Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3092.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 92-100</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione XCII ad |
| 22 quaestionem C</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3082.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3101.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#42973">II&ordf;-IIae q. 92 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#42974">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#42975">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#42976">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#42977">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#42978">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#42979">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#42980">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#42981">II&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#42982">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#42983">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#42984">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#42985">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#42986">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#42987">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#42988">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#42989">II&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#42990">II&ordf;-IIae q. 93 pr.'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#42991">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 arg. 1'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#42992">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 arg. 2'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#42993">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 arg. 3'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#42994">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 s. c.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#42995">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 co.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#42996">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 ad 1'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#42997">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 ad 2'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#42998">II&ordf;-IIae q. 93 a. 1 ad 3'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#42999">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 arg. 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#43000">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 arg. 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#43001">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 arg. 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#43002">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 s. c.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#43003">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 co.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#43004">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 ad 1'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#43005">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 ad 2'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#43006">II&ordf;-IIae q. 93 a. 2 ad 3'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#43007">II&ordf;-IIae q. 94 pr.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#43008">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 arg. 1'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#43009">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 arg. 2'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#43010">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 arg. 3'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#43011">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 arg. 4'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#43012">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 s. c.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#43013">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 co.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#43014">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 ad 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#43015">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 ad 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#43016">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 ad 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#43017">II&ordf;-IIae q. 94 a. 1 ad 4'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#43018">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 arg. 1'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#43019">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 arg. 2'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#43020">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 arg. 3'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#43021">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 s. c.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#43022">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 co.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#43023">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 ad 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#43024">II&ordf;-IIae q. 94 a. 2 ad 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#43025">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 arg. 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#43026">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 arg. 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#43027">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 arg. 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#43028">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 arg. 4'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#43029">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 arg. 5'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#43030">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 s. c.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#43031">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 co.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#43032">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 ad 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#43033">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 ad 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#43034">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 ad 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#43035">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 ad 4'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#43036">II&ordf;-IIae q. 94 a. 3 ad 5'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#43037">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 arg. 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#43038">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 arg. 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#43039">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 arg. 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#43040">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 s. c.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#43041">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 co.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#43042">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 ad 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#43043">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 ad 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#43044">II&ordf;-IIae q. 94 a. 4 ad 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#43045">II&ordf;-IIae q. 95 pr.'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#43046">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 arg. 1'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#43047">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 arg. 2'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#43048">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 arg. 3'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#43049">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 s. c.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#43050">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 co.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#43051">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 ad 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#43052">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 ad 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#43053">II&ordf;-IIae q. 95 a. 1 ad 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#43054">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#43055">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#43056">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#43057">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 s. c.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#43058">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 co.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#43059">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#43060">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#43061">II&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#43062">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#43063">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#43064">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#43065">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 s. c.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#43066">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 co.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#43067">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 ad 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#43068">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 ad 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#43069">II&ordf;-IIae q. 95 a. 3 ad 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#43070">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 1'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#43071">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 2'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#43072">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 3'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#43073">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 s. c.'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#43074">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 co.'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#43075">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 ad 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#43076">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 ad 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#43077">II&ordf;-IIae q. 95 a. 4 ad 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#43078">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 arg. 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#43079">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 arg. 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#43080">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 arg. 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#43081">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 s. c.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#43082">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 co.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#43083">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 ad 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#43084">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 ad 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#43085">II&ordf;-IIae q. 95 a. 5 ad 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#43086">II&ordf;-IIae q. 95 a. 6 arg. 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#43087">II&ordf;-IIae q. 95 a. 6 arg. 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#43088">II&ordf;-IIae q. 95 a. 6 arg. 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#43089">II&ordf;-IIae q. 95 a. 6 s. c.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#43090">II&ordf;-IIae q. 95 a. 6 co.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#43091">II&ordf;-IIae q. 95 a. 6 ad'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#43092">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 arg. 1'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#43093">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 arg. 2'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#43094">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 arg. 3'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#43095">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 s. c.'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#43096">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 co.'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#43097">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 ad 1'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#43098">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 ad 2'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#43099">II&ordf;-IIae q. 95 a. 7 ad 3'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#43100">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 arg. 1'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#43101">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 arg. 2'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#43102">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 arg. 3'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#43103">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 s. c.'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#43104">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 co.'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#43105">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 ad 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#43106">II&ordf;-IIae q. 95 a. 8 ad 3'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#43107">II&ordf;-IIae q. 96 pr.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#43108">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 arg. 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#43109">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 arg. 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#43110">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 arg. 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#43111">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 s. c.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#43112">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 co.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#43113">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 ad 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#43114">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 ad 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#43115">II&ordf;-IIae q. 96 a. 1 ad 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#43116">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 arg. 1'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#43117">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 arg. 2'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#43118">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 arg. 3'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#43119">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 s. c.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#43120">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 co.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#43121">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 ad 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#43122">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 ad 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#43123">II&ordf;-IIae q. 96 a. 2 ad 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#43124">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 arg. 1'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#43125">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 arg. 2'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#43126">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 arg. 3'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#43127">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 s. c.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#43128">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 co.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#43129">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 ad 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#43130">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 ad 2'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#43131">II&ordf;-IIae q. 96 a. 3 ad 3'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#43132">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 arg. 1'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#43133">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 arg. 2'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#43134">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 arg. 3'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#43135">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 s. c.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#43136">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 co.'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#43137">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 1'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#43138">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 2'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#43139">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 3'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#43140">II&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 4'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#43141">II&ordf;-IIae q. 97 pr.'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#43142">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 arg. 1'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#43143">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 arg. 2'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#43144">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 arg. 3'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#43145">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 s. c.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#43146">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 co.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#43147">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 ad 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#43148">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 ad 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#43149">II&ordf;-IIae q. 97 a. 1 ad 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#43150">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 arg. 1'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#43151">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 arg. 2'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#43152">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 arg. 3'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#43153">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 s. c.'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#43154">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 co.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#43155">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 ad 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#43156">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 ad 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#43157">II&ordf;-IIae q. 97 a. 2 ad 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#43158">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 arg. 1'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#43159">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 arg. 2'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#43160">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 arg. 3'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#43161">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 s. c.'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#43162">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 co.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#43163">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 ad 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#43164">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 ad 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#43165">II&ordf;-IIae q. 97 a. 3 ad 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#43166">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 arg. 1'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#43167">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 arg. 2'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#43168">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 arg. 3'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#43169">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 s. c.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#43170">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 co.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#43171">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 ad 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#43172">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 ad 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#43173">II&ordf;-IIae q. 97 a. 4 ad 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#43174">II&ordf;-IIae q. 98 pr.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#43175">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 arg. 1'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#43176">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 arg. 2'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#43177">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 arg. 3'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#43178">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 s. c.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#43179">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 co.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#43180">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 ad 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#43181">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 ad 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#43182">II&ordf;-IIae q. 98 a. 1 ad 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#43183">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#43184">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#43185">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#43186">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 4'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#43187">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 s. c.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#43188">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 co.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#43189">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 1'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#43190">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 2'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#43191">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 3'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#43192">II&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 4'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#43193">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 arg. 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#43194">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 arg. 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#43195">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 arg. 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#43196">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 s. c.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#43197">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 co.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#43198">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 ad 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#43199">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 ad 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#43200">II&ordf;-IIae q. 98 a. 3 ad 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#43201">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 arg. 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#43202">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 arg. 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#43203">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 arg. 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#43204">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 s. c.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#43205">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 co.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#43206">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#43207">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#43208">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#43209">II&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 4'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#43210">II&ordf;-IIae q. 99 pr.'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#43211">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 arg. 1'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#43212">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 arg. 2'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#43213">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 arg. 3'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#43214">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 s. c.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#43215">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 co.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#43216">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 ad 1'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#43217">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 ad 2'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#43218">II&ordf;-IIae q. 99 a. 1 ad 3'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#43219">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#43220">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#43221">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 arg. 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#43222">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#43223">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#43224">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#43225">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#43226">II&ordf;-IIae q. 99 a. 2 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#43227">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 arg. 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#43228">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 arg. 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#43229">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 arg. 3'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#43230">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 s. c.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#43231">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 co.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#43232">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 ad 1'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#43233">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 ad 2'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#43234">II&ordf;-IIae q. 99 a. 3 ad 3'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#43235">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 arg. 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#43236">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 arg. 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#43237">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 arg. 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#43238">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 s. c.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#43239">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 co.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#43240">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 ad 1'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#43241">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 ad 2'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#43242">II&ordf;-IIae q. 99 a. 4 ad 3'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#43243">II&ordf;-IIae q. 100 pr.'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#43244">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 1'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#43245">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 2'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#43246">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 3'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#43247">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 4'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#43248">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 5'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#43249">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 6'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#43250">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 7'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#43251">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 s. c.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#43252">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 co.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#43253">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#43254">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#43255">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#43256">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 4'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#43257">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 5'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#43258">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 6'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#43259">II&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad 7'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#43260">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 1'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#43261">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 2'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#43262">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 3'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#43263">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 4'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#43264">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 5'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#43265">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 6'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#43266">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 s. c.'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#43267">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 co.'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#43268">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 1'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#43269">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 2'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#43270">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 3'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#43271">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 4'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#43272">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 5'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#43273">II&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 6'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#43274">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#43275">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#43276">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#43277">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 4'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#43278">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 s. c.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#43279">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 co.'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#43280">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 1'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#43281">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 2'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#43282">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 3'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#43283">II&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 4'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#43284">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 arg. 1'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#43285">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 arg. 2'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#43286">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 arg. 3'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#43287">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 s. c.'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#43288">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 co.'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#43289">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 ad 1'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#43290">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 ad 2'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#43291">II&ordf;-IIae q. 100 a. 4 ad 3'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#43292">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 1'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#43293">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 2'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#43294">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 3'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#43295">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 4'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#43296">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 s. c.'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#43297">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 co.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#43298">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#43299">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#43300">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 3'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#43301">II&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 4'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#43302">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 1'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#43303">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 2'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#43304">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 3'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#43305">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 4'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#43306">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 5'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#43307">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 6'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#43308">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 7'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#43309">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 s. c.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#43310">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 co.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#43311">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#43312">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#43313">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#43314">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 4'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#43315">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 5'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#43316">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 6'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#43317">II&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 7'); | |
| 395 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 396 document.write('<BR><BR>'); | |
| 397 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 398 document.write('<\/FORM>'); | |
| 399 // --> | |
| 400 // | |
| 401 </script><br/> | |
| 402 <hr/> | |
| 403 <br/></div><div class="q" id="q92"><h2>Quaestio 92</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 92 pr."><a name="42973"><span class="ref">[42973] IIª-IIae q. 92 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 404 considerandum est de vitiis religioni oppositis. Et primo, de illis |
| 405 quae cum religione conveniunt in hoc quod exhibent cultum divinum; | |
| 406 secundo, de vitiis manifestam contrarietatem ad religionem | |
| 407 habentibus, per contemptum eorum quae ad cultum divinum pertinent. | |
| 408 Primum autem horum pertinet ad superstitionem; secundum ad | |
| 409 irreligiositatem. Unde primo considerandum est de ipsa | |
| 410 superstitione, et de partibus eius; deinde de irreligiositate et | |
| 411 partibus eius. Circa primum quaeruntur duo. Primo, utrum | |
| 412 superstitio sit vitium religioni contrarium. Secundo, utrum habeat | |
| 53 | 413 plures partes seu species.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 92 a. 1 arg. 1"><a name="42974"><span class="ref">[42974] IIª-IIae q. 92 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 414 sic proceditur. Videtur quod superstitio non sit vitium religioni |
| 415 contrarium. Unum enim contrariorum non ponitur in definitione | |
| 416 alterius. Sed religio ponitur in definitione superstitionis, | |
| 417 dicitur enim superstitio esse religio supra modum servata, ut patet | |
| 418 in Glossa ad Coloss. II, super illud, <i>quae sunt rationem | |
| 419 habentia sapientiae in superstitione</i>. Ergo superstitio non est | |
| 53 | 420 vitium religioni oppositum.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 arg. 2"><a name="42975"><span class="ref">[42975] IIª-IIae q. 92 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 421 Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>superstitiosos ait Cicero |
| 422 appellatos qui totos dies precabantur et immolabant ut sui sibi | |
| 423 liberi superstites fierent</i>. Sed hoc etiam fieri potest secundum | |
| 424 verae religionis cultum. Ergo superstitio non est vitium religioni | |
| 53 | 425 oppositum.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 arg. 3"><a name="42976"><span class="ref">[42976] IIª-IIae q. 92 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 426 superstitio quendam excessum importare videtur. Sed religio non |
| 427 potest habere excessum, quia sicut supra dictum est, secundum eam | |
| 428 non contingit aequale Deo reddere eius quod debemus. Ergo | |
| 53 | 429 superstitio non est vitium religioni oppositum.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 s. c."><a name="42977"><span class="ref">[42977] IIª-IIae q. 92 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 430 est quod Augustinus dicit, in libro de decem chordis, <i>tangis |
| 431 primam chordam, qua colitur unus Deus, et cecidit bestia | |
| 432 superstitionis</i>. Sed cultus unius Dei pertinet ad religionem. | |
| 53 | 433 Ergo superstitio religioni opponitur.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 co."><a name="42978"><span class="ref">[42978] IIª-IIae q. 92 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 434 dicendum quod, sicut supra dictum est, religio est virtus moralis. |
| 435 Omnis autem virtus moralis in medio consistit, ut supra habitum | |
| 436 est. Et ideo duplex vitium virtuti morali opponitur, unum quidem | |
| 437 secundum excessum; aliud autem secundum defectum. Contingit autem | |
| 438 excedere medium virtutis non solum secundum circumstantiam quae | |
| 439 dicitur quantum, sed etiam secundum alias circumstantias. Unde in | |
| 440 aliquibus virtutibus, sicut in magnanimitate et magnificentia, | |
| 441 vitium excedit virtutis medium non quia ad maius aliquid tendat | |
| 442 quam virtus, sed forte ad minus, transcendit tamen virtutis medium, | |
| 443 inquantum facit aliquid cui non debet, vel quando non debet, et | |
| 444 similiter secundum alia huiusmodi; ut patet per philosophum, in IV | |
| 445 Ethic. Sic igitur superstitio est vitium religioni oppositum | |
| 446 secundum excessum, non quia plus exhibeat in cultum divinum quam | |
| 447 vera religio, sed quia exhibet cultum divinum vel cui non debet, | |
| 53 | 448 vel eo modo quo non debet.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 ad 1"><a name="42979"><span class="ref">[42979] IIª-IIae q. 92 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 449 ergo dicendum quod sicut bonum metaphorice dicitur in malis, prout |
| 450 dicimus bonum latronem, ita etiam nomina virtutum quandoque | |
| 451 transumptive accipiuntur in malis, sicut prudentia quandoque | |
| 452 ponitur pro astutia, secundum illud Luc. XVI, <i>filii huius | |
| 453 saeculi prudentiores filiis lucis sunt</i>. Et per hunc modum | |
| 53 | 454 superstitio dicitur esse religio.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 ad 2"><a name="42980"><span class="ref">[42980] IIª-IIae q. 92 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 455 dicendum quod aliud est etymologia nominis, et aliud est |
| 456 significatio nominis. Etymologia attenditur secundum id a quo | |
| 457 imponitur nomen ad significandum, nominis vero significatio | |
| 458 attenditur secundum id ad quod significandum nomen imponitur. Quae | |
| 459 quandoque diversa sunt, nomen enim lapidis imponitur a laesione | |
| 460 pedis, non tamen hoc significat; alioquin ferrum, cum pedem laedat, | |
| 461 lapis esset. Similiter etiam nomen superstitionis non oportet quod | |
| 53 | 462 significet illud a quo nomen est impositum.</p><p title="II-II q. 92 a. 1 ad 3"><a name="42981"><span class="ref">[42981] IIª-IIae q. 92 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 463 dicendum quod religio non potest habere excessum secundum |
| 464 quantitatem absolutam. Potest tamen habere excessum secundum | |
| 465 quantitatem proportionis, prout scilicet in cultu divino fit | |
| 53 | 466 aliquid quod fieri non debet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 92 a. 2 arg. 1"><a name="42982"><span class="ref">[42982] IIª-IIae q. 92 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 467 secundum sic proceditur. Videtur quod non sint diversae |
| 468 superstitionis species. Quia secundum philosophum, in I Topic., | |
| 469 <i>si unum oppositorum dicitur multipliciter, et reliquum</i>. Sed | |
| 470 religio, cui superstitio opponitur, non habet diversas species, sed | |
| 471 omnes eius actus ad unam speciem referuntur. Ergo nec superstitio | |
| 53 | 472 habet diversas species.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 arg. 2"><a name="42983"><span class="ref">[42983] IIª-IIae q. 92 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 473 opposita sunt circa idem. Sed religio, cui opponitur superstitio, |
| 474 est circa ea quibus ordinamur in Deum, ut supra habitum est. Non | |
| 475 ergo species superstitionis, quae opponitur religioni, potest | |
| 476 attendi secundum aliquas divinationes humanorum eventuum, vel | |
| 53 | 477 secundum aliquas observationes humanorum actuum.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 arg. 3"><a name="42984"><span class="ref">[42984] IIª-IIae q. 92 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 478 Coloss. II, super illud, <i>quae sunt rationem habentia sapientiae |
| 479 in superstitione</i>, dicit Glossa, idest, in simulata religione. | |
| 53 | 480 Ergo etiam simulatio debet poni species superstitionis.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 s. c."><a name="42985"><span class="ref">[42985] IIª-IIae q. 92 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 481 est quod Augustinus, in II de Doct. Christ., diversas species |
| 53 | 482 superstitionis assignat.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 co."><a name="42986"><span class="ref">[42986] IIª-IIae q. 92 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 483 dicendum quod, sicut supra dictum est, vitium religionis consistit |
| 484 in hoc quod transcenditur virtutis medium secundum aliquas | |
| 485 circumstantias. Ut autem supra dictum est, non quaelibet | |
| 486 circumstantiarum corruptarum diversitas variat peccati speciem, sed | |
| 487 solum quando referuntur ad diversa obiecta vel diversos fines, | |
| 488 secundum hoc enim morales actus speciem sortiuntur, ut supra | |
| 489 habitum est. Diversificatur ergo superstitionis species, primo | |
| 490 quidem, ex parte obiecti. Potest enim divinus cultus exhiberi vel | |
| 491 cui exhibendus est, scilicet Deo vero, modo tamen indebito, et haec | |
| 492 est prima superstitionis species. Vel ei cui non debet exhiberi, | |
| 493 scilicet cuicumque creaturae. Et hoc est aliud superstitionis | |
| 494 genus, quod in multas species dividitur, secundum diversos fines | |
| 495 divini cultus ordinatur enim, primo, divinus cultus ad reverentiam | |
| 496 Deo exhibendam. Et secundum hoc, prima species huius generis est | |
| 497 idololatria, quae divinam reverentiam indebite exhibet creaturae. | |
| 498 Secundo, ordinatur ad hoc quod homo instruatur a Deo, quem colit. | |
| 499 Et ad hoc pertinet superstitio divinativa, quae Daemones consulit | |
| 500 per aliqua pacta cum eis inita, tacita vel expressa. Tertio, | |
| 501 ordinatur divinus cultus ad quandam directionem humanorum actuum | |
| 502 secundum instituta Dei, qui colitur. Et ad hoc pertinet superstitio | |
| 503 quarundam observationum. Et haec tria tangit Augustinus, in II de | |
| 504 Doct. Christ., dicens <i>superstitiosum esse quidquid institutum ab | |
| 505 hominibus est ad facienda et colenda idola pertinens</i>, et hoc | |
| 506 pertinet ad primum. Et postea subdit, <i>vel ad consultationes et | |
| 507 pacta quaedam significationum cum Daemonibus placita atque | |
| 508 foederata</i>, quod pertinet ad secundum. Et post pauca subdit, ad | |
| 509 hoc genus pertinent omnes ligaturae, etc., quod pertinet ad | |
| 53 | 510 tertium.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 ad 1"><a name="42987"><span class="ref">[42987] IIª-IIae q. 92 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 511 ergo dicendum quod, sicut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., |
| 512 <i>bonum contingit ex una et integra causa, malum autem ex | |
| 513 singularibus defectibus</i>. Et ideo uni virtuti plura vitia | |
| 514 opponuntur, ut supra habitum est. Verbum autem philosophi veritatem | |
| 53 | 515 habet in oppositis in quibus est eadem ratio multiplicationis.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 ad 2"><a name="42988"><span class="ref">[42988] IIª-IIae q. 92 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 516 dicendum quod divinationes et observationes aliquae pertinent ad |
| 517 superstitionem inquantum dependent ex aliquibus operationibus | |
| 53 | 518 Daemonum. Et sic pertinent ad quaedam pacta cum ipsis inita.</p><p title="II-II q. 92 a. 2 ad 3"><a name="42989"><span class="ref">[42989] IIª-IIae q. 92 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 519 dicendum quod simulata religio ibi dicitur <i>quando traditioni |
| 520 humanae nomen religionis applicatur</i>, prout in Glossa sequitur. | |
| 521 Unde ista simulata religio nihil est aliud quam cultus Deo vero | |
| 522 exhibitus modo indebito, sicut si aliquis tempore gratiae vellet | |
| 523 colere Deum secundum veteris legis ritum. Et de hoc ad litteram | |
| 53 | 524 loquitur Glossa.</p></div></div><div class="q" id="q93"><h2>Quaestio 93</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 93 pr."><a name="42990"><span class="ref">[42990] IIª-IIae q. 93 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 525 considerandum est de speciebus superstitionis. Et primo, de |
| 526 superstitione indebiti cultus veri Dei; secundo, de superstitione | |
| 527 idololatriae; tertio, de superstitione divinationum; quarto, de | |
| 528 superstitione observationum. Circa primum quaeruntur duo. Primo, | |
| 529 utrum in cultu Dei veri possit esse aliquid perniciosum. Secundo, | |
| 53 | 530 utrum possit ibi esse aliquid superfluum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 93 a. 1 arg. 1"><a name="42991"><span class="ref">[42991] IIª-IIae q. 93 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 531 sic proceditur. Videtur quod in cultu veri Dei non possit esse |
| 532 aliquid perniciosum. Dicitur enim Ioel II, <i>omnis quicumque | |
| 533 invocaverit nomen domini, salvus erit</i>. Sed quicumque colit Deum | |
| 534 quocumque modo, invocat nomen eius. Ergo omnis cultus Dei confert | |
| 53 | 535 salutem. Nullus ergo est perniciosus.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 arg. 2"><a name="42992"><span class="ref">[42992] IIª-IIae q. 93 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 536 idem Deus est qui colitur a iustis quacumque mundi aetate. Sed ante |
| 537 legem datam, iusti, absque peccato mortali, colebant Deum | |
| 538 qualitercumque eis placebat, unde et Iacob proprio voto se | |
| 539 obligavit ad specialem cultum, ut habetur Gen. XXVIII. Ergo etiam | |
| 53 | 540 modo nullus Dei cultus est perniciosus.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 arg. 3"><a name="42993"><span class="ref">[42993] IIª-IIae q. 93 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 541 nihil perniciosum in Ecclesia sustinetur. Sustinet autem Ecclesia |
| 542 diversos ritus colendi Deum, unde Gregorius scribit Augustino | |
| 543 episcopo Anglorum, proponenti quod sunt diversae Ecclesiarum | |
| 544 consuetudines in Missarum celebratione, mihi, inquit, placet ut, | |
| 545 sive in Romanis <i>sive in Galliarum sive in qualibet Ecclesia | |
| 546 aliquid invenisti quod plus omnipotenti Deo possit placere, | |
| 547 sollicite eligas</i>. Ergo nullus modus colendi Deum est | |
| 53 | 548 perniciosus.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 s. c."><a name="42994"><span class="ref">[42994] IIª-IIae q. 93 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 549 est quod Augustinus dicit, in epistola ad Hieron., et habetur in |
| 550 Glossa, Galat. II, quod legalia observata post veritatem Evangelii | |
| 551 divulgatam, sunt mortifera. Et tamen legalia ad cultum Dei | |
| 53 | 552 pertinent. Ergo in cultu Dei potest esse aliquid mortiferum.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 co."><a name="42995"><span class="ref">[42995] IIª-IIae q. 93 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 553 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro contra mendacium, |
| 554 mendacium maxime perniciosum est quod fit in his quae ad | |
| 555 Christianam religionem pertinent. Est autem mendacium cum aliquis | |
| 556 exterius significat contrarium veritati. Sicut autem significatur | |
| 557 aliquid verbo, ita etiam significatur aliquid facto, et in tali | |
| 558 significatione facti consistit exterior religionis cultus, ut ex | |
| 559 supradictis patet. Et ideo si per cultum exteriorem aliquid falsum | |
| 560 significetur, erit cultus perniciosus. Hoc autem contingit | |
| 561 dupliciter. Uno quidem modo, ex parte rei significatae, a qua | |
| 562 discordat significatio cultus. Et hoc modo, tempore novae legis, | |
| 563 peractis iam Christi mysteriis, perniciosum est uti caeremoniis | |
| 564 veteris legis, quibus Christi mysteria significabantur futura, | |
| 565 sicut etiam perniciosum esset si quis verbo confiteretur Christum | |
| 566 esse passurum. Alio modo potest contingere falsitas in exteriori | |
| 567 cultu ex parte colentis, et hoc praecipue in cultu communi, qui per | |
| 568 ministros exhibetur in persona totius Ecclesiae. Sicut enim | |
| 569 falsarius esset qui aliqua proponeret ex parte alicuius quae non | |
| 570 essent ei commissa, ita vitium falsitatis incurrit qui ex parte | |
| 571 Ecclesiae cultum exhibet Deo contra modum divina auctoritate ab | |
| 572 Ecclesia constitutum et in Ecclesia consuetum. Unde Ambrosius | |
| 573 dicit, <i>indignus est qui aliter celebrat mysterium quam Christus | |
| 574 tradidit</i>. Et propter hoc etiam Glossa dicit, Coloss. II, quod | |
| 575 <i>superstitio est quando traditioni humanae nomen religionis | |
| 53 | 576 applicatur</i>.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 ad 1"><a name="42996"><span class="ref">[42996] IIª-IIae q. 93 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 577 ergo dicendum quod, cum Deus sit veritas, illi invocant Deum qui in |
| 578 spiritu et veritate eum colunt, ut dicitur Ioan. IV. Et ideo cultus | |
| 579 continens falsitatem non pertinet proprie ad Dei invocationem quae | |
| 53 | 580 salvat.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 ad 2"><a name="42997"><span class="ref">[42997] IIª-IIae q. 93 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 581 dicendum quod ante tempus legis, iusti per interiorem instinctum |
| 582 instruebantur de modo colendi Deum, quos alii sequebantur. | |
| 583 Postmodum vero exterioribus praeceptis circa hoc homines sunt | |
| 53 | 584 instructi, quae praeterire pestiferum est.</p><p title="II-II q. 93 a. 1 ad 3"><a name="42998"><span class="ref">[42998] IIª-IIae q. 93 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 585 dicendum quod diversae consuetudines Ecclesiae in cultu divino in |
| 586 nullo veritati repugnant. Et ideo sunt servandae; et eas praeterire | |
| 53 | 587 illicitum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 93 a. 2 arg. 1"><a name="42999"><span class="ref">[42999] IIª-IIae q. 93 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 588 secundum sic proceditur. Videtur quod in cultu Dei non possit esse |
| 589 aliquid superfluum. Dicitur enim Eccli. XLIII, <i>glorificantes | |
| 590 Deum quantumcumque potueritis, supervalebit adhuc</i>. Sed cultus | |
| 591 divinus ordinatur ad Deum glorificandum. Ergo nihil superfluum in | |
| 53 | 592 eo esse potest.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 arg. 2"><a name="43000"><span class="ref">[43000] IIª-IIae q. 93 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 593 exterior cultus est professio quaedam cultus interioris quo Deus |
| 594 colitur fide, spe et caritate; ut Augustinus dicit, in Enchirid. | |
| 595 Sed in fide, spe et caritate non potest esse aliquid superfluum. | |
| 53 | 596 Ergo etiam neque in divino cultu.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 arg. 3"><a name="43001"><span class="ref">[43001] IIª-IIae q. 93 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 597 ad divinum cultum pertinet ut ea Deo exhibeamus quae a Deo |
| 598 accepimus. Sed omnia bona nostra a Deo accepimus. Ergo si totum | |
| 599 quidquid possumus facimus ad Dei reverentiam, nihil erit superfluum | |
| 53 | 600 in divino cultu.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 s. c."><a name="43002"><span class="ref">[43002] IIª-IIae q. 93 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 601 est quod Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., quod <i>bonus |
| 602 verusque Christianus etiam in litteris sacris superstitiosa | |
| 603 figmenta repudiat</i>. Sed per sacras litteras Deus colendus | |
| 604 ostenditur. Ergo etiam in cultu divino potest esse superstitio ex | |
| 53 | 605 aliqua superfluitate.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 co."><a name="43003"><span class="ref">[43003] IIª-IIae q. 93 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 606 dicendum quod aliquid dicitur superfluum dupliciter. Uno modo, |
| 607 secundum quantitatem absolutam. Et secundum hoc non potest esse | |
| 608 superfluum in divino cultu, quia nihil potest homo facere quod non | |
| 609 sit minus eo quod Deo debet. Alio modo potest esse aliquid | |
| 610 superfluum secundum quantitatem proportionis, quia scilicet non est | |
| 611 fini proportionatum. Finis autem divini cultus est ut homo Deo det | |
| 612 gloriam, et ei se subiiciat mente et corpore. Et ideo quidquid homo | |
| 613 faciat quod pertinet ad Dei gloriam, et ad hoc quod mens hominis | |
| 614 Deo subiiciatur, et etiam corpus per moderatam refrenationem | |
| 615 concupiscentiarum, secundum Dei et Ecclesiae ordinationem, et | |
| 616 consuetudinem eorum quibus homo convivit, non est superfluum in | |
| 617 divino cultu. Si autem aliquid sit quod quantum est de se non | |
| 618 pertinet ad Dei gloriam, neque ad hoc quod mens hominis feratur in | |
| 619 Deum, aut quod carnis concupiscentiae moderate refrenantur; aut | |
| 620 etiam si sit praeter Dei et Ecclesiae institutionem, vel contra | |
| 621 consuetudinem communem (quae secundum Augustinum, pro lege habenda | |
| 622 est). Totum hoc reputandum est superfluum et superstitiosum, quia, | |
| 623 in exterioribus solum consistens, ad interiorem Dei cultum non | |
| 624 pertinet. Unde Augustinus, in libro de vera Relig., inducit quod | |
| 625 dicitur Luc. XVII, <i>regnum Dei intra vos est</i>, contra | |
| 626 superstitiosos, qui scilicet exterioribus principalem curam | |
| 53 | 627 impendunt.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 ad 1"><a name="43004"><span class="ref">[43004] IIª-IIae q. 93 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 628 ergo dicendum quod in ipsa Dei glorificatione implicatur quod id |
| 629 quod fit pertineat ad Dei gloriam. Per quod excluditur | |
| 53 | 630 superstitionis superfluitas.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 ad 2"><a name="43005"><span class="ref">[43005] IIª-IIae q. 93 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 631 dicendum quod per fidem, spem et caritatem anima subiicitur Deo. |
| 632 Unde in eis non potest esse aliquid superfluum. Aliud autem est de | |
| 53 | 633 exterioribus actibus, qui quandoque ad haec non pertinent.</p><p title="II-II q. 93 a. 2 ad 3"><a name="43006"><span class="ref">[43006] IIª-IIae q. 93 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 634 dicendum quod ratio illa procedit de superfluo quantum ad |
| 53 | 635 quantitatem absolutam.</p></div></div><div class="q" id="q94"><h2>Quaestio 94</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 94 pr."><a name="43007"><span class="ref">[43007] IIª-IIae q. 94 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 636 considerandum est de idololatria. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 637 Primo, utrum idololatria sit species superstitionis. Secundo, utrum | |
| 638 sit peccatum. Tertio, utrum sit gravissimum peccatorum. Quarto, de | |
| 639 causa huius peccati. Utrum autem cum idololatris sit communicandum, | |
| 53 | 640 dictum est supra, cum de infidelitate ageretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 94 a. 1 arg. 1"><a name="43008"><span class="ref">[43008] IIª-IIae q. 94 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 641 sic proceditur. Videtur quod idololatria non recte ponatur species |
| 642 superstitionis. Sicut enim haeretici sunt infideles, ita et | |
| 643 idololatrae. Sed haeresis est species infidelitatis, ut supra | |
| 53 | 644 habitum est. Ergo et idololatria, non autem superstitionis.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 arg. 2"><a name="43009"><span class="ref">[43009] IIª-IIae q. 94 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 645 latria pertinet ad virtutem religionis, cui opponitur superstitio. |
| 646 Sed idololatria videtur univoce dici latria cum ea quae ad veram | |
| 647 religionem pertinet, sicut enim appetitus falsae beatitudinis | |
| 648 univoce dicitur cum appetitu verae beatitudinis, ita cultus | |
| 649 falsorum deorum, qui dicitur idololatria, univoce videtur dici cum | |
| 650 cultu veri Dei, qui est latria verae religionis. Ergo idololatria | |
| 53 | 651 non est species superstitionis.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 arg. 3"><a name="43010"><span class="ref">[43010] IIª-IIae q. 94 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 652 id quod nihil est non potest esse alicuius generis species. Sed |
| 653 idololatria nihil esse videtur. Dicit enim apostolus, I ad Cor. | |
| 654 VIII, scimus quia nihil est idolum in mundo, et infra, X, quid | |
| 655 ergo? Dico <i>quod idolis immolatum sit aliquid? Aut quod idolum | |
| 656 sit aliquid?</i> Quasi dicat, non. Immolare autem idolis proprie ad | |
| 657 idololatriam pertinet. Ergo idololatria, quasi nihil existens, non | |
| 53 | 658 potest esse superstitionis species.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 arg. 4"><a name="43011"><span class="ref">[43011] IIª-IIae q. 94 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 659 ad superstitionem pertinet exhibere cultum divinum cui non debetur. |
| 660 Sed cultus divinus, sicut non debetur idolis, ita nec aliis | |
| 661 creaturis, unde Rom. I quidam vituperantur de hoc quod <i>coluerunt | |
| 662 et servierunt potius creaturis quam creatori</i>. Ergo | |
| 663 inconvenienter huiusmodi superstitionis species idololatria | |
| 53 | 664 nominatur, sed deberet potius nominari latria creaturae.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 s. c."><a name="43012"><span class="ref">[43012] IIª-IIae q. 94 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 665 est quod Act. XVII dicitur quod <i>Paulus cum Athenis expectaret, |
| 666 incitabatur spiritus eius in ipso, videns idololatriae deditam | |
| 667 civitatem</i>, et postea dixit, viri Athenienses, per omnia quasi | |
| 668 superstitiosos vos iudico. Ergo idololatria ad superstitionem | |
| 53 | 669 pertinet.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 co."><a name="43013"><span class="ref">[43013] IIª-IIae q. 94 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 670 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad superstitionem pertinet |
| 671 excedere debitum modum divini cultus. Quod quidem praecipue fit | |
| 672 quando divinus cultus exhibetur cui non debet exhiberi. Debet autem | |
| 673 exhiberi soli summo Deo increato, ut supra habitum est, cum de | |
| 674 religione ageretur. Et ideo, cuicumque creaturae divinus cultus | |
| 675 exhibeatur, superstitiosum est. Huiusmodi autem cultus divinus, | |
| 676 sicut creaturis sensibilibus exhibebatur per aliqua sensibilia | |
| 677 signa, puta sacrificia, ludos et alia huiusmodi; ita etiam | |
| 678 exhibebatur creaturae repraesentatae per aliquam sensibilem formam | |
| 679 seu figuram, quae idolum dicitur. Diversimode tamen cultus divinus | |
| 680 idolis exhibebatur. Quidam enim per quandam nefariam artem imagines | |
| 681 quasdam construebant quae virtute Daemonum aliquos certos effectus | |
| 682 habebant, unde putabant in ipsis imaginibus esse aliquid | |
| 683 divinitatis; et quod per consequens divinus cultus eis deberetur. | |
| 684 Et haec fuit opinio Hermetis Trimegisti; ut Augustinus dicit, in | |
| 685 VIII de Civ. Dei. Alii vero non exhibebant cultum divinitatis ipsis | |
| 686 imaginibus, sed creaturis quarum erant imagines. Et utrumque horum | |
| 687 tangit apostolus, ad Rom. I. Nam quantum ad primum, dicit, | |
| 688 <i>mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis | |
| 689 corruptibilis hominis, et volucrum et quadrupedum et serpentum</i>. | |
| 690 Quantum autem ad secundum, subdit, <i>coluerunt et servierunt | |
| 691 potius creaturae quam creatori</i>. Horum tamen fuit triplex | |
| 692 opinio. Quidam enim aestimabant quosdam homines deos fuisse, quos | |
| 693 per eorum imagines colebant, sicut Iovem, Mercurium, et alios | |
| 694 huiusmodi. Quidam vero aestimabant totum mundum esse unum Deum, non | |
| 695 propter corporalem substantiam, sed propter animam, quam Deum esse | |
| 696 credebant, dicentes Deum nihil aliud esse quam animam motu et | |
| 697 ratione mundum gubernantem; sicut et homo dicitur sapiens propter | |
| 698 animam, non propter corpus. Unde putabant toti mundo, et omnibus | |
| 699 partibus eius, esse cultum divinitatis exhibendum, caelo, aeri, | |
| 700 aquae, et omnibus huiusmodi. Et ad haec referebant nomina et | |
| 701 imagines suorum deorum, sicut Varro dicebat, et narrat Augustinus, | |
| 702 VII de Civ. Dei. Alii vero, scilicet Platonici, posuerunt unum esse | |
| 703 summum Deum, causam omnium; post quem ponebant esse substantias | |
| 704 quasdam spirituales a summo Deo creatas, quas deos nominabant, | |
| 705 participatione scilicet divinitatis, nos autem eos Angelos dicimus; | |
| 706 post quos ponebant animas caelestium corporum; et sub his Daemones, | |
| 707 quos dicebant esse aerea quaedam animalia; et sub his ponebant | |
| 708 animas hominum, quas per virtutis meritum ad deorum vel Daemonum | |
| 709 societatem assumi credebant. Et omnibus his cultum divinitatis | |
| 710 exhibebant, ut Augustinus narrat, in XVIII de Civ. Dei. Has autem | |
| 711 duas ultimas opiniones dicebant pertinere ad physicam theologiam, | |
| 712 quam philosophi considerabant in mundo, et docebant in scholis. | |
| 713 Aliam vero, de cultu hominum, dicebant pertinere ad theologiam | |
| 714 fabularem, quae secundum figmenta poetarum repraesentabatur in | |
| 715 theatris. Aliam vero opinionem, de imaginibus, dicebant pertinere | |
| 716 ad civilem theologiam, quae per pontifices celebrabatur in templis. | |
| 717 Omnia autem haec ad superstitionem idololatriae pertinebant. Unde | |
| 718 Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., <i>superstitiosum est | |
| 719 quidquid institutum ab hominibus est ad facienda et colenda idola | |
| 720 pertinens, vel ad colendam sicut Deum creaturam partemve ullam | |
| 53 | 721 creaturae</i>.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 ad 1"><a name="43014"><span class="ref">[43014] IIª-IIae q. 94 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 722 ergo dicendum quod sicut religio non est fides, sed fidei |
| 723 protestatio per aliqua exteriora signa, ita superstitio est quaedam | |
| 724 infidelitatis protestatio per exteriorem cultum. Quam quidem | |
| 725 protestationem nomen idololatriae significat, non autem nomen | |
| 726 haeresis, sed solum falsam opinionem. Et ideo haeresis est species | |
| 53 | 727 infidelitatis, sed idololatria est species superstitionis.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 ad 2"><a name="43015"><span class="ref">[43015] IIª-IIae q. 94 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 728 dicendum quod nomen latriae dupliciter accipi potest. Uno modo |
| 729 potest significare humanum actum ad cultum Dei pertinentem. Et | |
| 730 secundum hoc, non variatur significatio huius nominis latria, | |
| 731 cuicumque exhibeatur, quia illud cui exhibetur non cadet, secundum | |
| 732 hoc, in eius definitione. Et secundum hoc latria univoce dicetur | |
| 733 secundum quod pertinet ad veram religionem, et secundum quod | |
| 734 pertinet ad idololatriam, sicut solutio tributi univoce dicitur | |
| 735 sive exhibeatur vero regi, sive falso. Alio modo accipitur latria | |
| 736 prout est idem religioni. Et sic, cum sit virtus, de ratione eius | |
| 737 est quod cultus divinus exhibeatur ei cui debet exhiberi. Et | |
| 738 secundum hoc latria aequivoce dicetur de latria verae religionis, | |
| 739 et de idololatria, sicut prudentia aequivoce dicitur de prudentia | |
| 53 | 740 quae est virtus, et de prudentia quae est carnis.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 ad 3"><a name="43016"><span class="ref">[43016] IIª-IIae q. 94 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 741 dicendum quod apostolus intelligit nihil esse in mundo quia |
| 742 imagines illae quae idola dicebantur, non erant animatae aut | |
| 743 aliquam virtutem divinitatis habentes, sicut Hermes ponebat, quasi | |
| 744 esset aliquid compositum ex spiritu et corpore. Et similiter | |
| 745 intelligendum est quod idolis immolatum non est aliquid, quia per | |
| 746 huiusmodi immolationem carnes immolatitiae neque aliquam | |
| 747 sanctificationem consequebantur, ut gentiles putabant; neque | |
| 53 | 748 aliquam immunditiam, ut putabant Iudaei.</p><p title="II-II q. 94 a. 1 ad 4"><a name="43017"><span class="ref">[43017] IIª-IIae q. 94 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 749 dicendum quod ex communi consuetudine qua creaturas quascumque |
| 750 colebant gentiles sub quibusdam imaginibus, impositum est hoc nomen | |
| 751 idololatria ad significandum quemcumque cultum creaturae, et etiam | |
| 53 | 752 si sine imaginibus fieret.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 94 a. 2 arg. 1"><a name="43018"><span class="ref">[43018] IIª-IIae q. 94 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 753 secundum sic proceditur. Videtur quod idololatria non sit peccatum. |
| 754 Nihil enim est peccatum quod vera fides in cultum Dei assumit. Sed | |
| 755 vera fides imagines quasdam assumit ad divinum cultum, nam et in | |
| 756 tabernaculo erant imagines Cherubin, ut legitur Exod. XXV; et in | |
| 757 Ecclesia quaedam imagines ponuntur quas fideles adorant. Ergo | |
| 53 | 758 idololatria, secundum quam idola adorantur, non est peccatum.</p><p title="II-II q. 94 a. 2 arg. 2"><a name="43019"><span class="ref">[43019] IIª-IIae q. 94 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 759 cuilibet superiori est reverentia exhibenda. Sed Angeli et animae |
| 760 sanctorum sunt nobis superiores. Ergo, si eis exhibeatur reverentia | |
| 761 per aliquem cultum vel sacrificiorum vel aliquorum huiusmodi, non | |
| 53 | 762 erit peccatum.</p><p title="II-II q. 94 a. 2 arg. 3"><a name="43020"><span class="ref">[43020] IIª-IIae q. 94 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 763 summus Deus interiori cultu mentis est colendus, secundum illud |
| 764 Ioan. IV, Deum oportet adorare in spiritu et veritate. Et | |
| 765 Augustinus dicit, in Enchirid., quod Deus colitur fide, spe et | |
| 766 caritate. Potest autem contingere quod aliquis exterius idola | |
| 767 colat, interius tamen a vera fide non discedat. Ergo videtur quod | |
| 768 sine praeiudicio divini cultus possit aliquis exterius idola | |
| 53 | 769 colere.</p><p title="II-II q. 94 a. 2 s. c."><a name="43021"><span class="ref">[43021] IIª-IIae q. 94 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 770 est quod Exod. XX dicitur, non adorabis ea, scilicet exterius, |
| 771 neque coles, scilicet interius, ut Glossa exponit et loquitur de | |
| 772 sculptilibus et imaginibus. Ergo peccatum est idolis exteriorem vel | |
| 53 | 773 interiorem cultum exhibere.</p><p title="II-II q. 94 a. 2 co."><a name="43022"><span class="ref">[43022] IIª-IIae q. 94 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 774 dicendum quod circa hoc aliqui dupliciter erraverunt. Quidam enim |
| 775 putaverunt quod offerre sacrificium et alia ad latriam pertinentia | |
| 776 non solum summo Deo, sed etiam aliis supra dictis, est debitum et | |
| 777 per se bonum, eo quod superiori cuilibet naturae divinam | |
| 778 reverentiam exhibendam putant, quasi Deo propinquiori. Sed hoc | |
| 779 irrationabiliter dicitur. Nam etsi omnes superiores revereri | |
| 780 debeamus, non tamen eadem reverentia omnibus debetur, sed aliquid | |
| 781 speciale debetur summo Deo, qui singulari ratione omnes excellit, | |
| 782 et hic est latriae cultus. Nec potest dici, sicut quidam | |
| 783 putaverunt, <i>haec visibilia sacrificia diis aliis congruere, illi | |
| 784 vero summo Deo, tanquam meliori, meliora, scilicet purae mentis | |
| 785 officia</i>, quia, ut Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, | |
| 786 <i>exteriora sacrificia ita sunt signa interiorum sicut verba | |
| 787 sonantia signa sunt rerum. Quocirca, sicut orantes atque laudantes | |
| 788 ad eum dirigimus significantes voces cui res ipsas in corde quas | |
| 789 significamus offerimus, ita, sacrificantes, non alteri visibile | |
| 790 sacrificium offerendum esse noverimus quam ei cuius in cordibus | |
| 791 nostris invisibile sacrificium nos ipsi esse debemus</i>. Alii vero | |
| 792 aestimaverunt latriae cultum exteriorem non esse idolis exhibendum | |
| 793 tanquam per se bonum aut opportunum, sed tanquam vulgari | |
| 794 consuetudini consonum, ut Augustinus, in VI de Civ. Dei, introducit | |
| 795 Senecam dicentem, <i>sic, inquit, adorabimus ut meminerimus | |
| 796 huiusmodi cultum magis ad morem quam ad rem pertinere</i>. Et in | |
| 797 libro de vera Relig. Augustinus dicit <i>non esse religionem a | |
| 798 philosophis quaerendam, qui eadem sacra recipiebant cum populis, et | |
| 799 de suorum deorum natura ac summo bono diversas contrariasque | |
| 800 sententias in scholis personabant</i>. Et hunc etiam errorem secuti | |
| 801 sunt quidam haeretici asserentes non esse perniciosum si quis, | |
| 802 persecutionis tempore deprehensus, exterius idola colat, dum tamen | |
| 803 fidem servat in mente. Sed hoc apparet manifeste falsum. Nam cum | |
| 804 exterior cultus sit signum interioris cultus, sicut est perniciosum | |
| 805 mendacium si quis verbis asserat contrarium eius quod per veram | |
| 806 fidem tenet in corde, ita etiam est perniciosa falsitas si quis | |
| 807 exteriorem cultum exhibeat alicui contra id quod sentit in mente. | |
| 808 Unde Augustinus dicit contra Senecam, in VI de Civ. Dei, quod eo | |
| 809 damnabilius colebat idola, quo illa quae mendaciter <i>agebat sic | |
| 53 | 810 ageret ut cum populo veraciter agere existimaretur</i>.</p><p title="II-II q. 94 a. 2 ad 1"><a name="43023"><span class="ref">[43023] IIª-IIae q. 94 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 811 ergo dicendum quod neque in veteris legis tabernaculo seu templo, |
| 812 neque etiam nunc in Ecclesia imagines instituuntur ut eis cultus | |
| 813 latriae exhibeatur, sed ad quandam significationem, ut per | |
| 814 huiusmodi imagines mentibus hominum imprimatur et confirmetur fides | |
| 815 de excellentia Angelorum et sanctorum. Secus autem est de imagine | |
| 816 Christi, cui, ratione deitatis, latria debetur, ut dicetur in | |
| 53 | 817 tertio.</p><p title="II-II q. 94 a. 2 ad 2"><a name="43024"><span class="ref">[43024] IIª-IIae q. 94 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 818 et tertium patet responsio per ea quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 94 a. 3 arg. 1"><a name="43025"><span class="ref">[43025] IIª-IIae q. 94 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 819 sic proceditur. Videtur quod idololatria non sit gravissimum |
| 820 peccatorum. Pessimum enim optimo opponitur, ut dicitur in VIII | |
| 821 Ethic. Sed cultus interior, qui consistit in fide, spe et caritate, | |
| 822 est melior quam cultus exterior. Ergo infidelitas, desperatio et | |
| 823 odium Dei, quae opponuntur cultui interiori, sunt graviora peccata | |
| 53 | 824 quam idololatria, quae opponitur cultui exteriori.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 arg. 2"><a name="43026"><span class="ref">[43026] IIª-IIae q. 94 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 825 tanto aliquod peccatum est gravius quanto magis est contra Deum. |
| 826 Sed directius videtur aliquis contra Deum agere blasphemando, vel | |
| 827 fidem impugnando, quam cultum Dei alii exhibendo, quod pertinet ad | |
| 828 idololatriam. Ergo blasphemia vel impugnatio fidei est gravius | |
| 53 | 829 peccatum quam idololatria.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 arg. 3"><a name="43027"><span class="ref">[43027] IIª-IIae q. 94 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 830 minora mala maioribus malis puniri videntur. Sed peccatum |
| 831 idololatriae punitum est peccato contra naturam, ut dicitur Rom. I. | |
| 53 | 832 Ergo peccatum contra naturam est gravius peccato idololatriae.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 arg. 4"><a name="43028"><span class="ref">[43028] IIª-IIae q. 94 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 833 Augustinus dicit, XX contra Faust., <i>neque vos, scilicet |
| 834 Manichaeos, Paganos dicimus, aut schisma Paganorum, sed habere cum | |
| 835 eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos. Verum vos | |
| 836 esse eis longe deteriores, quod illi ea colunt quae sunt, sed pro | |
| 837 diis colenda non sunt; vos autem ea colitis quae omnino non | |
| 838 sunt</i>. Ergo vitium haereticae pravitatis est gravius quam | |
| 53 | 839 idololatria.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 arg. 5"><a name="43029"><span class="ref">[43029] IIª-IIae q. 94 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 840 super illud Gal. IV, <i>quomodo convertimini iterum ad infirma et |
| 841 egena elementa?</i> Dicit Glossa Hieronymi, <i>legis observantia, | |
| 842 cui dediti tunc erant, erat peccatum paene par servituti idolorum, | |
| 843 cui ante conversionem vacaverant</i>. Non ergo peccatum | |
| 53 | 844 idololatriae est gravissimum.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 s. c."><a name="43030"><span class="ref">[43030] IIª-IIae q. 94 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 845 est quod Levit. XV, super illud quod dicitur de immunditia mulieris |
| 846 patientis fluxum sanguinis, dicit Glossa, <i>omne peccatum est | |
| 53 | 847 immunditia animae, sed idololatria maxime</i>.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 co."><a name="43031"><span class="ref">[43031] IIª-IIae q. 94 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 848 dicendum quod gravitas alicuius peccati potest attendi dupliciter. |
| 849 Uno modo, ex parte ipsius peccati. Et sic peccatum idololatriae est | |
| 850 gravissimum. Sicut enim in terrena republica gravissimum esse | |
| 851 videtur quod aliquis honorem regium alteri impendat quam vero regi, | |
| 852 quia quantum in se est, totum reipublicae perturbat ordinem; ita in | |
| 853 peccatis quae contra Deum committuntur, quae tamen sunt maxima, | |
| 854 gravissimum esse videtur quod aliquis honorem divinum creaturae | |
| 855 impendat, quia quantum est in se, facit alium Deum in mundo, | |
| 856 minuens principatum divinum. Alio modo potest attendi gravitas | |
| 857 peccati ex parte peccantis, sicut dicitur esse gravius peccatum | |
| 858 eius qui peccat scienter quam eius qui peccat ignoranter. Et | |
| 859 secundum hoc nihil prohibet gravius peccare haereticos, qui | |
| 860 scienter corrumpunt fidem quam acceperunt, quam idololatras | |
| 861 ignoranter peccantes. Et similiter etiam aliqua alia peccata | |
| 53 | 862 possunt esse maiora propter maiorem contemptum peccantis.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 ad 1"><a name="43032"><span class="ref">[43032] IIª-IIae q. 94 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 863 ergo dicendum quod idololatria praesupponit interiorem |
| 864 infidelitatem, et adiicit exterius indebitum cultum. Si vero sit | |
| 865 exterior tantum idololatria absque interiori infidelitate, additur | |
| 53 | 866 culpa falsitatis, ut prius dictum est.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 ad 2"><a name="43033"><span class="ref">[43033] IIª-IIae q. 94 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 867 dicendum quod idololatria includit magnam blasphemiam, inquantum |
| 868 Deo subtrahitur dominii singularitas. Et fidem opere impugnat | |
| 53 | 869 idololatria.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 ad 3"><a name="43034"><span class="ref">[43034] IIª-IIae q. 94 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 870 dicendum quod quia de ratione poenae est quod sit contra |
| 871 voluntatem, peccatum per quod aliud punitur oportet esse magis | |
| 872 manifestum, ut ex hoc homo sibi ipsi et aliis detestabilis | |
| 873 reddatur, non autem oportet quod sit gravius. Et secundum hoc, | |
| 874 peccatum contra naturam minus est quam peccatum idololatriae, sed | |
| 875 quia est manifestius, ponitur quasi conveniens poena peccati | |
| 876 idololatriae, ut scilicet, sicut homo per idololatriam pervertit | |
| 877 ordinem divini honoris, ita per peccatum contra naturam propriae | |
| 53 | 878 naturae confusibilem perversitatem patiatur.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 ad 4"><a name="43035"><span class="ref">[43035] IIª-IIae q. 94 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 879 dicendum quod haeresis Manichaeorum, etiam quantum ad genus |
| 880 peccati, gravior est quam peccatum aliorum idololatrarum, quia | |
| 881 magis derogant divino honori, ponentes duos deos contrarios, et | |
| 882 multa vana fabulosa de Deo fingentes. Secus autem est de aliis | |
| 53 | 883 haereticis, qui unum Deum confitentur et eum solum colunt.</p><p title="II-II q. 94 a. 3 ad 5"><a name="43036"><span class="ref">[43036] IIª-IIae q. 94 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 884 dicendum quod observatio legis tempore gratiae non est omnino |
| 885 aequalis idololatriae secundum genus peccati, sed paene aequalis, | |
| 53 | 886 quia utrumque est species pestiferae superstitionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 94 a. 4 arg. 1"><a name="43037"><span class="ref">[43037] IIª-IIae q. 94 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 887 sic proceditur. Videtur quod causa idololatriae non fuerit ex parte |
| 888 hominis. In homine enim nihil est nisi vel natura, vel virtus, vel | |
| 889 culpa. Sed causa idololatriae non potuit esse ex parte naturae | |
| 890 hominis, quin potius naturalis ratio hominis dictat quod sit unus | |
| 891 Deus, et quod non sit mortuis cultus divinus exhibendus, neque | |
| 892 rebus inanimatis. Similiter etiam nec idololatria habet causam in | |
| 893 homine ex parte virtutis, quia <i>non potest arbor bona fructus | |
| 894 malos facere</i>, ut dicitur Matth. VII. Neque etiam ex parte | |
| 895 culpae, quia, ut dicitur Sap. XIV, <i>infandorum idolorum cultura | |
| 896 omnis mali causa est, et initium et finis</i>. Ergo idololatria non | |
| 53 | 897 habet causam ex parte hominis.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 arg. 2"><a name="43038"><span class="ref">[43038] IIª-IIae q. 94 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 898 ea quae ex parte hominis causantur, omni tempore in hominibus |
| 899 inveniuntur. Non autem semper fuit idololatria, sed in secunda | |
| 900 aetate legitur esse adinventa, vel a Nemrod, qui, ut dicitur, | |
| 901 cogebat homines ignem adorare; vel a Nino, qui imaginem patris sui | |
| 902 Beli adorari fecit. Apud Graecos autem, ut Isidorus refert, | |
| 903 <i>Prometheus primus simulacra hominum de luto finxit. Iudaei vero | |
| 904 dicunt quod Ismael primus simulacra de luto fecit</i>. Cessavit | |
| 905 etiam in sexta aetate idololatria ex magna parte. Ergo idololatria | |
| 53 | 906 non habuit causam ex parte hominis.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 arg. 3"><a name="43039"><span class="ref">[43039] IIª-IIae q. 94 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 907 Augustinus dicit, XXI de Civ. Dei, neque potuit primum, nisi illis, |
| 908 scilicet Daemonibus, <i>docentibus, disci quid quisque illorum | |
| 909 appetat, quid exhorreat, quo invitetur nomine, quo cogatur, unde | |
| 910 magicae artes, earumque artifices extiterunt</i>. Eadem autem ratio | |
| 911 videtur esse de idololatria. Ergo idololatriae causa non est ex | |
| 53 | 912 parte hominum.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 s. c."><a name="43040"><span class="ref">[43040] IIª-IIae q. 94 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 913 est quod dicitur Sap. XIV, <i>supervacuitas hominum haec</i>, |
| 53 | 914 scilicet idola, <i>adinvenit in orbe terrarum</i>.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 co."><a name="43041"><span class="ref">[43041] IIª-IIae q. 94 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 915 dicendum quod idololatriae est duplex causa. Una quidem |
| 916 dispositiva. Et haec fuit ex parte hominum. Et hoc tripliciter. | |
| 917 Primo quidem, ex inordinatione affectus, prout scilicet homines | |
| 918 aliquem hominem vel nimis amantes vel nimis venerantes, honorem | |
| 919 divinum ei impenderunt. Et haec causa assignatur Sap. XIV, | |
| 920 <i>acerbo luctu dolens pater cito sibi rapti filii fecit imaginem; | |
| 921 et illum qui tunc, quasi homo, mortuus fuerat, tanquam Deum colere | |
| 922 coepit</i>. Et ibidem etiam subditur quod <i>homines, aut affectui | |
| 923 aut regibus deservientes, incommunicabile nomen</i>, scilicet | |
| 924 divinitatis, lignis et lapidibus imposuerunt. Secundo, propter hoc | |
| 925 quod homo naturaliter de repraesentatione delectatur, ut | |
| 926 philosophus dicit, in poetria sua. Et ideo homines rudes a | |
| 927 principio videntes per diligentiam artificum imagines hominum | |
| 928 expressive factas, divinitatis cultum eis impenderunt. Unde dicitur | |
| 929 Sap. XIII, <i>si quis artifex faber de silva lignum rectum | |
| 930 secuerit; et per scientiam suae artis figuret illud et assimilet | |
| 931 imagini hominis, de substantia sua, et filiis et nuptiis, votum | |
| 932 faciens, inquirit</i>. Tertio, propter ignorantiam veri Dei, cuius | |
| 933 excellentiam homines non considerantes, quibusdam creaturis, | |
| 934 propter pulchritudinem seu virtutem, divinitatis cultum | |
| 935 exhibuerunt. Unde dicitur Sap. XIII, <i>neque, operibus | |
| 936 attendentes, agnoverunt quis esset artifex. Sed aut ignem, aut | |
| 937 spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut nimiam aquam, | |
| 938 aut solem, aut lunam, rectores orbis terrarum, deos putaverunt</i>. | |
| 939 Alia autem causa idololatriae fuit consummativa, ex parte Daemonum, | |
| 940 qui se colendos hominibus errantibus exhibuerunt in idolis, dando | |
| 941 responsa et aliqua quae videbantur hominibus mirabilia faciendo. | |
| 53 | 942 Unde et in Psalm. dicitur, <i>omnes dii gentium Daemonia</i>.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 ad 1"><a name="43042"><span class="ref">[43042] IIª-IIae q. 94 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 943 ergo dicendum quod causa dispositiva idololatriae fuit, ex parte |
| 944 hominis, naturae defectus vel per ignorantiam intellectus vel per | |
| 945 deordinationem affectus, ut dictum est. Et hoc etiam ad culpam | |
| 946 pertinet. Dicitur autem idololatria esse causa, initium et finis | |
| 947 omnis peccati, quia non est aliquod genus peccati quod interdum | |
| 948 idololatria non producat, vel expresse inducendo, per modum causae; | |
| 949 vel occasionem praebendo, per modum initii; vel per modum finis, | |
| 950 inquantum peccata aliqua assumebantur in cultum idolorum, sicut | |
| 951 occisiones hominum et mutilationes membrorum, et alia huiusmodi. Et | |
| 952 tamen aliqua peccata possunt idololatriam praecedere, quae ad ipsam | |
| 53 | 953 hominem disponunt.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 ad 2"><a name="43043"><span class="ref">[43043] IIª-IIae q. 94 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 954 dicendum quod in prima aetate non fuit idololatria propter recentem |
| 955 memoriam creationis mundi, ex qua adhuc vigebat cognitio unius Dei | |
| 956 in mente hominum. In sexta autem aetate idololatria est exclusa per | |
| 53 | 957 doctrinam et virtutem Christi, qui de Diabolo triumphavit.</p><p title="II-II q. 94 a. 4 ad 3"><a name="43044"><span class="ref">[43044] IIª-IIae q. 94 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 958 dicendum quod ratio illa procedit de causa consummativa |
| 53 | 959 idololatriae.</p></div></div><div class="q" id="q95"><h2>Quaestio 95</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 95 pr."><a name="43045"><span class="ref">[43045] IIª-IIae q. 95 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 960 considerandum est de superstitione divinativa. Et circa hoc |
| 961 quaeruntur octo. Primo, utrum divinatio sit peccatum. Secundo, | |
| 962 utrum sit species superstitionis. Tertio, de speciebus | |
| 963 divinationis. Quarto, de divinatione quae fit per Daemones. Quinto, | |
| 964 de divinatione quae fit per astra. Sexto, de divinatione quae fit | |
| 965 per somnia. Septimo, de divinatione quae fit per auguria et alias | |
| 966 huiusmodi observationes. Octavo, de divinatione quae fit per | |
| 53 | 967 sortes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 95 a. 1 arg. 1"><a name="43046"><span class="ref">[43046] IIª-IIae q. 95 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 968 sic proceditur. Videtur quod divinatio non sit peccatum. Divinatio |
| 969 enim ab aliquo divino nominatur. Sed ea quae sunt divina magis ad | |
| 970 sanctitatem pertinent quam ad peccatum. Ergo videtur quod divinatio | |
| 53 | 971 non est peccatum.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 arg. 2"><a name="43047"><span class="ref">[43047] IIª-IIae q. 95 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 972 Augustinus dicit, in libro de Lib. Arbit., <i>quis audeat dicere |
| 973 disciplinam esse malum?</i> Et iterum, <i>nullo modo dixerim | |
| 974 aliquam intelligentiam malam esse posse</i>. Sed aliquae artes sunt | |
| 975 divinativae, ut patet per philosophum, in libro de memoria. Videtur | |
| 976 etiam ipsa divinatio ad aliquam intelligentiam veritatis pertinere. | |
| 53 | 977 Ergo videtur quod divinatio non sit peccatum.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 arg. 3"><a name="43048"><span class="ref">[43048] IIª-IIae q. 95 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 978 naturalis inclinatio non est ad aliquod malum, quia natura non |
| 979 inclinat nisi ad simile sibi. Sed ex naturali inclinatione homines | |
| 980 sollicitantur praenoscere futuros eventus, quod pertinet ad | |
| 53 | 981 divinationem. Ergo divinatio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 s. c."><a name="43049"><span class="ref">[43049] IIª-IIae q. 95 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 982 est quod dicitur Deut. XVIII, <i>non sit qui Pythones consulat, |
| 983 neque divinos</i>. Et in decretis, XXVI, qu. V, dicitur, <i>qui | |
| 984 divinationes expetunt, sub regulis quinquennii iaceant, secundum | |
| 53 | 985 gradus poenitentiae definitos</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 co."><a name="43050"><span class="ref">[43050] IIª-IIae q. 95 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 986 dicendum quod in nomine divinationis intelligitur quaedam |
| 987 praenuntiatio futurorum. Futura autem dupliciter praenosci possunt, | |
| 988 uno quidem modo, in suis causis; alio modo, in seipsis. Causae | |
| 989 autem futurorum tripliciter se habent. Quaedam enim producunt ex | |
| 990 necessitate et semper suos effectus. Et huiusmodi effectus futuri | |
| 991 per certitudinem praenosci possunt et praenuntiari ex | |
| 992 consideratione suarum causarum, sicut astrologi praenuntiant | |
| 993 eclipses futuras. Quaedam vero causae producunt suos effectus non | |
| 994 ex necessitate et semper, sed ut in pluribus, raro tamen deficiunt. | |
| 995 Et per huiusmodi causas possunt praenosci futuri effectus, non | |
| 996 quidem per certitudinem, sed per quandam coniecturam, sicut | |
| 997 astrologi per considerationem stellarum quaedam praenoscere et | |
| 998 praenuntiare possunt de pluviis et siccitatibus, et medici de | |
| 999 sanitate vel morte. Quaedam vero causae sunt quae, si secundum se | |
| 1000 considerentur, se habent ad utrumlibet, quod praecipue videtur de | |
| 1001 potentiis rationalibus, quae se habent ad opposita, secundum | |
| 1002 philosophum. Et tales effectus, vel etiam si qui effectus ut in | |
| 1003 paucioribus casu accidunt ex naturalibus causis, per | |
| 1004 considerationem causarum praenosci non possunt, quia eorum causae | |
| 1005 non habent inclinationem determinatam ad huiusmodi effectus. Et | |
| 1006 ideo effectus huiusmodi praenosci non possunt nisi in seipsis | |
| 1007 considerentur. Homines autem in seipsis huiusmodi effectus | |
| 1008 considerare possunt solum dum sunt praesentes, sicut cum homo videt | |
| 1009 Socratem currere vel ambulare. Sed considerare huiusmodi in seipsis | |
| 1010 antequam fiant, est Dei proprium, qui solus in sua aeternitate | |
| 1011 videt ea quae futura sunt quasi praesentia, ut in primo habitum | |
| 1012 est, unde dicitur Isaiae XLI, <i>annuntiate quae futura sunt in | |
| 1013 futurum, et sciemus quoniam dii estis vos</i>. Si quis ergo | |
| 1014 huiusmodi futura praenoscere aut praenuntiare quocumque modo | |
| 1015 praesumpserit, nisi Deo revelante, manifeste usurpat sibi quod Dei | |
| 1016 est. Et ex hoc aliqui divini dicuntur, unde dicit Isidorus, in | |
| 1017 libro Etymol., <i>divini dicti quasi Deo pleni, divinitate enim se | |
| 1018 plenos simulant, et astutia quadam fraudulentiae hominibus futura | |
| 1019 coniectant</i>. Divinatio ergo non dicitur si quis praenuntiet ea | |
| 1020 quae ex necessario eveniunt vel ut in pluribus, quae humana ratione | |
| 1021 praenosci possunt. Neque etiam si quis futura alia contingentia, | |
| 1022 Deo revelante, cognoscat, tunc enim non ipse divinat, idest, quod | |
| 1023 divinum est facit, sed magis quod divinum est suscipit. Tunc autem | |
| 1024 solum dicitur divinare quando sibi indebito modo usurpat | |
| 1025 praenuntiationem futurorum eventuum. Hoc autem constat esse | |
| 1026 peccatum. Unde divinatio semper est peccatum. Et propter hoc | |
| 1027 Hieronymus dicit, super Michaeam, quod <i>divinatio semper in malam | |
| 53 | 1028 partem accipitur</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 ad 1"><a name="43051"><span class="ref">[43051] IIª-IIae q. 95 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1029 ergo dicendum quod divinatio non dicitur ab ordinata participatione |
| 53 | 1030 alicuius divini, sed ab indebita usurpatione, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 ad 2"><a name="43052"><span class="ref">[43052] IIª-IIae q. 95 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1031 dicendum quod artes quaedam sunt ad praecognoscendum futuros |
| 1032 eventus qui ex necessitate vel frequenter proveniunt, quod ad | |
| 1033 divinationem non pertinet. Sed ad alios futuros eventus | |
| 1034 cognoscendos non sunt aliquae verae artes seu disciplinae, sed | |
| 1035 fallaces et vanae, ex deceptione Daemonum introductae; ut dicit | |
| 53 | 1036 Augustinus, in XXI de Civ. Dei.</p><p title="II-II q. 95 a. 1 ad 3"><a name="43053"><span class="ref">[43053] IIª-IIae q. 95 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1037 dicendum quod homo habet naturalem inclinationem ad cognoscendum |
| 1038 futura secundum modum humanum, non autem secundum indebitum | |
| 53 | 1039 divinationis modum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 95 a. 2 arg. 1"><a name="43054"><span class="ref">[43054] IIª-IIae q. 95 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1040 secundum sic proceditur. Videtur quod divinatio non sit species |
| 1041 superstitionis. Idem enim non potest esse species diversorum | |
| 1042 generum. Sed divinatio videtur esse species curiositatis; ut | |
| 1043 Augustinus dicit, in libro de vera Relig. Ergo videtur quod non sit | |
| 53 | 1044 species superstitionis.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 arg. 2"><a name="43055"><span class="ref">[43055] IIª-IIae q. 95 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1045 sicut religio est cultus debitus, ita superstitio est cultus |
| 1046 indebitus. Sed divinatio non videtur ad aliquem cultum indebitum | |
| 53 | 1047 pertinere. Ergo divinatio non pertinet ad superstitionem.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 arg. 3"><a name="43056"><span class="ref">[43056] IIª-IIae q. 95 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1048 superstitio religioni opponitur. Sed in vera religione non |
| 1049 invenitur aliquid divinationi per contrarium respondens. Ergo | |
| 53 | 1050 divinatio non est species superstitionis.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 s. c."><a name="43057"><span class="ref">[43057] IIª-IIae q. 95 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1051 est quod Origenes dicit, in periarchon, <i>est quaedam operatio |
| 1052 Daemonum in ministerio praescientiae, quae artibus quibusdam ab his | |
| 1053 qui se Daemonibus mancipaverunt, nunc per sortes, nunc per auguria, | |
| 1054 nunc ex contemplatione umbrarum comprehendi videtur. Haec autem | |
| 1055 omnia operatione Daemonum fieri non dubito</i>. Sed sicut | |
| 1056 Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., quidquid procedit ex | |
| 1057 societate Daemonum et hominum superstitiosum est. Ergo divinatio | |
| 53 | 1058 est species superstitionis.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 co."><a name="43058"><span class="ref">[43058] IIª-IIae q. 95 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1059 dicendum quod, sicut supra dictum est, superstitio importat |
| 1060 indebitum cultum divinitatis. Ad cultum autem Dei pertinet aliquid | |
| 1061 dupliciter. Uno modo, cum aliquid Deo offertur, vel sacrificium, | |
| 1062 vel oblatio, vel aliquid huiusmodi. Alio modo, cum aliquid divinum | |
| 1063 assumitur, sicut dictum est supra de iuramento. Et ideo ad | |
| 1064 superstitionem pertinet non solum cum sacrificium Daemonibus | |
| 1065 offertur per idololatriam, sed etiam cum aliquis assumit auxilium | |
| 1066 Daemonum ad aliquid faciendum vel cognoscendum. Omnis autem | |
| 1067 divinatio ex operatione Daemonum provenit, vel quia expresse | |
| 1068 Daemones invocantur ad futura manifestanda; vel quia Daemones se | |
| 1069 ingerunt vanis inquisitionibus futurorum, ut mentes hominum | |
| 1070 implicent vanitate; de qua vanitate in Psalm. dicitur, <i>non | |
| 1071 respexit in vanitates et insanias falsas</i>. Vana autem inquisitio | |
| 1072 futurorum est quando aliquis futurum praenoscere tentat unde | |
| 1073 praenosci non potest. Unde manifestum est quod divinatio species | |
| 53 | 1074 superstitionis est.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 ad 1"><a name="43059"><span class="ref">[43059] IIª-IIae q. 95 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1075 ergo dicendum quod divinatio pertinet ad curiositatem quantum ad |
| 1076 finem intentum, qui est praecognitio futurorum. Sed pertinet ad | |
| 53 | 1077 superstitionem quantum ad modum operationis.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 ad 2"><a name="43060"><span class="ref">[43060] IIª-IIae q. 95 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1078 dicendum quod huiusmodi divinatio pertinet ad cultum Daemonum, |
| 1079 inquantum aliquis utitur quodam pacto tacito vel expresso cum | |
| 53 | 1080 Daemonibus.</p><p title="II-II q. 95 a. 2 ad 3"><a name="43061"><span class="ref">[43061] IIª-IIae q. 95 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1081 dicendum quod in nova lege mens hominis arcetur a temporalium |
| 1082 sollicitudine, et ideo non est in nova lege aliquid institutum ad | |
| 1083 praecognitionem eventuum futurorum de temporalibus rebus. In veteri | |
| 1084 autem lege, quae promittebat terrena, erant consultationes de | |
| 1085 futuris ad religionem pertinentes, unde dicitur Isaiae VIII, <i>et | |
| 1086 cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a divinis, qui | |
| 1087 strident incantationibus suis</i>, subdit, quasi responsionem, | |
| 1088 <i>numquid non populus a Deo suo requiret visionem pro vivis et | |
| 1089 mortuis?</i> Fuerunt tamen in novo testamento etiam aliqui | |
| 1090 prophetiae spiritum habentes, qui multa de futuris eventibus | |
| 53 | 1091 praedixerunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 95 a. 3 arg. 1"><a name="43062"><span class="ref">[43062] IIª-IIae q. 95 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1092 sic proceditur. Videtur quod non sit determinare plures |
| 1093 divinationis species. Ubi enim est una ratio peccandi, non videntur | |
| 1094 esse plures peccati species. Sed in omni divinatione est una ratio | |
| 1095 peccandi, quia scilicet utitur aliquis pacto Daemonum ad | |
| 1096 cognoscendum futura. Ergo divinationis non sunt diversae | |
| 53 | 1097 species.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 arg. 2"><a name="43063"><span class="ref">[43063] IIª-IIae q. 95 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1098 actus humanus speciem sortitur ex fine, ut supra habitum est. Sed |
| 1099 omnis divinatio ordinatur ad unum finem, scilicet ad | |
| 1100 praenuntiationem futurorum. Ergo omnis divinatio est unius | |
| 53 | 1101 speciei.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 arg. 3"><a name="43064"><span class="ref">[43064] IIª-IIae q. 95 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1102 signa non diversificant speciem peccati, sive enim aliquis detrahat |
| 1103 verbis, vel scripto vel nutu, est eadem peccati species. Sed | |
| 1104 divinationes non videntur differre nisi secundum diversa signa ex | |
| 1105 quibus accipitur praecognitio futurorum. Ergo non sunt diversae | |
| 53 | 1106 divinationis species.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 s. c."><a name="43065"><span class="ref">[43065] IIª-IIae q. 95 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1107 est quod Isidorus, in libro Etymol., enumerat diversas species |
| 53 | 1108 divinationis.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 co."><a name="43066"><span class="ref">[43066] IIª-IIae q. 95 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1109 dicendum quod, sicut dictum est, omnis divinatio utitur ad |
| 1110 praecognitionem futuri eventus aliquo Daemonum consilio et auxilio. | |
| 1111 Quod quidem vel expresse imploratur, vel praeter petitionem | |
| 1112 hominis, se occulte Daemon ingerit ad praenuntiandum quaedam futura | |
| 1113 quae hominibus sunt ignota, eis autem cognita per modos de quibus | |
| 1114 in primo dictum est. Daemones autem expresse invocati solent futura | |
| 1115 praenuntiare multipliciter. Quandoque quidem praestigiosis | |
| 1116 quibusdam apparitionibus se aspectui et auditui hominum ingerentes | |
| 1117 ad praenuntiandum futura. Et haec species vocatur praestigium, ex | |
| 1118 eo quod oculi hominum praestringuntur. Quandoque autem per somnia. | |
| 1119 Et haec vocatur divinatio somniorum. Quandoque vero per mortuorum | |
| 1120 aliquorum apparitionem vel locutionem. Et haec species vocatur | |
| 1121 nigromantia, quia, ut Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>nigrum | |
| 1122 Graece mortuus, mantia divinatio nuncupatur, quia quibusdam | |
| 1123 praecantationibus, adhibito sanguine, videntur resuscitati mortui | |
| 1124 divinare et ad interrogata respondere</i>. Quandoque vero futura | |
| 1125 praenuntiant per homines vivos, sicut in arreptitiis patet. Et haec | |
| 1126 est divinatio per Pythones, et ut Isidorus dicit, <i>Pythones a | |
| 1127 Python Apolline sunt dicti, qui dicebatur esse auctor | |
| 1128 divinandi</i>. Quandoque vero futura praenuntiant per aliquas | |
| 1129 figuras vel signa quae in rebus inanimatis apparent. Quae quidem si | |
| 1130 appareant in aliquo corpore terrestri, puta in ligno vel ferro aut | |
| 1131 lapide polito, vocatur geomantia; si autem in aqua, hydromantia; si | |
| 1132 autem in aere, aeromantia; si autem in igne, pyromantia; si autem | |
| 1133 in visceribus animalium immolatorum in aris Daemonum, vocatur | |
| 1134 aruspicium. Divinatio autem quae fit absque expressa Daemonum | |
| 1135 invocatione, in duo genera dividitur. Quorum primum est cum ad | |
| 1136 praenoscendum futura aliquid consideramus in dispositionibus | |
| 1137 aliquarum rerum. Et si quidem aliquis conetur futura praenoscere ex | |
| 1138 consideratione situs et motus siderum, hoc pertinet ad astrologos; | |
| 1139 qui et geneatici dicuntur, propter natalium considerationes dierum. | |
| 1140 Si vero per motus vel voces avium, seu quorumcumque animalium; sive | |
| 1141 per sternutationes hominum, vel membrorum saltus; hoc pertinet | |
| 1142 generaliter ad augurium, quod dicitur a garritu avium, sicut | |
| 1143 auspicium ab inspectione avium, quorum primum pertinet ad aures, | |
| 1144 secundum ad oculos; in avibus enim huiusmodi praecipue considerari | |
| 1145 solent. Si vero huiusmodi consideratio fiat circa verba hominum | |
| 1146 alia intentione dicta, quae quis retorquet ad futurum quod vult | |
| 1147 praenoscere, hoc vocatur omen. Et sic ut maximus Valerius dicit, | |
| 1148 <i>ominum observatio aliquo contractu religioni innexa est. Quoniam | |
| 1149 non fortuito motu, sed divina providentia constare creditur quae | |
| 1150 fecit, ut, Romanis deliberantibus utrum ad alium locum migrarent, | |
| 1151 forte eo tempore centurio quidam exclamavit, signifer, statue | |
| 1152 signum, hic optime manebimus; quam vocem auditam pro omine | |
| 1153 acceperunt, transeundi consilium omittentes</i>. Si autem | |
| 1154 considerentur aliquae dispositiones figurarum in aliquibus | |
| 1155 corporibus visui occurrentes, erit alia divinationis species. Nam | |
| 1156 ex lineamentis manus consideratis divinatio sumpta chiromantia | |
| 1157 vocatur, quasi divinatio manus, chiros enim Graece dicitur manus. | |
| 1158 Divinatio vero ex quibusdam figuris in spatula alicuius animalis | |
| 1159 apparentibus, spatulimantia vocatur. Ad secundum autem divinationis | |
| 1160 genus quae est sine expressa Daemonum invocatione, pertinet | |
| 1161 divinatio quae fit ex consideratione eorum quae eveniunt ex | |
| 1162 quibusdam quae ab hominibus serio fiunt ad aliquid occultum | |
| 1163 inquirendum, sive per protractionem punctorum (quod pertinet ad | |
| 1164 artem geomantiae); sive per considerationem figurarum quae | |
| 1165 proveniunt ex plumbo liquefacto in aquam proiecto; sive ex | |
| 1166 quibusdam cedulis, scriptis vel non scriptis, in occulto repositis, | |
| 1167 dum consideratur quis quam accipiat; vel etiam ex festucis | |
| 1168 inaequalibus propositis, quis maiorem vel minorem accipiat; vel | |
| 1169 etiam ex taxillorum proiectione, quis plura puncta proiiciat; vel | |
| 1170 etiam dum consideratur quid aperienti librum occurrat. Quae omnia | |
| 1171 sortium nomen habent. Sic igitur patet triplex esse divinationis | |
| 1172 genus. Quorum primum est per manifestam Daemonum invocationem, quod | |
| 1173 pertinet ad nigromanticos. Secundum autem est per solam | |
| 1174 considerationem dispositionis vel motus alterius rei, quod pertinet | |
| 1175 ad augures. Tertium est dum facimus aliquid ut nobis manifestetur | |
| 1176 aliquid occultum, quod pertinet ad sortes. Sub quolibet autem horum | |
| 53 | 1177 multa continentur, ut patet ex dictis.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 ad 1"><a name="43067"><span class="ref">[43067] IIª-IIae q. 95 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1178 ergo dicendum quod in omnibus praedictis est eadem ratio generalis |
| 1179 peccandi, sed non eadem specialis. Multo enim gravius est Daemones | |
| 1180 invocare quam aliqua facere quibus dignum sit ut se Daemones | |
| 53 | 1181 ingerant.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 ad 2"><a name="43068"><span class="ref">[43068] IIª-IIae q. 95 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1182 dicendum quod cognitio futurorum vel occultorum est ultimus finis, |
| 1183 ex quo sumitur generalis ratio divinationis. Distinguuntur autem | |
| 1184 diversae species secundum propria obiecta sive materias, prout | |
| 53 | 1185 scilicet in diversis rebus occultorum cognitio consideratur.</p><p title="II-II q. 95 a. 3 ad 3"><a name="43069"><span class="ref">[43069] IIª-IIae q. 95 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1186 dicendum quod res quas divinantes attendunt considerantur ab eis |
| 1187 non sicut signa quibus exprimant quod iam sciunt, sicut accidit in | |
| 1188 detractione, sed sicut principia cognoscendi. Manifestum est autem | |
| 1189 quod diversitas principiorum diversificat speciem, etiam in | |
| 53 | 1190 scientiis demonstrativis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 95 a. 4 arg. 1"><a name="43070"><span class="ref">[43070] IIª-IIae q. 95 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1191 sic proceditur. Videtur quod divinatio quae fit per invocationes |
| 1192 Daemonum non sit illicita. Christus enim nihil illicitum commisit, | |
| 1193 secundum illud I Pet. II, qui peccatum non fecit. Sed dominus a | |
| 1194 Daemone interrogavit, quod tibi nomen est? Qui respondit, legio, | |
| 1195 multi enim sumus, ut habetur Marc. V. Ergo videtur quod liceat a | |
| 53 | 1196 Daemonibus aliquid occultum interrogare.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 arg. 2"><a name="43071"><span class="ref">[43071] IIª-IIae q. 95 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1197 sanctorum animae non favent illicite interrogantibus. Sed Sauli |
| 1198 interroganti de eventu futuri belli a muliere habente spiritum | |
| 1199 Pythonis, apparuit Samuel, et ei futurum eventum praedixit, ut | |
| 1200 legitur I Reg. XXVIII. Ergo divinatio quae fit per interrogationem | |
| 53 | 1201 a Daemonibus non est illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 arg. 3"><a name="43072"><span class="ref">[43072] IIª-IIae q. 95 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1202 licitum esse videtur veritatem ab aliquo sciente inquirere, quam |
| 1203 utile est scire. Sed quandoque utile est scire aliqua occulta quae | |
| 1204 per Daemones sciri possunt, sicut apparet in inventione furtorum. | |
| 1205 Ergo divinatio quae fit per invocationem Daemonum non est | |
| 53 | 1206 illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 s. c."><a name="43073"><span class="ref">[43073] IIª-IIae q. 95 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1207 est quod dicitur Deut. XVIII, <i>non inveniatur in te qui ariolos |
| 53 | 1208 sciscitetur, neque Pythones consulat</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 co."><a name="43074"><span class="ref">[43074] IIª-IIae q. 95 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1209 dicendum quod omnis divinatio quae fit per invocationes Daemonum |
| 1210 est illicita, duplici ratione. Quarum prima sumitur ex parte | |
| 1211 principii divinationis, quod scilicet est pactum expresse cum | |
| 1212 Daemone initum per ipsam Daemonis invocationem. Et hoc est omnino | |
| 1213 illicitum. Unde contra quosdam dicitur Isaiae XXVIII, <i>dixistis, | |
| 1214 percussimus foedus cum morte, et cum Inferno fecimus pactum</i>. Et | |
| 1215 adhuc gravius esset si sacrificium vel reverentia Daemoni invocato | |
| 1216 exhiberetur. Secunda ratio sumitur ex parte futuri eventus. Daemon | |
| 1217 enim, qui intendit perditionem hominum, ex huiusmodi suis | |
| 1218 responsis, etiam si aliquando vera dicat, intendit homines | |
| 1219 assuefacere ad hoc quod ei credatur, et sic intendit perducere in | |
| 1220 aliquid quod sit saluti humanae nocivum. Unde Athanasius, exponens | |
| 1221 id quod habetur Luc. IV, increpavit illum, dicens, obmutesce, | |
| 1222 dicit, <i>quamvis vera fateretur Daemon, compescebat tamen Christus | |
| 1223 eius sermonem, ne simul cum veritate etiam suam iniquitatem | |
| 1224 promulget. Ut nos etiam assuefaciat ne curemus de talibus, etsi | |
| 1225 vera loqui videantur, nefas enim est ut, cum adsit nobis Scriptura | |
| 53 | 1226 divina, a Diabolo instruamur</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 ad 1"><a name="43075"><span class="ref">[43075] IIª-IIae q. 95 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1227 ergo dicendum quod, sicut Beda dicit, Luc. VIII, <i>non velut |
| 1228 inscius dominus inquirit, sed ut, confessa peste quam tolerabat, | |
| 1229 virtus curantis gratior emicaret</i>. Aliud autem est quaerere | |
| 1230 aliquid a Daemone sponte occurrente, quod quandoque licet propter | |
| 1231 utilitatem aliorum, maxime quando virtute divina potest compelli ad | |
| 1232 vera dicendum, et aliud est Daemonem invocare ad cognitionem | |
| 53 | 1233 occultorum acquirendum ab ipso.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 ad 2"><a name="43076"><span class="ref">[43076] IIª-IIae q. 95 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1234 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, ad Simplicianum, <i>non est |
| 1235 absurdum credere aliqua dispensatione permissum fuisse ut, non | |
| 1236 dominante arte magica vel potentia, sed dispensatione occulta, quae | |
| 1237 pythonissam et Saulem latebat, se ostenderet spiritus iusti | |
| 1238 aspectibus regis, divina eum sententia percussurus. Vel, non vere | |
| 1239 spiritus Samuelis a requie sua excitatus est, sed aliquod phantasma | |
| 1240 et illusio imaginaria, Diaboli machinationibus facta, quam | |
| 1241 Scriptura Samuelem appellat, sicut solent imagines rerum suarum | |
| 53 | 1242 nominibus appellari</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 4 ad 3"><a name="43077"><span class="ref">[43077] IIª-IIae q. 95 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1243 dicendum quod nulla utilitas temporalis potest comparari detrimento |
| 1244 spiritualis salutis, quod imminet ex inquisitione occultorum per | |
| 53 | 1245 Daemonum invocationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 95 a. 5 arg. 1"><a name="43078"><span class="ref">[43078] IIª-IIae q. 95 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1246 sic proceditur. Videtur quod divinatio quae fit per astra non sit |
| 1247 illicita. Licitum enim est ex consideratione causarum praenuntiare | |
| 1248 effectus, sicut medici ex dispositione aegritudinis praenuntiant | |
| 1249 mortem. Sed corpora caelestia sunt causa eorum quae fiunt in hoc | |
| 1250 mundo, ut etiam Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Ergo | |
| 53 | 1251 divinatio quae fit per astra non est illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 arg. 2"><a name="43079"><span class="ref">[43079] IIª-IIae q. 95 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1252 scientia humana ex experimentis originem sumit, ut patet per |
| 1253 philosophum, in principio Metaphys. Sed per multa experimenta | |
| 1254 aliqui compererunt ex consideratione siderum aliqua futura posse | |
| 1255 praenosci. Ergo non videtur esse illicitum tali divinatione | |
| 53 | 1256 uti.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 arg. 3"><a name="43080"><span class="ref">[43080] IIª-IIae q. 95 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1257 divinatio dicitur esse illicita inquantum innititur pacto cum |
| 1258 Daemonibus inito. Sed hoc non fit in divinatione quae fit per | |
| 1259 astra, sed solum consideratur dispositio creaturarum Dei. Ergo | |
| 53 | 1260 videtur quod huiusmodi divinatio non sit illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 s. c."><a name="43081"><span class="ref">[43081] IIª-IIae q. 95 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1261 est quod Augustinus dicit, in IV Confess., <i>illos planetarios |
| 1262 quos mathematicos vocant, consulere non desistebam, quod quasi | |
| 1263 nullum esset eis sacrificium, et nullae preces ad aliquem spiritum | |
| 1264 ob divinationem dirigerentur. Quod tamen Christiana et vera pietas | |
| 53 | 1265 expellit et damnat</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 co."><a name="43082"><span class="ref">[43082] IIª-IIae q. 95 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1266 dicendum quod, sicut dictum est, divinationi quae ex opinione falsa |
| 1267 vel vana procedit, ingerit se operatio Daemonis, ut hominum animos | |
| 1268 implicet vanitati aut falsitati. Vana autem aut falsa opinione | |
| 1269 utitur si quis ex consideratione stellarum futura velit | |
| 1270 praecognoscere quae per ea praecognosci non possunt. Est igitur | |
| 1271 considerandum quid per caelestium corporum inspectionem de futuris | |
| 1272 possit praenosci. Et de his quidem quae ex necessitate eveniunt, | |
| 1273 manifestum est quod per considerationem stellarum possunt | |
| 1274 praenosci, sicut astrologi praenuntiant eclipses futuras. Circa | |
| 1275 praecognitionem vero futurorum eventuum ex consideratione | |
| 1276 stellarum, diversi diversa dixerunt. Fuerunt enim qui dicerent quod | |
| 1277 stellae significant potius quam faciant ea quae ex earum | |
| 1278 consideratione praenuntiantur. Sed hoc irrationabiliter dicitur. | |
| 1279 Omne enim corporale signum vel est effectus eius cuius est signum, | |
| 1280 sicut fumus significat ignem, a quo causatur, vel procedit ab eadem | |
| 1281 causa, et sic, dum significat causam, per consequens significat | |
| 1282 effectum, sicut iris quandoque significat serenitatem, inquantum | |
| 1283 causa eius est causa serenitatis. Non autem potest dici quod | |
| 1284 dispositiones caelestium corporum et motus sint effectus futurorum | |
| 1285 eventuum. Nec iterum possunt reduci in aliquam superiorem causam | |
| 1286 communem quae sit corporalis. Possunt autem reduci in unam causam | |
| 1287 communem quae est providentia divina, sed alia ratione disponuntur | |
| 1288 a divina providentia motus et situs caelestium corporum, et alia | |
| 1289 ratione eventus contingentium futurorum; quia illa disponuntur | |
| 1290 secundum rationem necessitatis, ut semper eodem modo proveniant; | |
| 1291 haec autem secundum rationem contingentiae, ut variabiliter | |
| 1292 contingant. Unde non potest esse quod ex inspectione siderum | |
| 1293 accipiatur praecognitio futurorum nisi sicut ex causis | |
| 1294 praecognoscuntur effectus. Duplices autem effectus subtrahuntur | |
| 1295 causalitati caelestium corporum. Primo quidem, omnes effectus per | |
| 1296 accidens contingentes, sive in rebus humanis sive in rebus | |
| 1297 naturalibus. Quia, ut probatur in VI Metaphys., ens per accidens | |
| 1298 non habet causam, et praecipue naturalem, cuiusmodi est virtus | |
| 1299 caelestium corporum. Quia quod per accidens fit neque est ens | |
| 1300 proprie neque unum, sicut quod, lapide cadente, fiat terraemotus, | |
| 1301 vel quod, homine fodiente sepulcrum, inveniatur thesaurus; haec | |
| 1302 enim, et huiusmodi, non sunt unum, sed simpliciter multa. Operatio | |
| 1303 autem naturae semper terminatur ad aliquid unum, sicut et procedit | |
| 1304 ab uno principio, quod est forma rei naturalis. Secundo autem, | |
| 1305 subtrahuntur causalitati caelestium corporum actus liberi arbitrii, | |
| 1306 quod est facultas voluntatis et rationis. Intellectus enim, sive | |
| 1307 ratio, non est corpus nec actus organi corporei; et per consequens | |
| 1308 nec voluntas, quae est in ratione, ut patet per philosophum, in III | |
| 1309 de anima. Nullum autem corpus potest imprimere in rem incorpoream. | |
| 1310 Unde impossibile est quod corpora caelestia directe imprimant in | |
| 1311 intellectum et voluntatem, hoc enim esset ponere intellectum non | |
| 1312 differre a sensu; quod Aristoteles, in libro de anima, imponit his | |
| 1313 qui dicebant quod talis voluntas <i>est in hominibus qualem in die | |
| 1314 inducit pater virorum deorumque</i>, scilicet sol vel caelum. Unde | |
| 1315 corpora caelestia non possunt esse per se causa operum liberi | |
| 1316 arbitrii. Possunt tamen ad hoc dispositive inclinare, inquantum | |
| 1317 imprimunt in corpus humanum, et per consequens in vires sensitivas, | |
| 1318 quae sunt actus corporalium organorum, quae inclinant ad humanos | |
| 1319 actus. Quia tamen vires sensitivae obediunt rationi, ut patet per | |
| 1320 philosophum, in III de anima et in I Ethic., nulla necessitas ex | |
| 1321 hoc libero arbitrio imponitur, sed contra inclinationem caelestium | |
| 1322 corporum homo potest per rationem operari. Si quis ergo | |
| 1323 consideratione astrorum utatur ad praecognoscendos futuros casuales | |
| 1324 vel fortuitos eventus, aut etiam ad cognoscendum per certitudinem | |
| 1325 futura opera hominum, procedet hoc ex falsa et vana opinione. Et | |
| 1326 sic operatio Daemonis se immiscet. Unde erit divinatio | |
| 1327 superstitiosa et illicita. Si vero aliquis utatur consideratione | |
| 1328 astrorum ad praecognoscendum futura quae ex caelestibus causantur | |
| 1329 corporibus, puta siccitates et pluvias et alia huiusmodi, non erit | |
| 53 | 1330 illicita divinatio nec superstitiosa.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 ad 1"><a name="43083"><span class="ref">[43083] IIª-IIae q. 95 a. 5 ad 1</span></a> Et secundum |
| 1331 hoc patet responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 ad 2"><a name="43084"><span class="ref">[43084] IIª-IIae q. 95 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1332 dicendum quod hoc quod astrologi ex consideratione astrorum |
| 1333 frequenter vera praenuntiant, contingit dupliciter. Uno quidem | |
| 1334 modo, quia plures hominum passiones corporales sequuntur, et ideo | |
| 1335 actus eorum disponuntur, ut in pluribus, secundum inclinationem | |
| 1336 caelestium corporum, pauci autem sunt, idest soli sapientes, qui | |
| 1337 ratione huiusmodi inclinationes moderentur. Et ideo astrologi in | |
| 1338 multis vera praenuntiant, et praecipue in communibus eventibus, qui | |
| 1339 dependent ex multitudine. Alio modo, propter Daemones se | |
| 1340 immiscentes. Unde Augustinus dicit, in II super Gen. ad Litt., | |
| 1341 <i>fatendum est, quando a mathematicis vera dicuntur, instinctu | |
| 1342 quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. | |
| 1343 Quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum immundorum et | |
| 1344 seductorum operatio est, quibus quaedam vera de temporalibus rebus | |
| 1345 nosse permittitur</i>. Unde concludit, <i>quapropter bono | |
| 1346 Christiano sive mathematici, sive quilibet impie divinantium, et | |
| 1347 maxime dicentes vera, cavendi sunt, ne consortio Daemoniorum animam | |
| 53 | 1348 deceptam pacto quodam societatis irretiant</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 5 ad 3"><a name="43085"><span class="ref">[43085] IIª-IIae q. 95 a. 5 ad 3</span></a> Et per hoc |
| 1349 patet responsio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 95 a. 6 arg. 1"><a name="43086"><span class="ref">[43086] IIª-IIae q. 95 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum | |
| 28 | 1350 sic proceditur. Videtur quod divinatio quae fit per somnia non sit |
| 1351 illicita. Uti enim instructione divina non est illicitum. Sed in | |
| 1352 somniis homines instruuntur a Deo, dicitur enim Iob XXXIII, <i>per | |
| 1353 somnium in visione nocturna, quando irruit sopor super homines et | |
| 1354 dormiunt in lectulo, tunc aperit</i>, scilicet Deus, aures virorum, | |
| 1355 et erudiens eos instruit disciplina. Ergo uti divinatione quae est | |
| 53 | 1356 per somnia non est illicitum.</p><p title="II-II q. 95 a. 6 arg. 2"><a name="43087"><span class="ref">[43087] IIª-IIae q. 95 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1357 illi qui interpretantur somnia, proprie utuntur divinatione |
| 1358 somniorum. Sed sancti viri leguntur somnia interpretari, sicut | |
| 1359 Ioseph interpretatur somnia pincernae Pharaonis et magistri | |
| 1360 pistorum, ut legitur Gen. XL, et somnium Pharaonis, ut legitur Gen. | |
| 1361 XLI; et Daniel interpretatus est somnium regis Babylonis, ut | |
| 1362 habetur Dan. II et IV. Ergo divinatio somniorum non est | |
| 53 | 1363 illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 6 arg. 3"><a name="43088"><span class="ref">[43088] IIª-IIae q. 95 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1364 illud quod communiter homines experiuntur, irrationabile est |
| 1365 negare. Sed omnes experiuntur somnia habere aliquam significationem | |
| 1366 futurorum. Ergo vanum est negare somnia habere vim divinationis. | |
| 53 | 1367 Ergo licitum est eis intendere.</p><p title="II-II q. 95 a. 6 s. c."><a name="43089"><span class="ref">[43089] IIª-IIae q. 95 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1368 est quod dicitur Deut. XVIII, <i>non inveniatur in te qui observet |
| 53 | 1369 somnia</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 6 co."><a name="43090"><span class="ref">[43090] IIª-IIae q. 95 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1370 dicendum quod, sicut dictum est, divinatio quae innititur falsae |
| 1371 opinioni est superstitiosa et illicita. Ideo considerare oportet | |
| 1372 quid sit verum circa praecognitionem futurorum de somniis sunt | |
| 1373 autem somnia futurorum eventuum quandoque quidem causa, puta cum | |
| 1374 mens alicuius, sollicita ex his quae videt in somniis, inducitur ad | |
| 1375 aliquid faciendum vel vitandum. Quandoque vero somnia sunt signa | |
| 1376 aliquorum futurorum eventuum, inquantum reducuntur in aliquam | |
| 1377 causam communem somniis et futuris eventibus. Secundum hoc plurimum | |
| 1378 praecognitiones futurorum ex somniis fiunt. Est ergo considerandum | |
| 1379 quae sit causa somniorum; et an possit esse causa futurorum | |
| 1380 eventuum; vel ea possit cognoscere. Sciendum est ergo quod | |
| 1381 somniorum causa quandoque quidem est interius, quandoque autem | |
| 1382 exterius. Interior autem somniorum causa est duplex. Una quidem | |
| 1383 animalis, inquantum scilicet ea occurrunt hominis phantasiae in | |
| 1384 dormiendo circa quae eius cogitatio et affectio fuit immorata in | |
| 1385 vigilando. Et talis causa somniorum non est causa futurorum | |
| 1386 eventuum. Unde huiusmodi somnia per accidens se habent ad futuros | |
| 1387 eventus, et si quandoque simul concurrant, erit casuale. Quandoque | |
| 1388 vero causa intrinseca somniorum est corporalis. Nam ex interiori | |
| 1389 dispositione corporis formatur aliquis motus in phantasia | |
| 1390 conveniens tali dispositioni, sicut homini in quo abundant frigidi | |
| 1391 humores, occurrit in somniis quod sit in aqua vel nive. Et propter | |
| 1392 haec medici dicunt esse intendendum somniis ad cognoscendum | |
| 1393 interiores dispositiones. Causa autem somniorum exterior similiter | |
| 1394 est duplex, scilicet corporalis, et spiritualis. Corporalis quidem, | |
| 1395 inquantum imaginatio dormientis immutatur vel ab aere continenti | |
| 1396 vel ex impressione caelestis corporis, ut sic dormienti aliquae | |
| 1397 phantasiae appareant conformes caelestium dispositioni. Spiritualis | |
| 1398 autem causa est quandoque quidem a Deo, qui ministerio Angelorum | |
| 1399 aliqua hominibus revelat in somniis, secundum illud Num. XII, <i>si | |
| 1400 quis fuerit inter vos propheta domini, in visione apparebo ei, vel | |
| 1401 per somnium loquar ad illum</i>. Quandoque vero operatione Daemonum | |
| 1402 aliquae phantasiae dormientibus apparent, ex quibus quandoque | |
| 1403 aliqua futura revelant his qui cum eis habent pacta illicita. Sic | |
| 1404 ergo dicendum quod si quis utatur somniis ad praecognoscenda futura | |
| 1405 secundum quod somnia procedunt ex revelatione divina; vel ex causa | |
| 1406 naturali, intrinseca sive extrinseca, quantum se potest virtus | |
| 1407 talis causae extendere, non erit illicita divinatio. Si autem | |
| 1408 huiusmodi divinatio causetur ex revelatione Daemonum cum quibus | |
| 1409 pacta habentur expressa, quia ad hoc invocantur; vel tacita, quia | |
| 1410 huiusmodi divinatio extenditur ad quod se non potest extendere, | |
| 53 | 1411 erit divinatio illicita et superstitiosa.</p><p title="II-II q. 95 a. 6 ad arg."><a name="43091"><span class="ref">[43091] IIª-IIae q. 95 a. 6 ad arg.</span></a> Et per |
| 1412 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 95 a. 7 arg. 1"><a name="43092"><span class="ref">[43092] IIª-IIae q. 95 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 1413 septimum sic proceditur. Videtur quod divinatio quae est per |
| 1414 auguria et omina et alias huiusmodi observationes exteriorum rerum, | |
| 1415 non sit illicita. Si enim esset illicita, sancti viri ea non | |
| 1416 uterentur. Sed de Ioseph legitur quod auguriis intendebat, legitur | |
| 1417 enim Gen. XLIV quod dispensator Ioseph dixit, <i>scyphus quem | |
| 1418 furati estis ipse est in quo bibit dominus meus, et in quo augurari | |
| 1419 solet</i>; et ipse postea dixit fratribus suis, <i>an ignoratis | |
| 1420 quod non sit similis mei in augurandi scientia?</i> Ergo uti tali | |
| 53 | 1421 divinatione non est illicitum.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 arg. 2"><a name="43093"><span class="ref">[43093] IIª-IIae q. 95 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1422 aves aliqua circa futuros temporum eventus naturaliter cognoscunt, |
| 1423 secundum illud Ierem. VIII, <i>milvus in caelo cognovit tempus | |
| 1424 suum, turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus | |
| 1425 sui</i>. Sed naturalis cognitio est infallibilis, et a Deo. Ergo | |
| 1426 uti cognitione avium ad praenoscendum futura, quod est augurari, | |
| 53 | 1427 non videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 arg. 3"><a name="43094"><span class="ref">[43094] IIª-IIae q. 95 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1428 Gedeon in numero sanctorum ponitur, ut patet Heb. XI. Sed Gedeon |
| 1429 usus fuit omine ex hoc quod audivit recitationem et | |
| 1430 interpretationem cuiusdam somnii, ut legitur Iudic. VII. Et | |
| 1431 similiter Eliezer, servus Abrahae, ut legitur Gen. XXIV. Ergo | |
| 53 | 1432 videtur quod talis divinatio non sit illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 s. c."><a name="43095"><span class="ref">[43095] IIª-IIae q. 95 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1433 est quod dicitur Deut. XVIII, <i>non inveniatur in te qui observet |
| 53 | 1434 auguria</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 co."><a name="43096"><span class="ref">[43096] IIª-IIae q. 95 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1435 dicendum quod motus vel garritus avium, vel quaecumque |
| 1436 dispositiones huiusmodi in rebus consideratae, manifestum est quod | |
| 1437 non sunt causa futurorum eventuum, unde ex eis futura cognosci non | |
| 1438 possunt sicut ex causis. Relinquitur ergo quod si ex eis aliqua | |
| 1439 futura cognoscantur, hoc erit inquantum sunt effectus aliquarum | |
| 1440 causarum quae etiam sunt causantes vel praecognoscentes futuros | |
| 1441 eventus. Causa autem operationum brutorum animalium est instinctus | |
| 1442 quidam quo moventur in modum naturae, non enim habent dominium sui | |
| 1443 actus. Hic autem instinctus ex duplici causa potest procedere. Uno | |
| 1444 quidem modo, ex causa corporali. Cum enim bruta animalia non | |
| 1445 habeant nisi animam sensitivam, cuius omnes potentiae sunt actus | |
| 1446 corporalium organorum, subiacet eorum anima dispositioni | |
| 1447 continentium corporum, et primordialiter caelestium. Et ideo nihil | |
| 1448 prohibet aliquas eorum operationes esse futurorum signa, inquantum | |
| 1449 conformantur dispositionibus corporum caelestium et aeris | |
| 1450 continentis, ex qua proveniunt aliqui futuri eventus. In hoc tamen | |
| 1451 duo considerari oportet. Primum quidem, ut huiusmodi operationes | |
| 1452 non extendantur nisi ad praecognoscenda futura quae causantur per | |
| 1453 motus caelestium corporum, ut supra dictum est. Secundo, ut non | |
| 1454 extendantur nisi ad ea quae aliqualiter possunt ad huiusmodi | |
| 1455 animalia pertinere. Consequuntur enim per caelestia corpora | |
| 1456 cognitionem quandam naturalem et instinctum ad ea quae eorum vitae | |
| 1457 sunt necessaria, sicut sunt immutationes quae fiunt per pluvias et | |
| 1458 ventos, et alia huiusmodi. Alio modo instinctus huiusmodi causantur | |
| 1459 ex causa spirituali. Scilicet vel ex Deo, ut patet in columba super | |
| 1460 Christum descendente, et in corvo qui pavit Eliam, et in cete qui | |
| 1461 absorbuit et eiecit Ionam. Vel etiam ex Daemonibus, qui utuntur | |
| 1462 huiusmodi operationibus brutorum animalium ad implicandas animas | |
| 1463 vanis opinionibus. Et eadem ratio videtur esse de omnibus aliis | |
| 1464 accipiuntur pro omine, non subduntur dispositioni stellarum. | |
| 1465 Huiusmodi, praeterquam de ominibus. Quia verba humana, quae | |
| 1466 disponuntur tamen secundum divinam providentiam; et quandoque | |
| 1467 secundum Daemonum operationem. Sic igitur dicendum quod omnis | |
| 1468 huiusmodi divinatio, si extendatur ultra id ad quod potest | |
| 1469 pertingere secundum ordinem naturae vel divinae providentiae, est | |
| 53 | 1470 superstitiosa et illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 ad 1"><a name="43097"><span class="ref">[43097] IIª-IIae q. 95 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1471 ergo dicendum quod hoc quod Ioseph dixit, non esse aliquem sibi |
| 1472 similem in scientia augurandi, secundum Augustinum, ioco dixit, non | |
| 1473 serio, referens forte hoc ad id quod vulgus de eo opinabatur. Et | |
| 53 | 1474 sic etiam dispensator eius locutus est.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 ad 2"><a name="43098"><span class="ref">[43098] IIª-IIae q. 95 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1475 dicendum quod illa auctoritas loquitur de cognitione avium respectu |
| 1476 eorum quae ad eas pertinent. Et ad haec praecognoscenda considerare | |
| 1477 earum voces et motus non est illicitum, puta si quis ex hoc quod | |
| 1478 cornicula frequenter crocitat, praedicat pluviam cito esse | |
| 53 | 1479 futuram.</p><p title="II-II q. 95 a. 7 ad 3"><a name="43099"><span class="ref">[43099] IIª-IIae q. 95 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1480 dicendum quod Gedeon observavit recitationem et expositionem somnii |
| 1481 accipiens ea pro omine, quasi ordinata ad sui instructionem a | |
| 1482 divina providentia. Et similiter Eliezer attendit verba puellae, | |
| 53 | 1483 oratione praemissa ad Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 95 a. 8 arg. 1"><a name="43100"><span class="ref">[43100] IIª-IIae q. 95 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1484 sic proceditur. Videtur quod divinatio sortium non sit illicita. |
| 1485 Quia super illud Psalm., <i>in manibus tuis sortes meae</i>, dicit | |
| 1486 Glossa Augustini, <i>sors non est aliquid mali, sed res, in humana | |
| 53 | 1487 dubitatione, divinam indicans voluntatem</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 8 arg. 2"><a name="43101"><span class="ref">[43101] IIª-IIae q. 95 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1488 ea quae a sanctis in Scripturis observata leguntur non videntur |
| 1489 esse illicita. Sed sancti viri, tam in veteri quam in novo | |
| 1490 testamento, inveniuntur sortibus usi esse. Legitur enim Iosue VII, | |
| 1491 quod Iosue, ex praecepto domini, iudicio sortium punivit Achar, qui | |
| 1492 de anathemate surripuerat. Saul etiam sorte deprehendit filium suum | |
| 1493 Ionatham mel comedisse, ut habetur I Reg. XIV. Ionas etiam, a facie | |
| 1494 domini fugiens, sorte deprehensus, est in mare deiectus, ut legitur | |
| 1495 Ionae I. Zacharias etiam sorte exiit ut incensum poneret, ut | |
| 1496 legitur Luc. I. Matthias etiam est sorte ab apostolis in | |
| 1497 apostolatum electus, ut legitur Act. I. Ergo videtur quod divinatio | |
| 53 | 1498 sortium non sit illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 8 arg. 3"><a name="43102"><span class="ref">[43102] IIª-IIae q. 95 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1499 pugna pugilum quae monomachia dicitur, idest singularis |
| 1500 concertatio, et iudicia ignis et aquae, quae dicuntur vulgaria, | |
| 1501 videntur ad sortes pertinere, cum per huiusmodi aliqua exquirantur | |
| 1502 occulta. Sed huiusmodi non videntur esse illicita, quia et David | |
| 1503 legitur cum Philisthaeo singulare iniisse certamen, ut legitur I | |
| 1504 Reg. XVII. Ergo videtur quod divinatio sortium non sit | |
| 53 | 1505 illicita.</p><p title="II-II q. 95 a. 8 s. c."><a name="43103"><span class="ref">[43103] IIª-IIae q. 95 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1506 est quod in decretis, XXVI, qu. V, dicitur, <i>sortes quibus cuncta |
| 1507 vos vestris discriminatis provinciis, quas patres damnaverunt, | |
| 1508 nihil aliud quam divinationes et maleficia decernimus. Quamobrem | |
| 1509 volumus omnino illas damnari, et ultra inter Christianos nolumus | |
| 1510 nominari, et ne exerceantur, anathematis interdicto | |
| 53 | 1511 prohibemus</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 8 co."><a name="43104"><span class="ref">[43104] IIª-IIae q. 95 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1512 dicendum quod, sicut supra dictum est, sortes proprie dicuntur cum |
| 1513 aliquid fit ut, eius eventu considerato, aliquid occultum | |
| 1514 innotescat. Et si quidem quaeratur iudicio sortium quid cui sit | |
| 1515 exhibendum, sive illud sit res possessa, sive sit honor seu | |
| 1516 dignitas, seu poena, aut actio aliqua, vocatur sors divisoria. Si | |
| 1517 autem inquiratur quid agere oporteat, vocatur sors consultoria. Si | |
| 1518 vero quaeratur quid sit futurum, vocatur sors divinatoria. Actus | |
| 1519 autem hominum, qui requiruntur ad sortes, non subduntur | |
| 1520 dispositioni stellarum, nec etiam eventus ipsorum. Unde si quis ea | |
| 1521 intentione sortibus utatur quasi huiusmodi actus humani, qui | |
| 1522 requiruntur ad sortes, secundum dispositionem stellarum sortiantur | |
| 1523 effectum, vana et falsa est opinio, et per consequens non carens | |
| 1524 Daemonum ingestione. Ex quo talis divinatio erit superstitiosa et | |
| 1525 illicita. Hac autem causa remota, necesse est quod sortialium | |
| 1526 actuum expectetur eventus vel ex fortuna, vel ex aliqua spirituali | |
| 1527 causa dirigente. Et si quidem ex fortuna, quod locum habere potest | |
| 1528 solum in divisoria sorte, non videtur habere nisi forte vitium | |
| 1529 vanitatis sicut si aliqui non valentes aliquid concorditer | |
| 1530 dividere, velint sortibus ad divisionem uti, quasi fortunae | |
| 1531 exponentes quis quam partem accipiat. Si vero ex spirituali causa | |
| 1532 expectetur sortium iudicium, quandoque quidem expectatur ex | |
| 1533 Daemonibus, sicut legitur Ezech. XXI, quod <i>rex Babylonis stetit | |
| 1534 in bivio, in capite duarum viarum, commiscens sagittas, | |
| 1535 interrogavit idola, exta consuluit</i>. Et tales sortes sunt | |
| 1536 illicitae, et secundum canones prohibentur. Quandoque vero | |
| 1537 expectatur a Deo, secundum illud Prov. XVI. <i>Sortes mittuntur in | |
| 1538 sinum, sed a domino temperantur</i>. Et talis sors secundum se non | |
| 1539 est malum, ut Augustinus dicit. Potest tamen in hoc quadrupliciter | |
| 1540 peccatum incidere. Primo quidem, si absque ulla necessitate ad | |
| 1541 sortes recurratur, hoc enim videtur ad Dei tentationem pertinere. | |
| 1542 Unde Ambrosius dicit, super Lucam, <i>qui sorte eligitur, humano | |
| 1543 iudicio non comprehenditur</i>. Secundo, si quis, etiam in | |
| 1544 necessitate, absque reverentia sortibus utatur. Unde, super actus | |
| 1545 Apost., dicit Beda, <i>si qui, necessitate aliqua compulsi, Deum | |
| 1546 putant sortibus, exemplo apostolorum, esse consulendum, videant hoc | |
| 1547 ipsos apostolos non nisi collecto fratrum coetu, et precibus ad | |
| 1548 Deum fusis, egisse</i>. Tertio, si divina oracula ad terrena | |
| 1549 negotia convertantur. Unde Augustinus dicit, ad inquisitiones | |
| 1550 Ianuarii, <i>his qui de paginis evangelicis sortes legunt, etsi | |
| 1551 optandum sit ut id potius faciant quam ad Daemonia consulenda | |
| 1552 concurrant, tamen ista mihi displicet consuetudo, ad negotia | |
| 1553 saecularia et ad vitae huius vanitatem divina oracula velle | |
| 1554 convertere</i>. Quarto, si in electionibus ecclesiasticis, quae ex | |
| 1555 spiritus sancti inspiratione fieri debent, aliqui sortibus utantur. | |
| 1556 Unde, sicut Beda dicit, super actus Apost., Matthias, ante | |
| 1557 Pentecosten ordinatus, sorte quaeritur, quia scilicet nondum erat | |
| 1558 plenitudo spiritus sancti in Ecclesia effusa, <i>septem autem | |
| 1559 diaconi postea non sorte, sed electione discipulorum sunt | |
| 1560 ordinati</i>. Secus autem est in temporalibus dignitatibus, quae ad | |
| 1561 terrena disponenda ordinantur; in quarum electione plerumque | |
| 1562 homines sortibus utuntur, sicut et in temporalium rerum divisione. | |
| 1563 Si vero necessitas immineat, licitum est, cum debita reverentia, | |
| 1564 sortibus divinum iudicium implorare. Unde Augustinus dicit, in | |
| 1565 epistola ad Honoratum, <i>si inter Dei ministros sit disceptatio | |
| 1566 qui eorum persecutionis tempore maneant, ne fuga omnium, et qui | |
| 1567 eorum fugiant, ne morte omnium deseratur Ecclesia, si haec | |
| 1568 disceptatio aliter non potuerit terminari, quantum mihi videtur, | |
| 1569 qui maneant et qui fugiant sorte legendi sunt</i>. Et in I de Doct. | |
| 1570 Christ. dicit, <i>si tibi abundaret aliquid, quod oporteret dari ei | |
| 1571 qui non haberet, nec duobus dari potuisset; si tibi occurrerent | |
| 1572 duo, quorum neuter alium vel indigentia vel erga te aliqua | |
| 1573 necessitate superaret; nihil iustius faceres quam ut sorte legeres | |
| 53 | 1574 cui dandum esset quod dari utrique non posset</i>.</p><p title="II-II q. 95 a. 8 ad 1"><a name="43105"><span class="ref">[43105] IIª-IIae q. 95 a. 8 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1575 patet responsio ad primum et secundum.</p><p title="II-II q. 95 a. 8 ad 3"><a name="43106"><span class="ref">[43106] IIª-IIae q. 95 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1576 dicendum quod iudicium ferri candentis vel aquae ferventis |
| 1577 ordinatur quidem ad alicuius peccati occulti inquisitionem per | |
| 1578 aliquid quod ab homine fit, et in hoc convenit cum sortibus, | |
| 1579 inquantum tamen expectatur aliquis miraculosus effectus a Deo, | |
| 1580 excedit communem sortium rationem. Unde huiusmodi iudicium | |
| 1581 illicitum redditur, tum quia ordinatur ad iudicandum occulta, quae | |
| 1582 divino iudicio reservantur; tum etiam quia huiusmodi iudicium non | |
| 1583 est auctoritate divina sancitum. Unde II, qu. V, in decreto | |
| 1584 Stephani Papae, dicitur, <i>ferri candentis vel aquae ferventis | |
| 1585 examinatione confessionem extorqueri a quolibet, sacri non censent | |
| 1586 canones, et quod sanctorum patrum documento sancitum non est, | |
| 1587 superstitiosa adinventione non est praesumendum. Spontanea enim | |
| 1588 confessione vel testium approbatione publicata delicta, habito prae | |
| 1589 oculis Dei timore, concessa sunt nostro regimini iudicare. Occulta | |
| 1590 vero et incognita illi sunt relinquenda qui solus novit corda | |
| 1591 filiorum hominum</i>. Et eadem ratio videtur esse de lege | |
| 1592 duellorum, nisi quod plus accedit ad communem rationem sortium, | |
| 1593 inquantum non expectatur ibi miraculosus effectus; nisi forte | |
| 53 | 1594 quando pugiles sunt valde impares virtute vel arte.</p></div></div><div class="q" id="q96"><h2>Quaestio 96</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 96 pr."><a name="43107"><span class="ref">[43107] IIª-IIae q. 96 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1595 considerandum est de superstitionibus observantiarum. Et circa hoc |
| 1596 quaeruntur quatuor. Primo, de observantiis ad scientiam | |
| 1597 acquirendam, quae traduntur in arte notoria. Secundo, de | |
| 1598 observantiis quae ordinantur ad aliqua corpora immutanda. Tertio, | |
| 1599 de observantiis quae ordinantur ad coniecturas sumendas fortuniorum | |
| 1600 vel infortuniorum. Quarto, de suspensionibus sacrorum verborum ad | |
| 53 | 1601 collum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 96 a. 1 arg. 1"><a name="43108"><span class="ref">[43108] IIª-IIae q. 96 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1602 sic proceditur. Videtur quod uti observantiis artis notoriae non |
| 1603 sit illicitum. Dupliciter enim est aliquid illicitum, uno modo, | |
| 1604 secundum genus operis, sicut homicidium vel furtum; alio modo, ex | |
| 1605 eo quod ordinatur ad malum finem, sicut cum quis dat eleemosynam | |
| 1606 propter inanem gloriam. Sed ea quae observantur in arte notoria | |
| 1607 secundum genus operis non sunt illicita, sunt enim quaedam ieiunia | |
| 1608 et orationes ad Deum. Ordinantur etiam ad bonum finem, scilicet ad | |
| 1609 scientiam acquirendam. Ergo uti huiusmodi observationibus non est | |
| 53 | 1610 illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 arg. 2"><a name="43109"><span class="ref">[43109] IIª-IIae q. 96 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1611 Dan. I legitur quod pueris abstinentibus <i>dedit Deus scientiam et |
| 1612 disciplinam in omni libro et sapientia</i>. Sed observantiae artis | |
| 1613 notoriae sunt secundum aliqua ieiunia et abstinentias quasdam. Ergo | |
| 1614 videtur quod divinitus sortiatur ars illa effectum. Non ergo | |
| 53 | 1615 illicitum est ea uti.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 arg. 3"><a name="43110"><span class="ref">[43110] IIª-IIae q. 96 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1616 ideo videtur esse inordinatum a Daemonibus inquirere de futuris |
| 1617 quia ea non cognoscunt, sed hoc est proprium Dei, ut dictum est. | |
| 1618 Sed veritates scientiarum Daemones sciunt, quia scientiae sunt de | |
| 1619 his quae sunt ex necessitate et semper, quae subiacent humanae | |
| 1620 cognitioni, et multo magis Daemonum, qui sunt perspicaciores, ut | |
| 1621 Augustinus dicit. Ergo non videtur esse peccatum uti arte notoria, | |
| 53 | 1622 etiam si per Daemones sortiatur effectum.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 s. c."><a name="43111"><span class="ref">[43111] IIª-IIae q. 96 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1623 est quod dicitur Deut. XVIII, <i>non inveniatur in te qui quaerat a |
| 1624 mortuis veritatem</i>, quae quidem inquisitio innititur auxilio | |
| 1625 Daemonum. Sed per observantias artis notoriae inquiritur cognitio | |
| 1626 veritatis per quaedam pacta significationum cum Daemonibus inita. | |
| 53 | 1627 Ergo uti arte notoria non est licitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 co."><a name="43112"><span class="ref">[43112] IIª-IIae q. 96 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1628 dicendum quod ars notoria et illicita est, et inefficax. Illicita |
| 1629 quidem est, quia utitur quibusdam ad scientiam acquirendam quae non | |
| 1630 habent secundum se virtutem causandi scientiam, sicut inspectione | |
| 1631 quarundam figurarum, et prolatione quorundam ignotorum verborum, et | |
| 1632 aliis huiusmodi. Et ideo huiusmodi ars non utitur his ut causis, | |
| 1633 sed ut signis. Non autem ut signis divinitus institutis, sicut sunt | |
| 1634 sacramentalia signa. Unde relinquitur quod sint supervacua signa, | |
| 1635 et per consequens pertinentia ad pacta quaedam significationum cum | |
| 1636 Daemonibus placita atque foederata. Et ideo ars notoria penitus est | |
| 1637 repudianda et fugienda Christiano, sicut et aliae artes nugatoriae | |
| 1638 vel noxiae superstitionis, ut Augustinus dicit, in II de Doct. | |
| 1639 Christ. Est etiam huiusmodi ars inefficax ad scientiam acquirendam. | |
| 1640 Cum enim per huiusmodi artem non intendatur acquisitio scientiae | |
| 1641 per modum homini connaturalem, scilicet adinveniendo vel | |
| 1642 addiscendo, consequens est quod iste effectus vel expectetur a Deo, | |
| 1643 vel a Daemonibus. Certum est autem aliquos a Deo sapientiam et | |
| 1644 scientiam per infusionem habuisse, sicut de Salomone legitur, III | |
| 1645 Reg. III, et II Paral. I. Dominus etiam discipulis suis dicit, Luc. | |
| 1646 XXI, <i>ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere | |
| 1647 et contradicere omnes adversarii vestri</i>. Sed hoc donum non | |
| 1648 datur quibuscumque, aut cum certa observatione, sed secundum | |
| 1649 arbitrium spiritus sancti, secundum illud I ad Cor. XII, <i>alii | |
| 1650 quidem datur per spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae | |
| 1651 secundum eundem spiritum</i>; et postea subditur, <i>haec omnia | |
| 1652 operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis prout | |
| 1653 vult</i>. Ad Daemones autem non pertinet illuminare intellectum, ut | |
| 1654 habitum est in prima huius operis parte. Acquisitio autem scientiae | |
| 1655 et sapientiae fit per illuminationem intellectus. Et ideo nullus | |
| 1656 unquam per Daemones scientiam acquisivit. Unde Augustinus dicit, in | |
| 1657 X de Civ. Dei, <i>Porphyrium fateri quod theurgicis teletis, in | |
| 1658 operationibus Daemonum, intellectuali animae nihil purgationis | |
| 1659 accidit quod eam facit idoneam ad videndum Deum suum, et | |
| 1660 perspicienda ea quae vera sunt</i>, qualia sunt omnia scientiarum | |
| 1661 theoremata. Possent tamen Daemones, verbis hominibus colloquentes, | |
| 1662 exprimere aliqua scientiarum documenta, sed hoc non quaeritur per | |
| 53 | 1663 artem notoriam.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 ad 1"><a name="43113"><span class="ref">[43113] IIª-IIae q. 96 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1664 ergo dicendum quod acquirere scientiam bonum est, sed acquirere eam |
| 1665 modo indebito non est bonum. Et hunc finem intendit ars | |
| 53 | 1666 notoria.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 ad 2"><a name="43114"><span class="ref">[43114] IIª-IIae q. 96 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1667 dicendum quod pueri illi non abstinebant secundum vanam |
| 1668 observantiam artis notoriae, sed secundum auctoritatem legis | |
| 1669 divinae, nolentes inquinari cibis gentilium. Et ideo merito | |
| 1670 obedientiae consecuti sunt a Deo scientiam, secundum illud Psalm., | |
| 53 | 1671 <i>super senes intellexi, quia mandata tua quaesivi</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 1 ad 3"><a name="43115"><span class="ref">[43115] IIª-IIae q. 96 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1672 dicendum quod exquirere cognitionem futurorum a Daemonibus non |
| 1673 solum est peccatum propter hoc quod ipsi futura non cognoscunt, sed | |
| 1674 propter societatem cum eis initam, quae etiam in proposito locum | |
| 53 | 1675 habet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 96 a. 2 arg. 1"><a name="43116"><span class="ref">[43116] IIª-IIae q. 96 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1676 secundum sic proceditur. Videtur quod observationes ordinatae ad |
| 1677 corporum immutationem, puta ad sanitatem vel ad aliquid huiusmodi, | |
| 1678 sint licitae. Licitum enim est uti naturalibus virtutibus corporum | |
| 1679 ad proprios effectus inducendos. Res autem naturales habent quasdam | |
| 1680 virtutes occultas, quarum ratio ab homine assignari non potest, | |
| 1681 sicut quod adamas trahit ferrum, et multa alia quae Augustinus | |
| 1682 enumerat, XXI de Civ. Dei. Ergo videtur quod uti huiusmodi rebus ad | |
| 53 | 1683 corpora immutanda non sit illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 arg. 2"><a name="43117"><span class="ref">[43117] IIª-IIae q. 96 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1684 sicut corpora naturalia subduntur corporibus caelestibus, ita etiam |
| 1685 corpora artificialia. Sed corpora naturalia sortiuntur quasdam | |
| 1686 virtutes occultas, speciem consequentes, ex impressione caelestium | |
| 1687 corporum. Ergo etiam corpora artificialia, puta imagines, | |
| 1688 sortiuntur aliquam virtutem occultam a corporibus caelestibus ad | |
| 1689 aliquos effectus causandos. Ergo uti eis, et aliis huiusmodi, non | |
| 53 | 1690 est illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 arg. 3"><a name="43118"><span class="ref">[43118] IIª-IIae q. 96 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1691 Daemones etiam multipliciter possunt corpora transmutare, ut dicit |
| 1692 Augustinus, III de Trin. Sed eorum virtus a Deo est. Ergo licet uti | |
| 53 | 1693 eorum virtute ad aliquas huiusmodi immutationes faciendas.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 s. c."><a name="43119"><span class="ref">[43119] IIª-IIae q. 96 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1694 est quod Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., quod <i>ad |
| 1695 superstitionem pertinent molimina magicarum artium, et ligaturae, | |
| 1696 et remedia quae medicorum quoque medicina condemnat, sive in | |
| 1697 praecantationibus, sive in quibusdam notis, quas characteres | |
| 1698 vocant, sive in quibuscumque rebus suspendendis atque | |
| 53 | 1699 insignandis</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 co."><a name="43120"><span class="ref">[43120] IIª-IIae q. 96 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1700 dicendum quod in his quae fiunt ad aliquos effectus corporales |
| 1701 inducendos, considerandum est utrum naturaliter videantur posse | |
| 1702 tales effectus causare. Sic enim non erit illicitum, licet enim | |
| 1703 causas naturales adhibere ad proprios effectus. Si autem | |
| 1704 naturaliter non videantur posse tales effectus causare, consequens | |
| 1705 est quod non adhibeantur ad hos effectus causandos tanquam causae, | |
| 1706 sed solum quasi signa. Et sic pertinent ad pacta significationum | |
| 1707 cum Daemonibus inita. Unde Augustinus dicit, XXI de Civ. Dei, | |
| 1708 <i>illiciuntur Daemones per creaturas, quas non ipsi, sed Deus | |
| 1709 condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut | |
| 1710 animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi | |
| 1711 congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, | |
| 53 | 1712 carminum, rituum</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 ad 1"><a name="43121"><span class="ref">[43121] IIª-IIae q. 96 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1713 ergo dicendum quod si simpliciter adhibeantur res naturales ad |
| 1714 aliquos effectus producendos ad quos putantur naturalem habere | |
| 1715 virtutem, non est superstitiosum neque illicitum. Si vero | |
| 1716 adiungantur vel characteres aliqui, vel aliqua nomina, vel aliae | |
| 1717 quaecumque variae observationes, quae manifestum est naturaliter | |
| 53 | 1718 efficaciam non habere, erit superstitiosum et illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 ad 2"><a name="43122"><span class="ref">[43122] IIª-IIae q. 96 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1719 dicendum quod virtutes naturales corporum naturalium consequuntur |
| 1720 eorum formas substantiales, quas sortiuntur ex impressione | |
| 1721 caelestium corporum, et ideo ex eorundem impressione sortiuntur | |
| 1722 quasdam virtutes activas. Sed corporum artificialium formae | |
| 1723 procedunt ex conceptione artificis, et cum nihil aliud sint quam | |
| 1724 compositio, ordo et figura, ut dicitur in I Physic., non possunt | |
| 1725 habere naturalem virtutem ad agendum. Et inde est quod ex | |
| 1726 impressione caelestium corporum nullam virtutem sortiuntur | |
| 1727 inquantum sunt artificialia, sed solum secundum materiam naturalem. | |
| 1728 Falsum est ergo quod Porphyrio videbatur, ut Augustinus dicit, X de | |
| 1729 Civ. Dei, <i>herbis et lapidibus et animantibus, et sonis certis | |
| 1730 quibusdam ac vocibus, et figurationibus atque figmentis quibusdam | |
| 1731 etiam observatis in caeli conversione motibus siderum, fabricari in | |
| 1732 terra ab hominibus potestates idoneas siderum variis effectibus | |
| 1733 exequendis</i>, quasi effectus magicarum artium ex virtute | |
| 1734 caelestium corporum provenirent. Sed sic ut Augustinus ibidem | |
| 1735 subdit, <i>totum hoc ad Daemones pertinet, ludificatores animarum | |
| 1736 sibi subditarum</i>. Unde etiam imagines quas astronomicas vocant, | |
| 1737 ex operatione Daemonum habent effectum. Cuius signum est quod | |
| 1738 necesse est eis inscribi quosdam characteres, qui naturaliter ad | |
| 1739 nihil operantur, non enim est figura actionis naturalis principium. | |
| 1740 Sed in hoc distant astronomicae imagines a nigromanticis, quod in | |
| 1741 nigromanticis fiunt expressae invocationes et praestigia quaedam, | |
| 1742 unde pertinent ad expressa pacta cum Daemonibus inita, sed in aliis | |
| 1743 imaginibus sunt quaedam tacita pacta per quaedam figurarum seu | |
| 53 | 1744 characterum signa.</p><p title="II-II q. 96 a. 2 ad 3"><a name="43123"><span class="ref">[43123] IIª-IIae q. 96 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1745 dicendum quod ad dominium pertinet divinae maiestatis, cui Daemones |
| 1746 subsunt, ut eis utatur Deus ad quodcumque voluerit. Sed homini non | |
| 1747 est potestas super Daemones commissa, ut eis licite uti possit ad | |
| 1748 quodcumque voluerit, sed est ei contra Daemones bellum indictum. | |
| 1749 Unde nullo modo licet homini Daemonum auxilio uti per pacta tacita | |
| 53 | 1750 vel expressa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 96 a. 3 arg. 1"><a name="43124"><span class="ref">[43124] IIª-IIae q. 96 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1751 sic proceditur. Videtur quod observationes quae ordinantur ad |
| 1752 praecognoscenda aliqua fortunia vel infortunia, non sunt illicita. | |
| 1753 Inter alia enim infortunia hominum sunt etiam infirmitates. Sed | |
| 1754 infirmitates in hominibus quaedam signa praecedunt, quae etiam a | |
| 1755 medicis observantur. Ergo observare huiusmodi significationes non | |
| 53 | 1756 videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 arg. 2"><a name="43125"><span class="ref">[43125] IIª-IIae q. 96 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1757 irrationabile est negare illud quod quasi communiter omnes |
| 1758 experiuntur. Sed quasi omnes experiuntur quod aliqua tempora vel | |
| 1759 loca, vel verba audita, vel occursus hominum seu animalium, aut | |
| 1760 distorti aut inordinati actus, aliquod praesagium habent boni vel | |
| 53 | 1761 mali futuri. Ergo observare ista non videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 arg. 3"><a name="43126"><span class="ref">[43126] IIª-IIae q. 96 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1762 actus hominum et eventus ex divina providentia disponuntur secundum |
| 1763 ordinem quendam, ad quem pertinere videtur quod praecedentia sint | |
| 1764 subsequentium signa. Unde ea quae antiquis patribus contigerunt | |
| 1765 signa sunt eorum quae in nobis complentur, ut patet per apostolum, | |
| 1766 I ad Cor. X. Observare autem ordinem ex divina providentia | |
| 1767 procedentem non est illicitum. Ergo observare huiusmodi praesagia | |
| 53 | 1768 non videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 s. c."><a name="43127"><span class="ref">[43127] IIª-IIae q. 96 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1769 est quod Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., quod <i>ad pacta |
| 1770 cum Daemonibus inita pertinent millia inanium observationum, puta | |
| 1771 si membrum aliquod salierit; si iunctim ambulantibus amicis lapis | |
| 1772 aut canis aut puer medius intervenerit; limen calcare cum ante | |
| 1773 domum suam aliquis transit; redire ad lectum si quis, dum se | |
| 1774 calceat, sternutaverit; redire domum si procedens offenderit; cum | |
| 1775 vestis a soricibus roditur, plus timere superstitionem mali futuri | |
| 53 | 1776 quam praesens damnum dolere</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 co."><a name="43128"><span class="ref">[43128] IIª-IIae q. 96 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1777 dicendum quod homines omnes huiusmodi observationes attendunt non |
| 1778 ut quasdam causas, sed ut quaedam signa futurorum eventuum bonorum | |
| 1779 vel malorum. Non autem observantur sicut signa a Deo tradita, cum | |
| 1780 non sint introducta ex auctoritate divina, sed magis ex vanitate | |
| 1781 humana, cooperante Daemonum malitia, qui nituntur animos hominum | |
| 1782 huiusmodi vanitatibus implicare. Et ideo manifestum est omnes | |
| 1783 huiusmodi observantias esse superstitiosas et illicitas. Et | |
| 1784 videntur esse quaedam reliquiae idololatriae, secundum quam | |
| 1785 observabantur auguria, et quidam dies Fausti vel infausti (quod | |
| 1786 quodammodo pertinet ad divinationem quae fit per astra, secundum | |
| 1787 quae diversificantur dies), nisi quod huiusmodi observationes sunt | |
| 53 | 1788 sine ratione et arte; unde sunt magis vanae et superstitiosae.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 ad 1"><a name="43129"><span class="ref">[43129] IIª-IIae q. 96 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1789 ergo dicendum quod infirmitatum causae praecedunt in nobis, ex |
| 1790 quibus aliqua signa procedunt futurorum morborum, quae licite a | |
| 1791 medicis observantur. Unde et si quis praesagium futurorum eventuum | |
| 1792 consideret ex sua causa, non erit illicitum, sicut si servus timeat | |
| 1793 flagella videns domini iram. Et simile etiam esse posset si quis | |
| 1794 timeret nocumentum alicui puero ex oculo fascinante, de quo dictum | |
| 1795 est in primo libro. Sic autem non est in huiusmodi | |
| 53 | 1796 observationibus.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 ad 2"><a name="43130"><span class="ref">[43130] IIª-IIae q. 96 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1797 dicendum quod hoc quod a principio in istis observationibus aliquid |
| 1798 veri homines experti sunt, casu accidit. Sed postmodum, cum homines | |
| 1799 incipiunt huiusmodi observantiis suum animum implicare, multa | |
| 1800 secundum huiusmodi observationes eveniunt per deceptionem Daemonum, | |
| 1801 <i>ut his observationibus homines implicati curiosiores fiant, et | |
| 1802 sese magis inserant multiplicibus laqueis perniciosi erroris</i>, | |
| 53 | 1803 ut Augustinus dicit, II de Doct. Christ.</p><p title="II-II q. 96 a. 3 ad 3"><a name="43131"><span class="ref">[43131] IIª-IIae q. 96 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1804 dicendum quod in populo Iudaeorum, ex quo Christus erat nasciturus, |
| 1805 non solum dicta, sed etiam facta fuerunt prophetica, ut Augustinus | |
| 1806 dicit, contra Faustum. Et ideo licitum est illa facta assumere ad | |
| 1807 nostram instructionem, sicut signis divinitus datis. Non autem | |
| 1808 omnia quae aguntur per divinam providentiam sic ordinantur ut sint | |
| 53 | 1809 futurorum signa. Unde ratio non sequitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 96 a. 4 arg. 1"><a name="43132"><span class="ref">[43132] IIª-IIae q. 96 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1810 sic proceditur. Videtur quod suspendere divina verba ad collum non |
| 1811 sit illicitum. Non enim divina verba minoris sunt efficaciae cum | |
| 1812 scribuntur quam cum proferuntur. Sed licet aliqua sacra verba | |
| 1813 dicere ad aliquos effectus, puta ad sanandum infirmos, sicut, pater | |
| 1814 noster, ave Maria, vel qualitercumque nomen domini invocetur, | |
| 1815 secundum illud Marci ult., <i>in nomine meo Daemonia eiicient, | |
| 1816 linguis loquentur novis, serpentes tollent</i>. Ergo videtur quod | |
| 1817 licitum sit aliqua sacra scripta collo suspendere in remedium | |
| 53 | 1818 infirmitatis vel cuiuscumque nocumenti.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 arg. 2"><a name="43133"><span class="ref">[43133] IIª-IIae q. 96 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1819 verba sacra non minus operantur in corporibus hominum quam in |
| 1820 corporibus serpentum et aliorum animalium. Sed incantationes | |
| 1821 quaedam efficaciam habent ad reprimendum serpentes, vel ad sanandum | |
| 1822 quaedam alia animalia, unde dicitur in Psalm., <i>sicut aspidis | |
| 1823 surdae et obturantis aures suas, quae non exaudiet vocem | |
| 1824 incantantium, et venefici incantantis sapienter</i>. Ergo licet | |
| 53 | 1825 suspendere sacra verba ad remedium hominum.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 arg. 3"><a name="43134"><span class="ref">[43134] IIª-IIae q. 96 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1826 verbum Dei non est minoris sanctitatis quam sanctorum reliquiae, |
| 1827 unde Augustinus dicit quod <i>non minus est verbum Dei quam corpus | |
| 1828 Christi</i>. Sed reliquias sanctorum licet homini collo suspendere, | |
| 1829 vel qualitercumque portare, ad suam protectionem. Ergo, pari | |
| 1830 ratione, licet homini verbo vel scripto verba sacrae Scripturae ad | |
| 53 | 1831 suam tutelam assumere.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 s. c."><a name="43135"><span class="ref">[43135] IIª-IIae q. 96 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1832 est quod Chrysostomus dicit, super Matth., <i>quidam aliquam partem |
| 1833 Evangelii scriptam circa collum portant. Sed nonne quotidie | |
| 1834 Evangelium in Ecclesia legitur, et auditur ab omnibus? Cui ergo in | |
| 1835 auribus posita Evangelia nihil prosunt, quomodo eum possunt circa | |
| 1836 collum suspensa salvare? Deinde, ubi est virtus Evangelii? In | |
| 1837 figuris litterarum, an in intellectu sensuum? Si in figuris, bene | |
| 1838 circa collum suspendis. Si in intellectu, ergo melius in corde | |
| 53 | 1839 posita prosunt quam circa collum suspensa</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 co."><a name="43136"><span class="ref">[43136] IIª-IIae q. 96 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1840 dicendum quod in omnibus incantationibus vel Scripturis suspensis |
| 1841 duo cavenda videntur. Primo quidem, quid sit quod profertur vel | |
| 1842 scribitur. Quia si est aliquid ad invocationes Daemonum pertinens, | |
| 1843 manifeste est superstitiosum et illicitum. Similiter etiam videtur | |
| 1844 esse cavendum, si contineat ignota nomina, ne sub illis aliquid | |
| 1845 illicitum lateat. Unde Chrysostomus dicit, super Matth., quod, | |
| 1846 <i>Pharisaeorum magnificantium fimbrias suas exemplo, nunc multi | |
| 1847 aliqua nomina Hebraica Angelorum confingunt et scribunt et | |
| 1848 alligant, quae non intelligentibus metuenda videntur</i>. Est etiam | |
| 1849 cavendum ne aliquid falsitatis contineat. Quia sic eius effectus | |
| 1850 non posset expectari a Deo, qui non est testis falsitatis deinde, | |
| 1851 secundo, cavendum est ne cum verbis sacris contineantur ibi aliqua | |
| 1852 vana, puta aliqui characteres inscripti, praeter signum crucis. Aut | |
| 1853 si spes habeatur in modo scribendi aut ligandi, aut in quacumque | |
| 1854 huiusmodi vanitate quae ad divinam reverentiam non pertineat. Quia | |
| 1855 hoc iudicaretur superstitiosum. Alias autem est licitum. Unde in | |
| 1856 decretis dicitur, XXVI, qu. V, cap. non liceat Christianis etc., | |
| 1857 <i>nec in collectionibus herbarum quae medicinales sunt aliquas | |
| 1858 observationes aut incantationes liceat attendere, nisi tantum cum | |
| 1859 symbolo divino aut oratione dominica, ut tantum creator omnium et | |
| 53 | 1860 Deus honoretur</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 ad 1"><a name="43137"><span class="ref">[43137] IIª-IIae q. 96 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1861 ergo dicendum quod etiam proferre divina verba, aut invocare |
| 1862 divinum nomen, si respectus habeatur ad solam Dei reverentiam, a | |
| 1863 qua expectatur effectus, licitum erit, si vero habeatur respectus | |
| 53 | 1864 ad aliquid aliud vane observatum, erit illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 ad 2"><a name="43138"><span class="ref">[43138] IIª-IIae q. 96 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1865 dicendum quod etiam in incantationibus serpentum vel quorumcumque |
| 1866 animalium, si respectus habeatur solum ad verba sacra et ad | |
| 1867 virtutem divinam, non erit illicitum. Sed plerumque tales | |
| 1868 praecantationes habent illicitas observantias, et per Daemones | |
| 1869 sortiuntur effectum, et praecipue in serpentibus, quia serpens fuit | |
| 1870 primum Daemonis instrumentum ad hominem decipiendum. Unde dicit | |
| 1871 Glossa, ibidem, <i>notandum quia non laudatur a Scriptura | |
| 1872 undecumque datur in Scriptura similitudo, ut patet de iniquo iudice | |
| 53 | 1873 qui rogantem viduam vix audivit</i>.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 ad 3"><a name="43139"><span class="ref">[43139] IIª-IIae q. 96 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1874 dicendum quod eadem etiam ratio est de portatione reliquiarum. Quia |
| 1875 si portentur ex fiducia Dei et sanctorum quorum sunt reliquiae, non | |
| 1876 erit illicitum, si autem circa hoc attenderetur aliquid aliud | |
| 1877 vanum, puta quod vas esset triangulare, aut aliquid aliud huiusmodi | |
| 1878 quod non pertineret ad reverentiam Dei et sanctorum, esset | |
| 53 | 1879 superstitiosum et illicitum.</p><p title="II-II q. 96 a. 4 ad 4"><a name="43140"><span class="ref">[43140] IIª-IIae q. 96 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1880 dicendum quod Chrysostomus loquitur quando respectus habetur magis |
| 53 | 1881 ad figuras scriptas quam ad intellectum verborum.</p></div></div><div class="q" id="q97"><h2>Quaestio 97</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 97 pr."><a name="43141"><span class="ref">[43141] IIª-IIae q. 97 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1882 considerandum est de vitiis religioni oppositis per religionis |
| 1883 defectum, quae manifestam contrarietatem ad religionem habent, unde | |
| 1884 sub irreligiositate continentur. Huiusmodi autem sunt ea quae | |
| 1885 pertinent ad contemptum sive irreverentiam Dei et rerum sacrarum. | |
| 1886 Primo ergo considerandum est de vitiis quae pertinent directe ad | |
| 1887 irreverentiam Dei; secundo, de his quae pertinent ad irreverentiam | |
| 1888 rerum sacrarum. Circa primum, considerandum occurrit et de | |
| 1889 tentatione qua Deus tentatur; et de periurio, quo nomen Dei | |
| 1890 irreverenter assumitur. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, in | |
| 1891 quo consistit Dei tentatio. Secundo, utrum sit peccatum. Tertio, | |
| 1892 cui virtuti opponatur. Quarto, de comparatione eius ad alia | |
| 53 | 1893 peccata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 97 a. 1 arg. 1"><a name="43142"><span class="ref">[43142] IIª-IIae q. 97 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1894 sic proceditur. Videtur quod tentatio Dei non consistat in |
| 1895 aliquibus factis in quibus solius divinae potestatis expectatur | |
| 1896 effectus. Sicut enim tentatur Deus ab homine, ita etiam homo | |
| 1897 tentatur et a Deo, et ab homine, et a Daemone. Sed non quandocumque | |
| 1898 homo tentatur, expectatur aliquis effectus potestatis ipsius. Ergo | |
| 1899 neque etiam per hoc Deus tentatur quod expectatur solus effectus | |
| 53 | 1900 potestatis ipsius.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 arg. 2"><a name="43143"><span class="ref">[43143] IIª-IIae q. 97 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1901 omnes illi qui per invocationem divini nominis miracula operantur, |
| 1902 expectant aliquem effectum solius potestatis divinae. Si igitur in | |
| 1903 factis huiusmodi consisteret divina tentatio quicumque miracula | |
| 53 | 1904 faciunt Deum tentarent.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 arg. 3"><a name="43144"><span class="ref">[43144] IIª-IIae q. 97 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1905 ad perfectionem hominis pertinere videtur ut, praetermissis humanis |
| 1906 subsidiis, in solo Deo spem ponat. Unde Ambrosius, super illud Luc. | |
| 1907 IX, nihil tuleritis in via etc., <i>qualis debeat esse qui | |
| 1908 evangelizat regnum Dei, praeceptis evangelicis designatur, hoc est, | |
| 1909 ut subsidii saecularis adminicula non requirat, fideique totus | |
| 1910 inhaerens putet, quo minus ista requiret, magis posse | |
| 1911 suppetere</i>. Et beata Agatha dixit, <i>medicinam carnalem corpori | |
| 1912 meo nunquam exhibui, sed habeo dominum Iesum Christum, qui solo | |
| 1913 sermone restaurat universa</i>. Sed Dei tentatio non consistit in | |
| 1914 eo quod ad perfectionem pertinet. Ergo tentatio non consistit in | |
| 53 | 1915 huiusmodi factis in quibus expectatur solum Dei auxilium.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 s. c."><a name="43145"><span class="ref">[43145] IIª-IIae q. 97 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1916 est quod Augustinus dicit, XXII contra Faustum, quod <i>Christus, |
| 1917 qui palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem valere in | |
| 1918 se aliquid non sinendo, Dei demonstrabat potestatem; idem tamen, | |
| 1919 fugiendo et latendo, hominis instruebat infirmitatem, ne Deum | |
| 1920 tentare audeat quando habet quod faciat ut quod cavere oportet | |
| 1921 evadat</i>. Ex quo videtur in hoc tentationem Dei consistere, | |
| 1922 quando praetermittit homo facere quod potest ad pericula evadenda, | |
| 53 | 1923 respiciens solum ad auxilium divinum.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 co."><a name="43146"><span class="ref">[43146] IIª-IIae q. 97 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1924 dicendum quod tentare proprie est experimentum sumere de eo qui |
| 1925 tentatur. Sumimus autem experimentum de aliquo et verbis et factis. | |
| 1926 Verbis quidem, ut experiamur an sciat quod quaerimus, vel possit | |
| 1927 aut velit illud implere. Factis autem, cum per ea quae facimus | |
| 1928 exploramus alterius prudentiam, vel voluntatem, vel potestatem. | |
| 1929 Utrumque autem horum contingit dupliciter. Uno quidem modo, aperte, | |
| 1930 sicut cum quis tentatorem se profitetur; sicut Samson, Iudic. XIV, | |
| 1931 proposuit Philisthaeis problema ad eos tentandum. Alio vero modo, | |
| 1932 insidiose et occulte, sicut Pharisaei tentaverunt Christum, ut | |
| 1933 legitur Matth. XXII. Rursus, quandoque quidem expresse, puta cum | |
| 1934 quis dicto vel facto intendit experimentum sumere de aliquo. | |
| 1935 Quandoque vero interpretative, quando scilicet, etsi hoc non | |
| 1936 intendat ut experimentum sumat, id tamen agit vel dicit quod ad | |
| 1937 nihil aliud videtur ordinabile nisi ad experimentum sumendum. Sic | |
| 1938 igitur homo Deum tentat quandoque verbis, quandoque factis. Verbis | |
| 1939 quidem Deo colloquimur orando. Unde in sua petitione aliquis | |
| 1940 expresse Deum tentat quando ea intentione aliquid a Deo postulat ut | |
| 1941 exploret Dei scientiam, potestatem vel voluntatem. Factis autem | |
| 1942 expresse aliquis Deum tentat quando per ea quae facit intendit | |
| 1943 experimentum sumere divinae potestatis, seu pietatis aut | |
| 1944 sapientiae. Sed quasi interpretative Deum tentat qui, etsi non | |
| 1945 intendat experimentum de Deo sumere, aliquid tamen vel petit vel | |
| 1946 facit ad nihil aliud utile nisi ad probandum Dei potestatem vel | |
| 1947 bonitatem, seu cognitionem. Sicut, cum aliquis equum currere facit | |
| 1948 ut evadat hostes, hoc non est experimentum de equo sumere, sed si | |
| 1949 equum currere faciat absque aliqua utilitate, hoc nihil aliud esse | |
| 1950 videtur quam experimentum sumere de equi velocitate, et idem est in | |
| 1951 omnibus aliis rebus. Quando ergo propter aliquam necessitatem seu | |
| 1952 utilitatem committit se aliquis divino auxilio in suis petitionibus | |
| 1953 vel factis, hoc non est Deum tentare, dicitur enim II Paralip. XX, | |
| 1954 <i>cum ignoramus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut | |
| 1955 oculos nostros dirigamus ad te</i>. Quando vero hoc agitur absque | |
| 1956 necessitate et utilitate, hoc est interpretative tentare Deum. Unde | |
| 1957 super illud Deut. VI, non tentabis dominum Deum tuum, dicit Glossa, | |
| 1958 <i>Deum tentat qui, habens quid faciat, sine ratione se committit | |
| 53 | 1959 periculo, experiens utrum possit liberari a Deo</i>.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 ad 1"><a name="43147"><span class="ref">[43147] IIª-IIae q. 97 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1960 ergo dicendum quod homo etiam quandoque factis tentatur utrum |
| 1961 possit vel sciat vel velit huiusmodi factis auxilium vel | |
| 53 | 1962 impedimentum praestare.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 ad 2"><a name="43148"><span class="ref">[43148] IIª-IIae q. 97 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1963 dicendum quod sancti suis precibus miracula facientes, ex aliqua |
| 1964 necessitate vel utilitate moventur ad petendum divinae potestatis | |
| 53 | 1965 effectum.</p><p title="II-II q. 97 a. 1 ad 3"><a name="43149"><span class="ref">[43149] IIª-IIae q. 97 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1966 dicendum quod praedicatores regni Dei ex magna utilitate et |
| 1967 necessitate subsidia temporalia praetermittunt, ut verbo Dei | |
| 1968 expeditius vacent. Et ideo si soli Deo innitantur, non ex hoc | |
| 1969 tentant Deum. Sed si absque utilitate vel necessitate humana | |
| 1970 subsidia desererent, tentarent Deum. Unde et Augustinus dicit, XXII | |
| 1971 contra Faustum, quod <i>Paulus non fugit quasi non credendo in | |
| 1972 Deum, sed ne Deum tentaret si fugere noluisset, cum sic fugere | |
| 1973 potuisset</i>. Beata vero Agatha experta erat erga se divinam | |
| 1974 benevolentiam, ut vel infirmitates non pateretur, pro quibus | |
| 1975 corporali medicina indigeret, vel statim sentiret divinae | |
| 53 | 1976 sanationis effectum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 97 a. 2 arg. 1"><a name="43150"><span class="ref">[43150] IIª-IIae q. 97 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1977 secundum sic proceditur. Videtur quod tentare Deum non sit |
| 1978 peccatum. Deus enim non praecipit aliquod peccatum. Praecipit autem | |
| 1979 ut homines eum probent, quod est eum tentare, dicitur enim Malach. | |
| 1980 III, <i>inferte omnem decimam in horreum meum, ut sit cibus in domo | |
| 1981 mea, et probate me super hoc, dicit dominus, si non aperuero vobis | |
| 1982 cataractas caeli</i>. Ergo videtur quod tentare Deum non sit | |
| 53 | 1983 peccatum.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 arg. 2"><a name="43151"><span class="ref">[43151] IIª-IIae q. 97 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1984 sicut aliquis tentatur ad hoc quod experientia sumatur de scientia |
| 1985 vel potentia eius, ita etiam et de bonitate vel voluntate ipsius. | |
| 1986 Sed licitum est quod aliquis experimentum sumat divinae bonitatis, | |
| 1987 seu etiam voluntatis, dicitur enim in Psalm., <i>gustate, et videte | |
| 1988 quoniam suavis est dominus</i>; et Rom. XII, <i>ut probetis quae | |
| 1989 sit voluntas Dei bona et beneplacens et perfecta</i>. Ergo tentare | |
| 53 | 1990 Deum non est peccatum.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 arg. 3"><a name="43152"><span class="ref">[43152] IIª-IIae q. 97 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1991 nullus vituperatur in Scriptura ex eo quod a peccato cessat, sed |
| 1992 magis si peccatum committat. Vituperatur autem Achaz quia domino | |
| 1993 dicenti, pete tibi signum a domino Deo tuo, respondit, non petam, | |
| 1994 et non tentabo dominum, dictum est enim ei, numquid parum <i>vobis | |
| 1995 est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo?</i> Ut | |
| 1996 dicitur Isaiae VII. De Abraham autem legitur Gen. XV, quod dixit ad | |
| 1997 dominum, unde scire possum quod possessurus sim eam, scilicet | |
| 1998 terram repromissam a Deo? Similiter etiam Gedeon signum a domino | |
| 1999 petiit de victoria repromissa, ut legitur Iudic. VI. Qui tamen ex | |
| 53 | 2000 hoc non reprehenduntur. Ergo tentare Deum non est peccatum.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 s. c."><a name="43153"><span class="ref">[43153] IIª-IIae q. 97 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2001 est quod prohibetur lege Dei. Dicitur enim Deut. VI, <i>non |
| 53 | 2002 tentabis dominum Deum tuum</i>.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 co."><a name="43154"><span class="ref">[43154] IIª-IIae q. 97 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2003 dicendum quod, sicut dictum est, tentare est experimentum sumere. |
| 2004 Nullus autem experimentum sumit de eo de quo est certus. Et ideo | |
| 2005 omnis tentatio ex aliqua ignorantia vel dubitatione procedit, vel | |
| 2006 eius qui tentat, sicut cum quis experimentum de re aliqua sumit ut | |
| 2007 eius qualitatem cognoscat; sive aliorum, sicut cum quis | |
| 2008 experimentum de aliquo sumit ut aliis ostendat, per quem modum Deus | |
| 2009 dicitur nos tentare. Ignorare autem vel dubitare de his quae | |
| 2010 pertinent ad Dei perfectionem est peccatum. Unde manifestum est | |
| 2011 quod tentare Deum ad hoc quod ipse tentans cognoscat Dei virtutem, | |
| 2012 est peccatum. Si quis autem ad hoc experimentum sumat eorum quae ad | |
| 2013 divinam perfectionem pertinent, non ut ipse cognoscat, sed ut aliis | |
| 2014 demonstret, hoc non est tentare Deum, cum subsit iusta necessitas | |
| 2015 seu pia utilitas, et alia quae ad hoc concurrere debent. Sic enim | |
| 2016 apostoli petiverunt a domino ut in nomine Iesu Christi fierent | |
| 2017 signa, ut dicitur Act. IV, ad hoc scilicet quod virtus Christi | |
| 53 | 2018 infidelibus manifestaretur.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 ad 1"><a name="43155"><span class="ref">[43155] IIª-IIae q. 97 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2019 ergo dicendum quod solutio decimarum praecepta erat in lege, ut |
| 2020 supra habitum est. Unde habebat necessitatem ex obligatione | |
| 2021 praecepti; et utilitatem quae ibi dicitur, ut sit cibus in domo | |
| 2022 Dei. Unde solvendo decimas non tentabant Deum. Quod autem ibi | |
| 2023 subditur, et probate me, non est intelligendum causaliter, quasi ad | |
| 2024 hoc solvere deberent decimas ut probarent si Deus non aperiret eis | |
| 2025 cataractas caeli, sed consecutive, quia scilicet, si decimas | |
| 2026 solverent, experimento probaturi erant beneficia quae eis Deus | |
| 53 | 2027 conferret.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 ad 2"><a name="43156"><span class="ref">[43156] IIª-IIae q. 97 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2028 dicendum quod duplex est cognitio divinae bonitatis vel voluntatis. |
| 2029 Una quidem speculativa. Et quantum ad hanc, non licet dubitare nec | |
| 2030 probare utrum Dei voluntas sit bona, vel utrum Deus sit suavis. | |
| 2031 Alia autem est cognitio divinae bonitatis seu voluntatis affectiva | |
| 2032 seu experimentalis, dum quis experitur in seipso gustum divinae | |
| 2033 dulcedinis et complacentiam divinae voluntatis, sicut de Hierotheo | |
| 2034 dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod didicit divina ex | |
| 2035 compassione ad ipsa. Et hoc modo monemur ut probemus Dei voluntatem | |
| 53 | 2036 et gustemus eius suavitatem.</p><p title="II-II q. 97 a. 2 ad 3"><a name="43157"><span class="ref">[43157] IIª-IIae q. 97 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2037 dicendum quod Deus volebat signum dare regi Achaz non pro ipso |
| 2038 solum, sed pro totius populi instructione. Et ideo reprehenditur, | |
| 2039 quasi impeditor communis salutis, quod signum petere nolebat. Nec | |
| 2040 petendo tentasset Deum. Tum quia ex mandato Dei petiisset. Tum quia | |
| 2041 hoc pertinebat ad utilitatem communem. Abraham vero signum petiit | |
| 2042 ex instinctu divino. Et ideo non peccavit. Gedeon vero signum ex | |
| 2043 debilitate fidei petiisse videtur, et ideo a peccato non excusatur, | |
| 2044 sicut Glossa ibidem dicit. Sicut et Zacharias peccavit dicens, Luc. | |
| 2045 I, ad Angelum, unde hoc sciam? Unde et propter incredulitatem | |
| 2046 punitus fuit. Sciendum tamen quod dupliciter aliquis signum petit a | |
| 2047 Deo. Uno modo, ad explorandum divinam potestatem, aut veritatem | |
| 2048 dicti eius. Et hoc de se pertinet ad Dei tentationem. Alio modo, ad | |
| 2049 hoc quod instruatur quid sit circa aliquod factum placitum Deo. Et | |
| 53 | 2050 hoc nullo modo pertinet ad Dei tentationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 97 a. 3 arg. 1"><a name="43158"><span class="ref">[43158] IIª-IIae q. 97 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2051 sic proceditur. Videtur quod tentatio Dei non opponatur virtuti |
| 2052 religionis. Tentatio enim Dei habet rationem peccati ex hoc quod | |
| 2053 homo de Deo dubitat, sicut dictum est sed dubitare de Deo pertinet | |
| 2054 ad peccatum infidelitatis, quod opponitur fidei. Ergo tentatio Dei | |
| 53 | 2055 magis opponitur fidei quam religioni.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 arg. 2"><a name="43159"><span class="ref">[43159] IIª-IIae q. 97 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2056 Eccli. XVIII dicitur, <i>ante orationem praepara animam tuam, et |
| 2057 noli esse quasi homo qui tentat Deum</i>, ubi dicit interlinearis | |
| 2058 qui, scilicet tentans Deum, <i>orat quod docuit, sed non facit quod | |
| 2059 iussit</i>. Sed hoc pertinet ad praesumptionem, quae opponitur | |
| 2060 spei. Ergo videtur quod tentatio Dei sit peccatum oppositum | |
| 53 | 2061 spei.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 arg. 3"><a name="43160"><span class="ref">[43160] IIª-IIae q. 97 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2062 super illud Psalm., et tentaverunt Deum in cordibus suis, dicit |
| 2063 Glossa quod <i>tentare Deum est dolose postulare, ut in verbis sit | |
| 2064 simplicitas, cum sit in corde malitia</i>. Sed dolus opponitur | |
| 2065 virtuti veritatis. Ergo tentatio Dei non opponitur religioni, sed | |
| 53 | 2066 veritati.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 s. c."><a name="43161"><span class="ref">[43161] IIª-IIae q. 97 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2067 est quod, sicut ex praedicta Glossa habetur, tentare Deum est |
| 2068 inordinate postulare. Sed debito modo postulare est actus | |
| 2069 religionis, ut supra habitum est. Ergo tentare Deum est peccatum | |
| 53 | 2070 religioni oppositum.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 co."><a name="43162"><span class="ref">[43162] IIª-IIae q. 97 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2071 dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, finis religionis est |
| 2072 Deo reverentiam exhibere. Unde omnia illa quae directe pertinent ad | |
| 2073 irreverentiam Dei, religioni opponuntur. Manifestum est autem quod | |
| 2074 tentare aliquem ad irreverentiam eius pertinet, nullus enim | |
| 2075 praesumit tentare eum de cuius excellentia certus est. Unde | |
| 2076 manifestum est quod tentare Deum est peccatum religioni | |
| 53 | 2077 oppositum.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 ad 1"><a name="43163"><span class="ref">[43163] IIª-IIae q. 97 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2078 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, ad religionem pertinet |
| 2079 protestari fidem per aliqua signa ad divinam reverentiam | |
| 2080 pertinentia. Et ideo ad irreligiositatem pertinet quod ex | |
| 2081 incertitudine fidei homo aliqua faciat quae ad divinam | |
| 2082 irreverentiam pertinent, cuiusmodi est tentare Deum. Et ideo est | |
| 53 | 2083 irreligiositatis species.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 ad 2"><a name="43164"><span class="ref">[43164] IIª-IIae q. 97 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2084 dicendum quod ille qui ante orationem suam animam non praeparat, |
| 2085 dimittendo si quid adversum aliquem habet, vel alias se ad | |
| 2086 devotionem non disponendo, non facit quod in se est ut exaudiatur a | |
| 2087 Deo. Et ideo quasi interpretative tentat Deum. Et quamvis huiusmodi | |
| 2088 interpretativa tentatio videatur ex praesumptione seu indiscretione | |
| 2089 provenire, tamen hoc ipsum ad irreverentiam Dei pertinet ut homo | |
| 2090 praesumptuose et sine debita diligentia se habeat in his quae ad | |
| 2091 Deum pertinent, dicitur enim I Pet. V, <i>humiliamini sub potenti | |
| 2092 manu Dei</i>; et II ad Tim. II, <i>sollicite cura teipsum | |
| 2093 probabilem exhibere Deo</i>. Unde etiam huiusmodi tentatio | |
| 53 | 2094 irreligiositatis species est.</p><p title="II-II q. 97 a. 3 ad 3"><a name="43165"><span class="ref">[43165] IIª-IIae q. 97 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2095 dicendum quod in comparatione ad Deum, qui novit cordis abscondita, |
| 2096 non dicitur aliquis dolose postulare, sed per respectum ad homines. | |
| 2097 Unde dolus per accidens se habet ad tentationem Dei. Et propter hoc | |
| 53 | 2098 non oportet quod tentatio Dei directe opponatur veritati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 97 a. 4 arg. 1"><a name="43166"><span class="ref">[43166] IIª-IIae q. 97 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2099 sic proceditur. Videtur quod tentatio Dei sit gravius peccatum quam |
| 2100 superstitio. Maior enim poena pro maiori peccato infertur. Sed | |
| 2101 gravius est punitum in Iudaeis peccatum tentationis Dei quam | |
| 2102 peccatum idololatriae, quod tamen est praecipuum inter | |
| 2103 superstitiones, quia pro peccato idololatriae interfecti sunt ex | |
| 2104 eis tria millia hominum, ut legitur Exodi XXXII; pro peccato autem | |
| 2105 tentationis universaliter omnes in deserto perierunt, terram | |
| 2106 promissionis non intrantes, secundum illud Psalm., <i>tentaverunt | |
| 2107 me patres vestri</i>; et postea sequitur, <i>quibus iuravi in ira | |
| 2108 mea si introibunt in requiem meam</i>. Ergo tentare Deum est | |
| 53 | 2109 gravius peccatum quam superstitio.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 arg. 2"><a name="43167"><span class="ref">[43167] IIª-IIae q. 97 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2110 tanto aliquod peccatum videtur esse gravius quanto magis virtuti |
| 2111 opponitur. Sed irreligiositas, cuius species est tentatio Dei, | |
| 2112 magis opponitur virtuti religionis quam superstitio, quae habet | |
| 2113 aliquam similitudinem cum ipsa. Ergo tentatio Dei est gravius | |
| 53 | 2114 peccatum quam superstitio.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 arg. 3"><a name="43168"><span class="ref">[43168] IIª-IIae q. 97 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2115 maius peccatum esse videtur irreverenter se habere ad parentes quam |
| 2116 reverentiam parentibus debitam aliis exhibere. Sed Deus est | |
| 2117 honorandus a nobis sicut omnium pater, sicut dicitur Malach. I. | |
| 2118 Ergo maius peccatum esse videtur tentatio Dei, per quam | |
| 2119 irreverenter nos habemus ad Deum, quam idololatria, per quam | |
| 53 | 2120 reverentia Deo debita exhibetur creaturae.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 s. c."><a name="43169"><span class="ref">[43169] IIª-IIae q. 97 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2121 est quod super illud Deut. XVII, cum reperti fuerint apud te etc., |
| 2122 dicit Glossa, <i>lex errorem et idololatriam maxime detestatur, | |
| 2123 maximum enim scelus est honorem creatoris impendere | |
| 53 | 2124 creaturae</i>.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 co."><a name="43170"><span class="ref">[43170] IIª-IIae q. 97 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2125 dicendum quod in peccatis quae religioni adversantur tanto aliquid |
| 2126 gravius est quanto magis divinae reverentiae adversatur. Cui quidem | |
| 2127 minus adversatur quod aliquis de divina excellentia dubitet quam | |
| 2128 quod contrarium per certitudinem sentiat. Sicut enim magis est | |
| 2129 infidelis qui in errore confirmatus est quam qui de veritate fidei | |
| 2130 dubitat, ita etiam magis contra Dei reverentiam agit qui suo facto | |
| 2131 protestatur errorem contra divinam excellentiam quam qui | |
| 2132 protestatur dubitationem. Superstitiosus autem protestatur errorem, | |
| 2133 ut ex dictis patet. Ille autem qui tentat Deum verbis vel factis, | |
| 2134 protestatur dubitationem de divina excellentia, ut dictum est. Et | |
| 2135 ideo gravius est peccatum superstitionis quam peccatum tentationis | |
| 53 | 2136 Dei.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 ad 1"><a name="43171"><span class="ref">[43171] IIª-IIae q. 97 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2137 ergo dicendum quod peccatum idololatriae non fuit punitum illa |
| 2138 poena quasi sufficienti, sed in posterum pro illo peccato gravior | |
| 2139 poena reservabatur, dicitur enim Exod. XXXII, <i>ego autem in die | |
| 53 | 2140 ultionis visitabo hoc peccatum eorum</i>.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 ad 2"><a name="43172"><span class="ref">[43172] IIª-IIae q. 97 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2141 dicendum quod superstitio habet similitudinem cum religione quantum |
| 2142 ad materialem actum, quem exhibet sicut religio. Sed quantum ad | |
| 2143 finem, plus contrariatur ei quam tentatio Dei, quia plus pertinet | |
| 53 | 2144 ad divinam irreverentiam, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 97 a. 4 ad 3"><a name="43173"><span class="ref">[43173] IIª-IIae q. 97 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2145 dicendum quod de ratione divinae excellentiae est quod sit |
| 2146 singularis et incommunicabilis, et ideo idem est contra divinam | |
| 2147 reverentiam aliquid agere, et divinam reverentiam alteri | |
| 2148 communicare. Non est autem similis ratio de honore parentum qui | |
| 53 | 2149 potest sine culpa aliis communicari.</p></div></div><div class="q" id="q98"><h2>Quaestio 98</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 98 pr."><a name="43174"><span class="ref">[43174] IIª-IIae q. 98 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2150 considerandum est de periurio. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 2151 Primo, utrum falsitas requiratur ad periurium. Secundo, utrum | |
| 2152 periurium semper sit peccatum. Tertio, utrum semper sit peccatum | |
| 2153 mortale. Quarto, utrum peccet ille qui iniungit iuramentum | |
| 53 | 2154 periuro.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 98 a. 1 arg. 1"><a name="43175"><span class="ref">[43175] IIª-IIae q. 98 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2155 sic proceditur. Videtur quod falsitas eius quod iuramento |
| 2156 confirmatur non requiratur ad periurium. Ut enim supra dictum est, | |
| 2157 sicut veritas debet concomitari iuramentum, ita etiam iudicium et | |
| 2158 iustitia. Sicut ergo incurritur periurium per defectum veritatis, | |
| 2159 ita etiam per defectum iudicii, puta cum aliquis indiscrete iurat; | |
| 2160 et per defectum iustitiae, puta cum aliquis iurat aliquid | |
| 53 | 2161 illicitum.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 arg. 2"><a name="43176"><span class="ref">[43176] IIª-IIae q. 98 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2162 illud per quod aliquid confirmatur potius esse videtur eo quod |
| 2163 confirmatur per illud, sicut in syllogismo principia sunt potiora | |
| 2164 conclusione. Sed in iuramento confirmatur dictum hominis per | |
| 2165 assumptionem divini nominis. Ergo magis videtur esse periurium si | |
| 2166 aliquis iuret per falsos deos, quam si veritas desit dicto hominis | |
| 53 | 2167 quod iuramento confirmatur.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 arg. 3"><a name="43177"><span class="ref">[43177] IIª-IIae q. 98 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2168 Augustinus dicit, in sermone de verbis Apost. Iacobi, <i>homines |
| 2169 falsum iurant vel cum fallunt, vel cum falluntur</i>. Et ponit tria | |
| 2170 exempla. Quorum primum est, fac illum iurare qui verum putat esse | |
| 2171 pro quo iurat. Secundum est, da alium, scit falsum esse, et iurat. | |
| 2172 Tertium est, fac alium, putat esse falsum, et iurat tanquam sit | |
| 2173 verum, quod forte verum est, de quo postea subdit quod periurus | |
| 2174 est. Ergo aliquis veritatem iurans potest esse periurus. Non ergo | |
| 53 | 2175 falsitas ad periurium requiritur.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 s. c."><a name="43178"><span class="ref">[43178] IIª-IIae q. 98 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 2176 est quod periurium definitur esse mendacium iuramento firmatum.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 co."><a name="43179"><span class="ref">[43179] IIª-IIae q. 98 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2177 dicendum quod, sicut supra dictum est, morales actus ex fine |
| 2178 speciem sortiuntur. Finis autem iuramenti est confirmatio dicti | |
| 2179 humani. Cui quidem confirmationi falsitas opponitur, per hoc enim | |
| 2180 confirmatur aliquod dictum, quod ostenditur firmiter esse verum; | |
| 2181 quod quidem non potest contingere de eo quod est falsum. Unde | |
| 2182 falsitas directe evacuat finem iuramenti. Et propter hoc a | |
| 2183 falsitate praecipue specificatur perversitas iuramenti, quae | |
| 53 | 2184 periurium dicitur. Et ideo falsitas est de ratione periurii.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 ad 1"><a name="43180"><span class="ref">[43180] IIª-IIae q. 98 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2185 ergo dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, Ierem. IV, |
| 2186 <i>quodcumque illorum trium defuerit, periurium est</i>. Non tamen | |
| 2187 eodem ordine. Sed primo quidem et principaliter periurium est | |
| 2188 quando deest veritas, ratione iam dicta. Secundario autem, quando | |
| 2189 deest iustitia, quicumque enim iurat illicitum, ex hoc ipso | |
| 2190 falsitatem incurrit, quia obligatus est ad hoc quod contrarium | |
| 2191 faciat. Tertio vero, quando deest iudicium, quia cum indiscrete | |
| 53 | 2192 iurat, ex hoc ipso periculo se committit falsitatem incurrendi.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 ad 2"><a name="43181"><span class="ref">[43181] IIª-IIae q. 98 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2193 dicendum quod principia in syllogismis sunt potiora tanquam |
| 2194 habentia rationem activi principii, ut dicitur in II Physic. Sed in | |
| 2195 moralibus actibus principalior est finis quam principium activum. | |
| 2196 Et ideo, licet sit perversum iuramentum quando aliquis verum iurat | |
| 2197 per falsos deos, tamen ab illa perversitate iuramenti periurium | |
| 53 | 2198 nominatur quae tollit iuramenti finem, falsum iurando.</p><p title="II-II q. 98 a. 1 ad 3"><a name="43182"><span class="ref">[43182] IIª-IIae q. 98 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2199 dicendum quod actus morales procedunt a voluntate, cuius obiectum |
| 2200 est bonum apprehensum. Et ideo si falsum apprehendatur ut verum, | |
| 2201 erit quidem, relatum ad voluntatem, materialiter falsum, formaliter | |
| 2202 autem verum. Si autem id quod est falsum accipiatur ut falsum, erit | |
| 2203 falsum et materialiter et formaliter. Si autem id quod est verum | |
| 2204 apprehendatur ut falsum, erit verum materialiter, falsum | |
| 2205 formaliter. Et ideo in quolibet istorum casuum salvatur aliquo modo | |
| 2206 ratio periurii, propter aliquem falsitatis modum. Sed quia in | |
| 2207 unoquoque potius est id quod est formale quam id quod est | |
| 2208 materiale, non ita est periurus ille qui falsum iurat quod putat | |
| 2209 esse verum, sicut ille qui verum iurat quod putat esse falsum. | |
| 2210 Dicit enim ibi Augustinus, <i>interest quemadmodum verbum procedat | |
| 53 | 2211 ex animo, quia ream linguam non facit nisi rea mens</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 98 a. 2 arg. 1"><a name="43183"><span class="ref">[43183] IIª-IIae q. 98 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2212 secundum sic proceditur. Videtur quod non omne periurium sit |
| 2213 peccatum. Quicumque enim non implet quod iuramento firmavit, | |
| 2214 periurus esse videtur. Sed quandoque aliquis iurat se facturum | |
| 2215 aliquid illicitum, puta adulterium vel homicidium, quod si faciat, | |
| 2216 peccat. Si ergo etiam non faciendo peccaret peccato periurii, | |
| 53 | 2217 sequeretur quod esset perplexus.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 arg. 2"><a name="43184"><span class="ref">[43184] IIª-IIae q. 98 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2218 nullus peccat faciendo quod melius est. Sed quandoque aliquis |
| 2219 periurando facit quod melius est, sicut cum aliquis iuravit se non | |
| 2220 intraturum religionem, vel quaecumque opera virtuosa non facturum. | |
| 53 | 2221 Ergo non omne periurium est peccatum.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 arg. 3"><a name="43185"><span class="ref">[43185] IIª-IIae q. 98 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2222 ille qui iurat facere alterius voluntatem, nisi eam faciat, videtur |
| 2223 incurrere periurium. Sed quandoque potest contingere quod non | |
| 2224 peccat si eius non impleat voluntatem, puta cum praecipit ei | |
| 2225 aliquid nimis durum et importabile. Ergo videtur quod non omne | |
| 53 | 2226 periurium sit peccatum.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 arg. 4"><a name="43186"><span class="ref">[43186] IIª-IIae q. 98 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2227 iuramentum promissorium se extendit ad futura, sicut assertorium ad |
| 2228 praeterita et praesentia. Sed potest contingere quod tollatur | |
| 2229 obligatio iuramenti per aliquid quod in futurum emergat, sicut cum | |
| 2230 aliqua civitas iurat se aliquid servaturam, et postea superveniunt | |
| 2231 novi cives qui illud non iuraverunt; vel cum aliquis canonicus | |
| 2232 iurat statuta alicuius Ecclesiae se servaturum, et postmodum aliqua | |
| 2233 fiunt de novo. Ergo videtur quod ille qui transgreditur iuramentum | |
| 53 | 2234 non peccet.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 s. c."><a name="43187"><span class="ref">[43187] IIª-IIae q. 98 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2235 est quod Augustinus dicit, in sermone de verbis Apost. Iacobi, de |
| 2236 periurio loquens, videtis <i>quam ista detestanda sit belua, et de | |
| 53 | 2237 rebus humanis exterminanda</i>.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 co."><a name="43188"><span class="ref">[43188] IIª-IIae q. 98 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2238 dicendum quod, sicut supra dictum est, iurare est Deum testem |
| 2239 invocare. Pertinet autem ad Dei irreverentiam quod aliquis eum | |
| 2240 testem invocet falsitatis, quia per hoc dat intelligere vel quod | |
| 2241 Deus veritatem non cognoscat, vel quod falsitatem testificari | |
| 2242 velit. Et ideo periurium manifeste est peccatum religioni | |
| 53 | 2243 contrarium, cuius est Deo reverentiam exhibere.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 ad 1"><a name="43189"><span class="ref">[43189] IIª-IIae q. 98 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2244 ergo dicendum quod ille qui iurat se facturum aliquod illicitum, |
| 2245 iurando incurrit periurium propter defectum iustitiae. Sed si non | |
| 2246 impleat quod iuravit, in hoc periurium non incurrit, quia hoc non | |
| 53 | 2247 erat tale quid quod sub iuramento cadere posset.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 ad 2"><a name="43190"><span class="ref">[43190] IIª-IIae q. 98 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2248 dicendum quod ille qui iurat se non intraturum religionem, vel non |
| 2249 daturum eleemosynam, vel aliquid huiusmodi, iurando periurium | |
| 2250 incurrit propter defectum iudicii. Et ideo quando facit id quod | |
| 2251 melius est, non est periurium, sed periurio contrarium, contrarium | |
| 53 | 2252 enim eius quod facit sub iuramento cadere non poterat.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 ad 3"><a name="43191"><span class="ref">[43191] IIª-IIae q. 98 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2253 dicendum quod cum aliquis iurat vel promittit se facturum |
| 2254 voluntatem alterius, intelligenda est debita conditio, si scilicet | |
| 2255 id quod ei mandatur sit licitum et honestum, et portabile sive | |
| 53 | 2256 moderatum.</p><p title="II-II q. 98 a. 2 ad 4"><a name="43192"><span class="ref">[43192] IIª-IIae q. 98 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2257 dicendum quod quia iuramentum est actio personalis, ille qui de |
| 2258 novo fit civis alicuius civitatis, non obligatur quasi iuramento ad | |
| 2259 servanda illa quae civitas se servaturam iuravit. Tenetur tamen ex | |
| 2260 quadam fidelitate, ex qua obligatur ut sicut fit socius bonorum | |
| 2261 civitatis, ita etiam fiat particeps onerum. Canonicus vero qui | |
| 2262 iurat se servaturum statuta edita in aliquo collegio, non tenetur | |
| 2263 ex iuramento ad servandum futura, nisi intenderit se obligare ad | |
| 2264 omnia statuta praeterita et futura tenetur tamen ea servare ex ipsa | |
| 2265 vi statutorum, quae habent coactivam virtutem, ut ex supradictis | |
| 53 | 2266 patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 98 a. 3 arg. 1"><a name="43193"><span class="ref">[43193] IIª-IIae q. 98 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2267 sic proceditur. Videtur quod non omne periurium sit peccatum |
| 2268 mortale. Dicitur enim extra, de iureiurando, <i>in ea quaestione | |
| 2269 quae ponitur, an a sacramenti vinculo absolvantur qui illud inviti | |
| 2270 pro vita et rebus servandis fecerunt, nihil aliud arbitramur quam | |
| 2271 quod antecessores nostri Romani pontifices arbitrati fuisse | |
| 2272 noscuntur, qui tales a iuramenti nexibus absolverunt. Ceterum ut | |
| 2273 agatur consultius, et auferatur materia deierandi, non eis ita | |
| 2274 expresse dicatur ut iuramenta non servent, sed si non ea | |
| 2275 attenderint, non ob hoc sunt tanquam pro mortali crimine | |
| 53 | 2276 puniendi</i>. Non ergo omne periurium est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 arg. 2"><a name="43194"><span class="ref">[43194] IIª-IIae q. 98 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2277 sicut Chrysostomus dicit, <i>maius est iurare per Deum quam per |
| 2278 Evangelium</i>. Sed non semper mortaliter peccat ille qui per Deum | |
| 2279 iurat aliquod falsum, puta si ex ioco, vel ex lapsu linguae, | |
| 2280 aliquis tali iuramento in communi sermone utatur. Ergo nec etiam si | |
| 2281 aliquis frangat iuramentum quod solemniter per Evangelium iurat, | |
| 53 | 2282 semper erit peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 arg. 3"><a name="43195"><span class="ref">[43195] IIª-IIae q. 98 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2283 secundum iura propter periurium aliquis incurrit infamiam, ut |
| 2284 habetur VI, qu. I, cap. infames. Non autem videtur quod propter | |
| 2285 quodlibet periurium aliquis infamiam incurrat, sicut dicitur de | |
| 2286 assertorio iuramento violato per periurium. Ergo videtur quod non | |
| 53 | 2287 omne periurium sit peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 s. c."><a name="43196"><span class="ref">[43196] IIª-IIae q. 98 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2288 omne peccatum quod contrariatur praecepto divino est peccatum |
| 2289 mortale. Sed periurium contrariatur praecepto divino, dicitur enim | |
| 2290 Levit. XIX, <i>non periurabis in nomine meo</i>. Ergo est peccatum | |
| 53 | 2291 mortale.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 co."><a name="43197"><span class="ref">[43197] IIª-IIae q. 98 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2292 dicendum quod, secundum doctrinam philosophi, <i>propter quod |
| 2293 unumquodque, illud magis</i>. Videmus autem quod ea quae, si de se | |
| 2294 sint peccata venialia, vel etiam bona ex genere, si in contemptum | |
| 2295 Dei fiant, sunt peccata mortalia. Unde multo magis quidquid est | |
| 2296 quod de sui ratione pertinet ad contemptum Dei, est peccatum | |
| 2297 mortale. Periurium autem de sui ratione importat contemptum Dei, ex | |
| 2298 hoc enim habet rationem culpae, ut dictum est, quia ad | |
| 2299 irreverentiam Dei pertinet. Unde manifestum est quod periurium ex | |
| 53 | 2300 suo genere est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 ad 1"><a name="43198"><span class="ref">[43198] IIª-IIae q. 98 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2301 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, coactio non aufert |
| 2302 iuramento promissorio vim obligandi respectu eius quod licite fieri | |
| 2303 potest. Et ideo si aliquis non impleat quod coactus iuravit, | |
| 2304 nihilominus periurium incurrit et mortaliter peccat. Potest tamen | |
| 2305 per auctoritatem summi pontificis ab obligatione iuramenti absolvi, | |
| 2306 praesertim si coactus fuerit tali metu qui cadere posset in | |
| 2307 constantem virum. Quod autem dicitur quod non sunt tales puniendi | |
| 2308 tanquam pro mortali crimine, non hoc ideo dicitur quia non peccent | |
| 53 | 2309 mortaliter, sed quia poena eis minor infligitur.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 ad 2"><a name="43199"><span class="ref">[43199] IIª-IIae q. 98 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2310 dicendum quod ille qui iocose periurat, non evitat divinam |
| 2311 irreverentiam, sed quantum ad aliquid magis auget. Et ideo non | |
| 2312 excusatur a peccato mortali. Ille autem qui ex lapsu linguae falsum | |
| 2313 iurat, si quidem advertat se iurare et falsum esse quod iurat, non | |
| 2314 excusatur a peccato mortali, sicut nec a Dei contemptu. Si autem | |
| 2315 hoc non advertat, non videtur habere intentionem iurandi, et ideo a | |
| 2316 crimine periurii excusatur. Est autem gravius peccatum si quis | |
| 2317 solemniter iuret per Evangelium quam si per Deum in communi sermone | |
| 2318 iuret, tum propter scandalum; tum propter maiorem deliberationem. | |
| 2319 Quibus aequaliter hinc inde positis, gravius est si quis per Deum | |
| 53 | 2320 iurans periuret quam si periuret iurans per Evangelium.</p><p title="II-II q. 98 a. 3 ad 3"><a name="43200"><span class="ref">[43200] IIª-IIae q. 98 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2321 dicendum quod non propter quodlibet peccatum mortale aliquis |
| 2322 infamis efficitur ipso iure. Unde non sequitur, si ille qui iurat | |
| 2323 falsum iuramento assertorio non est infamis ipso iure, sed solum | |
| 2324 per sententiam definitivam latam contra eum in causa accusationis, | |
| 2325 quod propter hoc non peccet mortaliter. Ideo autem magis reputatur | |
| 2326 infamis ipso iure qui frangit iuramentum promissorium solemniter | |
| 2327 factum, quia in eius potestate remanet, postquam iuravit, ut det | |
| 2328 suo iuramento veritatem, quod non contingit in iuramento | |
| 53 | 2329 assertorio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 98 a. 4 arg. 1"><a name="43201"><span class="ref">[43201] IIª-IIae q. 98 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2330 sic proceditur. Videtur quod peccet ille qui iniungit iuramentum ei |
| 2331 qui periurat. Aut enim scit eum verum iurare, aut falsum. Si scit | |
| 2332 eum verum iurare, pro nihilo ei iuramentum iniungit si autem credit | |
| 2333 eum falsum iurare, quantum est de se, inducit eum ad peccandum. | |
| 2334 Ergo videtur quod nullo modo debeat aliquis alicui iniungere | |
| 53 | 2335 iuramentum.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 arg. 2"><a name="43202"><span class="ref">[43202] IIª-IIae q. 98 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2336 iuramentum minus est accipere ab aliquo quam iuramentum iniungere |
| 2337 alicui. Sed recipere iuramentum ab aliquo non videtur esse licitum, | |
| 2338 et praecipue si periuret, quia in hoc videtur consentire peccato. | |
| 2339 Ergo videtur quod multo minus liceat exigere iuramentum ab eo qui | |
| 53 | 2340 periurat.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 arg. 3"><a name="43203"><span class="ref">[43203] IIª-IIae q. 98 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2341 dicitur Levit. V, <i>si peccaverit anima, et audierit vocem |
| 2342 iurantis falsum, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius | |
| 2343 est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam</i>, ex quo | |
| 2344 videtur quod aliquis sciens aliquem iurare falsum, teneatur eum | |
| 53 | 2345 accusare. Non igitur licet ab eo exigere iuramentum.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 s. c."><a name="43204"><span class="ref">[43204] IIª-IIae q. 98 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2346 sicut peccat ille qui falsum iurat, ita ille qui per falsos deos |
| 2347 iurat. Sed licet uti iuramento eius qui per falsos deos iurat, ut | |
| 2348 Augustinus dicit, ad Publicolam. Ergo licet iuramentum exigere ab | |
| 53 | 2349 eo qui falsum iurat.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 co."><a name="43205"><span class="ref">[43205] IIª-IIae q. 98 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2350 dicendum quod circa eum qui exigit ab alio iuramentum, |
| 2351 distinguendum videtur. Aut enim exigit iuramentum pro seipso | |
| 2352 propria sponte, aut exigit iuramentum pro alio ex necessitate | |
| 2353 officii sibi commissi. Et si quidem aliquis pro seipso exigit | |
| 2354 iuramentum tanquam persona privata, distinguendum videtur, ut | |
| 2355 Augustinus dicit, in sermone de periuriis. <i>Si enim nescit eum | |
| 2356 iuraturum falsum, et ideo dicit, iura mihi, ut fides ei sit, non | |
| 2357 est peccatum, tamen est humana tentatio</i>, quia scilicet procedit | |
| 2358 ex quadam infirmitate, qua homo dubitat alium esse verum dicturum. | |
| 2359 Et hoc est illud malum de quo dominus dicit, Matth. V, <i>quod | |
| 2360 amplius est, a malo est. Si autem scit eum fecisse</i>, scilicet | |
| 2361 contrarium eius quod iurat, <i>et cogit eum iurare, homicida est. | |
| 2362 Ille enim de suo periurio se interimit, sed iste manum | |
| 2363 interficientis impressit</i>. Si autem aliquis exigat iuramentum | |
| 2364 tanquam persona publica, secundum quod exigit ordo iuris, ad | |
| 2365 petitionem alterius, non videtur esse in culpa si ipse iuramentum | |
| 2366 exigat, sive sciat eum falsum iurare sive verum, quia non videtur | |
| 53 | 2367 ille exigere, sed ille ad cuius instantiam exigit.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 ad 1"><a name="43206"><span class="ref">[43206] IIª-IIae q. 98 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2368 ergo dicendum quod obiectio illa procedit quando pro aliquis exigit |
| 2369 iuramentum. Et tamen non semper scit eum iurare verum, vel falsum, | |
| 2370 sed quandoque dubitat de facto, et credit eum verum iuraturum, et | |
| 53 | 2371 tunc ad maiorem certitudinem exigit iuramentum.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 ad 2"><a name="43207"><span class="ref">[43207] IIª-IIae q. 98 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2372 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, ad Publicolam, <i>quamvis |
| 2373 dictum sit ne iuremus, nunquam me in Scripturis sanctis legisse | |
| 2374 memini ne ab aliquo iurationem accipiamus</i>. Unde ille qui | |
| 2375 iurationem recipit non peccat, nisi forte quando propria sponte ad | |
| 53 | 2376 iurandum cogit eum quem scit falsum iuraturum.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 ad 3"><a name="43208"><span class="ref">[43208] IIª-IIae q. 98 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2377 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, Moyses non expressit in |
| 2378 praedicta auctoritate cui sit indicandum periurium alterius. Et | |
| 2379 ideo intelligitur quod debeat indicari <i>talibus qui magis possunt | |
| 2380 prodesse quam obesse periuro</i>. Similiter etiam non expressit quo | |
| 2381 ordine debeat manifestare. Et ideo videtur servandus ordo | |
| 2382 evangelicus, si sit peccatum periurii occultum, et praecipue quando | |
| 2383 non vergit in detrimentum alterius, quia in tali casu non haberet | |
| 53 | 2384 locum ordo evangelicus, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 98 a. 4 ad 4"><a name="43209"><span class="ref">[43209] IIª-IIae q. 98 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2385 dicendum quod licet uti malo propter bonum, sicut et Deus utitur, |
| 2386 non tamen licet aliquem ad malum inducere. Unde licet eius qui | |
| 2387 paratus est per falsos deos iurare, iuramentum recipere, non tamen | |
| 2388 licet eum inducere ad hoc quod per falsos deos iuret. Alia tamen | |
| 2389 ratio esse videtur in eo qui per verum Deum falsum iurat. Quia in | |
| 2390 tali iuramento deest bonum fidei, qua utitur aliquis in iuramento | |
| 2391 illius qui verum per falsos deos iurat, ut Augustinus dicit, ad | |
| 2392 Publicolam. Unde in iuramento eius qui falsum per verum Deum iurat, | |
| 53 | 2393 non videtur esse aliquod bonum quo uti liceat.</p></div></div><div class="q" id="q99"><h2>Quaestio 99</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 99 pr."><a name="43210"><span class="ref">[43210] IIª-IIae q. 99 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2394 considerandum est de vitiis ad irreligiositatem pertinentibus |
| 2395 quibus rebus sacris irreverentia exhibetur. Et primo, de | |
| 2396 sacrilegio; secundo, de simonia. Circa primum quaeruntur quatuor. | |
| 2397 Primo, quid sit sacrilegium. Secundo, utrum sit speciale peccatum. | |
| 53 | 2398 Tertio, de speciebus sacrilegii. Quarto, de poena sacrilegii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 99 a. 1 arg. 1"><a name="43211"><span class="ref">[43211] IIª-IIae q. 99 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2399 sic proceditur. Videtur quod sacrilegium non sit sacrae rei |
| 2400 violatio. Dicitur enim XVII, qu. IV, <i>committunt sacrilegium qui | |
| 2401 de principis iudicio disputant, dubitantes an is dignus sit honore | |
| 2402 quem princeps elegerit</i>. Sed hoc ad nullam rem sacram pertinere | |
| 53 | 2403 videtur. Ergo sacrilegium non importat sacrae rei violationem.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 arg. 2"><a name="43212"><span class="ref">[43212] IIª-IIae q. 99 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2404 ibidem subditur quod si quis permiserit Iudaeos officia publica |
| 2405 exercere, velut in sacrilegum excommunicatio proferatur. Sed | |
| 2406 officia publica non videntur ad aliquod sacrum pertinere. Ergo | |
| 2407 videtur quod sacrilegium non importet violationem alicuius | |
| 53 | 2408 sacri.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 arg. 3"><a name="43213"><span class="ref">[43213] IIª-IIae q. 99 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2409 maior est virtus Dei quam virtus hominis. Sed res sacrae a Deo |
| 2410 sanctitatem obtinent. Non ergo possunt per hominem violari. Et ita | |
| 53 | 2411 sacrilegium non videtur esse sacrae rei violatio.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 s. c."><a name="43214"><span class="ref">[43214] IIª-IIae q. 99 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2412 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., quod <i>sacrilegus |
| 53 | 2413 dicitur ab eo quod sacra legit, idest furatur</i>.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 co."><a name="43215"><span class="ref">[43215] IIª-IIae q. 99 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2414 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, sacrum dicitur aliquid ex |
| 2415 eo quod ad divinum cultum ordinatur. Sicut autem ex eo quod aliquid | |
| 2416 ordinatur in finem bonum, sortitur rationem boni; ita etiam ex hoc | |
| 2417 quod aliquid deputatur ad cultum Dei, efficitur quoddam divinum, et | |
| 2418 sic ei quaedam reverentia debetur quae refertur in Deum. Et ideo | |
| 2419 omne illud quod ad irreverentiam rerum sacrarum pertinet, ad | |
| 53 | 2420 iniuriam Dei pertinet, et habet sacrilegii rationem.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 ad 1"><a name="43216"><span class="ref">[43216] IIª-IIae q. 99 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2421 ergo dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., bonum |
| 2422 commune gentis est quoddam divinum. Et ideo antiquitus rectores | |
| 2423 reipublicae divini vocabantur, quasi divinae providentiae ministri, | |
| 2424 secundum illud Sap. VI, <i>cum essetis ministri regni illius, non | |
| 2425 recte iudicastis</i>. Et sic, per quandam nominis extensionem, | |
| 2426 illud quod pertinet ad reverentiam principis, scilicet disputare de | |
| 2427 eius iudicio, an oporteat ipsum sequi, secundum quandam | |
| 53 | 2428 similitudinem sacrilegium dicitur.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 ad 2"><a name="43217"><span class="ref">[43217] IIª-IIae q. 99 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2429 dicendum quod populus Christianus per fidem et sacramenta Christi |
| 2430 sanctificatus est, secundum illud I ad Cor. VI, <i>sed abluti | |
| 2431 estis, sed sanctificati estis</i>. Et ideo I Pet. II dicitur, | |
| 2432 <i>vos estis genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, | |
| 2433 populus acquisitionis</i>. Et ita id quod fit in iniuriam populi | |
| 2434 Christiani, scilicet quod infideles ei praeficiantur, pertinet ad | |
| 2435 irreverentiam sacrae rei. Unde rationabiliter sacrilegium | |
| 53 | 2436 dicitur.</p><p title="II-II q. 99 a. 1 ad 3"><a name="43218"><span class="ref">[43218] IIª-IIae q. 99 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2437 dicendum quod violatio hic large dicitur quaecumque irreverentia |
| 2438 vel exhonoratio. Sicut autem <i>honor est in honorante, non autem | |
| 2439 in eo qui honoratur</i>, ut dicitur in I Ethic.; ita etiam | |
| 2440 irreverentia est in eo qui irreverenter se habet, quamvis etiam | |
| 2441 nihil noceat ei cui irreverentiam exhibet. Quantum ergo est in | |
| 53 | 2442 ipso, rem sacram violat, licet illa non violetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 99 a. 2 arg. 1"><a name="43219"><span class="ref">[43219] IIª-IIae q. 99 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2443 secundum sic proceditur. Videtur quod sacrilegium non sit speciale |
| 2444 peccatum. Dicitur enim XVII, qu. IV, <i>committunt sacrilegium qui | |
| 2445 in divinae legis sanctitatem aut nesciendo committunt, aut | |
| 2446 negligendo violant et offendunt</i>. Sed hoc fit per omne peccatum, | |
| 2447 nam <i>peccatum est dictum vel factum vel concupitum contra legem | |
| 2448 Dei</i>, ut Augustinus dicit, XXII contra Faustum. Ergo sacrilegium | |
| 53 | 2449 est generale peccatum.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 arg. 2"><a name="43220"><span class="ref">[43220] IIª-IIae q. 99 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2450 nullum speciale peccatum continetur sub diversis generibus |
| 2451 peccatorum. Sed sacrilegium sub diversis generibus peccatorum | |
| 2452 continetur, puta sub homicidio, si quis sacerdotem occidat; sub | |
| 2453 luxuria, si quis virginem sacratam violet, vel quamcumque mulierem | |
| 2454 in loco sacro; sub furto, si quis rem sacram furatus fuerit. Ergo | |
| 53 | 2455 sacrilegium non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 arg. 3"><a name="43221"><span class="ref">[43221] IIª-IIae q. 99 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2456 omne speciale peccatum invenitur distinctum ab aliis peccatis, ut |
| 2457 de iniustitia speciali philosophus dicit, in V Ethic. Sed | |
| 2458 sacrilegium non videtur inveniri absque aliis peccatis, sed | |
| 2459 quandoque coniungitur furto, quandoque homicidio, ut dictum est. | |
| 53 | 2460 Non ergo est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 s. c."><a name="43222"><span class="ref">[43222] IIª-IIae q. 99 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2461 est quod opponitur speciali virtuti, scilicet religioni, ad quam |
| 2462 pertinet revereri Deum et divina. Ergo sacrilegium est speciale | |
| 53 | 2463 peccatum.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 co."><a name="43223"><span class="ref">[43223] IIª-IIae q. 99 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2464 dicendum quod ubicumque invenitur specialis ratio deformitatis, ibi |
| 2465 necesse est quod sit speciale peccatum, quia species cuiuslibet rei | |
| 2466 praecipue attenditur secundum formalem rationem ipsius, non autem | |
| 2467 secundum materiam vel subiectum. In sacrilegio autem invenitur | |
| 2468 specialis ratio deformitatis, quia scilicet violatur res sacra per | |
| 2469 aliquam irreverentiam. Et ideo est speciale peccatum. Et opponitur | |
| 2470 religioni. Sicut enim Damascenus dicit, in IV Lib., <i>purpura, | |
| 2471 regale indumentum facta, honoratur et glorificatur, et si quis hanc | |
| 2472 perforaverit, morte damnatur</i>, quasi contra regem agens. Ita | |
| 2473 etiam si quis rem sacram violat, ex hoc ipso contra Dei reverentiam | |
| 53 | 2474 agit, et sic per irreligiositatem peccat.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 ad 1"><a name="43224"><span class="ref">[43224] IIª-IIae q. 99 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2475 ergo dicendum quod illi dicuntur in divinae legis sanctitatem |
| 2476 committere qui legem Dei impugnant, sicut haeretici et blasphemi. | |
| 2477 Qui ex hoc quod Deo non credunt, incurrunt infidelitatis peccatum, | |
| 2478 ex hoc vero quod divinae legis verba pervertunt, sacrilegium | |
| 53 | 2479 incurrunt.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 ad 2"><a name="43225"><span class="ref">[43225] IIª-IIae q. 99 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2480 dicendum quod nihil prohibet unam specialem rationem peccati in |
| 2481 pluribus peccatorum generibus inveniri, secundum quod diversa | |
| 2482 peccata ad finem unius peccati ordinantur, prout etiam in | |
| 2483 virtutibus apparet quibus imperatur ab una virtute. Et hoc modo | |
| 2484 quocumque genere peccati aliquis faciat contra reverentiam debitam | |
| 2485 sacris rebus, sacrilegium formaliter committit, licet materialiter | |
| 53 | 2486 sint ibi diversa genera peccatorum.</p><p title="II-II q. 99 a. 2 ad 3"><a name="43226"><span class="ref">[43226] IIª-IIae q. 99 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2487 dicendum quod sacrilegium interdum invenitur separatum ab aliis |
| 2488 peccatis, eo quod actus non habet aliam deformitatem nisi quia res | |
| 2489 sacra violatur, puta si aliquis iudex rapiat aliquem de loco sacro, | |
| 53 | 2490 quem in aliis locis licite capere posset.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 99 a. 3 arg. 1"><a name="43227"><span class="ref">[43227] IIª-IIae q. 99 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2491 sic proceditur. Videtur quod species sacrilegii non distinguantur |
| 2492 secundum res sacras. Materialis enim diversitas non diversificat | |
| 2493 speciem, si sit eadem ratio formalis. Sed in violatione | |
| 2494 quarumcumque rerum sacrarum videtur esse eadem ratio formalis | |
| 2495 peccati, et quod non sit diversitas nisi materialis. Ergo per hoc | |
| 53 | 2496 non diversificantur sacrilegii species.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 arg. 2"><a name="43228"><span class="ref">[43228] IIª-IIae q. 99 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2497 non videtur esse possibile quod aliqua sint eiusdem speciei, et |
| 2498 tamen specie differant. Sed homicidium et furtum et illicitus | |
| 2499 concubitus sunt diversae species peccatorum. Ergo non possunt | |
| 2500 convenire in una specie sacrilegii. Et ita videtur quod sacrilegii | |
| 2501 species distinguantur secundum diversas species aliorum peccatorum, | |
| 53 | 2502 et non secundum diversitatem rerum sacrarum.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 arg. 3"><a name="43229"><span class="ref">[43229] IIª-IIae q. 99 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2503 inter res sacras connumerantur etiam personae sacrae. Si ergo una |
| 2504 species sacrilegii esset qua violatur persona sacra, sequeretur | |
| 2505 quod omne peccatum quod persona sacra committit esset sacrilegium, | |
| 2506 quia per quodlibet peccatum violatur persona peccantis. Non ergo | |
| 53 | 2507 species sacrilegii accipiuntur secundum res sacras.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 s. c."><a name="43230"><span class="ref">[43230] IIª-IIae q. 99 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2508 est quod actus et habitus distinguuntur secundum obiecta. Sed res |
| 2509 sacra est obiectum sacrilegii. Ut dictum est. Ergo species | |
| 53 | 2510 sacrilegii distinguuntur secundum differentiam rerum sacrarum.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 co."><a name="43231"><span class="ref">[43231] IIª-IIae q. 99 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2511 dicendum quod, sicut dictum est, peccatum sacrilegii in hoc |
| 2512 consistit quod aliquis irreverenter se habet ad rem sacram. Debetur | |
| 2513 autem reverentia rei sacrae ratione sanctitatis. Et ideo secundum | |
| 2514 diversam rationem sanctitatis rerum sacrarum quibus irreverentia | |
| 2515 exhibetur, necesse est quod sacrilegii species distinguantur, et | |
| 2516 tanto sacrilegium est gravius quanto res sacra in quam peccatur | |
| 2517 maiorem obtinet sanctitatem. Attribuitur autem sanctitas et | |
| 2518 personis sacris, idest divino cultui dedicatis, et locis sacris, et | |
| 2519 rebus quibusdam aliis sacris. Sanctitas autem loci ordinatur ad | |
| 2520 sanctitatem hominis, qui in loco sacro cultum exhibet Deo, dicitur | |
| 2521 enim II Machab. V, <i>non propter locum gentem, sed propter gentem | |
| 2522 dominus locum elegit</i>. Et ideo gravius peccatum est sacrilegium | |
| 2523 quo peccatur contra personam sacram quam quo peccatur contra locum | |
| 2524 sacrum. Sunt tamen in utraque sacrilegii specie diversi gradus, | |
| 2525 secundum differentiam personarum et locorum sacrorum. Similiter | |
| 2526 etiam et tertia species sacrilegii, quae circa alias res sacras | |
| 2527 committitur, diversos habet gradus, secundum differentiam sacrarum | |
| 2528 rerum. Inter quas summum locum obtinent ipsa sacramenta, quibus | |
| 2529 homo sanctificatur, quorum praecipuum est Eucharistiae sacramentum, | |
| 2530 quod continet ipsum Christum. Et ideo sacrilegium quod contra hoc | |
| 2531 sacramentum committitur gravissimum est inter omnia. Post | |
| 2532 sacramenta autem, secundum locum tenent vasa consecrata ad | |
| 2533 sacramentorum susceptionem; et ipsae imagines sacrae, et sanctorum | |
| 2534 reliquiae, in quibus quodammodo ipsae personae sanctorum venerantur | |
| 2535 vel dehonorantur. Deinde ea quae pertinent ad ornatum Ecclesiae et | |
| 2536 ministrorum. Deinde ea quae sunt deputata ad sustentationem | |
| 2537 ministrorum, sive sint mobilia sive immobilia. Quicumque autem | |
| 2538 contra quodcumque praedictorum peccat, crimen sacrilegii | |
| 53 | 2539 incurrit.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 ad 1"><a name="43232"><span class="ref">[43232] IIª-IIae q. 99 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2540 ergo dicendum quod non est in omnibus praedictis eadem ratio |
| 2541 sanctitatis. Et ideo differentia sacrarum rerum non solum est | |
| 53 | 2542 differentia materialis, sed formalis.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 ad 2"><a name="43233"><span class="ref">[43233] IIª-IIae q. 99 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2543 dicendum quod nihil prohibet aliqua duo secundum aliquid esse unius |
| 2544 speciei, et secundum aliud diversarum, sicut Socrates et Plato | |
| 2545 conveniunt in specie animalis, differunt autem in specie colorati, | |
| 2546 si unus sit albus et alius niger. Et similiter etiam possibile est | |
| 2547 aliqua duo peccata differre specie secundum materiales actus, | |
| 2548 convenire autem in specie secundum unam rationem formalem | |
| 2549 sacrilegii, puta si quis sanctimonialem violaverit verberando, vel | |
| 53 | 2550 concumbendo.</p><p title="II-II q. 99 a. 3 ad 3"><a name="43234"><span class="ref">[43234] IIª-IIae q. 99 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2551 dicendum quod omne peccatum quod sacra persona committit, |
| 2552 materialiter quidem et quasi per accidens est sacrilegium, unde | |
| 2553 Hieronymus dicit quod <i>nugae in ore sacerdotis sacrilegium sunt | |
| 2554 vel blasphemia</i>. Formaliter autem et proprie illud solum | |
| 2555 peccatum sacrae personae sacrilegium est quod agitur directe contra | |
| 2556 eius sanctitatem, puta si virgo Deo dicata fornicetur; et eadem | |
| 53 | 2557 ratio est in aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 99 a. 4 arg. 1"><a name="43235"><span class="ref">[43235] IIª-IIae q. 99 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2558 sic proceditur. Videtur quod poena sacrilegii non debeat esse |
| 2559 pecuniaria. Poena enim pecuniaria non solet imponi pro culpa | |
| 2560 criminali. Sed sacrilegium est culpa criminalis, unde capitali | |
| 2561 sententia punitur secundum leges civiles. Ergo sacrilegium non | |
| 53 | 2562 debet puniri poena pecuniaria.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 arg. 2"><a name="43236"><span class="ref">[43236] IIª-IIae q. 99 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2563 idem peccatum non debet duplici poena puniri, secundum illud Nahum |
| 2564 I, non consurget duplex tribulatio. Sed poena sacrilegii est | |
| 2565 excommunicatio, maior quidem si violentia inferatur in personam | |
| 2566 sacram, vel si aliquis incendat vel frangat Ecclesiam; minor autem | |
| 2567 in aliis sacrilegiis. Ergo non debet sacrilegium puniri poena | |
| 53 | 2568 pecuniaria.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 arg. 3"><a name="43237"><span class="ref">[43237] IIª-IIae q. 99 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2569 apostolus dicit, I ad Thess. II, <i>non fuimus aliquando in |
| 2570 occasione avaritiae</i>. Sed hoc videtur ad occasionem avaritiae | |
| 2571 pertinere quod poena pecuniaria exigatur pro violatione rei sacrae. | |
| 53 | 2572 Ergo non videtur talis poena esse conveniens sacrilegii.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 s. c."><a name="43238"><span class="ref">[43238] IIª-IIae q. 99 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2573 est quod dicitur XVII, qu. IV, <i>si quis contumax vel superbus |
| 2574 fugitivum servum de atrio Ecclesiae per vim abstraxerit, nongentos | |
| 2575 solidos componat</i>. Et ibidem postea dicitur, <i>quisquis | |
| 2576 inventus fuerit reus sacrilegii, triginta libras argenti examinati | |
| 53 | 2577 purissimi componat</i>.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 co."><a name="43239"><span class="ref">[43239] IIª-IIae q. 99 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2578 dicendum quod in poenis infligendis duo sunt consideranda. Primo |
| 2579 quidem, aequalitas, ad hoc quod poena sit iusta, ut scilicet in quo | |
| 2580 quis peccat, per hoc torqueatur, ut dicitur Sap. XI. Et hoc modo | |
| 2581 conveniens poena sacrilegi, qui sacris iniuriam infert est | |
| 2582 excommunicatio, per quam a sacris arcetur. Secundo autem | |
| 2583 consideratur utilitas, nam poenae quasi medicinae quaedam | |
| 2584 infliguntur, ut his territi homines a peccando desistant. | |
| 2585 Sacrilegus autem, qui sacra non reveretur, non sufficienter videtur | |
| 2586 a peccando arceri per hoc quod ei sacra interdicuntur, de quibus | |
| 2587 non curat. Et ideo secundum leges humanas adhibetur capitis poena; | |
| 2588 secundum vero Ecclesiae sententiam, quae mortem corporalem non | |
| 2589 infligit, adhibetur pecuniaria poena, ut saltem poenis temporalibus | |
| 53 | 2590 homines a sacrilegiis revocentur.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 ad 1"><a name="43240"><span class="ref">[43240] IIª-IIae q. 99 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2591 ergo dicendum quod Ecclesia corporalem mortem non infligit, sed |
| 53 | 2592 loco eius infligit excommunicationem.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 ad 2"><a name="43241"><span class="ref">[43241] IIª-IIae q. 99 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2593 dicendum quod necesse est duas poenas adhiberi quando per unam non |
| 2594 sufficienter revocatur aliquis a peccando. Et ideo oportuit, supra | |
| 2595 poenam excommunicationis, adhibere aliquam temporalem poenam, ad | |
| 53 | 2596 coercendum homines qui spiritualia contemnunt.</p><p title="II-II q. 99 a. 4 ad 3"><a name="43242"><span class="ref">[43242] IIª-IIae q. 99 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2597 dicendum quod si pecunia exigeretur sine rationabili causa, hoc |
| 2598 videretur ad occasionem avaritiae pertinere. Sed quando exigitur ad | |
| 2599 hominum correctionem, habet manifestam utilitatem. Et ideo non | |
| 53 | 2600 pertinet ad occasionem avaritiae.</p></div></div><div class="q" id="q100"><h2>Quaestio 100</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 100 pr."><a name="43243"><span class="ref">[43243] IIª-IIae q. 100 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2601 considerandum est de simonia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, |
| 2602 quid sit simonia. Secundo, utrum liceat pro sacramentis pecuniam | |
| 2603 accipere. Tertio, utrum liceat accipere pecuniam pro spiritualibus | |
| 2604 actibus. Quarto, utrum liceat vendere ea quae sunt spiritualibus | |
| 2605 annexa. Quinto, utrum solum munus a manu faciat simoniacum, an | |
| 53 | 2606 etiam munus a lingua et ab obsequio. Sexto, de poena simoniaci.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 1"><a name="43244"><span class="ref">[43244] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2607 sic proceditur. Videtur quod simonia non sit studiosa voluntas |
| 2608 emendi et vendendi aliquid spirituale vel spirituali annexum. | |
| 2609 Simonia enim est haeresis quaedam, dicitur enim I, qu. I, | |
| 2610 <i>tolerabilior est Macedonii, et eorum qui circa ipsum sunt sancti | |
| 2611 spiritus impugnatorum, impia haeresis quam simoniacorum. Illi enim | |
| 2612 creaturam, et servum Dei patris et filii, spiritum sanctum | |
| 2613 delirando fatentur, isti vero eundem spiritum sanctum efficiunt | |
| 2614 servum suum. Omnis enim dominus quod habet, si vult, vendit, sive | |
| 2615 servum, sive quid aliud eorum quae possidet</i>. Sed infidelitas | |
| 2616 non consistit in voluntate, sed magis in intellectu, sicut et | |
| 2617 fides, ut ex supra dictis patet. Ergo simonia non debet per | |
| 53 | 2618 voluntatem definiri.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 2"><a name="43245"><span class="ref">[43245] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2619 Praeterea, studiose peccare est ex malitia peccare, quod est |
| 2620 peccare in spiritum sanctum. Si ergo simonia est studiosa voluntas | |
| 2621 peccandi, sequitur quod semper sit peccatum in spiritum | |
| 53 | 2622 sanctum.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 3"><a name="43246"><span class="ref">[43246] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2623 Praeterea, nihil magis est spirituale quam regnum caelorum. Sed |
| 2624 licet emere regnum caelorum, dicit enim Gregorius, in quadam | |
| 2625 homilia, <i>regnum caelorum tantum valet quantum habes</i>. Ergo | |
| 53 | 2626 non est simonia velle emere aliquid spirituale.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 4"><a name="43247"><span class="ref">[43247] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2627 Praeterea, nomen simoniae a Simone mago acceptum est, de quo |
| 2628 legitur Act. VIII, quod obtulit apostolis pecuniam ad spiritualem | |
| 2629 potestatem emendam, ut, scilicet, <i>quibuscumque manus imponeret, | |
| 2630 reciperent spiritum sanctum</i>. Non autem legitur quod aliquid | |
| 2631 voluit vendere. Ergo simonia non est voluntas vendendi aliquid | |
| 53 | 2632 spirituale.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 5"><a name="43248"><span class="ref">[43248] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 5</span></a> |
| 28 | 2633 Praeterea, multae aliae sunt voluntariae commutationes praeter |
| 2634 emptionem et venditionem, sicut permutatio, transactio. Ergo | |
| 53 | 2635 videtur quod insufficienter definiatur simonia.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 6"><a name="43249"><span class="ref">[43249] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 6</span></a> |
| 28 | 2636 Praeterea, omne quod est spirituali annexum est spirituale. |
| 53 | 2637 Superflue igitur additur, vel spirituali annexum.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 arg. 7"><a name="43250"><span class="ref">[43250] IIª-IIae q. 100 a. 1 arg. 7</span></a> |
| 28 | 2638 Praeterea, Papa, secundum quosdam, non potest committere simoniam. |
| 2639 Potest autem emere vel vendere aliquid spirituale. Ergo simonia non | |
| 2640 est voluntas emendi vel vendendi aliquid spirituale vel spirituali | |
| 53 | 2641 annexum.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 s. c."><a name="43251"><span class="ref">[43251] IIª-IIae q. 100 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2642 est quod Gregorius dicit, in registro, <i>altare et decimas et |
| 2643 spiritum sanctum emere vel vendere simoniacam haeresim esse nullus | |
| 53 | 2644 fidelium ignorat</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 co."><a name="43252"><span class="ref">[43252] IIª-IIae q. 100 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2645 dicendum quod, sicut supra dictum est, actus aliquis est malus ex |
| 2646 genere ex eo quod cadit super materiam indebitam. Emptionis autem | |
| 2647 et venditionis est materia indebita res spiritualis, triplici | |
| 2648 ratione. Primo quidem, quia res spiritualis non potest aliquo | |
| 2649 terreno pretio compensari, sicut de sapientia dicitur Prov. III, | |
| 2650 <i>pretiosior est cunctis opibus, et omnia quae desiderantur huic | |
| 2651 non valent comparari</i>. Et ideo Petrus, in ipsa sui radice | |
| 2652 Simonis pravitatem condemnans, dixit, <i>pecunia tua tecum sit in | |
| 2653 perditionem, quoniam donum Dei existimasti pecunia possidere</i>. | |
| 2654 Secundo, quia illud potest esse debita venditionis materia cuius | |
| 2655 venditor est dominus, ut patet in auctoritate supra inducta. | |
| 2656 Praelatus autem Ecclesiae non est dominus spiritualium rerum, sed | |
| 2657 dispensator, secundum illud I ad Cor. IV. <i>Sic nos existimet homo | |
| 2658 ut ministros Christi, et dispensatores ministeriorum Dei</i>. | |
| 2659 Tertio, quia venditio repugnat spiritualium origini, quae ex | |
| 2660 gratuita Dei voluntate proveniunt. Unde et dominus dicit, Matth. X, | |
| 2661 <i>gratis accepistis, gratis date</i>. Et ideo aliquis, vendendo | |
| 2662 vel emendo rem spiritualem, irreverentiam exhibet Deo et rebus | |
| 53 | 2663 divinis. Propter quod, peccat peccato irreligiositatis.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 1"><a name="43253"><span class="ref">[43253] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2664 ergo dicendum quod sicut religio consistit in quadam fidei |
| 2665 protestatione, quam tamen interdum aliquis non habet in corde; ita | |
| 2666 etiam vitia opposita religioni habent quandam protestationem | |
| 2667 infidelitatis, licet quandoque non sit infidelitas in mente. | |
| 2668 Secundum hoc ergo, simonia haeresis dicitur secundum exteriorem | |
| 2669 protestationem, quia in hoc quod aliquis vendit donum spiritus | |
| 2670 sancti, quodammodo se protestatur esse dominum spiritualis doni; | |
| 2671 quod est haereticum. Sciendum tamen quod Simon magus, praeter hoc | |
| 2672 quod ab apostolis spiritus sancti gratiam pecunia emere voluit, | |
| 2673 dixit quod mundus non erat a Deo creatus, sed a quadam superna | |
| 2674 virtute, ut dicit Isidorus, in libro Etymol. Et secundum hoc, inter | |
| 2675 alios haereticos simoniaci computantur, ut patet in libro Augustini | |
| 53 | 2676 de haeresibus.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 2"><a name="43254"><span class="ref">[43254] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2677 dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia et omnes partes |
| 2678 eius, et per consequens omnia vitia opposita, sunt in voluntate | |
| 2679 sicut in subiecto. Et ideo convenienter simonia per voluntatem | |
| 2680 definitur. Additur autem studiosa, ad designandum electionem, quae | |
| 2681 principaliter pertinet ad virtutem et vitium. Non autem omnis qui | |
| 2682 peccat electione peccat peccato in spiritum sanctum, sed solum qui | |
| 2683 peccatum eligit per contemptum eorum quae homines solent retrahere | |
| 53 | 2684 a peccando, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 3"><a name="43255"><span class="ref">[43255] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2685 dicendum quod regnum caelorum dicitur emi, dum quis dat quod habet |
| 2686 propter Deum, large sumpto nomine emptionis, secundum quod | |
| 2687 accipitur pro merito. Quod tamen non pertingit ad perfectam | |
| 2688 rationem emptionis. Tum quia non sunt condignae passiones huius | |
| 2689 temporis, nec aliqua nostra dona vel opera, ad futuram gloriam quae | |
| 2690 revelabitur in nobis, ut dicitur Rom. VIII. Tum quia meritum non | |
| 2691 consistit principaliter in exteriori dono vel actu vel passione, | |
| 53 | 2692 sed in interiori affectu.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 4"><a name="43256"><span class="ref">[43256] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2693 dicendum quod Simon magus ad hoc emere voluit spiritualem |
| 2694 potestatem ut eam postea venderet, dicitur enim I, qu. III, quod | |
| 2695 <i>Simon magus donum spiritus sancti emere voluit ut ex venditione | |
| 2696 signorum quae per eum fierent, multiplicatam pecuniam | |
| 2697 lucraretur</i>. Et sic illi qui spiritualia vendunt, conformantur | |
| 2698 Simoni mago in intentione, in actu vero, illi qui emere volunt. | |
| 2699 Illi autem qui vendunt, in actu imitantur Giezi, discipulum | |
| 2700 Elisaei, de quo legitur IV Reg. V, quod accepit pecuniam a leproso | |
| 2701 mundato. Unde venditores spiritualium possunt dici non solum | |
| 53 | 2702 simoniaci, sed etiam Giezitae.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 5"><a name="43257"><span class="ref">[43257] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2703 dicendum quod nomine emptionis et venditionis intelligitur omnis |
| 2704 contractus non gratuitus. Unde nec permutatio praebendarum vel | |
| 2705 ecclesiasticorum beneficiorum fieri potest, auctoritate partium | |
| 2706 absque periculo simoniae, sicut nec transactio, ut iura | |
| 2707 determinant. Potest tamen praelatus, ex officio suo. Permutationes | |
| 53 | 2708 huiusmodi facere pro causa utili vel necessaria.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 6"><a name="43258"><span class="ref">[43258] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2709 dicendum quod sicut anima vivit secundum seipsam, corpus vero vivit |
| 2710 ex unione animae; ita etiam quaedam sunt spiritualia secundum | |
| 2711 seipsa, sicut sacramenta et alia huiusmodi; quaedam autem dicuntur | |
| 2712 spiritualia ex hoc quod talibus adhaerent. Unde I, qu. III, | |
| 2713 dicitur, cap. si quis obiecerit, quod <i>spiritualia sine | |
| 2714 corporalibus rebus non proficiunt, sicut nec anima sine corpore | |
| 53 | 2715 corporaliter vivit</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 1 ad 7"><a name="43259"><span class="ref">[43259] IIª-IIae q. 100 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2716 dicendum quod Papa potest incurrere vitium simoniae, sicut et |
| 2717 quilibet alius homo, peccatum enim tanto in aliqua persona est | |
| 2718 gravius quanto maiorem obtinet locum. Quamvis enim res Ecclesiae | |
| 2719 sint eius ut principalis dispensatoris, non tamen sunt eius ut | |
| 2720 domini et possessoris. Et ideo si reciperet pro aliqua re | |
| 2721 spirituali pecuniam de redditibus alicuius Ecclesiae, non careret | |
| 2722 vitio simoniae. Et similiter etiam posset simoniam committere | |
| 53 | 2723 recipiendo pecuniam ab aliquo laico non de bonis Ecclesiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 100 a. 2 arg. 1"><a name="43260"><span class="ref">[43260] IIª-IIae q. 100 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2724 secundum sic proceditur. Videtur quod non semper sit illicitum pro |
| 2725 sacramentis pecuniam dare. Baptismus enim est ianua sacramentorum, | |
| 2726 ut in III parte dicetur. Sed licet, ut videtur, in aliquo casu dare | |
| 2727 pecuniam pro Baptismo, puta quando sacerdos puerum morientem sine | |
| 2728 pretio baptizare non vellet. Ergo non semper est illicitum emere | |
| 53 | 2729 vel vendere sacramenta.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 arg. 2"><a name="43261"><span class="ref">[43261] IIª-IIae q. 100 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2730 Praeterea, maximum sacramentorum est Eucharistia, quae in Missa |
| 2731 consecratur. Sed pro Missis cantandis aliqui sacerdotes praebendam | |
| 2732 vel pecuniam accipiunt. Ergo licet multo magis alia sacramenta | |
| 53 | 2733 emere vel vendere.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 arg. 3"><a name="43262"><span class="ref">[43262] IIª-IIae q. 100 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2734 Praeterea, sacramentum poenitentiae est sacramentum necessitatis, |
| 2735 quod praecipue in absolutione consistit. Sed quidam absolventes ab | |
| 2736 excommunicatione pecuniam exigunt. Ergo non semper est illicitum | |
| 53 | 2737 sacramenta emere vel vendere.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 arg. 4"><a name="43263"><span class="ref">[43263] IIª-IIae q. 100 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2738 Praeterea, consuetudo facit ut non sit peccatum illud quod alias |
| 2739 peccatum esset, sicut Augustinus dicit quod <i>habere plures | |
| 2740 uxores, quando mos erat, crimen non erat</i>. Sed apud quosdam est | |
| 2741 consuetudo quod in consecrationibus episcoporum, benedictionibus | |
| 2742 abbatum, et ordinibus clericorum, pro chrismate vel oleo sancto et | |
| 2743 aliis huiusmodi aliquid detur. Ergo videtur quod hoc non sit | |
| 53 | 2744 illicitum.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 arg. 5"><a name="43264"><span class="ref">[43264] IIª-IIae q. 100 a. 2 arg. 5</span></a> |
| 28 | 2745 Praeterea, contingit quandoque quod aliquis malitiose impedit |
| 2746 aliquem vel ab episcopatu obtinendo, vel ab aliqua alia dignitate. | |
| 2747 Sed licet unicuique redimere suam vexationem. Ergo licitum videtur | |
| 2748 in tali casu pecuniam dare pro episcopatu, vel aliqua alia | |
| 53 | 2749 ecclesiastica dignitate.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 arg. 6"><a name="43265"><span class="ref">[43265] IIª-IIae q. 100 a. 2 arg. 6</span></a> |
| 28 | 2750 Praeterea, matrimonium est quoddam sacramentum. Sed quandoque datur |
| 2751 pecunia pro matrimonio. Ergo licitum est sacramenta pecunia | |
| 53 | 2752 vendere.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 s. c."><a name="43266"><span class="ref">[43266] IIª-IIae q. 100 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2753 est quod dicitur I, qu. I, <i>qui per pecuniam quemquam |
| 53 | 2754 consecraverit, alienus sit a sacerdotio</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 co."><a name="43267"><span class="ref">[43267] IIª-IIae q. 100 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2755 dicendum quod sacramenta novae legis sunt maxime spiritualia, |
| 2756 inquantum sunt spiritualis gratiae causa, quae pretio aestimari non | |
| 2757 potest, et eius rationi repugnat quod non gratuito detur. | |
| 2758 Dispensantur autem sacramenta per Ecclesiae ministros, quos oportet | |
| 2759 a populo sustentari, secundum illud apostoli, I ad Cor. IX, | |
| 2760 <i>nescitis quoniam qui in sacrario operantur, quae de sacrario | |
| 2761 sunt edunt, et qui altari deserviunt, cum altario | |
| 2762 participantur?</i> Sic igitur dicendum est quod accipere pecuniam | |
| 2763 pro spirituali sacramentorum gratia est crimen simoniae, quod nulla | |
| 2764 consuetudine potest excusari, quia consuetudo non praeiudicat iuri | |
| 2765 naturali vel divino. Per pecuniam autem intelligitur omne illud | |
| 2766 cuius pretium potest pecunia aestimari, ut philosophus dicit, in IV | |
| 2767 Ethic. Accipere autem aliqua ad sustentationem eorum qui sacramenta | |
| 2768 ministrant, secundum ordinationem Ecclesiae et consuetudines | |
| 2769 approbatas, non est simonia, neque peccatum, non enim accipitur | |
| 2770 tanquam pretium mercedis, sed tanquam stipendium necessitatis. Unde | |
| 2771 super illud I ad Tim. V, qui bene praesunt presbyteri etc., dicit | |
| 2772 Glossa Augustini, <i>accipiant sustentationem necessitatis a | |
| 53 | 2773 populo, mercedem dispensationis a domino</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 ad 1"><a name="43268"><span class="ref">[43268] IIª-IIae q. 100 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2774 ergo dicendum quod in casu necessitatis potest quilibet baptizare. |
| 2775 Et quia nullo modo est peccandum, pro eodem est habendum si | |
| 2776 sacerdos absque pretio baptizare non velit, ac si non esset qui | |
| 2777 baptizaret. Unde ille qui gerit curam pueri in tali casu licite | |
| 2778 posset eum baptizare, vel a quocumque alio facere baptizari. Posset | |
| 2779 tamen licite aquam a sacerdote emere, quae est pure elementum | |
| 2780 corporale. Si autem esset adultus qui Baptismum desideraret, et | |
| 2781 immineret mortis periculum, nec sacerdos eum vellet sine pretio | |
| 2782 baptizare, deberet, si posset, per alium baptizari. Quod si non | |
| 2783 posset ad alium habere recursum, nullo modo deberet pretium pro | |
| 2784 Baptismo dare, sed potius absque Baptismo decedere, suppletur enim | |
| 53 | 2785 ei ex Baptismo flaminis quod ex sacramento deest.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 ad 2"><a name="43269"><span class="ref">[43269] IIª-IIae q. 100 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2786 dicendum quod sacerdos non accipit pecuniam quasi pretium |
| 2787 consecrationis Eucharistiae aut Missae cantandae, hoc enim esset | |
| 2788 simoniacum, sed quasi stipendium suae sustentationis, ut dictum | |
| 53 | 2789 est.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 ad 3"><a name="43270"><span class="ref">[43270] IIª-IIae q. 100 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2790 dicendum quod pecunia non exigitur ab eo qui absolvitur quasi |
| 2791 pretium absolutionis, hoc enim esset simoniacum, sed quasi poena | |
| 53 | 2792 culpae praecedentis, pro qua fuit excommunicatus.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 ad 4"><a name="43271"><span class="ref">[43271] IIª-IIae q. 100 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2793 dicendum quod, sicut dictum est, consuetudo non praeiudicat iuri |
| 2794 naturali vel divino, quo simonia prohibetur. Et ideo si aliqua ex | |
| 2795 consuetudine exigantur quasi pretium rei spiritualis, cum | |
| 2796 intentione emendi vel vendendi, est manifeste simonia, et praecipue | |
| 2797 si ab invito exigantur. Si vero accipiantur quasi quaedam stipendia | |
| 2798 per consuetudinem approbatam, non est simonia, si tamen desit | |
| 2799 intentio emendi vel vendendi, sed intentio referatur ad solam | |
| 2800 consuetudinis observantiam; et praecipue quando aliquis voluntarie | |
| 2801 solvit. In his tamen omnibus sollicite cavendum est quod habet | |
| 2802 speciem simoniae vel cupiditatis, secundum illud apostoli, I ad | |
| 53 | 2803 Thess. ult., <i>ab omni specie mala abstinete vos</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 ad 5"><a name="43272"><span class="ref">[43272] IIª-IIae q. 100 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2804 dicendum quod antequam alicui acquiratur ius in episcopatu, vel |
| 2805 quacumque dignitate seu praebenda, per electionem vel provisionem | |
| 2806 seu collationem, simoniacum esset adversantium obstacula pecunia | |
| 2807 redimere, sic enim per pecuniam pararet sibi viam ad rem | |
| 2808 spiritualem obtinendam. Sed postquam iam ius alicui acquisitum est, | |
| 53 | 2809 licet per pecuniam iniusta impedimenta removere.</p><p title="II-II q. 100 a. 2 ad 6"><a name="43273"><span class="ref">[43273] IIª-IIae q. 100 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2810 dicendum quod quidam dicunt quod pro matrimonio licet pecuniam |
| 2811 dare, quia in eo non confertur gratia. Sed hoc non est usquequaque | |
| 2812 verum, ut in III parte huius operis dicetur. Et ideo aliter | |
| 2813 dicendum est, quod matrimonium non solum est Ecclesiae sacramentum, | |
| 2814 sed etiam naturae officium. Et ideo dare pecuniam pro matrimonio | |
| 2815 inquantum est naturae officium, licitum est, inquantum vero est | |
| 2816 Ecclesiae sacramentum, est illicitum. Et ideo secundum iura | |
| 53 | 2817 prohibetur ne pro benedictione nuptiarum aliquid exigatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 100 a. 3 arg. 1"><a name="43274"><span class="ref">[43274] IIª-IIae q. 100 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2818 tertium sic proceditur. Videtur quod licitum sit dare et accipere |
| 2819 pecuniam pro spiritualibus actibus. Usus enim prophetiae est | |
| 2820 spiritualis actus. Sed pro usu prophetiae olim aliquid dabatur, ut | |
| 2821 patet I Reg. IX, et III Reg. XIV. Ergo videtur quod liceat dare et | |
| 53 | 2822 accipere pecuniam pro actu spirituali.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 arg. 2"><a name="43275"><span class="ref">[43275] IIª-IIae q. 100 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2823 Praeterea, oratio, praedicatio, laus divina sunt actus maxime |
| 2824 spirituales. Sed ad impetrandum orationum suffragia pecunia datur | |
| 2825 sanctis viris, secundum illud Luc. XVI, <i>facite vobis amicos de | |
| 2826 mammona iniquitatis</i>. Praedicatoribus etiam spiritualia | |
| 2827 seminantibus temporalia debentur, secundum apostolum, I ad Cor. IX. | |
| 2828 Celebrantibus etiam divinas laudes in ecclesiastico officio, et | |
| 2829 processiones facientibus, aliquid datur, et quandoque annui | |
| 2830 redditus ad hoc assignantur. Ergo licitum est pro spiritualibus | |
| 53 | 2831 actibus accipere aliquid.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 arg. 3"><a name="43276"><span class="ref">[43276] IIª-IIae q. 100 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2832 Praeterea, scientia non est minus spiritualis quam potestas. Sed |
| 2833 pro usu scientiae licet pecuniam accipere, sicut advocato licet | |
| 2834 vendere iustum patrocinium, et medico consilium sanitatis, et | |
| 2835 magistro officium doctrinae. Ergo, pari ratione, videtur quod | |
| 2836 liceat praelato accipere aliquid pro usu spiritualis suae | |
| 2837 potestatis, puta pro correctione, vel dispensatione, vel aliquo | |
| 53 | 2838 huiusmodi.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 arg. 4"><a name="43277"><span class="ref">[43277] IIª-IIae q. 100 a. 3 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2839 Praeterea, religio est status spiritualis perfectionis. Sed in |
| 2840 aliquibus monasteriis aliquid ab his qui recipiuntur exigitur. Ergo | |
| 53 | 2841 licet pro spiritualibus aliquid exigere.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 s. c."><a name="43278"><span class="ref">[43278] IIª-IIae q. 100 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2842 est quod dicitur I, qu. I, <i>quidquid invisibilis gratiae |
| 2843 consolatione tribuitur, nunquam quaestibus, vel quibuslibet | |
| 2844 praemiis, venundari penitus debet</i>. Sed omnia huiusmodi | |
| 2845 spiritualia per invisibilem gratiam tribuuntur. Ergo non licet ea | |
| 53 | 2846 quaestibus vel praemiis venundari.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 co."><a name="43279"><span class="ref">[43279] IIª-IIae q. 100 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2847 dicendum quod sicut sacramenta dicuntur spiritualia quia |
| 2848 spiritualem conferunt gratiam, ita etiam quaedam alia dicuntur | |
| 2849 spiritualia quia ex spirituali procedunt gratia et ad eam | |
| 2850 disponunt. Quae tamen per hominum ministerium exhibentur, quos | |
| 2851 oportet a populo sustentari, cui spiritualia administrant, secundum | |
| 2852 illud I ad Cor. IX, <i>quis militat suis stipendiis unquam? Quis | |
| 2853 pascit gregem, et de lacte gregis non manducat?</i> Et ideo vendere | |
| 2854 quod spirituale est in huiusmodi actibus, aut emere, simoniacum | |
| 2855 est, sed accipere aut dare aliquid pro sustentatione ministrantium | |
| 2856 spiritualia, secundum ordinationem Ecclesiae et consuetudinem | |
| 2857 approbatam, licitum est; ita tamen quod desit intentio emptionis et | |
| 2858 venditionis; et quod ab invitis non exigatur per subtractionem | |
| 2859 spiritualium quae sunt exhibenda, haec enim haberent quandam | |
| 2860 venditionis speciem. Gratis tamen spiritualibus prius exhibitis, | |
| 2861 licite possunt statutae et consuetae oblationes, et quicumque alii | |
| 2862 proventus, exigi a nolentibus et valentibus solvere, auctoritate | |
| 53 | 2863 superioris interveniente.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 ad 1"><a name="43280"><span class="ref">[43280] IIª-IIae q. 100 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2864 ergo dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, super Michaeam, munera |
| 2865 quaedam sponte exhibebantur bonis prophetis ad sustentationem | |
| 2866 ipsorum, non quasi ad emendum prophetiae usum, quem tamen | |
| 53 | 2867 pseudoprophetae retorquebant ad quaestum.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 ad 2"><a name="43281"><span class="ref">[43281] IIª-IIae q. 100 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2868 dicendum quod illi qui dant eleemosynas pauperibus ut orationum ab |
| 2869 ipsis suffragia impetrent, non eo tenore dant quasi intendentes | |
| 2870 orationes emere, sed per gratuitam beneficentiam pauperum animas | |
| 2871 provocant ad hoc quod pro eis gratis et ex caritate orent. | |
| 2872 Praedicantibus etiam temporalia debentur ad sustentationem | |
| 2873 praedicantium, non autem ad emendum praedicationis verbum. Unde | |
| 2874 super illud I ad Tim. V, qui bene praesunt presbyteri etc., dicit | |
| 2875 Glossa, <i>necessitatis est accipere unde vivitur, caritatis est | |
| 2876 praebere, non tamen venale est Evangelium, ut pro his praedicetur. | |
| 2877 Si enim sic vendunt, magnam rem vili vendunt pretio</i>. Similiter | |
| 2878 etiam aliqua temporalia dantur Deum laudantibus in celebratione | |
| 2879 ecclesiastici officii, sive pro vivis sive pro mortuis, non quasi | |
| 2880 pretium, sed quasi sustentationis stipendium. Et eo etiam tenore | |
| 2881 pro processionibus faciendis in aliquo funere aliquae eleemosynae | |
| 2882 recipiuntur. Si autem huiusmodi pacto interveniente fiant, aut | |
| 2883 etiam cum intentione emptionis vel venditionis, simoniacum esset. | |
| 2884 Unde illicita esset ordinatio si in aliqua Ecclesia statueretur | |
| 2885 quod non fieret processio in funere alicuius nisi solveret certam | |
| 2886 pecuniae quantitatem, quia per tale statutum praecluderetur via | |
| 2887 gratis officium pietatis aliquibus impendendi. Magis autem licita | |
| 2888 esset ordinatio si statueretur quod omnibus certam eleemosynam | |
| 2889 dantibus talis honor exhiberetur, quia per hoc non praecluderetur | |
| 2890 via aliis exhibendi. Et praeterea prima ordinatio habet speciem | |
| 2891 exactionis, secunda vero habet speciem gratuitae | |
| 53 | 2892 recompensationis.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 ad 3"><a name="43282"><span class="ref">[43282] IIª-IIae q. 100 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2893 dicendum quod ille cui committitur spiritualis potestas, ex officio |
| 2894 obligatur ad usum potestatis sibi commissae in spiritualium | |
| 2895 dispensatione, et etiam pro sua sustentatione statuta stipendia | |
| 2896 habet ex redditibus ecclesiasticis. Et ideo si aliquid acciperet | |
| 2897 pro usu spiritualis potestatis, non intelligeretur locare operas | |
| 2898 suas, quas ex debito suscepti officii debet impendere, sed | |
| 2899 intelligeretur vendere ipsum spiritualis gratiae usum. Et propter | |
| 2900 hoc, non licet pro quacumque dispensatione aliquid accipere; neque | |
| 2901 etiam pro hoc quod suas vices committant; neque etiam pro hoc quod | |
| 2902 suos subditos corrigant, vel a corrigendo desistant. Licet tamen | |
| 2903 eis accipere procurationes quando subditos visitant, non quasi | |
| 2904 pretium correctionis, sed quasi debitum stipendium. Ille autem qui | |
| 2905 habet scientiam, non suscipit tamen hoc officium ex quo obligetur | |
| 2906 aliis usum scientiae impendere. Et ideo licite potest pretium suae | |
| 2907 doctrinae vel consilii accipere, non quasi veritatem aut scientiam | |
| 2908 vendens sed quasi operas suas locans. Si autem ex officio ad hoc | |
| 2909 teneretur, intelligeretur ipsam veritatem vendere, unde graviter | |
| 2910 peccaret. Sicut patet in illis qui instituuntur in aliquibus | |
| 2911 Ecclesiis ad docendum clericos Ecclesiae et alios pauperes, pro quo | |
| 2912 ab Ecclesia beneficium recipiunt, a quibus non licet eis aliquid | |
| 2913 recipere, nec ad hoc quod doceant, nec ad hoc quod aliqua festa | |
| 53 | 2914 faciant vel praetermittant.</p><p title="II-II q. 100 a. 3 ad 4"><a name="43283"><span class="ref">[43283] IIª-IIae q. 100 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2915 dicendum quod pro ingressu monasterii non licet aliquid exigere vel |
| 2916 accipere quasi pretium. Licet tamen, si monasterium sit tenue, quod | |
| 2917 non sufficiat ad tot personas nutriendas, gratis quidem ingressum | |
| 2918 monasterii exhibere, sed accipere aliquid pro victu personae quae | |
| 2919 in monasterio fuerit recipienda, si ad hoc monasterii non | |
| 2920 sufficiant opes. Similiter etiam licitum est si propter devotionem | |
| 2921 quam aliquis ad monasterium ostendit largas eleemosynas faciendo, | |
| 2922 facilius in monasterio recipiatur; sicut etiam licitum est e | |
| 2923 converso aliquem provocare ad devotionem monasterii per temporalia | |
| 2924 beneficia, ut ex hoc inclinetur ad monasterii ingressum; licet non | |
| 2925 sit licitum ex pacto aliquid dare vel recipere pro ingressu | |
| 53 | 2926 monasterii, ut habetur I, qu. II, cap. quam pio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 100 a. 4 arg. 1"><a name="43284"><span class="ref">[43284] IIª-IIae q. 100 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2927 quartum sic proceditur. Videtur quod licitum sit pecuniam accipere |
| 2928 pro his quae sunt spiritualibus annexa. Omnia enim temporalia | |
| 2929 videntur esse spiritualibus annexa, quia temporalia sunt propter | |
| 2930 spiritualia quaerenda. Si ergo non licet vendere ea quae sunt | |
| 2931 spiritualibus annexa, nihil temporale vendere licebit. Quod patet | |
| 53 | 2932 esse falsum.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 arg. 2"><a name="43285"><span class="ref">[43285] IIª-IIae q. 100 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2933 Praeterea, nihil videtur magis spiritualibus annexum quam vasa |
| 2934 consecrata. Sed ea licet vendere pro redemptione captivorum, ut | |
| 2935 Ambrosius dicit. Ergo licitum est vendere ea quae sunt | |
| 53 | 2936 spiritualibus annexa.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 arg. 3"><a name="43286"><span class="ref">[43286] IIª-IIae q. 100 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2937 Praeterea, spiritualibus annexa videntur ius sepulturae, ius |
| 2938 patronatus, et ius primogeniturae secundum antiquos (quia | |
| 2939 primogeniti, ante legem, sacerdotis officio fungebantur), et etiam | |
| 2940 ius accipiendi decimas. Sed Abraham emit ab Ephron speluncam | |
| 2941 duplicem in sepulturam. Ut habetur Gen. XXIII. Iacob autem emit ab | |
| 2942 Esau ius primogeniturae, ut habetur Gen. XXV. Ius etiam patronatus | |
| 2943 cum re vendita transit, in feudum conceditur. Decimae etiam | |
| 2944 concessae sunt quibusdam militibus, et redimi possunt. Praelati | |
| 2945 interdum retinent sibi ad tempus fructus praebendarum quas | |
| 2946 conferunt, cum tamen praebendae sint spiritualibus annexae. Ergo | |
| 53 | 2947 licet emere et vendere ea quae sunt spiritualibus annexa.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 s. c."><a name="43287"><span class="ref">[43287] IIª-IIae q. 100 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2948 est quod dicit paschalis Papa, et habetur I, qu. III, cap. si quis |
| 2949 obiecerit, <i>quisquis eorum vendidit alterum sine quo nec alterum | |
| 2950 provenit, neutrum invenditum derelinquit. Nullus ergo emat | |
| 53 | 2951 Ecclesiam vel praebendam, vel aliquid ecclesiasticum</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 co."><a name="43288"><span class="ref">[43288] IIª-IIae q. 100 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2952 dicendum quod aliquid potest esse spiritualibus annexum dupliciter. |
| 2953 Uno modo, sicut ex spiritualibus dependens, sicut habere beneficia | |
| 2954 ecclesiastica dicitur spiritualibus annexum quia non competit nisi | |
| 2955 habenti officium clericale. Unde huiusmodi nullo modo possunt esse | |
| 2956 sine spiritualibus. Et propter hoc, ea nullo modo vendere licet, | |
| 2957 quia, eis venditis, intelliguntur etiam spiritualia venditioni | |
| 2958 subiici. Quaedam autem sunt annexa spiritualibus inquantum ad | |
| 2959 spiritualia ordinantur, sicut ius patronatus, quod ordinatur ad | |
| 2960 praesentandum clericos ad ecclesiastica beneficia; et vasa sacra, | |
| 2961 quae ordinantur ad sacramentorum usum. Unde huiusmodi non | |
| 2962 praesupponunt spiritualia, sed magis ea ordine temporis praecedunt. | |
| 2963 Et ideo aliquo modo vendi possunt, non autem inquantum sunt | |
| 53 | 2964 spiritualibus annexa.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 ad 1"><a name="43289"><span class="ref">[43289] IIª-IIae q. 100 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2965 ergo dicendum quod omnia temporalia annectuntur spiritualibus sicut |
| 2966 fini. Et ideo ipsa quidem temporalia vendere licet, sed ordo eorum | |
| 53 | 2967 ad spiritualia sub venditione cadere non debet.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 ad 2"><a name="43290"><span class="ref">[43290] IIª-IIae q. 100 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2968 dicendum quod etiam vasa sacra sunt spiritualibus annexa sicut |
| 2969 fini. Et ideo eorum consecratio vendi non potest, tamen, pro | |
| 2970 necessitate Ecclesiae et pauperum, materia eorum vendi potest; | |
| 2971 dummodo, praemissa oratione, prius confringantur; quia post | |
| 2972 confractionem non intelliguntur esse vasa sacra, sed purum | |
| 2973 metallum. Unde si ex eadem materia similia vasa iterum | |
| 53 | 2974 reintegrarentur, indigerent iterum consecrari.</p><p title="II-II q. 100 a. 4 ad 3"><a name="43291"><span class="ref">[43291] IIª-IIae q. 100 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2975 dicendum quod spelunca duplex quam Abraham emit in sepulturam, non |
| 2976 habetur quod erat terra consecrata ad sepeliendum. Et ideo licebat | |
| 2977 Abrahae terram illam emere ad usum sepulturae, ut ibi institueret | |
| 2978 sepulcrum, sicut etiam nunc liceret emere aliquem agrum communem ad | |
| 2979 instituendum ibi coemeterium, vel etiam Ecclesiam. Quia tamen etiam | |
| 2980 apud gentiles loca sepulturae deputata religiosa reputabantur, si | |
| 2981 Ephron pro iure sepulturae pretium intendit accipere, peccavit | |
| 2982 vendens, licet Abraham non peccaverit emens, quia non intendebat | |
| 2983 emere nisi terram communem. Licet etiam nunc terram ubi quondam | |
| 2984 fuit Ecclesia, vendere aut emere in casu necessitatis, sicut et de | |
| 2985 materia vasorum sacrorum dictum est. Vel excusatur Abraham quia in | |
| 2986 hoc redemit suam vexationem. Quamvis enim Ephron gratis ei | |
| 2987 sepulturam offerret, perpendit tamen Abraham quod gratis recipere | |
| 2988 sine eius offensa non posset. Ius autem primogeniturae debebatur | |
| 2989 Iacob ex divina electione, secundum illud Malach. I, Iacob dilexi, | |
| 2990 Esau odio habui. Et ideo Esau peccavit primogenita vendens, Iacob | |
| 2991 autem non peccavit emendo, quia intelligitur suam vexationem | |
| 2992 redemisse. Ius autem patronatus per se vendi non potest, nec in | |
| 2993 feudum dari, sed transit cum villa quae venditur vel conceditur. | |
| 2994 Ius autem spirituale accipiendi decimas non conceditur laicis, sed | |
| 2995 tantummodo res temporales quae nomine decimae dantur, ut supra | |
| 2996 dictum est. Circa collationem vero beneficiorum, sciendum est quod | |
| 2997 si episcopus, antequam alicui beneficium offerat, ob aliquam causam | |
| 2998 ordinaverit aliquid subtrahendum de fructibus beneficii conferendi | |
| 2999 et in pios usus expendendum, non est illicitum. Si vero ab eo cui | |
| 3000 beneficium offert requirat aliquid sibi exhiberi de fructibus | |
| 3001 illius beneficii, idem est ac si aliud munus ab eo exigeret, et non | |
| 53 | 3002 caret vitio simoniae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 100 a. 5 arg. 1"><a name="43292"><span class="ref">[43292] IIª-IIae q. 100 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3003 quintum sic proceditur. Videtur quod liceat spiritualia dare pro |
| 3004 munere quod est ab obsequio vel a lingua. Dicit enim Gregorius, in | |
| 3005 registro, <i>ecclesiasticis utilitatibus deservientes ecclesiastica | |
| 3006 dignum est remuneratione gaudere</i>. Sed deservire ecclesiasticis | |
| 3007 utilitatibus pertinet ad munus ab obsequio. Ergo videtur quod | |
| 3008 licitum sit pro obsequio accepto ecclesiastica beneficia | |
| 53 | 3009 largiri.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 arg. 2"><a name="43293"><span class="ref">[43293] IIª-IIae q. 100 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3010 Praeterea, sicut carnalis videtur esse intentio si quis alicui det |
| 3011 beneficium ecclesiasticum pro suscepto servitio, ita etiam si quis | |
| 3012 det intuitu consanguinitatis. Sed hoc non videtur esse simoniacum, | |
| 53 | 3013 quia non est ibi emptio et venditio. Ergo nec primum.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 arg. 3"><a name="43294"><span class="ref">[43294] IIª-IIae q. 100 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3014 Praeterea, illud quod solum ad preces alicuius fit, gratis fieri |
| 3015 videtur, et ita non videtur habere locum simonia, quae in emptione | |
| 3016 et venditione consistit. Sed munus a lingua intelligitur si quis ad | |
| 3017 preces alicuius ecclesiasticum beneficium conferat. Ergo hoc non | |
| 53 | 3018 est simoniacum.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 arg. 4"><a name="43295"><span class="ref">[43295] IIª-IIae q. 100 a. 5 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3019 Praeterea, hypocritae spiritualia opera faciunt ut laudem humanam |
| 3020 consequantur, quae videtur ad munus linguae pertinere. Nec tamen | |
| 3021 hypocritae dicuntur simoniaci. Non ergo per munus a lingua simonia | |
| 53 | 3022 contrahitur.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 s. c."><a name="43296"><span class="ref">[43296] IIª-IIae q. 100 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3023 est quod Urbanus Papa dicit, <i>quisquis res ecclesiasticas, non ad |
| 3024 quod institutae sunt, sed ad propria lucra, munere linguae vel | |
| 3025 obsequii vel pecuniae largitur vel adipiscitur, simoniacus | |
| 53 | 3026 est</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 co."><a name="43297"><span class="ref">[43297] IIª-IIae q. 100 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3027 dicendum quod, sicut supra dictum est, nomine pecuniae intelligitur |
| 3028 cuiuscumque pretium pecunia mensurari potest. Manifestum est autem | |
| 3029 quod obsequium hominis ad aliquam utilitatem ordinatur quae potest | |
| 3030 pretio pecuniae aestimari, unde et pecuniaria mercede ministri | |
| 3031 conducuntur. Et ideo idem est quod aliquis det rem spiritualem pro | |
| 3032 aliquo obsequio temporali exhibito vel exhibendo, ac si daret pro | |
| 3033 pecunia, data vel promissa, qua illud obsequium aestimari posset. | |
| 3034 Similiter etiam quod aliquis satisfaciat precibus alicuius ad | |
| 3035 temporalem gratiam quaerendam, ordinatur ad aliquam utilitatem quae | |
| 3036 potest pecuniae pretio aestimari. Et ideo sicut contrahitur simonia | |
| 3037 accipiendo pecuniam vel quamlibet rem exteriorem, quod pertinet ad | |
| 3038 munus a manu, ita etiam contrahitur per munus a lingua, vel ab | |
| 53 | 3039 obsequio.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 ad 1"><a name="43298"><span class="ref">[43298] IIª-IIae q. 100 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3040 ergo dicendum quod si aliquis clericus alicui praelato impendat |
| 3041 obsequium honestum et ad spiritualia ordinatum, puta ad Ecclesiae | |
| 3042 utilitatem vel ministrorum eius auxilium, ex ipsa devotione | |
| 3043 obsequii redditur dignus ecclesiastico beneficio, sicut et propter | |
| 3044 alia bona opera. Unde non intelligitur esse munus ab obsequi. Et in | |
| 3045 hoc casu loquitur Gregorius. Si vero sit inhonestum obsequium, vel | |
| 3046 ad carnalia ordinatum, puta quia servivit praelato ad utilitatem | |
| 3047 consanguineorum suorum vel patrimonii sui, vel ad aliquid | |
| 53 | 3048 huiusmodi, esset munus ab obsequio, et simoniacum.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 ad 2"><a name="43299"><span class="ref">[43299] IIª-IIae q. 100 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3049 dicendum quod si aliquis aliquid spirituale alicui conferat gratis |
| 3050 propter consanguinitatem, vel quamcumque carnalem affectionem, est | |
| 3051 quidem illicita et carnalis collatio, non tamen simoniaca, quia | |
| 3052 nihil ibi accipitur, unde hoc non pertinet ad contractum emptionis | |
| 3053 et venditionis, in quo fundatur simonia. Si tamen aliquis det | |
| 3054 beneficium ecclesiasticum alicui hoc pacto, vel intentione, ut | |
| 53 | 3055 exinde suis consanguineis provideat, est manifesta simonia.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 ad 3"><a name="43300"><span class="ref">[43300] IIª-IIae q. 100 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3056 dicendum quod munus a lingua dicitur vel ipsa laus pertinens ad |
| 3057 favorem humanum, qui sub pretio cadit, vel etiam preces ex quibus | |
| 3058 acquiritur favor humanus, vel contrarium evitatur. Et ideo si | |
| 3059 aliquis principaliter ad hoc intendat, simoniam committit. Videtur | |
| 3060 autem ad hoc principaliter intendere qui preces pro indigno | |
| 3061 porrectas exaudit. Unde ipsum factum est simoniacum. Si autem | |
| 3062 preces pro digno porrigantur, ipsum factum non est simoniacum, quia | |
| 3063 subest debita causa ex qua illi pro quo preces porriguntur, | |
| 3064 spirituale aliquid conferatur. Potest tamen esse simonia in | |
| 3065 intentione, si non attendatur ad dignitatem personae, sed ad | |
| 3066 favorem humanum. Si vero aliquis pro se rogat ut obtineat curam | |
| 3067 animarum, ex ipsa praesumptione redditur indignus, et sic preces | |
| 3068 sunt pro indigno. Licite tamen potest aliquis, si sit indigens, pro | |
| 53 | 3069 se beneficium ecclesiasticum petere sine cura animarum.</p><p title="II-II q. 100 a. 5 ad 4"><a name="43301"><span class="ref">[43301] IIª-IIae q. 100 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3070 dicendum quod hypocrita non dat aliquid spirituale propter laudem, |
| 3071 sed solum demonstrat, et simulando magis furtive surripit laudem | |
| 3072 humanam quam emat. Unde non videtur pertinere ad vitium | |
| 53 | 3073 simoniae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 1"><a name="43302"><span class="ref">[43302] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3074 sic proceditur. Videtur quod non sit conveniens simoniaci poena ut |
| 3075 privetur eo quod per simoniam acquisivit. Simonia enim committitur | |
| 3076 ex eo quod alicuius muneris interventu spiritualia acquiruntur. Sed | |
| 3077 quaedam sunt spiritualia quae semel adepta, non possunt amitti, | |
| 3078 sicut omnes characteres, qui per aliquam consecrationem | |
| 3079 imprimuntur. Ergo non est conveniens poena ut quis privetur eo quod | |
| 53 | 3080 simoniace acquisivit.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 2"><a name="43303"><span class="ref">[43303] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3081 Praeterea, contingit quandoque quod ille qui est episcopatum per |
| 3082 simoniam adeptus, praecipiat subdito ut ab eo recipiat ordines, et | |
| 3083 videtur quod debeat ei obedire quandiu ab Ecclesia toleratur. Sed | |
| 3084 nullus debet aliquid recipere ab eo qui non habet potestatem | |
| 3085 conferendi. Ergo episcopus non amittit episcopalem potestatem si | |
| 53 | 3086 eam simoniace acquisivit.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 3"><a name="43304"><span class="ref">[43304] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3087 Praeterea, nullus debet puniri pro eo quod non est factum eo |
| 3088 sciente et volente, quia poena debetur peccato, quod est | |
| 3089 voluntarium, ut ex supra dictis patet. Contingit autem quandoque | |
| 3090 quod aliquis simoniace consequitur aliquid spirituale procurantibus | |
| 3091 aliis, eo nesciente et nolente. Ergo non debet puniri per | |
| 53 | 3092 privationem eius quod ei collatum est.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 4"><a name="43305"><span class="ref">[43305] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3093 Praeterea, nullus debet portare commodum de suo peccato. Sed si |
| 3094 ille qui consecutus est beneficium ecclesiasticum per simoniam, | |
| 3095 restitueret quod percepit, quandoque hoc redundaret in utilitatem | |
| 3096 eorum qui fuerunt simoniae participes, puta quando praelatus et | |
| 3097 totum collegium in simoniam consensit. Ergo non semper est | |
| 53 | 3098 restituendum quod per simoniam acquiritur.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 5"><a name="43306"><span class="ref">[43306] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 5</span></a> |
| 28 | 3099 Praeterea, quandoque aliquis per simoniam in aliquo monasterio |
| 3100 recipitur, et votum solemne ibi facit profitendo. Sed nullus debet | |
| 3101 absolvi ab obligatione voti propter culpam commissam. Ergo non | |
| 53 | 3102 debet monachatum amittere quem simoniace acquisivit.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 6"><a name="43307"><span class="ref">[43307] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 6</span></a> |
| 28 | 3103 Praeterea, exterior poena in hoc mundo non infligitur pro interiori |
| 3104 motu cordis, de quo solius Dei est iudicare. Sed simonia | |
| 3105 committitur ex sola intentione vel voluntate, unde et per | |
| 3106 voluntatem definitur, ut supra dictum est. Ergo non semper debet | |
| 53 | 3107 aliquis privari eo quod simoniace acquisivit.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 arg. 7"><a name="43308"><span class="ref">[43308] IIª-IIae q. 100 a. 6 arg. 7</span></a> |
| 28 | 3108 Praeterea, multo maius est promoveri ad maiora quam in susceptis |
| 3109 permanere. Sed quandoque simoniaci, ex dispensatione, promoventur | |
| 53 | 3110 ad maiora. Ergo non semper debent susceptis privari.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 s. c."><a name="43309"><span class="ref">[43309] IIª-IIae q. 100 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3111 est quod dicitur I, qu. I, cap. si quis episcopus, <i>qui ordinatus |
| 3112 est, nihil ex ordinatione vel promotione quae est per negotiationem | |
| 3113 facta, proficiat, sed sit alienus a dignitate vel sollicitudine | |
| 53 | 3114 quam pecuniis acquisivit</i>.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 co."><a name="43310"><span class="ref">[43310] IIª-IIae q. 100 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3115 dicendum quod nullus potest licite retinere illud quod contra |
| 3116 voluntatem domini acquisivit, puta si aliquis dispensator de rebus | |
| 3117 domini sui daret alicui contra voluntatem et ordinationem domini | |
| 3118 sui, ille qui acciperet licite retinere non posset. Dominus autem, | |
| 3119 cuius Ecclesiarum praelati sunt dispensatores et ministri, | |
| 3120 ordinavit ut spiritualia gratis darentur, secundum illud Matth. X, | |
| 3121 gratis accepistis, gratis date. Et ideo qui muneris interventu | |
| 3122 spiritualia quaecumque assequuntur, ea licite retinere non possunt. | |
| 3123 Insuper autem simoniaci, tam vendentes quam ementes spiritualia, | |
| 3124 aut etiam mediatores, aliis poenis puniuntur, scilicet infamia et | |
| 3125 depositione, si sint clerici; et excommunicatione, si sint laici; | |
| 53 | 3126 ut habetur I, qu. I, cap. si quis episcopus.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 1"><a name="43311"><span class="ref">[43311] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3127 ergo dicendum quod ille qui simoniace accipit sacrum ordinem, |
| 3128 recipit quidem characterem ordinis, propter efficaciam sacramenti, | |
| 3129 non tamen recipit gratiam, neque ordinis executionem, eo quod quasi | |
| 3130 furtive suscepit characterem, contra principalis domini voluntatem. | |
| 3131 Et ideo est ipso iure suspensus, et quoad se, ut scilicet de | |
| 3132 executione sui ordinis se non intromittat; et quoad alios, ut | |
| 3133 scilicet nullus ei communicet in ordinis executione; sive sit | |
| 3134 peccatum eius publicum, sive occultum. Nec potest repetere pecuniam | |
| 3135 quam turpiter dedit, licet alius iniuste detineat. Si vero sit | |
| 3136 simoniacus quia contulit ordinem simoniace, vel quia dedit vel | |
| 3137 recepit beneficium simoniace, vel fuit mediator simoniae, si est | |
| 3138 publicum, est ipso iure suspensus et quoad se et quoad alios; si | |
| 3139 autem est occultum, est suspensus ipso iure quoad se tantum, non | |
| 53 | 3140 autem quoad alios.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 2"><a name="43312"><span class="ref">[43312] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3141 dicendum quod nec propter praeceptum eius, nec etiam propter |
| 3142 excommunicationem, debet aliquis recipere ordinem ab episcopo quem | |
| 3143 scit simoniace promotum. Et si ordinetur, non recipit ordinis | |
| 3144 executionem, etiam si ignoret eum esse simoniacum, sed indiget | |
| 3145 dispensatione. Quamvis quidam dicunt quod, si non potest probare | |
| 3146 eum esse simoniacum, debet obedire recipiendo ordinem, sed non | |
| 3147 debet exequi sine dispensatione. Sed hoc absque ratione dicitur. | |
| 3148 Quia nullus debet obedire alicui ad communicandum sibi in facto | |
| 3149 illicito. Ille autem qui est ipso iure suspensus et quoad se et | |
| 3150 quoad alios, illicite confert ordinem. Unde nullus debet sibi | |
| 3151 communicare recipiendo ab eo, quacumque ex causa. Si autem ei non | |
| 3152 constat, non debet credere peccatum alterius, et ita cum bona | |
| 3153 conscientia debet ab eo ordinem recipere. Si autem episcopus sit | |
| 3154 simoniacus aliquo alio modo quam per promotionem suam simoniace | |
| 3155 factam, potest recipere ab eo ordinem, si sit occultum, quia non | |
| 3156 est suspensus quoad alios, sed solum quoad seipsum, ut dictum | |
| 53 | 3157 est.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 3"><a name="43313"><span class="ref">[43313] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3158 dicendum quod hoc quod aliquis privetur eo quod accepit, non solum |
| 3159 est poena peccati, sed etiam quandoque est effectus acquisitionis | |
| 3160 iniustae, puta cum aliquis emit rem aliquam ab eo qui vendere non | |
| 3161 potest. Et ideo si aliquis scienter et propria sponte simoniace | |
| 3162 accipiat ordinem vel ecclesiasticum beneficium, non solum privatur | |
| 3163 eo quod accepit, ut scilicet careat executione ordinis et | |
| 3164 beneficium resignet cum fructibus inde perceptis; sed etiam | |
| 3165 ulterius punitur, quia notatur infamia; et tenetur ad restituendos | |
| 3166 fructus non solum perceptos, sed etiam eos qui percipi potuerunt a | |
| 3167 possessore diligenti (quod tamen intelligendum est de fructibus qui | |
| 3168 supersunt deductis expensis factis causa fructuum, exceptis | |
| 3169 fructibus illis qui alias expensi sunt in utilitatem Ecclesiae). Si | |
| 3170 vero, eo nec volente nec sciente, per alios alicuius promotio | |
| 3171 simoniace procuratur, caret quidem ordinis executione, et tenetur | |
| 3172 resignare beneficium quod est consecutus, cum fructibus extantibus | |
| 3173 (non autem tenetur restituere fructus consumptos, quia bona fide | |
| 3174 possedit), nisi forte inimicus eius fraudulenter pecuniam daret pro | |
| 3175 alicuius promotione, vel nisi ipse expresse contradixerit. Tunc | |
| 3176 enim non tenetur ad abrenuntiandum, nisi forte postmodum pacto | |
| 53 | 3177 consenserit, solvendo quod fuit promissum.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 4"><a name="43314"><span class="ref">[43314] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3178 dicendum quod pecunia, vel possessio, vel fructus simoniace |
| 3179 accepti, debent restitui Ecclesiae in cuius iniuriam data sunt, non | |
| 3180 obstante quod praelatus, vel aliquis de collegio illius Ecclesiae, | |
| 3181 fuit in culpa, quia eorum peccatum non debet aliis nocere. Ita | |
| 3182 tamen quod, quantum fieri potest, ipsi qui peccaverunt inde | |
| 3183 commodum non consequantur. Si vero praelatus et totum collegium | |
| 3184 sunt in culpa, debet cum auctoritate superioris vel pauperibus vel | |
| 53 | 3185 alteri Ecclesiae erogari.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 5"><a name="43315"><span class="ref">[43315] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3186 dicendum quod si aliqui sunt in monasterio simoniace recepti, |
| 3187 debent abrenuntiare. Et si eis scientibus commissa est simonia post | |
| 3188 Concilium generale, sine spe restitutionis de suo monasterio | |
| 3189 repelluntur, et ad agendam perpetuam poenitentiam sunt in arctiori | |
| 3190 regula ponendi, vel in aliquo loco eiusdem ordinis, si arctior ordo | |
| 3191 non inveniretur. Si vero hoc fuit ante Concilium, debent in aliis | |
| 3192 locis eiusdem ordinis collocari. Et si hoc fieri non potest, | |
| 3193 dispensative debent in eisdem monasteriis recipi, ne in saeculo | |
| 3194 evagentur, mutatis tamen prioribus locis et inferioribus | |
| 3195 assignatis. Si vero ipsis ignorantibus, sive ante Concilium sive | |
| 3196 post, sint simoniace recepti, postquam renuntiaverint, possunt de | |
| 53 | 3197 novo recipi, locis mutatis, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 6"><a name="43316"><span class="ref">[43316] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3198 dicendum quod quoad Deum sola voluntas facit simoniacum, sed quoad |
| 3199 poenam ecclesiasticam exteriorem, non punitur ut simoniacus, ut | |
| 53 | 3200 abrenuntiare teneatur, sed debet de mala intentione poenitere.</p><p title="II-II q. 100 a. 6 ad 7"><a name="43317"><span class="ref">[43317] IIª-IIae q. 100 a. 6 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3201 dicendum quod dispensare cum eo qui est scienter beneficiatus, |
| 3202 solus Papa potest. In aliis autem casibus potest etiam episcopus | |
| 3203 dispensare, ita tamen quod prius abrenuntiet quod simoniace | |
| 3204 acquisivit. Et tunc dispensationem consequatur vel parvam, ut | |
| 3205 habeat laicam communionem; vel magnam, ut, post poenitentiam, in | |
| 3206 alia Ecclesia in suo ordine remaneat; vel maiorem, ut remaneat in | |
| 3207 eadem, sed in minoribus ordinibus; vel maximam, ut in eadem | |
| 3208 Ecclesia etiam maiores ordines exequatur, non tamen praelationem | |
| 53 | 3209 accipiat.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 3210 <p><a href="sth3082.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 3211 <a href="sth3101.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 3212 <br/> | |
| 3213 <hr/> | |
| 3214 <br/> | |
| 3215 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3216 hanc editionem<br/> | |
| 3217 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 3218 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 3219 </div></body> | |
| 3220 </html> |