 procedere a patre per filium. Sicut etiam Abel processit immediate | |
| 3300 ab Adam, inquantum Adam fuit pater eius; et mediate, inquantum Eva | |
| 3301 fuit mater eius, quae processit ab Adam; licet hoc exemplum | |
| 3302 materialis processionis ineptum videatur ad significandam | |
| 53 | 3303 immaterialem processionem divinarum personarum.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 2"><a name="29927"><span class="ref">[29927] Iª q. 36 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3304 dicendum quod, si filius acciperet a patre aliam virtutem numero ad |
| 3305 spirandum spiritum sanctum, sequeretur quod esset sicut causa | |
| 3306 secunda et instrumentalis, et sic magis procederet a patre quam a | |
| 3307 filio. Sed una et eadem numero virtus spirativa est in patre et | |
| 3308 filio, et ideo aequaliter procedit ab utroque. Licet aliquando | |
| 3309 dicatur principaliter vel proprie procedere de patre, propter hoc | |
| 53 | 3310 quod filius habet hanc virtutem a patre.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 3"><a name="29928"><span class="ref">[29928] Iª q. 36 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3311 dicendum quod, sicut generatio filii est coaeterna generanti, unde |
| 3312 non prius fuit pater quam gigneret filium; ita processio spiritus | |
| 3313 sancti est coaeterna suo principio. Unde non fuit prius filius | |
| 3314 genitus, quam spiritus sanctus procederet, sed utrumque aeternum | |
| 53 | 3315 est.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 4"><a name="29929"><span class="ref">[29929] Iª q. 36 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3316 dicendum quod, cum aliquis dicitur per aliquid operari, non semper |
| 3317 recipitur conversio, non enim dicimus quod martellus operetur per | |
| 3318 fabrum. Dicimus autem quod ballivus operatur per regem, quia | |
| 3319 ballivi est agere, cum sit dominus sui actus. Martelli autem non | |
| 3320 est agere, sed solum agi, unde non designatur nisi ut instrumentum. | |
| 3321 Dicitur autem ballivus operari per regem, quamvis haec praepositio | |
| 3322 per denotet medium, quia, quanto suppositum est prius in agendo, | |
| 3323 tanto virtus eius est immediatior effectui, quia virtus causae | |
| 3324 primae coniungit causam secundam suo effectui, unde et prima | |
| 3325 principia dicuntur immediata in demonstrativis scientiis. Sic | |
| 3326 igitur, inquantum ballivus est medius secundum ordinem suppositorum | |
| 3327 agentium, dicitur rex operari per ballivum, secundum ordinem vero | |
| 3328 virtutum, dicitur ballivus operari per regem, quia virtus regis | |
| 3329 facit quod actio ballivi consequatur effectum. Ordo autem non | |
| 3330 attenditur inter patrem et filium quantum ad virtutem; sed solum | |
| 3331 quantum ad supposita. Et ideo dicitur quod pater spirat per filium, | |
| 53 | 3332 et non e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 36 a. 4 arg. 1"><a name="29930"><span class="ref">[29930] Iª q. 36 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3333 proceditur. Videtur quod pater et filius non sint unum principium |
| 3334 spiritus sancti. Quia spiritus sanctus non videtur a patre et filio | |
| 3335 procedere inquantum sunt unum, neque in natura, quia spiritus | |
| 3336 sanctus sic etiam procederet a seipso, qui est unum cum eis in | |
| 3337 natura; neque etiam inquantum sunt unum in aliqua proprietate, quia | |
| 3338 una proprietas non potest esse duorum suppositorum, ut videtur. | |
| 3339 Ergo spiritus sanctus procedit a patre et filio ut sunt plures. Non | |
| 53 | 3340 ergo pater et filius sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 2"><a name="29931"><span class="ref">[29931] Iª q. 36 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 3341 dicitur, pater et filius sunt unum principium spiritus sancti, non |
| 3342 potest ibi designari unitas personalis, quia sic pater et filius | |
| 3343 essent una persona. Neque etiam unitas proprietatis, quia si | |
| 3344 propter unam proprietatem pater et filius sunt unum principium | |
| 3345 spiritus sancti, pari ratione, propter duas proprietates pater | |
| 3346 videtur esse duo principia filii et spiritus sancti; quod est | |
| 3347 inconveniens. Non ergo pater et filius sunt unum principium | |
| 53 | 3348 spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 3"><a name="29932"><span class="ref">[29932] Iª q. 36 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3349 filius non magis convenit cum patre quam spiritus sanctus. Sed |
| 3350 spiritus sanctus et pater non sunt unum principium respectu | |
| 53 | 3351 alicuius divinae personae. Ergo neque pater et filius.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 4"><a name="29933"><span class="ref">[29933] Iª q. 36 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3352 pater et filius sunt unum principium spiritus sancti aut unum quod |
| 3353 est pater; aut unum quod non est pater. Sed neutrum est dare, quia | |
| 3354 si unum quod est pater, sequitur quod filius sit pater; si unum | |
| 3355 quod non est pater, sequitur quod pater non est pater. Non ergo | |
| 3356 dicendum est quod pater et filius sint unum principium spiritus | |
| 53 | 3357 sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 5"><a name="29934"><span class="ref">[29934] Iª q. 36 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3358 pater et filius sunt unum principium spiritus sancti videtur e |
| 3359 converso dicendum quod unum principium spiritus sancti sit pater et | |
| 3360 filius. Sed haec videtur esse falsa, quia hoc quod dico principium, | |
| 3361 oportet quod supponat vel pro persona patris, vel pro persona | |
| 3362 filii; et utroque modo est falsa. Ergo etiam haec est falsa, pater | |
| 53 | 3363 et filius sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 6"><a name="29935"><span class="ref">[29935] Iª q. 36 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 3364 in substantia facit idem. Si igitur pater et filius sunt unum |
| 3365 principium spiritus sancti, sequitur quod sint idem principium. Sed | |
| 3366 hoc a multis negatur. Ergo non est concedendum quod pater et filius | |
| 53 | 3367 sint unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 7"><a name="29936"><span class="ref">[29936] Iª q. 36 a. 4 arg. 7</span></a> Praeterea, pater |
| 28 | 3368 et filius et spiritus sanctus, quia sunt unum principium creaturae, |
| 3369 dicuntur esse unus creator. Sed pater et filius non sunt unus | |
| 3370 spirator, sed duo spiratores, ut a multis dicitur. Quod etiam | |
| 3371 consonat dictis Hilarii, qui dicit, in II de Trin., quod spiritus | |
| 3372 sanctus a patre et filio auctoribus confitendus est. Ergo pater et | |
| 53 | 3373 filius non sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 s. c."><a name="29937"><span class="ref">[29937] Iª q. 36 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3374 quod Augustinus dicit, in V de Trin., quod pater et filius non sunt |
| 53 | 3375 duo principia, sed unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 co."><a name="29938"><span class="ref">[29938] Iª q. 36 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3376 quod pater et filius in omnibus unum sunt, in quibus non distinguit |
| 3377 inter eos relationis oppositio. Unde, cum in hoc quod est esse | |
| 3378 principium spiritus sancti, non opponantur relative, sequitur quod | |
| 3379 pater et filius sunt unum principium spiritus sancti. Quidam tamen | |
| 3380 dicunt hanc esse impropriam, pater et filius sunt unum principium | |
| 3381 spiritus sancti. Quia cum hoc nomen principium, singulariter | |
| 3382 acceptum, non significet personam, sed proprietatem, dicunt quod | |
| 3383 sumitur adiective, et quia adiectivum non determinatur per | |
| 3384 adiectivum, non potest convenienter dici quod pater et filius sint | |
| 3385 unum principium spiritus sancti, nisi unum intelligatur quasi | |
| 3386 adverbialiter positum, ut sit sensus, sunt unum principium, idest | |
| 3387 uno modo. Sed simili ratione posset dici pater duo principia filii | |
| 3388 et spiritus sancti, idest duobus modis. Dicendum est ergo quod, | |
| 3389 licet hoc nomen principium significet proprietatem, tamen | |
| 3390 significat eam per modum substantivi, sicut hoc nomen pater vel | |
| 3391 filius etiam in rebus creatis. Unde numerum accipit a forma | |
| 3392 significata, sicut et alia substantiva. Sicut igitur pater et | |
| 3393 filius sunt unus Deus, propter unitatem formae significatae per hoc | |
| 3394 nomen Deus; ita sunt unum principium spiritus sancti, propter | |
| 53 | 3395 unitatem proprietatis significatae in hoc nomine principium.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 1"><a name="29939"><span class="ref">[29939] Iª q. 36 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3396 dicendum quod, si attendatur virtus spirativa, spiritus sanctus |
| 3397 procedit a patre et filio inquantum sunt unum in virtute spirativa, | |
| 3398 quae quodammodo significat naturam cum proprietate, ut infra | |
| 3399 dicetur. Neque est inconveniens unam proprietatem esse in duobus | |
| 3400 suppositis, quorum est una natura. Si vero considerentur supposita | |
| 3401 spirationis, sic spiritus sanctus procedit a patre et filio ut sunt | |
| 53 | 3402 plures, procedit enim ab eis ut amor unitivus duorum.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 2"><a name="29940"><span class="ref">[29940] Iª q. 36 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3403 dicendum quod, cum dicitur, pater et filius sunt unum principium |
| 3404 spiritus sancti, designatur una proprietas, quae est forma | |
| 3405 significata per nomen. Non tamen sequitur quod propter plures | |
| 3406 proprietates possit dici pater plura principia, quia implicaretur | |
| 53 | 3407 pluralitas suppositorum.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 3"><a name="29941"><span class="ref">[29941] Iª q. 36 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3408 dicendum quod secundum relativas proprietates non attenditur in |
| 3409 divinis similitudo vel dissimilitudo, sed secundum essentiam. Unde, | |
| 3410 sicut pater non est similior sibi quam filio, ita nec filius | |
| 53 | 3411 similior patri quam spiritus sanctus.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 4"><a name="29942"><span class="ref">[29942] Iª q. 36 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3412 dicendum quod haec duo, scilicet, pater et filius sunt unum |
| 3413 principium quod est pater, aut, unum principium quod non est pater, | |
| 3414 non sunt contradictorie opposita. Unde non est necesse alterum | |
| 3415 eorum dare. Cum enim dicimus, pater et filius sunt unum principium, | |
| 3416 hoc quod dico principium, non habet determinatam suppositionem, imo | |
| 3417 confusam pro duabus personis simul. Unde in processu est fallacia | |
| 53 | 3418 figurae dictionis, a confusa suppositione ad determinatam.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 5"><a name="29943"><span class="ref">[29943] Iª q. 36 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3419 dicendum quod haec etiam est vera, unum principium spiritus sancti |
| 3420 est pater et filius. Quia hoc quod dico principium non supponit pro | |
| 53 | 3421 una persona tantum, sed indistincte pro duabus, ut dictum est.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 6"><a name="29944"><span class="ref">[29944] Iª q. 36 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 3422 quod convenienter potest dici quod pater et filius sunt idem |
| 3423 principium, secundum quod ly principium supponit confuse et | |
| 53 | 3424 indistincte pro duabus personis simul.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 7"><a name="29945"><span class="ref">[29945] Iª q. 36 a. 4 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3425 dicendum quod quidam dicunt quod pater et filius, licet sint unum |
| 3426 principium spiritus sancti, sunt tamen duo spiratores, propter | |
| 3427 distinctionem suppositorum, sicut etiam duo spirantes, quia actus | |
| 3428 referuntur ad supposita. Nec est eadem ratio de hoc nomine creator. | |
| 3429 Quia spiritus sanctus procedit a patre et filio ut sunt duae | |
| 3430 personae distinctae, ut dictum est, non autem creatura procedit a | |
| 3431 tribus personis ut sunt personae distinctae, sed ut sunt unum in | |
| 3432 essentia. Sed videtur melius dicendum quod, quia spirans adiectivum | |
| 3433 est, spirator vero substantivum, possumus dicere quod pater et | |
| 3434 filius sunt duo spirantes, propter pluralitatem suppositorum; non | |
| 3435 autem duo spiratores, propter unam spirationem. Nam adiectiva | |
| 3436 nomina habent numerum secundum supposita, substantiva vero a | |
| 3437 seipsis, secundum formam significatam. Quod vero Hilarius dicit, | |
| 3438 quod spiritus sanctus est a patre et filio auctoribus, exponendum | |
| 59 | 3439 est quod ponitur substantivum pro adiectivo.</p></div></div><div id="q37" class="q"><h2>Quaestio 37</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 37 pr."><a name="29946"><span class="ref">[29946] |
| 53 | 3440 Iª q. 37 pr.</span></a> Deinde quaeritur de nomine amoris. Et |
| 28 | 3441 circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum sit proprium nomen spiritus |
| 3442 sancti. Secundo, utrum pater et filius diligant se spiritu | |
| 53 | 3443 sancto.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 37 a. 1 arg. 1"><a name="29947"><span class="ref">[29947] Iª q. 37 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3444 proceditur. Videtur quod amor non sit proprium nomen spiritus |
| 3445 sancti. Dicit enim Augustinus, XV de Trin., <i>nescio cur, sicut | |
| 3446 sapientia dicitur et pater et filius et spiritus sanctus, et simul | |
| 3447 omnes non tres sed una sapientia, non ita et caritas dicatur pater | |
| 3448 et filius et spiritus sanctus, et simul omnes una caritas</i>. Sed | |
| 3449 nullum nomen quod de singulis personis praedicatur et de omnibus in | |
| 3450 communi singulariter, est nomen proprium alicuius personae. Ergo | |
| 53 | 3451 hoc nomen amor non est proprium spiritus sancti.</p><p title="I q. 37 a. 1 arg. 2"><a name="29948"><span class="ref">[29948] Iª q. 37 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3452 spiritus sanctus est persona subsistens. Sed amor non significatur |
| 3453 ut persona subsistens, sed ut actio quaedam ab amante transiens in | |
| 53 | 3454 amatum. Ergo amor non est proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 37 a. 1 arg. 3"><a name="29949"><span class="ref">[29949] Iª q. 37 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, amor |
| 28 | 3455 est nexus amantium, quia secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., |
| 3456 est quaedam vis unitiva. Sed nexus est medium inter ea quae | |
| 3457 connectit, non autem aliquid ab eis procedens. Cum igitur spiritus | |
| 3458 sanctus procedat a patre et filio, sicut ostensum est, videtur quod | |
| 53 | 3459 non sit amor aut nexus patris et filii.</p><p title="I q. 37 a. 1 arg. 4"><a name="29950"><span class="ref">[29950] Iª q. 37 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3460 cuiuslibet amantis est aliquis amor. Sed spiritus sanctus est |
| 3461 amans. Ergo eius est aliquis amor. Si igitur spiritus sanctus est | |
| 3462 amor, erit amor amoris, et spiritus a spiritu. Quod est | |
| 53 | 3463 inconveniens.</p><p title="I q. 37 a. 1 s. c."><a name="29951"><span class="ref">[29951] Iª q. 37 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3464 quod Gregorius dicit, in homilia Pentecostes, <i>ipse spiritus |
| 53 | 3465 sanctus est amor</i>.</p><p title="I q. 37 a. 1 co."><a name="29952"><span class="ref">[29952] Iª q. 37 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3466 quod nomen amoris in divinis sumi potest et essentialiter et |
| 3467 personaliter. Et secundum quod personaliter sumitur, est proprium | |
| 3468 nomen spiritus sancti; sicut verbum est proprium nomen filii. Ad | |
| 3469 cuius evidentiam, sciendum est quod, cum in divinis, ut supra | |
| 3470 ostensum est, sint duae processiones, una per modum intellectus, | |
| 3471 quae est processio verbi; alia per modum voluntatis, quae est | |
| 3472 processio amoris, quia prima est nobis magis nota, ad singula | |
| 3473 significanda quae in ea considerari possunt, sunt magis propria | |
| 3474 nomina adinventa; non autem in processione voluntatis. Unde et | |
| 3475 quibusdam circumlocutionibus utimur ad significandam personam | |
| 3476 procedentem, et relationes etiam quae accipiuntur secundum hanc | |
| 3477 processionem, et processionis et spirationis nominibus nominantur, | |
| 3478 ut supra dictum est, quae tamen sunt magis nomina originis quam | |
| 3479 relationis, secundum proprietatem vocabuli. Et tamen similiter | |
| 3480 utramque processionem considerari oportet. Sicut enim ex hoc quod | |
| 3481 aliquis rem aliquam intelligit, provenit quaedam intellectualis | |
| 3482 conceptio rei intellectae in intelligente, quae dicitur verbum; ita | |
| 3483 ex hoc quod aliquis rem aliquam amat, provenit quaedam impressio, | |
| 3484 ut ita loquar, rei amatae in affectu amantis, secundum quam amatum | |
| 3485 dicitur esse in amante, sicut et intellectum in intelligente. Ita | |
| 3486 quod, cum aliquis seipsum intelligit et amat, est in seipso non | |
| 3487 solum per identitatem rei, sed etiam ut intellectum in | |
| 3488 intelligente, et amatum in amante. Sed ex parte intellectus, sunt | |
| 3489 vocabula adinventa ad significandum respectum intelligentis ad rem | |
| 3490 intellectam, ut patet in hoc quod dico intelligere, et sunt etiam | |
| 3491 alia vocabula adinventa ad significandum processum intellectualis | |
| 3492 conceptionis, scilicet ipsum dicere, et verbum. Unde in divinis | |
| 3493 intelligere solum essentialiter dicitur, quia non importat | |
| 3494 habitudinem ad verbum procedens, sed verbum personaliter dicitur, | |
| 3495 quia significat id quod procedit, ipsum vero dicere dicitur | |
| 3496 notionaliter, quia importat habitudinem principii verbi ad verbum | |
| 3497 ipsum. Ex parte autem voluntatis, praeter diligere et amare, quae | |
| 3498 important habitudinem amantis ad rem amatam, non sunt aliqua | |
| 3499 vocabula imposita, quae importent habitudinem ipsius impressionis | |
| 3500 vel affectionis rei amatae, quae provenit in amante ex hoc quod | |
| 3501 amat, ad suum principium, aut e converso. Et ideo, propter | |
| 3502 vocabulorum inopiam, huiusmodi habitudines significamus vocabulis | |
| 3503 amoris et dilectionis; sicut si verbum nominaremus intelligentiam | |
| 3504 conceptam, vel sapientiam genitam. Sic igitur, inquantum in amore | |
| 3505 vel dilectione non importatur nisi habitudo amantis ad rem amatam, | |
| 3506 amor et diligere essentialiter dicuntur, sicut intelligentia et | |
| 3507 intelligere. Inquantum vero his vocabulis utimur ad exprimendam | |
| 3508 habitudinem eius rei quae procedit per modum amoris, ad suum | |
| 3509 principium, et e converso; ita quod per amorem intelligatur amor | |
| 3510 procedens, et per diligere intelligatur spirare amorem procedentem, | |
| 3511 sic amor est nomen personae, et diligere vel amare est verbum | |
| 53 | 3512 notionale, sicut dicere vel generare.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 1"><a name="29953"><span class="ref">[29953] Iª q. 37 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3513 dicendum quod Augustinus loquitur de caritate, secundum quod |
| 53 | 3514 essentialiter sumitur in divinis, ut dictum est.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 2"><a name="29954"><span class="ref">[29954] Iª q. 37 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3515 dicendum quod intelligere et velle et amare, licet significentur |
| 3516 per modum actionum transeuntium in obiecta, sunt tamen actiones | |
| 3517 manentes in agentibus, ut supra dictum est; ita tamen quod in ipso | |
| 3518 agente important habitudinem quandam ad obiectum. Unde amor, etiam | |
| 3519 in nobis, est aliquid manens in amante, et verbum cordis manens in | |
| 3520 dicente; tamen cum habitudine ad rem verbo expressam, vel amatam. | |
| 3521 Sed in Deo, in quo nullum est accidens, plus habet, quia tam verbum | |
| 3522 quam amor est subsistens. Cum ergo dicitur quod spiritus sanctus | |
| 3523 est amor patris in filium, vel in quidquam aliud, non significatur | |
| 3524 aliquid transiens in alium; sed solum habitudo amoris ad rem | |
| 3525 amatam; sicut et in verbo importatur habitudo verbi ad rem verbo | |
| 53 | 3526 expressam.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 3"><a name="29955"><span class="ref">[29955] Iª q. 37 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3527 dicendum quod spiritus sanctus dicitur esse nexus patris et filii, |
| 3528 inquantum est amor, quia, cum pater amet unica dilectione se et | |
| 3529 filium, et e converso, importatur in spiritu sancto, prout est | |
| 3530 amor, habitudo patris ad filium, et e converso, ut amantis ad | |
| 3531 amatum. Sed ex hoc ipso quod pater et filius se mutuo amant, | |
| 3532 oportet quod mutuus amor, qui est spiritus sanctus, ab utroque | |
| 3533 procedat. Secundum igitur originem, spiritus sanctus non est | |
| 3534 medius, sed tertia in Trinitate persona. Secundum vero praedictam | |
| 53 | 3535 habitudinem, est medius nexus duorum, ab utroque procedens.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 4"><a name="29956"><span class="ref">[29956] Iª q. 37 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3536 dicendum quod, sicut filio, licet intelligat, non tamen sibi |
| 3537 competit producere verbum, quia intelligere convenit ei ut verbo | |
| 3538 procedenti; ita, licet spiritus sanctus amet, essentialiter | |
| 3539 accipiendo, non tamen convenit ei quod spiret amorem, quod est | |
| 3540 diligere notionaliter sumptum; quia sic diligit essentialiter ut | |
| 53 | 3541 amor procedens, non ut a quo procedit amor.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 37 a. 2 arg. 1"><a name="29957"><span class="ref">[29957] Iª q. 37 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3542 proceditur. Videtur quod pater et filius non diligant se spiritu |
| 3543 sancto. Augustinus enim, in VII de Trin., probat quod pater non est | |
| 3544 sapiens sapientia genita. Sed sicut filius est sapientia genita, | |
| 3545 ita spiritus sanctus est amor procedens, ut dictum est. Ergo pater | |
| 3546 et filius non diligunt se amore procedente, qui est spiritus | |
| 53 | 3547 sanctus.</p><p title="I q. 37 a. 2 arg. 2"><a name="29958"><span class="ref">[29958] Iª q. 37 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 3548 dicitur, pater et filius diligunt se spiritu sancto, hoc verbum |
| 3549 diligere aut sumitur essentialiter, aut notionaliter. Sed non | |
| 3550 potest esse vera secundum quod sumitur essentialiter, quia pari | |
| 3551 ratione posset dici quod pater intelligit filio. Neque etiam | |
| 3552 secundum quod sumitur notionaliter, quia pari ratione posset dici | |
| 3553 quod pater et filius spirant spiritu sancto, vel quod pater generat | |
| 3554 filio. Ergo nullo modo haec est vera, pater et filius diligunt se | |
| 53 | 3555 spiritu sancto.</p><p title="I q. 37 a. 2 arg. 3"><a name="29959"><span class="ref">[29959] Iª q. 37 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, eodem |
| 28 | 3556 amore pater diligit filium, et se, et nos. Sed pater non diligit se |
| 3557 spiritu sancto. Quia nullus actus notionalis reflectitur super | |
| 3558 principium actus, non enim potest dici quod pater generat se, vel | |
| 3559 spirat se. Ergo etiam non potest dici quod diligat se spiritu | |
| 3560 sancto, secundum quod diligere sumitur notionaliter. Item, amor quo | |
| 3561 diligit nos, non videtur esse spiritus sanctus, quia importatur | |
| 3562 respectus ad creaturam, et ita ad essentiam pertinet. Ergo et haec | |
| 53 | 3563 est falsa, pater diligit filium spiritu sancto.</p><p title="I q. 37 a. 2 s. c."><a name="29960"><span class="ref">[29960] Iª q. 37 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3564 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>spiritus sanctus est |
| 3565 quo genitus a generante diligitur, genitoremque suum | |
| 53 | 3566 diligit</i>.</p><p title="I q. 37 a. 2 co."><a name="29961"><span class="ref">[29961] Iª q. 37 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3567 quod circa hanc quaestionem difficultatem affert quod, cum dicitur, |
| 3568 pater diligit filium spiritu sancto, cum ablativus construatur in | |
| 3569 habitudine alicuius causae, videtur quod spiritus sanctus sit | |
| 3570 principium diligendi patri et filio; quod est omnino impossibile. | |
| 3571 Et ideo quidam dixerunt hanc esse falsam, pater et filius diligunt | |
| 3572 se spiritu sancto. Et dicunt hanc esse retractatam ab Augustino in | |
| 3573 suo simili, cum scilicet retractavit istam, pater est sapiens | |
| 3574 sapientia genita. Quidam vero dicunt quod est propositio impropria; | |
| 3575 et est sic exponenda, pater diligit filium spiritu sancto, idest | |
| 3576 amore essentiali, qui appropriatur spiritui sancto. Quidam vero | |
| 3577 dixerunt quod ablativus iste construitur in habitudine signi, ut | |
| 3578 sit sensus, spiritus sanctus est signum quod pater diligat filium, | |
| 3579 inquantum scilicet procedit ab eis ut amor. Quidam vero dixerunt | |
| 3580 quod ablativus iste construitur in habitudine causae formalis, quia | |
| 3581 spiritus sanctus est amor, quo formaliter pater et filius se | |
| 3582 invicem diligunt. Quidam vero dixerunt quod construitur in | |
| 3583 habitudine effectus formalis. Et isti propinquius ad veritatem | |
| 3584 accesserunt. Unde ad huius evidentiam, sciendum est quod, cum res | |
| 3585 communiter denominentur a suis formis, sicut album ab albedine, et | |
| 3586 homo ab humanitate; omne illud a quo aliquid denominatur, quantum | |
| 3587 ad hoc habet habitudinem formae. Ut si dicam, iste est indutus | |
| 3588 vestimento, iste ablativus construitur in habitudine causae | |
| 3589 formalis, quamvis non sit forma. Contingit autem aliquid denominari | |
| 3590 per id quod ab ipso procedit, non solum sicut agens actione; sed | |
| 3591 etiam sicut ipso termino actionis, qui est effectus, quando ipse | |
| 3592 effectus in intellectu actionis includitur. Dicimus enim quod ignis | |
| 3593 est calefaciens calefactione, quamvis calefactio non sit calor, qui | |
| 3594 est forma ignis, sed actio ab igne procedens, et dicimus quod arbor | |
| 3595 est florens floribus, quamvis flores non sint forma arboris, sed | |
| 3596 quidam effectus ab ipsa procedentes. Secundum hoc ergo dicendum | |
| 3597 quod, cum diligere in divinis dupliciter sumatur, essentialiter | |
| 3598 scilicet et notionaliter; secundum quod essentialiter sumitur, sic | |
| 3599 pater et filius non diligunt se spiritu sancto, sed essentia sua. | |
| 3600 Unde Augustinus dicit, in XV de Trin., <i>quis audet dicere patrem | |
| 3601 nec se nec filium nec spiritum sanctum diligere nisi per spiritum | |
| 3602 sanctum?</i> Et secundum hoc procedunt primae opiniones. Secundum | |
| 3603 vero quod notionaliter sumitur, sic diligere nihil est aliud quam | |
| 3604 spirare amorem; sicut dicere est producere verbum, et florere est | |
| 3605 producere flores. Sicut ergo dicitur arbor florens floribus, ita | |
| 3606 dicitur pater dicens verbo vel filio, se et creaturam, et pater et | |
| 3607 filius dicuntur diligentes spiritu sancto, vel amore procedente, et | |
| 53 | 3608 se et nos.</p><p title="I q. 37 a. 2 ad 1"><a name="29962"><span class="ref">[29962] Iª q. 37 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3609 dicendum quod esse sapientem vel intelligentem in divinis non |
| 3610 sumitur nisi essentialiter, et ideo non potest dici quod pater sit | |
| 3611 sapiens vel intelligens filio. Sed diligere sumitur non solum | |
| 3612 essentialiter, sed etiam notionaliter. Et secundum hoc, possumus | |
| 3613 dicere quod pater et filius diligunt se spiritu sancto, ut dictum | |
| 53 | 3614 est.</p><p title="I q. 37 a. 2 ad 2"><a name="29963"><span class="ref">[29963] Iª q. 37 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3615 dicendum quod, quando in intellectu alicuius actionis importatur |
| 3616 determinatus effectus, potest denominari principium actionis et ab | |
| 3617 actione et ab effectu; sicut possumus dicere quod arbor est florens | |
| 3618 floritione, et floribus. Sed quando in actione non includitur | |
| 3619 determinatus effectus, tunc non potest principium actionis | |
| 3620 denominari ab effectu, sed solum ab actione, non enim dicimus quod | |
| 3621 arbor producit florem flore, sed productione floris. In hoc igitur | |
| 3622 quod dico spirat vel generat, importatur actus notionalis tantum. | |
| 3623 Unde non possumus dicere quod pater spiret spiritu sancto, vel | |
| 3624 generet filio. Possumus autem dicere quod pater dicit verbo, | |
| 3625 tanquam persona procedente, et dicit dictione, tanquam actu | |
| 3626 notionali, quia dicere importat determinatam personam procedentem, | |
| 3627 cum dicere sit producere verbum. Et similiter diligere, prout | |
| 3628 notionaliter sumitur, est producere amorem. Et ideo potest dici | |
| 3629 quod pater diligit filium spiritu sancto, tanquam persona | |
| 53 | 3630 procedente, et ipsa dilectione, tanquam actu notionali.</p><p title="I q. 37 a. 2 ad 3"><a name="29964"><span class="ref">[29964] Iª q. 37 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3631 dicendum quod pater non solum filium, sed etiam se et nos diligit |
| 3632 spiritu sancto. Quia, ut dictum est diligere, prout notionaliter | |
| 3633 sumitur, non solum importat productionem divinae personae, sed | |
| 3634 etiam personam productam per modum amoris, qui habet habitudinem ad | |
| 3635 rem dilectam. Unde, sicut pater dicit se et omnem creaturam verbo | |
| 3636 quod genuit, inquantum verbum genitum sufficienter repraesentat | |
| 3637 patrem et omnem creaturam; ita diligit se et omnem creaturam | |
| 3638 spiritu sancto, inquantum spiritus sanctus procedit ut amor | |
| 3639 bonitatis primae, secundum quam pater amat se et omnem creaturam. | |
| 3640 Et sic etiam patet quod respectus importatur ad creaturam et in | |
| 3641 verbo et in amore procedente, quasi secundario; inquantum scilicet | |
| 3642 veritas et bonitas divina est principium intelligendi et amandi | |
| 59 | 3643 omnem creaturam.</p></div></div><div id="q38" class="q"><h2>Quaestio 38</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 38 pr."><a name="29965"><span class="ref">[29965] |
| 53 | 3644 Iª q. 38 pr.</span></a> Consequenter quaeritur de dono. Et |
| 28 | 3645 circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum donum possit esse nomen |
| 53 | 3646 personale. Secundo, utrum sit proprium spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 38 a. 1 arg. 1"><a name="29966"><span class="ref">[29966] Iª q. 38 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3647 proceditur. Videtur quod donum non sit nomen personale. Omne enim |
| 3648 nomen personale importat aliquam distinctionem in divinis. Sed | |
| 3649 nomen doni non importat aliquam distinctionem in divinis, dicit | |
| 3650 enim Augustinus, XV de Trin., quod <i>spiritus sanctus ita datur | |
| 3651 sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus</i>. Ergo donum | |
| 53 | 3652 non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 arg. 2"><a name="29967"><span class="ref">[29967] Iª q. 38 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3653 nullum nomen personale convenit essentiae divinae. Sed essentia |
| 3654 divina est donum quod pater dat filio, ut patet per Hilarium, IX de | |
| 53 | 3655 Trin. Ergo donum non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 arg. 3"><a name="29968"><span class="ref">[29968] Iª q. 38 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3656 secundum Damascenum, nihil est subiectum aut serviens in divinis |
| 3657 personis. Sed donum importat quandam subiectionem et ad eum cui | |
| 3658 datur, et ad eum a quo datur. Ergo donum non est nomen | |
| 53 | 3659 personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 arg. 4"><a name="29969"><span class="ref">[29969] Iª q. 38 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, donum |
| 28 | 3660 importat respectum ad creaturam, et ita videtur de Deo dici ex |
| 3661 tempore. Sed nomina personalia dicuntur de Deo ab aeterno, ut pater | |
| 53 | 3662 et filius. Ergo donum non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 s. c."><a name="29970"><span class="ref">[29970] Iª q. 38 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3663 quod Augustinus dicit, XV de Trin., <i>sicut corpus carnis nihil |
| 3664 aliud est quam caro, sic donum spiritus sancti nihil aliud est quam | |
| 3665 spiritus sanctus</i>. Sed spiritus sanctus est nomen personale. | |
| 53 | 3666 Ergo et donum.</p><p title="I q. 38 a. 1 co."><a name="29971"><span class="ref">[29971] Iª q. 38 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3667 quod in nomine doni importatur aptitudo ad hoc quod donetur. Quod |
| 3668 autem donatur, habet habitudinem et ad id a quo datur, et ad id cui | |
| 3669 datur, non enim daretur ab aliquo nisi esset eius; et ad hoc alicui | |
| 3670 datur, ut eius sit. Persona autem divina dicitur esse alicuius, vel | |
| 3671 secundum originem, sicut filius est patris; vel inquantum ab aliquo | |
| 3672 habetur. Habere autem dicimur id quo libere possumus uti vel frui, | |
| 3673 ut volumus. Et per hunc modum divina persona non potest haberi nisi | |
| 3674 a rationali creatura Deo coniuncta. Aliae autem creaturae moveri | |
| 3675 quidem possunt a divina persona; non tamen sic quod in potestate | |
| 3676 earum sit frui divina persona, et uti effectu eius. Ad quod | |
| 3677 quandoque pertingit rationalis creatura; ut puta cum sic fit | |
| 3678 particeps divini verbi et procedentis amoris, ut possit libere Deum | |
| 3679 vere cognoscere et recte amare. Unde sola creatura rationalis | |
| 3680 potest habere divinam personam. Sed ad hoc quod sic eam habeat, non | |
| 3681 potest propria virtute pervenire, unde oportet quod hoc ei desuper | |
| 3682 detur; hoc enim dari nobis dicitur, quod aliunde habemus. Et sic | |
| 53 | 3683 divinae personae competit dari, et esse donum.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 1"><a name="29972"><span class="ref">[29972] Iª q. 38 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3684 dicendum quod nomen doni importat distinctionem personalem, |
| 3685 secundum quod donum dicitur esse alicuius per originem. Et tamen | |
| 3686 spiritus sanctus dat seipsum, inquantum est sui ipsius, ut potens | |
| 3687 se uti, vel potius frui; sicut et homo liber dicitur esse sui | |
| 3688 ipsius. Et hoc est quod Augustinus dicit, super Ioan., <i>quid tam | |
| 3689 tuum est quam tu?</i> Vel dicendum, et melius, quod donum oportet | |
| 3690 esse aliquo modo dantis. Sed hoc esse huius dicitur multipliciter. | |
| 3691 Uno modo, per modum identitatis, sicut dicit Augustinus super | |
| 3692 Ioan., et sic donum non distinguitur a dante, sed ab eo cui datur. | |
| 3693 Et sic dicitur quod spiritus sanctus dat se. Alio modo dicitur | |
| 3694 aliquid esse alicuius ut possessio vel servus, et sic oportet quod | |
| 3695 donum essentialiter distinguatur a dante. Et sic donum Dei est | |
| 3696 aliquid creatum. Tertio modo dicitur hoc esse huius per originem | |
| 3697 tantum, et sic filius est patris, et spiritus sanctus utriusque. | |
| 3698 Inquantum ergo donum hoc modo dicitur esse dantis, sic distinguitur | |
| 53 | 3699 a dante personaliter, et est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 2"><a name="29973"><span class="ref">[29973] Iª q. 38 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3700 dicendum quod essentia dicitur esse donum patris primo modo, quia |
| 53 | 3701 essentia est patris per modum identitatis.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 3"><a name="29974"><span class="ref">[29974] Iª q. 38 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3702 dicendum quod donum, secundum quod est nomen personale in divinis, |
| 3703 non importat subiectionem, sed originem tantum, in comparatione ad | |
| 3704 dantem. In comparatione vero ad eum cui datur, importat liberum | |
| 53 | 3705 usum vel fruitionem, ut dictum est.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 4"><a name="29975"><span class="ref">[29975] Iª q. 38 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3706 dicendum quod donum non dicitur ex eo quod actu datur, sed |
| 3707 inquantum habet aptitudinem ut possit dari. Unde ab aeterno divina | |
| 3708 persona dicitur donum, licet ex tempore detur. Nec tamen per hoc | |
| 3709 quod importatur respectus ad creaturam, oportet quod sit | |
| 3710 essentiale, sed quod aliquid essentiale in suo intellectu | |
| 3711 includatur, sicut essentia includitur in intellectu personae, ut | |
| 53 | 3712 supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 38 a. 2 arg. 1"><a name="29976"><span class="ref">[29976] Iª q. 38 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3713 proceditur. Videtur quod donum non sit proprium nomen spiritus |
| 3714 sancti. Donum enim dicitur ex eo quod datur. Sed, sicut dicitur | |
| 3715 Isa. IX, <i>filius datus est nobis</i>. Ergo esse donum convenit | |
| 53 | 3716 filio, sicut spiritui sancto.</p><p title="I q. 38 a. 2 arg. 2"><a name="29977"><span class="ref">[29977] Iª q. 38 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 3717 nomen proprium alicuius personae significat aliquam eius |
| 3718 proprietatem. Sed hoc nomen donum non significat proprietatem | |
| 3719 aliquam spiritus sancti. Ergo donum non est proprium nomen spiritus | |
| 53 | 3720 sancti.</p><p title="I q. 38 a. 2 arg. 3"><a name="29978"><span class="ref">[29978] Iª q. 38 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3721 spiritus sanctus potest dici spiritus alicuius hominis, ut supra |
| 3722 dictum est. Sed non potest dici donum alicuius hominis, sed solum | |
| 53 | 3723 donum Dei. Ergo donum non est proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 38 a. 2 s. c."><a name="29979"><span class="ref">[29979] Iª q. 38 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3724 quod Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>sicut natum esse est |
| 3725 filio a patre esse, ita spiritui sancto donum Dei esse est a patre | |
| 3726 et filio procedere</i>. Sed spiritus sanctus sortitur proprium | |
| 3727 nomen inquantum procedit a patre et filio. Ergo et donum est | |
| 53 | 3728 proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 38 a. 2 co."><a name="29980"><span class="ref">[29980] Iª q. 38 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3729 quod donum, secundum quod personaliter sumitur in divinis, est |
| 3730 proprium nomen spiritus sancti. Ad cuius evidentiam, sciendum est | |
| 3731 quod donum proprie est datio irreddibilis, secundum philosophum, | |
| 3732 idest quod non datur intentione retributionis, et sic importat | |
| 3733 gratuitam donationem. Ratio autem gratuitae donationis est amor, | |
| 3734 ideo enim damus gratis alicui aliquid, quia volumus ei bonum. | |
| 3735 Primum ergo quod damus ei, est amor quo volumus ei bonum. Unde | |
| 3736 manifestum est quod amor habet rationem primi doni, per quod omnia | |
| 3737 dona gratuita donantur. Unde, cum spiritus sanctus procedat ut | |
| 3738 amor, sicut iam dictum est, procedit in ratione doni primi. Unde | |
| 3739 dicit Augustinus, XV de Trin., quod <i>per donum quod est spiritus | |
| 53 | 3740 sanctus, multa propria dona dividuntur membris Christi</i>.</p><p title="I q. 38 a. 2 ad 1"><a name="29981"><span class="ref">[29981] Iª q. 38 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3741 dicendum quod, sicut filius, quia procedit per modum verbi, quod de |
| 3742 ratione sua habet quod sit similitudo sui principii dicitur proprie | |
| 3743 imago, licet etiam spiritus sanctus sit similis patri; ita etiam | |
| 3744 spiritus sanctus, quia a patre procedit ut amor, dicitur proprie | |
| 3745 donum, licet etiam filius detur. Hoc enim ipsum quod filius datur, | |
| 3746 est ex patris amore, secundum illud Ioan. III, <i>sic Deus dilexit | |
| 53 | 3747 mundum, ut filium suum unigenitum daret</i>.</p><p title="I q. 38 a. 2 ad 2"><a name="29982"><span class="ref">[29982] Iª q. 38 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3748 dicendum quod in nomine doni importatur quod sit dantis per |
| 3749 originem. Et sic importatur proprietas originis spiritus sancti, | |
| 53 | 3750 quae est processio.</p><p title="I q. 38 a. 2 ad 3"><a name="29983"><span class="ref">[29983] Iª q. 38 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3751 dicendum quod donum, antequam detur, est tantum dantis, sed |
| 3752 postquam datur, est eius cui datur. Quia igitur donum non importat | |
| 3753 dationem in actu, non potest dici quod sit donum hominis; sed donum | |
| 3754 Dei dantis. Cum autem iam datum est, tunc hominis est vel spiritus | |
| 59 | 3755 vel datum.</p></div></div><div id="q39" class="q"><h2>Quaestio 39</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 39 pr."><a name="29984"><span class="ref">[29984] |
| 53 | 3756 Iª q. 39 pr.</span></a> Post ea quae de personis divinis |
| 28 | 3757 absolute tractata sunt, considerandum restat de personis in |
| 3758 comparatione ad essentiam, et ad proprietates, et ad actus | |
| 3759 notionales; et de comparatione ipsarum ad invicem. Quantum igitur | |
| 3760 ad primum horum, octo quaeruntur. Primo, utrum essentia in divinis | |
| 3761 sit idem quod persona. Secundo, utrum dicendum sit quod tres | |
| 3762 personae sunt unius essentiae. Tertio, utrum nomina essentialia | |
| 3763 praedicanda sint de personis in plurali vel in singulari. Quarto, | |
| 3764 utrum adiectiva notionalia, aut verba vel participia, praedicari | |
| 3765 possint de nominibus essentialibus concretive acceptis. Quinto, | |
| 3766 utrum praedicari possint de nominibus essentialibus in abstracto | |
| 3767 acceptis. Sexto, utrum nomina personarum praedicari possint de | |
| 3768 nominibus essentialibus concretis. Septimo, utrum essentialia | |
| 3769 attributa sint approprianda personis. Octavo, quod attributum | |
| 53 | 3770 cuique personae debeat appropriari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 39 a. 1 arg. 1"><a name="29985"><span class="ref">[29985] Iª q. 39 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3771 proceditur. Videtur quod in divinis essentia non sit idem quod |
| 3772 persona. In quibuscumque enim essentia est idem quod persona seu | |
| 3773 suppositum, oportet quod sit tantum unum suppositum unius naturae, | |
| 3774 ut patet in omnibus substantiis separatis, eorum enim quae sunt | |
| 3775 idem re, unum multiplicari non potest, quin multiplicetur et | |
| 3776 reliquum. Sed in divinis est una essentia et tres personae, ut ex | |
| 53 | 3777 supra dictis patet. Ergo essentia non est idem quod persona.</p><p title="I q. 39 a. 1 arg. 2"><a name="29986"><span class="ref">[29986] Iª q. 39 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3778 affirmatio et negatio simul et semel non verificantur de eodem. Sed |
| 3779 affirmatio et negatio verificantur de essentia et persona, nam | |
| 3780 persona est distincta, essentia vero non est distincta. Ergo | |
| 53 | 3781 persona et essentia non sunt idem.</p><p title="I q. 39 a. 1 arg. 3"><a name="29987"><span class="ref">[29987] Iª q. 39 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 3782 subiicitur sibi ipsi. Sed persona subiicitur essentiae, unde |
| 3783 suppositum vel hypostasis nominatur. Ergo persona non est idem quod | |
| 53 | 3784 essentia.</p><p title="I q. 39 a. 1 s. c."><a name="29988"><span class="ref">[29988] Iª q. 39 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3785 quod Augustinus dicit, VII de Trin., <i>cum dicimus personam |
| 53 | 3786 patris, non aliud dicimus quam substantiam patris</i>.</p><p title="I q. 39 a. 1 co."><a name="29989"><span class="ref">[29989] Iª q. 39 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3787 quod considerantibus divinam simplicitatem, quaestio ista in |
| 3788 manifesto habet veritatem. Ostensum est enim supra quod divina | |
| 3789 simplicitas hoc requirit, quod in Deo sit idem essentia et | |
| 3790 suppositum; quod in substantiis intellectualibus nihil est aliud | |
| 3791 quam persona. Sed difficultatem videtur ingerere quod, | |
| 3792 multiplicatis personis divinis, essentia retinet unitatem. Et quia, | |
| 3793 ut Boetius dicit, relatio multiplicat personarum Trinitatem, | |
| 3794 posuerunt aliqui hoc modo in divinis differre essentiam et | |
| 3795 personam, quo et relationes dicebant esse assistentes, | |
| 3796 considerantes in relationibus solum quod ad alterum sunt, et non | |
| 3797 quod res sunt. Sed, sicut supra ostensum est, sicut relationes in | |
| 3798 rebus creatis accidentaliter insunt, ita in Deo sunt ipsa essentia | |
| 3799 divina. Ex quo sequitur quod in Deo non sit aliud essentia quam | |
| 3800 persona secundum rem; et tamen quod personae realiter ab invicem | |
| 3801 distinguantur. Persona enim, ut dictum est supra, significat | |
| 3802 relationem, prout est subsistens in natura divina. Relatio autem, | |
| 3803 ad essentiam comparata, non differt re, sed ratione tantum, | |
| 3804 comparata autem ad oppositam relationem, habet, virtute | |
| 3805 oppositionis, realem distinctionem. Et sic remanet una essentia, et | |
| 53 | 3806 tres personae.</p><p title="I q. 39 a. 1 ad 1"><a name="29990"><span class="ref">[29990] Iª q. 39 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3807 dicendum quod in creaturis non potest esse distinctio suppositorum |
| 3808 per relationes, sed oportet quod sit per essentialia principia, | |
| 3809 quia relationes non sunt subsistentes in creaturis. In divinis | |
| 3810 autem relationes sunt subsistentes, et ideo, secundum quod habent | |
| 3811 oppositionem ad invicem, possunt distinguere supposita. Neque tamen | |
| 3812 distinguitur essentia, quia relationes ipsae non distinguuntur ab | |
| 53 | 3813 invicem secundum quod sunt realiter idem cum essentia.</p><p title="I q. 39 a. 1 ad 2"><a name="29991"><span class="ref">[29991] Iª q. 39 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3814 dicendum quod, inquantum essentia et persona in divinis differunt |
| 3815 secundum intelligentiae rationem, sequitur quod aliquid possit | |
| 3816 affirmari de uno, quod negatur de altero, et per consequens quod, | |
| 53 | 3817 supposito uno, non supponatur alterum.</p><p title="I q. 39 a. 1 ad 3"><a name="29992"><span class="ref">[29992] Iª q. 39 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3818 dicendum quod rebus divinis nomina imponimus secundum modum rerum |
| 3819 creatarum, ut supra dictum est. Et quia naturae rerum creatarum | |
| 3820 individuantur per materiam, quae subiicitur naturae speciei, inde | |
| 3821 est quod individua dicuntur subiecta, vel supposita, vel | |
| 3822 hypostases. Et propter hoc etiam divinae personae supposita vel | |
| 3823 hypostases nominantur, non quod ibi sit aliqua suppositio vel | |
| 53 | 3824 subiectio secundum rem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 39 a. 2 arg. 1"><a name="29993"><span class="ref">[29993] Iª q. 39 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3825 proceditur. Videtur quod non sit dicendum tres personas esse unius |
| 3826 essentiae. Dicit enim Hilarius, in libro de Synod., quod pater et | |
| 3827 filius et spiritus sanctus <i>sunt quidem per substantiam tria, per | |
| 3828 consonantiam vero unum</i>. Sed substantia Dei est eius essentia. | |
| 53 | 3829 Ergo tres personae non sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 2"><a name="29994"><span class="ref">[29994] Iª q. 39 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 3830 est affirmandum aliquid de divinis, quod auctoritate Scripturae |
| 3831 sacrae non est expressum, ut patet per Dionysium, I cap. de Div. | |
| 3832 Nom. Sed nunquam in Scriptura sacra exprimitur quod pater et filius | |
| 3833 et spiritus sanctus sunt unius essentiae. Ergo hoc non est | |
| 53 | 3834 asserendum.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 3"><a name="29995"><span class="ref">[29995] Iª q. 39 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3835 natura divina est idem quod essentia. Sufficeret ergo dicere quod |
| 53 | 3836 tres personae sunt unius naturae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 4"><a name="29996"><span class="ref">[29996] Iª q. 39 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 3837 consuevit dici quod persona sit essentiae, sed magis quod essentia |
| 3838 sit personae. Ergo neque convenienter videtur dici quod tres | |
| 53 | 3839 personae sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 5"><a name="29997"><span class="ref">[29997] Iª q. 39 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3840 Augustinus dicit quod non dicimus tres personas esse ex una |
| 3841 essentia, ne intelligatur in divinis aliud esse essentia et | |
| 3842 persona. Sed sicut praepositiones sunt transitivae, ita et obliqui. | |
| 3843 Ergo, pari ratione, non est dicendum quod tres personae sunt unius | |
| 53 | 3844 essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 6"><a name="29998"><span class="ref">[29998] Iª q. 39 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 3845 quod potest esse erroris occasio, non est in divinis dicendum. Sed |
| 3846 cum dicuntur tres personae unius essentiae vel substantiae datur | |
| 3847 erroris occasio. Quia, ut Hilarius dicit, in libro de Synod., | |
| 3848 <i>una substantia patris et filii praedicata, aut unum qui duas | |
| 3849 nuncupationes habeat, subsistentem significat; aut divisam unam | |
| 3850 substantiam duas imperfectas fecisse substantias; aut tertiam | |
| 3851 priorem substantiam, quae a duobus et usurpata sit et assumpta</i>. | |
| 53 | 3852 Non est ergo dicendum tres personas esse unius substantiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 s. c."><a name="29999"><span class="ref">[29999] Iª q. 39 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3853 quod Augustinus dicit, in libro II contra Maximinum, quod hoc nomen |
| 3854 homousion, quod in Concilio Nicaeno adversus Arianos firmatum est, | |
| 53 | 3855 idem significat quod tres personas esse unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 co."><a name="30000"><span class="ref">[30000] Iª q. 39 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3856 quod, sicut supra dictum est, intellectus noster res divinas |
| 3857 nominat, non secundum modum earum, quia sic eas cognoscere non | |
| 3858 potest; sed secundum modum in rebus creatis inventum. Et quia in | |
| 3859 rebus sensibilibus, a quibus intellectus noster scientiam capit, | |
| 3860 natura alicuius speciei per materiam individuatur; et sic natura se | |
| 3861 habet ut forma, individuum autem ut suppositum formae, propter hoc | |
| 3862 etiam in divinis, quantum ad modum significandi, essentia | |
| 3863 significatur ut forma trium personarum. Dicimus autem in rebus | |
| 3864 creatis formam quamcumque esse eius cuius est forma; sicut | |
| 3865 sanitatem vel pulchritudinem hominis alicuius. Rem autem habentem | |
| 3866 formam non dicimus esse formae, nisi cum adiectione alicuius | |
| 3867 adiectivi, quod designat illam formam, ut cum dicimus, ista mulier | |
| 3868 est egregiae formae, iste homo est perfectae virtutis. Et | |
| 3869 similiter, quia in divinis, multiplicatis personis, non | |
| 3870 multiplicatur essentia, dicimus unam essentiam esse trium | |
| 3871 personarum; et tres personas unius essentiae, ut intelligantur isti | |
| 53 | 3872 genitivi construi in designatione formae.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 1"><a name="30001"><span class="ref">[30001] Iª q. 39 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3873 dicendum quod substantia sumitur pro hypostasi; et non pro |
| 53 | 3874 essentia.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 2"><a name="30002"><span class="ref">[30002] Iª q. 39 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3875 dicendum quod, licet tres personas esse unius essentiae non |
| 3876 inveniatur in sacra Scriptura per haec verba, invenitur tamen | |
| 3877 quantum ad hunc sensum, sicut ibi, <i>ego et pater unum sumus; et, | |
| 3878 ego in patre, et pater in me est</i>. Et per multa alia haberi | |
| 53 | 3879 potest idem.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 3"><a name="30003"><span class="ref">[30003] Iª q. 39 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3880 dicendum quod, quia natura designat principium actus, essentia vero |
| 3881 ab essendo dicitur, possunt dici aliqua unius naturae, quae | |
| 3882 conveniunt in aliquo actu, sicut omnia calefacientia, sed unius | |
| 3883 essentiae dici non possunt, nisi quorum est unum esse. Et ideo | |
| 3884 magis exprimitur unitas divina per hoc quod dicitur quod tres | |
| 3885 personae sunt unius essentiae, quam si diceretur quod sunt unius | |
| 53 | 3886 naturae.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 4"><a name="30004"><span class="ref">[30004] Iª q. 39 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3887 dicendum quod forma, absolute accepta, consuevit significari ut |
| 3888 eius cuius est forma, ut virtus Petri. E converso autem, res habens | |
| 3889 formam aliquam non consuevit significari ut eius, nisi cum volumus | |
| 3890 determinare sive designare formam. Et tunc requiruntur duo | |
| 3891 genitivi, quorum unus significet formam, et alius determinationem | |
| 3892 formae, ut si dicatur, Petrus est magnae virtutis, vel etiam | |
| 3893 requiritur unus genitivus habens vim duorum genitivorum, ut cum | |
| 3894 dicitur, vir sanguinum est iste, idest effusor multi sanguinis. | |
| 3895 Quia igitur essentia divina significatur ut forma respectu | |
| 3896 personae, convenienter essentia personae dicitur. Non autem e | |
| 3897 converso, nisi aliquid addatur ad designationem essentiae; ut si | |
| 3898 dicatur quod pater est persona divinae essentiae, vel quod tres | |
| 53 | 3899 personae sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 5"><a name="30005"><span class="ref">[30005] Iª q. 39 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3900 dicendum quod haec praepositio ex vel de non designat habitudinem |
| 3901 causae formalis, sed magis habitudinem causae efficientis vel | |
| 3902 materialis. Quae quidem causae in omnibus distinguuntur ab his | |
| 3903 quorum sunt causae, nihil enim est sua materia, neque aliquid est | |
| 3904 suum principium activum. Aliquid tamen est sua forma, ut patet in | |
| 3905 omnibus rebus immaterialibus. Et ideo per hoc quod dicimus tres | |
| 3906 personas unius essentiae, significando essentiam in habitudine | |
| 3907 formae, non ostenditur aliud esse essentia quam persona, quod | |
| 53 | 3908 ostenderetur, si diceremus tres personas ex eadem essentia.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 6"><a name="30006"><span class="ref">[30006] Iª q. 39 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 3909 quod, sicut Hilarius dicit, in libro de Synod., <i>male sanctis |
| 3910 rebus praeiudicatur, si, quia non sanctae a quibusdam habentur, | |
| 3911 esse non debeant. Sic, si male intelligitur homousion, quid ad me | |
| 3912 bene intelligentem? Sit ergo una substantia ex naturae genitae | |
| 3913 proprietate, non sit autem ex portione, aut ex unione, aut ex | |
| 53 | 3914 communione</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 39 a. 3 arg. 1"><a name="30007"><span class="ref">[30007] Iª q. 39 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3915 proceditur. Videtur quod nomina essentialia, ut hoc nomen Deus, non |
| 3916 praedicentur singulariter de tribus personis, sed pluraliter. Sicut | |
| 3917 enim homo significatur ut habens humanitatem, ita Deus significatur | |
| 3918 ut habens deitatem. Sed tres personae sunt tres habentes deitatem. | |
| 53 | 3919 Ergo tres personae sunt tres dii.</p><p title="I q. 39 a. 3 arg. 2"><a name="30008"><span class="ref">[30008] Iª q. 39 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Gen. |
| 28 | 3920 I, ubi dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum et terram</i>, |
| 3921 Hebraica veritas habet Elohim, quod potest interpretari dii, sive | |
| 3922 iudices. Et hoc dicitur propter pluralitatem personarum. Ergo tres | |
| 53 | 3923 personae sunt plures dii, et non unus Deus.</p><p title="I q. 39 a. 3 arg. 3"><a name="30009"><span class="ref">[30009] Iª q. 39 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 3924 nomen res, cum absolute dicatur, videtur ad substantiam pertinere. |
| 3925 Sed hoc nomen pluraliter praedicatur de tribus personis, dicit enim | |
| 3926 Augustinus, in libro de Doctr. Christ., <i>res quibus fruendum est, | |
| 3927 sunt pater et filius et spiritus sanctus</i>. Ergo et alia nomina | |
| 53 | 3928 essentialia pluraliter praedicari possunt de tribus personis.</p><p title="I q. 39 a. 3 arg. 4"><a name="30010"><span class="ref">[30010] Iª q. 39 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 3929 hoc nomen Deus significat habentem deitatem, ita hoc nomen persona |
| 3930 significat subsistentem in natura aliqua intellectuali. Sed dicimus | |
| 53 | 3931 tres personas. Ergo, eadem ratione, dicere possumus tres deos.</p><p title="I q. 39 a. 3 s. c."><a name="30011"><span class="ref">[30011] Iª q. 39 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3932 quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus, Deus |
| 53 | 3933 unus est</i>.</p><p title="I q. 39 a. 3 co."><a name="30012"><span class="ref">[30012] Iª q. 39 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3934 quod nominum essentialium quaedam significant essentiam |
| 3935 substantive, quaedam vero adiective. Ea quidem quae substantive | |
| 3936 essentiam significant, praedicantur de tribus personis singulariter | |
| 3937 tantum, et non pluraliter, quae vero adiective essentiam | |
| 3938 significant, praedicantur de tribus personis in plurali. Cuius | |
| 3939 ratio est, quia nomina substantiva significant aliquid per modum | |
| 3940 substantiae, nomina vero adiectiva significant aliquid per modum | |
| 3941 accidentis, quod inhaeret subiecto. Substantia autem, sicut per se | |
| 3942 habet esse, ita per se habet unitatem vel multitudinem, unde et | |
| 3943 singularitas vel pluralitas nominis substantivi attenditur secundum | |
| 3944 formam significatam per nomen. Accidentia autem, sicut esse habent | |
| 3945 in subiecto, ita ex subiecto suscipiunt unitatem et multitudinem, | |
| 3946 et ideo in adiectivis attenditur singularitas et pluralitas | |
| 3947 secundum supposita. In creaturis autem non invenitur una forma in | |
| 3948 pluribus suppositis nisi unitate ordinis, ut forma multitudinis | |
| 3949 ordinatae. Unde nomina significantia talem formam, si sint | |
| 3950 substantiva, praedicantur de pluribus in singulari, non autem si | |
| 3951 sint adiectiva. Dicimus enim quod multi homines sunt collegium vel | |
| 3952 exercitus aut populus, dicimus tamen quod plures homines sunt | |
| 3953 collegiati. In divinis autem essentia divina significatur per modum | |
| 3954 formae, ut dictum est quae quidem simplex est et maxime una, ut | |
| 3955 supra ostensum est. Unde nomina significantia divinam essentiam | |
| 3956 substantive, singulariter, et non pluraliter, de tribus personis | |
| 3957 praedicantur. Haec igitur est ratio quare Socratem et Platonem et | |
| 3958 Ciceronem dicimus tres homines; patrem autem et filium et spiritum | |
| 3959 sanctum non dicimus tres deos, sed unum Deum, quia in tribus | |
| 3960 suppositis humanae naturae sunt tres humanitates; in tribus autem | |
| 3961 personis est una divina essentia. Ea vero quae significant | |
| 3962 essentiam adiective, praedicantur pluraliter de tribus, propter | |
| 3963 pluralitatem suppositorum. Dicimus enim tres existentes vel tres | |
| 3964 sapientes, aut tres aeternos et increatos et immensos, si adiective | |
| 3965 sumantur. Si vero substantive sumantur, dicimus unum increatum, | |
| 53 | 3966 immensum et aeternum, ut Athanasius dicit.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 1"><a name="30013"><span class="ref">[30013] Iª q. 39 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3967 dicendum quod, licet Deus significet habentem deitatem, est tamen |
| 3968 alius modus significandi, nam Deus dicitur substantive, sed habens | |
| 3969 deitatem dicitur adiective. Unde, licet sint tres habentes | |
| 53 | 3970 deitatem, non tamen sequitur quod sint tres dii.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 2"><a name="30014"><span class="ref">[30014] Iª q. 39 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3971 dicendum quod diversae linguae habent diversum modum loquendi. |
| 3972 Unde, sicut propter pluralitatem suppositorum Graeci dicunt tres | |
| 3973 hypostases, ita et in Hebraeo dicitur pluraliter Elohim. Nos autem | |
| 3974 non dicimus pluraliter neque deos neque substantias, ne pluralitas | |
| 53 | 3975 ad substantiam referatur.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 3"><a name="30015"><span class="ref">[30015] Iª q. 39 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3976 dicendum quod hoc nomen res est de transcendentibus. Unde, secundum |
| 3977 quod pertinet ad relationem, pluraliter praedicatur in divinis, | |
| 3978 secundum vero quod pertinet ad substantiam, singulariter | |
| 3979 praedicatur. Unde Augustinus dicit ibidem quod <i>eadem Trinitas | |
| 53 | 3980 quaedam summa res est</i>.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 4"><a name="30016"><span class="ref">[30016] Iª q. 39 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3981 dicendum quod forma significata per hoc nomen persona, non est |
| 3982 essentia vel natura, sed personalitas. Unde, cum sint tres | |
| 3983 personalitates, idest tres personales proprietates, in patre et | |
| 3984 filio et spiritu sancto, non singulariter, sed pluraliter | |
| 53 | 3985 praedicatur de tribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 39 a. 4 arg. 1"><a name="30017"><span class="ref">[30017] Iª q. 39 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3986 proceditur. Videtur quod nomina essentialia concretiva non possunt |
| 3987 supponere pro persona, ita quod haec sit vera, Deus genuit Deum. | |
| 3988 Quia, ut sophistae dicunt, terminus singularis idem significat et | |
| 3989 supponit. Sed hoc nomen Deus videtur esse terminus singularis, cum | |
| 3990 pluraliter praedicari non possit, ut dictum est. Ergo, cum | |
| 3991 significet essentiam, videtur quod supponat pro essentia, et non | |
| 53 | 3992 pro persona.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 2"><a name="30018"><span class="ref">[30018] Iª q. 39 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3993 terminus in subiecto positus non restringitur per terminum positum |
| 3994 in praedicato, ratione significationis; sed solum ratione temporis | |
| 3995 consignificati. Sed cum dico, Deus creat, hoc nomen Deus supponit | |
| 3996 pro essentia. Ergo cum dicitur, Deus genuit, non potest iste | |
| 3997 terminus Deus, ratione praedicati notionalis, supponere pro | |
| 53 | 3998 persona.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 3"><a name="30019"><span class="ref">[30019] Iª q. 39 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3999 haec est vera, Deus genuit, quia pater generat; pari ratione haec |
| 4000 erit vera, Deus non generat, quia filius non generat. Ergo est Deus | |
| 4001 generans, et Deus non generans. Et ita videtur sequi quod sint duo | |
| 53 | 4002 dii.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 4"><a name="30020"><span class="ref">[30020] Iª q. 39 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4003 Deus genuit Deum, aut se Deum, aut alium Deum. Sed non se Deum, |
| 4004 quia, ut Augustinus dicit, in I de Trin., <i>nulla res generat | |
| 4005 seipsam</i>. Neque alium Deum, quia non est nisi unus Deus. Ergo | |
| 53 | 4006 haec est falsa, Deus genuit Deum.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 5"><a name="30021"><span class="ref">[30021] Iª q. 39 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4007 Deus genuit Deum, aut Deum qui est Deus pater, aut Deum qui non est |
| 4008 Deus pater. Si Deum qui est Deus pater, ergo Deus pater est | |
| 4009 genitus. Si Deum qui non est Deus pater, ergo Deus est qui non est | |
| 4010 Deus pater, quod est falsum. Non ergo potest dici quod Deus genuit | |
| 53 | 4011 Deum.</p><p title="I q. 39 a. 4 s. c."><a name="30022"><span class="ref">[30022] Iª q. 39 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 4012 quod in symbolo dicitur Deum de Deo.</p><p title="I q. 39 a. 4 co."><a name="30023"><span class="ref">[30023] Iª q. 39 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 4013 quod quidam dixerunt quod hoc nomen Deus, et similia, proprie |
| 4014 secundum suam naturam supponunt pro essentia, sed ex adiuncto | |
| 4015 notionali trahuntur ad supponendum pro persona. Et haec opinio | |
| 4016 processisse videtur ex consideratione divinae simplicitatis, quae | |
| 4017 requirit quod in Deo idem sit habens et quod habetur, et sic habens | |
| 4018 deitatem, quod significat hoc nomen Deus, est idem quod deitas. Sed | |
| 4019 in proprietatibus locutionum, non tantum attendenda est res | |
| 4020 significata; sed etiam modus significandi. Et ideo, quia hoc nomen | |
| 4021 Deus significat divinam essentiam ut in habente ipsam, sicut hoc | |
| 4022 nomen homo humanitatem significat in supposito; alii melius | |
| 4023 dixerunt quod hoc nomen Deus ex modo significandi habet ut proprie | |
| 4024 possit supponere pro persona, sicut et hoc nomen homo. Quandoque | |
| 4025 ergo hoc nomen Deus supponit pro essentia, ut cum dicitur, Deus | |
| 4026 creat, quia hoc praedicatum competit subiecto ratione formae | |
| 4027 significatae, quae est deitas. Quandoque vero supponit personam, | |
| 4028 vel unam tantum, ut cum dicitur, Deus generat; vel duas, ut cum | |
| 4029 dicitur Deus spirat; vel tres, ut cum dicitur, <i>regi saeculorum | |
| 53 | 4030 immortali, invisibili, soli Deo</i> etc., I Tim. I.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 1"><a name="30024"><span class="ref">[30024] Iª q. 39 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4031 dicendum quod hoc nomen Deus, licet conveniat cum terminis |
| 4032 singularibus in hoc, quod forma significata non multiplicatur; | |
| 4033 convenit tamen cum terminis communibus in hoc, quod forma | |
| 4034 significata invenitur in pluribus suppositis. Unde non oportet quod | |
| 53 | 4035 semper supponat pro essentia quam significat.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 2"><a name="30025"><span class="ref">[30025] Iª q. 39 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4036 dicendum quod obiectio illa procedit contra illos qui dicebant quod |
| 53 | 4037 hoc nomen Deus non habet naturalem suppositionem pro persona.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 3"><a name="30026"><span class="ref">[30026] Iª q. 39 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4038 dicendum quod aliter se habet hoc nomen Deus ad supponendum pro |
| 4039 persona, et hoc nomen homo. Quia enim forma significata per hoc | |
| 4040 nomen homo, idest humanitas, realiter dividitur in diversis | |
| 4041 suppositis, per se supponit pro persona; etiamsi nihil addatur quod | |
| 4042 determinet ipsum ad personam, quae est suppositum distinctum. | |
| 4043 Unitas autem sive communitas humanae naturae non est secundum rem, | |
| 4044 sed solum secundum considerationem, unde iste terminus homo non | |
| 4045 supponit pro natura communi, nisi propter exigentiam alicuius | |
| 4046 additi, ut cum dicitur, homo est species. Sed forma significata per | |
| 4047 hoc nomen Deus, scilicet essentia divina, est una et communis | |
| 4048 secundum rem. Unde per se supponit pro natura communi, sed ex | |
| 4049 adiuncto determinatur eius suppositio ad personam. Unde cum | |
| 4050 dicitur, Deus generat, ratione actus notionalis supponit hoc nomen | |
| 4051 Deus pro persona patris. Sed cum dicitur, Deus non generat, nihil | |
| 4052 additur quod determinet hoc nomen ad personam filii, unde datur | |
| 4053 intelligi quod generatio repugnet divinae naturae. Sed si addatur | |
| 4054 aliquid pertinens ad personam filii, vera erit locutio; ut si | |
| 4055 dicatur, Deus genitus non generat. Unde etiam non sequitur, est | |
| 4056 Deus generans et est Deus non generans, nisi ponatur aliquid | |
| 4057 pertinens ad personas; ut puta si dicamus, pater est Deus generans, | |
| 4058 et filius est Deus non generans. Et ita non sequitur quod sint | |
| 53 | 4059 plures dii, quia pater et filius sunt unus Deus, ut dictum est.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 4"><a name="30027"><span class="ref">[30027] Iª q. 39 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4060 dicendum quod haec est falsa, pater genuit se Deum, quia ly se, cum |
| 4061 sit reciprocum, refert idem suppositum. Neque est contrarium quod | |
| 4062 Augustinus dicit, ad maximum, quod Deus pater genuit alterum se. | |
| 4063 Quia ly se vel est casus ablativi; ut sit sensus, genuit alterum a | |
| 4064 se. Vel facit relationem simplicem, et sic refert identitatem | |
| 4065 naturae, sed est impropria vel emphatica locutio, ut sit sensus, | |
| 4066 genuit alterum simillimum sibi. Similiter et haec est falsa, genuit | |
| 4067 alium Deum. Quia licet filius sit alius a patre, ut supra dictum | |
| 4068 est, non tamen est dicendum quod sit alius Deus, quia | |
| 4069 intelligeretur quod hoc adiectivum alius poneret rem suam circa | |
| 4070 substantivum quod est Deus; et sic significaretur distinctio | |
| 4071 deitatis. Quidam tamen concedunt istam, genuit alium Deum, ita quod | |
| 4072 ly alius sit substantivum, et ly Deus appositive construatur cum | |
| 4073 eo. Sed hic est improprius modus loquendi, et evitandus, ne detur | |
| 53 | 4074 occasio erroris.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 5"><a name="30028"><span class="ref">[30028] Iª q. 39 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4075 dicendum quod haec est falsa, Deus genuit Deum qui est Deus pater, |
| 4076 quia, cum ly pater appositive construatur cum ly Deus, restringit | |
| 4077 ipsum ad standum pro persona patris; ut sit sensus, genuit Deum qui | |
| 4078 est ipse pater, et sic pater esset genitus, quod est falsum. Unde | |
| 4079 negativa est vera, genuit Deum qui non est Deus pater. Si tamen | |
| 4080 intelligeretur constructio non esse appositiva, sed aliquid esse | |
| 4081 interponendum; tunc e converso affirmativa esset vera, et negativa | |
| 4082 falsa; ut sit sensus, genuit Deum qui est Deus qui est pater. Sed | |
| 4083 haec est extorta expositio. Unde melius est quod simpliciter | |
| 4084 affirmativa negetur, et negativa concedatur. Praepositivus tamen | |
| 4085 dixit quod tam negativa quam affirmativa est falsa. Quia hoc | |
| 4086 relativum qui in affirmativa potest referre suppositum, sed in | |
| 4087 negativa refert et significatum et suppositum. Unde sensus | |
| 4088 affirmativae est, quod esse Deum patrem conveniat personae filii. | |
| 4089 Negativae vero sensus est, quod esse Deum patrem non tantum | |
| 4090 removeatur a persona filii, sed etiam a divinitate eius sed hoc | |
| 4091 irrationabile videtur, cum, secundum philosophum, de eodem de quo | |
| 53 | 4092 est affirmatio, possit etiam esse negatio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 39 a. 5 arg. 1"><a name="30029"><span class="ref">[30029] Iª q. 39 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 4093 proceditur. Videtur quod nomina essentialia in abstracto |
| 4094 significata possint supponere pro persona, ita quod haec sit vera, | |
| 4095 essentia generat essentiam. Dicit enim Augustinus, VII de Trin., | |
| 4096 <i>pater et filius sunt una sapientia, quia una essentia; et | |
| 4097 singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de | |
| 53 | 4098 essentia</i>.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 2"><a name="30030"><span class="ref">[30030] Iª q. 39 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4099 generatis nobis vel corruptis, generantur vel corrumpuntur ea quae |
| 4100 in nobis sunt. Sed filius generatur. Ergo, cum essentia divina sit | |
| 53 | 4101 in filio, videtur quod essentia divina generetur.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 3"><a name="30031"><span class="ref">[30031] Iª q. 39 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, idem |
| 28 | 4102 est Deus et essentia divina, ut ex supra dictis patet. Sed haec est |
| 4103 vera, Deus generat Deum, sicut dictum est. Ergo haec est vera, | |
| 53 | 4104 essentia generat essentiam.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 4"><a name="30032"><span class="ref">[30032] Iª q. 39 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 4105 quocumque praedicatur aliquid, potest supponere pro illo. Sed |
| 4106 essentia divina est pater. Ergo essentia potest supponere pro | |
| 53 | 4107 persona patris. Et sic essentia generat.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 5"><a name="30033"><span class="ref">[30033] Iª q. 39 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4108 essentia est res generans, quia est pater, qui est generans. Si |
| 4109 igitur essentia non sit generans, erit essentia res generans et non | |
| 53 | 4110 generans, quod est impossibile.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 6"><a name="30034"><span class="ref">[30034] Iª q. 39 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4111 Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>pater est principium totius |
| 4112 deitatis</i>. Sed non est principium nisi generando vel spirando. | |
| 53 | 4113 Ergo pater generat vel spirat deitatem.</p><p title="I q. 39 a. 5 s. c."><a name="30035"><span class="ref">[30035] Iª q. 39 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4114 quod Augustinus dicit, in I de Trin., quod <i>nulla res generat |
| 4115 seipsam</i>. Sed si essentia generat essentiam, non generat nisi | |
| 4116 seipsam, cum nihil sit in Deo, quod distinguatur a divina essentia. | |
| 53 | 4117 Ergo essentia non generat essentiam.</p><p title="I q. 39 a. 5 co."><a name="30036"><span class="ref">[30036] Iª q. 39 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4118 quod circa hoc erravit abbas Ioachim, asserens quod, sicut dicitur, |
| 4119 Deus genuit Deum, ita potest dici quod essentia genuit essentiam; | |
| 4120 considerans quod, propter divinam simplicitatem, non est aliud Deus | |
| 4121 quam divina essentia. Sed in hoc deceptus fuit, quia ad veritatem | |
| 4122 locutionum, non solum oportet considerare res significatas, sed | |
| 4123 etiam modum significandi ut dictum est. Licet autem, secundum re, | |
| 4124 sit idem Deus quod deitas, non tamen est idem modus significandi | |
| 4125 utrobique. Nam hoc nomen Deus, quia significat divinam essentiam ut | |
| 4126 in habente, ex modo suae significationis naturaliter habet quod | |
| 4127 possit supponere pro persona, et sic ea quae sunt propria | |
| 4128 personarum, possunt praedicari de hoc nomine Deus, ut dicatur quod | |
| 4129 Deus est genitus vel generans, sicut dictum est. Sed hoc nomen | |
| 4130 essentia non habet ex modo suae significationis quod supponat pro | |
| 4131 persona, quia significat essentiam ut formam abstractam. Et ideo ea | |
| 4132 quae sunt propria personarum, quibus ab invicem distinguuntur, non | |
| 4133 possunt essentiae attribui, significaretur enim quod esset | |
| 4134 distinctio in essentia divina, sicut est distinctio in | |
| 53 | 4135 suppositis.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 1"><a name="30037"><span class="ref">[30037] Iª q. 39 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4136 dicendum quod, ad exprimendam unitatem essentiae et personae, |
| 4137 sancti doctores aliquando expressius locuti sunt quam proprietas | |
| 4138 locutionis patiatur. Unde huiusmodi locutiones non sunt | |
| 4139 extendendae, sed exponendae, ut scilicet nomina abstracta | |
| 4140 exponantur per concreta, vel etiam per nomina personalia, ut, cum | |
| 4141 dicitur, essentia de essentia, vel sapientia de sapientia, sit | |
| 4142 sensus, filius, qui est essentia et sapientia, est de patre, qui | |
| 4143 est essentia et sapientia. In his tamen nominibus abstractis est | |
| 4144 quidam ordo attendendus, quia ea quae pertinent ad actum, magis | |
| 4145 propinque se habent ad personas, quia actus sunt suppositorum. Unde | |
| 4146 minus impropria est ista, natura de natura, vel sapientia de | |
| 53 | 4147 sapientia, quam essentia de essentia.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 2"><a name="30038"><span class="ref">[30038] Iª q. 39 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4148 dicendum quod in creaturis generatum non accipit naturam eandem |
| 4149 numero quam generans habet, sed aliam numero, quae incipit in eo | |
| 4150 esse per generationem de novo, et desinit esse per corruptionem, et | |
| 4151 ideo generatur et corrumpitur per accidens. Sed Deus genitus eandem | |
| 4152 naturam numero accipit quam generans habet. Et ideo natura divina | |
| 53 | 4153 in filio non generatur, neque per se neque per accidens.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 3"><a name="30039"><span class="ref">[30039] Iª q. 39 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4154 dicendum quod, licet Deus et divina essentia sint idem secundum |
| 4155 rem, tamen, ratione alterius modi significandi, oportet loqui | |
| 53 | 4156 diversimode de utroque.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 4"><a name="30040"><span class="ref">[30040] Iª q. 39 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4157 dicendum quod essentia divina praedicatur de patre per modum |
| 4158 identitatis, propter divinam simplicitatem, nec tamen sequitur quod | |
| 4159 possit supponere pro patre, propter diversum modum significandi. | |
| 4160 Ratio autem procederet in illis, quorum unum praedicatur de altero | |
| 53 | 4161 sicut universale de particulari.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 5"><a name="30041"><span class="ref">[30041] Iª q. 39 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4162 dicendum quod haec est differentia inter nomina substantiva et |
| 4163 adiectiva, quia nomina substantiva ferunt suum suppositum, | |
| 4164 adiectiva vero non, sed rem significatam ponunt circa substantivum. | |
| 4165 Unde sophistae dicunt quod nomina substantiva supponunt; adiectiva | |
| 4166 vero non supponunt, sed copulant. Nomina igitur personalia | |
| 4167 substantiva possunt de essentia praedicari, propter identitatem | |
| 4168 rei, neque sequitur quod proprietas personalis distinctam | |
| 4169 determinet essentiam; sed ponitur circa suppositum importatum per | |
| 4170 nomen substantivum. Sed notionalia et personalia adiectiva non | |
| 4171 possunt praedicari de essentia, nisi aliquo substantivo adiuncto. | |
| 4172 Unde non possumus dicere quod essentia est generans. Possumus tamen | |
| 4173 dicere quod essentia est res generans, vel Deus generans, si res et | |
| 4174 Deus supponant pro persona, non autem si supponant pro essentia. | |
| 4175 Unde non est contradictio, si dicatur quod essentia est res | |
| 4176 generans, et res non generans, quia primo res tenetur pro persona, | |
| 53 | 4177 secundo pro essentia.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 6"><a name="30042"><span class="ref">[30042] Iª q. 39 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 4178 quod deitas, inquantum est una in pluribus suppositis, habet |
| 4179 quandam convenientiam cum forma nominis collectivi. Unde cum | |
| 4180 dicitur, pater est principium totius deitatis, potest sumi pro | |
| 4181 universitate personarum; inquantum scilicet, in omnibus personis | |
| 4182 divinis, ipse est principium. Nec oportet quod sit principium sui | |
| 4183 ipsius, sicut aliquis de populo dicitur rector totius populi, non | |
| 4184 tamen sui ipsius. Vel potest dici quod est principium totius | |
| 4185 deitatis, non quia eam generet et spiret, sed quia eam, generando | |
| 53 | 4186 et spirando, communicat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 39 a. 6 arg. 1"><a name="30043"><span class="ref">[30043] Iª q. 39 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 4187 proceditur. Videtur quod personae non possint praedicari de |
| 4188 nominibus essentialibus concretis, ut dicatur, Deus est tres | |
| 4189 personae, vel est Trinitas. Haec enim est falsa, homo est omnis | |
| 4190 homo, quia pro nullo suppositorum verificari potest, neque enim | |
| 4191 Socrates est omnis homo, neque Plato, neque aliquis alius. Sed | |
| 4192 similiter ista, Deus est Trinitas, pro nullo suppositorum naturae | |
| 4193 divinae verificari potest, neque enim pater est Trinitas, neque | |
| 4194 filius, neque spiritus sanctus. Ergo haec est falsa, Deus est | |
| 53 | 4195 Trinitas.</p><p title="I q. 39 a. 6 arg. 2"><a name="30044"><span class="ref">[30044] Iª q. 39 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4196 inferiora non praedicantur de suis superioribus nisi accidentali |
| 4197 praedicatione, ut cum dico, animal est homo, accidit enim animali | |
| 4198 esse hominem. Sed hoc nomen Deus se habet ad tres personas sicut | |
| 4199 commune ad inferiora, ut Damascenus dicit. Ergo videtur quod nomina | |
| 4200 personarum non possint praedicari de hoc nomine Deus, nisi | |
| 53 | 4201 accidentaliter.</p><p title="I q. 39 a. 6 s. c."><a name="30045"><span class="ref">[30045] Iª q. 39 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4202 quod Augustinus dicit, in sermone de fide, <i>credimus unum Deum |
| 53 | 4203 unam esse divini nominis Trinitatem</i>.</p><p title="I q. 39 a. 6 co."><a name="30046"><span class="ref">[30046] Iª q. 39 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4204 quod, sicut iam dictum est, licet nomina personalia vel notionalia |
| 4205 adiectiva non possint praedicari de essentia; tamen substantiva | |
| 4206 possunt, propter realem identitatem essentiae et personae. Essentia | |
| 4207 autem divina non solum idem est realiter cum una persona, sed cum | |
| 4208 tribus. Unde et una persona, et duae, et tres possunt de essentia | |
| 4209 praedicari; ut si dicamus, essentia est pater et filius et spiritus | |
| 4210 sanctus. Et quia hoc nomen Deus per se habet quod supponat pro | |
| 4211 essentia, ut dictum est, ideo, sicut haec est vera, essentia est | |
| 53 | 4212 tres personae, ita haec est vera, Deus est tres personae.</p><p title="I q. 39 a. 6 ad 1"><a name="30047"><span class="ref">[30047] Iª q. 39 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4213 dicendum quod, sicut supra dictum est, hoc nomen homo per se habet |
| 4214 supponere pro persona; sed ex adiuncto habet quod stet pro natura | |
| 4215 communi. Et ideo haec est falsa, homo est omnis homo, quia pro | |
| 4216 nullo supposito verificari potest. Sed hoc nomen Deus per se habet | |
| 4217 quod stet pro essentia. Unde, licet pro nullo suppositorum divinae | |
| 4218 naturae haec sit vera, Deus est Trinitas, est tamen vera pro | |
| 53 | 4219 essentia. Quod non attendens, Porretanus eam negavit.</p><p title="I q. 39 a. 6 ad 2"><a name="30048"><span class="ref">[30048] Iª q. 39 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4220 dicendum quod, cum dicitur, Deus vel divina essentia est pater, est |
| 4221 praedicatio per identitatem, non autem sicut inferioris de | |
| 4222 superiori, quia in divinis non est universale et singulare. Unde, | |
| 4223 sicut est per se ista, pater est Deus, ita et ista, Deus est pater; | |
| 53 | 4224 et nullo modo per accidens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 39 a. 7 arg. 1"><a name="30049"><span class="ref">[30049] Iª q. 39 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 4225 proceditur. Videtur quod nomina essentialia non sint approprianda |
| 4226 personis. Quod enim potest vergere in errorem fidei, vitandum est | |
| 4227 in divinis, quia, ut Hieronymus dicit, <i>ex verbis inordinate | |
| 4228 prolatis incurritur haeresis</i>. Sed ea quae sunt communia tribus | |
| 4229 personis appropriare alicui, potest vergere in errorem fidei, quia | |
| 4230 potest intelligi quod vel illi tantum personae conveniant cui | |
| 4231 appropriantur; vel quod magis conveniant ei quam aliis. Ergo | |
| 53 | 4232 essentialia attributa non sunt approprianda personis.</p><p title="I q. 39 a. 7 arg. 2"><a name="30050"><span class="ref">[30050] Iª q. 39 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4233 essentialia attributa, in abstracto significata, significant per |
| 4234 modum formae. Sed una persona non se habet ad aliam ut forma, cum | |
| 4235 forma ab eo cuius est forma, supposito non distinguatur. Ergo | |
| 4236 essentialia attributa, maxime in abstracto significata, non debent | |
| 53 | 4237 appropriari personis.</p><p title="I q. 39 a. 7 arg. 3"><a name="30051"><span class="ref">[30051] Iª q. 39 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4238 proprium prius est appropriato, proprium enim est de ratione |
| 4239 appropriati. Sed essentialia attributa, secundum modum | |
| 4240 intelligendi, sunt priora personis, sicut commune est prius | |
| 4241 proprio. Ergo essentialia attributa non debent esse | |
| 53 | 4242 appropriata.</p><p title="I q. 39 a. 7 s. c."><a name="30052"><span class="ref">[30052] Iª q. 39 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4243 quod apostolus dicit, I Cor. I, <i>Christum, Dei virtutem et Dei |
| 53 | 4244 sapientiam</i>.</p><p title="I q. 39 a. 7 co."><a name="30053"><span class="ref">[30053] Iª q. 39 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4245 quod, ad manifestationem fidei, conveniens fuit essentialia |
| 4246 attributa personis appropriari. Licet enim Trinitas personarum | |
| 4247 demonstratione probari non possit, ut supra dictum est, convenit | |
| 4248 tamen ut per aliqua magis manifesta declaretur. Essentialia vero | |
| 4249 attributa sunt nobis magis manifesta secundum rationem, quam | |
| 4250 propria personarum, quia ex creaturis, ex quibus cognitionem | |
| 4251 accipimus, possumus per certitudinem devenire in cognitionem | |
| 4252 essentialium attributorum; non autem in cognitionem personalium | |
| 4253 proprietatum, ut supra dictum est. Sicut igitur similitudine | |
| 4254 vestigii vel imaginis in creaturis inventa utimur ad | |
| 4255 manifestationem divinarum personarum, ita et essentialibus | |
| 4256 attributis. Et haec manifestatio personarum per essentialia | |
| 4257 attributa, appropriatio nominatur. Possunt autem manifestari | |
| 4258 personae divinae per essentialia attributa dupliciter. Uno modo, | |
| 4259 per viam similitudinis, sicut ea quae pertinent ad intellectum, | |
| 4260 appropriantur filio, qui procedit per modum intellectus ut verbum. | |
| 4261 Alio modo, per modum dissimilitudinis, sicut potentia appropriatur | |
| 4262 patri, ut Augustinus dicit, quia apud nos patres solent esse | |
| 53 | 4263 propter senectutem infirmi; ne tale aliquid suspicemur in Deo.</p><p title="I q. 39 a. 7 ad 1"><a name="30054"><span class="ref">[30054] Iª q. 39 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4264 dicendum quod essentialia attributa non sic appropriantur personis |
| 4265 ut eis esse propria asserantur, sed ad manifestandum personas per | |
| 4266 viam similitudinis vel dissimilitudinis, ut dictum est. Unde nullus | |
| 53 | 4267 error fidei sequitur, sed magis manifestatio veritatis.</p><p title="I q. 39 a. 7 ad 2"><a name="30055"><span class="ref">[30055] Iª q. 39 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4268 dicendum quod, si sic appropriarentur essentialia attributa |
| 4269 personis, quod essent eis propria, sequeretur quod una persona se | |
| 4270 haberet ad aliam in habitudine formae. Quod excludit Augustinus, in | |
| 4271 VII de Trin., ostendens quod pater non est sapiens sapientia quam | |
| 4272 genuit, quasi solus filius sit sapientia; ut sic pater et filius | |
| 4273 simul tantum possint dici sapiens, non autem pater sine filio. Sed | |
| 4274 filius dicitur sapientia patris, quia est sapientia de patre | |
| 4275 sapientia, uterque enim per se est sapientia, et simul ambo una | |
| 4276 sapientia. Unde pater non est sapiens sapientia quam genuit, sed | |
| 53 | 4277 sapientia quae est sua essentia.</p><p title="I q. 39 a. 7 ad 3"><a name="30056"><span class="ref">[30056] Iª q. 39 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4278 dicendum quod, licet essentiale attributum, secundum rationem |
| 4279 propriam, sit prius quam persona, secundum, modum intelligendi; | |
| 4280 tamen, inquantum habet rationem appropriati, nihil prohibet | |
| 4281 proprium personae esse prius quam appropriatum. Sicut color | |
| 4282 posterior est corpore, inquantum est corpus, prius tamen est | |
| 53 | 4283 naturaliter corpore albo, inquantum est album.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 39 a. 8 arg. 1"><a name="30057"><span class="ref">[30057] Iª q. 39 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 4284 proceditur. Videtur quod inconvenienter a sacris doctoribus sint |
| 4285 essentialia personis attributa. Dicit enim Hilarius, in II de | |
| 4286 Trin., <i>aeternitas est in patre, species in imagine, usus in | |
| 4287 munere</i>. In quibus verbis ponit tria nomina propria personarum, | |
| 4288 scilicet nomen patris; et nomen imaginis, quod est proprium filio, | |
| 4289 ut supra dictum est; et nomen muneris, sive doni, quod est proprium | |
| 4290 spiritus sancti, ut supra habitum est. Ponit etiam tria | |
| 4291 appropriata, nam aeternitatem appropriat patri, speciem filio, usum | |
| 4292 spiritui sancto. Et videtur quod irrationabiliter. Nam aeternitas | |
| 4293 importat durationem essendi, species vero est essendi principium, | |
| 4294 usus vero ad operationem pertinere videtur. Sed essentia et | |
| 4295 operatio nulli personae appropriari inveniuntur. Ergo | |
| 53 | 4296 inconvenienter videntur ista appropriata personis.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 2"><a name="30058"><span class="ref">[30058] Iª q. 39 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4297 Augustinus in I de Doctr. Christ., sic dicit, <i>in patre est |
| 4298 unitas, in filio aequalitas, in spiritu sancto unitatis | |
| 4299 aequalitatisque concordia</i>. Et videtur quod inconvenienter. Quia | |
| 4300 una persona non denominatur formaliter per id quod appropriatur | |
| 4301 alteri, non enim est sapiens pater sapientia genita, ut dictum est. | |
| 4302 Sed, sicut ibidem subditur, <i>tria haec unum omnia sunt propter | |
| 4303 patrem, aequalia omnia propter filium, connexa omnia propter | |
| 4304 spiritum sanctum</i>. Non ergo convenienter appropriantur | |
| 53 | 4305 personis.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 3"><a name="30059"><span class="ref">[30059] Iª q. 39 a. 8 arg. 3</span></a> Item, secundum |
| 28 | 4306 Augustinum, patri attribuitur potentia, filio sapientia, spiritui |
| 4307 sancto bonitas. Et videtur hoc esse inconveniens. Nam virtus ad | |
| 4308 potentiam pertinet. Virtus autem invenitur appropriari filio, | |
| 4309 secundum illud I ad Cor. I, <i>Christum, Dei virtutem</i>; et etiam | |
| 4310 spiritui sancto, secundum illud Luc. VI, <i>virtus de illo exibat, | |
| 53 | 4311 et sanabat omnes</i>. Non ergo potentia patri est approprianda.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 4"><a name="30060"><span class="ref">[30060] Iª q. 39 a. 8 arg. 4</span></a> Item, |
| 28 | 4312 Augustinus, in libro de Trin., dicit, <i>non confuse accipiendum |
| 4313 est quod ait apostolus, ex ipso, et per ipsum, et in ipso - ex ipso | |
| 4314 dicens propter patrem; per ipsum propter filium; in ipso propter | |
| 4315 spiritum sanctum</i>. Sed videtur quod inconvenienter. Quia per hoc | |
| 4316 quod dicit in ipso, videtur importari habitudo causae finalis, quae | |
| 4317 est prima causarum. Ergo ista habitudo causae deberet appropriari | |
| 53 | 4318 patri, qui est principium non de principio.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 5"><a name="30061"><span class="ref">[30061] Iª q. 39 a. 8 arg. 5</span></a> Item, invenitur |
| 28 | 4319 veritas appropriari filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>ego sum |
| 4320 via, veritas et vita</i>. Et similiter liber vitae, secundum illud | |
| 4321 Psalmi XXXIX, <i>in capite libri scriptum est de me</i>, Glossa, | |
| 4322 idest apud patrem, qui est caput meum. Et similiter hoc quod dico, | |
| 4323 qui est, quia super illud Isa. LXV, <i>ecce ego, ad gentes</i>, | |
| 4324 dicit Glossa, <i>filius loquitur, qui dixit Moysi, ego sum qui | |
| 4325 sum</i>. Sed videtur quod propria sint filii, et non appropriata. | |
| 4326 <i>Nam veritas</i>, secundum Augustinum, in libro de vera | |
| 4327 religione, <i>est summa similitudo principii, absque omni | |
| 4328 dissimilitudine</i>, et sic videtur quod proprie conveniat filio, | |
| 4329 qui habet principium. Liber etiam vitae videtur proprium aliquid | |
| 4330 esse, quia significat ens ab alio, omnis enim liber ab aliquo | |
| 4331 scribitur. Hoc etiam ipsum qui est videtur esse proprium filio. | |
| 4332 Quia si, cum Moysi dicitur, ego sum qui sum, loquitur Trinitas, | |
| 4333 ergo Moyses poterat dicere, ille qui est pater et filius et | |
| 4334 spiritus sanctus, misit me ad vos. Ergo et ulterius dicere poterat, | |
| 4335 ille qui est pater et filius et spiritus sanctus, misit me ad vos, | |
| 4336 demonstrando certam personam. Hoc autem est falsum, quia nulla | |
| 4337 persona est pater et filius et spiritus sanctus. Non ergo potest | |
| 53 | 4338 esse commune Trinitati, sed est proprium filii.</p><p title="I q. 39 a. 8 co."><a name="30062"><span class="ref">[30062] Iª q. 39 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4339 quod intellectus noster, qui ex creaturis in Dei cognitionem |
| 4340 manuducitur, oportet quod Deum consideret secundum modum quem ex | |
| 4341 creaturis assumit. In consideratione autem alicuius creaturae, | |
| 4342 quatuor per ordinem nobis occurrunt. Nam primo, consideratur res | |
| 4343 ipsa absolute, inquantum est ens quoddam. Secunda autem | |
| 4344 consideratio rei est, inquantum est una. Tertia consideratio rei | |
| 4345 est, secundum quod inest ei virtus ad operandum et ad causandum. | |
| 4346 Quarta autem consideratio rei est, secundum habitudinem quam habet | |
| 4347 ad causata. Unde haec etiam quadruplex consideratio circa Deum | |
| 4348 nobis occurrit. Secundum igitur primam considerationem, qua | |
| 4349 consideratur absolute Deus secundum esse suum, sic sumitur | |
| 4350 appropriatio Hilarii, secundum quam aeternitas appropriatur patri, | |
| 4351 species filio, usus spiritui sancto. Aeternitas enim, inquantum | |
| 4352 significat esse non principiatum, similitudinem habet cum proprio | |
| 4353 patris, qui est principium non de principio. Species autem, sive | |
| 4354 pulchritudo, habet similitudinem cum propriis filii. Nam ad | |
| 4355 pulchritudinem tria requiruntur. Primo quidem, integritas sive | |
| 4356 perfectio, quae enim diminuta sunt, hoc ipso turpia sunt. Et debita | |
| 4357 proportio sive consonantia. Et iterum claritas, unde quae habent | |
| 4358 colorem nitidum, pulchra esse dicuntur. Quantum igitur ad primum, | |
| 4359 similitudinem habet cum proprio filii, inquantum est filius habens | |
| 4360 in se vere et perfecte naturam patris. Unde, ad hoc innuendum, | |
| 4361 Augustinus in sua expositione dicit, ubi, scilicet in filio, summa | |
| 4362 et prima vita est, et cetera. Quantum vero ad secundum, convenit | |
| 4363 cum proprio filii, inquantum est imago expressa patris. Unde | |
| 4364 videmus quod aliqua imago dicitur esse pulchra, si perfecte | |
| 4365 repraesentat rem, quamvis turpem. Et hoc tetigit Augustinus cum | |
| 4366 dicit, ubi est tanta convenientia, et prima aequalitas, et cetera. | |
| 4367 Quantum vero ad tertium, convenit cum proprio filii, inquantum est | |
| 4368 verbum, quod quidem lux est, et splendor intellectus, ut Damascenus | |
| 4369 dicit. Et hoc tangit Augustinus cum dicit, <i>tanquam verbum | |
| 4370 perfectum cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis | |
| 4371 Dei,</i> et cetera. Usus autem habet similitudinem cum propriis | |
| 4372 spiritus sancti, largo modo accipiendo usum, secundum quod uti | |
| 4373 comprehendit sub se etiam frui; prout uti est assumere aliquid in | |
| 4374 facultatem voluntatis, et frui est cum gaudio uti, ut Augustinus, X | |
| 4375 de Trin., dicit. Usus ergo quo pater et filius se invicem fruuntur, | |
| 4376 convenit cum proprio spiritus sancti, inquantum est amor. Et hoc | |
| 4377 est quod Augustinus dicit, <i>illa dilectio, delectatio, felicitas | |
| 4378 vel beatitudo, usus ab illo appellatus est</i>. Usus vero quo nos | |
| 4379 fruimur Deo, similitudinem habet cum proprio spiritus sancti, | |
| 4380 inquantum est donum. Et hoc ostendit Augustinus cum dicit, <i>est | |
| 4381 in Trinitate spiritus sanctus, genitoris genitique suavitas, | |
| 4382 ingenti largitate atque ubertate nos perfundens</i>. Et sic patet | |
| 4383 quare aeternitas, species et usus personis attribuantur vel | |
| 4384 approprientur, non autem essentia vel operatio. Quia in ratione | |
| 4385 horum, propter sui communitatem, non invenitur aliquid | |
| 4386 similitudinem habens cum propriis personarum. Secunda vero | |
| 4387 consideratio Dei est, inquantum consideratur ut unus. Et sic | |
| 4388 Augustinus patri appropriat unitatem, filio aequalitatem, spiritui | |
| 4389 sancto concordiam sive connexionem. Quae quidem tria unitatem | |
| 4390 importare manifestum est, sed differenter. Nam unitas dicitur | |
| 4391 absolute, non praesupponens aliquid aliud. Et ideo appropriatur | |
| 4392 patri, qui non praesupponit aliquam personam, cum sit principium | |
| 4393 non de principio. Aequalitas autem importat unitatem in respectu ad | |
| 4394 alterum, nam aequale est quod habet unam quantitatem cum alio. Et | |
| 4395 ideo aequalitas appropriatur filio, qui est principium de | |
| 4396 principio. Connexio autem importat unitatem aliquorum duorum. Unde | |
| 4397 appropriatur spiritui sancto, inquantum est a duobus. Ex quo etiam | |
| 4398 intelligi potest quod dicit Augustinus, <i>tria esse unum propter | |
| 4399 patrem, aequalia propter filium, connexa propter spiritum | |
| 4400 sanctum</i>. Manifestum est enim quod illi attribuitur unumquodque, | |
| 4401 in quo primo invenitur, sicut omnia inferiora dicuntur vivere | |
| 4402 propter animam vegetabilem, in qua primo invenitur ratio vitae in | |
| 4403 istis inferioribus. Unitas autem statim invenitur in persona | |
| 4404 patris, etiam, per impossibile, remotis aliis personis. Et ideo | |
| 4405 aliae personae a patre habent unitatem. Sed remotis aliis personis, | |
| 4406 non invenitur aequalitas in patre, sed statim, posito filio, | |
| 4407 invenitur aequalitas. Et ideo dicuntur omnia aequalia propter | |
| 4408 filium, non quod filius sit principium aequalitatis patri; sed | |
| 4409 quia, nisi esset patri aequalis filius, pater aequalis non posset | |
| 4410 dici. Aequalitas enim eius primo consideratur ad filium, hoc enim | |
| 4411 ipsum quod spiritus sanctus patri aequalis est, a filio habet. | |
| 4412 Similiter, excluso spiritu sancto, qui est duorum nexus, non posset | |
| 4413 intelligi unitas connexionis inter patrem et filium. Et ideo | |
| 4414 dicuntur omnia esse connexa propter spiritum sanctum, quia, posito | |
| 4415 spiritu sancto, invenitur unde pater et filius possint dici | |
| 4416 connexi. Secundum vero tertiam considerationem, qua in Deo | |
| 4417 sufficiens virtus consideratur ad causandum, sumitur tertia | |
| 4418 appropriatio, scilicet potentiae, sapientiae et bonitatis. Quae | |
| 4419 quidem appropriatio fit et secundum rationem similitudinis, si | |
| 4420 consideretur quod in divinis personis est, et secundum rationem | |
| 4421 dissimilitudinis, si consideretur quod in creaturis est. Potentia | |
| 4422 enim habet rationem principii. Unde habet similitudinem cum patre | |
| 4423 caelesti, qui est principium totius divinitatis. Deficit autem | |
| 4424 interdum patri terreno, propter senectutem. Sapientia vero | |
| 4425 similitudinem habet cum filio caelesti, inquantum est verbum, quod | |
| 4426 nihil aliud est quam conceptus sapientiae. Deficit autem interdum | |
| 4427 filio terreno, propter temporis paucitatem. Bonitas autem, cum sit | |
| 4428 ratio et obiectum amoris, habet similitudinem cum spiritu divino, | |
| 4429 qui est amor. Sed repugnantiam habere videtur ad spiritum terrenum, | |
| 4430 secundum quod importat violentam quandam impulsionem; prout dicitur | |
| 4431 Isa. XXV, <i>spiritus robustorum quasi turbo impellens | |
| 4432 parietem</i>. Virtus autem appropriatur filio et spiritui sancto, | |
| 4433 non secundum quod virtus dicitur ipsa potentia rei, sed secundum | |
| 4434 quod interdum virtus dicitur id quod a potentia rei procedit, prout | |
| 4435 dicimus aliquod virtuosum factum esse virtutem alicuius agentis. | |
| 4436 Secundum vero quartam considerationem, prout consideratur Deus in | |
| 4437 habitudine ad suos effectus, sumitur illa appropriatio ex quo, per | |
| 4438 quem, et in quo. Haec enim praepositio ex importat quandoque quidem | |
| 4439 habitudinem causae materialis, quae locum non habet in divinis, | |
| 4440 aliquando vero habitudinem causae efficientis. Quae quidem competit | |
| 4441 Deo ratione suae potentiae activae, unde et appropriatur patri, | |
| 4442 sicut et potentia. Haec vero praepositio per designat quidem | |
| 4443 quandoque causam mediam; sicut dicimus quod faber operatur per | |
| 4444 martellum. Et sic ly per quandoque non est appropriatum, sed | |
| 4445 proprium filii, secundum illud Ioan. I, <i>omnia per ipsum facta | |
| 4446 sunt</i>; non quia filius sit instrumentum, sed quia ipse est | |
| 4447 principium de principio. Quandoque vero designat habitudinem formae | |
| 4448 per quam agens operatur; sicut dicimus quod artifex operatur per | |
| 4449 artem. Unde, sicut sapientia et ars appropriantur filio, ita et ly | |
| 4450 per quem. Haec vero praepositio in denotat proprie habitudinem | |
| 4451 continentis. Continet autem Deus res dupliciter. Uno modo, secundum | |
| 4452 suas similitudines; prout scilicet res dicuntur esse in Deo, | |
| 4453 inquantum sunt in eius scientia. Et sic hoc quod dico in ipso, | |
| 4454 esset appropriandum filio. Alio vero modo continentur res a Deo, | |
| 4455 inquantum Deus sua bonitate eas conservat et gubernat, ad finem | |
| 4456 convenientem adducendo. Et sic ly in quo appropriatur spiritui | |
| 4457 sancto, sicut et bonitas. Nec oportet quod habitudo causae finalis, | |
| 4458 quamvis sit prima causarum, approprietur patri, qui est principium | |
| 4459 non de principio, quia personae divinae, quarum pater est | |
| 4460 principium, non procedunt ut ad finem, cum quaelibet illarum sit | |
| 4461 ultimus finis; sed naturali processione, quae magis ad rationem | |
| 53 | 4462 naturalis potentiae pertinere videtur.</p><p title="I q. 39 a. 8 ad 1"><a name="30063"><span class="ref">[30063] Iª q. 39 a. 8 ad 1</span></a> Ad illud vero quod |
| 28 | 4463 de aliis quaeritur, dicendum quod veritas, cum pertineat ad |
| 4464 intellectum, ut supra dictum est, appropriatur filio, non tamen est | |
| 4465 proprium eius. Quia veritas, ut supra dictum est, considerari | |
| 4466 potest prout est in intellectu, vel prout est in re. Sicut igitur | |
| 4467 intellectus et res essentialiter sumpta sunt essentialia et non | |
| 4468 personalia, ita et veritas. Definitio autem Augustini inducta, | |
| 4469 datur de veritate secundum quod appropriatur filio. Liber autem | |
| 4470 vitae in recto quidem importat notitiam, sed in obliquo vitam, est | |
| 4471 enim, ut supra dictum est, notitia Dei de his qui habituri sunt | |
| 4472 vitam aeternam. Unde appropriatur filio, licet vita approprietur | |
| 4473 spiritui sancto, inquantum importat quendam interiorem motum, et | |
| 4474 sic convenit cum proprio spiritus sancti, inquantum est amor. Esse | |
| 4475 autem scriptum ab alio, non est de ratione libri inquantum est | |
| 4476 liber; sed inquantum est quoddam artificiatum. Unde non importat | |
| 4477 originem, neque est personale, sed appropriatum personae. Ipsum | |
| 4478 autem qui est appropriatur personae filii, non secundum propriam | |
| 4479 rationem, sed ratione adiuncti, inquantum scilicet in locutione Dei | |
| 4480 ad Moysen, praefigurabatur liberatio humani generis, quae facta est | |
| 4481 per filium. Sed tamen, secundum quod ly qui sumitur relative, | |
| 4482 posset referre interdum personam filii, et sic sumeretur | |
| 4483 personaliter, ut puta si dicatur, filius est genitus qui est; sicut | |
| 4484 et Deus genitus personale est. Sed infinite sumptum est essentiale. | |
| 4485 Et licet hoc pronomen iste, grammatice loquendo, ad aliquam certam | |
| 4486 personam videatur pertinere; tamen quaelibet res demonstrabilis, | |
| 4487 grammatice loquendo, persona dici potest, licet secundum rei | |
| 4488 naturam non sit persona; dicimus enim iste lapis, et iste asinus. | |
| 4489 Unde et, grammatice loquendo, essentia divina, secundum quod | |
| 4490 significatur et supponitur per hoc nomen Deus, potest demonstrari | |
| 4491 hoc pronomine iste; secundum illud Exod. XV, <i>iste Deus meus, et | |
| 59 | 4492 glorificabo eum</i>.</p></div></div><div id="q40" class="q"><h2>Quaestio 40</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 40 pr."><a name="30064"><span class="ref">[30064] |
| 53 | 4493 Iª q. 40 pr.</span></a> Deinde quaeritur de personis in |
| 28 | 4494 comparatione ad relationes sive proprietates. Et quaeruntur |
| 4495 quatuor. Primo, utrum relatio sit idem quod persona. Secundo, utrum | |
| 4496 relationes distinguant et constituant personas. Tertio, utrum, | |
| 4497 abstractis per intellectum relationibus a personis, remaneant | |
| 4498 hypostases distinctae. Quarto, utrum relationes, secundum | |
| 53 | 4499 intellectum, praesupponant actus personarum, vel e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 40 a. 1 arg. 1"><a name="30065"><span class="ref">[30065] Iª q. 40 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4500 proceditur. Videtur quod in divinis non sit idem relatio quod |
| 4501 persona. Quaecumque enim sunt idem, multiplicato uno eorum, | |
| 4502 multiplicatur et aliud. Sed contingit in una persona esse plures | |
| 4503 relationes, sicut in persona patris est paternitas et communis | |
| 4504 spiratio, et iterum unam relationem in duabus personis esse, sicut | |
| 4505 communis spiratio est in patre et filio. Ergo relatio non est idem | |
| 53 | 4506 quod persona.</p><p title="I q. 40 a. 1 arg. 2"><a name="30066"><span class="ref">[30066] Iª q. 40 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 4507 est in seipso, secundum philosophum, in IV Physic. Sed relatio est |
| 4508 in persona. Nec potest dici quod ratione identitatis, quia sic | |
| 4509 esset etiam in essentia. Ergo relatio sive proprietas et persona | |
| 53 | 4510 non sunt idem in divinis.</p><p title="I q. 40 a. 1 arg. 3"><a name="30067"><span class="ref">[30067] Iª q. 40 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4511 quaecumque sunt idem, ita se habent, quod quidquid praedicatur de |
| 4512 uno, praedicatur et de alio. Non autem quidquid praedicatur de | |
| 4513 persona, praedicatur de proprietate. Dicimus enim quod pater | |
| 4514 generat, sed non dicimus quod paternitas sit generans. Ergo | |
| 53 | 4515 proprietas non est idem quod persona in divinis.</p><p title="I q. 40 a. 1 s. c."><a name="30068"><span class="ref">[30068] Iª q. 40 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, in |
| 28 | 4516 divinis non differt quod est et quo est, ut habetur a Boetio in |
| 4517 libro de Hebd. Sed pater paternitate est pater. Ergo pater idem est | |
| 4518 quod paternitas. Et eadem ratione aliae proprietates idem sunt cum | |
| 53 | 4519 personis.</p><p title="I q. 40 a. 1 co."><a name="30069"><span class="ref">[30069] Iª q. 40 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4520 quod circa hoc aliqui diversimode opinati sunt. Quidam enim |
| 4521 dixerunt proprietates neque esse personas, neque in personis. Qui | |
| 4522 fuerunt moti ex modo significandi relationum, quae quidem non | |
| 4523 significant ut in aliquo, sed magis ut ad aliquid. Unde dixerunt | |
| 4524 relationes esse assistentes, sicut supra expositum est. Sed quia | |
| 4525 relatio, secundum quod est quaedam res in divinis, est ipsa | |
| 4526 essentia; essentia autem idem est quod persona, ut ex dictis patet; | |
| 4527 oportet quod relatio sit idem quod persona. Hanc igitur identitatem | |
| 4528 alii considerantes, dixerunt proprietates quidem esse personas, non | |
| 4529 autem in personis, quia non ponebant proprietates in divinis nisi | |
| 4530 secundum modum loquendi, ut supra dictum est. Necesse est autem | |
| 4531 ponere proprietates in divinis, ut supra ostendimus. Quae quidem | |
| 4532 significantur in abstracto, ut quaedam formae personarum. Unde, cum | |
| 4533 de ratione formae sit, quod sit in eo cuius est forma, oportet | |
| 4534 dicere proprietates esse in personis, et eas tamen esse personas; | |
| 53 | 4535 sicut essentiam esse in Deo dicimus, quae tamen est Deus.</p><p title="I q. 40 a. 1 ad 1"><a name="30070"><span class="ref">[30070] Iª q. 40 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4536 dicendum quod persona et proprietas sunt idem re, differunt tamen |
| 4537 secundum rationem. Unde non oportet quod, multiplicato uno, | |
| 4538 multiplicetur reliquum. Considerandum tamen est quod, propter | |
| 4539 divinam simplicitatem, consideratur duplex realis identitas in | |
| 4540 divinis eorum quae differunt in rebus creatis. Quia enim divina | |
| 4541 simplicitas excludit compositionem formae et materiae, sequitur | |
| 4542 quod in divinis idem est abstractum et concretum, ut deitas et | |
| 4543 Deus. Quia vero divina simplicitas excludit compositionem subiecti | |
| 4544 et accidentis, sequitur quod quidquid attribuitur Deo, est eius | |
| 4545 essentia, et propter hoc sapientia et virtus idem sunt in Deo, quia | |
| 4546 ambo sunt in divina essentia. Et secundum hanc duplicem rationem | |
| 4547 identitatis, proprietas in divinis est idem cum persona. Nam | |
| 4548 proprietates personales sunt idem cum personis, ea ratione qua | |
| 4549 abstractum est idem cum concreto. Sunt enim ipsae personae | |
| 4550 subsistentes; ut paternitas est ipse pater, et filiatio filius, et | |
| 4551 processio spiritus sanctus. Proprietates autem non personales sunt | |
| 4552 idem cum personis secundum aliam rationem identitatis, qua omne | |
| 4553 illud quod attribuitur Deo, est eius essentia. Sic igitur communis | |
| 4554 spiratio est idem cum persona patris et cum persona filii, non quod | |
| 4555 sit una persona per se subsistens; sed, sicut una essentia est in | |
| 53 | 4556 duabus personis, ita et una proprietas, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 40 a. 1 ad 2"><a name="30071"><span class="ref">[30071] Iª q. 40 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4557 dicendum quod proprietates dicuntur esse in essentia, per modum |
| 4558 identitatis tantum. In personis autem dicuntur esse per modum | |
| 4559 identitatis, non quidem secundum rem tantum, sed quantum ad modum | |
| 4560 significandi, sicut forma in supposito. Et ideo proprietates | |
| 53 | 4561 determinant et distinguunt personas, non autem essentiam.</p><p title="I q. 40 a. 1 ad 3"><a name="30072"><span class="ref">[30072] Iª q. 40 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4562 dicendum quod participia et verba notionalia significant actus |
| 4563 notionales. Actus autem suppositorum sunt. Proprietates autem non | |
| 4564 significantur ut supposita, sed ut formae suppositorum. Et ideo | |
| 4565 modus significandi repugnat, ut participia et verba notionalia de | |
| 53 | 4566 proprietatibus praedicentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 40 a. 2 arg. 1"><a name="30073"><span class="ref">[30073] Iª q. 40 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4567 proceditur. Videtur quod personae non distinguantur per relationes. |
| 4568 Simplicia enim seipsis distinguuntur. Sed personae divinae sunt | |
| 4569 maxime simplices. Ergo distinguuntur seipsis, et non | |
| 53 | 4570 relationibus.</p><p title="I q. 40 a. 2 arg. 2"><a name="30074"><span class="ref">[30074] Iª q. 40 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nulla |
| 28 | 4571 forma distinguitur nisi secundum suum genus, non enim album a nigro |
| 4572 distinguitur nisi secundum qualitatem. Sed hypostasis significat | |
| 4573 individuum in genere substantiae. Non ergo relationibus hypostases | |
| 53 | 4574 distingui possint.</p><p title="I q. 40 a. 2 arg. 3"><a name="30075"><span class="ref">[30075] Iª q. 40 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4575 absolutum est prius quam relativum. Sed prima distinctio est |
| 4576 distinctio divinarum personarum. Ergo divinae personae non | |
| 53 | 4577 distinguuntur relationibus.</p><p title="I q. 40 a. 2 arg. 4"><a name="30076"><span class="ref">[30076] Iª q. 40 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 4578 quod praesupponit distinctionem, non potest esse primum |
| 4579 distinctionis principium. Sed relatio praesupponit distinctionem, | |
| 4580 cum in eius definitione ponatur, esse enim relativi est ad aliud se | |
| 4581 habere. Ergo primum principium distinctivum in divinis non potest | |
| 53 | 4582 esse relatio.</p><p title="I q. 40 a. 2 s. c."><a name="30077"><span class="ref">[30077] Iª q. 40 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4583 quod Boetius dicit, in libro de Trin., quod sola relatio |
| 53 | 4584 multiplicat Trinitatem divinarum personarum.</p><p title="I q. 40 a. 2 co."><a name="30078"><span class="ref">[30078] Iª q. 40 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4585 quod in quibuscumque pluribus invenitur aliquid commune, oportet |
| 4586 quaerere aliquid distinctivum. Unde, cum tres personae conveniant | |
| 4587 secundum essentiae unitatem, necesse est quaerere aliquid quo | |
| 4588 distinguantur, ad hoc quod plures sint. Inveniuntur autem in | |
| 4589 divinis personis duo secundum quae differunt, scilicet origo, et | |
| 4590 relatio. Quae quidem quamvis re non differant, differunt tamen | |
| 4591 secundum modum significandi, nam origo significatur per modum | |
| 4592 actus, ut generatio; relatio vero per modum formae, ut paternitas. | |
| 4593 Quidam igitur, attendentes quod relatio consequitur actum, dixerunt | |
| 4594 quod hypostases in divinis distinguuntur per originem; ut dicamus | |
| 4595 quod pater distinguitur a filio, inquantum ille generat et hic est | |
| 4596 genitus. Relationes autem sive proprietates manifestant | |
| 4597 consequenter hypostasum sive personarum distinctiones, sicut et in | |
| 4598 creaturis proprietates manifestant distinctiones individuorum, quae | |
| 4599 fiunt per materialia principia. Sed hoc non potest stare, propter | |
| 4600 duo. Primo quidem, quia ad hoc quod aliqua duo distincta | |
| 4601 intelligantur, necesse est eorum distinctionem intelligi per | |
| 4602 aliquid intrinsecum utrique; sicut in rebus creatis vel per | |
| 4603 materiam, vel per formam. Origo autem alicuius rei non significatur | |
| 4604 ut aliquid intrinsecum, sed ut via quaedam a re vel ad rem, sicut | |
| 4605 generatio significatur ut via quaedam ad rem genitam, et ut | |
| 4606 progrediens a generante. Unde non potest esse quod res genita et | |
| 4607 generans distinguantur sola generatione, sed oportet intelligere | |
| 4608 tam in generante quam in genito ea quibus ab invicem distinguuntur. | |
| 4609 In persona autem divina non est aliud intelligere nisi essentiam et | |
| 4610 relationem sive proprietatem. Unde, cum in essentia conveniant, | |
| 4611 relinquitur quod per relationes personae ab invicem distinguantur. | |
| 4612 Secundo, quia distinctio in divinis personis non est sic | |
| 4613 intelligenda, quasi aliquid commune dividatur, quia essentia | |
| 4614 communis remanet indivisa, sed oportet quod ipsa distinguentia | |
| 4615 constituant res distinctas. Sic autem relationes vel proprietates | |
| 4616 distinguunt vel constituunt hypostases vel personas, inquantum sunt | |
| 4617 ipsae personae subsistentes, sicut paternitas est pater, et | |
| 4618 filiatio est filius, eo quod in divinis non differt abstractum et | |
| 4619 concretum. Sed contra rationem originis est, quod constituat | |
| 4620 hypostasim vel personam. Quia origo active significata, | |
| 4621 significatur ut progrediens a persona subsistente, unde | |
| 4622 praesupponit eam. Origo autem passive significata, ut nativitas, | |
| 4623 significatur ut via ad personam subsistentem; et nondum ut eam | |
| 4624 constituens. Unde melius dicitur quod personae seu hypostases | |
| 4625 distinguantur relationibus, quam per originem. Licet enim | |
| 4626 distinguantur utroque modo, tamen prius et principalius per | |
| 4627 relationes, secundum modum intelligendi. Unde hoc nomen pater non | |
| 4628 solum significat proprietatem, sed etiam hypostasim, sed hoc nomen | |
| 4629 genitor, vel generans, significat tantum proprietatem. Quia hoc | |
| 4630 nomen pater significat relationem, quae est distinctiva et | |
| 4631 constitutiva hypostasis, hoc autem nomen generans, vel genitus, | |
| 4632 significat originem, quae non est distinctiva et constitutiva | |
| 53 | 4633 hypostasis.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 1"><a name="30079"><span class="ref">[30079] Iª q. 40 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4634 dicendum quod personae sunt ipsae relationes subsistentes. Unde non |
| 4635 repugnat simplicitati divinarum personarum, quod relationibus | |
| 53 | 4636 distinguantur.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 2"><a name="30080"><span class="ref">[30080] Iª q. 40 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4637 dicendum quod personae divinae non distinguuntur in esse in quo |
| 4638 subsistunt, neque in aliquo absoluto, sed solum secundum id quod ad | |
| 53 | 4639 aliquid dicuntur. Unde ad earum distinctionem sufficit relatio.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 3"><a name="30081"><span class="ref">[30081] Iª q. 40 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4640 dicendum quod quanto distinctio prior est, tanto propinquior est |
| 4641 unitati. Et ideo debet esse minima. Et ideo distinctio personarum | |
| 4642 non debet esse nisi per id quod minimum distinguit, scilicet per | |
| 53 | 4643 relationem.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 4"><a name="30082"><span class="ref">[30082] Iª q. 40 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4644 dicendum quod relatio praesupponit distinctionem suppositorum, |
| 4645 quando est accidens, sed si relatio sit subsistens, non | |
| 4646 praesupponit, sed secum fert distinctionem. Cum enim dicitur quod | |
| 4647 relativi esse est ad aliud se habere, per ly aliud intelligitur | |
| 53 | 4648 correlativum, quod non est prius, sed simul natura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 40 a. 3 arg. 1"><a name="30083"><span class="ref">[30083] Iª q. 40 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4649 proceditur. Videtur quod, abstractis per intellectum proprietatibus |
| 4650 seu relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases. Id enim ad | |
| 4651 quod aliquid se habet ex additione, potest intelligi remoto eo quod | |
| 4652 sibi additur, sicut homo se habet ad animal ex additione, et potest | |
| 4653 intelligi animal remoto rationali. Sed persona se habet ex | |
| 4654 additione ad hypostasim, est enim persona hypostasis proprietate | |
| 4655 distincta ad dignitatem pertinente. Ergo, remota proprietate | |
| 53 | 4656 personali a persona, intelligitur hypostasis.</p><p title="I q. 40 a. 3 arg. 2"><a name="30084"><span class="ref">[30084] Iª q. 40 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, pater |
| 28 | 4657 non ab eodem habet quod sit pater, et quod sit aliquis. Cum enim |
| 4658 paternitate sit pater, si paternitate esset aliquis, sequeretur | |
| 4659 quod filius, in quo non est paternitas, non esset aliquis. Remota | |
| 4660 ergo per intellectum paternitate a patre, adhuc remanet quod sit | |
| 4661 aliquis; quod est esse hypostasim. Ergo, remota proprietate a | |
| 53 | 4662 persona, remanet hypostasis.</p><p title="I q. 40 a. 3 arg. 3"><a name="30085"><span class="ref">[30085] Iª q. 40 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4663 Augustinus dicit, V de Trin., <i>non hoc est dicere ingenitum, quod |
| 4664 est dicere patrem, quia etsi filium non genuisset, nihil prohiberet | |
| 4665 eum dicere ingenitum</i>. Sed si filium non genuisset, non inesset | |
| 4666 ei paternitas. Ergo, remota paternitate, adhuc remanet hypostasis | |
| 53 | 4667 patris ut ingenita.</p><p title="I q. 40 a. 3 s. c."><a name="30086"><span class="ref">[30086] Iª q. 40 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4668 quod Hilarius dicit, IV de Trin., <i>nihil habet filius nisi |
| 4669 natum</i>. Nativitate autem est filius. Ergo, remota filiatione, | |
| 4670 non remanet hypostasis filii. Et eadem ratio est de aliis | |
| 53 | 4671 personis.</p><p title="I q. 40 a. 3 co."><a name="30087"><span class="ref">[30087] Iª q. 40 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4672 quod duplex fit abstractio per intellectum. Una quidem, secundum |
| 4673 quod universale abstrahitur a particulari, ut animal ab homine. | |
| 4674 Alia vero, secundum quod forma abstrahitur a materia; sicut forma | |
| 4675 circuli abstrahitur per intellectum ab omni materia sensibili. | |
| 4676 Inter has autem abstractiones haec est differentia, quod in | |
| 4677 abstractione quae fit secundum universale et particulare, non | |
| 4678 remanet id a quo fit abstractio, remota enim ab homine differentia | |
| 4679 rationali, non remanet in intellectu homo, sed solum animal. In | |
| 4680 abstractione vero quae attenditur secundum formam et materiam, | |
| 4681 utrumque manet in intellectu, abstrahendo enim formam circuli ab | |
| 4682 aere, remanet seorsum in intellectu nostro et intellectus circuli | |
| 4683 et intellectus aeris. Quamvis autem in divinis non sit universale | |
| 4684 neque particulare, nec forma et materia, secundum rem; tamen, | |
| 4685 secundum modum significandi, invenitur aliqua similitudo horum in | |
| 4686 divinis; secundum quem modum Damascenus dicit quod <i>commune est | |
| 4687 substantia, particulare vero hypostasis</i>. Si igitur loquamur de | |
| 4688 abstractione quae fit secundum universale et particulare, remotis | |
| 4689 proprietatibus, remanet in intellectu essentia communis, non autem | |
| 4690 hypostasis patris, quae est quasi particulare. Si vero loquamur | |
| 4691 secundum modum abstractionis formae a materia, remotis | |
| 4692 proprietatibus non personalibus, remanet intellectus hypostasum et | |
| 4693 personarum, sicut, remoto per intellectum a patre quod sit | |
| 4694 ingenitus vel spirans, remanet hypostasis vel persona patris. Sed | |
| 4695 remota proprietate personali per intellectum, tollitur intellectus | |
| 4696 hypostasis. Non enim proprietates personales sic intelliguntur | |
| 4697 advenire hypostasibus divinis, sicut forma subiecto praeexistenti, | |
| 4698 sed ferunt secum sua supposita, inquantum sunt ipsae personae | |
| 4699 subsistentes, sicut paternitas est ipse pater, hypostasis enim | |
| 4700 significat aliquid distinctum in divinis, cum hypostasis sit | |
| 4701 substantia individua. Cum igitur relatio sit quae distinguit | |
| 4702 hypostases et constituit eas, ut dictum est, relinquitur quod, | |
| 4703 relationibus personalibus remotis per intellectum, non remaneant | |
| 4704 hypostases. Sed, sicut dictum est, aliqui dicunt quod hypostases in | |
| 4705 divinis non distinguuntur per relationes, sed per solam originem; | |
| 4706 ut intelligatur pater esse hypostasis quaedam per hoc, quod non est | |
| 4707 ab alio; filius autem per hoc, quod est ab alio per generationem. | |
| 4708 Sed relationes advenientes quasi proprietates ad dignitatem | |
| 4709 pertinentes, constituunt rationem personae, unde et personalitates | |
| 4710 dicuntur. Unde, remotis huiusmodi relationibus per intellectum, | |
| 4711 remanent quidem hypostases, sed non personae. Sed hoc non potest | |
| 4712 esse, propter duo. Primo, quia relationes distinguunt et | |
| 4713 constituunt hypostases, ut ostensum est. Secundo, quia omnis | |
| 4714 hypostasis naturae rationalis est persona, ut patet per | |
| 4715 definitionem Boetii, dicentis quod persona est rationalis naturae | |
| 4716 individua substantia. Unde, ad hoc quod esset hypostasis et non | |
| 4717 persona, oporteret abstrahi ex parte naturae rationalitatem; non | |
| 53 | 4718 autem ex parte personae proprietatem.</p><p title="I q. 40 a. 3 ad 1"><a name="30088"><span class="ref">[30088] Iª q. 40 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4719 dicendum quod persona non addit supra hypostasim proprietatem |
| 4720 distinguentem absolute, sed proprietatem distinguentem ad | |
| 4721 dignitatem pertinentem, totum enim hoc est accipiendum loco unius | |
| 4722 differentiae. Ad dignitatem autem pertinet proprietas distinguens, | |
| 4723 secundum quod intelligitur subsistens in natura rationali. Unde, | |
| 4724 remota proprietate distinguente a persona, non remanet hypostasis, | |
| 4725 sed remaneret, si tolleretur rationalitas naturae. Tam enim persona | |
| 4726 quam hypostasis est substantia individua, unde in divinis de | |
| 53 | 4727 ratione utriusque est relatio distinguens.</p><p title="I q. 40 a. 3 ad 2"><a name="30089"><span class="ref">[30089] Iª q. 40 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4728 dicendum quod paternitate pater non solum est pater, sed est |
| 4729 persona, et est quis sive hypostasis. Nec tamen sequitur quod | |
| 4730 filius non sit quis sive hypostasis; sicut non sequitur quod non | |
| 53 | 4731 sit persona.</p><p title="I q. 40 a. 3 ad 3"><a name="30090"><span class="ref">[30090] Iª q. 40 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4732 dicendum quod intentio Augustini non fuit dicere quod hypostasis |
| 4733 patris remaneat ingenita, remota paternitate, quasi innascibilitas | |
| 4734 constituat et distinguat hypostasim patris, hoc enim esse non | |
| 4735 potest, cum ingenitum nihil ponat, sed negative dicatur, ut ipsemet | |
| 4736 dicit. Sed loquitur in communi, quia non omne ingenitum est pater. | |
| 4737 Remota ergo paternitate, non remanet in divinis hypostasis patris, | |
| 4738 ut distinguitur ab aliis personis; sed ut distinguitur a creaturis, | |
| 53 | 4739 sicut Iudaei intelligunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 40 a. 4 arg. 1"><a name="30091"><span class="ref">[30091] Iª q. 40 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4740 proceditur. Videtur quod actus notionales praeintelligantur |
| 4741 proprietatibus. Dicit enim Magister, XXVII dist. I Sent., quod | |
| 4742 <i>semper pater est, quia genuit semper filium</i>. Et ita videtur | |
| 53 | 4743 quod generatio, secundum intellectum, praecedat paternitatem.</p><p title="I q. 40 a. 4 arg. 2"><a name="30092"><span class="ref">[30092] Iª q. 40 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 4744 relatio praesupponit, in intellectu, id supra quod fundatur; sicut |
| 4745 aequalitas quantitatem. Sed paternitas est relatio fundata super | |
| 4746 actione quae est generatio. Ergo paternitas praesupponit | |
| 53 | 4747 generationem.</p><p title="I q. 40 a. 4 arg. 3"><a name="30093"><span class="ref">[30093] Iª q. 40 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 4748 se habet generatio activa ad paternitatem, ita se habet nativitas |
| 4749 ad filiationem. Sed filiatio praesupponit nativitatem, ideo enim | |
| 4750 filius est, quia natus est. Ergo et paternitas praesupponit | |
| 53 | 4751 generationem.</p><p title="I q. 40 a. 4 s. c."><a name="30094"><span class="ref">[30094] Iª q. 40 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4752 generatio est operatio personae patris. Sed paternitas constituit |
| 4753 personam patris. Ergo prius est, secundum intellectum, paternitas | |
| 53 | 4754 quam generatio.</p><p title="I q. 40 a. 4 co."><a name="30095"><span class="ref">[30095] Iª q. 40 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4755 quod, secundum illos qui dicunt quod proprietates non distinguunt |
| 4756 et constituunt hypostases, sed manifestant hypostases distinctas et | |
| 4757 constitutas, absolute dicendum est quod relationes, secundum modum | |
| 4758 intelligendi, consequuntur actus notionales; ut dici possit | |
| 4759 simpliciter quod quia generat, est pater. Sed supponendo quod | |
| 4760 relationes distinguant et constituant hypostases in divinis, | |
| 4761 oportet distinctione uti. Quia origo significatur in divinis active | |
| 4762 et passive, active quidem, sicut generatio attribuitur patri, et | |
| 4763 spiratio, sumpta pro actu notionali, attribuitur patri et filio; | |
| 4764 passive autem, sicut nativitas attribuitur filio, et processio | |
| 4765 spiritui sancto. Origines enim passive significatae, simpliciter | |
| 4766 praecedunt, secundum intellectum, proprietates personarum | |
| 4767 procedentium, etiam personales, quia origo passive significata, | |
| 4768 significatur ut via ad personam proprietate constitutam. Similiter | |
| 4769 et origo active significata, prior est, secundum intellectum, quam | |
| 4770 relatio personae originantis quae non est personalis, sicut actus | |
| 4771 notionalis spirationis, secundum intellectum, praecedit | |
| 4772 proprietatem relativam innominatam communem patri et filio. Sed | |
| 4773 proprietas personalis patris potest considerari dupliciter. Uno | |
| 4774 modo, ut est relatio, et sic iterum, secundum intellectum, | |
| 4775 praesupponit actum notionalem; quia relatio, inquantum huiusmodi, | |
| 4776 fundatur super actum. Alio modo, secundum quod est constitutiva | |
| 4777 personae, et sic oportet quod praeintelligatur relatio actui | |
| 53 | 4778 notionali, sicut persona agens praeintelligitur actioni.</p><p title="I q. 40 a. 4 ad 1"><a name="30096"><span class="ref">[30096] Iª q. 40 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4779 dicendum quod, cum Magister dicit quod quia generat est pater, |
| 4780 accipit nomen patris secundum quod designat relationem tantum, non | |
| 4781 autem secundum quod significat personam subsistentem. Sic enim | |
| 53 | 4782 oporteret e converso dicere quod quia pater est, generat.</p><p title="I q. 40 a. 4 ad 2"><a name="30097"><span class="ref">[30097] Iª q. 40 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4783 dicendum quod obiectio illa procedit de paternitate, secundum quod |
| 53 | 4784 est relatio, et non secundum quod est constitutiva personae.</p><p title="I q. 40 a. 4 ad 3"><a name="30098"><span class="ref">[30098] Iª q. 40 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4785 dicendum quod nativitas est via ad personam filii, et ideo, |
| 4786 secundum intellectum, praecedit filiationem, etiam secundum quod | |
| 4787 est constitutiva personae filii. Sed generatio activa significatur | |
| 4788 ut progrediens a persona patris, et ideo praesupponit proprietatem | |
| 59 | 4789 personalem patris.</p></div></div><div id="q41" class="q"><h2>Quaestio 41</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 41 pr."><a name="30099"><span class="ref">[30099] |
| 53 | 4790 Iª q. 41 pr.</span></a> Deinde considerandum est de personis |
| 28 | 4791 in comparatione ad actus notionales. Et circa hoc quaeruntur sex. |
| 4792 Primo, utrum actus notionales sint attribuendi personis. Secundo, | |
| 4793 utrum huiusmodi actus sint necessarii vel voluntarii. Tertio, | |
| 4794 utrum, secundum huiusmodi actus, persona procedat de nihilo, vel de | |
| 4795 aliquo. Quarto, utrum in divinis sit ponere potentiam respectu | |
| 4796 actuum notionalium. Quinto, quid significet huiusmodi potentia. | |
| 4797 Sexto, utrum actus notionalis ad plures personas terminari | |
| 53 | 4798 possit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 41 a. 1 arg. 1"><a name="30100"><span class="ref">[30100] Iª q. 41 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4799 proceditur. Videtur quod actus notionales non sint personis |
| 4800 attribuendi. Dicit enim Boetius, in libro de Trin., quod <i>omnia | |
| 4801 genera, cum quis in divinam vertit praedicationem, in divinam | |
| 4802 mutantur substantiam, exceptis relativis</i>. Sed actio est unum de | |
| 4803 decem generibus. Si igitur actio aliqua Deo attribuitur, ad eius | |
| 53 | 4804 essentiam pertinebit, et non ad notionem.</p><p title="I q. 41 a. 1 arg. 2"><a name="30101"><span class="ref">[30101] Iª q. 41 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4805 Augustinus dicit, V de Trin., omne quod de Deo dicitur, aut dicitur |
| 4806 secundum substantiam, aut secundum relationem. Sed ea quae ad | |
| 4807 substantiam pertinent, significantur per essentialia attributa, | |
| 4808 quae vero ad relationem, per nomina personarum et per nomina | |
| 4809 proprietatum. Non sunt ergo, praeter haec, attribuendi personis | |
| 53 | 4810 notionales actus.</p><p title="I q. 41 a. 1 arg. 3"><a name="30102"><span class="ref">[30102] Iª q. 41 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4811 proprium actionis est ex se passionem inferre. Sed in divinis non |
| 4812 ponimus passiones. Ergo neque actus notionales ibi ponendi | |
| 53 | 4813 sunt.</p><p title="I q. 41 a. 1 s. c."><a name="30103"><span class="ref">[30103] Iª q. 41 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4814 quod Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, <i>proprium |
| 4815 patris est, quod filium genuit</i>. Sed generatio actus quidam est. | |
| 53 | 4816 Ergo actus notionales ponendi sunt in divinis.</p><p title="I q. 41 a. 1 co."><a name="30104"><span class="ref">[30104] Iª q. 41 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4817 quod in divinis personis attenditur distinctio secundum originem. |
| 4818 Origo autem convenienter designari non potest nisi per aliquos | |
| 4819 actus. Ad designandum igitur ordinem originis in divinis personis, | |
| 53 | 4820 necessarium fuit attribuere personis actus notionales.</p><p title="I q. 41 a. 1 ad 1"><a name="30105"><span class="ref">[30105] Iª q. 41 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4821 dicendum quod omnis origo designatur per aliquem actum. Duplex |
| 4822 autem ordo originis attribui Deo potest. Unus quidem, secundum quod | |
| 4823 creatura ab eo progreditur, et hoc commune est tribus personis. Et | |
| 4824 ideo actiones quae attribuuntur Deo ad designandum processum | |
| 4825 creaturarum ab ipso, ad essentiam pertinent. Alius autem ordo | |
| 4826 originis in divinis attenditur secundum processionem personae a | |
| 4827 persona. Unde actus designantes huius originis ordinem, notionales | |
| 4828 dicuntur, quia notiones personarum sunt personarum habitudines ad | |
| 53 | 4829 invicem, ut ex dictis patet.</p><p title="I q. 41 a. 1 ad 2"><a name="30106"><span class="ref">[30106] Iª q. 41 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4830 dicendum quod actus notionales secundum modum significandi tantum |
| 4831 differunt a relationibus personarum; sed re sunt omnino idem. Unde | |
| 4832 Magister dicit, in I Sent., XXVI dist., quod generatio et nativitas | |
| 4833 aliis nominibus dicuntur paternitas et filiatio. Ad cuius | |
| 4834 evidentiam, attendendum est quod primo coniicere potuimus originem | |
| 4835 alicuius ab alio, ex motu, quod enim aliqua res a sua dispositione | |
| 4836 removeretur per motum, manifestum fuit hoc ab aliqua causa | |
| 4837 accidere. Et ideo actio, secundum primam nominis impositionem, | |
| 4838 importat originem motus, sicut enim motus, prout est in mobili ab | |
| 4839 aliquo, dicitur passio; ita origo ipsius motus, secundum quod | |
| 4840 incipit ab alio et terminatur in id quod movetur, vocatur actio. | |
| 4841 Remoto igitur motu, actio nihil aliud importat quam ordinem | |
| 4842 originis, secundum quod a causa aliqua vel principio procedit in id | |
| 4843 quod est a principio. Unde, cum in divinis non sit motus, actio | |
| 4844 personalis producentis personam, nihil aliud est quam habitudo | |
| 4845 principii ad personam quae est a principio. Quae quidem habitudines | |
| 4846 sunt ipsae relationes vel notiones. Quia tamen de divinis et | |
| 4847 intelligibilibus rebus loqui non possumus nisi secundum modum rerum | |
| 4848 sensibilium, a quibus cognitionem accipimus; et in quibus actiones | |
| 4849 et passiones, inquantum motum implicant, aliud sunt a relationibus | |
| 4850 quae ex actionibus et passionibus consequuntur, oportuit seorsum | |
| 4851 significari habitudines personarum per modum actus, et seorsum per | |
| 4852 modum relationum. Et sic patet quod sunt idem secundum rem, sed | |
| 53 | 4853 differunt solum secundum modum significandi.</p><p title="I q. 41 a. 1 ad 3"><a name="30107"><span class="ref">[30107] Iª q. 41 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4854 dicendum quod actio, secundum quod importat originem motus, infert |
| 4855 ex se passionem, sic autem non ponitur actio in divinis personis. | |
| 4856 Unde non ponuntur ibi passiones, nisi solum grammatice loquendo, | |
| 4857 quantum ad modum significandi; sicut patri attribuimus generare, et | |
| 53 | 4858 filio generari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 41 a. 2 arg. 1"><a name="30108"><span class="ref">[30108] Iª q. 41 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4859 proceditur. Videtur quod actus notionales sint voluntarii. Dicit |
| 4860 enim Hilarius, in libro de Synod., <i>non naturali necessitate | |
| 53 | 4861 ductus, pater genuit filium</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 2"><a name="30109"><span class="ref">[30109] Iª q. 41 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4862 apostolus, Coloss. I, <i>transtulit nos in regnum filii dilectionis |
| 4863 suae</i>. Dilectio autem voluntatis est. Ergo filius genitus est a | |
| 53 | 4864 patre, voluntate.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 3"><a name="30110"><span class="ref">[30110] Iª q. 41 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 4865 magis est voluntarium quam amor. Sed spiritus sanctus procedit a |
| 53 | 4866 patre et filio ut amor. Ergo procedit voluntarie.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 4"><a name="30111"><span class="ref">[30111] Iª q. 41 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4867 filius procedit per modum intellectus, ut verbum. Sed omne verbum |
| 4868 procedit a dicente per voluntatem. Ergo filius procedit a patre per | |
| 53 | 4869 voluntatem, et non per naturam.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 5"><a name="30112"><span class="ref">[30112] Iª q. 41 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 4870 non est voluntarium, est necessarium. Si igitur pater non genuit |
| 4871 filium voluntate, videtur sequi quod necessitate genuerit. Quod est | |
| 53 | 4872 contra Augustinum, in libro ad Orosium.</p><p title="I q. 41 a. 2 s. c."><a name="30113"><span class="ref">[30113] Iª q. 41 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4873 quod Augustinus dicit, in eodem libro, quod <i>neque voluntate |
| 53 | 4874 genuit pater filium, neque necessitate</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 co."><a name="30114"><span class="ref">[30114] Iª q. 41 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4875 quod, cum dicitur aliquid esse vel fieri voluntate, dupliciter |
| 4876 potest intelligi. Uno modo, ut ablativus designet concomitantiam | |
| 4877 tantum, sicut possum dicere quod ego sum homo mea voluntate, quia | |
| 4878 scilicet volo me esse hominem. Et hoc modo potest dici quod pater | |
| 4879 genuit filium voluntate, sicut et est voluntate Deus, quia vult se | |
| 4880 esse Deum, et vult se generare filium. Alio modo sic, quod | |
| 4881 ablativus importet habitudinem principii, sicut dicitur quod | |
| 4882 artifex operatur voluntate, quia voluntas est principium operis. Et | |
| 4883 secundum hunc modum, dicendum est quod Deus pater non genuit filium | |
| 4884 voluntate; sed voluntate produxit creaturam. Unde in libro de | |
| 4885 Synod. dicitur, <i>si quis voluntate Dei, tanquam unum aliquid de | |
| 4886 creaturis, filium factum dicat, anathema sit</i>. Et huius ratio | |
| 4887 est, quia voluntas et natura secundum hoc differunt in causando, | |
| 4888 quia natura determinata est ad unum; sed voluntas non est | |
| 4889 determinata ad unum. Cuius ratio est, quia effectus assimilatur | |
| 4890 formae agentis per quam agit. Manifestum est autem quod unius rei | |
| 4891 non est nisi una forma naturalis, per quam res habet esse, unde | |
| 4892 quale ipsum est, tale facit. Sed forma per quam voluntas agit, non | |
| 4893 est una tantum, sed sunt plures, secundum quod sunt plures rationes | |
| 4894 intellectae, unde quod voluntate agitur, non est tale quale est | |
| 4895 agens, sed quale vult et intelligit illud esse agens. Eorum igitur | |
| 4896 voluntas principium est, quae possunt sic vel aliter esse. Eorum | |
| 4897 autem quae non possunt nisi sic esse, principium natura est. Quod | |
| 4898 autem potest sic vel aliter esse, longe est a natura divina, sed | |
| 4899 hoc pertinet ad rationem creaturae, quia Deus est per se necesse | |
| 4900 esse, creatura autem est facta ex nihilo. Et ideo Ariani, volentes | |
| 4901 ad hoc deducere quod filius sit creatura, dixerunt quod pater | |
| 4902 genuit filium voluntate, secundum quod voluntas designat | |
| 4903 principium. Nobis autem dicendum est quod pater genuit filium non | |
| 4904 voluntate, sed natura. Unde Hilarius dicit, in libro de Synod., | |
| 4905 <i>omnibus creaturis substantiam Dei voluntas attulit; sed naturam | |
| 4906 filio dedit ex impassibili ac non nata substantia perfecta | |
| 4907 nativitas. Talia enim cuncta creata sunt, qualia Deus esse voluit, | |
| 4908 filius autem, natus ex Deo, talis subsistit, qualis et Deus | |
| 53 | 4909 est</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 1"><a name="30115"><span class="ref">[30115] Iª q. 41 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4910 dicendum quod auctoritas illa inducitur contra illos qui a |
| 4911 generatione filii etiam concomitantiam paternae voluntatis | |
| 4912 removebant, dicentes sic eum natura genuisse filium, ut inde | |
| 4913 voluntas generandi ei non adesset, sicut nos multa naturali | |
| 4914 necessitate contra voluntatem patimur, ut mortem, senectutem, et | |
| 4915 huiusmodi defectus. Et hoc patet per praecedentia et subsequentia. | |
| 4916 Sic enim ibi dicitur, <i>non enim, nolente patre, vel coactus | |
| 4917 pater, vel naturali necessitate inductus cum nollet, genuit | |
| 53 | 4918 filium</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 2"><a name="30116"><span class="ref">[30116] Iª q. 41 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4919 dicendum quod apostolus nominat Christum filium dilectionis Dei, |
| 4920 inquantum est a Deo superabundanter dilectus, non quod dilectio sit | |
| 53 | 4921 principium generationis filii.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 3"><a name="30117"><span class="ref">[30117] Iª q. 41 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4922 dicendum quod etiam voluntas, inquantum est natura quaedam, aliquid |
| 4923 naturaliter vult; sicut voluntas hominis naturaliter tendit ad | |
| 4924 beatitudinem. Et similiter Deus naturaliter vult et amat seipsum. | |
| 4925 Sed circa alia a se, voluntas Dei se habet ad utrumque quodammodo, | |
| 4926 ut dictum est. Spiritus autem sanctus procedit ut amor, inquantum | |
| 4927 Deus amat seipsum. Unde naturaliter procedit, quamvis per modum | |
| 53 | 4928 voluntatis procedat.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 4"><a name="30118"><span class="ref">[30118] Iª q. 41 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4929 dicendum quod etiam in conceptionibus intellectualibus fit reductio |
| 4930 ad prima, quae naturaliter intelliguntur. Deus autem naturaliter | |
| 4931 intelligit seipsum. Et secundum hoc, conceptio verbi divini est | |
| 53 | 4932 naturalis.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 5"><a name="30119"><span class="ref">[30119] Iª q. 41 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4933 dicendum quod necessarium dicitur aliquid per se, et per aliud. Per |
| 4934 aliud quidem dupliciter. Uno modo, sicut per causam agentem et | |
| 4935 cogentem, et sic necessarium dicitur quod est violentum. Alio modo, | |
| 4936 sicut per causam finalem, sicut dicitur aliquid esse necessarium in | |
| 4937 his quae sunt ad finem, inquantum sine hoc non potest esse finis, | |
| 4938 vel bene esse. Et neutro istorum modorum divina generatio est | |
| 4939 necessaria, quia Deus non est propter finem, neque coactio cadit in | |
| 4940 ipsum. Per se autem dicitur aliquid necessarium, quod non potest | |
| 4941 non esse. Et sic Deum esse est necessarium. Et hoc modo patrem | |
| 53 | 4942 generare filium est necessarium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 41 a. 3 arg. 1"><a name="30120"><span class="ref">[30120] Iª q. 41 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4943 proceditur. Videtur quod actus notionales non sint de aliquo. Quia |
| 4944 si pater generat filium de aliquo, aut de seipso, aut de aliquo | |
| 4945 alio. Si de aliquo alio, cum id de quo aliquid generatur, sit in eo | |
| 4946 quod generatur, sequitur quod aliquid alienum a patre sit in filio. | |
| 4947 Quod est contra Hilarium, VII de Trin., ubi dicit, <i>nihil in his | |
| 4948 diversum est vel alienum</i>. Si autem filium generat pater de | |
| 4949 seipso, id autem de quo aliquid generatur, si sit permanens, | |
| 4950 recipit eius praedicationem quod generatur; sicut dicimus quod homo | |
| 4951 est albus, quia homo permanet, cum de non albo fit albus, sequitur | |
| 4952 igitur quod pater vel non permaneat, genito filio, vel quod pater | |
| 4953 sit filius, quod est falsum. Non ergo pater generat filium de | |
| 53 | 4954 aliquo, sed de nihilo.</p><p title="I q. 41 a. 3 arg. 2"><a name="30121"><span class="ref">[30121] Iª q. 41 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id de |
| 28 | 4955 quo aliquid generatur, est principium eius quod generatur. Si ergo |
| 4956 pater generat filium de essentia vel natura sua sequitur quod | |
| 4957 essentia vel natura patris sit principium filii. Sed non principium | |
| 4958 materiale, quia materia locum in divinis non habet. Ergo est | |
| 4959 principium quasi activum, sicut generans est principium geniti. Et | |
| 53 | 4960 ita sequitur quod essentia generet, quod supra improbatum est.</p><p title="I q. 41 a. 3 arg. 3"><a name="30122"><span class="ref">[30122] Iª q. 41 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4961 Augustinus dicit quod tres personae non sunt ex eadem essentia, |
| 4962 quia non est aliud essentia et persona. Sed persona filii non est | |
| 4963 aliud ab essentia patris. Ergo filius non est de essentia | |
| 53 | 4964 patris.</p><p title="I q. 41 a. 3 arg. 4"><a name="30123"><span class="ref">[30123] Iª q. 41 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 4965 creatura est ex nihilo. Sed filius in Scripturis dicitur creatura, |
| 4966 dicitur enim Eccli. XXIV, ex ore sapientiae genitae, <i>ego ex ore | |
| 4967 altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam</i>; et postea | |
| 4968 ex ore eiusdem sapientiae dicitur, <i>ab initio, et ante saecula, | |
| 4969 creata sum</i>. Ergo filius non est genitus ex aliquo, sed ex | |
| 4970 nihilo. Et similiter potest obiici de spiritu sancto, propter hoc | |
| 4971 quod dicitur, Zac. XII <i>dixit dominus, extendens caelum et | |
| 4972 fundans terram, et creans spiritum hominis in eo</i>; et Amos IV, | |
| 4973 secundum aliam litteram, <i>ego formans montes, et creans | |
| 53 | 4974 spiritum</i>.</p><p title="I q. 41 a. 3 s. c."><a name="30124"><span class="ref">[30124] Iª q. 41 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4975 quod Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, <i>pater Deus de |
| 53 | 4976 sua natura sine initio genuit filium sibi aequalem</i>.</p><p title="I q. 41 a. 3 co."><a name="30125"><span class="ref">[30125] Iª q. 41 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4977 quod filius non est genitus de nihilo, sed de substantia patris. |
| 4978 Ostensum est enim supra quod paternitas, et filiatio, et nativitas, | |
| 4979 vere et proprie est in divinis. Hoc autem interest inter | |
| 4980 generationem veram, per quam aliquis procedit ut filius, et | |
| 4981 factionem, quod faciens facit aliquid de exteriori materia, sicut | |
| 4982 scamnum facit artifex de ligno; homo autem generat filium de | |
| 4983 seipso. Sicut autem artifex creatus facit aliquid ex materia, ita | |
| 4984 Deus facit ex nihilo, ut infra ostendetur, non quod nihilum cedat | |
| 4985 in substantiam rei, sed quia ab ipso tota substantia rei | |
| 4986 producitur, nullo alio praesupposito. Si ergo filius procederet a | |
| 4987 patre ut de nihilo existens, hoc modo se haberet ad patrem ut | |
| 4988 artificiatum ad artificem, quod manifestum est nomen filiationis | |
| 4989 proprie habere non posse, sed solum secundum aliquam similitudinem. | |
| 4990 Unde relinquitur quod, si filius Dei procederet a patre quasi | |
| 4991 existens ex nihilo, non esset vere et proprie filius. Cuius | |
| 4992 contrarium dicitur I Ioan. ult., <i>ut simus in vero filio eius | |
| 4993 Iesu Christo</i>. Filius igitur Dei verus non est ex nihilo, nec | |
| 4994 factus, sed tantum genitus. Si qui autem ex nihilo a Deo facti | |
| 4995 filii Dei dicantur, hoc erit metaphorice, secundum aliqualem | |
| 4996 assimilationem ad eum qui vere filius est. Unde, inquantum solus | |
| 4997 est verus et naturalis Dei filius, dicitur unigenitus, secundum | |
| 4998 illud Ioan. I <i>unigenitus, qui est in sinu patris, ipse | |
| 4999 enarravit</i>. Inquantum vero per assimilationem ad ipsum alii | |
| 5000 dicuntur filii adoptivi, quasi metaphorice dicitur esse | |
| 5001 primogenitus, secundum illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et | |
| 5002 praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse | |
| 5003 primogenitus in multis fratribus</i>. Relinquitur ergo quod Dei | |
| 5004 filius sit genitus de substantia patris. Aliter tamen quam filius | |
| 5005 hominis. Pars enim substantiae hominis generantis transit in | |
| 5006 substantiam geniti. Sed divina natura impartibilis est. Unde | |
| 5007 necesse est quod pater, generando filium, non partem naturae in | |
| 5008 ipsum transfuderit, sed totam naturam ei communicaverit, remanente | |
| 53 | 5009 distinctione solum secundum originem, ut ex dictis patet.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 1"><a name="30126"><span class="ref">[30126] Iª q. 41 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5010 dicendum quod, cum filius dicitur natus de patre, haec praepositio |
| 5011 de significat principium generans consubstantiale; non autem | |
| 5012 principium materiale. Quod enim producitur de materia, fit per | |
| 5013 transmutationem illius de quo producitur, in aliquam formam; divina | |
| 5014 autem essentia non est transmutabilis, neque alterius formae | |
| 53 | 5015 susceptiva.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 2"><a name="30127"><span class="ref">[30127] Iª q. 41 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5016 dicendum quod, cum dicitur filius genitus de essentia patris, |
| 5017 secundum expositionem Magistri, V dist. I Sent., designat | |
| 5018 habitudinem principii quasi activi, ubi sic exponit, <i>filius est | |
| 5019 genitus de essentia patris, idest de patre essentia</i>; propter | |
| 5020 hoc quod Augustinus, XV libro de Trin., dicit, <i>tale est quod | |
| 5021 dico, de patre essentia, ac si expressius dicerem, de patris | |
| 5022 essentia</i>. Sed hoc non videtur sufficere ad sensum huiusmodi | |
| 5023 locutionis. Possumus enim dicere quod creatura est ex Deo essentia, | |
| 5024 non tamen quod sit ex essentia Dei. Unde aliter dici potest quod | |
| 5025 haec praepositio de semper denotat consubstantialitatem. Unde non | |
| 5026 dicimus quod domus sit de aedificatore, cum non sit causa | |
| 5027 consubstantialis. Possumus autem dicere quod aliquid sit de aliquo, | |
| 5028 quocumque modo illud significetur ut principium consubstantiale, | |
| 5029 sive illud sit principium activum, sicut filius dicitur esse de | |
| 5030 patre; sive sit principium materiale, sicut cultellus dicitur esse | |
| 5031 de ferro; sive sit principium formale, in his dumtaxat in quibus | |
| 5032 ipsae formae sunt subsistentes, et non advenientes alteri; possumus | |
| 5033 enim dicere quod Angelus aliquis est de natura intellectuali. Et | |
| 5034 per hunc modum dicimus quod filius est genitus de essentia patris; | |
| 5035 inquantum essentia patris, filio per generationem communicata, in | |
| 53 | 5036 eo subsistit.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 3"><a name="30128"><span class="ref">[30128] Iª q. 41 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5037 dicendum quod, cum dicitur, filius est genitus de essentia patris, |
| 5038 additur aliquid respectu cuius potest salvari distinctio. Sed cum | |
| 5039 dicitur quod tres personae sunt de essentia divina, non ponitur | |
| 5040 aliquid respectu cuius possit importari distinctio per | |
| 53 | 5041 praepositionem significata. Et ideo non est simile.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 4"><a name="30129"><span class="ref">[30129] Iª q. 41 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5042 dicendum quod, cum dicitur, sapientia est creata, potest intelligi, |
| 5043 non de sapientia quae est filius Dei, sed de sapientia creata, quam | |
| 5044 Deus indidit creaturis, dicitur enim Eccli. I, <i>ipse creavit | |
| 5045 eam</i>, scilicet sapientiam, <i>spiritu sancto, et effudit illam | |
| 5046 super omnia opera sua</i>. Neque est inconveniens quod in uno | |
| 5047 contextu locutionis loquatur Scriptura de sapientia genita et | |
| 5048 creata, quia sapientia creata est participatio quaedam sapientiae | |
| 5049 increatae. Vel potest referri ad naturam creatam assumptam a filio, | |
| 5050 ut sit sensus, ab initio et ante saecula creata sum, idest, | |
| 5051 praevisa sum creaturae uniri. Vel, per hoc quod sapientia creata et | |
| 5052 genita nuncupatur, modus divinae generationis nobis insinuatur. In | |
| 5053 generatione enim, quod generatur accipit naturam generantis, quod | |
| 5054 perfectionis est, in creatione vero, creans non mutatur, sed | |
| 5055 creatum non recipit naturam creantis. Dicitur ergo filius simul | |
| 5056 creatus et genitus, ut ex creatione accipiatur immutabilitas | |
| 5057 patris, et ex generatione unitas naturae in patre et filio. Et sic | |
| 5058 exponitur intellectus huius Scripturae ab Hilario, in libro de | |
| 5059 Synod. Auctoritates autem inductae non loquuntur de spiritu sancto, | |
| 5060 sed de spiritu creato; qui quandoque dicitur ventus, quandoque aer, | |
| 5061 quandoque flatus hominis, quandoque etiam anima, vel quaecumque | |
| 53 | 5062 substantia invisibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 41 a. 4 arg. 1"><a name="30130"><span class="ref">[30130] Iª q. 41 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 5063 proceditur. Videtur quod in divinis non sit potentia respectu |
| 5064 actuum notionalium. Omnis enim potentia est vel activa, vel | |
| 5065 passiva. Sed neutra hic competere potest, potentia enim passiva in | |
| 5066 Deo non est, ut supra ostensum est; potentia vero activa non | |
| 5067 competit uni personae respectu alterius, cum personae divinae non | |
| 5068 sint factae, ut ostensum est. Ergo in divinis non est potentia ad | |
| 53 | 5069 actus notionales.</p><p title="I q. 41 a. 4 arg. 2"><a name="30131"><span class="ref">[30131] Iª q. 41 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5070 potentia dicitur ad possibile. Sed divinae personae non sunt de |
| 5071 numero possibilium, sed de numero necessariorum. Ergo respectu | |
| 5072 actuum notionalium, quibus divinae personae procedunt, non debet | |
| 53 | 5073 poni potentia in divinis.</p><p title="I q. 41 a. 4 arg. 3"><a name="30132"><span class="ref">[30132] Iª q. 41 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5074 filius procedit ut verbum, quod est conceptio intellectus, spiritus |
| 5075 autem sanctus procedit ut amor, qui pertinet ad voluntatem. Sed | |
| 5076 potentia in Deo dicitur per comparationem ad effectus, non autem | |
| 5077 per comparationem ad intelligere et velle, ut supra habitum est. | |
| 5078 Ergo in divinis non debet dici potentia per comparationem ad actus | |
| 53 | 5079 notionales.</p><p title="I q. 41 a. 4 s. c."><a name="30133"><span class="ref">[30133] Iª q. 41 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5080 quod dicit Augustinus, contra Maximinum haereticum, <i>si Deus |
| 5081 pater non potuit generare filium sibi aequalem, ubi est | |
| 5082 omnipotentia Dei patris?</i> Est ergo in divinis potentia respectu | |
| 53 | 5083 actuum notionalium.</p><p title="I q. 41 a. 4 co."><a name="30134"><span class="ref">[30134] Iª q. 41 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5084 quod, sicut ponuntur actus notionales in divinis, ita necesse est |
| 5085 ibi ponere potentiam respectu huiusmodi actuum, cum potentia nihil | |
| 5086 aliud significet quam principium alicuius actus. Unde, cum patrem | |
| 5087 intelligamus ut principium generationis, et patrem et filium ut | |
| 5088 principium spirationis, necesse est quod patri attribuamus | |
| 5089 potentiam generandi, et patri et filio potentiam spirandi. Quia | |
| 5090 potentia generandi significat id quo generans generat, omne autem | |
| 5091 generans generat aliquo, unde in omni generante oportet ponere | |
| 53 | 5092 potentiam generandi, et in spirante potentiam spirandi.</p><p title="I q. 41 a. 4 ad 1"><a name="30135"><span class="ref">[30135] Iª q. 41 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5093 dicendum quod, sicut secundum actus notionales non procedit aliqua |
| 5094 persona ut facta, ita neque potentia ad actus notionales dicitur in | |
| 5095 divinis per respectum ad aliquam personam factam, sed solum per | |
| 53 | 5096 respectum ad personam procedentem.</p><p title="I q. 41 a. 4 ad 2"><a name="30136"><span class="ref">[30136] Iª q. 41 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5097 dicendum quod possibile, secundum quod necessario opponitur, |
| 5098 sequitur potentiam passivam, quae non est in divinis. Unde neque in | |
| 5099 divinis est aliquid possibile per modum istum, sed solum secundum | |
| 5100 quod possibile continetur sub necessario. Sic autem dici potest | |
| 5101 quod, sicut Deum esse est possibile, sic filium generari est | |
| 53 | 5102 possibile.</p><p title="I q. 41 a. 4 ad 3"><a name="30137"><span class="ref">[30137] Iª q. 41 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5103 dicendum quod potentia significat principium. Principium autem |
| 5104 distinctionem importat ab eo cuius est principium. Consideratur | |
| 5105 autem duplex distinctio in his quae dicuntur de Deo, una secundum | |
| 5106 rem, alia secundum rationem tantum. Secundum rem quidem, Deus | |
| 5107 distinguitur per essentiam a rebus quarum est per creationem | |
| 5108 principium, sicut una persona distinguitur ab alia, cuius est | |
| 5109 principium, secundum actum notionalem. Sed actio ab agente non | |
| 5110 distinguitur in Deo nisi secundum rationem tantum, alioquin actio | |
| 5111 esset accidens in Deo. Et ideo respectu illarum actionum secundum | |
| 5112 quas aliquae res procedunt distinctae a Deo, vel essentialiter vel | |
| 5113 personaliter, potest Deo attribui potentia, secundum propriam | |
| 5114 rationem principii. Et ideo, sicut potentiam ponimus creandi in | |
| 5115 Deo, ita possumus ponere potentiam generandi vel spirandi. Sed | |
| 5116 intelligere et velle non sunt tales actus qui designent | |
| 5117 processionem alicuius rei a Deo distinctae, vel essentialiter vel | |
| 5118 personaliter. Unde respectu horum actuum, non potest salvari ratio | |
| 5119 potentiae in Deo, nisi secundum modum intelligendi et significandi | |
| 5120 tantum; prout diversimode significatur in Deo intellectus et | |
| 5121 intelligere, cum tamen ipsum intelligere Dei sit eius essentia, non | |
| 53 | 5122 habens principium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 41 a. 5 arg. 1"><a name="30138"><span class="ref">[30138] Iª q. 41 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 5123 proceditur. Videtur quod potentia generandi vel spirandi significet |
| 5124 relationem, et non essentiam. Potentia enim significat principium, | |
| 5125 ut ex eius definitione patet, dicitur enim potentia activa esse | |
| 5126 principium agendi, ut patet in V Metaphys. Sed principium in | |
| 5127 divinis respectu personae dicitur notionaliter. Ergo potentia in | |
| 53 | 5128 divinis non significat essentiam, sed relationem.</p><p title="I q. 41 a. 5 arg. 2"><a name="30139"><span class="ref">[30139] Iª q. 41 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 5129 divinis non differt posse et agere. Sed generatio in divinis |
| 53 | 5130 significat relationem. Ergo et potentia generandi.</p><p title="I q. 41 a. 5 arg. 3"><a name="30140"><span class="ref">[30140] Iª q. 41 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 5131 quae significant essentiam in divinis, communia sunt tribus |
| 5132 personis. Sed potentia generandi non est communis tribus personis, | |
| 53 | 5133 sed propria patri. Ergo non significat essentiam.</p><p title="I q. 41 a. 5 s. c."><a name="30141"><span class="ref">[30141] Iª q. 41 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5134 quod, sicut Deus potest generare filium, ita et vult. Sed voluntas |
| 53 | 5135 generandi significat essentiam. Ergo et potentia generandi.</p><p title="I q. 41 a. 5 co."><a name="30142"><span class="ref">[30142] Iª q. 41 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5136 quod quidam dixerunt quod potentia generandi significat relationem |
| 5137 in divinis. Sed hoc esse non potest. Nam illud proprie dicitur | |
| 5138 potentia in quocumque agente, quo agens agit. Omne autem producens | |
| 5139 aliquid per suam actionem, producit sibi simile quantum ad formam | |
| 5140 qua agit sicut homo genitus est similis generanti in natura humana, | |
| 5141 cuius virtute pater potest generare hominem. Illud ergo est | |
| 5142 potentia generativa in aliquo generante, in quo genitum similatur | |
| 5143 generanti. Filius autem Dei similatur patri gignenti in natura | |
| 5144 divina. Unde natura divina in patre, est potentia generandi in | |
| 5145 ipso. Unde et Hilarius dicit, in V de Trin., <i>nativitas Dei non | |
| 5146 potest eam ex qua profecta est, non tenere naturam; nec enim aliud | |
| 5147 quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit</i>. | |
| 5148 Sic igitur dicendum est quod potentia generandi principaliter | |
| 5149 significat divinam essentiam, ut Magister dicit, VII dist. I Sent.; | |
| 5150 non autem tantum relationem. Nec etiam essentiam inquantum est idem | |
| 5151 relationi, ut significet ex aequo utrumque. Licet enim paternitas | |
| 5152 ut forma patris significetur, est tamen proprietas personalis, | |
| 5153 habens se ad personam patris, ut forma individualis ad aliquod | |
| 5154 individuum creatum. Forma autem individualis, in rebus creatis, | |
| 5155 constituit personam generantem, non autem est quo generans generat, | |
| 5156 alioquin Socrates generaret Socratem. Unde neque paternitas potest | |
| 5157 intelligi ut quo pater generat, sed ut constituens personam | |
| 5158 generantis, alioquin pater generaret patrem. Sed id quo pater | |
| 5159 generat, est natura divina, in qua sibi filius assimilatur. Et | |
| 5160 secundum hoc Damascenus dicit quod generatio est opus naturae, non | |
| 5161 sicut generantis, sed sicut eius quo generans generat. Et ideo | |
| 5162 potentia generandi significat in recto naturam divinam, sed in | |
| 53 | 5163 obliquo relationem.</p><p title="I q. 41 a. 5 ad 1"><a name="30143"><span class="ref">[30143] Iª q. 41 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5164 dicendum quod potentia non significat ipsam relationem principii, |
| 5165 alioquin esset in genere relationis, sed significat id quod est | |
| 5166 principium; non quidem sicut agens dicitur principium, sed sicut id | |
| 5167 quo agens agit, dicitur principium agens autem distinguitur a | |
| 5168 facto, et generans a generato, sed id quo generans generat, est | |
| 5169 commune genito et generanti; et tanto perfectius, quanto perfectior | |
| 5170 fuerit generatio. Unde, cum divina generatio sit perfectissima, id | |
| 5171 quo generans generat, est commune genito et generanti, et idem | |
| 5172 numero, non solum specie, sicut in rebus creatis. Per hoc ergo quod | |
| 5173 dicimus quod essentia divina est principium quo generans generat, | |
| 5174 non sequitur quod essentia divina distinguatur; sicut sequeretur, | |
| 53 | 5175 si diceretur quod essentia divina generat.</p><p title="I q. 41 a. 5 ad 2"><a name="30144"><span class="ref">[30144] Iª q. 41 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5176 dicendum quod sic est idem in divinis potentia generandi cum |
| 5177 generatione, sicut essentia divina cum generatione et paternitate | |
| 53 | 5178 est idem re, sed non ratione.</p><p title="I q. 41 a. 5 ad 3"><a name="30145"><span class="ref">[30145] Iª q. 41 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5179 dicendum quod, cum dico potentiam generandi, potentia significatur |
| 5180 in recto, et generatio in obliquo; sicut si dicerem essentiam | |
| 5181 patris. Unde quantum ad essentiam quae significatur, potentia | |
| 5182 generandi communis est tribus personis, sed quantum ad notionem | |
| 53 | 5183 quae connotatur, propria est personae patris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 41 a. 6 arg. 1"><a name="30146"><span class="ref">[30146] Iª q. 41 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 5184 proceditur. Videtur quod actus notionalis ad plures personas |
| 5185 terminari possit, ita quod sint plures personae genitae vel | |
| 5186 spiratae in divinis. Cuicumque enim inest potentia generandi, | |
| 5187 potest generare. Sed filio inest potentia generandi. Ergo potest | |
| 5188 generare. Non autem seipsum. Ergo alium filium. Ergo possunt esse | |
| 53 | 5189 plures filii in divinis.</p><p title="I q. 41 a. 6 arg. 2"><a name="30147"><span class="ref">[30147] Iª q. 41 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5190 Augustinus dicit, contra Maximinum, <i>filius non genuit creatorem. |
| 53 | 5191 Neque enim non potuit, sed non oportuit</i>.</p><p title="I q. 41 a. 6 arg. 3"><a name="30148"><span class="ref">[30148] Iª q. 41 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 5192 pater est potentior ad generandum quam pater creatus. Sed unus homo |
| 5193 potest generare plures filios. Ergo et Deus, praecipue cum potentia | |
| 53 | 5194 patris, uno filio generato, non diminuatur.</p><p title="I q. 41 a. 6 s. c."><a name="30149"><span class="ref">[30149] Iª q. 41 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5195 quod in divinis non differt esse et posse. Si igitur in divinis |
| 5196 possent esse plures filii, essent plures filii. Et ita essent | |
| 53 | 5197 plures personae quam tres in divinis, quod est haereticum.</p><p title="I q. 41 a. 6 co."><a name="30150"><span class="ref">[30150] Iª q. 41 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5198 quod, sicut Athanasius dicit, <i>in divinis est tantum unus pater, |
| 5199 unus filius, unus spiritus sanctus</i>. Cuius quidem ratio | |
| 5200 quadruplex assignari potest. Prima quidem ex parte relationum, | |
| 5201 quibus solum personae distinguuntur. Cum enim personae divinae sint | |
| 5202 ipsae relationes subsistentes, non possent esse plures patres vel | |
| 5203 plures filii in divinis, nisi essent plures paternitates et plures | |
| 5204 filiationes. Quod quidem esse non posset nisi secundum materialem | |
| 5205 rerum distinctionem, formae enim unius speciei non multiplicantur | |
| 5206 nisi secundum materiam, quae in divinis non est. Unde in divinis | |
| 5207 non potest esse nisi una tantum filiatio subsistens; sicut et | |
| 5208 albedo subsistens non posset esse nisi una. Secunda vero ex modo | |
| 5209 processionum. Quia Deus omnia intelligit et vult uno et simplici | |
| 5210 actu. Unde non potest esse nisi una persona procedens per modum | |
| 5211 verbi, quae est filius; et una tantum per modum amoris, quae est | |
| 5212 spiritus sanctus. Tertia ratio sumitur ex modo procedendi. Quia | |
| 5213 personae ipsae procedunt naturaliter, ut dictum est, natura autem | |
| 5214 determinatur ad unum. Quarta ex perfectione divinarum personarum. | |
| 5215 Ex hoc enim est perfectus filius, quod tota filiatio divina in eo | |
| 5216 continetur, et quod est tantum unus filius. Et similiter dicendum | |
| 53 | 5217 est de aliis personis.</p><p title="I q. 41 a. 6 ad 1"><a name="30151"><span class="ref">[30151] Iª q. 41 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5218 dicendum quod, quamvis simpliciter concedendum sit quod potentiam |
| 5219 quam habet pater, habeat filius; non tamen concedendum est quod | |
| 5220 filius habeat potentiam generandi, si generandi sit gerundivum | |
| 5221 verbi activi, ut sit sensus quod filius habeat potentiam ad | |
| 5222 generandum. Sicut, licet idem esse sit patris et filii, non tamen | |
| 5223 convenit filio esse patrem, propter notionale adiunctum. Si tamen | |
| 5224 hoc quod dico generandi, sit gerundivum verbi passivi, potentia | |
| 5225 generandi est in filio, idest ut generetur. Et similiter si sit | |
| 5226 gerundivum verbi impersonalis, ut sit sensus, potentia generandi, | |
| 53 | 5227 idest qua ab aliqua persona generatur.</p><p title="I q. 41 a. 6 ad 2"><a name="30152"><span class="ref">[30152] Iª q. 41 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5228 dicendum quod Augustinus in verbis illis non intendit dicere quod |
| 5229 filius posset generare filium, sed quod hoc non est ex impotentia | |
| 53 | 5230 filii, quod non generet, ut infra patebit.</p><p title="I q. 41 a. 6 ad 3"><a name="30153"><span class="ref">[30153] Iª q. 41 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5231 dicendum quod immaterialitas et perfectio divina requirit ut non |
| 5232 possint esse plures filii in divinis, sicut dictum est. Unde quod | |
| 5233 non sint plures filii, non est ex impotentia patris ad | |
| 59 | 5234 generandum.</p></div></div><div id="q42" class="q"><h2>Quaestio 42</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 42 pr."><a name="30154"><span class="ref">[30154] |
| 53 | 5235 Iª q. 42 pr.</span></a> Deinde considerandum est de |
| 28 | 5236 comparatione personarum ad invicem. Et primo, quantum ad |
| 5237 aequalitatem et similitudinem; secundo, quantum ad missionem. Circa | |
| 5238 primum quaeruntur sex. Primo, utrum aequalitas locum habeat in | |
| 5239 divinis personis. Secundo, utrum persona procedens sit aequalis ei | |
| 5240 a qua procedit, secundum aeternitatem. Tertio, utrum sit aliquis | |
| 5241 ordo in divinis personis. Quarto utrum personae divinae sint | |
| 5242 aequales secundum magnitudinem. Quinto, utrum una earum sit in | |
| 53 | 5243 alia. Sexto, utrum sint aequales secundum potentiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 42 a. 1 arg. 1"><a name="30155"><span class="ref">[30155] Iª q. 42 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5244 proceditur. Videtur quod aequalitas non competat divinis personis. |
| 5245 Aequalitas enim attenditur secundum unum in quantitate, ut patet | |
| 5246 per philosophum, V Metaphys. In divinis autem personis non | |
| 5247 invenitur neque quantitas continua intrinseca, quae dicitur | |
| 5248 magnitudo; neque quantitas continua extrinseca, quae dicitur locus | |
| 5249 et tempus; neque secundum quantitatem discretam invenitur in eis | |
| 5250 aequalitas, quia duae personae sunt plures quam una. Ergo divinis | |
| 53 | 5251 personis non convenit aequalitas.</p><p title="I q. 42 a. 1 arg. 2"><a name="30156"><span class="ref">[30156] Iª q. 42 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5252 divinae personae sunt unius essentiae, ut supra dictum est. |
| 5253 Essentia autem significatur per modum formae. Convenientia autem in | |
| 5254 forma non facit aequalitatem, sed similitudinem. Ergo in divinis | |
| 53 | 5255 personis est dicenda similitudo, et non aequalitas.</p><p title="I q. 42 a. 1 arg. 3"><a name="30157"><span class="ref">[30157] Iª q. 42 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 5256 quibuscumque invenitur aequalitas, illa sunt sibi invicem aequalia, |
| 5257 quia aequale dicitur aequali aequale. Sed divinae personae non | |
| 5258 possunt sibi invicem dici aequales. Quia, ut Augustinus dicit, VI | |
| 5259 de Trin., <i>imago, si perfecte implet illud cuius est imago, ipsa | |
| 5260 coaequatur ei, non illud imagini suae</i>. Imago autem patris est | |
| 5261 filius, et sic pater non est aequalis filio. Non ergo in divinis | |
| 53 | 5262 personis invenitur aequalitas.</p><p title="I q. 42 a. 1 arg. 4"><a name="30158"><span class="ref">[30158] Iª q. 42 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5263 aequalitas relatio quaedam est. Sed nulla relatio est communis |
| 5264 omnibus personis, cum secundum relationes personae ab invicem | |
| 53 | 5265 distinguantur. Non ergo aequalitas divinis personis convenit.</p><p title="I q. 42 a. 1 s. c."><a name="30159"><span class="ref">[30159] Iª q. 42 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5266 quod Athanasius dicit, quod <i>tres personae coaeternae sibi sunt |
| 53 | 5267 et coaequales</i>.</p><p title="I q. 42 a. 1 co."><a name="30160"><span class="ref">[30160] Iª q. 42 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5268 quod necesse est ponere aequalitatem in divinis personis. Quia |
| 5269 secundum philosophum, in X Metaphys., aequale dicitur quasi per | |
| 5270 negationem minoris et maioris. Non autem possumus in divinis | |
| 5271 personis ponere aliquid maius et minus, quia, ut Boetius dicit, in | |
| 5272 libro de Trin., eos differentia, scilicet deitatis, comitatur, | |
| 5273 <i>qui vel augent vel minuunt, ut Ariani, qui gradibus meritorum | |
| 5274 Trinitatem variantes distrahunt, atque in pluralitatem | |
| 5275 deducunt</i>. Cuius ratio est, quia inaequalium non potest esse una | |
| 5276 quantitas numero. Quantitas autem in divinis non est aliud quam | |
| 5277 eius essentia. Unde relinquitur quod, si esset aliqua inaequalitas | |
| 5278 in divinis personis, quod non esset in eis una essentia, et sic non | |
| 5279 essent tres personae unus Deus, quod est impossibile. Oportet | |
| 53 | 5280 igitur aequalitatem ponere in divinis personis.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 1"><a name="30161"><span class="ref">[30161] Iª q. 42 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5281 dicendum quod duplex est quantitas. Una scilicet quae dicitur |
| 5282 quantitas molis, vel quantitas dimensiva, quae in solis rebus | |
| 5283 corporalibus est, unde in divinis personis locum non habet. Sed | |
| 5284 alia est quantitas virtutis, quae attenditur secundum perfectionem | |
| 5285 alicuius naturae vel formae, quae quidem quantitas designatur | |
| 5286 secundum quod dicitur aliquid magis vel minus calidum, inquantum | |
| 5287 est perfectius vel minus perfectum in caliditate. Huiusmodi autem | |
| 5288 quantitas virtualis attenditur primo quidem in radice, idest in | |
| 5289 ipsa perfectione formae vel naturae, et sic dicitur magnitudo | |
| 5290 spiritualis, sicut dicitur magnus calor propter suam intensionem et | |
| 5291 perfectionem. Et ideo dicit Augustinus, VI de Trin., quod <i>in his | |
| 5292 quae non mole magna sunt, hoc est maius esse, quod est melius | |
| 5293 esse</i>, nam melius dicitur quod perfectius est. Secundo autem | |
| 5294 attenditur quantitas virtualis in effectibus formae. Primus autem | |
| 5295 effectus formae est esse, nam omnis res habet esse secundum suam | |
| 5296 formam. Secundus autem effectus est operatio, nam omne agens agit | |
| 5297 per suam formam. Attenditur igitur quantitas virtualis et secundum | |
| 5298 esse, et secundum operationem, secundum esse quidem, inquantum ea | |
| 5299 quae sunt perfectioris naturae, sunt maioris durationis; secundum | |
| 5300 operationem vero, inquantum ea quae sunt perfectioris naturae, sunt | |
| 5301 magis potentia ad agendum. Sic igitur, ut Augustinus dicit, in | |
| 5302 libro de fide ad Petrum, aequalitas intelligitur in patre et filio | |
| 5303 et spiritu sancto, <i>inquantum nullus horum aut praecedit | |
| 5304 aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat | |
| 53 | 5305 potestate</i>.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 2"><a name="30162"><span class="ref">[30162] Iª q. 42 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5306 dicendum quod ubi attenditur aequalitas secundum quantitatem |
| 5307 virtualem, aequalitas includit in se similitudinem, et aliquid | |
| 5308 plus, quia excludit excessum. Quaecumque enim communicant in una | |
| 5309 forma, possunt dici similia, etiamsi inaequaliter illam formam | |
| 5310 participant, sicut si dicatur aer esse similis igni in calore, sed | |
| 5311 non possunt dici aequalia, si unum altero perfectius formam illam | |
| 5312 participet. Et quia non solum una est natura patris et filii, sed | |
| 5313 etiam aeque perfecte est in utroque, ideo non solum dicimus filium | |
| 5314 esse similem patri, ut excludatur error Eunomii; sed etiam dicimus | |
| 53 | 5315 aequalem, ut excludatur error Arii.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 3"><a name="30163"><span class="ref">[30163] Iª q. 42 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5316 dicendum quod aequalitas vel similitudo dupliciter potest |
| 5317 significari in divinis, scilicet per nomina et per verba. Secundum | |
| 5318 quidem quod significatur per nomina, mutua aequalitas dicitur in | |
| 5319 divinis personis et similitudo, filius enim est aequalis et similis | |
| 5320 patri, et e converso. Et hoc ideo, quia essentia divina non magis | |
| 5321 est patris quam filii, unde, sicut filius habet magnitudinem | |
| 5322 patris, quod est esse eum aequalem patri, ita pater habet | |
| 5323 magnitudinem filii, quod est esse eum aequalem filio. Sed quantum | |
| 5324 ad creaturas, ut Dionysius dicit, IX cap. de Div. Nom., <i>non | |
| 5325 recipitur conversio aequalitatis et similitudinis</i>. Dicuntur | |
| 5326 enim causata similia causis, inquantum habent formam causarum, sed | |
| 5327 non e converso, quia forma principaliter est in causa, et | |
| 5328 secundario in causato. Sed verba significant aequalitatem cum motu. | |
| 5329 Et licet motus non sit in divinis, est tamen ibi accipere. Quia | |
| 5330 igitur filius accipit a patre unde est aequalis ei, et non e | |
| 5331 converso, propter hoc dicimus quod filius coaequatur patri, et non | |
| 53 | 5332 e converso.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 4"><a name="30164"><span class="ref">[30164] Iª q. 42 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5333 dicendum quod in divinis personis nihil est considerare nisi |
| 5334 essentiam, in qua communicant, et relationes, in quibus | |
| 5335 distinguuntur. Aequalitas autem utrumque importat, scilicet | |
| 5336 distinctionem personarum, quia nihil sibi ipsi dicitur aequale; et | |
| 5337 unitatem essentiae, quia ex hoc personae sunt sibi invicem | |
| 5338 aequales, quod sunt unius magnitudinis et essentiae. Manifestum est | |
| 5339 autem quod idem ad seipsum non refertur aliqua relatione reali. Nec | |
| 5340 iterum una relatio refertur ad aliam per aliquam aliam relationem, | |
| 5341 cum enim dicimus quod paternitas opponitur filiationi, oppositio | |
| 5342 non est relatio media inter paternitatem et filiationem. Quia | |
| 5343 utroque modo relatio multiplicaretur in infinitum. Et ideo | |
| 5344 aequalitas et similitudo in divinis personis non est aliqua realis | |
| 5345 relatio distincta a relationibus personalibus, sed in suo | |
| 5346 intellectu includit et relationes distinguentes personas, et | |
| 5347 essentiae unitatem. Et propterea Magister dicit, in XXXI dist. I | |
| 53 | 5348 Sent., quod in his appellatio tantum est relativa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 42 a. 2 arg. 1"><a name="30165"><span class="ref">[30165] Iª q. 42 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5349 proceditur. Videtur quod persona procedens non sit coaeterna suo |
| 5350 principio, ut filius patri. Arius enim duodecim modos generationis | |
| 5351 assignat. Primus modus est iuxta fluxum lineae a puncto, ubi deest | |
| 5352 aequalitas simplicitatis. Secundus modus est iuxta emissionem | |
| 5353 radiorum a sole, ubi deest aequalitas naturae. Tertius modus est | |
| 5354 iuxta characterem, seu impressionem a sigillo, ubi deest | |
| 5355 consubstantialitas et potentiae efficientia. Quartus modus est | |
| 5356 iuxta immissionem bonae voluntatis a Deo, ubi etiam deest | |
| 5357 consubstantialitas. Quintus modus est iuxta exitum accidentis a | |
| 5358 substantia, sed accidenti deest subsistentia. Sextus modus est | |
| 5359 iuxta abstractionem speciei a materia, sicut sensus accipit speciem | |
| 5360 a re sensibili, ubi deest aequalitas simplicitatis spiritualis. | |
| 5361 Septimus modus est iuxta excitationem voluntatis a cogitatione, | |
| 5362 quae quidem excitatio temporalis est. Octavus modus est iuxta | |
| 5363 transfigurationem, ut ex aere fit imago, quae materialis est. Nonus | |
| 5364 modus est motus a movente, et hic etiam ponitur effectus et causa. | |
| 5365 Decimus modus est iuxta eductionem specierum a genere, qui non | |
| 5366 competit in divinis, quia pater non praedicatur de filio sicut | |
| 5367 genus de specie. Undecimus modus est iuxta ideationem, ut arca | |
| 5368 exterior ab ea quae est in mente. Duodecimus modus est iuxta | |
| 5369 nascentiam, ut homo est a patre, ubi est prius et posterius | |
| 5370 secundum tempus. Patet ergo quod in omni modo quo aliquid est ex | |
| 5371 altero, aut deest aequalitas naturae, aut aequalitas durationis. Si | |
| 5372 igitur filius est a patre, oportet dicere vel eum esse minorem | |
| 53 | 5373 patre, aut posteriorem, aut utrumque.</p><p title="I q. 42 a. 2 arg. 2"><a name="30166"><span class="ref">[30166] Iª q. 42 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 5374 quod est ex altero, habet principium. Sed nullum aeternum habet |
| 5375 principium. Ergo filius non est aeternus, neque spiritus | |
| 53 | 5376 sanctus.</p><p title="I q. 42 a. 2 arg. 3"><a name="30167"><span class="ref">[30167] Iª q. 42 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 5377 quod corrumpitur, desinit esse. Ergo omne quod generatur, incipit |
| 5378 esse, ad hoc enim generatur, ut sit. Sed filius est genitus a | |
| 53 | 5379 patre. Ergo incipit esse, et non est coaeternus patri.</p><p title="I q. 42 a. 2 arg. 4"><a name="30168"><span class="ref">[30168] Iª q. 42 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5380 filius genitus est a patre, aut semper generatur, aut est dare |
| 5381 aliquod instans suae generationis. Si semper generatur; dum autem | |
| 5382 aliquid est in generari, est imperfectum, sicut patet in | |
| 5383 successivis, quae sunt semper in fieri, ut tempus et motus, | |
| 5384 sequitur quod filius semper sit imperfectus; quod est inconveniens. | |
| 5385 Est ergo dare aliquod instans generationis filii. Ante illud ergo | |
| 53 | 5386 instans filius non erat.</p><p title="I q. 42 a. 2 s. c."><a name="30169"><span class="ref">[30169] Iª q. 42 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5387 quod Athanasius dicit, quod <i>totae tres personae coaeternae sibi |
| 53 | 5388 sunt</i>.</p><p title="I q. 42 a. 2 co."><a name="30170"><span class="ref">[30170] Iª q. 42 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5389 quod necesse est dicere filium esse coaeternum patri. Ad cuius |
| 5390 evidentiam, considerandum est quod aliquid ex principio existens | |
| 5391 posterius esse suo principio, potest contingere ex duobus, uno | |
| 5392 modo, ex parte agentis; alio modo, ex parte actionis. Ex parte | |
| 5393 agentis quidem, aliter in agentibus voluntariis, aliter in | |
| 5394 agentibus naturalibus. In agentibus quidem voluntariis, propter | |
| 5395 electionem temporis, sicut enim in agentis voluntarii potestate est | |
| 5396 eligere formam quam effectui conferat, ut supra dictum est, ita in | |
| 5397 eius potestate est eligere tempus in quo effectum producat. In | |
| 5398 agentibus autem naturalibus hoc contingit, quia agens aliquod non a | |
| 5399 principio habet perfectionem virtutis naturaliter ad agendum, sed | |
| 5400 ei advenit post aliquod tempus; sicut homo non a principio generare | |
| 5401 potest. Ex parte autem actionis, impeditur ne id quod est a | |
| 5402 principio simul sit cum suo principio, propter hoc quod actio est | |
| 5403 successiva. Unde, dato quod aliquod agens tali actione agere | |
| 5404 inciperet statim cum est, non statim eodem instanti esset effectus, | |
| 5405 sed in instanti ad quod terminatur actio. Manifestum est autem | |
| 5406 secundum praemissa, quod pater non generat filium voluntate, sed | |
| 5407 natura. Et iterum, quod natura patris ab aeterno perfecta fuit. Et | |
| 5408 iterum, quod actio qua pater producit filium, non est successiva, | |
| 5409 quia sic filius Dei successive generaretur, et esset eius generatio | |
| 5410 materialis et cum motu, quod est impossibile. Relinquitur ergo quod | |
| 5411 filius fuit, quandocumque fuit pater. Et sic filius est coaeternus | |
| 53 | 5412 patri, et similiter spiritus sanctus utrique.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 1"><a name="30171"><span class="ref">[30171] Iª q. 42 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5413 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de verbis domini, |
| 5414 nullus modus processionis alicuius creaturae perfecte repraesentat | |
| 5415 divinam generationem, unde oportet ex multis modis colligere | |
| 5416 similitudinem, ut quod deest ex uno, aliqualiter suppleatur ex | |
| 5417 altero. Et propter hoc dicitur in synodo Ephesina, <i>coexistere | |
| 5418 semper coaeternum patri filium, splendor tibi denuntiet, | |
| 5419 impassibilitatem nativitatis ostendat verbum; consubstantialitatem | |
| 5420 filii nomen insinuet</i>. Inter omnia tamen expressius repraesentat | |
| 5421 processio verbi ab intellectu, quod quidem non est posterius eo a | |
| 5422 quo procedit; nisi sit talis intellectus qui exeat de potentia in | |
| 53 | 5423 actum, quod in Deo dici non potest.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 2"><a name="30172"><span class="ref">[30172] Iª q. 42 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5424 dicendum quod aeternitas excludit principium durationis, sed non |
| 53 | 5425 principium originis.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 3"><a name="30173"><span class="ref">[30173] Iª q. 42 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5426 dicendum quod omnis corruptio est mutatio quaedam, et ideo omne |
| 5427 quod corrumpitur, incipit non esse, et desinit esse. Sed generatio | |
| 5428 divina non est transmutatio, ut dictum est supra. Unde filius | |
| 53 | 5429 semper generatur, et pater semper generat.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 4"><a name="30174"><span class="ref">[30174] Iª q. 42 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5430 dicendum quod in tempore aliud est quod est indivisibile, scilicet |
| 5431 instans; et aliud est quod est durans, scilicet tempus. Sed in | |
| 5432 aeternitate ipsum nunc indivisibile est semper stans, ut supra | |
| 5433 dictum est. Generatio vero filii non est in nunc temporis, aut in | |
| 5434 tempore, sed in aeternitate. Et ideo, ad significandum | |
| 5435 praesentialitatem et permanentiam aeternitatis, potest dici quod | |
| 5436 semper nascitur, ut Origenes dixit. Sed, ut Gregorius et Augustinus | |
| 5437 dicunt, melius est quod dicatur semper natus, ut ly semper designet | |
| 5438 permanentiam aeternitatis, et ly natus perfectionem geniti. Sic | |
| 5439 ergo filius nec imperfectus est, neque erat quando non erat, ut | |
| 53 | 5440 Arius dixit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 42 a. 3 arg. 1"><a name="30175"><span class="ref">[30175] Iª q. 42 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5441 proceditur. Videtur quod in divinis personis non sit ordo naturae. |
| 5442 Quidquid enim in divinis est, vel est essentia vel persona vel | |
| 5443 notio. Sed ordo naturae non significat essentiam, neque est aliqua | |
| 53 | 5444 personarum aut notionum. Ergo ordo naturae non est in divinis.</p><p title="I q. 42 a. 3 arg. 2"><a name="30176"><span class="ref">[30176] Iª q. 42 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 5445 quibuscumque est ordo naturae, unum est prius altero, saltem |
| 5446 secundum naturam et intellectum. Sed in divinis personis nihil est | |
| 5447 prius et posterius, ut Athanasius dicit. Ergo in divinis personis | |
| 53 | 5448 non est ordo naturae.</p><p title="I q. 42 a. 3 arg. 3"><a name="30177"><span class="ref">[30177] Iª q. 42 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5449 quidquid ordinatur, distinguitur. Sed natura in divinis non |
| 5450 distinguitur. Ergo non ordinatur. Ergo non est ibi ordo | |
| 53 | 5451 naturae.</p><p title="I q. 42 a. 3 arg. 4"><a name="30178"><span class="ref">[30178] Iª q. 42 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5452 natura divina est eius essentia. Sed non dicitur in divinis ordo |
| 53 | 5453 essentiae. Ergo neque ordo naturae.</p><p title="I q. 42 a. 3 s. c."><a name="30179"><span class="ref">[30179] Iª q. 42 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5454 ubicumque est pluralitas sine ordine, ibi est confusio. Sed in |
| 5455 divinis personis non est confusio, ut Athanasius dicit. Ergo est | |
| 53 | 5456 ibi ordo.</p><p title="I q. 42 a. 3 co."><a name="30180"><span class="ref">[30180] Iª q. 42 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5457 quod ordo semper dicitur per comparationem ad aliquod principium. |
| 5458 Unde sicut dicitur principium multipliciter, scilicet secundum | |
| 5459 situm, ut punctus, secundum intellectum, ut principium | |
| 5460 demonstrationis, et secundum causas singulas; ita etiam dicitur | |
| 5461 ordo. In divinis autem dicitur principium secundum originem, absque | |
| 5462 prioritate, ut supra dictum est. Unde oportet ibi esse ordinem | |
| 5463 secundum originem, absque prioritate. Et hic vocatur ordo naturae, | |
| 5464 secundum Augustinum, <i>non quo alter sit prius altero, sed quo | |
| 53 | 5465 alter est ex altero</i>.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 1"><a name="30181"><span class="ref">[30181] Iª q. 42 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5466 dicendum quod ordo naturae significat notionem originis in communi, |
| 53 | 5467 non autem in speciali.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 2"><a name="30182"><span class="ref">[30182] Iª q. 42 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5468 dicendum quod in rebus creatis, etiam cum id quod est a principio |
| 5469 sit suo principio coaevum secundum durationem, tamen principium est | |
| 5470 prius secundum naturam et intellectum, si consideretur id quod est | |
| 5471 principium. Sed si considerentur ipsae relationes causae et | |
| 5472 causati, et principii et principiati, manifestum est quod relativa | |
| 5473 sunt simul natura et intellectu, inquantum unum est in definitione | |
| 5474 alterius. Sed in divinis ipsae relationes sunt subsistentes | |
| 5475 personae in una natura. Unde neque ex parte naturae, neque ex parte | |
| 5476 relationum, una persona potest esse prior alia, neque etiam | |
| 53 | 5477 secundum naturam et intellectum.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 3"><a name="30183"><span class="ref">[30183] Iª q. 42 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5478 dicendum quod ordo naturae dicitur, non quod ipsa natura ordinetur, |
| 5479 sed quod ordo in divinis personis attenditur secundum naturalem | |
| 53 | 5480 originem.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 4"><a name="30184"><span class="ref">[30184] Iª q. 42 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5481 dicendum quod natura quodammodo importat rationem principii, non |
| 5482 autem essentia. Et ideo ordo originis melius nominatur ordo | |
| 53 | 5483 naturae, quam ordo essentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 42 a. 4 arg. 1"><a name="30185"><span class="ref">[30185] Iª q. 42 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 5484 proceditur. Videtur quod filius non sit aequalis patri in |
| 5485 magnitudine. Dicit enim ipse, Ioan. XIV, <i>pater maior me est</i>; | |
| 5486 et apostolus, I Cor. XV, <i>ipse filius subiectus erit illi qui | |
| 53 | 5487 sibi subiecit omnia</i>.</p><p title="I q. 42 a. 4 arg. 2"><a name="30186"><span class="ref">[30186] Iª q. 42 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5488 paternitas pertinet ad dignitatem patris. Sed paternitas non |
| 5489 convenit filio. Ergo non quidquid dignitatis habet pater, habet | |
| 53 | 5490 filius. Ergo non est aequalis patri in magnitudine.</p><p title="I q. 42 a. 4 arg. 3"><a name="30187"><span class="ref">[30187] Iª q. 42 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5491 ubicumque est totum et pars, plures partes sunt aliquid maius quam |
| 5492 una tantum vel pauciores; sicut tres homines sunt aliquid maius | |
| 5493 quam duo vel unus. Sed in divinis videtur esse totum universale et | |
| 5494 pars, nam sub relatione vel notione plures notiones continentur. | |
| 5495 Cum igitur in patre sint tres notiones, in filio autem tantum duae, | |
| 53 | 5496 videtur quod filius non sit aequalis patri.</p><p title="I q. 42 a. 4 s. c."><a name="30188"><span class="ref">[30188] Iª q. 42 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5497 quod dicitur Philip. II, <i>non rapinam arbitratus est esse se |
| 53 | 5498 aequalem Deo</i>.</p><p title="I q. 42 a. 4 co."><a name="30189"><span class="ref">[30189] Iª q. 42 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5499 quod necesse est dicere filium esse aequalem patri in magnitudine. |
| 5500 Magnitudo enim Dei non est aliud quam perfectio naturae ipsius. Hoc | |
| 5501 autem est de ratione paternitatis et filiationis, quod filius per | |
| 5502 generationem pertingat ad habendam perfectionem naturae quae est in | |
| 5503 patre, sicut et pater. Sed quia in hominibus generatio est | |
| 5504 transmutatio quaedam exeuntis de potentia in actum, non statim a | |
| 5505 principio homo filius est aequalis patri generanti; sed per debitum | |
| 5506 incrementum ad aequalitatem perducitur, nisi aliter eveniat propter | |
| 5507 defectum principii generationis. Manifestum est autem ex dictis | |
| 5508 quod in divinis est proprie et vere paternitas et filiatio. Nec | |
| 5509 potest dici quod virtus Dei patris fuerit defectiva in generando; | |
| 5510 neque quod Dei filius successive et per transmutationem ad | |
| 5511 perfectionem pervenerit. Unde necesse est dicere quod ab aeterno | |
| 5512 fuerit patri aequalis in magnitudine. Unde et Hilarius dicit, in | |
| 5513 libro de Synod., <i>tolle corporum infirmitates, tolle conceptus | |
| 5514 initium, tolle dolores et omnem humanam necessitatem, omnis filius | |
| 5515 secundum naturalem nativitatem aequalitas patris est, quia est et | |
| 53 | 5516 similitudo naturae</i>.</p><p title="I q. 42 a. 4 ad 1"><a name="30190"><span class="ref">[30190] Iª q. 42 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5517 dicendum quod verba illa intelliguntur dicta de Christo secundum |
| 5518 humanam naturam, in qua minor est patre, et ei subiectus. Sed | |
| 5519 secundum naturam divinam, aequalis est patri. Et hoc est quod | |
| 5520 Athanasius dicit; <i>aequalis patri secundum divinitatem, minor | |
| 5521 patre secundum humanitatem</i>. Vel, secundum Hilarium, in IX libro | |
| 5522 de Trin., <i>donantis auctoritate pater maior est, sed minor non | |
| 5523 est cui unum esse donatur</i>. Et in libro de Synod. dicit quod | |
| 5524 subiectio filii naturae pietas est, idest recognitio auctoritatis | |
| 53 | 5525 paternae, subiectio autem ceterorum, creationis infirmitas.</p><p title="I q. 42 a. 4 ad 2"><a name="30191"><span class="ref">[30191] Iª q. 42 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5526 dicendum quod aequalitas attenditur secundum magnitudinem. |
| 5527 Magnitudo autem in divinis significat perfectionem naturae, ut | |
| 5528 dictum est, et ad essentiam pertinet. Et ideo aequalitas in | |
| 5529 divinis, et similitudo, secundum essentialia attenditur, nec potest | |
| 5530 secundum distinctionem relationum inaequalitas vel dissimilitudo | |
| 5531 dici. Unde Augustinus dicit, contra Maximinum, <i>originis quaestio | |
| 5532 est quid de quo sit; aequalitatis autem, qualis aut quantus | |
| 5533 sit</i>. Paternitas igitur est dignitas patris, sicut et essentia | |
| 5534 patris, nam dignitas absolutum est, et ad essentiam pertinet. Sicut | |
| 5535 igitur eadem essentia quae in patre est paternitas, in filio est | |
| 5536 filiatio; ita eadem dignitas quae in patre est paternitas, in filio | |
| 5537 est filiatio. Vere ergo dicitur quod quidquid dignitatis habet | |
| 5538 pater, habet filius. Nec sequitur, paternitatem habet pater, ergo | |
| 5539 paternitatem habet filius. Mutatur enim quid in ad aliquid, eadem | |
| 5540 enim est essentia et dignitas patris et filii, sed in patre est | |
| 5541 secundum relationem dantis, in filio secundum relationem | |
| 53 | 5542 accipientis.</p><p title="I q. 42 a. 4 ad 3"><a name="30192"><span class="ref">[30192] Iª q. 42 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5543 dicendum quod relatio in divinis non est totum universale, quamvis |
| 5544 de pluribus relationibus praedicetur, quia omnes relationes sunt | |
| 5545 unum secundum essentiam et esse, quod repugnat rationi universalis, | |
| 5546 cuius partes secundum esse distinguuntur. Et similiter persona, ut | |
| 5547 supra dictum est, non est universale in divinis. Unde neque omnes | |
| 5548 relationes sunt maius aliquid quam una tantum; nec omnes personae | |
| 5549 maius aliquid quam una tantum; quia tota perfectio divinae naturae | |
| 53 | 5550 est in qualibet personarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 42 a. 5 arg. 1"><a name="30193"><span class="ref">[30193] Iª q. 42 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 5551 proceditur. Videtur quod filius non sit in patre, et e converso. |
| 5552 Philosophus enim, in IV Physic., ponit octo modos essendi aliquid | |
| 5553 in aliquo; et secundum nullum horum filius est in patre, aut e | |
| 5554 converso, ut patet discurrenti per singulos modos. Ergo filius non | |
| 53 | 5555 est in patre, nec e converso.</p><p title="I q. 42 a. 5 arg. 2"><a name="30194"><span class="ref">[30194] Iª q. 42 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 5556 quod exivit ab aliquo, est in eo. Sed filius ab aeterno exivit a |
| 5557 patre, secundum illud Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a | |
| 53 | 5558 diebus aeternitatis</i>. Ergo filius non est in patre.</p><p title="I q. 42 a. 5 arg. 3"><a name="30195"><span class="ref">[30195] Iª q. 42 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 5559 oppositorum non est in altero. Sed filius et pater opponuntur |
| 53 | 5560 relative. Ergo unus non potest esse in alio.</p><p title="I q. 42 a. 5 s. c."><a name="30196"><span class="ref">[30196] Iª q. 42 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5561 quod dicitur Ioan. XIV, <i>ego in patre, et pater in me |
| 53 | 5562 est</i>.</p><p title="I q. 42 a. 5 co."><a name="30197"><span class="ref">[30197] Iª q. 42 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5563 quod in patre et filio tria est considerare, scilicet essentiam, |
| 5564 relationem et originem; et secundum quodlibet istorum filius est in | |
| 5565 patre, et e converso. Secundum essentiam enim pater est in filio, | |
| 5566 quia pater est sua essentia, et communicat suam essentiam filio, | |
| 5567 non per aliquam suam transmutationem, unde sequitur quod, cum | |
| 5568 essentia patris sit in filio, quod in filio sit pater. Et | |
| 5569 similiter, cum filius sit sua essentia, sequitur quod sit in patre, | |
| 5570 in quo est eius essentia. Et hoc est quod Hilarius dicit, V de | |
| 5571 Trin., <i>naturam suam, ut ita dicam, sequitur immutabilis Deus, | |
| 5572 immutabilem gignens Deum. Subsistentem ergo in eo Dei naturam | |
| 5573 intelligimus, cum in Deo Deus insit</i>. Secundum etiam relationes, | |
| 5574 manifestum est quod unum oppositorum relative est in altero | |
| 5575 secundum intellectum. Secundum originem etiam manifestum est quod | |
| 5576 processio verbi intelligibilis non est ad extra, sed manet in | |
| 5577 dicente. Id etiam quod verbo dicitur, in verbo continetur. Et eadem | |
| 53 | 5578 ratio est de spiritu sancto.</p><p title="I q. 42 a. 5 ad 1"><a name="30198"><span class="ref">[30198] Iª q. 42 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5579 dicendum quod ea quae in creaturis sunt, non sufficienter |
| 5580 repraesentant ea quae Dei sunt. Et ideo secundum nullum eorum | |
| 5581 modorum quos philosophus enumerat, filius est in patre, aut e | |
| 5582 converso. Accedit tamen magis ad hoc modus ille, secundum quem | |
| 5583 aliquid dicitur esse in principio originante, nisi quod deest | |
| 5584 unitas essentiae, in rebus creatis, inter principium et id quod est | |
| 53 | 5585 a principio.</p><p title="I q. 42 a. 5 ad 2"><a name="30199"><span class="ref">[30199] Iª q. 42 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5586 dicendum quod exitus filii a patre est secundum modum processionis |
| 5587 interioris, prout verbum exit a corde, et manet in eo. Unde exitus | |
| 5588 iste in divinis est secundum solam distinctionem relationum, non | |
| 53 | 5589 secundum essentialem aliquam distantiam.</p><p title="I q. 42 a. 5 ad 3"><a name="30200"><span class="ref">[30200] Iª q. 42 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5590 dicendum quod pater et filius opponuntur secundum relationes, non |
| 5591 autem secundum essentiam. Et tamen oppositorum relative unum est in | |
| 53 | 5592 altero, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 42 a. 6 arg. 1"><a name="30201"><span class="ref">[30201] Iª q. 42 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 5593 proceditur. Videtur quod filius non sit aequalis patri secundum |
| 5594 potentiam. Dicitur enim Ioan. V, <i>non potest filius a se facere | |
| 5595 quidquam, nisi quod viderit patrem facientem</i>. Pater autem a se | |
| 53 | 5596 potest facere. Ergo pater maior est filio secundum potentiam.</p><p title="I q. 42 a. 6 arg. 2"><a name="30202"><span class="ref">[30202] Iª q. 42 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, maior |
| 28 | 5597 est potentia eius qui praecipit et docet, quam eius qui obedit et |
| 5598 audit. Sed pater mandat filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>sicut | |
| 5599 mandatum dedit mihi pater, sic facio</i>. Pater etiam docet filium, | |
| 5600 secundum illud Ioan. V, <i>pater diligit filium, et omnia | |
| 5601 demonstrat ei quae ipse facit</i>. Similiter et filius audit, | |
| 5602 secundum illud Ioan. V, <i>sicut audio, iudico</i>. Ergo pater est | |
| 53 | 5603 maioris potentiae quam filius.</p><p title="I q. 42 a. 6 arg. 3"><a name="30203"><span class="ref">[30203] Iª q. 42 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 5604 omnipotentiam patris pertinet quod possit filium generare sibi |
| 5605 aequalem, dicit enim Augustinus, in libro contra Maximin., <i>si | |
| 5606 non potuit generare sibi aequalem, ubi est omnipotentia Dei | |
| 5607 patris?</i> Sed filius non potest generare filium, ut supra | |
| 5608 ostensum est. Non ergo quidquid pertinet ad omnipotentiam patris, | |
| 53 | 5609 potest filius. Et ita non est ei in potestate aequalis.</p><p title="I q. 42 a. 6 s. c."><a name="30204"><span class="ref">[30204] Iª q. 42 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5610 quod dicitur Ioan. V, <i>quaecumque pater facit, haec et filius |
| 53 | 5611 similiter facit</i>.</p><p title="I q. 42 a. 6 co."><a name="30205"><span class="ref">[30205] Iª q. 42 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5612 quod necesse est dicere quod filius est aequalis patri in |
| 5613 potestate. Potentia enim agendi consequitur perfectionem naturae, | |
| 5614 videmus enim in creaturis quod quanto aliquid habet perfectiorem | |
| 5615 naturam, tanto est maioris virtutis in agendo. Ostensum est autem | |
| 5616 supra quod ipsa ratio divinae paternitatis et filiationis exigit | |
| 5617 quod filius sit aequalis patri in magnitudine, idest in perfectione | |
| 5618 naturae. Unde relinquitur quod filius sit aequalis patri in | |
| 5619 potestate. Et eadem ratio est de spiritu sancto respectu | |
| 53 | 5620 utriusque.</p><p title="I q. 42 a. 6 ad 1"><a name="30206"><span class="ref">[30206] Iª q. 42 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5621 dicendum quod in hoc quod dicitur quod filius non potest a se |
| 5622 facere quidquam, non subtrahitur filio aliqua potestas quam habeat | |
| 5623 pater; cum statim subdatur quod quaecumque pater facit, filius | |
| 5624 similiter facit. Sed ostenditur quod filius habet potestatem a | |
| 5625 patre, a quo habet naturam. Unde dicit Hilarius, IX de Trin., | |
| 5626 <i>naturae divinae haec unitas est, ut ita per se agat filius, quod | |
| 53 | 5627 non a se agat</i>.</p><p title="I q. 42 a. 6 ad 2"><a name="30207"><span class="ref">[30207] Iª q. 42 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5628 dicendum quod in demonstratione patris et auditione filii, non |
| 5629 intelligitur nisi quod pater communicat scientiam filio, sicut et | |
| 5630 essentiam. Et ad idem potest referri mandatum patris, per hoc quod | |
| 5631 ab aeterno dedit ei scientiam et voluntatem agendorum, eum | |
| 5632 generando. Vel potius referendum est ad Christum secundum humanam | |
| 53 | 5633 naturam.</p><p title="I q. 42 a. 6 ad 3"><a name="30208"><span class="ref">[30208] Iª q. 42 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5634 dicendum quod, sicut eadem essentia quae in patre est paternitas, |
| 5635 in filio est filiatio; ita eadem est potentia qua pater generat, et | |
| 5636 qua filius generatur. Unde manifestum est quod quidquid potest | |
| 5637 pater, potest filius. Non tamen sequitur quod possit generare, sed | |
| 5638 mutatur quid in ad aliquid, nam generatio significat relationem in | |
| 5639 divinis. Habet ergo filius eandem omnipotentiam quam pater, sed cum | |
| 5640 alia relatione. Quia pater habet eam ut dans, et hoc significatur, | |
| 5641 cum dicitur quod potest generare. Filius autem habet eam ut | |
| 5642 accipiens, et hoc significatur, cum dicitur quod potest | |
| 59 | 5643 generari.</p></div></div><div id="q43" class="q"><h2>Quaestio 43</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 43 pr."><a name="30209"><span class="ref">[30209] |
| 53 | 5644 Iª q. 43 pr.</span></a> Deinde considerandum de missione |
| 28 | 5645 divinarum personarum. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum |
| 5646 alicui divinae personae conveniat mitti. Secundo, utrum missio sit | |
| 5647 aeterna, vel temporalis tantum. Tertio, secundum quid divina | |
| 5648 persona invisibiliter mittatur. Quarto, utrum cuilibet personae | |
| 5649 conveniat mitti. Quinto, utrum invisibiliter mittatur tam filius, | |
| 5650 quam spiritus sanctus. Sexto, ad quos fiat missio invisibilis. | |
| 5651 Septimo, de missione visibili. Octavo, utrum aliqua persona mittat | |
| 53 | 5652 seipsam, visibiliter aut invisibiliter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 43 a. 1 arg. 1"><a name="30210"><span class="ref">[30210] Iª q. 43 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5653 proceditur. Videtur quod personae divinae non conveniat mitti. |
| 5654 Missus enim minor est mittente. Sed una persona divina non est | |
| 53 | 5655 minor alia. Ergo una persona non mittitur ab alia.</p><p title="I q. 43 a. 1 arg. 2"><a name="30211"><span class="ref">[30211] Iª q. 43 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 5656 quod mittitur, separatur a mittente, unde Hieronymus dicit, super |
| 5657 Ezechiel., <i>quod coniunctum est, et in corpore uno copulatum, | |
| 5658 mitti non potest</i>. Sed in divinis personis nihil est separabile, | |
| 53 | 5659 ut Hilarius dicit. Ergo una persona non mittitur ab alia.</p><p title="I q. 43 a. 1 arg. 3"><a name="30212"><span class="ref">[30212] Iª q. 43 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5660 quicumque mittitur, ab aliquo loco discedit, et ad aliquem locum de |
| 5661 novo vadit. Hoc autem divinae personae non convenit, cum ubique | |
| 53 | 5662 sit. Ergo divinae personae non convenit mitti.</p><p title="I q. 43 a. 1 s. c."><a name="30213"><span class="ref">[30213] Iª q. 43 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5663 quod dicitur Ioan. VIII, <i>non sum ego solus, sed ego et qui misit |
| 53 | 5664 me, pater</i>.</p><p title="I q. 43 a. 1 co."><a name="30214"><span class="ref">[30214] Iª q. 43 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5665 quod in ratione missionis duo importantur, quorum unum est habitudo |
| 5666 missi ad eum a quo mittitur; aliud est habitudo missi ad terminum | |
| 5667 ad quem mittitur. Per hoc autem quod aliquis mittitur, ostenditur | |
| 5668 processio quaedam missi a mittente; vel secundum imperium, sicut | |
| 5669 dominus mittit servum; vel secundum consilium, ut si consiliarius | |
| 5670 mittere dicatur regem ad bellandum; vel secundum originem, ut si | |
| 5671 dicatur quod flos emittitur ab arbore. Ostenditur etiam habitudo ad | |
| 5672 terminum ad quem mittitur, ut aliquo modo ibi esse incipiat; vel | |
| 5673 quia prius ibi omnino non erat quo mittitur; vel quia incipit ibi | |
| 5674 aliquo modo esse, quo prius non erat. Missio igitur divinae | |
| 5675 personae convenire potest, secundum quod importat ex una parte | |
| 5676 processionem originis a mittente; et secundum quod importat ex alia | |
| 5677 parte novum modum existendi in aliquo. Sicut filius dicitur esse | |
| 5678 missus a patre in mundum, secundum quod incoepit esse in mundo | |
| 5679 visibiliter per carnem assumptam, et tamen ante in mundo erat, ut | |
| 53 | 5680 dicitur Ioan. I.</p><p title="I q. 43 a. 1 ad 1"><a name="30215"><span class="ref">[30215] Iª q. 43 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5681 dicendum quod missio importat minorationem in eo qui mittitur, |
| 5682 secundum quod importat processionem a principio mittente aut | |
| 5683 secundum imperium, aut secundum consilium, quia imperans est maior, | |
| 5684 et consilians est sapientior. Sed in divinis non importat nisi | |
| 5685 processionem originis; quae est secundum aequalitatem, ut supra | |
| 53 | 5686 dictum est.</p><p title="I q. 43 a. 1 ad 2"><a name="30216"><span class="ref">[30216] Iª q. 43 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5687 dicendum quod illud quod sic mittitur ut incipiat esse ubi prius |
| 5688 nullo modo erat, sua missione localiter movetur, unde oportet quod | |
| 5689 loco separetur a mittente. Sed hoc non accidit in missione divinae | |
| 5690 personae, quia persona divina missa, sicut non incipit esse ubi | |
| 5691 prius non fuerat, ita nec desinit esse ubi fuerat. Unde talis | |
| 5692 missio est sine separatione; sed habet solam distinctionem | |
| 53 | 5693 originis.</p><p title="I q. 43 a. 1 ad 3"><a name="30217"><span class="ref">[30217] Iª q. 43 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5694 dicendum quod obiectio illa procedit de missione quae fit secundum |
| 53 | 5695 motum localem; quae non habet locum in divinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 43 a. 2 arg. 1"><a name="30218"><span class="ref">[30218] Iª q. 43 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5696 proceditur. Videtur quod missio possit esse aeterna. Dicit enim |
| 5697 Gregorius, eo mittitur filius, quo generatur. Sed generatio filii | |
| 53 | 5698 est aeterna. Ergo et missio.</p><p title="I q. 43 a. 2 arg. 2"><a name="30219"><span class="ref">[30219] Iª q. 43 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5699 cuicumque convenit aliquid temporaliter, illud mutatur. Sed persona |
| 5700 divina non mutatur. Ergo missio divinae personae non est | |
| 53 | 5701 temporalis, sed aeterna.</p><p title="I q. 43 a. 2 arg. 3"><a name="30220"><span class="ref">[30220] Iª q. 43 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5702 missio processionem importat. Sed processio divinarum personarum |
| 53 | 5703 est aeterna. Ergo et missio.</p><p title="I q. 43 a. 2 s. c."><a name="30221"><span class="ref">[30221] Iª q. 43 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5704 quod dicitur Galat. IV, <i>cum venit plenitudo temporis, misit Deus |
| 53 | 5705 filium suum</i>.</p><p title="I q. 43 a. 2 co."><a name="30222"><span class="ref">[30222] Iª q. 43 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5706 quod in his quae important originem divinarum personarum, est |
| 5707 quaedam differentia attendenda. Quaedam enim in sui significatione | |
| 5708 important solam habitudinem ad principium, ut processio et exitus. | |
| 5709 Quaedam vero, cum habitudine ad principium, determinant | |
| 5710 processionis terminum. Quorum quaedam determinant terminum | |
| 5711 aeternum, sicut generatio et spiratio, nam generatio est processio | |
| 5712 divinae personae in naturam divinam; et spiratio, passive accepta, | |
| 5713 importat processionem amoris subsistentis. Quaedam vero, cum | |
| 5714 habitudine ad principium, important terminum temporalem, sicut | |
| 5715 missio et datio, mittitur enim aliquid ad hoc ut sit in aliquo, et | |
| 5716 datur ad hoc quod habeatur; personam autem divinam haberi ab aliqua | |
| 5717 creatura, vel esse novo modo existendi in ea, est quoddam | |
| 5718 temporale. Unde missio et datio in divinis dicuntur temporaliter | |
| 5719 tantum. Generatio autem et spiratio solum ab aeterno. Processio | |
| 5720 autem et exitus dicuntur in divinis et aeternaliter et | |
| 5721 temporaliter, nam filius ab aeterno processit ut sit Deus; | |
| 5722 temporaliter autem ut etiam sit homo, secundum missionem visibilem; | |
| 53 | 5723 vel etiam ut sit in homine, secundum invisibilem missionem.</p><p title="I q. 43 a. 2 ad 1"><a name="30223"><span class="ref">[30223] Iª q. 43 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5724 dicendum quod Gregorius loquitur de generatione temporali filii, |
| 5725 non a patre, sed a matre. Vel, quia ex hoc ipso filius habet quod | |
| 53 | 5726 possit mitti, quod est ab aeterno genitus.</p><p title="I q. 43 a. 2 ad 2"><a name="30224"><span class="ref">[30224] Iª q. 43 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5727 dicendum quod divinam personam esse novo modo in aliquo, vel ab |
| 5728 aliquo haberi temporaliter, non est propter mutationem divinae | |
| 5729 personae, sed propter mutationem creaturae, sicut et Deus | |
| 53 | 5730 temporaliter dicitur dominus, propter mutationem creaturae.</p><p title="I q. 43 a. 2 ad 3"><a name="30225"><span class="ref">[30225] Iª q. 43 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5731 dicendum quod missio non solum importat processionem a principio, |
| 5732 sed determinat processionis terminum temporalem. Unde missio solum | |
| 5733 est temporalis. Vel, missio includit processionem aeternam, et | |
| 5734 aliquid addit, scilicet temporalem effectum, habitudo enim divinae | |
| 5735 personae ad suum principium non est nisi ab aeterno. Unde gemina | |
| 5736 dicitur processio, aeterna scilicet et temporalis, non propter hoc | |
| 5737 quod habitudo ad principium geminetur, sed geminatio est ex parte | |
| 53 | 5738 termini temporalis et aeterni.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 43 a. 3 arg. 1"><a name="30226"><span class="ref">[30226] Iª q. 43 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5739 proceditur. Videtur quod missio invisibilis divinae personae non |
| 5740 sit solum secundum donum gratiae gratum facientis. Divinam enim | |
| 5741 personam mitti, est ipsam donari. Si igitur divina persona mittitur | |
| 5742 solum secundum dona gratiae gratum facientis, non donabitur ipsa | |
| 5743 persona divina, sed solum dona eius. Quod est error dicentium | |
| 53 | 5744 spiritum sanctum non dari, sed eius dona.</p><p title="I q. 43 a. 3 arg. 2"><a name="30227"><span class="ref">[30227] Iª q. 43 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, haec |
| 28 | 5745 praepositio secundum denotat habitudinem alicuius causae. Sed |
| 5746 persona divina est causa quod habeatur donum gratiae gratum | |
| 5747 facientis, et non e converso; secundum illud Rom. V, <i>caritas Dei | |
| 5748 diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est | |
| 5749 nobis</i>. Ergo inconvenienter dicitur quod persona divina secundum | |
| 53 | 5750 dona gratiae gratum facientis mittatur.</p><p title="I q. 43 a. 3 arg. 3"><a name="30228"><span class="ref">[30228] Iª q. 43 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5751 Augustinus dicit, IV de Trin., quod <i>filius, cum ex tempore mente |
| 5752 percipitur, mitti dicitur</i>. Sed filius cognoscitur non solum per | |
| 5753 gratiam gratum facientem, sed etiam per gratiam gratis datam, sicut | |
| 5754 per fidem et per scientiam. Non ergo persona divina mittitur | |
| 53 | 5755 secundum solam gratiam gratum facientem.</p><p title="I q. 43 a. 3 arg. 4"><a name="30229"><span class="ref">[30229] Iª q. 43 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5756 Rabanus dicit quod spiritus sanctus datus est apostolis ad |
| 5757 operationem miraculorum. Hoc autem non est donum gratiae gratum | |
| 5758 facientis, sed gratiae gratis datae. Ergo persona divina non solum | |
| 53 | 5759 datur secundum gratiam gratum facientem.</p><p title="I q. 43 a. 3 s. c."><a name="30230"><span class="ref">[30230] Iª q. 43 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5760 quod Augustinus dicit, XV de Trin., quod spiritus sanctus procedit |
| 5761 temporaliter ad sanctificandam creaturam. Missio autem est | |
| 5762 temporalis processio. Cum igitur sanctificatio creaturae non sit | |
| 5763 nisi per gratiam gratum facientem, sequitur quod missio divinae | |
| 53 | 5764 personae non sit nisi per gratiam gratum facientem.</p><p title="I q. 43 a. 3 co."><a name="30231"><span class="ref">[30231] Iª q. 43 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5765 quod divinae personae convenit mitti, secundum quod novo modo |
| 5766 existit in aliquo; dari autem, secundum quod habetur ab aliquo. | |
| 5767 Neutrum autem horum est nisi secundum gratiam gratum facientem. Est | |
| 5768 enim unus communis modus quo Deus est in omnibus rebus per | |
| 5769 essentiam, potentiam et praesentiam, sicut causa in effectibus | |
| 5770 participantibus bonitatem ipsius. Super istum modum autem communem, | |
| 5771 est unus specialis, qui convenit creaturae rationali, in qua Deus | |
| 5772 dicitur esse sicut cognitum in cognoscente et amatum in amante. Et | |
| 5773 quia, cognoscendo et amando, creatura rationalis sua operatione | |
| 5774 attingit ad ipsum Deum, secundum istum specialem modum Deus non | |
| 5775 solum dicitur esse in creatura rationali, sed etiam habitare in ea | |
| 5776 sicut in templo suo. Sic igitur nullus alius effectus potest esse | |
| 5777 ratio quod divina persona sit novo modo in rationali creatura, nisi | |
| 5778 gratia gratum faciens. Unde secundum solam gratiam gratum | |
| 5779 facientem, mittitur et procedit temporaliter persona divina. | |
| 5780 Similiter illud solum habere dicimur, quo libere possumus uti vel | |
| 5781 frui. Habere autem potestatem fruendi divina persona, est solum | |
| 5782 secundum gratiam gratum facientem. Sed tamen in ipso dono gratiae | |
| 5783 gratum facientis, spiritus sanctus habetur, et inhabitat hominem. | |
| 53 | 5784 Unde ipsemet spiritus sanctus datur et mittitur.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 1"><a name="30232"><span class="ref">[30232] Iª q. 43 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5785 dicendum quod per donum gratiae gratum facientis perficitur |
| 5786 creatura rationalis, ad hoc quod libere non solum ipso dono creato | |
| 5787 utatur, sed ut ipsa divina persona fruatur. Et ideo missio | |
| 5788 invisibilis fit secundum donum gratiae gratum facientis, et tamen | |
| 53 | 5789 ipsa persona divina datur.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 2"><a name="30233"><span class="ref">[30233] Iª q. 43 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5790 dicendum quod gratia gratum faciens disponit animam ad habendam |
| 5791 divinam personam, et significatur hoc, cum dicitur quod spiritus | |
| 5792 sanctus datur secundum donum gratiae. Sed tamen ipsum donum gratiae | |
| 5793 est a spiritu sancto, et hoc significatur, cum dicitur quod caritas | |
| 53 | 5794 Dei diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 3"><a name="30234"><span class="ref">[30234] Iª q. 43 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5795 dicendum quod, licet per aliquos effectus filius cognosci possit a |
| 5796 nobis, non tamen per aliquos effectus nos inhabitat, vel etiam | |
| 53 | 5797 habetur a nobis.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 4"><a name="30235"><span class="ref">[30235] Iª q. 43 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5798 dicendum quod operatio miraculorum est manifestativa gratiae gratum |
| 5799 facientis, sicut et donum prophetiae, et quaelibet gratia gratis | |
| 5800 data. Unde I Cor. XII, gratia gratis data nominatur manifestatio | |
| 5801 spiritus. Sic igitur apostolis dicitur datus spiritus sanctus ad | |
| 5802 operationem miraculorum, quia data est eis gratia gratum faciens | |
| 5803 cum signo manifestante. Si autem daretur solum signum gratiae | |
| 5804 gratum facientis sine gratia, non diceretur dari simpliciter | |
| 5805 spiritus sanctus; nisi forte cum aliqua determinatione, secundum | |
| 5806 quod dicitur quod alicui datur spiritus propheticus vel | |
| 5807 miraculorum, inquantum a spiritu sancto habet virtutem prophetandi | |
| 53 | 5808 vel miracula faciendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 43 a. 4 arg. 1"><a name="30236"><span class="ref">[30236] Iª q. 43 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 5809 proceditur. Videtur quod etiam patri conveniat mitti. Mitti enim |
| 5810 divinam personam est ipsam dari. Sed pater dat seipsum, cum haberi | |
| 5811 non possit, nisi se ipso donante. Ergo potest dici quod pater | |
| 53 | 5812 mittat seipsum.</p><p title="I q. 43 a. 4 arg. 2"><a name="30237"><span class="ref">[30237] Iª q. 43 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5813 persona divina mittitur secundum inhabitationem gratiae. Sed per |
| 5814 gratiam tota Trinitas inhabitat in nobis, secundum illud Ioan. XIV, | |
| 5815 <i>ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus</i>. Ergo | |
| 53 | 5816 quaelibet divinarum personarum mittitur.</p><p title="I q. 43 a. 4 arg. 3"><a name="30238"><span class="ref">[30238] Iª q. 43 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5817 quidquid convenit alicui personae, convenit omnibus, praeter |
| 5818 notiones et personas. Sed missio non significat aliquam personam, | |
| 5819 neque etiam notionem, cum sint tantum quinque notiones, ut supra | |
| 53 | 5820 dictum est. Ergo cuilibet personae divinae convenit mitti.</p><p title="I q. 43 a. 4 s. c."><a name="30239"><span class="ref">[30239] Iª q. 43 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5821 quod Augustinus dicit, in II libro de Trin., quod <i>solus pater |
| 53 | 5822 nunquam legitur missus</i>.</p><p title="I q. 43 a. 4 co."><a name="30240"><span class="ref">[30240] Iª q. 43 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5823 quod missio in sui ratione importat processionem ab alio; et in |
| 5824 divinis, secundum originem, ut supra dictum est. Unde, cum pater | |
| 5825 non sit ab alio, nullo modo convenit sibi mitti; sed solum filio et | |
| 53 | 5826 spiritui sancto, quibus convenit esse ab alio.</p><p title="I q. 43 a. 4 ad 1"><a name="30241"><span class="ref">[30241] Iª q. 43 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5827 dicendum quod si dare importet liberalem communicationem alicuius, |
| 5828 sic pater dat seipsum, inquantum se liberaliter communicat | |
| 5829 creaturae ad fruendum. Si vero importet auctoritatem dantis | |
| 5830 respectu eius quod datur, sic non convenit dari in divinis nisi | |
| 53 | 5831 personae quae est ab alio; sicut nec mitti.</p><p title="I q. 43 a. 4 ad 2"><a name="30242"><span class="ref">[30242] Iª q. 43 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5832 dicendum quod, licet effectus gratiae sit etiam a patre, qui |
| 5833 inhabitat per gratiam, sicut et filius et spiritus sanctus; quia | |
| 5834 tamen non est ab alio, non dicitur mitti. Et hoc est quod dicit | |
| 5835 Augustinus, IV de Trin., quod <i>pater, cum in tempore a quoquam | |
| 5836 cognoscitur, non dicitur missus, non enim habet de quo sit, aut ex | |
| 53 | 5837 quo procedat</i>.</p><p title="I q. 43 a. 4 ad 3"><a name="30243"><span class="ref">[30243] Iª q. 43 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5838 dicendum quod missio, inquantum importat processionem a mittente, |
| 5839 includit in sui significatione notionem, non quidem in speciali, | |
| 5840 sed in generali, prout esse ab alio est commune duabus | |
| 53 | 5841 notionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 43 a. 5 arg. 1"><a name="30244"><span class="ref">[30244] Iª q. 43 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 5842 proceditur. Videtur quod filio non conveniat invisibiliter mitti. |
| 5843 Missio enim invisibilis divinae personae attenditur secundum dona | |
| 5844 gratiae. Sed omnia dona gratiae pertinent ad spiritum sanctum, | |
| 5845 secundum illud I Cor. XII, <i>omnia operatur unus atque idem | |
| 5846 spiritus</i>. Ergo invisibiliter non mittitur nisi spiritus | |
| 53 | 5847 sanctus.</p><p title="I q. 43 a. 5 arg. 2"><a name="30245"><span class="ref">[30245] Iª q. 43 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5848 missio divinae personae fit secundum gratiam gratum facientem. Sed |
| 5849 dona quae pertinent ad perfectionem intellectus, non sunt dona | |
| 5850 gratiae gratum facientis, cum sine caritate possint haberi, | |
| 5851 secundum illud I ad Cor. XIII, <i>si habuero prophetiam, et noverim | |
| 5852 mysteria omnia, et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem, ita | |
| 5853 ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum</i>. | |
| 5854 Cum ergo filius procedat ut verbum intellectus, videtur quod non | |
| 53 | 5855 conveniat sibi invisibiliter mitti.</p><p title="I q. 43 a. 5 arg. 3"><a name="30246"><span class="ref">[30246] Iª q. 43 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5856 missio divinae personae est quaedam processio, ut dictum est. Sed |
| 5857 alia est processio filii, alia spiritus sancti. Ergo et alia | |
| 5858 missio, si uterque mittitur. Et sic altera earum superflueret, cum | |
| 53 | 5859 una sit sufficiens ad sanctificandam creaturam.</p><p title="I q. 43 a. 5 s. c."><a name="30247"><span class="ref">[30247] Iª q. 43 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5860 quod Sap. IX dicitur de divina sapientia, <i>mitte illam de caelis |
| 53 | 5861 sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuae</i>.</p><p title="I q. 43 a. 5 co."><a name="30248"><span class="ref">[30248] Iª q. 43 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5862 quod per gratiam gratum facientem tota Trinitas inhabitat mentem, |
| 5863 secundum illud Ioan. XIV, <i>ad eum veniemus, et mansionem apud eum | |
| 5864 faciemus</i>. Mitti autem personam divinam ad aliquem per | |
| 5865 invisibilem gratiam, significat novum modum inhabitandi illius | |
| 5866 personae, et originem eius ab alia. Unde, cum tam filio quam | |
| 5867 spiritui sancto conveniat et inhabitare per gratiam et ab alio | |
| 5868 esse, utrique convenit invisibiliter mitti. Patri autem licet | |
| 5869 conveniat inhabitare per gratiam, non tamen sibi convenit ab alio | |
| 53 | 5870 esse; et per consequens nec mitti.</p><p title="I q. 43 a. 5 ad 1"><a name="30249"><span class="ref">[30249] Iª q. 43 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5871 dicendum quod, licet omnia dona, inquantum dona sunt, attribuantur |
| 5872 spiritui sancto, quia habet rationem primi doni, secundum quod est | |
| 5873 amor, ut supra dictum est; aliqua tamen dona, secundum proprias | |
| 5874 rationes, attribuuntur per quandam appropriationem filio, scilicet | |
| 5875 illa quae pertinent ad intellectum et secundum illa dona attenditur | |
| 5876 missio filii. Unde Augustinus dicit, IV de Trin., quod <i>tunc | |
| 5877 invisibiliter filius cuiquam mittitur, cum a quoquam cognoscitur | |
| 53 | 5878 atque percipitur</i>.</p><p title="I q. 43 a. 5 ad 2"><a name="30250"><span class="ref">[30250] Iª q. 43 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5879 dicendum quod anima per gratiam conformatur Deo. Unde ad hoc quod |
| 5880 aliqua persona divina mittatur ad aliquem per gratiam, oportet quod | |
| 5881 fiat assimilatio illius ad divinam personam quae mittitur per | |
| 5882 aliquod gratiae donum. Et quia spiritus sanctus est amor, per donum | |
| 5883 caritatis anima spiritui sancto assimilatur, unde secundum donum | |
| 5884 caritatis attenditur missio spiritus sancti. Filius autem est | |
| 5885 verbum, non qualecumque, sed spirans amorem, unde Augustinus dicit, | |
| 5886 in IX libro de Trin., <i>verbum quod insinuare intendimus, cum | |
| 5887 amore notitia est</i>. Non igitur secundum quamlibet perfectionem | |
| 5888 intellectus mittitur filius, sed secundum talem instructionem | |
| 5889 intellectus, qua prorumpat in affectum amoris, ut dicitur Ioan. VI, | |
| 5890 <i>omnis qui audivit a patre, et didicit, venit ad me</i>; et in | |
| 5891 Psalm., <i>in meditatione mea exardescet ignis</i>. Et ideo | |
| 5892 signanter dicit Augustinus quod filius mittitur, cum a quoquam | |
| 5893 cognoscitur atque percipitur, perceptio enim experimentalem quandam | |
| 5894 notitiam significat. Et haec proprie dicitur sapientia, quasi | |
| 5895 sapida scientia, secundum illud Eccli. VI, <i>sapientia doctrinae | |
| 53 | 5896 secundum nomen eius est</i>.</p><p title="I q. 43 a. 5 ad 3"><a name="30251"><span class="ref">[30251] Iª q. 43 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5897 dicendum quod, cum missio importet originem personae missae et |
| 5898 inhabitationem per gratiam, ut supra dictum est, si loquamur de | |
| 5899 missione quantum ad originem, sic missio filii distinguitur a | |
| 5900 missione spiritus sancti, sicut et generatio a processione. Si | |
| 5901 autem quantum ad effectum gratiae, sic communicant duae missiones | |
| 5902 in radice gratiae, sed distinguuntur in effectibus gratiae, qui | |
| 5903 sunt illuminatio intellectus, et inflammatio affectus. Et sic | |
| 5904 manifestum est quod una non potest esse sine alia, quia neutra est | |
| 53 | 5905 sine gratia gratum faciente, nec una persona separatur ab alia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 43 a. 6 arg. 1"><a name="30252"><span class="ref">[30252] Iª q. 43 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 5906 proceditur. Videtur quod missio invisibilis non fiat ad omnes qui |
| 5907 sunt participes gratiae. Patres enim veteris testamenti gratiae | |
| 5908 participes fuerunt. Sed ad illos non videtur fuisse facta missio | |
| 5909 invisibilis, dicitur enim Ioan. VII, <i>nondum erat spiritus datus, | |
| 5910 quia nondum erat Iesus glorificatus</i>. Ergo missio invisibilis | |
| 53 | 5911 non fit ad omnes qui sunt participes gratiae.</p><p title="I q. 43 a. 6 arg. 2"><a name="30253"><span class="ref">[30253] Iª q. 43 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5912 profectus in virtute non est nisi per gratiam. Sed missio |
| 5913 invisibilis non videtur attendi secundum profectum virtutis, quia | |
| 5914 profectus virtutis videtur esse continuus, cum caritas semper aut | |
| 5915 proficiat aut deficiat; et sic missio esset continua. Ergo missio | |
| 53 | 5916 invisibilis non fit ad omnes participes gratiae.</p><p title="I q. 43 a. 6 arg. 3"><a name="30254"><span class="ref">[30254] Iª q. 43 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5917 Christus et beati plenissime habent gratiam. Sed ad eos non videtur |
| 5918 fieri missio, quia missio fit ad aliquid distans; Christus autem, | |
| 5919 secundum quod homo, et omnes beati perfecte sunt uniti Deo. Non | |
| 53 | 5920 ergo ad omnes participes gratiae fit missio invisibilis.</p><p title="I q. 43 a. 6 arg. 4"><a name="30255"><span class="ref">[30255] Iª q. 43 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5921 sacramenta novae legis continent gratiam. Nec tamen ad ea dicitur |
| 5922 fieri missio invisibilis. Non ergo ad omnia quae habent gratiam, | |
| 53 | 5923 fit missio invisibilis.</p><p title="I q. 43 a. 6 s. c."><a name="30256"><span class="ref">[30256] Iª q. 43 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5924 quod, secundum Augustinum, missio invisibilis fit ad sanctificandam |
| 5925 creaturam. Omnis autem creatura habens gratiam sanctificatur. Ergo | |
| 53 | 5926 ad omnem creaturam huiusmodi fit missio invisibilis.</p><p title="I q. 43 a. 6 co."><a name="30257"><span class="ref">[30257] Iª q. 43 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5927 quod, sicut supra dictum est, missio de sui ratione importat quod |
| 5928 ille qui mittitur vel incipiat esse ubi prius non fuit, sicut | |
| 5929 accidit in rebus creatis; vel incipiat esse ubi prius fuit, sed | |
| 5930 quodam modo novo, secundum quod missio attribuitur divinis | |
| 5931 personis. Sic ergo in eo ad quem fit missio, oportet duo | |
| 5932 considerare, scilicet inhabitationem gratiae, et innovationem | |
| 5933 quandam per gratiam. Ad omnes ergo fit missio invisibilis, in | |
| 53 | 5934 quibus haec duo inveniuntur.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 1"><a name="30258"><span class="ref">[30258] Iª q. 43 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5935 dicendum quod missio invisibilis est facta ad patres veteris |
| 5936 testamenti. Unde dicit Augustinus, IV de Trin., quod secundum quod | |
| 5937 filius mittitur invisibiliter, <i>fit in hominibus aut cum | |
| 5938 hominibus; hoc autem antea factum est in patribus et prophetis</i>. | |
| 5939 Quod ergo dicitur, nondum erat datus spiritus, intelligitur de illa | |
| 53 | 5940 datione cum signo visibili, quae facta est in die Pentecostes.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 2"><a name="30259"><span class="ref">[30259] Iª q. 43 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5941 dicendum quod etiam secundum profectum virtutis, aut augmentum |
| 5942 gratiae, fit missio invisibilis. Unde Augustinus dicit, IV de | |
| 5943 Trin., quod <i>tunc cuiquam mittitur filius, cum a quoquam | |
| 5944 cognoscitur atque percipitur, quantum cognosci et percipi potest | |
| 5945 pro captu vel proficientis in Deum, vel perfectae in Deo animae | |
| 5946 rationalis</i>. Sed tamen secundum illud augmentum gratiae | |
| 5947 praecipue missio invisibilis attenditur, quando aliquis proficit in | |
| 5948 aliquem novum actum, vel novum statum gratiae, ut puta cum aliquis | |
| 5949 proficit in gratiam miraculorum aut prophetiae, vel in hoc quod ex | |
| 5950 fervore caritatis exponit se martyrio, aut abrenuntiat his quae | |
| 53 | 5951 possidet, aut quodcumque opus arduum aggreditur.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 3"><a name="30260"><span class="ref">[30260] Iª q. 43 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5952 dicendum quod ad beatos est facta missio invisibilis in ipso |
| 5953 principio beatitudinis. Postmodum autem ad eos fit missio | |
| 5954 invisibilis, non secundum intensionem gratiae, sed secundum quod | |
| 5955 aliqua mysteria eis revelantur de novo, quod est usque ad diem | |
| 5956 iudicii. Quod quidem augmentum attenditur secundum extensionem | |
| 5957 gratiae ad plura se extendentis. Ad Christum autem fuit facta | |
| 5958 invisibilis missio in principio suae conceptionis, non autem | |
| 5959 postea, cum a principio suae conceptionis fuerit plenus omni | |
| 53 | 5960 sapientia et gratia.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 4"><a name="30261"><span class="ref">[30261] Iª q. 43 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5961 dicendum quod gratia est in sacramentis novae legis |
| 5962 instrumentaliter, sicut forma artificiati est in instrumentis | |
| 5963 artis, secundum quendam decursum ab agente in patiens. Missio autem | |
| 5964 non dicitur fieri nisi respectu termini. Unde missio divinae | |
| 5965 personae non fit ad sacramenta, sed ad eos qui per sacramenta | |
| 53 | 5966 gratiam suscipiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 43 a. 7 arg. 1"><a name="30262"><span class="ref">[30262] Iª q. 43 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 5967 proceditur. Videtur quod spiritui sancto non conveniat visibiliter |
| 5968 mitti. Filius enim, secundum quod visibiliter missus est in mundum, | |
| 5969 dicitur esse minor patre. Sed nunquam legitur spiritus sanctus | |
| 5970 minor patre. Ergo spiritui sancto non convenit visibiliter | |
| 53 | 5971 mitti.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 2"><a name="30263"><span class="ref">[30263] Iª q. 43 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5972 missio visibilis attenditur secundum aliquam creaturam visibilem |
| 5973 assumptam, sicut missio filii secundum carnem. Sed spiritus sanctus | |
| 5974 non assumpsit aliquam creaturam visibilem. Unde non potest dici | |
| 5975 quod in aliquibus creaturis visibilibus sit alio modo quam in | |
| 5976 aliis, nisi forte sicut in signo; sicut est etiam in sacramentis, | |
| 5977 et in omnibus figuris legalibus. Non ergo spiritus sanctus | |
| 5978 visibiliter mittitur, vel oportet dicere quod secundum omnia | |
| 53 | 5979 huiusmodi, eius missio visibilis attenditur.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 3"><a name="30264"><span class="ref">[30264] Iª q. 43 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5980 quaelibet creatura visibilis est effectus demonstrans totam |
| 5981 Trinitatem. Non ergo per illas creaturas visibiles magis mittitur | |
| 53 | 5982 spiritus sanctus quam alia persona.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 4"><a name="30265"><span class="ref">[30265] Iª q. 43 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5983 filius visibiliter est missus secundum dignissimam visibilium |
| 5984 creaturarum, scilicet secundum naturam humanam. Si igitur spiritus | |
| 5985 sanctus visibiliter mittitur, debuit mitti secundum aliquas | |
| 53 | 5986 creaturas rationales.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 5"><a name="30266"><span class="ref">[30266] Iª q. 43 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 5987 visibiliter fiunt divinitus, dispensantur per ministerium |
| 5988 Angelorum, ut Augustinus dicit, III de Trin. Si ergo aliquae | |
| 5989 species visibiles apparuerunt, hoc factum fuit per Angelos. Et sic | |
| 53 | 5990 ipsi Angeli mittuntur, et non spiritus sanctus.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 6"><a name="30267"><span class="ref">[30267] Iª q. 43 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5991 spiritus sanctus visibiliter mittatur, hoc non est nisi ad |
| 5992 manifestandum invisibilem missionem, quia invisibilia per visibilia | |
| 5993 manifestantur. Ergo ad quem missio invisibilis facta non fuit, nec | |
| 5994 missio visibilis fieri debuit, et ad omnes ad quos fit missio | |
| 5995 invisibilis, sive in novo sive in veteri testamento, missio | |
| 5996 visibilis fieri debet, quod patet esse falsum. Non ergo spiritus | |
| 53 | 5997 sanctus visibiliter mittitur.</p><p title="I q. 43 a. 7 s. c."><a name="30268"><span class="ref">[30268] Iª q. 43 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5998 quod dicitur Matth. III, quod spiritus sanctus descendit super |
| 53 | 5999 dominum baptizatum in specie columbae.</p><p title="I q. 43 a. 7 co."><a name="30269"><span class="ref">[30269] Iª q. 43 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 6000 quod Deus providet omnibus secundum uniuscuiusque modum. Est autem |
| 6001 modus connaturalis hominis, ut per visibilia ad invisibilia | |
| 6002 manuducatur, ut ex supra dictis patet, et ideo invisibilia Dei | |
| 6003 oportuit homini per visibilia manifestari. Sicut igitur seipsum | |
| 6004 Deus, et processiones aeternas personarum, per creaturas visibiles, | |
| 6005 secundum aliqua indicia, hominibus quodammodo demonstravit; ita | |
| 6006 conveniens fuit ut etiam invisibiles missiones divinarum personarum | |
| 6007 secundum aliquas visibiles creaturas manifestarentur. Aliter tamen | |
| 6008 filius et spiritus sanctus. Nam spiritui sancto, inquantum procedit | |
| 6009 ut amor, competit esse sanctificationis donum, filio autem, | |
| 6010 inquantum est spiritus sancti principium, competit esse | |
| 6011 sanctificationis huius auctorem. Et ideo filius visibiliter missus | |
| 6012 est tanquam sanctificationis auctor, sed spiritus sanctus tanquam | |
| 53 | 6013 sanctificationis indicium.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 1"><a name="30270"><span class="ref">[30270] Iª q. 43 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 6014 dicendum quod filius creaturam visibilem in qua apparuit, in |
| 6015 unitatem personae assumpsit, sic ut quod de illa creatura dicitur, | |
| 6016 de filio Dei dici possit. Et sic, ratione naturae assumptae, filius | |
| 6017 dicitur minor patre. Sed spiritus sanctus non assumpsit creaturam | |
| 6018 visibilem in qua apparuit, in unitatem personae, ut quod illi | |
| 6019 convenit, de illo praedicetur. Unde non potest dici minor patre | |
| 53 | 6020 propter visibilem creaturam.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 2"><a name="30271"><span class="ref">[30271] Iª q. 43 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6021 dicendum quod missio visibilis spiritus sancti non attenditur |
| 6022 secundum visionem imaginariam, quae est visio prophetica. Quia, ut | |
| 6023 Augustinus dicit, II de Trin., <i>visio prophetica non est exhibita | |
| 6024 corporeis oculis per formas corporeas, sed in spiritu per | |
| 6025 spirituales corporum imagines, columbam vero illam et ignem oculis | |
| 6026 viderunt quicumque viderunt. Neque iterum sic se habuit spiritus | |
| 6027 sanctus ad huiusmodi species, sicut filius ad petram (quia dicitur, | |
| 6028 petra erat Christus). Illa enim petra iam erat in creatura, et per | |
| 6029 actionis modum nuncupata est nomine Christi, quem significabat, sed | |
| 6030 illa columba et ignis ad haec tantum significanda repente | |
| 6031 extiterunt. Sed videntur esse similia flammae illi quae in rubo | |
| 6032 apparuit Moysi, et illi columnae quam populus in eremo sequebatur, | |
| 6033 et fulgoribus ac tonitruis quae fiebant cum lex daretur in monte, | |
| 6034 ad hoc enim rerum illarum corporalis extitit species, ut aliquid | |
| 6035 significaret, atque praeteriret</i>. Sic igitur patet quod missio | |
| 6036 visibilis neque attenditur secundum visiones propheticas, quae | |
| 6037 fuerunt imaginariae, et non corporales, neque secundum signa | |
| 6038 sacramentalia veteris et novi testamenti, in quibus quaedam res | |
| 6039 praeexistentes assumuntur ad aliquid significandum. Sed spiritus | |
| 6040 sanctus visibiliter dicitur esse missus, inquantum fuit monstratus | |
| 6041 in quibusdam creaturis, sicut in signis, ad hoc specialiter | |
| 53 | 6042 factis.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 3"><a name="30272"><span class="ref">[30272] Iª q. 43 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6043 dicendum quod, licet illas creaturas visibiles tota Trinitas |
| 6044 operata sit, tamen factae sunt ad demonstrandum specialiter hanc | |
| 6045 vel illam personam. Sicut enim diversis nominibus significantur | |
| 6046 pater et filius et spiritus sanctus, ita etiam diversis rebus | |
| 6047 significari potuerunt; quamvis inter eos nulla sit separatio aut | |
| 53 | 6048 diversitas.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 4"><a name="30273"><span class="ref">[30273] Iª q. 43 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6049 dicendum quod personam filii declarari oportuit ut sanctificationis |
| 6050 auctorem, ut dictum est, et ideo oportuit quod missio visibilis | |
| 6051 filii fieret secundum naturam rationalem, cuius est agere, et cui | |
| 6052 potest competere sanctificare. Indicium autem sanctificationis esse | |
| 6053 potuit quaecumque alia creatura. Neque oportuit quod creatura | |
| 6054 visibilis ad hoc formata, esset assumpta a spiritu sancto in | |
| 6055 unitatem personae, cum non assumeretur ad aliquid agendum, sed ad | |
| 6056 indicandum tantum. Et propter hoc etiam non oportuit quod duraret, | |
| 53 | 6057 nisi quandiu perageret officium suum.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 5"><a name="30274"><span class="ref">[30274] Iª q. 43 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 6058 dicendum quod illae creaturae visibiles formatae sunt ministerio |
| 6059 Angelorum, non tamen ad significandum personam Angeli, sed ad | |
| 6060 significandam personam spiritus sancti. Quia igitur spiritus | |
| 6061 sanctus erat in illis creaturis visibilibus sicut signatum in | |
| 6062 signo, propter hoc secundum eas spiritus sanctus visibiliter mitti | |
| 53 | 6063 dicitur, et non Angelus.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 6"><a name="30275"><span class="ref">[30275] Iª q. 43 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 6064 quod non est de necessitate invisibilis missionis, ut semper |
| 6065 manifestetur per aliquod signum visibile exterius, sed, sicut | |
| 6066 dicitur I Cor. XII, <i>manifestatio spiritus datur alicui ad | |
| 6067 utilitatem</i>, scilicet Ecclesiae. Quae quidem utilitas est, ut | |
| 6068 per huiusmodi visibilia signa fides confirmetur et propagetur. Quod | |
| 6069 quidem principaliter factum est per Christum et per apostolos, | |
| 6070 secundum illud Hebr. II, <i>cum initium accepisset enarrari per | |
| 6071 dominum, ab eis qui audierunt in nos confirmata est</i>. Et ideo | |
| 6072 specialiter debuit fieri missio visibilis spiritus sancti ad | |
| 6073 Christum et ad apostolos, et ad aliquos primitivos sanctos, in | |
| 6074 quibus quodammodo Ecclesia fundabatur, ita tamen quod visibilis | |
| 6075 missio facta ad Christum, demonstraret missionem invisibilem non | |
| 6076 tunc, sed in principio suae conceptionis, ad eum factam. Facta | |
| 6077 autem est missio visibilis ad Christum, in Baptismo quidem sub | |
| 6078 specie columbae, quod est animal fecundum, ad ostendendum in | |
| 6079 Christo auctoritatem donandi gratiam per spiritualem | |
| 6080 regenerationem, unde vox patris intonuit, <i>hic est filius meus | |
| 6081 dilectus</i>, ut ad similitudinem unigeniti alii regenerarentur. In | |
| 6082 transfiguratione vero, sub specie nubis lucidae, ad ostendendam | |
| 6083 exuberantiam doctrinae, unde dictum est, <i>ipsum audite</i>. Ad | |
| 6084 apostolos autem, sub specie flatus, ad ostendendam potestatem | |
| 6085 ministerii in dispensatione sacramentorum, unde dictum est eis, | |
| 6086 <i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. Sed sub linguis | |
| 6087 igneis, ad ostendendum officium doctrinae, unde dicitur quod | |
| 6088 <i>coeperunt loqui variis linguis</i>. Ad patres autem veteris | |
| 6089 testamenti, missio visibilis spiritus sancti fieri non debuit quia | |
| 6090 prius debuit perfici missio visibilis filii quam spiritus sancti, | |
| 6091 cum spiritus sanctus manifestet filium, sicut filius patrem. | |
| 6092 Fuerunt tamen factae visibiles apparitiones divinarum personarum | |
| 6093 patribus veteris testamenti. Quae quidem missiones visibiles dici | |
| 6094 non possunt, quia non fuerunt factae, secundum Augustinum, ad | |
| 6095 designandum inhabitationem divinae personae per gratiam, sed ad | |
| 53 | 6096 aliquid aliud manifestandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 43 a. 8 arg. 1"><a name="30276"><span class="ref">[30276] Iª q. 43 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 6097 proceditur. Videtur quod nulla persona divina mittatur nisi ab ea a |
| 6098 qua procedit aeternaliter. Quia, sicut dicit Augustinus, IV de | |
| 6099 Trin., <i>pater a nullo mittitur, quia a nullo est</i>. Si ergo | |
| 6100 aliqua persona divina mittitur ab alia, oportet quod sit ab | |
| 53 | 6101 illa.</p><p title="I q. 43 a. 8 arg. 2"><a name="30277"><span class="ref">[30277] Iª q. 43 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6102 mittens habet auctoritatem respectu missi. Sed respectu divinae |
| 6103 personae non potest haberi auctoritas nisi secundum originem. Ergo | |
| 6104 oportet quod divina persona quae mittitur, sit a persona | |
| 53 | 6105 mittente.</p><p title="I q. 43 a. 8 arg. 3"><a name="30278"><span class="ref">[30278] Iª q. 43 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 6106 persona divina potest mitti ab eo a quo non est, nihil prohibebit |
| 6107 dicere quod spiritus sanctus detur ab homine, quamvis non sit ab | |
| 6108 eo. Quod est contra Augustinum, XV de Trin. Ergo divina persona non | |
| 53 | 6109 mittitur nisi ab ea a qua est.</p><p title="I q. 43 a. 8 s. c."><a name="30279"><span class="ref">[30279] Iª q. 43 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 6110 quod filius mittitur a spiritu sancto, secundum illud Isaiae |
| 6111 XLVIII, <i>et nunc misit me dominus Deus, et spiritus eius</i>. | |
| 6112 Filius autem non est a spiritu sancto. Ergo persona divina mittitur | |
| 53 | 6113 ab ea a qua non est.</p><p title="I q. 43 a. 8 co."><a name="30280"><span class="ref">[30280] Iª q. 43 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 6114 quod circa hoc inveniuntur aliqui diversimode locuti esse. Secundum |
| 6115 quosdam enim, persona divina non mittitur nisi ab eo a quo est | |
| 6116 aeternaliter. Et secundum hoc, cum dicitur filius Dei missus a | |
| 6117 spiritu sancto, referendum est hoc ad humanam naturam, secundum | |
| 6118 quam missus est ad praedicandum a spiritu sancto. Augustinus autem | |
| 6119 dicit, II de Trin., quod filius mittitur et a se et a spiritu | |
| 6120 sancto; et spiritus sanctus etiam mittitur et a se et a filio, ut | |
| 6121 sic mitti in divinis non conveniat cuilibet personae, sed solum | |
| 6122 personae ab alio existenti; mittere autem conveniat cuilibet | |
| 6123 personae. Utrumque autem habet aliquo modo veritatem. Quia cum | |
| 6124 dicitur aliqua persona mitti, designatur et ipsa persona ab alio | |
| 6125 existens, et effectus visibilis aut invisibilis, secundum quem | |
| 6126 missio divinae personae attenditur. Si igitur mittens designetur ut | |
| 6127 principium personae quae mittitur, sic non quaelibet persona | |
| 6128 mittit, sed solum illa cui convenit esse principium illius | |
| 6129 personae. Et sic filius mittitur tantum a patre, spiritus sanctus | |
| 6130 autem a patre et filio. Si vero persona mittens intelligatur esse | |
| 6131 principium effectus secundum quem attenditur missio, sic tota | |
| 6132 Trinitas mittit personam missam. Non autem propter hoc homo dat | |
| 53 | 6133 spiritum sanctum, quia nec effectum gratiae potest causare.</p><p title="I q. 43 a. 8 ad arg."><a name="30281"><span class="ref">[30281] Iª q. 43 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 6134 patet solutio ad obiecta.</p></div></div><div class="centro"><br/> | |
| 59 | 6135 <p><a href="sth1015.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 6136 <a href="sth1044.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 6137 <br/> |
| 6138 <hr/> | |
| 6139 <br/> | |
| 6140 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 6141 hanc editionem<br/> | |
| 6142 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 59 | 6143 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 6144 </div></body> |
| 59 | 6145 </html> |
