Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3102.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 102-105</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CII ad |
| 22 CV</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3101.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3106.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#43353">II&ordf;-IIae q. 102 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#43354">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#43355">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#43356">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#43357">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#43358">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#43359">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#43360">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#43361">II&ordf;-IIae q. 102 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#43362">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#43363">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#43364">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#43365">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#43366">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#43367">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#43368">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#43369">II&ordf;-IIae q. 102 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#43370">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#43371">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#43372">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#43373">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#43374">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#43375">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#43376">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#43377">II&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#43378">II&ordf;-IIae q. 103 pr.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#43379">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#43380">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#43381">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#43382">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 s. c.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#43383">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 co.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#43384">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 1'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#43385">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 2'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#43386">II&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 3'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#43387">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#43388">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#43389">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#43390">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 4'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#43391">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 s. c.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#43392">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 co.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#43393">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#43394">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#43395">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 3'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#43396">II&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 4'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#43397">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 1'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#43398">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 2'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#43399">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 3'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#43400">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 s. c.'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#43401">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 co.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#43402">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 1'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#43403">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 2'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#43404">II&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 3'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#43405">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 arg. 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#43406">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 arg. 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#43407">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 arg. 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#43408">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 s. c.'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#43409">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 co.'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#43410">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 ad 1'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#43411">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 ad 2'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#43412">II&ordf;-IIae q. 103 a. 4 ad 3'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#43413">II&ordf;-IIae q. 104 pr.'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#43414">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 arg. 1'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#43415">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 arg. 2'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#43416">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 arg. 3'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#43417">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 s. c.'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#43418">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 co.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#43419">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 ad 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#43420">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 ad 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#43421">II&ordf;-IIae q. 104 a. 1 ad 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#43422">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#43423">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#43424">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#43425">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 4'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#43426">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 s. c.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#43427">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 co.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#43428">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#43429">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#43430">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#43431">II&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 4'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#43432">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#43433">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#43434">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#43435">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 s. c.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#43436">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 co.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#43437">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 ad 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#43438">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 ad 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#43439">II&ordf;-IIae q. 104 a. 3 ad 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#43440">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 arg. 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#43441">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 arg. 2'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#43442">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 arg. 3'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#43443">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 s. c.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#43444">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 co.'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#43445">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 ad 1'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#43446">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 ad 2'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#43447">II&ordf;-IIae q. 104 a. 4 ad 3'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#43448">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 arg. 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#43449">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 arg. 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#43450">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 arg. 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#43451">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 s. c.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#43452">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 co.'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#43453">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 ad 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#43454">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 ad 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#43455">II&ordf;-IIae q. 104 a. 5 ad 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#43456">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 arg. 1'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#43457">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 arg. 2'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#43458">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 arg. 3'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#43459">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 s. c.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#43460">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 co.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#43461">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 ad 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#43462">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 ad 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#43463">II&ordf;-IIae q. 104 a. 6 ad 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#43464">II&ordf;-IIae q. 105 pr.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#43465">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 1'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#43466">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 2'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#43467">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 3'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#43468">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 s. c.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#43469">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 co.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#43470">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#43471">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#43472">II&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#43473">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#43474">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#43475">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#43476">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 s. c.'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#43477">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 co.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#43478">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#43479">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#43480">II&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 3'); | |
| 178 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 179 document.write('<BR><BR>'); | |
| 180 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 181 document.write('<\/FORM>'); | |
| 182 // --> | |
| 183 // | |
| 184 </script><br/> | |
| 185 <hr/> | |
| 186 <br/></div><div class="q" id="q102"><h2>Quaestio 102</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 102 pr."><a name="43353"><span class="ref">[43353] IIª-IIae q. 102 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 187 considerandum est de observantia, et partibus eius. Per quae de |
| 188 oppositis vitiis erit manifestum. Circa observantiam autem | |
| 189 quaeruntur tria. Primo, utrum observantia sit specialis virtus ab | |
| 190 aliis distincta. Secundo, quid observantia exhibeat. Tertio, de | |
| 53 | 191 comparatione eius ad pietatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 102 a. 1 arg. 1"><a name="43354"><span class="ref">[43354] IIª-IIae q. 102 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 192 sic proceditur. Videtur quod observantia non sit specialis virtus |
| 193 ab aliis distincta. Virtutes enim distinguuntur secundum obiecta. | |
| 194 Sed obiectum observantiae non distinguitur ab obiecto pietatis. | |
| 195 Dicit enim Tullius, in sua rhetorica, quod <i>observantia est per | |
| 196 quam homines aliqua dignitate antecedentes quodam cultu et honore | |
| 197 dignantur</i>. Sed cultum et honorem etiam pietas exhibet | |
| 198 parentibus, qui dignitate antecedunt. Ergo observantia non est | |
| 53 | 199 virtus distincta a pietate.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 arg. 2"><a name="43355"><span class="ref">[43355] IIª-IIae q. 102 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 200 Praeterea, sicut hominibus in dignitate constitutis debetur honor |
| 201 et cultus, ita etiam eis qui excellunt in scientia et virtute. Sed | |
| 202 non est aliqua specialis virtus per quam honorem et cultum | |
| 203 exibeamus hominibus qui scientiae vel virtutis excellentiam habent. | |
| 204 Ergo etiam observantia, per quam cultum et honorem exhibemus his | |
| 205 qui nos in dignitate antecedunt, non est specialis virtus ab aliis | |
| 53 | 206 distincta.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 arg. 3"><a name="43356"><span class="ref">[43356] IIª-IIae q. 102 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 207 Praeterea, hominibus in dignitate constitutis multa debentur ad |
| 208 quae solvenda lex cogit, secundum illud Rom. XIII, <i>reddite | |
| 209 omnibus debita, cui tributum, tributum,</i> et cetera. Ea vero ad | |
| 210 quae per legem compellimur, pertinent ad iustitiam legalem, seu | |
| 211 etiam ad iustitiam specialem. Ergo observantia non est per se | |
| 53 | 212 specialis virtus ab aliis distincta.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 s. c."><a name="43357"><span class="ref">[43357] IIª-IIae q. 102 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 213 est quod Tullius condividit observantiam aliis iustitiae partibus, |
| 53 | 214 quae sunt speciales virtutes.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 co."><a name="43358"><span class="ref">[43358] IIª-IIae q. 102 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 215 dicendum quod, sicut ex dictis patet, necesse est ut eo modo per |
| 216 quendam ordinatum descensum distinguantur virtutes, sicut et | |
| 217 excellentia personarum quibus est aliquid reddendum. Sicut autem | |
| 218 carnalis pater particulariter participat rationem principii, quae | |
| 219 universaliter invenitur in Deo; ita etiam persona quae quantum ad | |
| 220 aliquid providentiam circa nos gerit, particulariter participat | |
| 221 proprietatem patris, quia pater est principium et generationis et | |
| 222 educationis et disciplinae, et omnium quae ad perfectionem humanae | |
| 223 vitae pertinent. Persona autem in dignitate constituta est sicut | |
| 224 principium gubernationis respectu aliquarum rerum, sicut princeps | |
| 225 civitatis in rebus civilibus, dux autem exercitus in rebus | |
| 226 bellicis, magister autem in disciplinis, et simile est in aliis. Et | |
| 227 inde est quod omnes tales personae patres appellantur, propter | |
| 228 similitudinem curae, sicut IV Reg. V, servi Naaman dixerunt ad eum, | |
| 229 <i>pater, etsi rem grandem dixisset tibi propheta,</i> et cetera. | |
| 230 Et ideo sicut sub religione, per quam cultus tribuitur Deo, quodam | |
| 231 ordine invenitur pietas, per quam coluntur parentes; ita sub | |
| 232 pietate invenitur observantia, per quam cultus et honor exhibetur | |
| 53 | 233 personis in dignitate constitutis.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 ad 1"><a name="43359"><span class="ref">[43359] IIª-IIae q. 102 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 234 ergo dicendum quod sicut supra dictum est quod religio per quandam |
| 235 supereminentiam pietas dicitur, et tamen pietas proprie dicta a | |
| 236 religione distinguitur; ita etiam pietas per quandam excellentiam | |
| 237 potest dici observantia, et tamen observantia proprie dicta a | |
| 53 | 238 pietate distinguitur.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 ad 2"><a name="43360"><span class="ref">[43360] IIª-IIae q. 102 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 239 dicendum quod aliquis ex hoc quod est in dignitate constitutus, non |
| 240 solum quandam status excellentiam habet, sed etiam quandam | |
| 241 potestatem gubernandi subditos. Unde competit sibi ratio principii, | |
| 242 prout est aliorum gubernator. Ex hoc autem quod aliquis habet | |
| 243 perfectionem scientiae vel virtutis, non sortitur rationem | |
| 244 principii quantum ad alios, sed solum quandam excellentiam in | |
| 245 seipso. Et ideo specialiter quaedam virtus determinatur ad | |
| 246 exhibendum honorem et cultum his qui sunt in dignitate constituti. | |
| 247 Verum quia per scientiam et virtutem, et omnia alia huiusmodi, | |
| 248 aliquis idoneus redditur ad dignitatis statum, reverentia quae | |
| 249 propter quamcumque excellentiam aliquibus exhibetur, ad eandem | |
| 53 | 250 virtutem pertinet.</p><p title="II-II q. 102 a. 1 ad 3"><a name="43361"><span class="ref">[43361] IIª-IIae q. 102 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 251 dicendum quod ad iustitiam specialem proprie sumptam pertinet |
| 252 reddere aequale ei cui aliquid debetur. Quod quidem non potest | |
| 253 fieri ad virtuosos, et ad eos qui bene statu dignitatis utuntur, | |
| 254 sicut nec ad Deum, nec ad parentes. Et ideo ad quandam virtutem | |
| 255 adiunctam hoc pertinet, non autem ad iustitiam specialem, quae est | |
| 256 principalis virtus. Iustitia vero legalis se extendit ad actus | |
| 53 | 257 omnium virtutum, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 102 a. 2 arg. 1"><a name="43362"><span class="ref">[43362] IIª-IIae q. 102 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 258 secundum sic proceditur. Videtur quod ad observantiam non pertinet |
| 259 exhibere cultum et honorem his qui sunt in dignitate constituti. | |
| 260 Quia ut Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, colere dicimur illas | |
| 261 personas quas in quodam honore habemus, et sic idem videtur esse | |
| 262 cultus quod honor. Inconvenienter igitur determinatur quod | |
| 53 | 263 observantia exhibet in dignitate constitutis cultum et honorem.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 arg. 2"><a name="43363"><span class="ref">[43363] IIª-IIae q. 102 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 264 Praeterea, ad iustitiam pertinet reddere debitum. Unde et ad |
| 265 observantiam, quae ponitur iustitiae pars. Sed cultum et honorem | |
| 266 non debemus omnibus in dignitate constitutis, sed solum his qui | |
| 267 super nos praelationem habent. Ergo inconvenienter determinatur | |
| 53 | 268 quod eis observantia exhibet cultum et honorem.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 arg. 3"><a name="43364"><span class="ref">[43364] IIª-IIae q. 102 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 269 Praeterea, superioribus nostris in dignitate constitutis non solum |
| 270 debemus honorem, sed etiam timorem, et aliquam munerum largitionem, | |
| 271 secundum illud ad Rom. XIII, <i>reddite omnibus debita, et cui | |
| 272 tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; | |
| 273 cui honorem, honorem</i>. Debemus etiam eis reverentiam et | |
| 274 subiectionem, secundum illud Heb. XIII, <i>obedite praepositis | |
| 275 vestris, et subiacete eis</i>. Non ergo convenienter determinatur | |
| 53 | 276 quod observantia exhibet cultum et honorem.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 s. c."><a name="43365"><span class="ref">[43365] IIª-IIae q. 102 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 277 est quod Tullius dicit, quod <i>observantia est per quam homines |
| 278 aliqua dignitate antecedentes quodam cultu et honore | |
| 53 | 279 dignantur</i>.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 co."><a name="43366"><span class="ref">[43366] IIª-IIae q. 102 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 280 dicendum quod ad eos qui sunt in dignitate constituti pertinet |
| 281 gubernare subditos. Gubernare autem est movere aliquos in debitum | |
| 282 finem, sicut nauta gubernat navem ducendo eam ad portum. Omne autem | |
| 283 movens habet excellentiam quandam et virtutem supra id quod | |
| 284 movetur. Unde oportet quod in eo qui est in dignitate constitutus, | |
| 285 primo consideretur excellentia status, cum quadam potestate in | |
| 286 subditos; secundo, ipsum gubernationis officium. Ratione igitur | |
| 287 excellentiae, debetur eis honor, qui est quaedam recognitio | |
| 288 excellentiae alicuius. Ratione autem officii gubernationis, debetur | |
| 289 eis cultus, qui in quodam obsequio consistit dum scilicet aliquis | |
| 290 eorum obedit imperio, et vicem beneficiis eorum pro suo modo | |
| 53 | 291 rependit.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 ad 1"><a name="43367"><span class="ref">[43367] IIª-IIae q. 102 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 292 ergo dicendum quod in cultu non solum intelligitur honor, sed etiam |
| 293 quaecumque alia pertinent ad decentes actus quibus homo ad alium | |
| 53 | 294 ordinatur.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 ad 2"><a name="43368"><span class="ref">[43368] IIª-IIae q. 102 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 295 dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est debitum. Unum |
| 296 quidem legale, ad quod reddendum homo lege compellitur. Et sic | |
| 297 debet homo honorem et cultum his qui sunt in dignitate constituti | |
| 298 praelationem super ipsum habentes. Aliud autem est debitum morale, | |
| 299 quod ex quadam honestate debetur. Et hoc modo debemus cultum et | |
| 300 honorem his qui sunt in dignitate constituti, etiam si non simus | |
| 53 | 301 eis subiecti.</p><p title="II-II q. 102 a. 2 ad 3"><a name="43369"><span class="ref">[43369] IIª-IIae q. 102 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 302 dicendum quod excellentiae eorum qui sunt in dignitate constituti |
| 303 debetur honor ratione sublimioris gradus; timor autem ratione | |
| 304 potestatis quam habent ad coercendum. Officio vero gubernationis | |
| 305 ipsorum debetur obedientia, per quam subditi moventur ad imperium | |
| 306 praesidentium; et tributa, quae sunt quaedam stipendia laboris | |
| 53 | 307 ipsorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 102 a. 3 arg. 1"><a name="43370"><span class="ref">[43370] IIª-IIae q. 102 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 308 tertium sic proceditur. Videtur quod observantia sit potior virtus |
| 309 quam pietas. Princeps enim, cui cultus per observantiam exhibetur, | |
| 310 comparatur ad patrem, qui pietate colitur, sicut universalis | |
| 311 gubernator ad particularem, nam familia, quam pater gubernat, est | |
| 312 pars civitatis, quae gubernatur a principe. Sed universalis virtus | |
| 313 potior est, et magis ei inferiora subduntur. Ergo observantia est | |
| 53 | 314 potior virtus quam pietas.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 arg. 2"><a name="43371"><span class="ref">[43371] IIª-IIae q. 102 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 315 Praeterea, illi qui sunt in dignitate constituti curam gerunt boni |
| 316 communis. Consanguinei autem pertinent ad bonum privatum, quod est | |
| 317 propter bonum commune contemnendum, unde laudabiliter aliqui | |
| 318 seipsos pro bono communi periculis mortis exponunt. Ergo | |
| 319 observantia, per quam exhibetur cultus his qui sunt in dignitate | |
| 320 constituti, est potior virtus quam pietas, quae exhibet cultum | |
| 53 | 321 personis sanguine coniunctis.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 arg. 3"><a name="43372"><span class="ref">[43372] IIª-IIae q. 102 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 322 Praeterea, honor et reverentia maxime debetur virtuosis, post Deum. |
| 323 Sed virtuosis exhibetur honor et reverentia per observantiae | |
| 324 virtutem, ut dictum est. Ergo observantia est praecipua post | |
| 53 | 325 religionem.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 s. c."><a name="43373"><span class="ref">[43373] IIª-IIae q. 102 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 326 est quod praecepta legis dantur de actibus virtutum. Immediate |
| 327 autem post praecepta religionis, quae pertinent ad primam tabulam, | |
| 328 subditur praeceptum de honoratione parentum, quod pertinet ad | |
| 329 pietatem. Ergo pietas immediate sequitur religionem ordine | |
| 53 | 330 dignitatis.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 co."><a name="43374"><span class="ref">[43374] IIª-IIae q. 102 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 331 dicendum quod personis in dignitate constitutis potest aliquid |
| 332 exhiberi dupliciter. Uno modo, in ordine ad bonum commune, puta cum | |
| 333 aliquis ei servit in administratione reipublicae. Et hoc iam non | |
| 334 pertinet ad observantiam, sed ad pietatem, quae cultum exhibet non | |
| 335 solum patri, sed etiam patriae. Alio modo exhibetur aliquid | |
| 336 personis in dignitate constitutis pertinens specialiter ad | |
| 337 personalem eorum utilitatem vel gloriam. Et hoc proprie pertinet ad | |
| 338 observantiam secundum quod a pietate distinguitur. Et ideo | |
| 339 comparatio observantiae ad pietatem necesse est quod attendatur | |
| 340 secundum diversas habitudines diversarum personarum ad nos, quas | |
| 341 respicit utraque virtus. Manifestum est autem quod personae | |
| 342 parentum, et eorum qui sunt nobis sanguine iuncti, substantialius | |
| 343 nobis coniunguntur quam personae quae sunt in dignitate | |
| 344 constitutae, magis enim ad substantiam pertinet generatio et | |
| 345 educatio, cuius principium est pater, quam exterior gubernatio, | |
| 346 cuius principium sunt illi qui in dignitate constituuntur. Et | |
| 347 secundum hoc, pietas observantiae praeeminet, inquantum cultum | |
| 53 | 348 reddit personis magis coniunctis, quibus magis obligamur.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 ad 1"><a name="43375"><span class="ref">[43375] IIª-IIae q. 102 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 349 ergo dicendum quod princeps comparatur ad patrem sicut universalis |
| 350 virtus ad particularem, quantum ad exteriorem gubernationem, non | |
| 351 autem quantum ad hoc quod pater est principium generationis. Sic | |
| 352 enim comparatur ad ipsum virtus divina, quae est omnium productiva | |
| 53 | 353 in esse.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 ad 2"><a name="43376"><span class="ref">[43376] IIª-IIae q. 102 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 354 dicendum quod ex ea parte qua personae in dignitate constitutae |
| 355 ordinantur ad bonum commune, non pertinet earum cultus ad | |
| 53 | 356 observantiam, sed ad pietatem, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 102 a. 3 ad 3"><a name="43377"><span class="ref">[43377] IIª-IIae q. 102 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 357 dicendum quod exhibitio honoris vel cultus non solum est |
| 358 proportionanda personae cui exhibetur secundum se consideratae, sed | |
| 359 etiam secundum quod ad exhibentes comparatur. Quamvis ergo | |
| 360 virtuosi, secundum se considerati, sint magis digni honore quam | |
| 361 personae parentum, tamen filii magis obligantur, propter beneficia | |
| 362 suscepta et coniunctionem naturalem, ad exhibendum cultum et | |
| 53 | 363 honorem parentibus quam extraneis virtuosis.</p></div></div><div class="q" id="q103"><h2>Quaestio 103</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 103 pr."><a name="43378"><span class="ref">[43378] IIª-IIae q. 103 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 364 considerandum est de partibus observantiae. Et primo, de dulia, |
| 365 quae exhibet honorem, et cetera ad hoc pertinentia, personis | |
| 366 superioribus; secundo, de obedientia, per quam earum obeditur | |
| 367 imperio. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum honor sit | |
| 368 aliquid spirituale, vel corporale. Secundo, utrum honor debeatur | |
| 369 solis superioribus. Tertio, utrum dulia, cuius est exhibere honorem | |
| 370 et cultum superioribus, sit specialis virtus a latria distincta. | |
| 53 | 371 Quarto, utrum per species distinguatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 103 a. 1 arg. 1"><a name="43379"><span class="ref">[43379] IIª-IIae q. 103 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 372 sic proceditur. Videtur quod honor non importet aliquid corporale. |
| 373 Honor enim est exhibitio reverentiae in testimonium virtutis, ut | |
| 374 potest accipi a philosopho, in I Ethic. Sed exhibitio reverentiae | |
| 375 est aliquid spirituale, revereri enim est actus timoris, ut supra | |
| 53 | 376 habitum est. Ergo honor est aliquid spirituale.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 arg. 2"><a name="43380"><span class="ref">[43380] IIª-IIae q. 103 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 377 Praeterea, secundum philosophum, in IV Ethic., <i>honor est |
| 378 praemium virtutis</i>. Virtutis autem, quae principaliter in | |
| 379 spiritualibus consistit, praemium non est aliquid corporale, cum | |
| 380 praemium sit potius merito. Ergo honor non consistit in | |
| 53 | 381 corporalibus.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 arg. 3"><a name="43381"><span class="ref">[43381] IIª-IIae q. 103 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 382 Praeterea, honor a laude distinguitur, et etiam a gloria. Sed laus |
| 383 et gloria in exterioribus consistunt. Ergo honor consistit in | |
| 53 | 384 interioribus et spiritualibus.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 s. c."><a name="43382"><span class="ref">[43382] IIª-IIae q. 103 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 385 est quod Hieronymus, exponens illud I ad Tim. V, qui bene praesunt |
| 386 presbyteri duplici honore etc., dicit, honor <i>in praesentiarum | |
| 387 vel pro eleemosyna, vel pro munere accipitur</i>. Utrumque autem | |
| 388 horum ad corporalia pertinet. Ergo honor in corporalibus | |
| 53 | 389 consistit.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 co."><a name="43383"><span class="ref">[43383] IIª-IIae q. 103 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 390 dicendum quod honor testificationem quandam importat de excellentia |
| 391 alicuius, unde homines qui volunt honorari, testimonium suae | |
| 392 excellentiae quaerunt, ut per philosophum patet, in I et VIII | |
| 393 Ethic. Testimonium autem redditur vel coram Deo, vel coram | |
| 394 hominibus. Coram Deo quidem, qui inspector est cordium, testimonium | |
| 395 conscientiae sufficit. Et ideo honor quoad Deum potest consistere | |
| 396 in solo interiori motu cordis, dum scilicet aliquis recogitat vel | |
| 397 Dei excellentiam, vel etiam alterius hominis coram Deo. Sed quoad | |
| 398 homines aliquis non potest testimonium ferre nisi per aliqua signa | |
| 399 exteriora, vel verborum, puta cum aliquis ore pronuntiat | |
| 400 excellentiam alicuius; vel factis, sicut inclinationibus, | |
| 401 obviationibus, et aliis huiusmodi; vel etiam exterioribus rebus, | |
| 402 puta in exenniorum vel munerum oblatione, aut imaginum | |
| 403 institutione, vel aliis huiusmodi. Et secundum hoc, honor in signis | |
| 53 | 404 exterioribus et corporalibus consistit.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 ad 1"><a name="43384"><span class="ref">[43384] IIª-IIae q. 103 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 405 ergo dicendum quod reverentia non est idem quod honor, sed ex una |
| 406 parte est principium motivum ad honorandum, inquantum scilicet | |
| 407 aliquis ex reverentia quam habet ad aliquem, eum honorat; ex alia | |
| 408 vero parte est honoris finis, inquantum scilicet aliquis ad hoc | |
| 53 | 409 honoratur ut in reverentia habeatur ab aliis.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 ad 2"><a name="43385"><span class="ref">[43385] IIª-IIae q. 103 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 410 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, honor non est |
| 411 sufficiens virtutis praemium, sed nihil potest esse in humanis | |
| 412 rebus et corporalibus maius honore, inquantum scilicet ipsae | |
| 413 corporales res sunt signa demonstrativa excellentis virtutis. Est | |
| 414 autem debitum bono et pulchro ut manifestetur, secundum illud | |
| 415 Matth. V, <i>neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed | |
| 416 super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt</i>, et pro | |
| 53 | 417 tanto praemium virtutis dicitur honor.</p><p title="II-II q. 103 a. 1 ad 3"><a name="43386"><span class="ref">[43386] IIª-IIae q. 103 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 418 dicendum quod laus distinguitur ab honore dupliciter. Uno modo, |
| 419 quia laus consistit in solis signis verborum, honor autem in | |
| 420 quibuscumque exterioribus signis. Et secundum hoc, laus in honore | |
| 421 includitur. Alio modo, quia per exhibitionem honoris testimonium | |
| 422 reddimus de excellentia bonitatis alicuius absolute, sed per laudem | |
| 423 testificamur de bonitate alicuius in ordine ad finem, sicut | |
| 424 laudamus bene operantem propter finem; honor autem est etiam | |
| 425 optimorum, quae non ordinantur ad finem, sed iam sunt in fine; ut | |
| 426 patet per philosophum, in I Ethic. Gloria autem est effectus | |
| 427 honoris et laudis. Quia ex hoc quod testificamur de bonitate | |
| 428 alicuius, clarescit eius bonitas in notitia plurimorum. Et hoc | |
| 429 importat nomen gloriae, nam gloria dicitur quasi claria. Unde Rom. | |
| 430 I, dicit quaedam Glossa Ambrosii quod gloria est clara cum laude | |
| 53 | 431 notitia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 103 a. 2 arg. 1"><a name="43387"><span class="ref">[43387] IIª-IIae q. 103 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 432 secundum sic proceditur. Videtur quod honor non proprie debeatur |
| 433 superioribus. Angelus enim est superior quolibet homine viatore, | |
| 434 secundum illud Matth. XI, <i>qui minor est in regno caelorum, est | |
| 435 maior Ioanne Baptista</i>. Sed Angelus prohibuit Ioannem volentem | |
| 436 se honorare, ut patet Apoc. ult. Ergo honor non debetur | |
| 53 | 437 superioribus.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 arg. 2"><a name="43388"><span class="ref">[43388] IIª-IIae q. 103 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 438 Praeterea, honor debetur alicui in testimonium virtutis, ut dictum |
| 439 est. Sed quandoque contingit quod superiores non sunt virtuosi. | |
| 440 Ergo eis non debetur honor. Sicut nec Daemonibus, qui tamen | |
| 53 | 441 superiores sunt nobis ordine naturae.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 arg. 3"><a name="43389"><span class="ref">[43389] IIª-IIae q. 103 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 442 Praeterea, apostolus dicit, Rom. XII, honore invicem praevenientes. |
| 443 Et I Pet. II, omnes honorate. Sed hoc non esset servandum si solis | |
| 444 superioribus honor deberetur. Ergo honor non debetur proprie | |
| 53 | 445 superioribus.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 arg. 4"><a name="43390"><span class="ref">[43390] IIª-IIae q. 103 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 446 Praeterea, Tobiae I dicitur quod <i>Tobias habebat decem talenta ex |
| 447 his quibus erat honoratus a rege</i>. Legitur etiam Esther VI, quod | |
| 448 Assuerus honoravit Mardochaeum, et coram eo fecit clamari, <i>hoc | |
| 449 honore dignus est quem rex honorare voluerit</i>. Ergo honor | |
| 450 exhibetur etiam inferioribus. Et ita non videtur quod honor proprie | |
| 53 | 451 superioribus debeatur.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 s. c."><a name="43391"><span class="ref">[43391] IIª-IIae q. 103 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 452 est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod honor debetur |
| 53 | 453 optimis.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 co."><a name="43392"><span class="ref">[43392] IIª-IIae q. 103 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 454 dicendum quod, sicut dictum est, honor nihil est aliud quam quaedam |
| 455 protestatio de excellentia bonitatis alicuius. Potest autem | |
| 456 alicuius excellentia considerari non solum per comparationem ad | |
| 457 honorantem, ut scilicet sit excellentior eo qui honoratur, sed | |
| 458 etiam secundum se, vel per comparationem ad aliquos alios. Et | |
| 459 secundum hoc, honor semper debetur alicui propter aliquam | |
| 460 excellentiam vel superioritatem. Non enim oportet quod ille qui | |
| 461 honoratur sit excellentior honorante, sed forte quibusdam aliis; | |
| 462 vel etiam ipso honorante quantum ad aliquid, et non | |
| 53 | 463 simpliciter.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 ad 1"><a name="43393"><span class="ref">[43393] IIª-IIae q. 103 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 464 ergo dicendum quod Angelus prohibuit Ioannem non a quacumque |
| 465 honoratione, sed ab honoratione adorationis latriae, quae debetur | |
| 466 Deo. Vel etiam ab honoratione duliae, ut ostenderet ipsius Ioannis | |
| 467 dignitatem, qua per Christum erat Angelis adaequatus, secundum spem | |
| 468 gloriae filiorum Dei. Et ideo nolebat ab eo adorari tanquam | |
| 53 | 469 superior.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 ad 2"><a name="43394"><span class="ref">[43394] IIª-IIae q. 103 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 470 dicendum quod si praelati sunt mali, non honorantur propter |
| 471 excellentiam propriae virtutis, sed propter excellentiam | |
| 472 dignitatis, secundum quam sunt Dei ministri. Et in eis etiam | |
| 473 honoratur tota communitas, cui praesunt. Daemones autem sunt | |
| 474 irrevocabiliter mali, et pro inimicis habendi magis quam | |
| 53 | 475 honorandi.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 ad 3"><a name="43395"><span class="ref">[43395] IIª-IIae q. 103 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 476 dicendum quod in quolibet invenitur aliquid ex quo potest aliquis |
| 477 eum superiorem reputare, secundum illud Philipp. II <i>in | |
| 478 humilitate superiores invicem arbitrantes</i>. Et secundum hoc | |
| 53 | 479 etiam omnes se invicem debent honore praevenire.</p><p title="II-II q. 103 a. 2 ad 4"><a name="43396"><span class="ref">[43396] IIª-IIae q. 103 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 480 dicendum quod privatae personae interdum honorantur a regibus, non |
| 481 quia sint eis superiores secundum ordinem dignitatis, sed propter | |
| 482 aliquam excellentiam virtutis ipsarum. Et secundum hoc honorati | |
| 53 | 483 sunt Tobias et Mardochaeus a regibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 103 a. 3 arg. 1"><a name="43397"><span class="ref">[43397] IIª-IIae q. 103 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 484 tertium sic proceditur. Videtur quod dulia non sit specialis virtus |
| 485 a latria distincta. Quia super illud Psalm., domine Deus meus, in | |
| 486 te speravi, dicit Glossa, <i>domine omnium per potentiam, cui | |
| 487 debetur dulia, Deus per creationem, cui debetur latria</i>. Sed non | |
| 488 est distincta virtus quae ordinatur in Deum secundum quod est | |
| 489 dominus, et secundum quod est Deus. Ergo dulia non est virtus | |
| 53 | 490 distincta a latria.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 arg. 2"><a name="43398"><span class="ref">[43398] IIª-IIae q. 103 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 491 Praeterea, secundum philosophum, in VIII Ethic., <i>amari simile |
| 492 est ei quod est honorari</i>. Sed eadem est virtus caritatis qua | |
| 493 amatur Deus, et qua amatur proximus. Ergo dulia, qua honoratur | |
| 53 | 494 proximus, non est alia virtus a latria, qua honoratur Deus.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 arg. 3"><a name="43399"><span class="ref">[43399] IIª-IIae q. 103 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 495 Praeterea, idem est motus quo aliquis movetur in imaginem, et in |
| 496 rem cuius est imago. Sed per duliam honoratur homo inquantum est ad | |
| 497 Dei imaginem, dicitur enim Sap. II, de impiis quod <i>non | |
| 498 iudicaverunt honorem animarum sanctarum, quoniam Deus creavit | |
| 499 hominem inexterminabilem, et ad imaginem suae similitudinis fecit | |
| 500 illum</i>. Ergo dulia non est alia virtus a latria, qua honoratur | |
| 53 | 501 Deus.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 s. c."><a name="43400"><span class="ref">[43400] IIª-IIae q. 103 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 502 est quod Augustinus dicit, X de Civ. Dei, quod <i>alia est servitus |
| 503 quae debetur hominibus, secundum quam praecepit apostolus servos | |
| 504 dominis suis subditos esse, quae scilicet Graece dulia dicitur, | |
| 505 alia vero latria, quae dicitur servitus pertinens ad colendum | |
| 53 | 506 Deum</i>.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 co."><a name="43401"><span class="ref">[43401] IIª-IIae q. 103 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 507 dicendum quod, secundum ea quae supra dicta sunt, ubi est alia |
| 508 ratio debiti, ibi necesse est quod sit alia virtus quae debitum | |
| 509 reddat. Alia autem ratione debetur servitus Deo, et homini, sicut | |
| 510 alia ratione dominum esse competit Deo, et homini. Nam Deus | |
| 511 plenarium et principale dominium habet respectu totius et | |
| 512 cuiuslibet creaturae, quae totaliter eius subiicitur potestati, | |
| 513 homo autem participat quandam similitudinem divini dominii, | |
| 514 secundum quod habet particularem potestatem super aliquem hominem | |
| 515 vel super aliquam creaturam. Et ideo dulia, quae debitam servitutem | |
| 516 exhibet homini dominanti, alia virtus est a latria, quae exhibet | |
| 517 debitam servitutem divino dominio. Et est quaedam observantiae | |
| 518 species. Quia per observantiam honoramus quascumque personas | |
| 519 dignitate praecellentes, per duliam autem proprie sumptam servi | |
| 53 | 520 suos dominos venerantur; dulia enim Graece servitus dicitur.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 ad 1"><a name="43402"><span class="ref">[43402] IIª-IIae q. 103 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 521 ergo dicendum quod sicut religio per excellentiam dicitur pietas, |
| 522 inquantum Deus est per excellentiam pater; ita etiam latria per | |
| 523 excellentiam dicitur dulia, inquantum Deus excellenter est dominus. | |
| 524 Non autem creatura participat potentiam creandi, ratione cuius Deo | |
| 525 debetur latria. Et ideo Glossa illa distinxit, attribuens latriam | |
| 526 Deo secundum creationem, quae creaturae non communicatur; duliam | |
| 53 | 527 vero secundum dominium, quod creaturae communicatur.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 ad 2"><a name="43403"><span class="ref">[43403] IIª-IIae q. 103 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 528 dicendum quod ratio diligendi proximum Deus est, non enim diligimus |
| 529 per caritatem in proximo nisi Deum, et ideo eadem caritas est qua | |
| 530 diligitur Deus, et proximus. Sunt tamen aliae amicitiae, | |
| 531 differentes a caritate, secundum alias rationes quibus homines | |
| 532 amantur. Et similiter, cum sit alia ratio serviendi Deo et homini, | |
| 53 | 533 aut honorandi utrumque, non est eadem virtus latria et dulia.</p><p title="II-II q. 103 a. 3 ad 3"><a name="43404"><span class="ref">[43404] IIª-IIae q. 103 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 534 dicendum quod motus qui est in imaginem inquantum est imago, |
| 535 refertur in rem cuius est imago, non tamen omnis motus qui est in | |
| 536 imaginem est in eam inquantum est imago. Et ideo quandoque est | |
| 537 alius specie motus in imaginem, et motus in rem. Sic ergo dicendum | |
| 538 est quod honor vel subiectio duliae respicit absolute quandam | |
| 539 hominis dignitatem. Licet enim secundum illam dignitatem sit homo | |
| 540 ad imaginem vel similitudinem Dei, non tamen semper homo, quando | |
| 541 reverentiam alteri exhibet, refert hoc actu in Deum. Vel dicendum | |
| 542 quod motus qui est in imaginem quodammodo est in rem, non tamen | |
| 543 motus qui est in rem oportet quod sit in imaginem. Et ideo | |
| 544 reverentia quae exhibetur alicui inquantum est ad imaginem, | |
| 545 redundat quodammodo in Deum, alia tamen est reverentia quae ipsi | |
| 53 | 546 Deo exhibetur, quae nullo modo pertinet ad eius imaginem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 103 a. 4 arg. 1"><a name="43405"><span class="ref">[43405] IIª-IIae q. 103 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 547 quartum sic proceditur. Videtur quod dulia habeat diversas species. |
| 548 Per duliam enim exhibetur honor proximo. Diversa autem ratione | |
| 549 honorantur diversi proximi, sicut rex, pater et magister, ut patet | |
| 550 per philosophum, in IX Ethic. Cum ergo diversa ratio obiecti | |
| 551 diversificet speciem virtutis, videtur quod dulia dividatur in | |
| 53 | 552 virtutes specie differentes.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 arg. 2"><a name="43406"><span class="ref">[43406] IIª-IIae q. 103 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 553 Praeterea, medium differt specie ab extremo, sicut pallidum ab albo |
| 554 et nigro. Sed hyperdulia videtur esse medium inter latriam et | |
| 555 duliam, exhibetur enim creaturis quae habent specialem affinitatem | |
| 556 ad Deum, sicut beatae virgini inquantum est mater Dei. Ergo videtur | |
| 557 quod duliae sint species differentes, una quidem dulia simpliciter, | |
| 53 | 558 alia vero hyperdulia.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 arg. 3"><a name="43407"><span class="ref">[43407] IIª-IIae q. 103 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 559 Praeterea, sicut in creatura rationali invenitur imago Dei, ratione |
| 560 cuius honoratur, ita etiam in creatura irrationali invenitur | |
| 561 vestigium Dei. Sed alia ratio similitudinis importatur in nomine | |
| 562 imaginis, et in nomine vestigii. Ergo etiam oportet secundum hoc | |
| 563 diversas species duliae attendi, praesertim cum quibusdam | |
| 564 irrationabilibus creaturis honor exhibeatur, sicut ligno sanctae | |
| 53 | 565 crucis, et aliis huiusmodi.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 s. c."><a name="43408"><span class="ref">[43408] IIª-IIae q. 103 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 566 est quod dulia contra latriam dividitur. Latria autem non dividitur |
| 53 | 567 per diversas species. Ergo nec dulia.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 co."><a name="43409"><span class="ref">[43409] IIª-IIae q. 103 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 568 dicendum quod dulia potest accipi dupliciter. Uno modo, communiter, |
| 569 secundum quod exhibet reverentiam cuicumque homini, ratione | |
| 570 cuiuscumque excellentiae. Et sic continet sub se pietatem et | |
| 571 observantiam, et quamcumque huiusmodi virtutem quae homini | |
| 572 reverentiam exhibet. Et secundum hoc habebit partes specie | |
| 573 diversas. Alio modo potest accipi stricte, prout secundum eam | |
| 574 servus reverentiam exhibet domino, nam dulia servitus dicitur, ut | |
| 575 dictum est. Et secundum hoc non dividitur in diversas species, sed | |
| 576 est una specierum observantiae, quam Tullius ponit, eo quod alia | |
| 577 ratione servus reveretur dominum, miles ducem, discipulus | |
| 53 | 578 magistrum, et sic de aliis huiusmodi.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 ad 1"><a name="43410"><span class="ref">[43410] IIª-IIae q. 103 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 579 ergo dicendum quod ratio illa procedit de dulia communiter |
| 53 | 580 sumpta.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 ad 2"><a name="43411"><span class="ref">[43411] IIª-IIae q. 103 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 581 dicendum quod hyperdulia est potissima species duliae communiter |
| 582 sumptae. Maxima enim reverentia debetur homini ex affinitate quam | |
| 53 | 583 habet ad Deum.</p><p title="II-II q. 103 a. 4 ad 3"><a name="43412"><span class="ref">[43412] IIª-IIae q. 103 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 584 dicendum quod creaturae irrationali in se consideratae non debetur |
| 585 ab homine aliqua subiectio vel honor, quin potius omnis talis | |
| 586 creatura est naturaliter homini subiecta. Quod autem crux Christi | |
| 587 honoretur, hoc fit eodem honore quo Christus honoratur, sicut | |
| 588 purpura regis honoratur eodem honore quo rex, ut Damascenus dicit, | |
| 53 | 589 in IV libro.</p></div></div><div class="q" id="q104"><h2>Quaestio 104</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 104 pr."><a name="43413"><span class="ref">[43413] IIª-IIae q. 104 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 590 considerandum est de obedientia. Et circa hoc quaeruntur sex. |
| 591 Primo, utrum homo debeat homini obedire. Secundo, utrum obedientia | |
| 592 sit specialis virtus. Tertio, de comparatione eius ad alias | |
| 593 virtutes. Quarto, utrum Deo sit in omnibus obediendum. Quinto, | |
| 594 utrum subditi suis praelatis teneantur in omnibus obedire. Sexto, | |
| 53 | 595 utrum fideles teneantur saecularibus potestatibus obedire.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 104 a. 1 arg. 1"><a name="43414"><span class="ref">[43414] IIª-IIae q. 104 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 596 sic proceditur. Videtur quod unus homo non teneatur alii obedire. |
| 597 Non enim est aliquid faciendum contra institutionem divinam. Sed | |
| 598 hoc habet divina institutio, ut homo suo consilio regatur, secundum | |
| 599 illud Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit | |
| 600 illum in manu consilii sui</i>. Ergo non tenetur unus homo alteri | |
| 53 | 601 obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 arg. 2"><a name="43415"><span class="ref">[43415] IIª-IIae q. 104 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 602 Praeterea, si aliquis alicui teneretur obedire, oporteret quod |
| 603 haberet voluntatem praecipientis tanquam regulam suae actionis. Sed | |
| 604 sola divina voluntas, quae semper est recta, est regula humanae | |
| 53 | 605 actionis. Ergo non tenetur homo obedire nisi Deo.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 arg. 3"><a name="43416"><span class="ref">[43416] IIª-IIae q. 104 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 606 Praeterea, servitia, quanto sunt magis gratuita, tanto sunt magis |
| 607 accepta. Sed illud quod homo ex debito facit non est gratuitum. Si | |
| 608 ergo homo ex debito teneretur aliis obedire in bonis operibus | |
| 609 faciendis, ex hoc ipso redderetur minus acceptabile opus bonum quod | |
| 53 | 610 ex obedientia fieret. Non ergo tenetur homo alteri obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 s. c."><a name="43417"><span class="ref">[43417] IIª-IIae q. 104 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 611 est quod praecipitur ad Heb. ult., <i>obedite praepositis vestris, |
| 53 | 612 et subiacete eis</i>.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 co."><a name="43418"><span class="ref">[43418] IIª-IIae q. 104 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 613 dicendum quod sicut actiones rerum naturalium procedunt ex |
| 614 potentiis naturalibus, ita etiam operationes humanae procedunt ex | |
| 615 humana voluntate. Oportuit autem in rebus naturalibus ut superiora | |
| 616 moverent inferiora ad suas actiones, per excellentiam naturalis | |
| 617 virtutis collatae divinitus. Unde etiam oportet in rebus humanis | |
| 618 quod superiores moveant inferiores per suam voluntatem, ex vi | |
| 619 auctoritatis divinitus ordinatae. Movere autem per rationem et | |
| 620 voluntatem est praecipere. Et ideo, sicut ex ipso ordine naturali | |
| 621 divinitus instituto inferiora in rebus naturalibus necesse habent | |
| 622 subdi motioni superiorum, ita etiam in rebus humanis, ex ordine | |
| 623 iuris naturalis et divini, tenentur inferiores suis superioribus | |
| 53 | 624 obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 ad 1"><a name="43419"><span class="ref">[43419] IIª-IIae q. 104 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 625 ergo dicendum quod Deus reliquit hominem in manu consilii sui, non |
| 626 quia liceat ei facere omne quod velit, sed quia ad id quod | |
| 627 faciendum est non cogitur necessitate naturae, sicut creaturae | |
| 628 irrationales, sed libera electione ex proprio consilio procedente. | |
| 629 Et sicut ad alia facienda debet procedere proprio consilio, ita | |
| 630 etiam ad hoc quod obediat suis superioribus, dicit enim Gregorius, | |
| 631 ult. Moral., quod <i>dum alienae voci humiliter subdimur, | |
| 53 | 632 nosmetipsos in corde superamus</i>.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 ad 2"><a name="43420"><span class="ref">[43420] IIª-IIae q. 104 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 633 dicendum quod divina voluntas est prima regula, qua regulantur |
| 634 omnes rationales voluntates, cui una magis appropinquat quam alia, | |
| 635 secundum ordinem divinitus institutum. Et ideo voluntas unius | |
| 636 hominis praecipientis potest esse quasi secunda regula voluntatis | |
| 53 | 637 alterius obedientis.</p><p title="II-II q. 104 a. 1 ad 3"><a name="43421"><span class="ref">[43421] IIª-IIae q. 104 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 638 dicendum quod aliquid potest iudicari gratuitum dupliciter. Uno |
| 639 modo, ex parte ipsius operis, quia scilicet ad id homo non | |
| 640 obligatur. Alio modo, ex parte operantis, quia scilicet libera | |
| 641 voluntate hoc facit. Opus autem redditur virtuosum et laudabile et | |
| 642 meritorium praecipue secundum quod ex voluntate procedit. Et ideo, | |
| 643 quamvis obedire sit debitum, si prompta voluntate aliquis obediat, | |
| 644 non propter hoc minuitur eius meritum, maxime apud Deum, qui non | |
| 53 | 645 solum exteriora opera, verum etiam interiorem voluntatem videt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 104 a. 2 arg. 1"><a name="43422"><span class="ref">[43422] IIª-IIae q. 104 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 646 secundum sic proceditur. Videtur quod obedientia non sit specialis |
| 647 virtus. Obedientiae enim inobedientia opponitur. Sed inobedientia | |
| 648 est generale peccatum, dicit enim Ambrosius quod peccatum est | |
| 649 inobedientia legis divinae. Ergo obedientia non est specialis | |
| 53 | 650 virtus, sed generalis.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 arg. 2"><a name="43423"><span class="ref">[43423] IIª-IIae q. 104 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 651 Praeterea, omnis virtus specialis aut est theologica, aut moralis. |
| 652 Sed obedientia non est virtus theologica, quia neque continetur sub | |
| 653 fide, neque sub spe, neque sub caritate. Similiter etiam non est | |
| 654 virtus moralis, quia non est in medio superflui et diminuti; quanto | |
| 655 enim aliquis est magis obediens, tanto magis laudatur. Ergo | |
| 53 | 656 obedientia non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 arg. 3"><a name="43424"><span class="ref">[43424] IIª-IIae q. 104 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 657 Praeterea, Gregorius dicit, ult. Moral., quod <i>obedientia tanto |
| 658 magis est meritoria et laudabilis quanto minus habet de suo</i>. | |
| 659 Sed quaelibet specialis virtus tanto magis laudatur quanto magis | |
| 660 habet de suo, eo quod ad virtutem requiritur ut sit volens et | |
| 661 eligens, sicut dicitur in II Ethic. Ergo obedientia non est | |
| 53 | 662 specialis virtus.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 arg. 4"><a name="43425"><span class="ref">[43425] IIª-IIae q. 104 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 663 Praeterea, virtutes differunt specie secundum obiecta. Obiectum |
| 664 autem obedientiae esse videtur superioris praeceptum, quod | |
| 665 multipliciter diversificari videtur, secundum diversos | |
| 666 superioritatis gradus. Ergo obedientia est virtus generalis sub se | |
| 53 | 667 multas virtutes speciales comprehendens.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 s. c."><a name="43426"><span class="ref">[43426] IIª-IIae q. 104 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 668 est quod obedientia a quibusdam ponitur pars iustitiae, ut supra |
| 53 | 669 dictum est.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 co."><a name="43427"><span class="ref">[43427] IIª-IIae q. 104 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 670 dicendum quod ad omnia opera bona quae specialem laudis rationem |
| 671 habent, specialis virtus determinatur, hoc enim proprie competit | |
| 672 virtuti, ut opus bonum reddat. Obedire autem superiori debitum est | |
| 673 secundum divinum ordinem rebus inditum, ut ostensum est, et per | |
| 674 consequens est bonum, cum bonum consistat in modo, specie et | |
| 675 ordine, ut Augustinus dicit, in libro de Nat. boni. Habet autem hic | |
| 676 actus specialem rationem laudis ex speciali obiecto. Cum enim | |
| 677 inferiores suis superioribus multa debeant exhibere, inter cetera | |
| 678 hoc est unum speciale, quod tenentur eius praeceptis obedire. Unde | |
| 679 obedientia est specialis virtus, et eius speciale obiectum est | |
| 680 praeceptum tacitum vel expressum. Voluntas enim superioris, | |
| 681 quocumque modo innotescat, est quoddam tacitum praeceptum, et tanto | |
| 682 videtur obedientia promptior quanto praeceptum expressum obediendo | |
| 53 | 683 praevenit, voluntate superioris intellecta.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 ad 1"><a name="43428"><span class="ref">[43428] IIª-IIae q. 104 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 684 ergo dicendum quod nihil prohibet duas speciales rationes, ad quas |
| 685 duae speciales virtutes respiciunt, in uno et eodem materiali | |
| 686 obiecto concurrere, sicut miles, defendendo castrum regis, implet | |
| 687 opus fortitudinis non refugiens mortis pericula propter bonum, et | |
| 688 opus iustitiae debitum servitium domino suo reddens. Sic igitur | |
| 689 ratio praecepti, quam attendit obedientia, concurrit cum actibus | |
| 690 omnium virtutum, non tamen cum omnibus virtutum actibus, quia non | |
| 691 omnes actus virtutum sunt in praecepto, ut supra habitum est. | |
| 692 Similiter etiam quaedam quandoque sub praecepto cadunt quae ad | |
| 693 nullam aliam virtutem pertinent, ut patet in his quae non sunt mala | |
| 694 nisi quia prohibita. Sic ergo, si obedientia proprie accipiatur, | |
| 695 secundum quod respicit per intentionem formalem rationem praecepti, | |
| 696 erit specialis virtus et inobedientia speciale peccatum. Secundum | |
| 697 hoc ad obedientiam requiretur quod impleat aliquis actum iustitiae, | |
| 698 vel alterius virtutis, intendens implere praeceptum, et ad | |
| 699 inobedientiam requiretur quod actualiter contemnat praeceptum. Si | |
| 700 vero obedientia large accipiatur pro executione cuiuscumque quod | |
| 701 potest cadere sub praecepto, et inobedientia pro omissione eiusdem | |
| 702 ex quacumque intentione, sic obedientia erit generalis virtus, et | |
| 53 | 703 inobedientia generale peccatum.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 ad 2"><a name="43429"><span class="ref">[43429] IIª-IIae q. 104 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 704 dicendum quod obedientia non est virtus theologica. Non enim per se |
| 705 obiectum eius est Deus, sed praeceptum superioris cuiuscumque, vel | |
| 706 expressum vel interpretativum, scilicet simplex verbum praelati | |
| 707 eius indicans voluntatem, cui obedit promptus obediens, secundum | |
| 708 illud Tit. III, dicto obedire. Est autem virtus moralis, cum sit | |
| 709 pars iustitiae, et est medium inter superfluum et diminutum. | |
| 710 Attenditur autem eius superfluum non quidem secundum quantum, sed | |
| 711 secundum alias circumstantias, inquantum scilicet aliquis obedit | |
| 712 vel cui non debet vel in quibus sicut etiam supra de religione | |
| 713 dictum est. Potest etiam dici quod sicut in iustitia superfluum est | |
| 714 in eo qui retinet alienum, diminutum autem in eo cui non redditur | |
| 715 quod debetur, ut philosophus dicit, in V Ethic.; ita etiam | |
| 716 obedientia medium est inter superfluum quod attenditur ex parte | |
| 717 eius qui subtrahit superiori obedientiae debitum, quia superabundat | |
| 718 in implendo propriam voluntatem, diminutum autem ex parte | |
| 719 superioris cui non obeditur. Unde secundum hoc, obedientia non erit | |
| 53 | 720 medium duarum malitiarum, sicut supra de iustitia dictum est.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 ad 3"><a name="43430"><span class="ref">[43430] IIª-IIae q. 104 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 721 dicendum quod obedientia, sicut et quaelibet virtus, debet habere |
| 722 promptam voluntatem in suum proprium obiectum, non autem in id quod | |
| 723 repugnans est ei. Proprium autem obiectum obedientiae est | |
| 724 praeceptum, quod quidem ex alterius voluntate procedit. Unde | |
| 725 obedientia reddit promptam hominis voluntatem ad implendam | |
| 726 voluntatem alterius, scilicet praecipientis. Si autem id quod ei | |
| 727 praecipitur sit propter se ei volitum, etiam absque ratione | |
| 728 praecepti, sicut accidit in prosperis; iam ex propria voluntate | |
| 729 tendit in illud, et non videtur illud implere propter praeceptum, | |
| 730 sed propter propriam voluntatem. Sed quando illud quod praecipitur | |
| 731 nullo modo est secundum se volitum, sed est, secundum se | |
| 732 consideratum, propriae voluntati repugnans, sicut accidit in | |
| 733 asperis; tunc omnino manifestum est quod non impletur nisi propter | |
| 734 praeceptum. Et ideo Gregorius dicit, in libro Moral., quod | |
| 735 <i>obedientia quae habet aliquid de suo in prosperis, est nulla vel | |
| 736 minor</i>, quia scilicet voluntas propria non videtur principaliter | |
| 737 tendere ad implendum praeceptum, sed ad assequendum proprium | |
| 738 volitum, in adversis autem vel difficilibus est maior, quia propria | |
| 739 voluntas in nihil aliud tendit quam in praeceptum. Sed hoc | |
| 740 intelligendum est secundum illud quod exterius apparet. Secundum | |
| 741 tamen Dei iudicium, qui corda rimatur, potest contingere quod etiam | |
| 742 in prosperis obedientia, aliquid de suo habens, non propter hoc sit | |
| 743 minus laudabilis, si scilicet propria voluntas obedientis non minus | |
| 53 | 744 devote tendat ad impletionem praecepti.</p><p title="II-II q. 104 a. 2 ad 4"><a name="43431"><span class="ref">[43431] IIª-IIae q. 104 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 745 dicendum quod reverentia directe respicit personam excellentem, et |
| 746 ideo secundum diversam rationem excellentiae, diversas species | |
| 747 habet. Obedientia vero respicit praeceptum personae excellentis, et | |
| 748 ideo est unius rationis. Sed quia propter reverentiam personae | |
| 749 obedientia debetur eius praecepto, consequens est quod obedientia | |
| 750 omnis sit eadem specie, ex diversis tamen specie causis | |
| 53 | 751 procedens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 104 a. 3 arg. 1"><a name="43432"><span class="ref">[43432] IIª-IIae q. 104 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 752 tertium sic proceditur. Videtur quod obedientia sit maxima |
| 753 virtutum. Dicitur enim I Reg. XV, <i>melior est obedientia quam | |
| 754 victimae</i>. Sed oblatio victimarum pertinet ad religionem, quae | |
| 755 est potissima inter omnes virtutes morales, ut ex supra dictis | |
| 53 | 756 patet. Ergo obedientia est potissima inter virtutes.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 arg. 2"><a name="43433"><span class="ref">[43433] IIª-IIae q. 104 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 757 Praeterea, Gregorius dicit, ult. Moral., quod <i>obedientia sola |
| 758 virtus est quae virtutes ceteras menti inserit, insertasque | |
| 759 custodit</i>. Sed causa est potior effectu. Ergo obedientia est | |
| 53 | 760 potior omnibus virtutibus.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 arg. 3"><a name="43434"><span class="ref">[43434] IIª-IIae q. 104 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 761 Praeterea, Gregorius dicit, ult. Moral., quod <i>nunquam per |
| 762 obedientiam malum fieri, aliquando autem debet per obedientiam | |
| 763 bonum quod agitur intermitti</i>. Sed non praetermittitur aliquid | |
| 764 nisi pro meliori. Ergo obedientia, pro qua praetermittuntur bona | |
| 53 | 765 aliarum virtutum, est virtutibus aliis melior.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 s. c."><a name="43435"><span class="ref">[43435] IIª-IIae q. 104 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 766 est quod obedientia habet laudem ex eo quod ex caritate procedit, |
| 767 dicit enim Gregorius, ult. Moral., quod <i>obedientia non servili | |
| 768 metu, sed caritatis affectu servanda est, non timore poenae, sed | |
| 769 amore iustitiae</i>. Ergo caritas est potior virtus quam | |
| 53 | 770 obedientia.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 co."><a name="43436"><span class="ref">[43436] IIª-IIae q. 104 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 771 dicendum quod sicut peccatum consistit in hoc quod homo, contempto |
| 772 Deo, commutabilibus bonis inhaeret; ita meritum virtuosi actus | |
| 773 consistit e contrario in hoc quod homo, contemptis bonis creatis, | |
| 774 Deo inhaeret. Finis autem potior est his quae sunt ad finem. Si | |
| 775 ergo bona creata propter hoc contemnantur ut Deo inhaereatur, maior | |
| 776 est laus virtutis ex hoc quod Deo inhaeret quam ex hoc quod bona | |
| 777 terrena contemnit. Et ideo illae virtutes quibus Deo secundum se | |
| 778 inhaeretur, scilicet theologicae, sunt potiores virtutibus | |
| 779 moralibus, quibus aliquid terrenum contemnitur ut Deo inhaereatur. | |
| 780 Inter virtutes autem morales, tanto aliqua potior est quanto maius | |
| 781 aliquid contemnit ut Deo inhaereat. Sunt autem tria genera bonorum | |
| 782 humanorum quae homo potest contemnere propter Deum, quorum infimum | |
| 783 sunt exteriora bona; medium autem sunt bona corporis; supremum | |
| 784 autem sunt bona animae, inter quae quodammodo praecipuum est | |
| 785 voluntas, inquantum scilicet per voluntatem homo omnibus aliis | |
| 786 bonis utitur. Et ideo, per se loquendo, laudabilior est obedientiae | |
| 787 virtus, quae propter Deum contemnit propriam voluntatem, quam aliae | |
| 788 virtutes morales, quae propter Deum aliqua alia bona contemnunt. | |
| 789 Unde Gregorius dicit, in ult. Moral., quod <i>obedientia victimis | |
| 790 iure praeponitur, quia per victimas aliena caro, per obedientiam | |
| 791 vero voluntas propria mactatur</i>. Unde etiam quaecumque alia | |
| 792 virtutum opera ex hoc meritoria sunt apud Deum quod sint ut | |
| 793 obediatur voluntati divinae. Nam si quis etiam martyrium | |
| 794 sustineret, vel omnia sua pauperibus erogaret, nisi haec ordinaret | |
| 795 ad impletionem divinae voluntatis, quod recte ad obedientiam | |
| 796 pertinet, meritoria esse non possent, sicut nec si fierent sine | |
| 797 caritate, quae sine obedientia esse non potest. Dicitur enim I | |
| 798 Ioan. II, quod <i>qui dicit se nosse Deum, et mandata eius non | |
| 799 custodit, mendax est, qui autem servat verba eius, vere in hoc | |
| 800 caritas Dei perfecta est</i>. Et hoc ideo est quia amicitia facit | |
| 53 | 801 idem velle et nolle.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 ad 1"><a name="43437"><span class="ref">[43437] IIª-IIae q. 104 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 802 ergo dicendum quod obedientia procedit ex reverentia, quae exhibet |
| 803 cultum et honorem superiori. Et quantum ad hoc, sub diversis | |
| 804 virtutibus continetur, licet secundum se considerata, prout | |
| 805 respicit rationem praecepti, sit una specialis virtus. Inquantum | |
| 806 ergo procedit ex reverentia praelatorum, continetur quodammodo sub | |
| 807 observantia. Inquantum vero procedit ex reverentia parentum, sub | |
| 808 pietate. Inquantum vero procedit ex reverentia Dei, sub religione, | |
| 809 et pertinet ad devotionem, quae est principalis actus religionis. | |
| 810 Unde secundum hoc, laudabilius est obedire Deo quam sacrificium | |
| 811 offerre. Et etiam quia in sacrificio immolatur aliena caro, per | |
| 812 obedientiam autem propria voluntas, ut Gregorius dicit. Specialiter | |
| 813 tamen in casu in quo loquebatur Samuel, melius fuisset Sauli | |
| 814 obedire Deo quam animalia pinguia Amalecitarum in sacrificium | |
| 53 | 815 offerre, contra Dei mandatum.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 ad 2"><a name="43438"><span class="ref">[43438] IIª-IIae q. 104 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 816 dicendum quod ad obedientiam pertinent omnes actus virtutum prout |
| 817 sunt in praecepto. Inquantum ergo actus virtutum operantur | |
| 818 causaliter vel dispositive ad earum generationem et conservationem, | |
| 819 intantum dicitur quod obedientia omnes virtutes menti inserit et | |
| 820 custodit. Nec tamen sequitur quod obedientia sit simpliciter | |
| 821 omnibus virtutibus prior, propter duo. Primo quidem, quia licet | |
| 822 actus virtutis cadat sub praecepto, tamen potest aliquis implere | |
| 823 actum virtutis non attendens ad rationem praecepti. Unde si aliqua | |
| 824 virtus sit cuius obiectum sit naturaliter prius quam praeceptum, | |
| 825 illa virtus dicitur naturaliter prior quam obedientia, ut patet de | |
| 826 fide, per quam nobis divinae auctoritatis sublimitas innotescit, ex | |
| 827 qua competit ei potestas praecipiendi. Secundo, quia infusio | |
| 828 gratiae et virtutum potest praecedere, etiam tempore, omnem actum | |
| 829 virtuosum. Et secundum hoc, neque tempore neque natura est | |
| 53 | 830 obedientia omnibus aliis virtutibus prior.</p><p title="II-II q. 104 a. 3 ad 3"><a name="43439"><span class="ref">[43439] IIª-IIae q. 104 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 831 dicendum quod duplex est bonum. Quoddam ad quod faciendum homo ex |
| 832 necessitate tenetur, sicut amare Deum, vel aliquid huiusmodi. Et | |
| 833 tale bonum nullo modo debet propter obedientiam praetermitti. Est | |
| 834 autem aliud bonum ad quod homo non tenetur ex necessitate. Et tale | |
| 835 bonum debet homo quandoque propter obedientiam praetermittere, ad | |
| 836 quam ex necessitate homo tenetur, quia non debet homo aliquid bonum | |
| 837 facere culpam incurrendo. Et tamen, sicut ibidem Gregorius dicit, | |
| 838 <i>qui ab uno quolibet bono subiectos vetat, necesse est ut multa | |
| 839 concedat, ne obedientis mens funditus intereat, si a bonis omnibus | |
| 840 penitus repulsa ieiunet</i>. Et sic per obedientiam et alia bona | |
| 53 | 841 potest damnum unius boni recompensari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 104 a. 4 arg. 1"><a name="43440"><span class="ref">[43440] IIª-IIae q. 104 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 842 quartum sic proceditur. Videtur quod non in omnibus sit Deo |
| 843 obediendum. Dicitur enim Matth. IX, quod dominus duobus caecis | |
| 844 curatis praecepit dicens, <i>videte ne quis sciat. Illi autem, | |
| 845 exeuntes, diffamaverunt eum per totam terram illam</i>. Nec tamen | |
| 846 ex hoc inculpantur. Ergo videtur quod non teneamur in omnibus | |
| 53 | 847 obedire Deo.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 arg. 2"><a name="43441"><span class="ref">[43441] IIª-IIae q. 104 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 848 Praeterea, nullus tenetur aliquid facere contra virtutem. Sed |
| 849 inveniuntur quaedam praecepta Dei contra virtutem, sicut quod | |
| 850 praecepit Abrahae quod occideret filium innocentem, ut habetur Gen. | |
| 851 XXII, et Iudaeis ut furarentur res Aegyptiorum, ut habetur Exod. | |
| 852 XI, quae sunt contra iustitiam; et Osee quod acciperet mulierem | |
| 853 adulteram, quod est contra castitatem. Ergo non in omnibus est | |
| 53 | 854 obediendum Deo.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 arg. 3"><a name="43442"><span class="ref">[43442] IIª-IIae q. 104 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 855 Praeterea, quicumque obedit Deo, conformat voluntatem suam |
| 856 voluntati divinae etiam in volito. Sed non quantum ad omnia tenemur | |
| 857 conformare voluntatem nostram voluntati divinae in volito, ut supra | |
| 53 | 858 habitum est. Ergo non in omnibus tenetur homo Deo obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 s. c."><a name="43443"><span class="ref">[43443] IIª-IIae q. 104 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 859 est quod dicitur Exod. XXIV, <i>omnia quae locutus est dominus |
| 53 | 860 faciemus, et erimus obedientes</i>.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 co."><a name="43444"><span class="ref">[43444] IIª-IIae q. 104 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 861 dicendum quod, sicut supra dictum est, ille qui obedit movetur per |
| 862 imperium eius cui obedit, sicut res naturales moventur per suos | |
| 863 motores. Sicut autem Deus est primus motor omnium quae naturaliter | |
| 864 moventur, ita etiam est primus motor omnium voluntatum, ut ex supra | |
| 865 dictis patet. Et ideo sicut naturali necessitate omnia naturalia | |
| 866 subduntur divinae motioni, ita etiam quadam necessitate iustitiae | |
| 53 | 867 omnes voluntates tenentur obedire divino imperio.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 ad 1"><a name="43445"><span class="ref">[43445] IIª-IIae q. 104 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 868 ergo dicendum quod dominus caecis dixit ut miraculum occultarent, |
| 869 non quasi intendens eos per virtutem divini praecepti obligare, | |
| 870 sed, sicut Gregorius dicit, XIX Moral., <i>servis suis se | |
| 871 sequentibus exemplum dedit, ut ipsi quidem virtutes suas occultare | |
| 872 desiderent; et tamen, ut alii eorum exemplo proficiant, prodantur | |
| 53 | 873 inviti</i>.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 ad 2"><a name="43446"><span class="ref">[43446] IIª-IIae q. 104 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 874 dicendum quod sicut Deus nihil operatur contra naturam, quia haec |
| 875 est natura uniuscuiusque rei quod in ea Deus operatur, ut habetur | |
| 876 in Glossa Rom. XI, operatur tamen aliquid contra solitum cursum | |
| 877 naturae; ita etiam Deus nihil potest praecipere contra virtutem, | |
| 878 quia in hoc principaliter consistit virtus et rectitudo voluntatis | |
| 879 humanae quod Dei voluntati conformetur et eius sequatur imperium, | |
| 880 quamvis sit contra consuetum virtutis modum. Secundum hoc ergo, | |
| 881 praeceptum Abrahae factum quod filium innocentem occideret, non | |
| 882 fuit contra iustitiam, quia Deus est auctor mortis et vitae. | |
| 883 Similiter nec fuit contra iustitiam quod mandavit Iudaeis ut res | |
| 884 Aegyptiorum acciperent, quia eius sunt omnia, et cui voluerit dat | |
| 885 illa. Similiter etiam non fuit contra castitatem praeceptum ad Osee | |
| 886 factum ut mulierem adulteram acciperet, quia ipse Deus est humanae | |
| 887 generationis ordinator, et ille est debitus modus mulieribus utendi | |
| 888 quem Deus instituit. Unde patet quod praedicti nec obediendo Deo, | |
| 53 | 889 nec obedire volendo, peccaverunt.</p><p title="II-II q. 104 a. 4 ad 3"><a name="43447"><span class="ref">[43447] IIª-IIae q. 104 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 890 dicendum quod etsi non semper teneatur homo velle quod Deus vult, |
| 891 semper tamen tenetur velle quod Deus vult eum velle. Et hoc homini | |
| 892 praecipue innotescit per praeceptum divinum. Et ideo tenetur homo | |
| 53 | 893 in omnibus divinis praeceptis obedire.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 104 a. 5 arg. 1"><a name="43448"><span class="ref">[43448] IIª-IIae q. 104 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 894 quintum sic proceditur. Videtur quod subditi teneantur suis |
| 895 superioribus in omnibus obedire. Dicit enim apostolus, ad Coloss. | |
| 896 III, <i>filii, obedite parentibus per omnia</i>. Et postea subdit, | |
| 897 <i>servi, obedite per omnia dominis carnalibus</i>. Ergo, eadem | |
| 53 | 898 ratione, alii subditi debent suis praelatis in omnibus obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 arg. 2"><a name="43449"><span class="ref">[43449] IIª-IIae q. 104 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 899 Praeterea, praelati sunt medii inter Deum et subditos, secundum |
| 900 illud Deut. V, <i>ego sequester et medius fui inter Deum et vos in | |
| 901 tempore illo, ut annuntiarem vobis verba eius</i>. Sed ab extremo | |
| 902 in extremum non pervenitur nisi per medium. Ergo praecepta praelati | |
| 903 sunt reputanda tanquam praecepta Dei. Unde et apostolus dicit, Gal. | |
| 904 IV, <i>sicut Angelum Dei accepistis me, sicut Christum Iesum</i>; | |
| 905 et I ad Thess. II, <i>cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, | |
| 906 accepistis illud non ut verbum hominum, sed, sicut vere est, verbum | |
| 907 Dei</i>. Ergo sicut Deo debet homo in omnibus obedire, ita etiam et | |
| 53 | 908 praelatis.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 arg. 3"><a name="43450"><span class="ref">[43450] IIª-IIae q. 104 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 909 Praeterea, sicut religiosi profitendo vovent castitatem et |
| 910 paupertatem, ita et obedientiam. Sed religiosus tenetur quantum ad | |
| 911 omnia servare castitatem et paupertatem. Ergo similiter quantum ad | |
| 53 | 912 omnia tenetur obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 s. c."><a name="43451"><span class="ref">[43451] IIª-IIae q. 104 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 913 est quod dicitur Act. V, <i>obedire oportet Deo magis quam |
| 914 hominibus</i>. Sed quandoque praecepta praelatorum sunt contra | |
| 53 | 915 Deum. Ergo non in omnibus praelatis est obediendum.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 co."><a name="43452"><span class="ref">[43452] IIª-IIae q. 104 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 916 dicendum quod, sicut dictum est, obediens movetur ad imperium |
| 917 praecipientis quadam necessitate iustitiae, sicut res naturalis | |
| 918 movetur ex virtute sui motoris necessitate naturae. Quod autem | |
| 919 aliqua res naturalis non moveatur a suo motore, potest contingere | |
| 920 dupliciter. Uno modo, propter impedimentum quod provenit ex | |
| 921 fortiori virtute alterius moventis, sicut lignum non comburitur ab | |
| 922 igne si fortior vis aquae impediat. Alio modo, ex defectu ordinis | |
| 923 mobilis ad motorem, quia etsi subiiciatur eius actioni quantum ad | |
| 924 aliquid, non tamen quantum ad omnia, sicut humor quandoque | |
| 925 subiicitur actioni caloris quantum ad calefieri, non autem quantum | |
| 926 ad exsiccari sive consumi. Et similiter ex duobus potest contingere | |
| 927 quod subditus suo superiori non teneatur in omnibus obedire. Uno | |
| 928 modo, propter praeceptum maioris potestatis. Ut enim dicitur Rom. | |
| 929 XIII, super illud, qui resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt, | |
| 930 dicit Glossa, <i>si quid iusserit curator, numquid tibi faciendum | |
| 931 est si contra proconsulem iubeat? Rursum, si quid ipse proconsul | |
| 932 iubeat, et aliud imperator, numquid dubitatur, illo contempto, illi | |
| 933 esse serviendum? Ergo, si aliud imperator, aliud Deus iubeat, | |
| 934 contempto illo, obtemperandum est Deo</i>. Alio modo, non tenetur | |
| 935 inferior suo superiori obedire, si ei aliquid praecipiat in quo ei | |
| 936 non subdatur. Dicit enim Seneca, in III de Benefic., <i>errat si | |
| 937 quis existimat servitutem in totum hominem descendere. Pars eius | |
| 938 melior excepta est. Corpora obnoxia sunt et adscripta dominis, mens | |
| 939 quidem est sui iuris</i>. Et ideo in his quae pertinent ad | |
| 940 interiorem motum voluntatis, homo non tenetur homini obedire, sed | |
| 941 solum Deo. Tenetur autem homo homini obedire in his quae exterius | |
| 942 per corpus sunt agenda. In quibus tamen etiam, secundum ea quae ad | |
| 943 naturam corporis pertinent, homo homini obedire non tenetur, sed | |
| 944 solum Deo, quia omnes homines natura sunt pares, puta in his quae | |
| 945 pertinent ad corporis sustentationem et prolis generationem. Unde | |
| 946 non tenentur nec servi dominis, nec filii parentibus obedire de | |
| 947 matrimonio contrahendo vel virginitate servanda, aut aliquo alio | |
| 948 huiusmodi. Sed in his quae pertinent ad dispositionem actuum et | |
| 949 rerum humanarum, tenetur subditus suo superiori obedire secundum | |
| 950 rationem superioritatis, sicut miles duci exercitus in his quae | |
| 951 pertinent ad bellum; servus domino in his quae pertinent ad | |
| 952 servilia opera exequenda; filius patri in his quae pertinent ad | |
| 53 | 953 disciplinam vitae et curam domesticam; et sic de aliis.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 ad 1"><a name="43453"><span class="ref">[43453] IIª-IIae q. 104 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 954 ergo dicendum quod hoc quod apostolus dixit, per omnia, |
| 955 intelligendum est quantum ad illa quae pertinent ad ius patriae vel | |
| 53 | 956 dominativae potestatis.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 ad 2"><a name="43454"><span class="ref">[43454] IIª-IIae q. 104 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 957 dicendum quod Deo subiicitur homo simpliciter quantum ad omnia, et |
| 958 interiora et exteriora, et ideo in omnibus ei obedire tenetur. | |
| 959 Subditi autem non subiiciuntur suis superioribus quantum ad omnia, | |
| 960 sed quantum ad aliqua determinate. Et quantum ad illa, medii sunt | |
| 961 inter Deum et subditos. Quantum ad alia vero, immediate subduntur | |
| 53 | 962 Deo, a quo instruuntur per legem naturalem vel scriptam.</p><p title="II-II q. 104 a. 5 ad 3"><a name="43455"><span class="ref">[43455] IIª-IIae q. 104 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 963 dicendum quod religiosi obedientiam profitentur quantum ad |
| 964 regularem conversationem, secundum quam suis praelatis subduntur. | |
| 965 Et ideo quantum ad illa sola obedire tenentur quae possunt ad | |
| 966 regularem conversationem pertinere. Et haec est obedientia | |
| 967 sufficiens ad salutem. Si autem etiam in aliis obedire voluerint, | |
| 968 hoc pertinebit ad cumulum perfectionis, dum tamen illa non sint | |
| 969 contra Deum, aut contra professionem regulae; quia talis obedientia | |
| 970 esset illicita. Sic ergo potest triplex obedientia distingui, una | |
| 971 sufficiens ad salutem, quae scilicet obedit in his ad quae | |
| 972 obligatur; alia perfecta, quae obedit in omnibus licitis; alia | |
| 53 | 973 indiscreta, quae etiam in illicitis obedit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 104 a. 6 arg. 1"><a name="43456"><span class="ref">[43456] IIª-IIae q. 104 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 974 sic proceditur. Videtur quod Christiani non teneantur saecularibus |
| 975 potestatibus obedire. Quia super illud Matth. XVII, ergo liberi | |
| 976 sunt filii, dicit Glossa, <i>si in quolibet regno filii illius | |
| 977 regis qui regno illi praefertur sunt liberi, tunc filii regis cui | |
| 978 omnia regna subduntur, in quolibet regno liberi esse debent</i>. | |
| 979 Sed Christiani per fidem Christi facti sunt filii Dei, secundum | |
| 980 illud Ioan. I, <i>dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui | |
| 981 credunt in nomine eius</i>. Ergo non tenentur potestatibus | |
| 53 | 982 saecularibus obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 arg. 2"><a name="43457"><span class="ref">[43457] IIª-IIae q. 104 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 983 Praeterea, Rom. VII dicitur, <i>mortificati estis legi per corpus |
| 984 Christi</i>, et loquitur de lege divina veteris testamenti. Sed | |
| 985 minor est lex humana, per quam homines potestatibus saecularibus | |
| 986 subduntur, quam lex divina veteris testamenti. Ergo multo magis | |
| 987 homines, per hoc quod sunt facti membra corporis Christi, | |
| 988 liberantur a lege subiectionis qua saecularibus principibus | |
| 53 | 989 adstringebantur.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 arg. 3"><a name="43458"><span class="ref">[43458] IIª-IIae q. 104 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 990 Praeterea, latronibus, qui per violentiam opprimunt, homines |
| 991 obedire non tenentur. Sed Augustinus dicit, IV de Civ. Dei, | |
| 992 <i>remota iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia?</i> Cum | |
| 993 igitur dominia saecularia principum plerumque cum iniustitia | |
| 994 exerceantur, vel ab aliqua iniusta usurpatione principium | |
| 995 sumpserint, videtur quod non sit principibus saecularibus | |
| 53 | 996 obediendum a Christianis.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 s. c."><a name="43459"><span class="ref">[43459] IIª-IIae q. 104 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 997 est quod dicitur Tit. III, <i>admone illos principibus et |
| 998 potestatibus subditos esse</i>; et I Pet. II, <i>subiecti estote | |
| 999 omni humanae creaturae propter Deum, sive regi, quasi praecellenti; | |
| 53 | 1000 sive ducibus, tanquam ab eo Missis</i>.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 co."><a name="43460"><span class="ref">[43460] IIª-IIae q. 104 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1001 dicendum quod fides Christi est iustitiae principium et causa, |
| 1002 secundum illud Rom. III, <i>iustitia Dei per fidem Iesu | |
| 1003 Christi</i>. Et ideo per fidem Christi non tollitur ordo iustitiae, | |
| 1004 sed magis firmatur. Ordo autem iustitiae requirit ut inferiores | |
| 1005 suis superioribus obediant, aliter enim non posset humanarum rerum | |
| 1006 status conservari. Et ideo per fidem Christi non excusantur fideles | |
| 53 | 1007 quin principibus saecularibus obedire teneantur.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 ad 1"><a name="43461"><span class="ref">[43461] IIª-IIae q. 104 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1008 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, servitus qua homo |
| 1009 homini subiicitur ad corpus pertinet, non ad animam, quae libera | |
| 1010 manet. Nunc autem, in statu huius vitae, per gratiam Christi | |
| 1011 liberamur a defectibus animae, non autem a defectibus corporis, ut | |
| 1012 patet per apostolum, Rom. VII, qui dicit de seipso quod <i>mente | |
| 1013 servit legi Dei, carne autem legi peccati</i>. Et ideo illi qui | |
| 1014 fiunt filii Dei per gratiam, liberi sunt a spirituali servitute | |
| 1015 peccati, non autem a servitute corporali, qua temporalibus dominis | |
| 1016 tenentur adstricti, ut dicit Glossa, super illud I ad Tim. VI, | |
| 53 | 1017 <i>quicumque sunt sub iugo servi,</i> et cetera.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 ad 2"><a name="43462"><span class="ref">[43462] IIª-IIae q. 104 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1018 dicendum quod lex vetus fuit figura novi testamenti, et ideo debuit |
| 1019 cessare, veritate veniente. Non autem est simile de lege humana, | |
| 1020 per quam homo subiicitur homini. Et tamen etiam ex lege divina homo | |
| 53 | 1021 tenetur homini obedire.</p><p title="II-II q. 104 a. 6 ad 3"><a name="43463"><span class="ref">[43463] IIª-IIae q. 104 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1022 dicendum quod principibus saecularibus intantum homo obedire |
| 1023 tenetur, inquantum ordo iustitiae requirit. Et ideo si non habeant | |
| 1024 iustum principatum sed usurpatum, vel si iniusta praecipiant, non | |
| 1025 tenentur eis subditi obedire, nisi forte per accidens, propter | |
| 53 | 1026 vitandum scandalum vel periculum.</p></div></div><div class="q" id="q105"><h2>Quaestio 105</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 105 pr."><a name="43464"><span class="ref">[43464] IIª-IIae q. 105 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1027 considerandum est de inobedientia. Et circa hoc quaeruntur duo. |
| 1028 Primo, utrum sit peccatum mortale. Secundo, utrum sit gravissimum | |
| 53 | 1029 peccatorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 105 a. 1 arg. 1"><a name="43465"><span class="ref">[43465] IIª-IIae q. 105 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1030 sic proceditur. Videtur quod inobedientia non sit peccatum mortale. |
| 1031 Omne enim peccatum est inobedientia, ut patet per definitionem | |
| 1032 Ambrosii superius positam. Si ergo inobedientia esset peccatum | |
| 53 | 1033 mortale, omne peccatum esset mortale.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 arg. 2"><a name="43466"><span class="ref">[43466] IIª-IIae q. 105 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1034 Praeterea, Gregorius dicit, XXXI Moral., quod inobedientia oritur |
| 1035 ex inani gloria. Sed inanis gloria non est peccatum mortale. Ergo | |
| 53 | 1036 nec inobedientia.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 arg. 3"><a name="43467"><span class="ref">[43467] IIª-IIae q. 105 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1037 Praeterea, tunc dicitur aliquis esse inobediens quando superioris |
| 1038 praeceptum non implet. Sed superiores multoties praecepta | |
| 1039 multiplicant, quae vix aut nunquam omnia possunt observari. Si ergo | |
| 1040 inobedientia esset peccatum mortale, sequeretur quod homo non | |
| 1041 posset vitare mortale peccatum, quod est inconveniens. Non ergo | |
| 53 | 1042 inobedientia est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 s. c."><a name="43468"><span class="ref">[43468] IIª-IIae q. 105 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1043 est quod Rom. I, et II ad Tim. III, inter alia peccata mortalia |
| 53 | 1044 computatur, parentibus non obedientes.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 co."><a name="43469"><span class="ref">[43469] IIª-IIae q. 105 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1045 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est quod |
| 1046 contrariatur caritati, per quam est spiritualis vita. Caritate | |
| 1047 autem diligitur Deus et proximus. Exigit autem caritas Dei ut eius | |
| 1048 mandatis obediatur, sicut supra dictum est. Et ideo inobedientem | |
| 1049 esse divinis praeceptis peccatum mortale est, quasi divinae | |
| 1050 dilectioni contrarium. In praeceptis autem divinis continetur quod | |
| 1051 etiam superioribus obediatur. Et ideo etiam inobedientia qua quis | |
| 1052 inobediens est praeceptis superiorum, est peccatum mortale, quasi | |
| 1053 divinae dilectioni contrarium, secundum illud Rom. XIII, <i>qui | |
| 1054 potestati resistit, Dei ordinationi resistit</i>. Contrariatur | |
| 1055 insuper dilectioni proximi, inquantum superiori proximo subtrahit | |
| 53 | 1056 obedientiam quam ei debet.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 ad 1"><a name="43470"><span class="ref">[43470] IIª-IIae q. 105 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1057 ergo dicendum quod illa definitio Ambrosii datur de peccato |
| 1058 mortali, quod habet perfectam peccati rationem. Peccatum enim | |
| 1059 veniale non est inobedientia, quia non est contra praeceptum, sed | |
| 1060 praeter praeceptum. Nec etiam omne peccatum mortale est | |
| 1061 inobedientia, proprie et per se loquendo, sed solum sicut quando | |
| 1062 aliquis praeceptum contemnit. Quia ex fine morales actus speciem | |
| 1063 habent. Cum autem facit aliquid contra praeceptum non propter | |
| 1064 praecepti contemptum, sed propter aliquid aliud, est inobedientia | |
| 1065 materialiter tantum, sed pertinet formaliter ad aliam speciem | |
| 53 | 1066 peccati.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 ad 2"><a name="43471"><span class="ref">[43471] IIª-IIae q. 105 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1067 dicendum quod inanis gloria appetit manifestationem alicuius |
| 1068 excellentiae, et quia videtur ad quandam excellentiam pertinere | |
| 1069 quod homo praeceptis alterius non subdatur, inde est quod | |
| 1070 inobedientia ex inani gloria oritur. Nihil autem prohibet ex | |
| 1071 peccato veniali oriri mortale, cum veniale sit dispositio ad | |
| 53 | 1072 mortale.</p><p title="II-II q. 105 a. 1 ad 3"><a name="43472"><span class="ref">[43472] IIª-IIae q. 105 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1073 dicendum quod nullus obligatur ad impossibile. Et ideo si tot |
| 1074 praecepta aliquis praelatus ingerat quod subditus ea implere non | |
| 1075 possit, excusatur a peccato. Et ideo praelati abstinere debent a | |
| 53 | 1076 multitudine praeceptorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 105 a. 2 arg. 1"><a name="43473"><span class="ref">[43473] IIª-IIae q. 105 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1077 secundum sic proceditur. Videtur quod inobedientia sit gravissimum |
| 1078 peccatum. Dicitur enim I Reg. XV, <i>et quasi scelus idololatriae | |
| 1079 nolle acquiescere</i>. Sed idolatria est gravissimum peccatum, ut | |
| 53 | 1080 supra habitum est. Ergo inobedientia est gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 arg. 2"><a name="43474"><span class="ref">[43474] IIª-IIae q. 105 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1081 Praeterea, illud peccatum dicitur esse in spiritum sanctum per quod |
| 1082 tolluntur impedimenta peccati, ut supra dictum est. Sed per | |
| 1083 inobedientiam contemnit homo praeceptum, quod maxime retrahit | |
| 1084 hominem a peccando. Ergo inobedientia est peccatum in spiritum | |
| 53 | 1085 sanctum. Et ita est gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 arg. 3"><a name="43475"><span class="ref">[43475] IIª-IIae q. 105 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1086 Praeterea, apostolus dicit, Rom. V, quod <i>per unius inobedientiam |
| 1087 peccatores constituti sunt multi</i>. Sed causa videtur esse potior | |
| 1088 effectu. Ergo inobedientia videtur esse gravius peccatum quam alia | |
| 53 | 1089 quae ex ea causantur.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 s. c."><a name="43476"><span class="ref">[43476] IIª-IIae q. 105 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1090 est quod gravius est contemnere praecipientem quam praeceptum. Sed |
| 1091 quaedam peccata sunt contra ipsam personam praecipientis, sicut | |
| 1092 patet de blasphemia et homicidio. Ergo inobedientia non est | |
| 53 | 1093 gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 co."><a name="43477"><span class="ref">[43477] IIª-IIae q. 105 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1094 dicendum quod non omnis inobedientia est aequale peccatum. Potest |
| 1095 enim una inobedientia esse gravior altera dupliciter. Uno modo, ex | |
| 1096 parte praecipientis. Quamvis enim omnem curam homo apponere debeat | |
| 1097 ad hoc quod cuilibet superiori obediat, tamen magis est debitum | |
| 1098 quod homo obediat superiori quam inferiori potestati. Cuius signum | |
| 1099 est quod praeceptum inferioris praetermittitur si sit praecepto | |
| 1100 superioris contrarium unde consequens est quod quanto superior est | |
| 1101 ille qui praecipit, tanto ei inobedientem esse sit gravius. Et sic | |
| 1102 inobedientem esse Deo est gravius quam inobedientem esse homini. | |
| 1103 Secundo, ex parte praeceptorum. Non enim praecipiens aequaliter | |
| 1104 vult impleri omnia quae mandat, magis enim unusquisque vult finem, | |
| 1105 et id quod est fini propinquius. Et ideo tanto est inobedientia | |
| 1106 gravior, quanto praeceptum quod quis praeterit magis est de | |
| 1107 intentione illius qui praecipit. Et in praeceptis quidem Dei, | |
| 1108 manifestum est quod quanto praeceptum datur de meliori, tanto est | |
| 1109 eius inobedientia gravior. Quia cum voluntas Dei per se feratur ad | |
| 1110 bonum, quanto aliquid est melius, tanto Deus vult illud magis | |
| 1111 impleri. Unde qui inobediens est praecepto de dilectione Dei, | |
| 1112 gravius peccat quam qui inobediens est praecepto de dilectione | |
| 1113 proximi. Voluntas autem hominis non semper magis fertur in melius. | |
| 1114 Et ideo, ubi obligamur ex solo hominis praecepto, non est gravius | |
| 1115 peccatum ex eo quod maius bonum praeteritur, sed ex eo quod | |
| 1116 praeteritur quod est magis de intentione praecipientis. Sic ergo | |
| 1117 oportet diversos inobedientiae gradus diversis peccatorum gradibus | |
| 1118 comparare. Nam inobedientia qua contemnitur Dei praeceptum, ex ipsa | |
| 1119 ratione inobedientiae gravius est peccatum quam peccatum quo | |
| 1120 peccatur in hominem, si secerneretur inobedientia Dei (et hoc dico, | |
| 1121 quia qui contra proximum peccat, etiam contra Dei praeceptum agit). | |
| 1122 Si tamen in aliquo potiori praeceptum Dei contemneret, adhuc | |
| 1123 gravius peccatum esset. Inobedientia autem qua contemnitur | |
| 1124 praeceptum hominis, levior est peccato quo contemnitur ipse | |
| 1125 praecipiens, quia ex reverentia praecipientis procedere debet | |
| 1126 reverentia praecepti. Et similiter peccatum quod directe pertinet | |
| 1127 ad contemptum Dei, sicut blasphemia vel aliquid huiusmodi, gravius | |
| 1128 est, etiam semota per intellectum inobedientia a peccato, quam | |
| 53 | 1129 peccatum in quo contemnitur solum Dei praeceptum.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 ad 1"><a name="43478"><span class="ref">[43478] IIª-IIae q. 105 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1130 ergo dicendum quod illa comparatio Samuelis non est aequalitatis, |
| 1131 sed similitudinis, quia inobedientia redundat in contemptum Dei | |
| 53 | 1132 sicut et idololatria, licet idololatria magis.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 ad 2"><a name="43479"><span class="ref">[43479] IIª-IIae q. 105 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1133 dicendum quod non omnis inobedientia est peccatum in spiritum |
| 1134 sanctum, sed solum illa cui obstinatio adhibetur. Non enim | |
| 1135 contemptus cuiuscumque quod peccatum impedit, constituit peccatum | |
| 1136 in spiritum sanctum, alioquin cuiuslibet boni contemptus esset | |
| 1137 peccatum in spiritum sanctum, quia per quodlibet bonum potest homo | |
| 1138 a peccato impediri. Sed illorum bonorum contemptus facit peccatum | |
| 1139 in spiritum sanctum quae directe ducunt ad poenitentiam et | |
| 53 | 1140 remissionem peccatorum.</p><p title="II-II q. 105 a. 2 ad 3"><a name="43480"><span class="ref">[43480] IIª-IIae q. 105 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1141 dicendum quod primum peccatum primi parentis, ex quo in omnes |
| 1142 peccatum emanavit, non fuit inobedientia, secundum quod est | |
| 1143 speciale peccatum, sed superbia, ex qua homo ad inobedientiam | |
| 1144 processit. Unde apostolus in verbis illis videtur accipere | |
| 1145 inobedientiam secundum quod generaliter se habet ad omne | |
| 53 | 1146 peccatum.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 1147 <p><a href="sth3101.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 1148 <a href="sth3106.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 1149 <br/> | |
| 1150 <hr/> | |
| 1151 <br/> | |
| 1152 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1153 hanc editionem<br/> | |
| 1154 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 1155 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 1156 </div></body> | |
| 1157 </html> |