Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2040.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | 03759e5c1080 |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 40-48</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XL ad |
| 22 quaestionem XLVIII</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2026.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2049.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#35231">I&ordf;-IIae q. 40 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#35232">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#35233">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#35234">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#35235">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#35236">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#35237">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#35238">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#35239">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#35240">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#35241">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#35242">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#35243">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#35244">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#35245">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#35246">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#35247">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#35248">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#35249">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#35250">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#35251">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#35252">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#35253">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#35254">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#35255">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#35256">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#35257">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#35258">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#35259">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#35260">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#35261">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#35262">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#35263">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#35264">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 arg. 1'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#35265">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 arg. 2'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#35266">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 arg. 3'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#35267">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 s. c.'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#35268">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 co.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#35269">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 ad 1'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#35270">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 ad 2'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#35271">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 ad 3'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#35272">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 arg. 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#35273">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 arg. 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#35274">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 arg. 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#35275">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 s. c.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#35276">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 co.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#35277">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 ad 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#35278">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 ad 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#35279">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 ad 3'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#35280">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 arg. 1'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#35281">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 arg. 2'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#35282">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 arg. 3'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#35283">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 s. c.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#35284">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 co.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#35285">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 ad'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#35286">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 arg. 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#35287">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 arg. 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#35288">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 arg. 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#35289">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 s. c.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#35290">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 co.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#35291">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 ad 1'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#35292">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 ad 2'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#35293">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 ad 3'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#35294">I&ordf;-IIae q. 41 pr.'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#35295">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 arg. 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#35296">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 arg. 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#35297">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 arg. 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#35298">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 s. c.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#35299">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 co.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#35300">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 ad 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#35301">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 ad 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#35302">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 ad 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#35303">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 arg. 1'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#35304">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 arg. 2'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#35305">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 arg. 3'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#35306">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 s. c.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#35307">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 co.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#35308">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 ad 1'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#35309">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 ad 2'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#35310">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 ad 3'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#35311">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 arg. 1'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#35312">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 arg. 2'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#35313">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 arg. 3'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#35314">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 s. c.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#35315">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 co.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#35316">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 ad'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#35317">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#35318">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#35319">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#35320">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 4'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#35321">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 5'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#35322">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 s. c.'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#35323">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 co.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#35324">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#35325">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#35326">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#35327">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 4'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#35328">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 5'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#35329">I&ordf;-IIae q. 42 pr.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#35330">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 arg. 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#35331">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 arg. 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#35332">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 arg. 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#35333">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 s. c.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#35334">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 co.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#35335">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 ad'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#35336">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 arg. 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#35337">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 arg. 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#35338">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 arg. 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#35339">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 s. c.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#35340">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 co.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#35341">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 ad 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#35342">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 ad 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#35343">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 ad 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#35344">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#35345">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#35346">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#35347">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 4'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#35348">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 s. c.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#35349">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 co.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#35350">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 1'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#35351">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 2'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#35352">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 3'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#35353">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 4'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#35354">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 arg. 1'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#35355">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 arg. 2'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#35356">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 arg. 3'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#35357">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 s. c.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#35358">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 co.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#35359">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 ad 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#35360">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 ad 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#35361">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 ad 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#35362">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 arg. 1'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#35363">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 arg. 2'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#35364">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 arg. 3'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#35365">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 s. c.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#35366">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 co.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#35367">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 ad 1'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#35368">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 ad 2'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#35369">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 ad 3'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#35370">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 arg. 1'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#35371">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 arg. 2'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#35372">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 arg. 3'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#35373">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 s. c.'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#35374">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 co.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#35375">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 ad 1'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#35376">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 ad 2'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#35377">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 ad 3'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#35378">I&ordf;-IIae q. 43 pr.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#35379">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 arg. 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#35380">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 arg. 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#35381">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 arg. 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#35382">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 s. c.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#35383">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 co.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#35384">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 ad 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#35385">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 ad 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#35386">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 ad 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#35387">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 arg. 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#35388">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 arg. 2'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#35389">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 arg. 3'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#35390">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 s. c.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#35391">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 co.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#35392">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 ad 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#35393">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 ad 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#35394">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 ad 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#35395">I&ordf;-IIae q. 44 pr.'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#35396">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 arg. 1'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#35397">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 arg. 2'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#35398">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 arg. 3'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#35399">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 s. c.'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#35400">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 co.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#35401">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 ad 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#35402">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 ad 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#35403">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 ad 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#35404">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 arg. 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#35405">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 arg. 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#35406">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 arg. 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#35407">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 s. c.'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#35408">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 co.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#35409">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 ad 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#35410">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 ad 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#35411">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 ad 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#35412">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 arg. 1'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#35413">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 arg. 2'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#35414">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 arg. 3'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#35415">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 s. c.'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#35416">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 co.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#35417">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 ad 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#35418">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 ad 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#35419">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 ad 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#35420">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 arg. 1'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#35421">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 arg. 2'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#35422">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 arg. 3'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#35423">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 s. c.'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#35424">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 co.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#35425">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 ad 1'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#35426">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 ad 2'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#35427">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 ad 3'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#35428">I&ordf;-IIae q. 45 pr.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#35429">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 arg. 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#35430">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 arg. 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#35431">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 arg. 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#35432">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 s. c.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#35433">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 co.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#35434">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 ad 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#35435">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 ad 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#35436">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 ad 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#35437">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 arg. 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#35438">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 arg. 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#35439">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 arg. 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#35440">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 s. c.'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#35441">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 co.'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#35442">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 ad 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#35443">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 ad 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#35444">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 ad 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#35445">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 arg. 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#35446">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 arg. 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#35447">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 arg. 3'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#35448">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 s. c.'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#35449">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 co.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#35450">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 ad 1'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#35451">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 ad 2'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#35452">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 ad 3'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#35453">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 arg. 1'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#35454">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 arg. 2'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#35455">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 arg. 3'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#35456">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 s. c.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#35457">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 co.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#35458">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 ad 1'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#35459">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 ad 2'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#35460">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 ad 3'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#35461">I&ordf;-IIae q. 46 pr.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#35462">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 arg. 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#35463">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 arg. 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#35464">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 arg. 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#35465">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 s. c.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#35466">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 co.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#35467">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 ad 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#35468">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 ad 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#35469">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 ad 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#35470">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 arg. 1'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#35471">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 arg. 2'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#35472">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 arg. 3'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#35473">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 s. c. 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#35474">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 s. c. 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#35475">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 co.'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#35476">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 ad'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#35477">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#35478">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#35479">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 arg. 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#35480">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#35481">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#35482">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#35483">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#35484">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#35485">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 arg. 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#35486">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 arg. 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#35487">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 arg. 3'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#35488">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 s. c.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#35489">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 co.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#35490">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 ad 1'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#35491">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 ad 2'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#35492">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 ad 3'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#35493">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 arg. 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#35494">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 arg. 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#35495">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 arg. 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#35496">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 s. c.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#35497">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 co.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#35498">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 ad 1'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#35499">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 ad 2'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#35500">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 ad 3'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#35501">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 arg. 1'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#35502">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 arg. 2'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#35503">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 arg. 3'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#35504">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 s. c.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#35505">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 co.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#35506">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 ad 1'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#35507">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 ad 2'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#35508">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 ad 3'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#35509">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 arg. 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#35510">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 arg. 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#35511">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 arg. 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#35512">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 s. c.'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#35513">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 co.'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#35514">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 ad 1'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#35515">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 ad 2'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#35516">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 ad 3'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#35517">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 arg. 1'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#35518">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 arg. 2'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#35519">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 arg. 3'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#35520">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 s. c.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#35521">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 co.'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#35522">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 ad 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#35523">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 ad 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#35524">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 ad 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#35525">I&ordf;-IIae q. 47 pr.'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#35526">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 1'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#35527">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 2'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#35528">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 3'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#35529">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 4'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#35530">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 s. c.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#35531">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 co.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#35532">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#35533">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#35534">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#35535">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 4'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#35536">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 1'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#35537">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 2'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#35538">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 3'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#35539">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 s. c.'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#35540">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 co.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#35541">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 1'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#35542">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 2'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#35543">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 3'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#35544">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 1'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#35545">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 2'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#35546">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 3'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#35547">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 s. c.'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#35548">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 co.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#35549">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#35550">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#35551">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#35552">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#35553">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#35554">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 3'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#35555">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 s. c.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#35556">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 co.'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#35557">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 1'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#35558">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 2'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#35559">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 3'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#35560">I&ordf;-IIae q. 48 pr.'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#35561">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 arg. 1'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#35562">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 arg. 2'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#35563">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 arg. 3'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#35564">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 s. c.'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#35565">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 co.'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#35566">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 ad 1'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#35567">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 ad 2'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#35568">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 ad 3'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#35569">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 arg. 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#35570">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 arg. 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#35571">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 arg. 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#35572">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 s. c.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#35573">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 co.'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#35574">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 ad 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#35575">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 ad 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#35576">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 ad 3'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#35577">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 arg. 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#35578">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 arg. 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#35579">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 arg. 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#35580">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 s. c.'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#35581">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 co.'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#35582">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 ad 1'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#35583">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 ad 2'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#35584">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 ad 3'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#35585">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 arg. 1'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#35586">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 arg. 2'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#35587">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 arg. 3'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#35588">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 s. c.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#35589">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 co.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#35590">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 ad 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#35591">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 ad 2'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#35592">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 ad 3'); | |
| 412 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 413 document.write('<BR><BR>'); | |
| 414 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 415 document.write('<\/FORM>'); | |
| 416 // --> | |
| 417 // | |
| 418 </script><br/> | |
| 419 <hr/> | |
| 420 <br/></div><div class="q" id="q40"><h2>Quaestio 40</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 40 pr."><a name="35231"><span class="ref">[35231] | |
| 421 Iª-IIae q. 40 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 422 passionibus irascibilis, et primo, de spe et desperatione; secundo, |
| 423 de timore et audacia; tertio, de ira. Circa primum quaeruntur octo. | |
| 424 Primo, utrum spes sit idem quod desiderium vel cupiditas. Secundo, | |
| 425 utrum spes sit in vi apprehensiva, vel in vi appetitiva. Tertio, | |
| 426 utrum spes sit in brutis animalibus. Quarto, utrum spei | |
| 427 contrarietur desperatio. Quinto, utrum causa spei sit experientia. | |
| 428 Sexto, utrum in iuvenibus et ebriosis spes abundet. Septimo, de | |
| 429 ordine spei ad amorem. Octavo, utrum spes conferat ad | |
| 53 | 430 operationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 40 a. 1 arg. 1"><a name="35232"><span class="ref">[35232] Iª-IIae q. 40 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 431 sic proceditur. Videtur quod spes sit idem quod desiderium sive |
| 432 cupiditas. Spes enim ponitur una quatuor principalium passionum. | |
| 433 Sed Augustinus, enumerans quatuor principales passiones, ponit | |
| 434 cupiditatem loco spei, ut patet in XIV de Civ. Dei. Ergo spes est | |
| 53 | 435 idem quod cupiditas sive desiderium.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 arg. 2"><a name="35233"><span class="ref">[35233] Iª-IIae q. 40 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 436 passiones differunt secundum obiecta. Sed idem est obiectum spei, |
| 437 et cupiditatis sive desiderii, scilicet bonum futurum. Ergo spes | |
| 53 | 438 est idem quod cupiditas sive desiderium.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 arg. 3"><a name="35234"><span class="ref">[35234] Iª-IIae q. 40 a. 1 arg. 3</span></a> Si dicatur |
| 28 | 439 quod spes addit supra desiderium possibilitatem adipiscendi bonum |
| 440 futurum, contra, id quod per accidens se habet ad obiectum, non | |
| 441 variat speciem passionis. Sed possibile se habet per accidens ad | |
| 442 bonum futurum, quod est obiectum cupiditatis vel desiderii, et | |
| 443 spei. Ergo spes non est passio specie differens a desiderio vel | |
| 53 | 444 cupiditate.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 s. c."><a name="35235"><span class="ref">[35235] Iª-IIae q. 40 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 445 diversarum potentiarum sunt diversae passiones specie differentes. |
| 446 Sed spes est in irascibili; desiderium autem et cupiditas in | |
| 447 concupiscibili. Ergo spes differt specie a desiderio seu | |
| 53 | 448 cupiditate.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 co."><a name="35236"><span class="ref">[35236] Iª-IIae q. 40 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 449 dicendum quod species passionis ex obiecto consideratur circa |
| 450 obiectum autem spei quatuor conditiones attenduntur. Primo quidem, | |
| 451 quod sit bonum, non enim, proprie loquendo, est spes nisi de bono. | |
| 452 Et per hoc differt spes a timore, qui est de malo. Secundo, ut sit | |
| 453 futurum, non enim spes est de praesenti iam habito. Et per hoc | |
| 454 differt spes a gaudio, quod est de bono praesenti. Tertio, | |
| 455 requiritur quod sit aliquid arduum cum difficultate adipiscibile, | |
| 456 non enim aliquis dicitur aliquid sperare minimum, quod statim est | |
| 457 in sua potestate ut habeat. Et per hoc differt spes a desiderio vel | |
| 458 cupiditate, quae est de bono futuro absolute, unde pertinet ad | |
| 459 concupiscibilem, spes autem ad irascibilem. Quarto, quod illud | |
| 460 arduum sit possibile adipisci, non enim aliquis sperat id quod | |
| 461 omnino adipisci non potest. Et secundum hoc differt spes a | |
| 462 desperatione. Sic ergo patet quod spes differt a desiderio, sicut | |
| 463 differunt passiones irascibilis a passionibus concupiscibilis. Et | |
| 464 propter hoc, spes praesupponit desiderium, sicut et omnes passiones | |
| 465 irascibilis praesupponunt passiones concupiscibilis, ut supra | |
| 53 | 466 dictum est.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 ad 1"><a name="35237"><span class="ref">[35237] Iª-IIae q. 40 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 467 ergo dicendum quod Augustinus ponit cupiditatem loco spei, propter |
| 468 hoc quod utrumque respicit bonum futurum, et quia bonum quod non | |
| 469 est arduum, quasi nihil reputatur; ut sic cupiditas maxime videatur | |
| 53 | 470 tendere in bonum arduum, in quod etiam tendit spes.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 ad 2"><a name="35238"><span class="ref">[35238] Iª-IIae q. 40 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 471 dicendum quod obiectum spei non est bonum futurum absolute, sed cum |
| 53 | 472 arduitate et difficultate adipiscendi, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 ad 3"><a name="35239"><span class="ref">[35239] Iª-IIae q. 40 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 473 dicendum quod obiectum spei non tantum addit possibilitatem super |
| 474 obiectum desiderii, sed etiam arduitatem, quae ad aliam potentiam | |
| 475 facit spem pertinere, scilicet ad irascibilem, quae respicit | |
| 476 arduum, ut in primo dictum est. Possibile autem et impossibile non | |
| 477 omnino per accidens se habent ad obiectum appetitivae virtutis. Nam | |
| 478 appetitus est principium motionis, nihil autem movetur ad aliquid | |
| 479 nisi sub ratione possibilis; nullus enim movetur ad id quod | |
| 480 existimat impossibile adipisci. Et propter hoc, spes differt a | |
| 53 | 481 desperatione secundum differentiam possibilis et impossibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 40 a. 2 arg. 1"><a name="35240"><span class="ref">[35240] Iª-IIae q. 40 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 482 sic proceditur. Videtur quod spes pertineat ad vim cognitivam. Spes |
| 483 enim videtur esse expectatio quaedam, dicit enim apostolus, Rom. | |
| 484 VIII, <i>si autem quod non videmus speramus, per patientiam | |
| 485 expectamus</i>. Sed expectatio videtur ad vim cognitivam pertinere, | |
| 53 | 486 cuius est exspectare. Ergo spes ad cognitivam pertinet.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 arg. 2"><a name="35241"><span class="ref">[35241] Iª-IIae q. 40 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 487 idem est, ut videtur, spes quod fiducia, unde et sperantes |
| 488 confidentes vocamus, quasi pro eodem utentes eo quod est confidere | |
| 489 et sperare. Sed fiducia, sicut et fides, videtur ad vim cognitivam | |
| 53 | 490 pertinere. Ergo et spes.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 arg. 3"><a name="35242"><span class="ref">[35242] Iª-IIae q. 40 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 491 certitudo est proprietas cognitivae virtutis. Sed certitudo |
| 53 | 492 attribuitur spei. Ergo spes ad vim cognitivam pertinet.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 s. c."><a name="35243"><span class="ref">[35243] Iª-IIae q. 40 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 493 spes est de bono, sicut dictum est. Bonum autem, inquantum |
| 494 huiusmodi, non est obiectum cognitivae, sed appetitivae virtutis. | |
| 495 Ergo spes non pertinet ad cognitivam, sed ad appetitivam | |
| 53 | 496 virtutem.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 co."><a name="35244"><span class="ref">[35244] Iª-IIae q. 40 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 497 dicendum quod, cum spes importet extensionem quandam appetitus in |
| 498 bonum, manifeste pertinet ad appetitivam virtutem, motus enim ad | |
| 499 res pertinet proprie ad appetitum. Actio vero virtutis cognitivae | |
| 500 perficitur non secundum motum cognoscentis ad res, sed potius | |
| 501 secundum quod res cognitae sunt in cognoscente. Sed quia vis | |
| 502 cognitiva movet appetitivam, repraesentando ei suum obiectum; | |
| 503 secundum diversas rationes obiecti apprehensi, subsequuntur diversi | |
| 504 motus in vi appetitiva. Alius enim motus sequitur in appetitu ex | |
| 505 apprehensione boni, et alius ex apprehensione mali, et similiter | |
| 506 alius motus ex apprehensione praesentis et futuri, absoluti et | |
| 507 ardui, possibilis et impossibilis. Et secundum hoc, spes est motus | |
| 508 appetitivae virtutis consequens apprehensionem boni futuri ardui | |
| 509 possibilis adipisci, scilicet extensio appetitus in huiusmodi | |
| 53 | 510 obiectum.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 ad 1"><a name="35245"><span class="ref">[35245] Iª-IIae q. 40 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 511 ergo dicendum quod, quia spes respicit ad bonum possibile, insurgit |
| 512 dupliciter homini motus spei, sicut dupliciter est ei aliquid | |
| 513 possibile, scilicet secundum propriam virtutem, et secundum | |
| 514 virtutem alterius. Quod ergo aliquis sperat per propriam virtutem | |
| 515 adipisci, non dicitur expectare, sed sperare tantum. Sed proprie | |
| 516 dicitur expectare quod sperat ex auxilio virtutis alienae, ut | |
| 517 dicatur exspectare quasi ex alio spectare, inquantum scilicet vis | |
| 518 apprehensiva praecedens non solum respicit ad bonum quod intendit | |
| 519 adipisci, sed etiam ad illud cuius virtute adipisci sperat; | |
| 520 secundum illud Eccli. li, <i>respiciens eram ad adiutorium | |
| 521 hominum</i>. Motus ergo spei quandoque dicitur expectatio, propter | |
| 53 | 522 inspectionem virtutis cognitivae praecedentem.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 ad 2"><a name="35246"><span class="ref">[35246] Iª-IIae q. 40 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 523 dicendum quod illud quod homo desiderat, et aestimat se posse |
| 524 adipisci, credit se adepturum, et ex tali fide in cognitiva | |
| 525 praecedente, motus sequens in appetitu fiducia nominatur. | |
| 526 Denominatur enim motus appetitivus a cognitione praecedente, sicut | |
| 527 effectus ex causa magis nota, magis enim cognoscit vis apprehensiva | |
| 53 | 528 suum actum quam actum appetitivae.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 ad 3"><a name="35247"><span class="ref">[35247] Iª-IIae q. 40 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 529 dicendum quod certitudo attribuitur motui non solum appetitus |
| 530 sensitivi, sed etiam appetitus naturalis, sicut dicitur quod lapis | |
| 531 certitudinaliter tendit deorsum. Et hoc propter infallibilitatem | |
| 532 quam habet ex certitudine cognitionis quae praecedit motum | |
| 53 | 533 appetitus sensitivi, vel etiam naturalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 40 a. 3 arg. 1"><a name="35248"><span class="ref">[35248] Iª-IIae q. 40 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 534 sic proceditur. Videtur quod in brutis animalibus non sit spes. |
| 535 Spes enim est de futuro bono, ut Damascenus dicit. Sed cognoscere | |
| 536 futurum non pertinet ad animalia bruta, quae habent solum | |
| 537 cognitionem sensitivam, quae non est futurorum. Ergo spes non est | |
| 53 | 538 in brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 arg. 2"><a name="35249"><span class="ref">[35249] Iª-IIae q. 40 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 539 obiectum spei est bonum possibile adipisci. Sed possibile et |
| 540 impossibile sunt quaedam differentiae veri et falsi, quae solum | |
| 541 sunt in mente, ut philosophus dicit in VI Metaphys. Ergo spes non | |
| 53 | 542 est in brutis animalibus, in quibus non est mens.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 arg. 3"><a name="35250"><span class="ref">[35250] Iª-IIae q. 40 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 543 Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., quod animalia moventur |
| 544 visis. Sed spes non est de eo quod videtur, <i>nam quod videt quis, | |
| 545 quid sperat?</i> Ut dicitur Rom. VIII. Ergo spes non est in brutis | |
| 53 | 546 animalibus.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 s. c."><a name="35251"><span class="ref">[35251] Iª-IIae q. 40 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 547 spes est passio irascibilis. Sed in brutis animalibus est |
| 53 | 548 irascibilis. Ergo et spes.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 co."><a name="35252"><span class="ref">[35252] Iª-IIae q. 40 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 549 dicendum quod interiores passiones animalium ex exterioribus |
| 550 motibus deprehendi possunt. Ex quibus apparet quod in animalibus | |
| 551 brutis est spes. Si enim canis videat leporem, aut accipiter avem, | |
| 552 nimis distantem, non movetur ad ipsam, quasi non sperans se eam | |
| 553 posse adipisci, si autem sit in propinquo, movetur, quasi sub spe | |
| 554 adipiscendi. Ut enim supra dictum est, appetitus sensitivus | |
| 555 brutorum animalium, et etiam appetitus naturalis rerum | |
| 556 insensibilium, sequuntur apprehensionem alicuius intellectus, sicut | |
| 557 et appetitus naturae intellectivae, qui dicitur voluntas. Sed in | |
| 558 hoc est differentia, quod voluntas movetur ex apprehensione | |
| 559 intellectus coniuncti, sed motus appetitus naturalis sequitur | |
| 560 apprehensionem intellectus separati, qui naturam instituit; et | |
| 561 similiter appetitus sensitivus brutorum animalium, quae etiam | |
| 562 quodam instinctu naturali agunt. Unde in operibus brutorum | |
| 563 animalium, et aliarum rerum naturalium, apparet similis processus | |
| 564 sicut et in operibus artis. Et per hunc modum in animalibus brutis | |
| 53 | 565 est spes et desperatio.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 ad 1"><a name="35253"><span class="ref">[35253] Iª-IIae q. 40 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 566 ergo dicendum quod, quamvis bruta animalia non cognoscant futurum, |
| 567 tamen ex instinctu naturali movetur animal ad aliquid in futurum, | |
| 568 ac si futurum praevideret. Huiusmodi enim instinctus est eis | |
| 53 | 569 inditus ab intellectu divino praevidente futura.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 ad 2"><a name="35254"><span class="ref">[35254] Iª-IIae q. 40 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 570 dicendum quod obiectum spei non est possibile, prout est quaedam |
| 571 differentia veri, sic enim consequitur habitudinem praedicati ad | |
| 572 subiectum. Sed obiectum spei est possibile quod dicitur secundum | |
| 573 aliquam potentiam. Sic enim distinguitur possibile in V Metaphys., | |
| 53 | 574 scilicet in duo possibilia praedicta.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 ad 3"><a name="35255"><span class="ref">[35255] Iª-IIae q. 40 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 575 dicendum quod, licet id quod est futurum, non cadat sub visu; tamen |
| 576 ex his quae videt animal in praesenti, movetur eius appetitus in | |
| 53 | 577 aliquod futurum vel prosequendum vel vitandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 40 a. 4 arg. 1"><a name="35256"><span class="ref">[35256] Iª-IIae q. 40 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 578 sic proceditur. Videtur quod desperatio non sit contraria spei. Uni |
| 579 enim unum est contrarium, ut dicitur in X Metaphys. Sed spei | |
| 53 | 580 contrariatur timor. Non ergo contrariatur ei desperatio.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 arg. 2"><a name="35257"><span class="ref">[35257] Iª-IIae q. 40 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 581 contraria videntur esse circa idem. Sed spes et desperatio non sunt |
| 582 circa idem, nam spes respicit bonum, desperatio autem est propter | |
| 583 aliquod malum impeditivum adeptionis boni. Ergo spes non | |
| 53 | 584 contrariatur desperationi.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 arg. 3"><a name="35258"><span class="ref">[35258] Iª-IIae q. 40 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 585 motui contrariatur motus, quies vero opponitur motui ut privatio. |
| 586 Sed desperatio magis videtur importare immobilitatem quam motum. | |
| 587 Ergo non contrariatur spei, quae importat motum extensionis in | |
| 53 | 588 bonum speratum.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 s. c."><a name="35259"><span class="ref">[35259] Iª-IIae q. 40 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 589 est quod desperatio nominatur per contrarium spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 co."><a name="35260"><span class="ref">[35260] Iª-IIae q. 40 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 590 dicendum quod, sicut supra dictum est, in mutationibus invenitur |
| 591 duplex contrarietas. Una secundum accessum ad contrarios terminos, | |
| 592 et talis contrarietas sola invenitur in passionibus | |
| 593 concupiscibilis, sicut amor et odium contrariantur. Alio modo, per | |
| 594 accessum et per recessum respectu eiusdem termini, et talis | |
| 595 contrarietas invenitur in passionibus irascibilis, sicut supra | |
| 596 dictum est. Obiectum autem spei, quod est bonum arduum, habet | |
| 597 quidem rationem attractivi, prout consideratur cum possibilitate | |
| 598 adipiscendi, et sic tendit in ipsum spes, quae importat quendam | |
| 599 accessum. Sed secundum quod consideratur cum impossibilitate | |
| 600 obtinendi, habet rationem repulsivi, quia, ut dicitur in III | |
| 601 Ethic., <i>cum ventum fuerit ad aliquid impossibile, tunc homines | |
| 602 discedunt</i>. Et sic respicit hoc obiectum desperatio. Unde | |
| 603 importat motum cuiusdam recessus. Et propter hoc, contrariatur spei | |
| 53 | 604 sicut recessus accessui.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 ad 1"><a name="35261"><span class="ref">[35261] Iª-IIae q. 40 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 605 ergo dicendum quod timor contrariatur spei secundum contrarietatem |
| 606 obiectorum, scilicet boni et mali, haec enim contrarietas invenitur | |
| 607 in passionibus irascibilis, secundum quod derivantur a passionibus | |
| 608 concupiscibilis. Sed desperatio contrariatur ei solum secundum | |
| 53 | 609 contrarietatem accessus et recessus.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 ad 2"><a name="35262"><span class="ref">[35262] Iª-IIae q. 40 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 610 dicendum quod desperatio non respicit malum sub ratione mali, sed |
| 611 per accidens quandoque respicit malum, inquantum facit | |
| 612 impossibilitatem adipiscendi. Potest autem esse desperatio ex solo | |
| 53 | 613 superexcessu boni.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 ad 3"><a name="35263"><span class="ref">[35263] Iª-IIae q. 40 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 614 dicendum quod desperatio non importat solam privationem spei; sed |
| 615 importat quendam recessum a re desiderata, propter aestimatam | |
| 616 impossibilitatem adipiscendi. Unde desperatio praesupponit | |
| 617 desiderium, sicut et spes, de eo enim quod sub desiderio nostro non | |
| 618 cadit, neque spem neque desperationem habemus. Et propter hoc | |
| 53 | 619 etiam, utrumque eorum est de bono, quod sub desiderio cadit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 40 a. 5 arg. 1"><a name="35264"><span class="ref">[35264] Iª-IIae q. 40 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 620 sic proceditur. Videtur quod experientia non sit causa spei. |
| 621 Experientia enim ad vim cognitivam pertinet, unde philosophus | |
| 622 dicit, in II Ethic., quod <i>virtus intellectualis indiget | |
| 623 experimento et tempore</i>. Spes autem non est in vi cognitiva, sed | |
| 624 in appetitiva, ut dictum est. Ergo experientia non est causa | |
| 53 | 625 spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 arg. 2"><a name="35265"><span class="ref">[35265] Iª-IIae q. 40 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 626 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>senes sunt difficilis |
| 627 spei, propter experientiam</i>, ex quo videtur quod experientia sit | |
| 628 causa defectus spei. Sed non est idem causa oppositorum. Ergo | |
| 53 | 629 experientia non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 arg. 3"><a name="35266"><span class="ref">[35266] Iª-IIae q. 40 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 630 philosophus dicit, in II de caelo, quod <i>de omnibus enuntiare |
| 631 aliquid, et nihil praetermittere, quandoque est signum | |
| 632 stultitiae</i>. Sed quod homo tentet omnia, ad magnitudinem spei | |
| 633 pertinere videtur, stultitia autem provenit ex inexperientia. Ergo | |
| 53 | 634 inexperientia videtur esse magis causa spei quam experientia.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 s. c."><a name="35267"><span class="ref">[35267] Iª-IIae q. 40 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 635 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>aliqui sunt |
| 636 bonae spei, propter multoties et multos vicisse</i>, quod ad | |
| 53 | 637 experientiam pertinet. Ergo experientia est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 co."><a name="35268"><span class="ref">[35268] Iª-IIae q. 40 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 638 dicendum quod, sicut supra dictum est, spei obiectum est bonum |
| 639 futurum arduum possibile adipisci. Potest ergo aliquid esse causa | |
| 640 spei, vel quia facit homini aliquid esse possibile, vel quia facit | |
| 641 eum existimare aliquid esse possibile. Primo modo est causa spei | |
| 642 omne illud quod auget potestatem hominis, sicut divitiae, | |
| 643 fortitudo, et, inter cetera, etiam experientia, nam per | |
| 644 experientiam homo acquirit facultatem aliquid de facili faciendi, | |
| 645 et ex hoc sequitur spes. Unde Vegetius dicit, in libro de re | |
| 646 militari, <i>nemo facere metuit quod se bene didicisse | |
| 647 confidit</i>. Alio modo est causa spei omne illud quod facit alicui | |
| 648 existimationem quod aliquid sit sibi possibile. Et hoc modo et | |
| 649 doctrina, et persuasio quaelibet potest esse causa spei. Et sic | |
| 650 etiam experientia est causa spei, inquantum scilicet per | |
| 651 experientiam fit homini existimatio quod aliquid sit sibi | |
| 652 possibile, quod impossibile ante experientiam reputabat. Sed per | |
| 653 hunc modum experientia potest etiam esse causa defectus spei. Quia | |
| 654 sicut per experientiam fit homini existimatio quod aliquid sibi sit | |
| 655 possibile, quod reputabat impossibile; ita e converso per | |
| 656 experientiam fit homini existimatio quod aliquid non sit sibi | |
| 657 possibile, quod possibile existimabat. Sic ergo experientia est | |
| 658 causa spei duobus modis, causa autem defectus spei, uno modo. Et | |
| 53 | 659 propter hoc, magis dicere possumus eam esse causam spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 ad 1"><a name="35269"><span class="ref">[35269] Iª-IIae q. 40 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 660 ergo dicendum quod experientia in operabilibus non solum causat |
| 661 scientiam; sed etiam causat quendam habitum, propter consuetudinem, | |
| 662 qui facit operationem faciliorem. Sed et ipsa virtus intellectualis | |
| 663 facit ad potestatem facile operandi, demonstrat enim aliquid esse | |
| 53 | 664 possibile. Et sic causat spem.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 ad 2"><a name="35270"><span class="ref">[35270] Iª-IIae q. 40 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 665 dicendum quod in senibus est defectus spei propter experientiam, |
| 666 inquantum experientia facit existimationem impossibilis. Unde | |
| 53 | 667 ibidem subditur quod eis multa evenerunt in deterius.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 ad 3"><a name="35271"><span class="ref">[35271] Iª-IIae q. 40 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 668 dicendum quod stultitia et inexperientia possunt esse causa spei |
| 669 quasi per accidens, removendo scilicet scientiam per quam vere | |
| 670 existimatur aliquid esse non possibile. Unde ea ratione | |
| 671 inexperientia est causa spei, qua experientia est causa defectus | |
| 53 | 672 spei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 40 a. 6 arg. 1"><a name="35272"><span class="ref">[35272] Iª-IIae q. 40 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 673 sic proceditur. Videtur quod iuventus et ebrietas non sint causa |
| 674 spei. Spes enim importat quandam certitudinem et firmitatem, unde | |
| 675 ad Heb. VI, spes comparatur ancorae. Sed iuvenes et ebrii deficiunt | |
| 676 a firmitate, habent enim animum de facili mutabilem. Ergo iuventus | |
| 53 | 677 et ebrietas non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 arg. 2"><a name="35273"><span class="ref">[35273] Iª-IIae q. 40 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 678 ea quae augent potestatem, maxime sunt causa spei, ut supra dictum |
| 679 est. Sed iuventus et ebrietas quandam infirmitatem habent | |
| 53 | 680 adiunctam. Ergo non sunt causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 arg. 3"><a name="35274"><span class="ref">[35274] Iª-IIae q. 40 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 681 experientia est causa spei, ut dictum est. Sed iuvenibus |
| 53 | 682 experientia deficit. Ergo iuventus non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 s. c."><a name="35275"><span class="ref">[35275] Iª-IIae q. 40 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 683 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>inebriati sunt |
| 684 bene sperantes</i>. Et in II Rhetoric. dicitur quod <i>iuvenes sunt | |
| 53 | 685 bonae spei</i>.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 co."><a name="35276"><span class="ref">[35276] Iª-IIae q. 40 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 686 dicendum quod iuventus est causa spei propter tria, ut philosophus |
| 687 dicit in II Rhetoric. Et haec tria possunt accipi secundum tres | |
| 688 conditiones boni quod est obiectum spei, quod est futurum, et | |
| 689 arduum, et possibile, ut dictum est. Iuvenes enim multum habent de | |
| 690 futuro, et parum de praeterito. Et ideo, quia memoria est | |
| 691 praeteriti, spes autem futuri; parum habent de memoria, sed multum | |
| 692 vivunt in spe. Iuvenes etiam, propter caliditatem naturae, habent | |
| 693 multos spiritus, et ita in eis cor ampliatur. Ex amplitudine autem | |
| 694 cordis est quod aliquis ad ardua tendat. Et ideo iuvenes sunt | |
| 695 animosi et bonae spei. Similiter etiam illi qui non sunt passi | |
| 696 repulsam, nec experti impedimenta in suis conatibus, de facili | |
| 697 reputant aliquid sibi possibile. Unde et iuvenes, propter | |
| 698 inexperientiam impedimentorum et defectuum, de facili reputant | |
| 699 aliquid sibi possibile. Et ideo sunt bonae spei. Duo etiam istorum | |
| 700 sunt in ebriis, scilicet caliditas et multiplicatio spirituum, | |
| 701 propter vinum; et iterum inconsideratio periculorum vel defectuum. | |
| 702 Et propter eandem rationem etiam omnes stulti, et deliberatione non | |
| 53 | 703 utentes, omnia tentant, et sunt bonae spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 ad 1"><a name="35277"><span class="ref">[35277] Iª-IIae q. 40 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 704 ergo dicendum quod in iuvenibus et in ebriis licet non sit firmitas |
| 705 secundum rei veritatem, est tamen in eis secundum eorum | |
| 706 aestimationem, reputant enim se firmiter assecuturos illud quod | |
| 53 | 707 sperant.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 ad 2"><a name="35278"><span class="ref">[35278] Iª-IIae q. 40 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 708 dicendum ad secundum, quod iuvenes et ebrii habent quidem |
| 709 infirmitatem secundum rei veritatem, sed secundum eorum | |
| 710 existimationem, habent potestatem; quia suos defectus non | |
| 53 | 711 cognoscunt.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 ad 3"><a name="35279"><span class="ref">[35279] Iª-IIae q. 40 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 712 dicendum quod non solum experientia, sed etiam inexperientia est |
| 53 | 713 quodammodo causa spei, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 40 a. 7 arg. 1"><a name="35280"><span class="ref">[35280] Iª-IIae q. 40 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 714 sic proceditur. Videtur quod spes non sit causa amoris. Quia |
| 715 secundum Augustinum, XIV de Civ. Dei, prima affectionum animae est | |
| 716 amor. Sed spes est quaedam affectio animae. Amor ergo praecedit | |
| 53 | 717 spem. Non ergo spes causat amorem.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 arg. 2"><a name="35281"><span class="ref">[35281] Iª-IIae q. 40 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 718 desiderium praecedit spem. Sed desiderium causatur ex amore, ut |
| 719 dictum est. Ergo etiam spes sequitur amorem. Non ergo causat | |
| 53 | 720 ipsum.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 arg. 3"><a name="35282"><span class="ref">[35282] Iª-IIae q. 40 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 721 spes causat delectationem, ut supra dictum est. Sed delectatio non |
| 53 | 722 est nisi de bono amato. Ergo amor praecedit spem.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 s. c."><a name="35283"><span class="ref">[35283] Iª-IIae q. 40 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 723 est quod Matth. I, super illud, Abraham genuit Isaac, Isaac autem |
| 724 genuit Iacob, dicit Glossa, <i>idest, fides spem, spes | |
| 725 caritatem</i>. Caritas autem est amor. Ergo amor causatur a | |
| 53 | 726 spe.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 co."><a name="35284"><span class="ref">[35284] Iª-IIae q. 40 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 727 dicendum quod spes duo respicere potest. Respicit enim sicut |
| 728 obiectum, bonum speratum. Sed quia bonum speratum est arduum | |
| 729 possibile; aliquando autem fit aliquod arduum possibile nobis, non | |
| 730 per nos, sed per alios; ideo spes etiam respicit illud per quod fit | |
| 731 nobis aliquid possibile. Inquantum igitur spes respicit bonum | |
| 732 speratum, spes ex amore causatur, non enim est spes nisi de bono | |
| 733 desiderato et amato. Inquantum vero spes respicit illum per quem | |
| 734 fit aliquid nobis possibile, sic amor causatur ex spe, et non e | |
| 735 converso. Ex hoc enim quod per aliquem speramus nobis posse | |
| 736 provenire bona, movemur in ipsum sicut in bonum nostrum, et sic | |
| 737 incipimus ipsum amare. Ex hoc autem quod amamus aliquem, non | |
| 738 speramus de eo, nisi per accidens, inquantum scilicet credimus nos | |
| 739 redamari ab ipso. Unde amari ab aliquo facit nos sperare de eo, sed | |
| 53 | 740 amor eius causatur ex spe quam de eo habemus.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 ad arg."><a name="35285"><span class="ref">[35285] Iª-IIae q. 40 a. 7 ad arg.</span></a> Et per |
| 741 haec patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 40 a. 8 arg. 1"><a name="35286"><span class="ref">[35286] Iª-IIae q. 40 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum | |
| 28 | 742 sic proceditur. Videtur quod spes non adiuvet operationem, sed |
| 743 magis impediat. Ad spem enim securitas pertinet. Sed securitas | |
| 744 parit negligentiam, quae impedit operationem. Ergo spes impedit | |
| 53 | 745 operationem.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 arg. 2"><a name="35287"><span class="ref">[35287] Iª-IIae q. 40 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 746 tristitia impedit operationem, ut supra dictum est. Sed spes |
| 747 quandoque causat tristitiam, dicitur enim Prov. XIII, <i>spes quae | |
| 53 | 748 differtur, affligit animam</i>. Ergo spes impedit operationem.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 arg. 3"><a name="35288"><span class="ref">[35288] Iª-IIae q. 40 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 749 desperatio contrariatur spei, ut dictum est. Sed desperatio, maxime |
| 750 in rebus bellicis, adiuvat operationem, dicitur enim II Reg. II, | |
| 751 quod <i>periculosa res est desperatio</i>. Ergo spes facit | |
| 53 | 752 contrarium effectum, impediendo scilicet operationem.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 s. c."><a name="35289"><span class="ref">[35289] Iª-IIae q. 40 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 753 est quod dicitur I ad Cor. IX, quod <i>qui arat, debet arare in spe |
| 53 | 754 fructus percipiendi</i>. Et eadem ratio est in omnibus aliis.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 co."><a name="35290"><span class="ref">[35290] Iª-IIae q. 40 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 755 dicendum quod spes per se habet quod adiuvet operationem, |
| 756 intendendo ipsam. Et hoc ex duobus. Primo quidem, ex ratione sui | |
| 757 obiecti, quod est bonum arduum possibile. Existimatio enim ardui | |
| 758 excitat attentionem, existimatio vero possibilis non retardat | |
| 759 conatum. Unde sequitur quod homo intente operetur propter spem. | |
| 760 Secundo vero, ex ratione sui effectus. Spes enim, ut supra dictum | |
| 761 est, causat delectationem, quae adiuvat operationem, ut supra | |
| 53 | 762 dictum est. Unde spes operationem adiuvat.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 ad 1"><a name="35291"><span class="ref">[35291] Iª-IIae q. 40 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 763 ergo dicendum quod spes respicit bonum consequendum, securitas |
| 764 autem respicit malum vitandum. Unde securitas magis videtur opponi | |
| 765 timori, quam ad spem pertinere. Et tamen securitas non causat | |
| 766 negligentiam, nisi inquantum diminuit existimationem ardui, in quo | |
| 767 etiam diminuitur ratio spei. Illa enim in quibus homo nullum | |
| 53 | 768 impedimentum timet, quasi iam non reputantur ardua.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 ad 2"><a name="35292"><span class="ref">[35292] Iª-IIae q. 40 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 769 dicendum quod spes per se causat delectationem, sed per accidens |
| 53 | 770 est ut causet tristitiam, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 ad 3"><a name="35293"><span class="ref">[35293] Iª-IIae q. 40 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 771 dicendum quod desperatio in bello fit periculosa, propter aliquam |
| 772 spem adiunctam. Illi enim qui desperant de fuga, debilitantur in | |
| 773 fugiendo, sed sperant mortem suam vindicare. Et ideo ex hac spe | |
| 53 | 774 acrius pugnant, unde periculosi hostibus fiunt.</p></div></div><div class="q" id="q41"><h2>Quaestio 41</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 41 pr."><a name="35294"><span class="ref">[35294] |
| 775 Iª-IIae q. 41 pr.</span></a> Consequenter considerandum est, | |
| 28 | 776 primo, de timore; et secundo, de audacia. Circa timorem |
| 777 consideranda sunt quatuor, primo, de ipso timore; secundo, de | |
| 778 obiecto eius; tertio, de causa ipsius; quarto, de effectu. Circa | |
| 779 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum timor sit passio animae. | |
| 780 Secundo, utrum sit specialis passio. Tertio, utrum sit aliquis | |
| 53 | 781 timor naturalis. Quarto, de speciebus timoris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 41 a. 1 arg. 1"><a name="35295"><span class="ref">[35295] Iª-IIae q. 41 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 782 sic proceditur. Videtur quod timor non sit passio animae. Dicit |
| 783 enim Damascenus, in libro III, quod timor est virtus secundum | |
| 784 systolen idest contractionem, essentiae desiderativa. Sed nulla | |
| 785 virtus est passio, ut probatur in II Ethic. Ergo timor non est | |
| 53 | 786 passio.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 arg. 2"><a name="35296"><span class="ref">[35296] Iª-IIae q. 41 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 787 omnis passio est effectus ex praesentia agentis proveniens. Sed |
| 788 timor non est de aliquo praesenti, sed de futuro, ut Damascenus | |
| 53 | 789 dicit in II libro. Ergo timor non est passio.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 arg. 3"><a name="35297"><span class="ref">[35297] Iª-IIae q. 41 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 790 omnis passio animae est motus appetitus sensitivi, qui sequitur |
| 791 apprehensionem sensus. Sensus autem non est apprehensivus futuri, | |
| 792 sed praesentis. Cum ergo timor sit de malo futuro, videtur quod non | |
| 53 | 793 sit passio animae.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 s. c."><a name="35298"><span class="ref">[35298] Iª-IIae q. 41 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 794 est quod Augustinus, in XIV de Civ. Dei, enumerat timorem inter |
| 53 | 795 alias animae passiones.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 co."><a name="35299"><span class="ref">[35299] Iª-IIae q. 41 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 796 dicendum quod, inter ceteros animae motus, post tristitiam, timor |
| 797 magis rationem obtinet passionis. Ut enim supra dictum est, ad | |
| 798 rationem passionis primo quidem pertinet quod sit motus passivae | |
| 799 virtutis, ad quam scilicet comparetur suum obiectum per modum | |
| 800 activi moventis, eo quod passio est effectus agentis. Et per hunc | |
| 801 modum, etiam sentire et intelligere dicuntur pati. Secundo, magis | |
| 802 proprie dicitur passio motus appetitivae virtutis. Et adhuc magis | |
| 803 proprie, motus appetitivae virtutis habentis organum corporale, qui | |
| 804 fit cum aliqua transmutatione corporali. Et adhuc propriissime illi | |
| 805 motus passiones dicuntur, qui important aliquod nocumentum. | |
| 806 Manifestum est autem quod timor, cum sit de malo, ad appetitivam | |
| 807 potentiam pertinet, quae per se respicit bonum et malum. Pertinet | |
| 808 autem ad appetitum sensitivum, fit enim cum quadam transmutatione, | |
| 809 scilicet cum contractione, ut Damascenus dicit. Et importat etiam | |
| 810 habitudinem ad malum, secundum quod malum habet quodammodo | |
| 811 victoriam super aliquod bonum. Unde verissime sibi competit ratio | |
| 812 passionis. Tamen post tristitiam, quae est de malo praesenti, nam | |
| 53 | 813 timor est de malo futuro, quod non ita movet sicut praesens.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 ad 1"><a name="35300"><span class="ref">[35300] Iª-IIae q. 41 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 814 ergo dicendum quod virtus nominat quoddam principium actionis, et |
| 815 ideo, inquantum interiores motus appetitivae virtutis sunt | |
| 816 principia exteriorum actuum, dicuntur virtutes. Philosophus autem | |
| 53 | 817 negat passionem esse virtutem quae est habitus.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 ad 2"><a name="35301"><span class="ref">[35301] Iª-IIae q. 41 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 818 dicendum quod, sicut passio corporis naturalis provenit ex |
| 819 corporali praesentia agentis, ita passio animae provenit ex animali | |
| 820 praesentia agentis, absque praesentia corporali vel reali, | |
| 821 inquantum scilicet malum quod est futurum realiter, est praesens | |
| 53 | 822 secundum apprehensionem animae.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 ad 3"><a name="35302"><span class="ref">[35302] Iª-IIae q. 41 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 823 dicendum quod sensus non apprehendit futurum, sed ex eo quod |
| 824 apprehendit praesens, animal naturali instinctu movetur ad | |
| 53 | 825 sperandum futurum bonum, vel timendum futurum malum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 41 a. 2 arg. 1"><a name="35303"><span class="ref">[35303] Iª-IIae q. 41 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 826 sic proceditur. Videtur quod timor non sit specialis passio. Dicit |
| 827 enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>quem non | |
| 828 exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo</i>, idest | |
| 829 tristitia, <i>macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia</i>. | |
| 830 Ex quo videtur quod, remoto timore, omnes aliae passiones | |
| 53 | 831 removentur. Non ergo passio est specialis, sed generalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 arg. 2"><a name="35304"><span class="ref">[35304] Iª-IIae q. 41 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 832 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>ita se habet in appetitu |
| 833 prosecutio et fuga, sicut in intellectu affirmatio et negatio</i>. | |
| 834 Sed negatio non est aliquid speciale in intellectu, sicut nec | |
| 835 affirmatio, sed aliquid commune ad multa. Ergo nec fuga in | |
| 836 appetitu. Sed nihil est aliud timor quam fuga quaedam mali. Ergo | |
| 53 | 837 timor non est passio specialis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 arg. 3"><a name="35305"><span class="ref">[35305] Iª-IIae q. 41 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 838 si timor esset passio specialis, praecipue in irascibili esset. Est |
| 839 autem timor etiam in concupiscibili. Dicit enim philosophus, in II | |
| 840 Rhetoric., quod timor est tristitia quaedam, et Damascenus dicit | |
| 841 quod timor est virtus desiderativa, tristitia autem et desiderium | |
| 842 sunt in concupiscibili, ut supra dictum est. Non est ergo passio | |
| 53 | 843 specialis, cum pertineat ad diversas potentias.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 s. c."><a name="35306"><span class="ref">[35306] Iª-IIae q. 41 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 844 est quod condividitur aliis passionibus animae; ut patet per |
| 53 | 845 Damascenum, in II libro.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 co."><a name="35307"><span class="ref">[35307] Iª-IIae q. 41 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 846 dicendum quod passiones animae recipiunt speciem ex obiectis. Unde |
| 847 specialis passio est quae habet speciale obiectum. Timor autem | |
| 848 habet speciale obiectum, sicut et spes. Sicut enim obiectum spei | |
| 849 est bonum futurum arduum possibile adipisci; ita obiectum timoris | |
| 850 est malum futurum difficile cui resisti non potest. Unde timor est | |
| 53 | 851 specialis passio animae.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 ad 1"><a name="35308"><span class="ref">[35308] Iª-IIae q. 41 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 852 ergo dicendum quod omnes passiones animae derivantur ex uno |
| 853 principio, scilicet ex amore, in quo habent ad invicem connexionem. | |
| 854 Et ratione huius connexionis, remoto timore, removentur aliae | |
| 53 | 855 passiones animae, non ideo quia sit passio generalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 ad 2"><a name="35309"><span class="ref">[35309] Iª-IIae q. 41 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 856 dicendum quod non omnis fuga appetitus est timor, sed fuga ab |
| 857 aliquo speciali obiecto, ut dictum est. Et ideo, licet fuga sit | |
| 53 | 858 quoddam generale, tamen timor est passio specialis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 ad 3"><a name="35310"><span class="ref">[35310] Iª-IIae q. 41 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 859 dicendum quod timor nullo modo est in concupiscibili, non enim |
| 860 respicit malum absolute, sed cum quadam difficultate vel arduitate, | |
| 861 ut ei resisti vix possit. Sed quia passiones irascibilis derivantur | |
| 862 a passionibus concupiscibilis et ad eas terminantur, ut supra | |
| 863 dictum est; ideo timori attribuuntur ea quae sunt concupiscibilis. | |
| 864 Dicitur enim timor esse tristitia, inquantum obiectum, timoris est | |
| 865 contristans, si praesens fuerit, unde et philosophus dicit ibidem | |
| 866 quod timor procedit ex phantasia futuri mali corruptivi vel | |
| 867 contristativi. Similiter et desiderium attribuitur a Damasceno | |
| 868 timori, quia, sicut spes oritur a desiderio boni ita timor ex fuga | |
| 869 mali; fuga autem mali oritur ex desiderio boni, ut ex supra dictis | |
| 53 | 870 patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 41 a. 3 arg. 1"><a name="35311"><span class="ref">[35311] Iª-IIae q. 41 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 871 sic proceditur. Videtur quod timor aliquis sit naturalis. Dicit |
| 872 enim Damascenus, in III libro, quod <i>est quidam timor naturalis, | |
| 53 | 873 nolente anima dividi a corpore</i>.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 arg. 2"><a name="35312"><span class="ref">[35312] Iª-IIae q. 41 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 874 timor ex amore oritur, ut dictum est. Sed est aliquis amor |
| 875 naturalis, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Ergo etiam est | |
| 53 | 876 aliquis timor naturalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 arg. 3"><a name="35313"><span class="ref">[35313] Iª-IIae q. 41 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 877 timor opponitur spei, ut supra dictum est. Sed est aliqua spes |
| 878 naturae, ut patet per id quod dicitur Rom. IV, de Abraham, quod | |
| 879 contra spem naturae, in spem gratiae credidit. Ergo etiam est | |
| 53 | 880 aliquis timor naturae.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 s. c."><a name="35314"><span class="ref">[35314] Iª-IIae q. 41 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 881 ea quae sunt naturalia, communiter inveniuntur in rebus animatis et |
| 882 inanimatis. Sed timor non invenitur in rebus inanimatis. Ergo timor | |
| 53 | 883 non est naturalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 co."><a name="35315"><span class="ref">[35315] Iª-IIae q. 41 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 884 dicendum quod aliquis motus dicitur naturalis, quia ad ipsum |
| 885 inclinat natura. Sed hoc contingit dupliciter. Uno modo, quod totum | |
| 886 perficitur a natura, absque aliqua operatione apprehensivae | |
| 887 virtutis, sicut moveri sursum est motus naturalis ignis, et augeri | |
| 888 est motus naturalis animalium et plantarum. Alio modo dicitur motus | |
| 889 naturalis, ad quem natura inclinat, licet non perficiatur nisi per | |
| 890 apprehensionem, quia, sicut supra dictum est, motus cognitivae et | |
| 891 appetitivae virtutis reducuntur in naturam, sicut in principium | |
| 892 primum. Et per hunc modum, etiam ipsi actus apprehensivae virtutis, | |
| 893 ut intelligere, sentire et memorari, et etiam motus appetitus | |
| 894 animalis, quandoque dicuntur naturales. Et per hunc modum potest | |
| 895 dici timor naturalis. Et distinguitur a timore non naturali, | |
| 896 secundum diversitatem obiecti. Est enim, ut philosophus dicit in II | |
| 897 Rhetoric., timor de malo corruptivo, quod natura refugit propter | |
| 898 naturale desiderium essendi, et talis timor dicitur naturalis. Est | |
| 899 iterum de malo contristativo, quod non repugnat naturae, sed | |
| 900 desiderio appetitus, et talis timor non est naturalis. Sicut etiam | |
| 901 supra amor, concupiscentia et delectatio distincta sunt per | |
| 902 naturale et non naturale. Sed secundum primam acceptionem | |
| 903 naturalis, sciendum est quod quaedam de passionibus animae | |
| 904 quandoque dicuntur naturales, ut amor, desiderium et spes, aliae | |
| 905 vero naturales dici non possunt. Et hoc ideo, quia amor et odium, | |
| 906 desiderium et fuga, important inclinationem quandam ad prosequendum | |
| 907 bonum et fugiendum malum; quae quidem inclinatio pertinet etiam ad | |
| 908 appetitum naturalem. Et ideo est amor quidam naturalis, et | |
| 909 desiderium vel spes potest quodammodo dici etiam in rebus | |
| 910 naturalibus cognitione carentibus. Sed aliae passiones animae | |
| 911 important quosdam motus ad quos nullo modo sufficit inclinatio | |
| 912 naturalis. Vel quia de ratione harum passionum est sensus seu | |
| 913 cognitio, sicut dictum est quod apprehensio requiritur ad rationem | |
| 914 delectationis et doloris, unde quae carent cognitione, non possunt | |
| 915 dici delectari vel dolere. Aut quia huiusmodi motus sunt contra | |
| 916 rationem inclinationis naturalis, puta quod desperatio refugit | |
| 917 bonum propter aliquam difficultatem; et timor refugit impugnationem | |
| 918 mali contrarii, ad quod est inclinatio naturalis. Et ideo huiusmodi | |
| 53 | 919 passiones nullo modo attribuuntur rebus inanimatis.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 ad arg."><a name="35316"><span class="ref">[35316] Iª-IIae q. 41 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 920 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 1"><a name="35317"><span class="ref">[35317] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 921 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter Damascenus assignet sex |
| 922 species timoris, scilicet <i>segnitiem, erubescentiam, verecundiam, | |
| 923 admirationem, stuporem, agoniam</i>. Ut enim philosophus dicit, in | |
| 924 II Rhetoric., <i>timor est de malo contristativo</i>. Ergo species | |
| 925 timoris debent respondere speciebus tristitiae. Sunt autem quatuor | |
| 926 species tristitiae, ut supra dictum est. Ergo solum debent esse | |
| 53 | 927 quatuor species timoris, eis correspondentes.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 2"><a name="35318"><span class="ref">[35318] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 928 illud quod in actu nostro consistit, nostrae potestati subiicitur. |
| 929 Sed timor est de malo quod excedit potestatem nostram, ut dictum | |
| 930 est. Non ergo segnities et erubescentia et verecundia, quae | |
| 53 | 931 respiciunt operationem nostram, debent poni species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 3"><a name="35319"><span class="ref">[35319] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 932 timor est de futuro, ut dictum est. Sed verecundia est de turpi |
| 933 actu iam commisso, ut Gregorius Nyssenus dicit. Ergo verecundia non | |
| 53 | 934 est species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 4"><a name="35320"><span class="ref">[35320] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 935 timor non est nisi de malo. Sed admiratio et stupor sunt de magno |
| 936 et insolito, sive bono sive malo. Ergo admiratio et stupor non sunt | |
| 53 | 937 species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 5"><a name="35321"><span class="ref">[35321] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 938 philosophi ex admiratione sunt moti ad inquirendum veritatem, ut |
| 939 dicitur in principio Metaphys. Timor autem non movet ad | |
| 940 inquirendum, sed magis ad fugiendum. Ergo admiratio non est species | |
| 53 | 941 timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 s. c."><a name="35322"><span class="ref">[35322] Iª-IIae q. 41 a. 4 s. c.</span></a> Sed in |
| 942 contrarium sufficiat auctoritas Damasceni et Gregorii Nysseni.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 co."><a name="35323"><span class="ref">[35323] Iª-IIae q. 41 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 943 dicendum quod, sicut dictum est, timor est de futuro malo quod |
| 944 excedit potestatem timentis, ut scilicet ei resisti non possit. | |
| 945 Sicut autem bonum hominis, ita et malum, potest considerari vel in | |
| 946 operatione ipsius, vel in exterioribus rebus. In operatione autem | |
| 947 ipsius hominis, potest duplex malum timeri. Primo quidem, labor | |
| 948 gravans naturam. Et sic causatur segnities, cum scilicet aliquis | |
| 949 refugit operari, propter timorem excedentis laboris. Secundo, | |
| 950 turpitudo laedens opinionem. Et sic, si turpitudo timeatur in actu | |
| 951 committendo, est erubescentia, si autem sit de turpi iam facto, est | |
| 952 verecundia. Malum autem quod in exterioribus rebus consistit, | |
| 953 triplici ratione potest excedere hominis facultatem ad resistendum. | |
| 954 Primo quidem, ratione suae magnitudinis, cum scilicet aliquis | |
| 955 considerat aliquod magnum malum, cuius exitum considerare non | |
| 956 sufficit. Et sic est admiratio. Secundo, ratione dissuetudinis, | |
| 957 quia scilicet aliquod malum inconsuetum nostrae considerationi | |
| 958 offertur, et sic est magnum nostra reputatione. Et hoc modo est | |
| 959 stupor, qui causatur ex insolita imaginatione. Tertio modo, ratione | |
| 960 improvisionis, quia scilicet provideri non potest, sicut futura | |
| 53 | 961 infortunia timentur. Et talis timor dicitur agonia.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 1"><a name="35324"><span class="ref">[35324] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 962 ergo dicendum quod illae species tristitiae quae supra positae |
| 963 sunt, non accipiuntur secundum diversitatem obiecti, sed secundum | |
| 964 effectus, et secundum quasdam speciales rationes. Et ideo non | |
| 965 oportet quod illae species tristitiae respondeant istis speciebus | |
| 966 timoris, quae accipiuntur secundum divisionem propriam obiecti | |
| 53 | 967 ipsius timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 2"><a name="35325"><span class="ref">[35325] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 968 dicendum quod operatio secundum quod iam fit, subditur potestati |
| 969 operantis. Sed aliquid circa operationem considerari potest | |
| 970 facultatem operantis excedens, propter quod aliquis refugit | |
| 971 actionem. Et secundum hoc, segnities, erubescentia et verecundia | |
| 53 | 972 ponuntur species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 3"><a name="35326"><span class="ref">[35326] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 973 dicendum quod de actu praeterito potest timeri convitium vel |
| 974 opprobrium futurum. Et secundum hoc, verecundia est species | |
| 53 | 975 timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 4"><a name="35327"><span class="ref">[35327] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 976 dicendum quod non quaelibet admiratio et stupor sunt species |
| 977 timoris, sed admiratio quae est de magno malo, et stupor qui est de | |
| 978 malo insolito. Vel potest dici quod, sicut segnities refugit | |
| 979 laborem exterioris operationis, ita admiratio et stupor refugiunt | |
| 980 difficultatem considerationis rei magnae et insolitae, sive sit | |
| 981 bona sive mala, ut hoc modo se habeat admiratio et stupor ad actum | |
| 53 | 982 intellectus, sicut segnities ad exteriorem actum.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 5"><a name="35328"><span class="ref">[35328] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 983 dicendum quod admirans refugit in praesenti dare iudicium de eo |
| 984 quod miratur, timens defectum, sed in futurum inquirit. Stupens | |
| 985 autem timet et in praesenti iudicare, et in futuro inquirere. Unde | |
| 986 admiratio est principium philosophandi, sed stupor est | |
| 53 | 987 philosophicae considerationis impedimentum.</p></div></div><div class="q" id="q42"><h2>Quaestio 42</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 42 pr."><a name="35329"><span class="ref">[35329] |
| 988 Iª-IIae q. 42 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 989 obiecto timoris. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum bonum |
| 990 sit obiectum timoris, vel malum. Secundo, utrum malum naturae sit | |
| 991 obiectum timoris. Tertio, utrum timor sit de malo culpae. Quarto, | |
| 992 utrum ipse timor timeri possit. Quinto, utrum repentina magis | |
| 993 timeantur. Sexto, utrum ea contra quae non est remedium, magis | |
| 53 | 994 timeantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 42 a. 1 arg. 1"><a name="35330"><span class="ref">[35330] Iª-IIae q. 42 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 995 sic proceditur. Videtur quod bonum sit obiectum timoris. Dicit enim |
| 996 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>nihil | |
| 997 timemus, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non | |
| 998 adipiscamur speratum</i>. Sed id quod amamus est bonum. Ergo timor | |
| 53 | 999 respicit bonum sicut proprium obiectum.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 arg. 2"><a name="35331"><span class="ref">[35331] Iª-IIae q. 42 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1000 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>potestas, et super |
| 1001 alium ipsum esse, est terribile</i>. Sed huiusmodi est quoddam | |
| 53 | 1002 bonum. Ergo bonum est obiectum timoris.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 arg. 3"><a name="35332"><span class="ref">[35332] Iª-IIae q. 42 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1003 in Deo nihil malum esse potest. Sed mandatur nobis ut Deum |
| 1004 timeamus; secundum illud Psalmi XXXIII, <i>timete dominum, omnes | |
| 53 | 1005 sancti eius</i>. Ergo etiam timor est de bono.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 s. c."><a name="35333"><span class="ref">[35333] Iª-IIae q. 42 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1006 est quod Damascenus dicit, in II libro, quod timor est de malo |
| 53 | 1007 futuro.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 co."><a name="35334"><span class="ref">[35334] Iª-IIae q. 42 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1008 dicendum quod timor est quidam motus appetitivae virtutis. Ad |
| 1009 virtutem autem appetitivam pertinet prosecutio et fuga, ut dicitur | |
| 1010 in VI Ethic. Est autem prosecutio boni. Fuga autem mali. Unde | |
| 1011 quicumque motus appetitivae virtutis importat prosecutionem, habet | |
| 1012 aliquod bonum pro obiecto, quicumque autem importat fugam, habet | |
| 1013 malum pro obiecto. Unde, cum timor fugam quandam importet, primo et | |
| 1014 per se respicit malum sicut proprium obiectum. Potest autem | |
| 1015 respicere etiam bonum, secundum quod habet habitudinem ad malum. | |
| 1016 Quod quidem potest esse dupliciter. Uno quidem modo, inquantum per | |
| 1017 malum privatur bonum. Ex hoc autem ipso est aliquid malum, quod est | |
| 1018 privativum boni. Unde, cum fugiatur malum quia malum est, sequitur | |
| 1019 ut fugiatur quia privat bonum quod quis amando prosequitur. Et | |
| 1020 secundum hoc dicit Augustinus quod nulla est causa timendi, nisi ne | |
| 1021 amittatur bonum amatum. Alio modo comparatur bonum ad malum, ut | |
| 1022 causa ipsius, inquantum scilicet aliquod bonum sua virtute potest | |
| 1023 inducere aliquod nocumentum in bono amato. Et ideo, sicut spes, ut | |
| 1024 supra dictum est, ad duo respicit, scilicet ad bonum in quod | |
| 1025 tendit, et ad id per quod sperat se bonum concupitum adipisci; ita | |
| 1026 etiam timor ad duo respicit, scilicet ad malum quod refugit, et ad | |
| 1027 illud bonum quod sua virtute potest infligere malum. Et per hunc | |
| 1028 modum Deus timetur ab homine, inquantum potest infligere poenam, | |
| 1029 vel spiritualem vel corporalem. Per hunc etiam modum timetur | |
| 1030 potestas alicuius hominis, maxime quando est laesa, vel quando est | |
| 1031 iniusta, quia sic in promptu habet nocumentum inferre. Ita etiam | |
| 1032 timetur super alium esse, idest inniti alii, ut scilicet in eius | |
| 1033 potestate sic constitutum nobis nocumentum inferre, sicut ille qui | |
| 53 | 1034 est conscius criminis, timetur, ne crimen revelet.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 ad arg."><a name="35335"><span class="ref">[35335] Iª-IIae q. 42 a. 1 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1035 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 42 a. 2 arg. 1"><a name="35336"><span class="ref">[35336] Iª-IIae q. 42 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1036 sic proceditur. Videtur quod timor non sit de malo naturae. Dicit |
| 1037 enim philosophus, in II Rhetoric., quod <i>timor consiliativos | |
| 1038 facit</i>. Non autem consiliamur de his quae a natura eveniunt, ut | |
| 53 | 1039 dicitur in III Ethic. Ergo timor non est de malo naturae.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 arg. 2"><a name="35337"><span class="ref">[35337] Iª-IIae q. 42 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1040 defectus naturales semper homini imminent, ut mors et alia |
| 1041 huiusmodi. Si igitur de huiusmodi malis esset timor, oporteret quod | |
| 53 | 1042 homo semper esset in timore.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 arg. 3"><a name="35338"><span class="ref">[35338] Iª-IIae q. 42 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1043 natura non movet ad contraria. Sed malum naturae provenit ex |
| 1044 natura. Ergo quod timendo aliquis refugiat huiusmodi malum, non est | |
| 1045 a natura. Timor ergo naturalis non est de malo naturae; ad quem | |
| 53 | 1046 tamen hoc malum pertinere videtur.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 s. c."><a name="35339"><span class="ref">[35339] Iª-IIae q. 42 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1047 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod inter omnia |
| 53 | 1048 terribilissimum est mors, quae est malum naturae.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 co."><a name="35340"><span class="ref">[35340] Iª-IIae q. 42 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1049 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Rhetoric., timor |
| 1050 provenit <i>ex phantasia futuri mali corruptivi vel | |
| 1051 contristativi</i>. Sicut autem contristativum malum est quod | |
| 1052 contrariatur voluntati; ita corruptivum malum est quod contrariatur | |
| 1053 naturae. Et hoc est malum naturae. Unde de malo naturae potest esse | |
| 1054 timor. Sed considerandum est quod malum naturae quandoque est a | |
| 1055 causa naturali, et tunc dicitur malum naturae, non solum quia | |
| 1056 privat naturae bonum, sed etiam quia est effectus naturae; sicut | |
| 1057 mors naturalis, et alii huiusmodi defectus. Aliquando vero malum | |
| 1058 naturae provenit ex causa non naturali, sicut mors quae violenter | |
| 1059 infertur a persecutore. Et utroque modo malum naturae quodammodo | |
| 1060 timetur, et quodammodo non timetur. Cum enim timor proveniat ex | |
| 1061 phantasia futuri mali, ut dicit philosophus; illud quod removet | |
| 1062 futuri mali phantasiam, excludit etiam timorem. Quod autem non | |
| 1063 appareat aliquod malum ut futurum, potest ex duobus contingere. Uno | |
| 1064 quidem modo, ex hoc quod est remotum et distans, hoc enim, propter | |
| 1065 distantiam, imaginamur ut non futurum. Et ideo vel non timemus, vel | |
| 1066 parum timemus. Ut enim philosophus dicit, in II Rhetoric., <i>quae | |
| 1067 valde longe sunt non timentur, sciunt enim omnes, quod morientur; | |
| 1068 sed quia non prope est, nihil curant</i>. Alio modo aestimatur | |
| 1069 aliquod malum quod est futurum, ut non futurum, propter | |
| 1070 necessitatem, quae facit ipsum aestimare ut praesens. Unde | |
| 1071 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>illi qui iam | |
| 1072 decapitantur non timent</i>, videntes sibi necessitatem mortis | |
| 1073 imminere; sed <i>ad hoc quod aliquis timeat, oportet adesse aliquam | |
| 1074 spem salutis</i>. Sic igitur malum naturae non timetur, quia non | |
| 1075 apprehenditur ut futurum. Si vero malum naturae, quod est | |
| 1076 corruptivum, apprehendatur ut propinquum, et tamen cum aliqua spe | |
| 53 | 1077 evasionis, tunc timebitur.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 ad 1"><a name="35341"><span class="ref">[35341] Iª-IIae q. 42 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1078 ergo dicendum quod malum naturae quandoque non provenit a natura, |
| 1079 ut dictum est. Secundum tamen quod a natura provenit, etsi non ex | |
| 1080 toto vitari possit, potest tamen differri. Et sub hac spe, potest | |
| 53 | 1081 esse consilium de vitatione ipsius.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 ad 2"><a name="35342"><span class="ref">[35342] Iª-IIae q. 42 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1082 dicendum quod malum naturae, etsi semper immineat, non tamen semper |
| 53 | 1083 imminet de propinquo. Et ideo non semper timetur.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 ad 3"><a name="35343"><span class="ref">[35343] Iª-IIae q. 42 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1084 dicendum quod mors et alii defectus naturae proveniunt a natura |
| 1085 universali, quibus tamen repugnat natura particularis quantum | |
| 1086 potest. Et sic ex inclinatione particularis naturae, est dolor et | |
| 1087 tristitia de huiusmodi malis, cum sunt praesentia; et timor, si | |
| 53 | 1088 immineant in futurum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 1"><a name="35344"><span class="ref">[35344] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1089 sic proceditur. Videtur quod timor possit esse de malo culpae. |
| 1090 Dicit enim Augustinus, super canonicam Ioan., quod <i>timore casto | |
| 1091 timet homo separationem a Deo</i>. Sed nihil separat nos a Deo nisi | |
| 1092 culpa; secundum illud Isaiae LIX. <i>Peccata vestra diviserunt | |
| 1093 inter vos et Deum vestrum</i>. Ergo timor potest esse de malo | |
| 53 | 1094 culpae.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 2"><a name="35345"><span class="ref">[35345] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1095 Tullius dicit, in IV de Tusculanis quaest., quod <i>de illis |
| 1096 timemus, cum futura sunt, de quorum praesentia tristamur</i>. Sed | |
| 1097 de malo culpae potest aliquis dolere vel tristari. Ergo etiam malum | |
| 53 | 1098 culpae aliquis potest timere.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 3"><a name="35346"><span class="ref">[35346] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1099 spes timori opponitur. Sed spes potest esse de bono virtutis, ut |
| 1100 patet per philosophum in IX Ethic. Et apostolus dicit, ad Gal. V, | |
| 1101 <i>confido de vobis in domino, quod nihil aliud sapietis</i>. Ergo | |
| 53 | 1102 etiam timor potest esse de malo culpae.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 4"><a name="35347"><span class="ref">[35347] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1103 verecundia est quaedam species timoris, ut supra dictum est. Sed |
| 1104 verecundia est de turpi facto. Quod est malum culpae. Ergo et | |
| 53 | 1105 timor.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 s. c."><a name="35348"><span class="ref">[35348] Iª-IIae q. 42 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1106 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>non omnia mala |
| 53 | 1107 timentur, puta si aliquis erit iniustus, aut tardus</i>.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 co."><a name="35349"><span class="ref">[35349] Iª-IIae q. 42 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1108 dicendum quod, sicut supra dictum est, sicut obiectum spei est |
| 1109 bonum futurum arduum quod quis potest adipisci; ita timor est de | |
| 1110 malo futuro arduo quod non potest de facili vitari. Ex quo potest | |
| 1111 accipi quod id quod omnino subiacet potestati et voluntati nostrae, | |
| 1112 non habet rationem terribilis, sed illud solum est terribile, quod | |
| 1113 habet causam extrinsecam. Malum autem culpae propriam causam habet | |
| 1114 voluntatem humanam. Et ideo proprie non habet rationem terribilis. | |
| 1115 Sed quia voluntas humana ab aliquo exteriori potest inclinari ad | |
| 1116 peccandum; si illud inclinans habeat magnam vim ad inclinandum, | |
| 1117 secundum hoc poterit esse timor de malo culpae, inquantum est ab | |
| 1118 exteriori causa, puta cum aliquis timet commorari in societate | |
| 1119 malorum, ne ab eis ad peccandum inducatur. Sed proprie loquendo, in | |
| 1120 tali dispositione magis timet homo seductionem quam culpam secundum | |
| 1121 propriam rationem, idest inquantum est voluntaria, sic enim non | |
| 53 | 1122 habet ut timeatur.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 1"><a name="35350"><span class="ref">[35350] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1123 ergo dicendum quod separatio a Deo est quaedam poena consequens |
| 53 | 1124 peccatum, et omnis poena aliquo modo est ab exteriori causa.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 2"><a name="35351"><span class="ref">[35351] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1125 dicendum quod tristitia et timor in uno conveniunt, quia utrumque |
| 1126 est de malo, differunt autem in duobus. In uno quidem, quia | |
| 1127 tristitia est de malo praesenti, timor de malo futuro. In alio | |
| 1128 vero, quia tristitia, cum sit in concupiscibili, respicit malum | |
| 1129 absolute, unde potest esse de quocumque malo, sive parvo sive | |
| 1130 magno. Timor vero, cum sit in irascibili, respicit malum cum quadam | |
| 1131 arduitate seu difficultate, quae tollitur, inquantum aliquid | |
| 1132 subiacet voluntati. Et ideo non omnia timemus quae sunt futura, de | |
| 1133 quibus tristamur cum sunt praesentia, sed aliqua, quae scilicet | |
| 53 | 1134 sunt ardua.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 3"><a name="35352"><span class="ref">[35352] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1135 dicendum quod spes est de bono quod quis potest adipisci. Potest |
| 1136 autem aliquis adipisci bonum vel per se, vel per alium, et ideo | |
| 1137 spes potest esse de actu virtutis, qui est in potestate nostra | |
| 1138 constitutus. Sed timor est de malo quod non subiacet nostrae | |
| 1139 potestati, et ideo semper malum quod timetur, est a causa | |
| 1140 extrinseca. Bonum autem quod speratur, potest esse et a causa | |
| 53 | 1141 intrinseca, et a causa extrinseca.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 4"><a name="35353"><span class="ref">[35353] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1142 dicendum quod, sicut supra dictum est, verecundia non est timor de |
| 1143 actu ipso peccati, sed de turpitudine vel ignominia quae | |
| 53 | 1144 consequitur ipsum, quae est a causa extrinseca.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 42 a. 4 arg. 1"><a name="35354"><span class="ref">[35354] Iª-IIae q. 42 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1145 sic proceditur. Videtur quod timor timeri non possit. Omne enim |
| 1146 quod timetur, timendo custoditur, ne amittatur, sicut ille qui | |
| 1147 timet amittere sanitatem timendo custodit eam. Si igitur timor | |
| 1148 timeatur, timendo se custodiet homo ne timeat. Quod videtur esse | |
| 53 | 1149 inconveniens.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 arg. 2"><a name="35355"><span class="ref">[35355] Iª-IIae q. 42 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1150 timor est quaedam fuga. Sed nihil fugit seipsum. Ergo timor non |
| 53 | 1151 timet timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 arg. 3"><a name="35356"><span class="ref">[35356] Iª-IIae q. 42 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1152 timor est de futuro. Sed ille qui timet, iam habet timorem. Non |
| 53 | 1153 ergo potest timere timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 s. c."><a name="35357"><span class="ref">[35357] Iª-IIae q. 42 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1154 est quod homo potest amare amorem, et dolere de dolore. Ergo etiam, |
| 53 | 1155 pari ratione, potest timere timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 co."><a name="35358"><span class="ref">[35358] Iª-IIae q. 42 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1156 dicendum quod, sicut dictum est, illud solum habet rationem |
| 1157 terribilis, quod ex causa extrinseca provenit, non autem quod | |
| 1158 provenit ex voluntate nostra. Timor autem partim provenit ex causa | |
| 1159 extrinseca, et partim subiacet voluntati. Provenit quidem ex causa | |
| 1160 extrinseca, inquantum est passio quaedam consequens phantasiam | |
| 1161 imminentis mali. Et secundum hoc, potest aliquis timere timorem, ne | |
| 1162 scilicet immineat ei necessitas timendi, propter ingruentiam | |
| 1163 alicuius excellentis mali. Subiacet autem voluntati, inquantum | |
| 1164 appetitus inferior obedit rationi, unde homo potest timorem | |
| 1165 repellere. Et secundum hoc, timor non potest timeri, ut dicit | |
| 1166 Augustinus, in libro octoginta trium quaest. Sed quia rationibus | |
| 1167 quas inducit, aliquis posset uti ad ostendendum quod timor nullo | |
| 53 | 1168 modo timeatur, ideo ad eas respondendum est.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 ad 1"><a name="35359"><span class="ref">[35359] Iª-IIae q. 42 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1169 ergo dicendum quod, non omnis timor est unus timor, sed secundum |
| 1170 diversa quae timentur, sunt diversi timores. Nihil ergo prohibet | |
| 1171 quin uno timore aliquis praeservet se ab alio timore, et sic | |
| 53 | 1172 custodiat se non timentem illo timore.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 ad 2"><a name="35360"><span class="ref">[35360] Iª-IIae q. 42 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1173 dicendum quod, cum sit alius timor quo timetur malum imminens, et |
| 1174 alius timor quo timetur ipse timor mali imminentis; non sequitur | |
| 53 | 1175 quod idem fugiat seipsum, vel quod sit idem fuga sui ipsius.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 ad 3"><a name="35361"><span class="ref">[35361] Iª-IIae q. 42 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1176 dicendum quod propter diversitatem timorum iam dictam, timore |
| 53 | 1177 praesenti potest homo timere futurum timorem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 42 a. 5 arg. 1"><a name="35362"><span class="ref">[35362] Iª-IIae q. 42 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1178 sic proceditur. Videtur quod insolita et repentina non sint magis |
| 1179 terribilia. Sicut enim spes est de bono, ita timor est de malo. Sed | |
| 1180 experientia facit ad augmentum spei in bonis. Ergo etiam facit ad | |
| 53 | 1181 augmentum timoris in malis.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 arg. 2"><a name="35363"><span class="ref">[35363] Iª-IIae q. 42 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1182 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod magis timentur non qui |
| 1183 acutae sunt irae, sed mites et astuti. Constat autem quod illi qui | |
| 1184 acutae irae sunt, magis habent subitos motus. Ergo ea quae sunt | |
| 53 | 1185 subita, sunt minus terribilia.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 arg. 3"><a name="35364"><span class="ref">[35364] Iª-IIae q. 42 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1186 quae sunt subita, minus considerari possunt. Sed tanto aliqua magis |
| 1187 timentur, quanto magis considerantur, unde philosophus dicit, in | |
| 1188 III Ethic., quod <i>aliqui videntur fortes propter ignorantiam, | |
| 1189 qui, si cognoverint quod aliud sit quam suspicantur, fugiunt</i>. | |
| 53 | 1190 Ergo repentina minus timentur.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 s. c."><a name="35365"><span class="ref">[35365] Iª-IIae q. 42 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1191 est quod Augustinus dicit, in II Confess., <i>timor insolita et |
| 1192 repentina exhorrescit, rebus quae amantur adversantia, dum | |
| 53 | 1193 praecavet securitati</i>.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 co."><a name="35366"><span class="ref">[35366] Iª-IIae q. 42 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1194 dicendum quod, sicut supra dictum est, obiectum timoris est malum |
| 1195 imminens quod non de facili repelli potest. Hoc autem ex duobus | |
| 1196 contingit, scilicet ex magnitudine mali, et ex debilitate timentis. | |
| 1197 Ad utrumque autem horum operatur quod aliquid sit insolitum et | |
| 1198 repentinum. Primo quidem, facit ad hoc quod malum imminens maius | |
| 1199 appareat. Omnia enim corporalia, et bona et mala, quanto magis | |
| 1200 considerantur, minora apparent. Et ideo, sicut propter | |
| 1201 diuturnitatem dolor praesentis mali mitigatur, ut patet per Tullium | |
| 1202 in III de Tusculanis quaest.; ita etiam ex praemeditatione minuitur | |
| 1203 timor futuri mali. Secundo, aliquid esse insolitum et repentinum | |
| 1204 facit ad debilitatem timentis, inquantum subtrahit remedia quae | |
| 1205 homo potest praeparare ad repellendum futurum malum, quae esse non | |
| 53 | 1206 possunt quando ex improviso malum occurrit.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 ad 1"><a name="35367"><span class="ref">[35367] Iª-IIae q. 42 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1207 ergo dicendum quod obiectum spei est bonum quod quis potest |
| 1208 adipisci. Et ideo ea quae augmentant potestatem hominis, nata sunt | |
| 1209 augere spem, et eadem ratione, diminuere timorem, quia timor est de | |
| 1210 malo cui non de facili potest resisti. Quia igitur experientia | |
| 1211 facit hominem magis potentem ad operandum, ideo, sicut auget spem, | |
| 53 | 1212 ita diminuit timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 ad 2"><a name="35368"><span class="ref">[35368] Iª-IIae q. 42 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1213 dicendum quod illi qui habent iram acutam, non occultant eam, et |
| 1214 ideo nocumenta ab eis illata non ita sunt repentina, quin | |
| 1215 praevideantur. Sed homines mites et astuti occultant iram, et ideo | |
| 1216 nocumentum quod ab eis imminet, non potest praevideri, sed ex | |
| 1217 improviso advenit. Et propter hoc philosophus dicit quod tales | |
| 53 | 1218 magis timentur.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 ad 3"><a name="35369"><span class="ref">[35369] Iª-IIae q. 42 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1219 dicendum quod, per se loquendo, bona vel mala corporalia in |
| 1220 principio maiora apparent. Cuius ratio est, quia unumquodque magis | |
| 1221 apparet, contrario iuxta se posito. Unde cum aliquis statim a | |
| 1222 paupertate ad divitias transit, propter paupertatem praeexistentem | |
| 1223 divitias magis aestimat, et e contrario divites statim ad | |
| 1224 paupertatem devenientes, eam magis horrent. Et propter hoc, malum | |
| 1225 repentinum magis timetur, quia magis videtur esse malum. Sed potest | |
| 1226 propter aliquod accidens contingere quod magnitudo alicuius mali | |
| 1227 lateat, puta cum hostes se insidiose occultant. Et tunc verum est | |
| 53 | 1228 quod malum ex diligenti consideratione fit terribilius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 42 a. 6 arg. 1"><a name="35370"><span class="ref">[35370] Iª-IIae q. 42 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1229 sic proceditur. Videtur quod ea quae non habent remedium, non sint |
| 1230 magis timenda. Ad timorem enim requiritur quod remaneat aliqua spes | |
| 1231 salutis, ut supra dictum est. Sed in malis quae non habent | |
| 1232 remedium, nulla remanet spes salutis. Ergo talia mala nullo modo | |
| 53 | 1233 timentur.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 arg. 2"><a name="35371"><span class="ref">[35371] Iª-IIae q. 42 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1234 malo mortis nullum remedium adhiberi potest, non enim, secundum |
| 1235 naturam, potest esse reditus a morte ad vitam. Non tamen mors | |
| 1236 maxime timetur, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Non ergo ea | |
| 53 | 1237 magis timentur quae remedium non habent.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 arg. 3"><a name="35372"><span class="ref">[35372] Iª-IIae q. 42 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1238 philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>non est magis bonum quod |
| 1239 est diuturnius, eo quod est unius diei, neque quod est perpetuum, | |
| 1240 eo quod non est perpetuum</i>. Ergo, eadem ratione, neque maius | |
| 1241 malum. Sed ea quae non habent remedium, non videntur differre ab | |
| 1242 aliis nisi propter diuturnitatem vel perpetuitatem. Ergo propter | |
| 53 | 1243 hoc non sunt peiora, vel magis timenda.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 s. c."><a name="35373"><span class="ref">[35373] Iª-IIae q. 42 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1244 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>omnia timenda |
| 1245 sunt terribiliora quaecumque, si peccaverint, corrigi non | |
| 53 | 1246 contingit; aut quorum auxilia non sunt; aut non facilia</i>.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 co."><a name="35374"><span class="ref">[35374] Iª-IIae q. 42 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1247 dicendum quod obiectum timoris est malum, unde illud quod facit ad |
| 1248 augmentum mali, facit ad augmentum timoris. Malum autem augetur non | |
| 1249 solum secundum speciem ipsius mali, sed etiam secundum | |
| 1250 circumstantias, ut ex supra dictis apparet. Inter ceteras autem | |
| 1251 circumstantias, diuturnitas, vel etiam perpetuitas, magis videtur | |
| 1252 facere ad augmentum mali. Ea enim quae sunt in tempore, secundum | |
| 1253 durationem temporis quodammodo mensurantur, unde si pati aliquid in | |
| 1254 tanto tempore est malum, pati idem in duplo tempore apprehenditur | |
| 1255 ut duplatum. Et secundum hanc rationem, pati idem in infinito | |
| 1256 tempore, quod est perpetuo pati, habet quodammodo infinitum | |
| 1257 augmentum. Mala autem quae, postquam advenerint, non possunt habere | |
| 1258 remedium, vel non de facili, accipiuntur ut perpetua vel diuturna. | |
| 53 | 1259 Et ideo maxime redduntur timenda.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 ad 1"><a name="35375"><span class="ref">[35375] Iª-IIae q. 42 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1260 ergo dicendum quod remedium mali est duplex. Unum, per quod |
| 1261 impeditur futurum malum, ne adveniat. Et tali remedio sublato, | |
| 1262 aufertur spes, et per consequens timor. Unde de tali remedio nunc | |
| 1263 non loquimur. Aliud remedium mali est, quo malum iam praesens | |
| 53 | 1264 removetur. Et de tali remedio nunc loquimur.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 ad 2"><a name="35376"><span class="ref">[35376] Iª-IIae q. 42 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1265 dicendum quod, licet mors sit irremediabile malum, tamen, quia non |
| 53 | 1266 imminet de prope, non timetur, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 ad 3"><a name="35377"><span class="ref">[35377] Iª-IIae q. 42 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1267 dicendum quod philosophus ibi loquitur de per se bono, quod est |
| 1268 bonum secundum speciem suam. Sic autem non fit aliquid magis bonum | |
| 1269 propter diuturnitatem vel perpetuitatem, sed propter naturam ipsius | |
| 53 | 1270 boni.</p></div></div><div class="q" id="q43"><h2>Quaestio 43</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 43 pr."><a name="35378"><span class="ref">[35378] |
| 1271 Iª-IIae q. 43 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa | |
| 28 | 1272 timoris. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum causa timoris |
| 53 | 1273 sit amor. Secundo, utrum causa timoris sit defectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 43 a. 1 arg. 1"><a name="35379"><span class="ref">[35379] Iª-IIae q. 43 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1274 sic proceditur. Videtur quod amor non sit causa timoris. Illud enim |
| 1275 quod introducit aliquid, est causa eius. Sed timor introducit | |
| 1276 amorem caritatis, ut Augustinus dicit, super canonicam Ioan. Ergo | |
| 53 | 1277 timor est causa amoris, et non e converso.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 arg. 2"><a name="35380"><span class="ref">[35380] Iª-IIae q. 43 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1278 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>illi maxime timentur, a |
| 1279 quibus expectamus imminere nobis aliqua mala</i>. Sed per hoc quod | |
| 1280 ab aliquo expectamus malum, magis provocamur ad odium eius quam ad | |
| 53 | 1281 amorem. Ergo timor magis causatur ab odio quam ab amore.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 arg. 3"><a name="35381"><span class="ref">[35381] Iª-IIae q. 43 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1282 supra dictum est quod ea quae sunt a nobis ipsis, non habent |
| 1283 rationem terribilium. Sed ea quae sunt ex amore, maxime proveniunt | |
| 53 | 1284 ex intimo cordis. Ergo timor ex amore non causatur.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 s. c."><a name="35382"><span class="ref">[35382] Iª-IIae q. 43 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1285 est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., |
| 1286 <i>nulli dubium est non aliam esse metuendi causam, nisi ne id quod | |
| 1287 amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum</i>. | |
| 1288 Omnis ergo timor causatur ex hoc quod aliquid amamus. Amor igitur | |
| 53 | 1289 est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 co."><a name="35383"><span class="ref">[35383] Iª-IIae q. 43 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1290 dicendum quod obiecta passionum animae se habent ad eas tanquam |
| 1291 formae ad res naturales vel artificiales, quia passiones animae | |
| 1292 speciem recipiunt ab obiectis, sicut res praedictae a suis formis. | |
| 1293 Sicut igitur quidquid est causa formae, est causa rei constitutae | |
| 1294 per ipsam; ita etiam quidquid, et quocumque modo, est causa | |
| 1295 obiecti, est causa passionis. Contingit autem aliquid esse causam | |
| 1296 obiecti vel per modum causae efficientis, vel per modum | |
| 1297 dispositionis materialis. Sicut obiectum delectationis est bonum | |
| 1298 apparens conveniens coniunctum, cuius causa efficiens est illud | |
| 1299 quod facit coniunctionem, vel quod facit convenientiam vel | |
| 1300 bonitatem, vel apparentiam huiusmodi boni; causa autem per modum | |
| 1301 dispositionis materialis, est habitus, vel quaecumque dispositio | |
| 1302 secundum quam fit alicui conveniens aut apparens illud bonum quod | |
| 1303 est ei coniunctum. Sic igitur, in proposito, obiectum timoris est | |
| 1304 aestimatum malum futurum propinquum cui resisti de facili non | |
| 1305 potest. Et ideo illud quod potest inferre tale malum, est causa | |
| 1306 effectiva obiecti timoris, et per consequens ipsius timoris. Illud | |
| 1307 autem per quod aliquis ita disponitur ut aliquid sit ei tale, est | |
| 1308 causa timoris, et obiecti eius, per modum dispositionis materialis. | |
| 1309 Et hoc modo amor est causa timoris, ex hoc enim quod aliquis amat | |
| 1310 aliquod bonum, sequitur quod privativum talis boni sit ei malum, et | |
| 53 | 1311 per consequens quod timeat ipsum tanquam malum.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 ad 1"><a name="35384"><span class="ref">[35384] Iª-IIae q. 43 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1312 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, timor per se et primo |
| 1313 respicit ad malum, quod refugit, quod opponitur alicui bono amato. | |
| 1314 Et sic per se timor nascitur ex amore. Secundario vero respicit ad | |
| 1315 id per quod provenit tale malum. Et sic per accidens quandoque | |
| 1316 timor inducit amorem, inquantum scilicet homo qui timet puniri a | |
| 1317 Deo, servat mandata eius, et sic incipit sperare, et spes | |
| 53 | 1318 introducit amorem, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 ad 2"><a name="35385"><span class="ref">[35385] Iª-IIae q. 43 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1319 dicendum quod ille a quo expectantur mala, primo quidem odio |
| 1320 habetur, sed postquam ab ipso iam incipiunt sperari bona, tunc | |
| 1321 incipit amari. Bonum autem cui contrariatur malum quod timetur, a | |
| 53 | 1322 principio amabatur.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 ad 3"><a name="35386"><span class="ref">[35386] Iª-IIae q. 43 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1323 dicendum quod ratio illa procedit de eo quod est causa mali |
| 1324 terribilis per modum efficientis. Amor autem est causa eius per | |
| 53 | 1325 modum materialis dispositionis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 43 a. 2 arg. 1"><a name="35387"><span class="ref">[35387] Iª-IIae q. 43 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1326 sic proceditur. Videtur quod defectus non sit causa timoris. Illi |
| 1327 enim qui potentiam habent, maxime timentur. Sed defectus | |
| 53 | 1328 contrariatur potentiae. Ergo defectus non est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 arg. 2"><a name="35388"><span class="ref">[35388] Iª-IIae q. 43 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1329 illi qui iam decapitantur, maxime sunt in defectu. Sed tales non |
| 1330 timent. Ut dicitur in II Rhetoric. Ergo defectus non est causa | |
| 53 | 1331 timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 arg. 3"><a name="35389"><span class="ref">[35389] Iª-IIae q. 43 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1332 decertare ex fortitudine provenit, non ex defectu. <i>Sed |
| 1333 decertantes timent eos qui pro eisdem decertant</i>, ut dicitur in | |
| 53 | 1334 II Rhetoric. Ergo defectus non est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 s. c."><a name="35390"><span class="ref">[35390] Iª-IIae q. 43 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1335 contrariorum contrariae sunt causae. Sed <i>divitiae, et robur, et |
| 1336 multitudo amicorum, et potestas, excludunt timorem</i>, ut dicitur | |
| 53 | 1337 in II Rhetoric. Ergo ex defectu horum timor causatur.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 co."><a name="35391"><span class="ref">[35391] Iª-IIae q. 43 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1338 dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex causa timoris accipi |
| 1339 potest, una quidem per modum materialis dispositionis, ex parte | |
| 1340 eius qui timet; alia per modum causae efficientis, ex parte eius | |
| 1341 qui timetur. Quantum igitur ad primum, defectus, per se loquendo, | |
| 1342 est causa timoris, ex aliquo enim defectu virtutis contingit quod | |
| 1343 non possit aliquis de facili repellere imminens malum. Sed tamen ad | |
| 1344 causandum timorem requiritur defectus cum aliqua mensura. Minor | |
| 1345 enim est defectus qui causat timorem futuri mali, quam defectus | |
| 1346 consequens malum praesens, de quo est tristitia. Et adhuc esset | |
| 1347 maior defectus, si totaliter sensus mali auferretur, vel amor boni | |
| 1348 cuius contrarium timetur. Quantum vero ad secundum, virtus et | |
| 1349 robur, per se loquendo, est causa timoris, ex hoc enim quod aliquid | |
| 1350 quod apprehenditur ut nocivum, est virtuosum, contingit quod eius | |
| 1351 effectus repelli non potest. Contingit tamen per accidens quod | |
| 1352 aliquis defectus ex ista parte causat timorem, inquantum ex aliquo | |
| 1353 defectu contingit quod aliquis velit nocumentum inferre, puta | |
| 1354 propter iniustitiam, vel quia ante laesus fuit, vel quia timet | |
| 53 | 1355 laedi.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 ad 1"><a name="35392"><span class="ref">[35392] Iª-IIae q. 43 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1356 ergo dicendum quod ratio illa procedit de causa timoris ex parte |
| 53 | 1357 causae efficientis.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 ad 2"><a name="35393"><span class="ref">[35393] Iª-IIae q. 43 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1358 dicendum quod illi qui iam decapitantur, sunt in passione |
| 1359 praesentis mali. Et ideo iste defectus excedit mensuram | |
| 53 | 1360 timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 ad 3"><a name="35394"><span class="ref">[35394] Iª-IIae q. 43 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1361 dicendum quod decertantes timent non propter potentiam, qua |
| 1362 decertare possunt, sed propter defectum potentiae, ex quo contingit | |
| 53 | 1363 quod se superaturos non confidunt.</p></div></div><div class="q" id="q44"><h2>Quaestio 44</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 44 pr."><a name="35395"><span class="ref">[35395] |
| 1364 Iª-IIae q. 44 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1365 effectibus timoris. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 1366 timor faciat contractionem. Secundo, utrum faciat consiliativos. | |
| 1367 Tertio, utrum faciat tremorem. Quarto, utrum impediat | |
| 53 | 1368 operationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 44 a. 1 arg. 1"><a name="35396"><span class="ref">[35396] Iª-IIae q. 44 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1369 sic proceditur. Videtur quod timor non faciat contractionem. |
| 1370 Contractione enim facta, calor et spiritus ad interiora revocantur. | |
| 1371 Sed ex multitudine caloris et spirituum in interioribus, | |
| 1372 magnificatur cor ad audacter aliquid aggrediendum, ut patet in | |
| 1373 iratis, cuius contrarium in timore accidit. Non ergo timor facit | |
| 53 | 1374 contractionem.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 arg. 2"><a name="35397"><span class="ref">[35397] Iª-IIae q. 44 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1375 multiplicatis spiritibus et calore in interioribus per |
| 1376 contractionem, sequitur quod homo in vocem prorumpat, ut patet in | |
| 1377 dolentibus. Sed timentes non emittunt vocem, sed magis redduntur | |
| 53 | 1378 taciturni. Ergo timor non facit contractionem.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 arg. 3"><a name="35398"><span class="ref">[35398] Iª-IIae q. 44 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1379 verecundia est quaedam species timoris, ut supra dictum est. Sed |
| 1380 verecundati rubescunt, ut dicit Tullius, IV de Tusculanis quaest., | |
| 1381 et philosophus in IV Ethic. Rubor autem faciei non attestatur | |
| 1382 contractioni, sed contrario. Non ergo contractio est effectus | |
| 53 | 1383 timoris.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 s. c."><a name="35399"><span class="ref">[35399] Iª-IIae q. 44 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1384 est quod Damascenus dicit, in III libro, quod timor est virtus |
| 53 | 1385 secundum systolen, idest secundum contractionem.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 co."><a name="35400"><span class="ref">[35400] Iª-IIae q. 44 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1386 dicendum quod, sicut supra dictum est, in passionibus animae est |
| 1387 sicut formale ipse motus appetitivae potentiae, sicut autem | |
| 1388 materiale transmutatio corporalis, quorum unum alteri | |
| 1389 proportionatur. Unde secundum similitudinem et rationem appetitivi | |
| 1390 motus, sequitur corporalis transmutatio. Quantum autem ad animalem | |
| 1391 motum appetitus, timor contractionem quandam importat. Cuius ratio | |
| 1392 est, quia timor provenit ex phantasia alicuius mali imminentis quod | |
| 1393 difficile repelli potest, ut supra dictum est. Quod autem aliquid | |
| 1394 difficile possit repelli, provenit ex debilitate virtutis, ut supra | |
| 1395 dictum est. Virtus autem, quanto est debilior, tanto ad pauciora se | |
| 1396 potest extendere. Et ideo ex ipsa imaginatione quae causat timorem, | |
| 1397 sequitur quaedam contractio in appetitu. Sicut etiam videmus in | |
| 1398 morientibus quod natura retrahitur ad interiora, propter | |
| 1399 debilitatem virtutis, et videmus etiam in civitatibus quod, quando | |
| 1400 cives timent, retrahunt se ab exterioribus, et recurrunt, quantum | |
| 1401 possunt, ad interiora. Et secundum similitudinem huius | |
| 1402 contractionis, quae pertinet ad appetitum animalem, sequitur etiam | |
| 1403 in timore ex parte corporis, contractio caloris et spirituum ad | |
| 53 | 1404 interiora.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 ad 1"><a name="35401"><span class="ref">[35401] Iª-IIae q. 44 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1405 ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit in libro de |
| 1406 problematibus, licet in timentibus retrahantur spiritus ab | |
| 1407 exterioribus ad interiora, non tamen est idem motus spirituum in | |
| 1408 iratis et timentibus. Nam in iratis, propter calorem et | |
| 1409 subtilitatem spirituum, quae proveniunt ex appetitu vindictae, | |
| 1410 interius fit spirituum motus ab inferioribus ad superiora, et ideo | |
| 1411 congregantur spiritus et calor circa cor. Ex quo sequitur quod | |
| 1412 irati redduntur prompti et audaces ad invadendum. Sed in | |
| 1413 timentibus, propter frigiditatem ingrossantem, spiritus moventur a | |
| 1414 superioribus ad inferiora, quae quidem frigiditas contingit ex | |
| 1415 imaginatione defectus virtutis. Et ideo non multiplicantur calor et | |
| 1416 spiritus circa cor, sed magis a corde refugiunt. Et propter hoc, | |
| 53 | 1417 timentes non prompte invadunt, sed magis refugiunt.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 ad 2"><a name="35402"><span class="ref">[35402] Iª-IIae q. 44 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1418 dicendum quod naturale est cuilibet dolenti, sive homini sive |
| 1419 animali, quod utatur quocumque auxilio potest, ad repellendum | |
| 1420 nocivum praesens quod infert dolorem, unde videmus quod animalia | |
| 1421 dolentia percutiunt vel faucibus vel cornibus. Maximum autem | |
| 1422 auxilium ad omnia in animalibus est calor et spiritus. Et ideo in | |
| 1423 dolore natura conservat calorem et spiritum interius, ut hoc utatur | |
| 1424 ad repellendum nocivum. Et ideo philosophus dicit, in libro de | |
| 1425 problematibus, quod multiplicatis introrsum spiritibus et calore, | |
| 1426 necesse est quod emittantur per vocem. Et propter hoc, dolentes vix | |
| 1427 se possunt continere quin clament. Sed in timentibus fit motus | |
| 1428 interioris caloris et spirituum a corde ad inferiora, ut dictum | |
| 1429 est. Et ideo timor contrariatur formationi vocis, quae fit per | |
| 1430 emissionem spirituum ad superiora per os. Et propter hoc, timor | |
| 1431 tacentes facit. Et inde est etiam quod timor trementes facit, ut | |
| 53 | 1432 dicit philosophus, in libro de problematibus.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 ad 3"><a name="35403"><span class="ref">[35403] Iª-IIae q. 44 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1433 dicendum quod pericula mortis non solum contrariantur appetitui |
| 1434 animali, sed etiam contrariantur naturae. Et propter hoc, in | |
| 1435 huiusmodi timore non solum fit contractio ex parte appetitus, sed | |
| 1436 etiam ex parte naturae corporalis, sic enim disponitur animal ex | |
| 1437 imaginatione mortis contrahens calorem ad interiora, sicut quando | |
| 1438 naturaliter mors imminet. Et inde est quod timentes mortem | |
| 1439 pallescunt, ut dicitur in IV Ethic. Sed malum quod timet | |
| 1440 verecundia, non opponitur naturae, sed solum appetitui animali. Et | |
| 1441 ideo fit quidem contractio secundum appetitum animalem, non autem | |
| 1442 secundum naturam corporalem, sed magis anima, quasi in se | |
| 1443 contracta, vacat ad motionem spirituum et caloris, unde fit eorum | |
| 53 | 1444 diffusio ad exteriora. Et propter hoc, verecundati rubescunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 44 a. 2 arg. 1"><a name="35404"><span class="ref">[35404] Iª-IIae q. 44 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1445 sic proceditur. Videtur quod timor non faciat consiliativos. Non |
| 1446 enim est eiusdem consiliativos facere, et consilium impedire. Sed | |
| 1447 timor consilium impedit, omnis enim passio perturbat quietem, quae | |
| 1448 requiritur ad bonum usum rationis. Ergo timor non facit | |
| 53 | 1449 consiliativos.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 arg. 2"><a name="35405"><span class="ref">[35405] Iª-IIae q. 44 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1450 consilium est actus rationis de futuris cogitantis et deliberantis. |
| 1451 Sed aliquis timor est <i>excutiens cogitata, et mentem a suo loco | |
| 1452 removet</i>, ut Tullius dicit, in IV de Tusculanis quaest. Ergo | |
| 53 | 1453 timor non facit consiliativos, sed magis impedit consilium.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 arg. 3"><a name="35406"><span class="ref">[35406] Iª-IIae q. 44 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1454 sicut consilium adhibetur ad vitanda mala, ita etiam adhibetur ad |
| 1455 consequenda bona. Sed sicut timor est de malis vitandis, ita spes | |
| 1456 est de bonis consequendis. Ergo timor non facit magis consiliativos | |
| 53 | 1457 quam spes.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 s. c."><a name="35407"><span class="ref">[35407] Iª-IIae q. 44 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1458 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod timor |
| 53 | 1459 consiliativos facit.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 co."><a name="35408"><span class="ref">[35408] Iª-IIae q. 44 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1460 dicendum quod aliquis potest dici consiliativus dupliciter. Uno |
| 1461 modo, a voluntate seu sollicitudine consiliandi. Et sic timor | |
| 1462 consiliativos facit. Quia, ut philosophus in III Ethic. dicit, | |
| 1463 <i>consiliamur de magnis, in quibus quasi nobis ipsis | |
| 1464 discredimus</i>. Ea autem quae timorem incutiunt, non sunt | |
| 1465 simpliciter mala, sed habent quandam magnitudinem, tum ex eo quod | |
| 1466 apprehenduntur ut quae difficiliter repelli possunt; tum etiam quia | |
| 1467 apprehenduntur ut de prope existentia, sicut iam dictum est. Unde | |
| 1468 homines maxime in timoribus quaerunt consiliari. Alio modo dicitur | |
| 1469 aliquis consiliativus, a facultate bene consiliandi. Et sic nec | |
| 1470 timor, nec aliqua passio consiliativos facit. Quia homini affecto | |
| 1471 secundum aliquam passionem, videtur aliquid vel maius vel minus | |
| 1472 quam sit secundum rei veritatem, sicut amanti videntur ea quae | |
| 1473 amat, meliora; et timenti, ea quae timet, terribiliora. Et sic ex | |
| 1474 defectu rectitudinis iudicii, quaelibet passio, quantum est de se, | |
| 53 | 1475 impedit facultatem bene consiliandi.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 ad 1"><a name="35409"><span class="ref">[35409] Iª-IIae q. 44 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1476 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 ad 2"><a name="35410"><span class="ref">[35410] Iª-IIae q. 44 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1477 dicendum quod quanto aliqua passio est fortior, tanto magis homo |
| 1478 secundum ipsam affectus, impeditur. Et ideo quando timor fuerit | |
| 1479 fortis, vult quidem homo consiliari, sed adeo perturbatur in suis | |
| 1480 cogitationibus, quod consilium adinvenire non potest. Si autem sit | |
| 1481 parvus timor, qui sollicitudinem consiliandi inducat, nec multum | |
| 1482 rationem conturbet; potest etiam conferre ad facultatem bene | |
| 53 | 1483 consiliandi, ratione sollicitudinis consequentis.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 ad 3"><a name="35411"><span class="ref">[35411] Iª-IIae q. 44 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1484 dicendum quod etiam spes facit consiliativos, quia, ut in II |
| 1485 Rhetoric. philosophus dicit, <i>nullus consiliatur de his de quibus | |
| 1486 desperat</i>; sicut nec de impossibilibus, ut dicitur in III Ethic. | |
| 1487 Timor tamen facit magis consiliativos quam spes. Quia spes est de | |
| 1488 bono, prout possumus ipsum consequi, timor autem de malo, prout vix | |
| 1489 repelli potest, et ita magis respicit rationem difficilis timor | |
| 1490 quam spes. In difficilibus autem, maxime in quibus nobis non | |
| 53 | 1491 confidimus, consiliamur, sicut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 44 a. 3 arg. 1"><a name="35412"><span class="ref">[35412] Iª-IIae q. 44 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1492 sic proceditur. Videtur quod tremor non sit effectus timoris. |
| 1493 Tremor enim ex frigore accidit, videmus enim infrigidatos tremere. | |
| 1494 Timor autem non videtur causare frigus, sed magis calorem | |
| 1495 desiccantem, cuius signum est quod timentes sitiunt, et praecipue | |
| 1496 in maximis timoribus, sicut patet in illis qui ad mortem ducuntur. | |
| 53 | 1497 Ergo timor non causat tremorem.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 arg. 2"><a name="35413"><span class="ref">[35413] Iª-IIae q. 44 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1498 emissio superfluitatum ex calore accidit, unde, ut plurimum, |
| 1499 medicinae laxativae sunt calidae. Sed huiusmodi emissiones | |
| 1500 superfluitatum ex timore frequenter contingunt. Ergo timor videtur | |
| 53 | 1501 causare calorem. Et sic non causat tremorem.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 arg. 3"><a name="35414"><span class="ref">[35414] Iª-IIae q. 44 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1502 in timore calor ab exterioribus ad interiora revocatur. Si igitur |
| 1503 propter huiusmodi revocationem caloris, in exterioribus homo | |
| 1504 tremit; videtur quod similiter in omnibus exterioribus membris | |
| 1505 deberet causari tremor ex timore. Hoc autem non videtur. Non ergo | |
| 53 | 1506 tremor corporis est effectus timoris.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 s. c."><a name="35415"><span class="ref">[35415] Iª-IIae q. 44 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1507 est quod Tullius dicit, in IV de Tusculanis quaest., quod |
| 1508 <i>terrorem sequitur tremor, et pallor, et dentium | |
| 53 | 1509 crepitus</i>.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 co."><a name="35416"><span class="ref">[35416] Iª-IIae q. 44 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1510 dicendum quod, sicut supra dictum est, in timore fit quaedam |
| 1511 contractio ab exterioribus ad interiora, et ideo exteriora frigida | |
| 1512 remanent. Et propter hoc in eis accidit tremor, qui causatur ex | |
| 1513 debilitate virtutis continentis membra, ad huiusmodi autem | |
| 1514 debilitatem maxime facit defectus caloris, qui est instrumentum quo | |
| 53 | 1515 anima movet, ut dicitur in II de anima.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 ad 1"><a name="35417"><span class="ref">[35417] Iª-IIae q. 44 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1516 ergo dicendum quod, calore ab exterioribus ad interiora revocato, |
| 1517 multiplicatur calor interius, et maxime versus inferiora, idest | |
| 1518 circa nutritivam. Et ideo, consumpto humido, consequitur sitis, et | |
| 1519 etiam interdum solutio ventris, et urinae emissio, et quandoque | |
| 1520 etiam seminis. Vel huiusmodi emissio superfluitatum accidit propter | |
| 1521 contractionem ventris et testiculorum, ut philosophus dicit, in | |
| 53 | 1522 libro de problematibus.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 ad 2"><a name="35418"><span class="ref">[35418] Iª-IIae q. 44 a. 3 ad 2</span></a> Unde patet |
| 1523 solutio ad secundum.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 ad 3"><a name="35419"><span class="ref">[35419] Iª-IIae q. 44 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1524 dicendum quod, quia in timore calor deserit cor, a superioribus ad |
| 1525 inferiora tendens, ideo timentibus maxime tremit cor, et membra | |
| 1526 quae habent aliquam connexionem ad pectus, ubi est cor. Unde | |
| 1527 timentes maxime tremunt in voce, propter vicinitatem vocalis | |
| 1528 arteriae ad cor. Tremit etiam labium inferius, et tota inferior | |
| 1529 mandibula, propter continuationem ad cor, unde et crepitus dentium | |
| 1530 sequitur. Et eadem ratione brachia et manus tremunt. Vel etiam quia | |
| 1531 huiusmodi membra sunt magis mobilia. Propter quod et genua tremunt | |
| 1532 timentibus; secundum illud Isaiae XXXV, <i>confortate manus | |
| 53 | 1533 dissolutas, et genua trementia roborate</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 44 a. 4 arg. 1"><a name="35420"><span class="ref">[35420] Iª-IIae q. 44 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1534 sic proceditur. Videtur quod timor impediat operationem. Operatio |
| 1535 enim maxime impeditur ex perturbatione rationis, quae dirigit in | |
| 1536 opere. Sed timor perturbat rationem, ut dictum est. Ergo timor | |
| 53 | 1537 impedit operationem.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 arg. 2"><a name="35421"><span class="ref">[35421] Iª-IIae q. 44 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1538 illi qui faciunt aliquid cum timore, facilius in operando |
| 1539 deficiunt, sicut si aliquis incedat super trabem in alto positam, | |
| 1540 propter timorem de facili cadit; non autem caderet, si incederet | |
| 1541 super eandem trabem in imo positam, propter defectum timoris. Ergo | |
| 53 | 1542 timor impedit operationem.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 arg. 3"><a name="35422"><span class="ref">[35422] Iª-IIae q. 44 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1543 pigritia, sive segnities, est quaedam species timoris. Sed pigritia |
| 53 | 1544 impedit operationem. Ergo et timor.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 s. c."><a name="35423"><span class="ref">[35423] Iª-IIae q. 44 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1545 est quod apostolus dicit, ad Philipp. II, <i>cum metu et tremore |
| 1546 vestram salutem operamini</i>, quod non diceret, si timor bonam | |
| 1547 operationem impediret. Timor ergo non impedit bonam | |
| 53 | 1548 operationem.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 co."><a name="35424"><span class="ref">[35424] Iª-IIae q. 44 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1549 dicendum quod operatio hominis exterior causatur quidem ab anima |
| 1550 sicut a primo movente, sed a membris corporeis sicut ab | |
| 1551 instrumentis. Contingit autem operationem impediri et propter | |
| 1552 defectum instrumenti, et propter defectum principalis moventis. Ex | |
| 1553 parte igitur instrumentorum corporalium, timor, quantum est de se, | |
| 1554 semper natus est impedire exteriorem operationem, propter defectum | |
| 1555 caloris qui ex timore accidit in exterioribus membris. Sed ex parte | |
| 1556 animae, si sit timor moderatus, non multum rationem perturbans; | |
| 1557 confert ad bene operandum, inquantum causat quandam sollicitudinem, | |
| 1558 et facit hominem attentius consiliari et operari. Si vero timor | |
| 1559 tantum increscat quod rationem perturbet, impedit operationem etiam | |
| 53 | 1560 ex parte animae. Sed de tali timore apostolus non loquitur.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 ad 1"><a name="35425"><span class="ref">[35425] Iª-IIae q. 44 a. 4 ad 1</span></a> Et per haec |
| 1561 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 ad 2"><a name="35426"><span class="ref">[35426] Iª-IIae q. 44 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1562 dicendum quod illi qui cadunt de trabe in alto posita, patiuntur |
| 53 | 1563 perturbationem imaginationis, propter timorem casus imaginati.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 ad 3"><a name="35427"><span class="ref">[35427] Iª-IIae q. 44 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1564 dicendum quod omnis timens refugit id quod timet, et ideo, cum |
| 1565 pigritia sit timor de ipsa operatione, inquantum est laboriosa, | |
| 1566 impedit operationem, quia retrahit voluntatem ab ipsa. Sed timor | |
| 1567 qui est de aliis rebus, intantum adiuvat operationem, inquantum | |
| 1568 inclinat voluntatem ad operandum ea per quae homo effugit id quod | |
| 53 | 1569 timet.</p></div></div><div class="q" id="q45"><h2>Quaestio 45</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 45 pr."><a name="35428"><span class="ref">[35428] |
| 1570 Iª-IIae q. 45 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1571 audacia. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum audacia sit |
| 1572 contraria timori. Secundo, quomodo audacia se habeat ad spem. | |
| 53 | 1573 Tertio, de causa audaciae. Quarto, de effectus ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 45 a. 1 arg. 1"><a name="35429"><span class="ref">[35429] Iª-IIae q. 45 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1574 sic proceditur. Videtur quod audacia non contrarietur timori. Dicit |
| 1575 enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod audacia | |
| 1576 vitium est. Vitium autem virtuti contrariatur. Cum ergo timor non | |
| 1577 sit virtus, sed passio, videtur quod timori non contrarietur | |
| 53 | 1578 audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 arg. 2"><a name="35430"><span class="ref">[35430] Iª-IIae q. 45 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1579 uni unum est contrarium. Sed timori contrariatur spes. Non ergo |
| 53 | 1580 contrariatur ei audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 arg. 3"><a name="35431"><span class="ref">[35431] Iª-IIae q. 45 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1581 unaquaeque passio excludit passionem oppositam. Sed id quod |
| 1582 excluditur per timorem, est securitas, dicit enim Augustinus, II | |
| 1583 Confess., quod timor securitati praecavet ergo securitas | |
| 53 | 1584 contrariatur timori. Non ergo audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 s. c."><a name="35432"><span class="ref">[35432] Iª-IIae q. 45 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1585 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>audacia est |
| 53 | 1586 timori contraria</i>.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 co."><a name="35433"><span class="ref">[35433] Iª-IIae q. 45 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1587 dicendum quod de ratione contrariorum est quod maxime a se distent, |
| 1588 ut dicitur in X Metaphys. Illud autem quod maxime distat a timore, | |
| 1589 est audacia, timor enim refugit nocumentum futurum, propter eius | |
| 1590 victoriam super ipsum timentem; sed audacia aggreditur periculum | |
| 1591 imminens, propter victoriam sui supra ipsum periculum. Unde | |
| 53 | 1592 manifeste timori contrariatur audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 ad 1"><a name="35434"><span class="ref">[35434] Iª-IIae q. 45 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1593 ergo dicendum quod ira et audacia, et omnium passionum nomina, |
| 1594 dupliciter accipi possunt. Uno modo, secundum quod important | |
| 1595 absolute motus appetitus sensitivi in aliquod obiectum bonum vel | |
| 1596 malum, et sic sunt nomina passionum. Alio modo, secundum quod simul | |
| 1597 cum huiusmodi motu important recessum ab ordine rationis, et sic | |
| 1598 sunt nomina vitiorum. Et hoc modo loquitur Augustinus de audacia, | |
| 53 | 1599 sed nos loquimur nunc de audacia secundum primum modum.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 ad 2"><a name="35435"><span class="ref">[35435] Iª-IIae q. 45 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1600 dicendum quod uni secundum idem, non sunt plura contraria, sed |
| 1601 secundum diversa, nihil prohibet uni plura contrariari. Et sic | |
| 1602 dictum est supra quod passiones irascibilis habent duplicem | |
| 1603 contrarietatem, unam secundum oppositionem boni et mali, et sic | |
| 1604 timor contrariatur spei; aliam secundum oppositionem accessus et | |
| 1605 recessus, et sic timori contrariatur audacia, spei vero | |
| 53 | 1606 desperatio.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 ad 3"><a name="35436"><span class="ref">[35436] Iª-IIae q. 45 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1607 dicendum quod securitas non significat aliquid contrarium timori, |
| 1608 sed solam timoris exclusionem, ille enim dicitur esse securus, qui | |
| 1609 non timet. Unde securitas opponitur timori sicut privatio, audacia | |
| 1610 autem sicut contrarium. Et sicut contrarium includit in se | |
| 53 | 1611 privationem, ita audacia securitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 45 a. 2 arg. 1"><a name="35437"><span class="ref">[35437] Iª-IIae q. 45 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1612 sic proceditur. Videtur quod audacia non consequatur spem. Audacia |
| 1613 enim est respectu malorum et terribilium, ut dicitur in III Ethic. | |
| 1614 Spes autem respicit bonum. Ut supra dictum est. Ergo habent diversa | |
| 1615 obiecta, et non sunt unius ordinis. Non ergo audacia consequitur | |
| 53 | 1616 spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 arg. 2"><a name="35438"><span class="ref">[35438] Iª-IIae q. 45 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1617 sicut audacia contrariatur timori, ita desperatio spei. Sed timor |
| 1618 non sequitur desperationem, quinimmo desperatio excludit timorem. | |
| 1619 Ut philosophus dicit, in II Rhetoric. Ergo audacia non consequitur | |
| 53 | 1620 spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 arg. 3"><a name="35439"><span class="ref">[35439] Iª-IIae q. 45 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1621 audacia intendit quoddam bonum, scilicet victoriam. Sed tendere in |
| 1622 bonum arduum pertinet ad spem. Ergo audacia est idem spei. Non ergo | |
| 53 | 1623 consequitur ad spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 s. c."><a name="35440"><span class="ref">[35440] Iª-IIae q. 45 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1624 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>illi qui sunt |
| 1625 bonae spei, sunt audaces</i>. Videtur ergo audacia consequi | |
| 53 | 1626 spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 co."><a name="35441"><span class="ref">[35441] Iª-IIae q. 45 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1627 dicendum quod, sicut iam pluries dictum est, omnes huiusmodi |
| 1628 passiones animae ad appetitivam potentiam pertinent. Omnis autem | |
| 1629 motus appetitivae potentiae reducitur ad prosecutionem vel fugam. | |
| 1630 Prosecutio autem vel fuga est alicuius et per se, et per accidens, | |
| 1631 per se quidem est prosecutio boni, fuga vero mali; per accidens | |
| 1632 autem potest prosecutio esse mali, propter aliquod bonum adiunctum, | |
| 1633 et fuga boni, propter aliquod malum adiunctum. Quod autem est per | |
| 1634 accidens, sequitur ad id quod est per se. Et ideo prosecutio mali, | |
| 1635 sequitur prosecutionem boni, sicut et fuga boni sequitur fugam | |
| 1636 mali. Haec autem quatuor pertinent ad quatuor passiones, nam | |
| 1637 prosecutio boni pertinet ad spem, fuga mali ad timorem, insecutio | |
| 1638 mali terribilis pertinet ad audaciam, fuga vero boni pertinet ad | |
| 1639 desperationem. Unde sequitur quod audacia consequitur ad spem, ex | |
| 1640 hoc enim quod aliquis sperat superare terribile imminens, ex hoc | |
| 1641 audacter insequitur ipsum. Ad timorem vero sequitur desperatio, | |
| 1642 ideo enim aliquis desperat, quia timet difficultatem quae est circa | |
| 53 | 1643 bonum sperandum.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 ad 1"><a name="35442"><span class="ref">[35442] Iª-IIae q. 45 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1644 ergo dicendum quod ratio sequeretur, si bonum et malum essent |
| 1645 obiecta non habentia ordinem ad invicem. Sed quia malum habet | |
| 1646 aliquem ordinem ad bonum, est enim posterius bono, sicut privatio | |
| 1647 habitu; ideo audacia, quae insequitur malum, est post spem, quae | |
| 53 | 1648 insequitur bonum.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 ad 2"><a name="35443"><span class="ref">[35443] Iª-IIae q. 45 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1649 dicendum quod, etsi bonum simpliciter sit prius quam malum, tamen |
| 1650 fuga per prius debetur malo quam bono, sicut insecutio per prius | |
| 1651 debetur bono quam malo. Et ideo sicut spes est prior quam audacia, | |
| 1652 ita timor est prior quam desperatio. Et sicut ex timore non semper | |
| 1653 sequitur desperatio, sed quando fuerit intensus; ita ex spe non | |
| 53 | 1654 semper sequitur audacia, sed quando fuerit vehemens.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 ad 3"><a name="35444"><span class="ref">[35444] Iª-IIae q. 45 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1655 dicendum quod audacia, licet sit circa malum cui coniunctum est |
| 1656 bonum victoriae secundum aestimationem audacis, tamen respicit | |
| 1657 malum, bonum vero adiunctum respicit spes. Et similiter desperatio | |
| 1658 respicit bonum directe, quod refugit, malum vero adiunctum respicit | |
| 1659 timor. Unde, proprie loquendo, audacia non est pars spei, sed eius | |
| 1660 effectus, sicut nec desperatio est pars timoris, sed eius effectus. | |
| 1661 Et propter hoc etiam audacia principalis passio esse non | |
| 53 | 1662 potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 45 a. 3 arg. 1"><a name="35445"><span class="ref">[35445] Iª-IIae q. 45 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1663 sic proceditur. Videtur quod defectus aliquis sit causa audaciae. |
| 1664 Dicit enim philosophus, in libro de problematibus, quod <i>amatores | |
| 1665 vini sunt fortes et audaces</i>. Sed ex vino sequitur defectus | |
| 53 | 1666 ebrietatis. Ergo audacia causatur ex aliquo defectu.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 arg. 2"><a name="35446"><span class="ref">[35446] Iª-IIae q. 45 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1667 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>inexperti periculorum |
| 1668 sunt audaces</i>. Sed inexperientia defectus quidam est. Ergo | |
| 53 | 1669 audacia ex defectu causatur.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 arg. 3"><a name="35447"><span class="ref">[35447] Iª-IIae q. 45 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1670 iniusta passi audaciores esse solent; sicut etiam bestiae cum |
| 1671 percutiuntur, ut dicitur in III Ethic. Sed iniustum pati ad | |
| 53 | 1672 defectum pertinet. Ergo audacia ex aliquo defectu causatur.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 s. c."><a name="35448"><span class="ref">[35448] Iª-IIae q. 45 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1673 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod causa audaciae |
| 1674 est, <i>cum in phantasia spes fuerit salutarium ut prope | |
| 1675 existentium, timendorum autem aut non entium, aut longe entium</i>. | |
| 1676 Sed id quod pertinet ad defectum, vel pertinet ad salutarium | |
| 1677 remotionem, vel ad terribilium propinquitatem. Ergo nihil quod ad | |
| 53 | 1678 defectum pertinet, est causa audaciae.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 co."><a name="35449"><span class="ref">[35449] Iª-IIae q. 45 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1679 dicendum quod, sicut supra dictum est, audacia consequitur spem, et |
| 1680 contrariatur timori, unde quaecumque nata sunt causare spem, vel | |
| 1681 excludere timorem, sunt causa audaciae. Quia vero timor et spes, et | |
| 1682 etiam audacia, cum sint passiones quaedam, consistunt in motu | |
| 1683 appetitus et in quadam transmutatione corporali; dupliciter potest | |
| 1684 accipi causa audaciae, sive quantum ad provocationem spei, sive | |
| 1685 quantum ad exclusionem timoris, uno modo quidem, ex parte | |
| 1686 appetitivi motus; alio vero modo, ex parte transmutationis | |
| 1687 corporalis. Ex parte quidem appetitivi motus, qui sequitur | |
| 1688 apprehensionem, provocatur spes causans audaciam, per ea quae | |
| 1689 faciunt nos aestimare quod possibile sit adipisci victoriam; vel | |
| 1690 secundum propriam potentiam, sicut fortitudo corporis, experientia | |
| 1691 in periculis, multitudo pecuniarum, et alia huiusmodi; sive per | |
| 1692 potentiam aliorum, sicut multitudo amicorum vel quorumcumque | |
| 1693 auxiliantium, et praecipue si homo confidat de auxilio divino; | |
| 1694 <i>unde illi qui se bene habent ad divina, audaciores sunt</i>, ut | |
| 1695 etiam philosophus dicit, in II Rhetoric. Timor autem excluditur, | |
| 1696 secundum istum modum, per remotionem terribilium appropinquantium, | |
| 1697 puta quia homo non habet inimicos, quia nulli nocuit, quia non | |
| 1698 videt aliquod periculum imminere; illis enim videntur maxime | |
| 1699 pericula imminere, qui aliis nocuerunt. Ex parte vero | |
| 1700 transmutationis corporalis, causatur audacia per provocationem spei | |
| 1701 et exclusionem timoris, ex his quae faciunt caliditatem circa cor. | |
| 1702 Unde philosophus dicit, in libro de partibus animalium, quod | |
| 1703 <i>illi qui habent parvum cor secundum quantitatem, sunt magis | |
| 1704 audaces; et animalia habentia magnum cor secundum quantitatem, sunt | |
| 1705 timida, quia calor naturalis non tantum potest calefacere magnum | |
| 1706 cor; sicut parvum, sicut ignis non tantum potest calefacere magnam | |
| 1707 domum, sicut parvam</i>. Et in libro de problematibus dicit quod | |
| 1708 <i>habentes pulmonem sanguineum, sunt audaciores, propter | |
| 1709 caliditatem cordis exinde consequentem</i>. Et ibidem dicit quod | |
| 1710 <i>vini amatores sunt magis audaces, propter caliditatem vini</i>, | |
| 1711 unde et supra dictum est quod ebrietas facit ad bonitatem spei, | |
| 1712 caliditas enim cordis repellit timorem, et causat spem, propter | |
| 53 | 1713 cordis extensionem et amplificationem.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 ad 1"><a name="35450"><span class="ref">[35450] Iª-IIae q. 45 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1714 ergo dicendum quod ebrietas causat audaciam, non inquantum est |
| 1715 defectus, sed inquantum facit cordis dilatationem, et inquantum | |
| 53 | 1716 etiam facit aestimationem cuiusdam magnitudinis.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 ad 2"><a name="35451"><span class="ref">[35451] Iª-IIae q. 45 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1717 dicendum quod illi qui sunt inexperti periculorum, sunt audaciores, |
| 1718 non propter defectum, sed per accidens, inquantum scilicet, propter | |
| 1719 inexperientiam, neque debilitatem suam cognoscunt, neque | |
| 1720 praesentiam periculorum. Et ita, per subtractionem causae timoris, | |
| 53 | 1721 sequitur audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 ad 3"><a name="35452"><span class="ref">[35452] Iª-IIae q. 45 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1722 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Rhetoric., <i>iniustum |
| 1723 passi redduntur audaciores, quia aestimant quod Deus iniustum | |
| 1724 passis auxilium ferat</i>. Et sic patet quod nullus defectus causat | |
| 1725 audaciam nisi per accidens, inquantum scilicet habet adiunctam | |
| 1726 aliquam excellentiam, vel veram vel aestimatam, vel ex parte sui | |
| 53 | 1727 vel ex parte alterius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 45 a. 4 arg. 1"><a name="35453"><span class="ref">[35453] Iª-IIae q. 45 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1728 sic proceditur. Videtur quod audaces non sint promptiores in |
| 1729 principio quam in ipsis periculis. Tremor enim ex timore causatur, | |
| 1730 qui contrariatur audaciae, ut ex dictis patet. Sed audaces | |
| 1731 quandoque in principio tremunt, ut philosophus dicit, in libro de | |
| 1732 problematibus. Ergo non sunt promptiores in principio quam in ipsis | |
| 53 | 1733 periculis existentes.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 arg. 2"><a name="35454"><span class="ref">[35454] Iª-IIae q. 45 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1734 per augmentum obiecti augetur passio, sicut si bonum est amabile, |
| 1735 et magis bonum est magis amabile. Sed arduum est obiectum audaciae. | |
| 1736 Augmentato ergo arduo, augmentatur audacia. Sed magis fit arduum et | |
| 1737 difficile periculum, quando est praesens. Ergo debet tunc magis | |
| 53 | 1738 crescere audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 arg. 3"><a name="35455"><span class="ref">[35455] Iª-IIae q. 45 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1739 ex vulneribus inflictis provocatur ira. Sed ira causat audaciam, |
| 1740 dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod ira est ausivum. Ergo | |
| 1741 quando iam sunt in ipsis periculis, et percutiuntur, videtur quod | |
| 53 | 1742 magis audaces reddantur.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 s. c."><a name="35456"><span class="ref">[35456] Iª-IIae q. 45 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1743 est quod dicitur in III Ethic., quod <i>audaces praevolantes sunt |
| 53 | 1744 et volentes ante pericula, in ipsis autem discedunt</i>.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 co."><a name="35457"><span class="ref">[35457] Iª-IIae q. 45 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1745 dicendum quod audacia, cum sit quidam motus appetitus sensitivi, |
| 1746 sequitur apprehensionem sensitivae virtutis. Virtus autem sensitiva | |
| 1747 non est collativa nec inquisitiva singulorum quae circumstant rem, | |
| 1748 sed subitum habet iudicium. Contingit autem quandoque quod secundum | |
| 1749 subitam apprehensionem non possunt cognosci omnia quae | |
| 1750 difficultatem in aliquo negotio afferunt, unde surgit audaciae | |
| 1751 motus ad aggrediendum periculum. Unde quando iam experiuntur ipsum | |
| 1752 periculum, sentiunt maiorem difficultatem quam aestimaverunt. Et | |
| 1753 ideo deficiunt. Sed ratio est discussiva omnium quae afferunt | |
| 1754 difficultatem negotio. Et ideo fortes, qui ex iudicio rationis | |
| 1755 aggrediuntur pericula, in principio videntur remissi, quia non | |
| 1756 passi, sed cum deliberatione debita aggrediuntur. Quando autem sunt | |
| 1757 in ipsis periculis, non experiuntur aliquid improvisum; sed | |
| 1758 quandoque minora illis quae praecogitaverunt. Et ideo magis | |
| 1759 persistunt. Vel etiam quia propter bonum virtutis pericula | |
| 1760 aggrediuntur, cuius boni voluntas in eis perseverat, quantacumque | |
| 1761 sint pericula. Audaces autem, propter solam aestimationem facientem | |
| 53 | 1762 spem et excludentem timorem, sicut dictum est.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 ad 1"><a name="35458"><span class="ref">[35458] Iª-IIae q. 45 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1763 ergo dicendum quod etiam in audacibus accidit tremor, propter |
| 1764 revocationem caloris ab exterioribus ad interiora, sicut etiam in | |
| 1765 timentibus. Sed in audacibus revocatur calor ad cor, in timentibus | |
| 53 | 1766 autem, ad inferiora.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 ad 2"><a name="35459"><span class="ref">[35459] Iª-IIae q. 45 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1767 dicendum quod obiectum amoris est simpliciter bonum, unde |
| 1768 augmentatum simpliciter augmentat amorem. Sed obiectum audaciae est | |
| 1769 compositum ex bono et malo; et motus audaciae in malum, | |
| 1770 praesupponit motum spei in bonum. Et ideo si tantum addatur de | |
| 1771 arduitate ad periculum quod excedat spem, non sequetur motus | |
| 1772 audaciae, sed diminuetur. Si tamen sit motus audaciae, quanto maius | |
| 53 | 1773 est periculum, tanto maior audacia reputatur.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 ad 3"><a name="35460"><span class="ref">[35460] Iª-IIae q. 45 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1774 dicendum quod ex laesione non causatur ira, nisi supposita aliqua |
| 1775 spe, ut infra dicetur. Et ideo si fuerit tantum periculum quod | |
| 1776 excedat spem victoriae, non sequetur ira. Sed verum est quod, si | |
| 53 | 1777 ira sequatur, audacia augebitur.</p></div></div><div class="q" id="q46"><h2>Quaestio 46</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 46 pr."><a name="35461"><span class="ref">[35461] |
| 1778 Iª-IIae q. 46 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ira. | |
| 28 | 1779 Et primo, de ira secundum se; secundo, de causa factiva irae, et |
| 1780 remedio eius; tertio, de effectu eius. Circa primum quaeruntur | |
| 1781 octo. Primo, utrum ira sit passio specialis. Secundo, utrum | |
| 1782 obiectum irae sit bonum, an malum. Tertio, utrum ira sit in | |
| 1783 concupiscibili. Quarto, utrum ira sit cum ratione. Quinto, utrum | |
| 1784 ira sit naturalior quam concupiscentia. Sexto, utrum ira sit | |
| 1785 gravior quam odium. Septimo, utrum ira solum sit ad illos ad quos | |
| 53 | 1786 est iustitia. Octavo, de speciebus irae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 46 a. 1 arg. 1"><a name="35462"><span class="ref">[35462] Iª-IIae q. 46 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1787 sic proceditur. Videtur quod ira non sit passio specialis. Ab ira |
| 1788 enim denominatur potentia irascibilis. Sed huius potentiae non est | |
| 1789 una tantum passio, sed multae. Ergo ira non est una passio | |
| 53 | 1790 specialis.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 arg. 2"><a name="35463"><span class="ref">[35463] Iª-IIae q. 46 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1791 cuilibet passioni speciali est aliquid contrarium; ut patet |
| 1792 inducenti per singula. Sed irae non est aliqua passio contraria, ut | |
| 53 | 1793 supra dictum est. Ergo ira non est passio specialis.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 arg. 3"><a name="35464"><span class="ref">[35464] Iª-IIae q. 46 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1794 una specialis passio non includit aliam. Sed ira includit multas |
| 1795 passiones, est enim cum tristitia, et cum delectatione, et cum spe, | |
| 1796 ut patet per philosophum, in II Rhetoric. Ergo ira non est passio | |
| 53 | 1797 specialis.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 s. c."><a name="35465"><span class="ref">[35465] Iª-IIae q. 46 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1798 est quod Damascenus ponit iram specialem passionem. Et similiter |
| 53 | 1799 Tullius, IV de Tusculanis quaest.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 co."><a name="35466"><span class="ref">[35466] Iª-IIae q. 46 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1800 dicendum quod aliquid dicitur generale dupliciter. Uno modo, per |
| 1801 praedicationem, sicut animal est generale ad omnia animalia. Alio | |
| 1802 modo, per causam, sicut sol est causa generalis omnium quae | |
| 1803 generantur in his inferioribus, secundum Dionysium, in IV cap. de | |
| 1804 Div. Nom. Sicut enim genus continet multas differentias potestate, | |
| 1805 secundum similitudinem materiae; ita causa agens continet multos | |
| 1806 effectus secundum virtutem activam. Contingit autem aliquem | |
| 1807 effectum ex concursu diversarum causarum produci, et quia omnis | |
| 1808 causa aliquo modo in effectu manet, potest etiam dici, tertio modo, | |
| 1809 quod effectus ex congregatione multarum causarum productus, habet | |
| 1810 quandam generalitatem, inquantum continet multas causas quodammodo | |
| 1811 in actu. Primo ergo modo, ira non est passio generalis, sed | |
| 1812 condivisa aliis passionibus, ut supra dictum est. Similiter autem | |
| 1813 nec secundo modo. Non est enim causa aliarum passionum, sed per | |
| 1814 hunc modum potest dici generalis passio amor, ut patet per | |
| 1815 Augustinum, in XIV libro de Civ. Dei; amor enim est prima radix | |
| 1816 omnium passionum, ut supra dictum est. Sed tertio modo potest ira | |
| 1817 dici passio generalis, inquantum ex concursu multarum passionum | |
| 1818 causatur. Non enim insurgit motus irae nisi propter aliquam | |
| 1819 tristitiam illatam et nisi adsit desiderium et spes ulciscendi, | |
| 1820 quia, ut philosophus dicit in II Rhetoric., <i>iratus habet spem | |
| 1821 puniendi; appetit enim vindictam ut sibi possibilem</i>. Unde si | |
| 1822 fuerit multum excellens persona quae nocumentum intulit, non | |
| 1823 sequitur ira, sed solum tristitia, ut Avicenna dicit, in libro de | |
| 53 | 1824 anima.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 ad 1"><a name="35467"><span class="ref">[35467] Iª-IIae q. 46 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1825 ergo dicendum quod, vis irascibilis denominatur ab ira, non quia |
| 1826 omnis motus huius potentiae sit ira, sed quia ad iram terminantur | |
| 1827 omnes motus huius potentiae; et inter alios eius motus, iste est | |
| 53 | 1828 manifestior.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 ad 2"><a name="35468"><span class="ref">[35468] Iª-IIae q. 46 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1829 dicendum quod ex hoc ipso quod ira causatur ex contrariis |
| 1830 passionibus, scilicet a spe, quae est boni, et a tristitia, quae | |
| 1831 est mali, includit in seipsa contrarietatem, et ideo non habet | |
| 1832 contrarium extra se. Sicut etiam in mediis coloribus non invenitur | |
| 1833 contrarietas, nisi quae est simplicium colorum, ex quibus | |
| 53 | 1834 causantur.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 ad 3"><a name="35469"><span class="ref">[35469] Iª-IIae q. 46 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1835 dicendum quod ira includit multas passiones, non quidem sicut genus |
| 53 | 1836 species, sed magis secundum continentiam causae et effectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 46 a. 2 arg. 1"><a name="35470"><span class="ref">[35470] Iª-IIae q. 46 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1837 sic proceditur. Videtur quod obiectum irae sit malum. Dicit enim |
| 1838 Gregorius Nyssenus quod ira est quasi armigera concupiscentiae, | |
| 1839 inquantum scilicet impugnat id quod concupiscentiam impedit. Sed | |
| 1840 omne impedimentum habet rationem mali. Ergo ira respicit malum | |
| 53 | 1841 tanquam obiectum.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 arg. 2"><a name="35471"><span class="ref">[35471] Iª-IIae q. 46 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1842 ira et odium conveniunt in effectu, utriusque enim est inferre |
| 1843 nocumentum alteri. Sed odium respicit malum tanquam obiectum, ut | |
| 53 | 1844 supra dictum est. Ergo etiam et ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 arg. 3"><a name="35472"><span class="ref">[35472] Iª-IIae q. 46 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1845 ira causatur ex tristitia, unde philosophus dicit, in VII Ethic., |
| 1846 quod ira operatur cum tristitia. Sed tristitiae obiectum est malum. | |
| 53 | 1847 Ergo et irae.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 s. c. 1"><a name="35473"><span class="ref">[35473] Iª-IIae q. 46 a. 2 s. c. 1</span></a> Sed contra |
| 28 | 1848 est quod Augustinus dicit, in II Confess., quod ira appetit |
| 1849 vindictam. Sed appetitus vindictae est appetitus boni, cum vindicta | |
| 53 | 1850 ad iustitiam pertineat. Ergo obiectum irae est bonum.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 s. c. 2"><a name="35474"><span class="ref">[35474] Iª-IIae q. 46 a. 2 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1851 ira semper est cum spe, unde et delectationem causat, ut dicit |
| 1852 philosophus, in II Rhetoric. Sed spei et delectationis obiectum est | |
| 53 | 1853 bonum. Ergo et irae.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 co."><a name="35475"><span class="ref">[35475] Iª-IIae q. 46 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1854 dicendum quod motus appetitivae virtutis sequitur actum virtutis |
| 1855 apprehensivae. Vis autem apprehensiva dupliciter aliquid | |
| 1856 apprehendit, uno modo, per modum incomplexi, sicut cum intelligimus | |
| 1857 quid est homo; alio modo, per modum complexi, sicut cum | |
| 1858 intelligimus album inesse homini. Unde utroque modo vis appetitiva | |
| 1859 potest tendere in bonum et malum. Per modum quidem simplicis et | |
| 1860 incomplexi, cum appetitus simpliciter sequitur vel inhaeret bono, | |
| 1861 vel refugit malum. Et tales motus sunt desiderium et spes, | |
| 1862 delectatio et tristitia, et alia huiusmodi. Per modum autem | |
| 1863 complexi, sicut cum appetitus fertur in hoc quod aliquod bonum vel | |
| 1864 malum insit vel fiat circa alterum, vel tendendo in hoc, vel | |
| 1865 refugiendo ab hoc. Sicut manifeste apparet in amore et odio, amamus | |
| 1866 enim aliquem, inquantum volumus ei inesse aliquod bonum; odimus | |
| 1867 autem aliquem, inquantum volumus ei inesse aliquod malum. Et | |
| 1868 similiter est in ira, quicumque enim irascitur, quaerit vindicari | |
| 1869 de aliquo. Et sic motus irae tendit in duo, scilicet in ipsam | |
| 1870 vindictam, quam appetit et sperat sicut quoddam bonum, unde et de | |
| 1871 ipsa delectatur, tendit etiam in illum de quo quaerit vindictam, | |
| 1872 sicut in contrarium et nocivum, quod pertinet ad rationem mali. Est | |
| 1873 tamen duplex differentia attendenda circa hoc, irae ad odium et ad | |
| 1874 amorem. Quarum prima est, quod ira semper respicit duo obiecta, | |
| 1875 amor vero et odium quandoque respiciunt unum obiectum tantum, sicut | |
| 1876 cum dicitur aliquis amare vinum vel aliquid huiusmodi, aut etiam | |
| 1877 odire. Secunda est, quia utrumque obiectorum quod respicit amor, | |
| 1878 est bonum, vult enim amans bonum alicui, tanquam sibi convenienti. | |
| 1879 Utrumque vero eorum quae respicit odium, habet rationem mali, vult | |
| 1880 enim odiens malum alicui, tamquam cuidam inconvenienti. Sed ira | |
| 1881 respicit unum obiectum secundum rationem boni, scilicet vindictam, | |
| 1882 quam appetit, et aliud secundum rationem mali, scilicet hominem | |
| 1883 nocivum, de quo vult vindicari. Et ideo est passio quodammodo | |
| 53 | 1884 composita ex contrariis passionibus.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 ad arg."><a name="35476"><span class="ref">[35476] Iª-IIae q. 46 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1885 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 46 a. 3 arg. 1"><a name="35477"><span class="ref">[35477] Iª-IIae q. 46 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1886 sic proceditur. Videtur quod ira sit in concupiscibili. Dicit enim |
| 1887 Tullius, in IV de Tusculanis quaest., quod ira est libido quaedam. | |
| 53 | 1888 Sed libido est in concupiscibili. Ergo et ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 arg. 2"><a name="35478"><span class="ref">[35478] Iª-IIae q. 46 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1889 Augustinus dicit, in regula, quod ira crescit in odium. Et Tullius |
| 1890 dicit, in eodem libro, quod odium est ira inveterata. Sed odium est | |
| 53 | 1891 in concupiscibili, sicut amor. Ergo ira est in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 arg. 3"><a name="35479"><span class="ref">[35479] Iª-IIae q. 46 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1892 Damascenus et Gregorius Nyssenus dicunt quod ira componitur ex |
| 1893 tristitia et desiderio. Sed utrumque horum est in concupiscibili. | |
| 53 | 1894 Ergo ira est in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 s. c."><a name="35480"><span class="ref">[35480] Iª-IIae q. 46 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1895 vis concupiscibilis est alia ab irascibili. Si igitur ira esset in |
| 53 | 1896 concupiscibili, non denominaretur ab ea vis irascibilis.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 co."><a name="35481"><span class="ref">[35481] Iª-IIae q. 46 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1897 dicendum quod, sicut supra dictum est, passiones irascibilis in hoc |
| 1898 differunt a passionibus concupiscibilis, quod obiecta passionum | |
| 1899 concupiscibilis sunt bonum et malum absolute; obiecta autem | |
| 1900 passionum irascibilis sunt bonum et malum cum quadam elevatione vel | |
| 1901 arduitate. Dictum est autem quod ira respicit duo obiecta, scilicet | |
| 1902 vindictam, quam appetit; et eum de quo vindictam quaerit. Et circa | |
| 1903 utrumque quandam arduitatem ira requirit, non enim insurgit motus | |
| 1904 irae, nisi aliqua magnitudine circa utrumque existente; | |
| 1905 <i>quaecumque enim nihil sunt, aut modica valde nullo digna | |
| 1906 aestimamus</i>, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Unde | |
| 1907 manifestum est quod ira non est in concupiscibili, sed in | |
| 53 | 1908 irascibili.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 ad 1"><a name="35482"><span class="ref">[35482] Iª-IIae q. 46 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1909 ergo dicendum quod Tullius libidinem nominat appetitum cuiuscumque |
| 1910 boni futuri non habita discretione ardui vel non ardui. Et secundum | |
| 1911 hoc, ponit iram sub libidine, inquantum est appetitus vindictae. | |
| 1912 Sic autem libido communis est ad irascibilem et | |
| 53 | 1913 concupiscibilem.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 ad 2"><a name="35483"><span class="ref">[35483] Iª-IIae q. 46 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1914 dicendum quod ira dicitur crescere in odium, non quod eadem numero |
| 1915 passio quae prius fuit ira, postmodum fiat odium per quandam | |
| 1916 inveterationem, sed per quandam causalitatem. Ira enim, per | |
| 53 | 1917 diuturnitatem, causat odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 ad 3"><a name="35484"><span class="ref">[35484] Iª-IIae q. 46 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1918 dicendum quod ira dicitur componi ex tristitia et desiderio, non |
| 1919 sicut ex partibus, sed sicut ex causis. Dictum est autem supra quod | |
| 53 | 1920 passiones concupiscibilis sunt causae passionum irascibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 46 a. 4 arg. 1"><a name="35485"><span class="ref">[35485] Iª-IIae q. 46 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1921 sic proceditur. Videtur quod ira non sit cum ratione. Ira enim, cum |
| 1922 sit passio quaedam, est in appetitu sensitivo. Sed appetitus | |
| 1923 sensitivus non sequitur rationis apprehensionem, sed sensitivae | |
| 53 | 1924 partis. Ergo ira non est cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 arg. 2"><a name="35486"><span class="ref">[35486] Iª-IIae q. 46 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1925 animalia bruta carent ratione. Et tamen in eis invenitur ira. Ergo |
| 53 | 1926 ira non est cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 arg. 3"><a name="35487"><span class="ref">[35487] Iª-IIae q. 46 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1927 ebrietas ligat rationem. Adiuvat autem ad iram. Ergo ira non est |
| 53 | 1928 cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 s. c."><a name="35488"><span class="ref">[35488] Iª-IIae q. 46 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1929 est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>ira consequitur |
| 53 | 1930 rationem aliqualiter</i>.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 co."><a name="35489"><span class="ref">[35489] Iª-IIae q. 46 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1931 dicendum quod, sicut supra dictum est, ira est appetitus vindictae. |
| 1932 Haec autem collationem importat poenae infligendae ad nocumentum | |
| 1933 sibi illatum, unde, in VII Ethic., dicit philosophus quod | |
| 1934 <i>syllogizans quoniam oportet talem oppugnare, irascitur | |
| 1935 confestim</i>. Conferre autem et syllogizare est rationis. Et ideo | |
| 53 | 1936 ira est quodammodo cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 ad 1"><a name="35490"><span class="ref">[35490] Iª-IIae q. 46 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1937 ergo dicendum quod motus appetitivae virtutis potest esse cum |
| 1938 ratione dupliciter. Uno modo, cum ratione praecipiente, et sic | |
| 1939 voluntas est cum ratione; unde et dicitur appetitus rationalis. | |
| 1940 Alio modo, cum ratione denuntiante, et sic ira est cum ratione. | |
| 1941 Dicit enim philosophus, in libro de Problemat., quod ira est cum | |
| 1942 ratione, <i>non sicut praecipiente ratione, sed ut manifestante | |
| 1943 iniuriam</i>. Appetitus enim sensitivus immediate rationi non | |
| 53 | 1944 obedit, sed mediante voluntate.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 ad 2"><a name="35491"><span class="ref">[35491] Iª-IIae q. 46 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1945 dicendum quod bruta animalia habent instinctum naturalem ex divina |
| 1946 ratione eis inditum, per quem habent motus interiores et exteriores | |
| 53 | 1947 similes motibus rationis, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 ad 3"><a name="35492"><span class="ref">[35492] Iª-IIae q. 46 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1948 dicendum quod, sicut dicitur in VII Ethic., ira audit aliqualiter |
| 1949 rationem, sicut nuntiantem quod iniuriatum est ei, sed non perfecte | |
| 1950 audit, quia non observat regulam rationis in rependendo vindictam. | |
| 1951 Ad iram ergo requiritur aliquis actus rationis; et additur | |
| 1952 impedimentum rationis. Unde philosophus dicit, in libro de | |
| 1953 Problemat., quod illi qui sunt multum ebrii, tanquam nihil habentes | |
| 1954 de iudicio rationis, non irascuntur, sed quando sunt parum ebrii, | |
| 53 | 1955 irascuntur, tanquam habentes iudicium rationis, sed impeditum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 46 a. 5 arg. 1"><a name="35493"><span class="ref">[35493] Iª-IIae q. 46 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1956 sic proceditur. Videtur quod ira non sit naturalior quam |
| 1957 concupiscentia. Proprium enim hominis dicitur quod sit animal | |
| 1958 mansuetum natura. Sed mansuetudo opponitur irae, ut dicit | |
| 1959 philosophus, in II Rhetoric. Ergo ira non est naturalior quam | |
| 53 | 1960 concupiscentia, sed omnino videtur esse contra hominis naturam.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 arg. 2"><a name="35494"><span class="ref">[35494] Iª-IIae q. 46 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1961 ratio contra naturam dividitur, ea enim quae secundum rationem |
| 1962 agunt, non dicimus secundum naturam agere. Sed ira est cum ratione, | |
| 1963 concupiscentia autem sine ratione, ut dicitur in VII Ethic. Ergo | |
| 53 | 1964 concupiscentia est naturalior quam ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 arg. 3"><a name="35495"><span class="ref">[35495] Iª-IIae q. 46 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1965 ira est appetitus vindictae, concupiscentia autem maxime est |
| 1966 appetitus delectabilium secundum tactum, scilicet ciborum et | |
| 1967 venereorum. Haec autem sunt magis naturalia homini quam vindicta. | |
| 53 | 1968 Ergo concupiscentia est naturalior quam ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 s. c."><a name="35496"><span class="ref">[35496] Iª-IIae q. 46 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1969 est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>ira est |
| 53 | 1970 naturalior quam concupiscentia</i>.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 co."><a name="35497"><span class="ref">[35497] Iª-IIae q. 46 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1971 dicendum quod naturale dicitur illud quod causatur a natura, ut |
| 1972 patet in II Physic. Unde utrum aliqua passio sit magis vel minus | |
| 1973 naturalis, considerari non potest nisi ex causa sua. Causa autem | |
| 1974 passionis, ut supra dictum est, dupliciter accipi potest, uno modo, | |
| 1975 ex parte obiecti; alio modo, ex parte subiecti. Si ergo | |
| 1976 consideretur causa irae et concupiscentiae ex parte obiecti, sic | |
| 1977 concupiscentia, et maxime ciborum et venereorum, naturalior est | |
| 1978 quam ira, inquantum ista sunt magis naturalia quam vindicta. Si | |
| 1979 autem consideretur causa irae ex parte subiecti, sic quodammodo ira | |
| 1980 est naturalior, et quodammodo concupiscentia. Potest enim natura | |
| 1981 alicuius hominis considerari vel secundum naturam generis, vel | |
| 1982 secundum naturam speciei, vel secundum complexionem propriam | |
| 1983 individui. Si igitur consideretur natura generis, quae est natura | |
| 1984 huius hominis inquantum est animal; sic naturalior est | |
| 1985 concupiscentia quam ira, quia ex ipsa natura communi habet homo | |
| 1986 quandam inclinationem ad appetendum ea quae sunt conservativa | |
| 1987 vitae, vel secundum speciem vel secundum individuum. Si autem | |
| 1988 consideremus naturam hominis ex parte speciei, scilicet inquantum | |
| 1989 est rationalis; sic ira est magis naturalis homini quam | |
| 1990 concupiscentia, inquantum ira est cum ratione magis quam | |
| 1991 concupiscentia. Unde philosophus dicit, in IV Ethic., quod humanius | |
| 1992 est punire, quod pertinet ad iram, quam mansuetum esse, unumquodque | |
| 1993 enim naturaliter insurgit contra contraria et nociva. Si vero | |
| 1994 consideretur natura huius individui secundum propriam complexionem, | |
| 1995 sic ira naturalior est quam concupiscentia, quia scilicet | |
| 1996 habitudinem naturalem ad irascendum, quae est ex complexione, magis | |
| 1997 de facili sequitur ira, quam concupiscentia vel aliqua alia passio. | |
| 1998 Est enim homo dispositus ad irascendum, secundum quod habet | |
| 1999 cholericam complexionem, cholera autem, inter alios humores, citius | |
| 2000 movetur; assimilatur enim igni. Et ideo magis est in promptu ut | |
| 2001 ille qui est dispositus secundum naturalem complexionem ad iram, | |
| 2002 irascatur; quam de eo qui est dispositus ad concupiscendum, quod | |
| 2003 concupiscat. Et propter hoc philosophus dicit, in VII Ethic., quod | |
| 2004 ira magis traducitur a parentibus in filios, quam | |
| 53 | 2005 concupiscentia.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 ad 1"><a name="35498"><span class="ref">[35498] Iª-IIae q. 46 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2006 ergo dicendum quod in homine considerari potest et naturalis |
| 2007 complexio ex parte corporis, quae est temperata; et ipsa ratio. Ex | |
| 2008 parte igitur complexionis corporalis, naturaliter homo, secundum | |
| 2009 suam speciem, est non habens superexcellentiam neque irae neque | |
| 2010 alicuius alterius passionis, propter temperamentum suae | |
| 2011 complexionis. Alia vero animalia, secundum quod recedunt ab hac | |
| 2012 qualitate complexionis ad dispositionem alicuius complexionis | |
| 2013 extremae, secundum hoc etiam naturaliter disponuntur ad excessum | |
| 2014 alicuius passionis, ut leo ad audaciam, canis ad iram, lepus ad | |
| 2015 timorem, et sic de aliis. Ex parte vero rationis, est naturale | |
| 2016 homini et irasci et mansuetum esse, secundum quod ratio quodammodo | |
| 2017 causat iram, inquantum nuntiat causam irae; et quodammodo sedat | |
| 2018 iram, inquantum iratus non totaliter audit imperium rationis, ut | |
| 53 | 2019 supra dictum est.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 ad 2"><a name="35499"><span class="ref">[35499] Iª-IIae q. 46 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2020 dicendum quod ipsa ratio pertinet ad naturam hominis. Unde ex hoc |
| 2021 ipso quod ira est cum ratione, sequitur quod secundum aliquem modum | |
| 53 | 2022 sit homini naturalis.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 ad 3"><a name="35500"><span class="ref">[35500] Iª-IIae q. 46 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2023 dicendum quod ratio illa procedit de ira et concupiscentia, ex |
| 53 | 2024 parte obiecti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 46 a. 6 arg. 1"><a name="35501"><span class="ref">[35501] Iª-IIae q. 46 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2025 sic proceditur. Videtur quod ira sit gravior quam odium. Dicitur |
| 2026 enim Prov. XXVII, quod <i>ira non habet misericordiam, nec erumpens | |
| 2027 furor</i>. Odium autem quandoque habet misericordiam. Ergo ira est | |
| 53 | 2028 gravior quam odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 arg. 2"><a name="35502"><span class="ref">[35502] Iª-IIae q. 46 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2029 maius est pati malum et de malo dolere, quam simpliciter pati. Sed |
| 2030 illi qui habet aliquem odio, sufficit quod ille quem odit, patiatur | |
| 2031 malum, irato autem non sufficit, sed quaerit quod cognoscat illud | |
| 2032 et de illo doleat, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Ergo ira | |
| 53 | 2033 est gravior quam odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 arg. 3"><a name="35503"><span class="ref">[35503] Iª-IIae q. 46 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2034 quanto ad constitutionem alicuius plura concurrunt, tanto videtur |
| 2035 esse stabilius, sicut habitus permanentior est qui ex pluribus | |
| 2036 actibus causatur. Sed ira causatur ex concursu plurium passionum, | |
| 2037 ut supra dictum est, non autem odium. Ergo ira est stabilior et | |
| 53 | 2038 gravior quam odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 s. c."><a name="35504"><span class="ref">[35504] Iª-IIae q. 46 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2039 est quod Augustinus, in regula, odium comparat trabi, iram vero |
| 53 | 2040 festucae.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 co."><a name="35505"><span class="ref">[35505] Iª-IIae q. 46 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2041 dicendum quod species passionis, et ratio ipsius, ex obiecto |
| 2042 pensatur. Est autem obiectum irae et odii idem subiecto, nam sicut | |
| 2043 odiens appetit malum ei quem odit, ita iratus ei contra quem | |
| 2044 irascitur. Sed non eadem ratione, sed odiens appetit malum inimici, | |
| 2045 inquantum est malum; iratus autem appetit malum eius contra quem | |
| 2046 irascitur, non inquantum est malum, sed inquantum habet quandam | |
| 2047 rationem boni, scilicet prout aestimat illud esse iustum, inquantum | |
| 2048 est vindicativum. Unde etiam supra dictum est quod odium est per | |
| 2049 applicationem mali ad malum; ira autem per applicationem boni ad | |
| 2050 malum. Manifestum est autem quod appetere malum sub ratione iusti, | |
| 2051 minus habet de ratione mali quam velle malum alicuius simpliciter. | |
| 2052 Velle enim malum alicuius sub ratione iusti, potest esse etiam | |
| 2053 secundum virtutem iustitiae, si praecepto rationis obtemperetur, | |
| 2054 sed ira in hoc solum deficit, quod non obedit rationis praecepto in | |
| 2055 ulciscendo. Unde manifestum est quod odium est multo deterius et | |
| 53 | 2056 gravius quam ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 ad 1"><a name="35506"><span class="ref">[35506] Iª-IIae q. 46 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2057 ergo dicendum quod in ira et odio duo possunt considerari, scilicet |
| 2058 ipsum quod desideratur, et intensio desiderii. Quantum igitur ad id | |
| 2059 quod desideratur, ira habet magis misericordiam quam odium. Quia | |
| 2060 enim odium appetit malum alterius secundum se, nulla mensura mali | |
| 2061 satiatur, ea enim quae secundum se appetuntur, sine mensura | |
| 2062 appetuntur, ut philosophus dicit I Politic., sicut avarus divitias. | |
| 2063 Unde dicitur Eccli. XII, <i>inimicus si invenerit tempus, non | |
| 2064 satiabitur sanguine</i>. Sed ira non appetit malum nisi sub ratione | |
| 2065 iusti vindicativi. Unde quando malum illatum excedit mensuram | |
| 2066 iustitiae, secundum aestimationem irascentis, tunc miseretur. Unde | |
| 2067 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>iratus, si fiant multa, | |
| 2068 miserebitur, odiens autem pro nullo</i>. Quantum vero ad | |
| 2069 intensionem desiderii, ira magis excludit misericordiam quam odium, | |
| 2070 quia motus irae est impetuosior, propter cholerae inflammationem. | |
| 2071 Unde statim subditur, <i>impetum concitati spiritus ferre quis | |
| 53 | 2072 poterit?</i></p><p title="I-II q. 46 a. 6 ad 2"><a name="35507"><span class="ref">[35507] Iª-IIae q. 46 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2073 dicendum quod, sicut dictum est, iratus appetit malum alicuius, |
| 2074 inquantum habet rationem iusti vindicativi. Vindicta autem fit per | |
| 2075 illationem poenae. Est autem de ratione poenae quod sit contraria | |
| 2076 voluntati, et quod sit afflictiva, et quod pro aliqua culpa | |
| 2077 inferatur. Et ideo iratus hoc appetit, ut ille cui nocumentum | |
| 2078 infert, percipiat, et doleat, et quod cognoscat propter iniuriam | |
| 2079 illatam sibi hoc provenire. Sed odiens de hoc nihil curat, quia | |
| 2080 appetit malum alterius inquantum huiusmodi. Non est autem verum | |
| 2081 quod id de quo quis tristatur, sit peius, iniustitia enim et | |
| 2082 imprudentia, cum sint mala, quia tamen sunt voluntaria, non | |
| 2083 contristant eos quibus insunt, ut dicit philosophus, in II | |
| 53 | 2084 Rhetoric.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 ad 3"><a name="35508"><span class="ref">[35508] Iª-IIae q. 46 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2085 dicendum quod id quod ex pluribus causis causatur, tunc est |
| 2086 stabilius, quando causae accipiuntur unius rationis, sed una causa | |
| 2087 potest praevalere multis aliis. Odium autem provenit ex | |
| 2088 permanentiori causa quam ira. Nam ira provenit ex aliqua commotione | |
| 2089 animi propter laesionem illatam, sed odium procedit ex aliqua | |
| 2090 dispositione hominis, secundum quam reputat sibi contrarium et | |
| 2091 nocivum id quod odit. Et ideo sicut passio citius transit quam | |
| 2092 dispositio vel habitus, ita ira citius transit quam odium; quamvis | |
| 2093 etiam odium sit passio ex tali dispositione proveniens. Et propter | |
| 2094 hoc philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>odium est magis | |
| 53 | 2095 insanabile quam ira</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 46 a. 7 arg. 1"><a name="35509"><span class="ref">[35509] Iª-IIae q. 46 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2096 sic proceditur. Videtur quod ira non solum sit ad illos ad quos est |
| 2097 iustitia. Non enim est iustitia hominis ad res irrationales. Sed | |
| 2098 tamen homo quandoque irascitur rebus irrationalibus, puta cum | |
| 2099 scriptor ex ira proiicit pennam, vel eques percutit equum. Ergo ira | |
| 53 | 2100 non solum est ad illos ad quos est iustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 arg. 2"><a name="35510"><span class="ref">[35510] Iª-IIae q. 46 a. 7 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2101 <i>Praeterea, non est iustitia hominis ad seipsum, nec ad ea quae |
| 2102 sui ipsius sunt</i>, ut dicitur in V Ethic. Sed homo quandoque sibi | |
| 2103 ipsi irascitur, sicut poenitens propter peccatum, unde dicitur in | |
| 2104 Psalmo IV, <i>irascimini, et nolite peccare</i>. Ergo ira non solum | |
| 53 | 2105 est ad quos est iustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 arg. 3"><a name="35511"><span class="ref">[35511] Iª-IIae q. 46 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2106 iustitia et iniustitia potest esse alicuius ad totum aliquod genus, |
| 2107 vel ad totam aliquam communitatem, puta cum civitas aliquem laesit. | |
| 2108 Sed ira non est ad aliquod genus, sed solum ad aliquod singularium, | |
| 2109 ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Ergo ira non proprie est ad | |
| 53 | 2110 quos est iustitia et iniustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 s. c."><a name="35512"><span class="ref">[35512] Iª-IIae q. 46 a. 7 s. c.</span></a> Sed |
| 2111 contrarium accipi potest a philosopho in II Rhetoric.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 co."><a name="35513"><span class="ref">[35513] Iª-IIae q. 46 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2112 dicendum quod, sicut supra dictum est, ira appetit malum, inquantum |
| 2113 habet rationem iusti vindicativi. Et ideo ad eosdem est ira, ad | |
| 2114 quos est iustitia et iniustitia. Nam inferre vindictam ad iustitiam | |
| 2115 pertinet, laedere autem aliquem pertinet ad iniustitiam. Unde tam | |
| 2116 ex parte causae, quae est laesio illata ab altero; quam etiam ex | |
| 2117 parte vindictae, quam appetit iratus; manifestum est quod ad eosdem | |
| 53 | 2118 pertinet ira, ad quos iustitia et iniustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 ad 1"><a name="35514"><span class="ref">[35514] Iª-IIae q. 46 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2119 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, ira, quamvis sit cum |
| 2120 ratione, potest tamen etiam esse in brutis animalibus, quae ratione | |
| 2121 carent, inquantum naturali instinctu per imaginationem moventur ad | |
| 2122 aliquid simile operibus rationis. Sic igitur, cum in homine sit et | |
| 2123 ratio et imaginatio, dupliciter in homine potest motus irae | |
| 2124 insurgere. Uno modo, ex sola imaginatione nuntiante laesionem. Et | |
| 2125 sic insurgit aliquis motus irae etiam ad res irrationales et | |
| 2126 inanimatas, secundum similitudinem illius motus qui est in | |
| 2127 animalibus contra quodlibet nocivum. Alio modo, ex ratione | |
| 2128 nuntiante laesionem. Et sic, ut philosophus dicit II Rhetoric., | |
| 2129 <i>nullo modo potest esse ira ad res insensibiles, neque ad | |
| 2130 mortuos</i>. Tum quia non dolent, quod maxime quaerunt irati in eis | |
| 2131 quibus irascuntur. Tum etiam quia non est ad eos vindicta, cum | |
| 53 | 2132 eorum non sit iniuriam facere.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 ad 2"><a name="35515"><span class="ref">[35515] Iª-IIae q. 46 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2133 dicendum quod, sicut philosophus dicit in V Ethic., <i>quaedam |
| 2134 metaphorica iustitia et iniustitia est hominis ad seipsum</i>, | |
| 2135 inquantum scilicet ratio regit irascibilem et concupiscibilem. Et | |
| 2136 secundum hoc etiam homo dicitur de seipso vindictam facere, et per | |
| 2137 consequens sibi ipsi irasci. Proprie autem et per se, non contingit | |
| 53 | 2138 aliquem sibi ipsi irasci.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 ad 3"><a name="35516"><span class="ref">[35516] Iª-IIae q. 46 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2139 dicendum quod philosophus, in II Rhetoric., assignat unam |
| 2140 differentiam inter odium et iram, quod <i>odium potest esse ad | |
| 2141 aliquod genus, sicut habemus odio omne latronum genus, sed ira non | |
| 2142 est nisi ad aliquod singulare</i>. Cuius ratio est, quia odium | |
| 2143 causatur ex hoc quod qualitas alicuius rei apprehenditur ut | |
| 2144 dissonans nostrae dispositioni, et hoc potest esse vel in | |
| 2145 universali, vel in particulari. Sed ira causatur ex hoc quod | |
| 2146 aliquis nos laesit per suum actum. Actus autem omnes sunt | |
| 2147 singularium. Et ideo ira semper est circa aliquod singulare. Cum | |
| 2148 autem tota civitas nos laeserit, tota civitas computatur sicut unum | |
| 53 | 2149 singulare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 46 a. 8 arg. 1"><a name="35517"><span class="ref">[35517] Iª-IIae q. 46 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2150 sic proceditur. Videtur quod Damascenus inconvenienter assignet |
| 2151 tres species irae, scilicet fel, maniam et furorem. Nullius enim | |
| 2152 generis species diversificantur secundum aliquod accidens. Sed ista | |
| 2153 tria diversificantur secundum aliquod accidens, <i>principium enim | |
| 2154 motus irae fel vocatur; ira autem permanens dicitur mania; furor | |
| 2155 autem est ira observans tempus in vindictam</i>. Ergo non sunt | |
| 53 | 2156 diversae species irae.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 arg. 2"><a name="35518"><span class="ref">[35518] Iª-IIae q. 46 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2157 Tullius, in IV de Tusculanis quaest., dicit quod <i>excandescentia |
| 2158 Graece dicitur thymosis; et est ira modo nascens et modo | |
| 2159 desistens</i>. Thymosis autem secundum Damascenum, est idem quod | |
| 2160 furor. Non ergo furor tempus quaerit ad vindictam, sed tempore | |
| 53 | 2161 deficit.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 arg. 3"><a name="35519"><span class="ref">[35519] Iª-IIae q. 46 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2162 Gregorius, XXI Moral., ponit tres gradus irae, scilicet <i>iram |
| 2163 sine voce, et iram cum voce, et iram cum verbo expresso</i>, | |
| 2164 secundum illa tria quae dominus ponit Matth. V, qui irascitur | |
| 2165 fratri suo, ubi tangitur ira sine voce; et postea subdit, qui | |
| 2166 dixerit fratri suo, raca, ubi tangitur ira cum voce, sed necdum | |
| 2167 pleno verbo formata; et postea dicit, qui autem dixerit fratri suo, | |
| 2168 fatue, ubi expletur vox perfectione sermonis. Ergo insufficienter | |
| 53 | 2169 divisit Damascenus iram, nihil ponens ex parte vocis.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 s. c."><a name="35520"><span class="ref">[35520] Iª-IIae q. 46 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 2170 est auctoritas Damasceni et Gregorii Nysseni.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 co."><a name="35521"><span class="ref">[35521] Iª-IIae q. 46 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2171 dicendum quod tres species irae quas Damascenus ponit, et etiam |
| 2172 Gregorius Nyssenus, sumuntur secundum ea quae dant irae aliquod | |
| 2173 augmentum. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, ex | |
| 2174 facilitate ipsius motus, et talem iram vocat fel, quia cito | |
| 2175 accenditur. Alio modo, ex parte tristitiae causantis iram, quae diu | |
| 2176 in memoria manet, et haec pertinet ad maniam, quae a manendo | |
| 2177 dicitur. Tertio, ex parte eius quod iratus appetit, scilicet | |
| 2178 vindictae, et haec pertinet ad furorem, qui nunquam quiescit donec | |
| 2179 puniat. Unde philosophus, in IV Ethic., quosdam irascentium vocat | |
| 2180 acutos, quia cito irascuntur; quosdam amaros, quia diu retinent | |
| 53 | 2181 iram; quosdam difficiles, quia nunquam quiescunt nisi puniant.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 ad 1"><a name="35522"><span class="ref">[35522] Iª-IIae q. 46 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2182 ergo dicendum quod omnia illa per quae ira recipit aliquam |
| 2183 perfectionem, non omnino per accidens se habent ad iram. Et ideo | |
| 53 | 2184 nihil prohibet secundum ea species irae assignari.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 ad 2"><a name="35523"><span class="ref">[35523] Iª-IIae q. 46 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2185 dicendum quod excandescentia, quam Tullius ponit, magis videtur |
| 2186 pertinere ad primam speciem irae, quae perficitur secundum | |
| 2187 velocitatem irae, quam ad furorem. Nihil autem prohibet ut thymosis | |
| 2188 Graece, quod Latine furor dicitur, utrumque importet, et | |
| 53 | 2189 velocitatem ad irascendum et firmitatem propositi ad puniendum.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 ad 3"><a name="35524"><span class="ref">[35524] Iª-IIae q. 46 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2190 dicendum quod gradus illi irae distinguuntur secundum effectum |
| 2191 irae, non autem secundum diversam perfectionem ipsius motus | |
| 53 | 2192 irae.</p></div></div><div class="q" id="q47"><h2>Quaestio 47</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 47 pr."><a name="35525"><span class="ref">[35525] |
| 2193 Iª-IIae q. 47 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa | |
| 28 | 2194 effectiva irae, et de remediis eius. Et circa hoc quaeruntur |
| 2195 quatuor. Primo, utrum semper motivum irae sit aliquid factum contra | |
| 2196 eum qui irascitur. Secundo, utrum sola parvipensio vel despectio | |
| 2197 sit motivum irae. Tertio, de causa irae ex parte irascentis. | |
| 2198 Quarto, de causa irae ex parte eius contra quem aliquis | |
| 53 | 2199 irascitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 1"><a name="35526"><span class="ref">[35526] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2200 sic proceditur. Videtur quod non semper aliquis irascatur propter |
| 2201 aliquid contra se factum. Homo enim, peccando, nihil contra Deum | |
| 2202 facere potest, dicitur enim Iob XXXV, <i>si multiplicatae fuerint | |
| 2203 iniquitates tuae, quid facies contra illum?</i> Dicitur tamen Deus | |
| 2204 irasci contra homines propter peccata; secundum illud Psalmi CV, | |
| 2205 <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo non semper | |
| 53 | 2206 aliquis irascitur propter aliquid contra se factum.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 2"><a name="35527"><span class="ref">[35527] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2207 ira est appetitus vindictae. Sed aliquis appetit vindictam facere |
| 2208 etiam de his quae contra alios fiunt. Ergo non semper motivum irae | |
| 53 | 2209 est aliquid contra nos factum.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 3"><a name="35528"><span class="ref">[35528] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2210 sicut philosophus dicit, in II Rhetoric., homines irascuntur |
| 2211 praecipue contra eos qui despiciunt <i>ea circa quae ipsi maxime | |
| 2212 student, sicut qui student in philosophia, irascuntur contra eos | |
| 2213 qui philosophiam despiciunt</i>, et simile est in aliis. Sed | |
| 2214 despicere philosophiam non est nocere ipsi studenti. Non ergo | |
| 53 | 2215 semper irascimur propter id quod contra nos fit.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 4"><a name="35529"><span class="ref">[35529] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2216 ille qui tacet contra contumeliantem, magis ipsum ad iram provocat, |
| 2217 ut dicit Chrysostomus. Sed in hoc contra ipsum nihil agit, quod | |
| 2218 tacet. Ergo non semper ira alicuius provocatur propter aliquid quod | |
| 53 | 2219 contra ipsum fit.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 s. c."><a name="35530"><span class="ref">[35530] Iª-IIae q. 47 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2220 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>ira fit semper |
| 2221 ex his quae ad seipsum. Inimicitia autem et sine his quae ad ipsum, | |
| 53 | 2222 si enim putemus talem esse odimus</i>.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 co."><a name="35531"><span class="ref">[35531] Iª-IIae q. 47 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2223 dicendum quod, sicut supra dictum est, ira est appetitus nocendi |
| 2224 alteri sub ratione iusti vindicativi. Vindicta autem locum non | |
| 2225 habet nisi ubi praecessit iniuria. Nec iniuria omnis ad vindictam | |
| 2226 provocat, sed illa sola quae ad eum pertinet qui appetit vindictam, | |
| 2227 sicut enim unumquodque naturaliter appetit proprium bonum, ita | |
| 2228 etiam naturaliter repellit proprium malum. Iniuria autem ab aliquo | |
| 2229 facta non pertinet ad aliquem, nisi aliquid fecerit quod aliquo | |
| 2230 modo sit contra ipsum. Unde sequitur quod motivum irae alicuius | |
| 53 | 2231 semper sit aliquid contra ipsum factum.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 1"><a name="35532"><span class="ref">[35532] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2232 ergo dicendum quod ira non dicitur in Deo secundum passionem animi, |
| 2233 sed secundum iudicium iustitiae, prout vult vindictam facere de | |
| 2234 peccato. Peccator enim, peccando, Deo nihil nocere effective | |
| 2235 potest, tamen ex parte sua dupliciter contra Deum agit. Primo | |
| 2236 quidem, inquantum eum in suis mandatis contemnit. Secundo, | |
| 2237 inquantum nocumentum aliquod infert alicui, vel sibi vel alteri, | |
| 2238 quod ad Deum pertinet, prout ille cui nocumentum infertur, sub Dei | |
| 53 | 2239 providentia et tutela continetur.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 2"><a name="35533"><span class="ref">[35533] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2240 dicendum quod irascimur contra illos qui aliis nocent et vindictam |
| 2241 appetimus, inquantum illi quibus nocetur, aliquo modo ad nos | |
| 2242 pertinent, vel per aliquam affinitatem, vel per amicitiam, vel | |
| 53 | 2243 saltem per communionem naturae.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 3"><a name="35534"><span class="ref">[35534] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2244 dicendum quod id in quo maxime studemus, reputamus esse bonum |
| 2245 nostrum. Et ideo, cum illud despicitur, reputamus nos quoque | |
| 53 | 2246 despici, et arbitramur nos laesos.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 4"><a name="35535"><span class="ref">[35535] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2247 dicendum quod tunc aliquis tacens ad iram provocat iniuriantem, |
| 2248 quando videtur ex contemptu tacere, quasi parvipendat alterius | |
| 53 | 2249 iram. Ipsa autem parvipensio quidam actus est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 47 a. 2 arg. 1"><a name="35536"><span class="ref">[35536] Iª-IIae q. 47 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2250 sic proceditur. Videtur quod non sola parvipensio vel despectio sit |
| 2251 motivum irae. Dicit enim Damascenus quod <i>iniuriam passi, vel | |
| 2252 aestimantes pati, irascimur</i>. Sed homo potest iniuriam pati | |
| 2253 etiam absque despectu vel parvipensione. Ergo non sola parvipensio | |
| 53 | 2254 est irae motivum.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 arg. 2"><a name="35537"><span class="ref">[35537] Iª-IIae q. 47 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2255 eiusdem est appetere honorem, et contristari de parvipensione. Sed |
| 2256 bruta animalia non appetunt honorem. Ergo non contristantur de | |
| 2257 parvipensione. Et tamen in eis provocatur ira propter hoc quod | |
| 2258 vulnerantur, ut dicit philosophus, in III Ethic. Ergo non sola | |
| 53 | 2259 parvipensio videtur esse motivum irae.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 arg. 3"><a name="35538"><span class="ref">[35538] Iª-IIae q. 47 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2260 philosophus, in II Rhetoric., ponit multas alias causas irae, puta |
| 2261 <i>oblivionem, et exultationem in infortuniis, denuntiationem | |
| 2262 malorum, impedimentum consequendae propriae voluntatis</i>. Non | |
| 53 | 2263 ergo sola parvipensio est provocativum irae.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 s. c."><a name="35539"><span class="ref">[35539] Iª-IIae q. 47 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2264 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>ira est |
| 2265 appetitus cum tristitia punitionis, propter apparentem | |
| 53 | 2266 parvipensionem non convenienter factam</i>.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 co."><a name="35540"><span class="ref">[35540] Iª-IIae q. 47 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2267 dicendum quod omnes causae irae reducuntur ad parvipensionem. Sunt |
| 2268 enim tres species parvipensionis, ut dicitur in II Rhetoric., | |
| 2269 scilicet despectus, epereasmus, idest impedimentum voluntatis | |
| 2270 implendae, et contumeliatio, et ad haec tria omnia motiva irae | |
| 2271 reducuntur. Cuius ratio potest accipi duplex. Prima est, quia ira | |
| 2272 appetit nocumentum alterius, inquantum habet rationem iusti | |
| 2273 vindicativi, et ideo intantum quaerit vindictam, inquantum videtur | |
| 2274 esse iusta. Iusta autem vindicta non fit nisi de eo quod est | |
| 2275 iniuste factum, et ideo provocativum ad iram semper est aliquid sub | |
| 2276 ratione iniusti. Unde dicit philosophus, in II Rhetoric., quod | |
| 2277 <i>si homines putaverint eos qui laeserunt, esse iuste passos, non | |
| 2278 irascuntur, non enim fit ira ad iustum</i>. Contingit autem | |
| 2279 tripliciter nocumentum alicui inferri, scilicet ex ignorantia, ex | |
| 2280 passione, et ex electione. Tunc autem aliquis maxime iniustum | |
| 2281 facit, quando ex electione vel industria, vel ex certa malitia | |
| 2282 nocumentum infert, ut dicitur in V Ethic. Et ideo maxime irascimur | |
| 2283 contra illos quos putamus ex industria nobis nocuisse. Si enim | |
| 2284 putemus aliquos vel per ignorantiam, vel ex passione nobis | |
| 2285 intulisse iniuriam, vel non irascimur contra eos, vel multo minus, | |
| 2286 agere enim aliquid ex ignorantia vel ex passione, diminuit rationem | |
| 2287 iniuriae, et est quodammodo provocativum misericordiae et veniae. | |
| 2288 Illi autem qui ex industria nocumentum inferunt, ex contemptu | |
| 2289 peccare videntur, et ideo contra eos maxime irascimur. Unde | |
| 2290 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>his qui propter iram | |
| 2291 aliquid fecerunt, aut non irascimur, aut minus irascimur, non enim | |
| 2292 propter parvipensionem videntur egisse</i>. Secunda ratio est, quia | |
| 2293 parvipensio excellentiae hominis opponitur, quae enim homines | |
| 2294 putant nullo digna esse, parvipendunt, ut dicitur in II Rhetoric. | |
| 2295 Ex omnibus autem bonis nostris aliquam excellentiam quaerimus. Et | |
| 2296 ideo quodcumque nocumentum nobis inferatur, inquantum excellentiae | |
| 53 | 2297 derogat, videtur ad parvipensionem pertinere.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 ad 1"><a name="35541"><span class="ref">[35541] Iª-IIae q. 47 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2298 ergo dicendum quod ex quacumque alia causa aliquis iniuriam |
| 2299 patiatur quam ex contemptu, illa causa minuit rationem iniuriae. | |
| 2300 Sed solus contemptus, vel parvipensio, rationem irae auget. Et ideo | |
| 53 | 2301 est per se causa irascendi.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 ad 2"><a name="35542"><span class="ref">[35542] Iª-IIae q. 47 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2302 dicendum quod, licet animal brutum non appetat honorem sub ratione |
| 2303 honoris, appetit tamen naturaliter quandam excellentiam, et | |
| 53 | 2304 irascitur contra ea quae illi excellentiae derogant.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 ad 3"><a name="35543"><span class="ref">[35543] Iª-IIae q. 47 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2305 dicendum quod omnes illae causae ad quandam parvipensionem |
| 2306 reducuntur. Oblivio enim parvipensionis est evidens signum, ea enim | |
| 2307 quae magna aestimamus, magis memoriae infigimus. Similiter ex | |
| 2308 quadam parvipensione est quod aliquis non vereatur contristare | |
| 2309 aliquem, denuntiando sibi aliqua tristia. Qui etiam in infortuniis | |
| 2310 alicuius hilaritatis signa ostendit, videtur parum curare de bono | |
| 2311 vel malo eius. Similiter etiam qui impedit aliquem a sui propositi | |
| 2312 assecutione, non propter aliquam utilitatem sibi inde provenientem, | |
| 2313 non videtur multum curare de amicitia eius. Et ideo omnia talia, | |
| 53 | 2314 inquantum sunt signa contemptus, sunt provocativa irae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 47 a. 3 arg. 1"><a name="35544"><span class="ref">[35544] Iª-IIae q. 47 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2315 sic proceditur. Videtur quod excellentia alicuius non sit causa |
| 2316 quod facilius irascatur. Dicit enim philosophus, in II Rhetoric., | |
| 2317 quod <i>maxime aliqui irascuntur cum tristantur, ut infirmi, et | |
| 2318 egentes, et qui non habent id quod concupiscunt</i>. Sed omnia ista | |
| 2319 ad defectum pertinere videntur. Ergo magis facit pronum ad iram | |
| 53 | 2320 defectus quam excellentia.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 arg. 2"><a name="35545"><span class="ref">[35545] Iª-IIae q. 47 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2321 philosophus dicit ibidem quod <i>tunc aliqui maxime irascuntur, |
| 2322 quando in eis despicitur id de quo potest esse suspicio quod vel | |
| 2323 non insit eis, vel quod insit eis debiliter, sed cum putant se | |
| 2324 multum excellere in illis in quibus despiciuntur, non curant</i>. | |
| 2325 Sed praedicta suspicio ex defectu provenit. Ergo defectus est magis | |
| 53 | 2326 causa quod aliquis irascatur, quam excellentia.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 arg. 3"><a name="35546"><span class="ref">[35546] Iª-IIae q. 47 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2327 ea quae ad excellentiam pertinent, maxime faciunt homines iucundos |
| 2328 et bonae spei esse. Sed philosophus dicit, in II Rhetoric., quod | |
| 2329 <i>in ludo, in risu, in festo, in prosperitate, in consummatione | |
| 2330 operum, in delectatione non turpi, et in spe optima, homines non | |
| 53 | 2331 irascuntur</i>. Ergo excellentia non est causa irae.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 s. c."><a name="35547"><span class="ref">[35547] Iª-IIae q. 47 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2332 est quod philosophus, in eodem libro, dicit quod homines propter |
| 53 | 2333 excellentiam indignantur.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 co."><a name="35548"><span class="ref">[35548] Iª-IIae q. 47 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2334 dicendum quod causa irae in eo qui irascitur, dupliciter accipi |
| 2335 potest. Uno modo, secundum habitudinem ad motivum irae. Et sic | |
| 2336 excellentia est causa ut aliquis de facili irascatur. Est enim | |
| 2337 motivum irae iniusta parvipensio, ut dictum est. Constat autem quod | |
| 2338 quanto aliquis est excellentior, iniustius parvipenditur in hoc in | |
| 2339 quo excellit. Et ideo illi qui sunt in aliqua excellentia, maxime | |
| 2340 irascuntur, si parvipendantur, puta si dives parvipenditur in | |
| 2341 pecunia, et rhetor in loquendo, et sic de aliis. Alio modo potest | |
| 2342 considerari causa irae in eo qui irascitur, ex parte dispositionis | |
| 2343 quae in eo relinquitur ex tali motivo. Manifestum est autem quod | |
| 2344 nihil movet ad iram, nisi nocumentum quod contristat. Ea autem quae | |
| 2345 ad defectum pertinent, maxime sunt contristantia, quia homines | |
| 2346 defectibus subiacentes facilius laeduntur. Et ista est causa quare | |
| 2347 homines qui sunt infirmi, vel in aliis defectibus, facilius | |
| 53 | 2348 irascuntur, quia facilius contristantur.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 ad 1"><a name="35549"><span class="ref">[35549] Iª-IIae q. 47 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 2349 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 ad 2"><a name="35550"><span class="ref">[35550] Iª-IIae q. 47 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2350 dicendum quod ille qui despicitur in eo in quo manifeste multum |
| 2351 excellit, non reputat se aliquam iacturam pati, et ideo non | |
| 2352 contristatur, et ex hac parte minus irascitur. Sed ex alia parte, | |
| 2353 inquantum indignius despicitur, habet maiorem rationem irascendi. | |
| 2354 Nisi forte reputet se non invideri vel subsannari propter | |
| 2355 despectum; sed propter ignorantiam, vel propter aliud | |
| 53 | 2356 huiusmodi.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 ad 3"><a name="35551"><span class="ref">[35551] Iª-IIae q. 47 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2357 dicendum quod omnia illa impediunt iram, inquantum impediunt |
| 2358 tristitiam. Sed ex alia parte, nata sunt provocare iram, secundum | |
| 53 | 2359 quod faciunt hominem inconvenientius despici.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 47 a. 4 arg. 1"><a name="35552"><span class="ref">[35552] Iª-IIae q. 47 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2360 sic proceditur. Videtur quod defectus alicuius non sit causa ut |
| 2361 contra ipsum facilius irascamur. Dicit enim philosophus, in II | |
| 2362 Rhetoric., quod <i>his qui confitentur et poenitent et humiliantur, | |
| 2363 non irascimur, sed magis ad eos mitescimus. Unde et canes non | |
| 2364 mordent eos qui resident</i>. Sed haec pertinent ad parvitatem et | |
| 2365 defectum. Ergo parvitas alicuius est causa ut ei minus | |
| 53 | 2366 irascamur.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 arg. 2"><a name="35553"><span class="ref">[35553] Iª-IIae q. 47 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2367 nullus est maior defectus quam mortis. Sed ad mortuos desinit ira. |
| 2368 Ergo defectus alicuius non est causa provocativa irae contra | |
| 53 | 2369 ipsum.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 arg. 3"><a name="35554"><span class="ref">[35554] Iª-IIae q. 47 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2370 nullus aestimat aliquem parvum ex hoc quod est sibi amicus. Sed ad |
| 2371 amicos, si nos offenderint, vel si non iuverint, magis offendimur, | |
| 2372 unde dicitur in Psalmo LIV, <i>si inimicus meus maledixisset mihi, | |
| 2373 sustinuissem utique</i>. Ergo defectus alicuius non est causa ut | |
| 53 | 2374 contra ipsum facilius irascamur.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 s. c."><a name="35555"><span class="ref">[35555] Iª-IIae q. 47 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2375 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>dives |
| 2376 irascitur contra pauperem, si eum despiciat; et principans contra | |
| 53 | 2377 subiectum</i>.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 co."><a name="35556"><span class="ref">[35556] Iª-IIae q. 47 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2378 dicendum quod, sicut supra dictum est, indigna despectio est maxime |
| 2379 provocativa irae. Defectus igitur vel parvitas eius contra quem | |
| 2380 irascimur, facit ad augmentum irae, inquantum auget indignam | |
| 2381 despectionem. Sicut enim quanto aliquis est maior, tanto indignius | |
| 2382 despicitur; ita quanto aliquis est minor, tanto indignius despicit. | |
| 2383 Et ideo nobiles irascuntur si despiciantur a rusticis, vel | |
| 2384 sapientes ab insipientibus, vel domini a servis. Si vero parvitas | |
| 2385 vel defectus diminuat despectionem indignam, talis parvitas non | |
| 2386 auget, sed diminuit iram. Et hoc modo illi qui poenitent de | |
| 2387 iniuriis factis, et confitentur se male fecisse, et humiliantur et | |
| 2388 veniam petunt, mitigant iram, secundum illud Prov. XV, <i>responsio | |
| 2389 mollis frangit iram</i>, inquantum scilicet tales videntur non | |
| 53 | 2390 despicere, sed magis magnipendere eos quibus se humiliant.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 ad 1"><a name="35557"><span class="ref">[35557] Iª-IIae q. 47 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 2391 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 ad 2"><a name="35558"><span class="ref">[35558] Iª-IIae q. 47 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2392 dicendum quod duplex est causa quare ad mortuos cessat ira. Una, |
| 2393 quia non possunt dolere et sentire, quod maxime quaerunt irati in | |
| 2394 his quibus irascuntur. Alio modo, quia iam videntur ad ultimum | |
| 2395 malorum pervenisse. Unde etiam ad quoscumque graviter laesos cessat | |
| 2396 ira, inquantum eorum malum excedit mensuram iustae | |
| 53 | 2397 retributionis.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 ad 3"><a name="35559"><span class="ref">[35559] Iª-IIae q. 47 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2398 dicendum quod etiam despectio quae est ab amicis, videtur esse |
| 2399 magis indigna. Et ideo ex simili causa magis irascimur contra eos, | |
| 2400 si despiciant, vel nocendo vel non iuvando, sicut et contra | |
| 53 | 2401 minores.</p></div></div><div class="q" id="q48"><h2>Quaestio 48</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 48 pr."><a name="35560"><span class="ref">[35560] |
| 2402 Iª-IIae q. 48 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2403 effectibus irae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum ira |
| 2404 causet delectationem. Secundo, utrum maxime causet fervorem in | |
| 2405 corde. Tertio, utrum maxime impediat rationis usum. Quarto, utrum | |
| 53 | 2406 causet taciturnitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 48 a. 1 arg. 1"><a name="35561"><span class="ref">[35561] Iª-IIae q. 48 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2407 sic proceditur. Videtur quod ira non causet delectationem. |
| 2408 Tristitia enim delectationem excludit. Sed ira est semper cum | |
| 2409 tristitia, quia, ut dicitur in VII Ethic., <i>omnis qui facit | |
| 2410 aliquid per iram, facit tristatus</i>. Ergo ira non causat | |
| 53 | 2411 delectationem.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 arg. 2"><a name="35562"><span class="ref">[35562] Iª-IIae q. 48 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2412 philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>punitio quietat impetum |
| 2413 irae, delectationem pro tristitia faciens</i>, ex quo potest accipi | |
| 2414 quod delectatio irato provenit ex punitione, punitio autem excludit | |
| 2415 iram. Ergo, adveniente delectatione, ira tollitur. Non est ergo | |
| 53 | 2416 effectus delectationi coniunctus.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 arg. 3"><a name="35563"><span class="ref">[35563] Iª-IIae q. 48 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2417 nullus effectus impedit causam suam, cum sit suae causae conformis. |
| 2418 Sed delectationes impediunt iram, ut dicitur in II Rhetoric. Ergo | |
| 53 | 2419 delectatio non est effectus irae.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 s. c."><a name="35564"><span class="ref">[35564] Iª-IIae q. 48 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2420 est quod philosophus, in eodem libro, inducit proverbium, quod |
| 2421 <i>ira multo dulcior melle distillante in pectoribus virorum | |
| 53 | 2422 crescit</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 co."><a name="35565"><span class="ref">[35565] Iª-IIae q. 48 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2423 dicendum quod, sicut philosophus dicit in VII Ethic., |
| 2424 delectationes, maxime sensibiles et corporales, sunt medicinae | |
| 2425 quaedam contra tristitiam, et ideo quanto per delectationem contra | |
| 2426 maiorem tristitiam vel anxietatem remedium praestatur, tanto | |
| 2427 delectatio magis percipitur; sicut patet quod quando aliquis sitit, | |
| 2428 delectabilior fit ei potus. Manifestum est autem ex praedictis quod | |
| 2429 motus irae insurgit ex aliqua illata iniuria contristante; cui | |
| 2430 quidem tristitiae remedium adhibetur per vindictam. Et ideo ad | |
| 2431 praesentiam vindictae delectatio sequitur, et tanto maior, quanto | |
| 2432 maior fuit tristitia. Si igitur vindicta fuerit praesens realiter, | |
| 2433 fit perfecta delectatio, quae totaliter excludit tristitiam, et per | |
| 2434 hoc quietat motum irae. Sed antequam vindicta sit praesens | |
| 2435 realiter, fit irascenti praesens dupliciter. Uno modo, per spem, | |
| 2436 quia nullus irascitur nisi sperans vindictam, ut supra dictum est. | |
| 2437 Alio modo, secundum continuam cogitationem. Unicuique enim | |
| 2438 concupiscenti est delectabile immorari in cogitatione eorum quae | |
| 2439 concupiscit, propter quod etiam imaginationes somniorum sunt | |
| 2440 delectabiles. Et ideo, cum iratus multum in animo suo cogitet de | |
| 2441 vindicta, ex hoc delectatur. Tamen delectatio non est perfecta, | |
| 53 | 2442 quae tollat tristitiam, et per consequens iram.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 ad 1"><a name="35566"><span class="ref">[35566] Iª-IIae q. 48 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2443 ergo dicendum quod non de eodem iratus tristatur et gaudet, sed |
| 2444 tristatur de illata iniuria, delectatur autem de vindicta cogitata | |
| 2445 et sperata. Unde tristitia se habet ad iram sicut principium, sed | |
| 53 | 2446 delectatio sicut effectus vel terminus.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 ad 2"><a name="35567"><span class="ref">[35567] Iª-IIae q. 48 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2447 dicendum quod obiectio illa procedit de delectatione quae causatur |
| 53 | 2448 ex reali praesentia vindictae, quae totaliter tollit iram.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 ad 3"><a name="35568"><span class="ref">[35568] Iª-IIae q. 48 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2449 dicendum quod delectationes praecedentes impediunt ne sequatur |
| 2450 tristitia; et per consequens impediunt iram. Sed delectatio de | |
| 53 | 2451 vindicta consequitur ipsam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 48 a. 2 arg. 1"><a name="35569"><span class="ref">[35569] Iª-IIae q. 48 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2452 sic proceditur. Videtur quod fervor non sit maxime effectus irae. |
| 2453 Fervor enim, sicut supra dictum est, pertinet ad amorem. Sed amor, | |
| 2454 sicut supra dictum est, principium est et causa omnium passionum. | |
| 2455 Cum ergo causa sit potior effectu, videtur quod ira non faciat | |
| 53 | 2456 maxime fervorem.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 arg. 2"><a name="35570"><span class="ref">[35570] Iª-IIae q. 48 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2457 illa quae de se excitant fervorem, per temporis assiduitatem magis |
| 2458 augentur, sicut amor diuturnitate convalescit. Sed ira per tractum | |
| 2459 temporis debilitatur, dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod | |
| 53 | 2460 tempus quietat iram. Ergo ira non proprie causat fervorem.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 arg. 3"><a name="35571"><span class="ref">[35571] Iª-IIae q. 48 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2461 fervor additus fervori, augmentat fervorem. <i>Sed maior ira |
| 2462 superveniens facit iram mitescere</i>, ut philosophus dicit, in II | |
| 53 | 2463 Rhetoric. Ergo ira non causat fervorem.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 s. c."><a name="35572"><span class="ref">[35572] Iª-IIae q. 48 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2464 est quod Damascenus dicit, quod <i>ira est fervor eius qui circa |
| 53 | 2465 cor est sanguinis, ex evaporatione fellis fiens</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 co."><a name="35573"><span class="ref">[35573] Iª-IIae q. 48 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2466 dicendum quod, sicut dictum est, corporalis transmutatio quae est |
| 2467 in passionibus animae, proportionatur motui appetitus. Manifestum | |
| 2468 est autem quod quilibet appetitus, etiam naturalis, fortius tendit | |
| 2469 in id quod est sibi contrarium, si fuerit praesens, unde videmus | |
| 2470 quod aqua calefacta magis congelatur, quasi frigido vehementius in | |
| 2471 calidum agente. Motus autem appetitivus irae causatur ex aliqua | |
| 2472 iniuria illata, sicut ex quodam contrario iniacente. Et ideo | |
| 2473 appetitus potissime tendit ad repellendum iniuriam per appetitum | |
| 2474 vindictae, et ex hoc sequitur magna vehementia et impetuositas in | |
| 2475 motu irae. Et quia motus irae non est per modum retractionis, cui | |
| 2476 proportionatur frigus; sed magis per modum insecutionis, cui | |
| 2477 proportionatur calor; consequenter fit motus irae causativus | |
| 2478 cuiusdam fervoris sanguinis et spirituum circa cor, quod est | |
| 2479 instrumentum passionum animae. Et exinde est quod, propter magnam | |
| 2480 perturbationem cordis quae est in ira, maxime apparent in iratis | |
| 2481 indicia quaedam in exterioribus membris. Ut enim Gregorius dicit, | |
| 2482 in V Moral., <i>irae suae stimulis accensum cor palpitat, corpus | |
| 2483 tremit, lingua se praepedit, facies ignescit, exasperantur oculi, | |
| 2484 et nequaquam recognoscuntur noti, ore quidem clamorem format, sed | |
| 53 | 2485 sensus quid loquatur, ignorat</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 ad 1"><a name="35574"><span class="ref">[35574] Iª-IIae q. 48 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2486 ergo dicendum quod <i>amor ipse non ita sentitur, nisi cum eum |
| 2487 prodit indigentia</i>, ut Augustinus dicit, in X de Trin. Et ideo | |
| 2488 quando homo patitur detrimentum amatae excellentiae propter | |
| 2489 iniuriam illatam, magis sentitur amor; et ideo ferventius cor | |
| 2490 mutatur ad removendum impedimentum rei amatae; ut sic fervor ipse | |
| 2491 amoris per iram crescat, et magis sentiatur. Et tamen fervor qui | |
| 2492 consequitur calorem, alia ratione pertinet ad amorem, et ad iram. | |
| 2493 Nam fervor amoris est cum quadam dulcedine et lenitate, est enim in | |
| 2494 bonum amatum. Et ideo assimilatur calori aeris et sanguinis, | |
| 2495 propter quod, sanguinei sunt magis amativi; et dicitur quod cogit | |
| 2496 amare iecur, in quo fit quaedam generatio sanguinis. Fervor autem | |
| 2497 irae est cum amaritudine, ad consumendum, quia tendit ad punitionem | |
| 2498 contrarii. Unde assimilatur calori ignis et cholerae, et propter | |
| 2499 hoc Damascenus dicit quod <i>procedit ex evaporatione fellis, et | |
| 53 | 2500 fellea nominatur</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 ad 2"><a name="35575"><span class="ref">[35575] Iª-IIae q. 48 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2501 dicendum quod omne illud cuius causa per tempus diminuitur, necesse |
| 2502 est quod tempore debilitetur. Manifestum est autem quod memoria | |
| 2503 tempore diminuitur, quae enim antiqua sunt, a memoria de facili | |
| 2504 excidunt. Ira autem causatur ex memoria iniuriae illatae. Et ideo | |
| 2505 causa irae per tempus paulatim diminuitur, quousque totaliter | |
| 2506 tollatur. Maior etiam videtur iniuria quando primo sentitur; et | |
| 2507 paulatim diminuitur eius aestimatio, secundum quod magis receditur | |
| 2508 a praesenti sensu iniuriae. Et similiter etiam est de amore, si | |
| 2509 amoris causa remaneat in sola memoria, unde philosophus dicit, in | |
| 2510 VIII Ethic., quod si <i>diuturna fiat amici absentia, videtur | |
| 2511 amicitiae oblivionem facere</i>. Sed in praesentia amici, semper | |
| 2512 per tempus multiplicatur causa amicitiae, et ideo amicitia crescit. | |
| 2513 Et similiter esset de ira, si continue multiplicaretur causa | |
| 2514 ipsius. Tamen hoc ipsum quod ira cito consumitur, attestatur | |
| 2515 vehementi fervori ipsius. Sicut enim ignis magnus cito extinguitur, | |
| 2516 consumpta materia; ita etiam ira, propter suam vehementiam, cito | |
| 53 | 2517 deficit.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 ad 3"><a name="35576"><span class="ref">[35576] Iª-IIae q. 48 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2518 dicendum quod omnis virtus divisa in plures partes, diminuitur. Et |
| 2519 ideo quando aliquis iratus alicui, irascitur postmodum alteri, ex | |
| 2520 hoc ipso diminuitur ira ad primum. Et praecipue si ad secundum | |
| 2521 fuerit maior ira, nam iniuria quae excitavit iram ad primum, | |
| 2522 videbitur, comparatione secundae iniuriae, quae aestimatur maior, | |
| 53 | 2523 esse parva vel nulla.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 48 a. 3 arg. 1"><a name="35577"><span class="ref">[35577] Iª-IIae q. 48 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2524 sic proceditur. Videtur quod ira non impediat rationem. Illud enim |
| 2525 quod est cum ratione, non videtur esse rationis impedimentum. Sed | |
| 2526 ira est cum ratione, ut dicitur in VII Ethic. Ergo ira non impedit | |
| 53 | 2527 rationem.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 arg. 2"><a name="35578"><span class="ref">[35578] Iª-IIae q. 48 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2528 quanto magis impeditur ratio, tanto diminuitur manifestatio. Sed |
| 2529 philosophus dicit in VII Ethic., quod <i>iracundus non est | |
| 2530 insidiator, sed manifestus</i>. Ergo ira non videtur impedire usum | |
| 2531 rationis, sicut concupiscentia; quae est insidiosa, ut ibidem | |
| 53 | 2532 dicitur.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 arg. 3"><a name="35579"><span class="ref">[35579] Iª-IIae q. 48 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2533 iudicium rationis evidentius fit ex adiunctione contrarii, quia |
| 2534 contraria iuxta se posita magis elucescunt. Sed ex hoc etiam | |
| 2535 crescit ira, dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod <i>magis | |
| 2536 homines irascuntur, si contraria praeexistunt, sicut honorati si | |
| 2537 dehonorentur</i>; et sic de aliis. Ergo ex eodem et ira crescit, et | |
| 2538 iudicium rationis adiuvatur. Non ergo ira impedit iudicium | |
| 53 | 2539 rationis.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 s. c."><a name="35580"><span class="ref">[35580] Iª-IIae q. 48 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2540 est quod Gregorius dicit, in V Moral., quod <i>ira intelligentiae |
| 53 | 2541 lucem subtrahit, cum mentem permovendo confundit</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 co."><a name="35581"><span class="ref">[35581] Iª-IIae q. 48 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2542 dicendum quod mens vel ratio quamvis non utatur organo corporali in |
| 2543 suo proprio actu; tamen, quia indiget ad sui actum quibusdam | |
| 2544 viribus sensitivis, quorum actus impediuntur corpore perturbato; | |
| 2545 necesse est quod perturbationes corporales etiam iudicium rationis | |
| 2546 impediant, sicut patet in ebrietate et somno. Dictum est autem quod | |
| 2547 ira maxime facit perturbationem corporalem circa cor, ita ut etiam | |
| 2548 usque ad exteriora membra derivetur. Unde ira, inter ceteras | |
| 2549 passiones, manifestius impedit iudicium rationis; secundum illud | |
| 53 | 2550 Psalmi XXX, <i>conturbatus est in ira oculus meus</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 ad 1"><a name="35582"><span class="ref">[35582] Iª-IIae q. 48 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2551 ergo dicendum quod a ratione est principium irae, quantum ad motum |
| 2552 appetitivum, qui est formalis in ira. Sed perfectum iudicium | |
| 2553 rationis passio irae praeoccupat quasi non perfecte rationem | |
| 2554 audiens, propter commotionem caloris velociter impellentis, quae | |
| 2555 est materialis in ira. Et quantum ad hoc, impedit iudicium | |
| 53 | 2556 rationis.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 ad 2"><a name="35583"><span class="ref">[35583] Iª-IIae q. 48 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2557 dicendum quod iracundus dicitur esse manifestus, non quia |
| 2558 manifestum sit sibi quid facere debeat, sed quia manifeste | |
| 2559 operatur, non quaerens aliquam occultationem. Quod partim contingit | |
| 2560 propter impedimentum rationis, quae non potest discernere quid sit | |
| 2561 occultandum et quid manifestandum, nec etiam excogitare occultandi | |
| 2562 vias. Partim vero est ex ampliatione cordis, quae pertinet ad | |
| 2563 magnanimitatem, quam facit ira, unde et de magnanimo philosophus | |
| 2564 dicit, in IV Ethic., quod <i>est manifestus oditor et amator et | |
| 2565 manifeste dicit et operatur</i>. Concupiscentia autem dicitur esse | |
| 2566 latens et insidiosa, quia, ut plurimum, delectabilia quae | |
| 2567 concupiscuntur, habent turpitudinem quandam et mollitiem, in quibus | |
| 2568 homo vult latere. In his autem quae sunt virilitatis et | |
| 2569 excellentiae, cuiusmodi sunt vindictae, quaerit homo manifestus | |
| 53 | 2570 esse.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 ad 3"><a name="35584"><span class="ref">[35584] Iª-IIae q. 48 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2571 dicendum quod, sicut dictum est, motus irae a ratione incipit, et |
| 2572 ideo secundum idem appositio contrarii ad contrarium adiuvat | |
| 2573 iudicium rationis, et auget iram. Cum enim aliquis habet honorem | |
| 2574 vel divitias, et postea incurrit alicuius detrimentum, illud | |
| 2575 detrimentum apparet maius, tum propter vicinitatem contrarii; tum | |
| 2576 quia erat inopinatum. Et ideo causat maiorem tristitiam, sicut | |
| 2577 etiam magna bona ex inopinato venientia, causant maiorem | |
| 2578 delectationem. Et secundum augmentum tristitiae praecedentis, | |
| 53 | 2579 consequenter augetur et ira.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 48 a. 4 arg. 1"><a name="35585"><span class="ref">[35585] Iª-IIae q. 48 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2580 sic proceditur. Videtur quod ira non causet taciturnitatem. |
| 2581 Taciturnitas enim locutioni opponitur. Sed per crementum irae usque | |
| 2582 ad locutionem pervenitur, ut patet per gradus irae quos dominus | |
| 2583 assignat, Matth. V, dicens, <i>qui irascitur fratri suo; et, qui | |
| 2584 dixerit fratri suo, raca; et, qui dixerit fratri suo, fatue</i>. | |
| 53 | 2585 Ergo ira non causat taciturnitatem.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 arg. 2"><a name="35586"><span class="ref">[35586] Iª-IIae q. 48 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2586 ex hoc quod custodia rationis deficit, contingit quod homo |
| 2587 prorumpat ad verba inordinata, unde dicitur Prov. XXV, <i>sicut | |
| 2588 urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest | |
| 2589 cohibere in loquendo spiritum suum</i>. Sed ira maxime impedit | |
| 2590 iudicium rationis, ut dictum est. Ergo facit maxime profluere in | |
| 53 | 2591 verba inordinata. Non ergo causat taciturnitatem.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 arg. 3"><a name="35587"><span class="ref">[35587] Iª-IIae q. 48 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2592 Matth. XII dicitur, ex abundantia cordis os loquitur. Sed per iram |
| 2593 cor maxime perturbatur, ut dictum est. Ergo maxime causat | |
| 53 | 2594 locutionem. Non ergo causat taciturnitatem.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 s. c."><a name="35588"><span class="ref">[35588] Iª-IIae q. 48 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2595 est quod Gregorius dicit, in V Moral., quod <i>ira per silentium |
| 53 | 2596 clausa, intra mentem vehementius aestuat</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 co."><a name="35589"><span class="ref">[35589] Iª-IIae q. 48 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2597 dicendum quod ira, sicut iam dictum est, et cum ratione est, et |
| 2598 impedit rationem. Et ex utraque parte, potest taciturnitatem | |
| 2599 causare. Ex parte quidem rationis, quando iudicium rationis | |
| 2600 intantum viget quod, etsi non cohibeat affectum ab inordinato | |
| 2601 appetitu vindictae, cohibet tamen linguam ab inordinata locutione. | |
| 2602 Unde Gregorius, in V Moral., dicit, <i>aliquando ira perturbato | |
| 2603 animo, quasi ex iudicio, silentium indicit</i>. Ex parte vero | |
| 2604 impedimenti rationis, quia, sicut dictum est, perturbatio irae | |
| 2605 usque ad exteriora membra perducitur; et maxime ad illa membra in | |
| 2606 quibus expressius relucet vestigium cordis, sicut in oculis et in | |
| 2607 facie et in lingua; unde, sicut dictum est, <i>lingua se praepedit, | |
| 2608 facies ignescit, exasperantur oculi</i>. Potest ergo esse tanta | |
| 2609 perturbatio irae, quod omnino impediatur lingua ab usu loquendi. Et | |
| 53 | 2610 tunc sequitur taciturnitas.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 ad 1"><a name="35590"><span class="ref">[35590] Iª-IIae q. 48 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2611 ergo dicendum quod augmentum irae quandoque est usque ad |
| 2612 impediendum rationem a cohibitione linguae. Quandoque autem ultra | |
| 2613 procedit, usque ad impediendum motum linguae, et aliorum membrorum | |
| 53 | 2614 exteriorum.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 ad 2"><a name="35591"><span class="ref">[35591] Iª-IIae q. 48 a. 4 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 2615 etiam patet solutio ad secundum.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 ad 3"><a name="35592"><span class="ref">[35592] Iª-IIae q. 48 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 2616 dicendum quod perturbatio cordis quandoque potest superabundare |
| 2617 usque ad hoc, quod per inordinatum motum cordis impediatur motus | |
| 2618 exteriorum membrorum. Et tunc causatur taciturnitas, et immobilitas | |
| 2619 exteriorum membrorum, et quandoque etiam mors. Si autem non fuerit | |
| 2620 tanta perturbatio, tunc ex abundantia perturbationis cordis, | |
| 53 | 2621 sequitur oris locutio.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 2622 <p><a href="sth2026.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 2623 <a href="sth2049.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 2624 <br/> | |
| 2625 <hr/> | |
| 2626 <br/> | |
| 2627 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2628 hanc editionem<br/> | |
| 2629 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 2630 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 2631 </div></body> | |
| 2632 </html> |
