Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth2040.html @ 137:de4b1e200500 default tip
from https://archive.org/details/AquinasLexicon/mode/2up
| author | Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk> |
|---|---|
| date | Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100 |
| parents | 5cef55a2686a |
| children |
line wrap: on
line source
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> <head> <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> <meta name="language" content="Latin"/> <meta name="security" content="public"/> <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> <meta name="abstract" content=""/> <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. 40-48</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XL ad quaestionem XLVIII</div><div class="centro"> <table align="center" summary="Imago"> <tr> <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" align="middle"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth2026.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> <a href="sth2049.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> <script language="JavaScript" type="text/javascript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#35231">I&ordf;-IIae q. 40 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35232">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35233">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35234">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35235">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35236">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35237">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35238">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35239">I&ordf;-IIae q. 40 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35240">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35241">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35242">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35243">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35244">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35245">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35246">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35247">I&ordf;-IIae q. 40 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35248">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35249">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35250">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35251">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35252">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35253">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35254">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35255">I&ordf;-IIae q. 40 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35256">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35257">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35258">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35259">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35260">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35261">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35262">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35263">I&ordf;-IIae q. 40 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35264">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35265">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35266">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35267">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35268">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35269">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35270">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35271">I&ordf;-IIae q. 40 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35272">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35273">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35274">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35275">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35276">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35277">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35278">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35279">I&ordf;-IIae q. 40 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35280">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35281">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35282">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35283">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35284">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35285">I&ordf;-IIae q. 40 a. 7 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#35286">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35287">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35288">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35289">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35290">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35291">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35292">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35293">I&ordf;-IIae q. 40 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35294">I&ordf;-IIae q. 41 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35295">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35296">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35297">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35298">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35299">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35300">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35301">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35302">I&ordf;-IIae q. 41 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35303">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35304">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35305">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35306">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35307">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35308">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35309">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35310">I&ordf;-IIae q. 41 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35311">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35312">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35313">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35314">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35315">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35316">I&ordf;-IIae q. 41 a. 3 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#35317">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35318">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35319">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35320">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#35321">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#35322">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35323">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35324">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35325">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35326">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35327">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#35328">I&ordf;-IIae q. 41 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#35329">I&ordf;-IIae q. 42 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35330">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35331">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35332">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35333">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35334">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35335">I&ordf;-IIae q. 42 a. 1 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#35336">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35337">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35338">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35339">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35340">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35341">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35342">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35343">I&ordf;-IIae q. 42 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35344">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35345">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35346">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35347">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#35348">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35349">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35350">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35351">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35352">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35353">I&ordf;-IIae q. 42 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#35354">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35355">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35356">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35357">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35358">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35359">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35360">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35361">I&ordf;-IIae q. 42 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35362">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35363">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35364">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35365">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35366">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35367">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35368">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35369">I&ordf;-IIae q. 42 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35370">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35371">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35372">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35373">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35374">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35375">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35376">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35377">I&ordf;-IIae q. 42 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35378">I&ordf;-IIae q. 43 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35379">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35380">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35381">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35382">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35383">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35384">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35385">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35386">I&ordf;-IIae q. 43 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35387">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35388">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35389">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35390">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35391">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35392">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35393">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35394">I&ordf;-IIae q. 43 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35395">I&ordf;-IIae q. 44 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35396">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35397">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35398">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35399">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35400">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35401">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35402">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35403">I&ordf;-IIae q. 44 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35404">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35405">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35406">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35407">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35408">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35409">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35410">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35411">I&ordf;-IIae q. 44 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35412">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35413">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35414">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35415">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35416">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35417">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35418">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35419">I&ordf;-IIae q. 44 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35420">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35421">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35422">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35423">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35424">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35425">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35426">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35427">I&ordf;-IIae q. 44 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35428">I&ordf;-IIae q. 45 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35429">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35430">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35431">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35432">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35433">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35434">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35435">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35436">I&ordf;-IIae q. 45 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35437">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35438">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35439">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35440">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35441">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35442">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35443">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35444">I&ordf;-IIae q. 45 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35445">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35446">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35447">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35448">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35449">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35450">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35451">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35452">I&ordf;-IIae q. 45 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35453">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35454">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35455">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35456">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35457">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35458">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35459">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35460">I&ordf;-IIae q. 45 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35461">I&ordf;-IIae q. 46 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35462">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35463">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35464">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35465">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35466">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35467">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35468">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35469">I&ordf;-IIae q. 46 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35470">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35471">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35472">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35473">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35474">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35475">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35476">I&ordf;-IIae q. 46 a. 2 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#35477">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35478">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35479">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35480">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35481">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35482">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35483">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35484">I&ordf;-IIae q. 46 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35485">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35486">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35487">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35488">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35489">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35490">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35491">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35492">I&ordf;-IIae q. 46 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35493">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35494">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35495">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35496">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35497">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35498">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35499">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35500">I&ordf;-IIae q. 46 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35501">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35502">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35503">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35504">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35505">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35506">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35507">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35508">I&ordf;-IIae q. 46 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35509">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35510">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35511">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35512">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35513">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35514">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35515">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35516">I&ordf;-IIae q. 46 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35517">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35518">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35519">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35520">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35521">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35522">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35523">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35524">I&ordf;-IIae q. 46 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35525">I&ordf;-IIae q. 47 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35526">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35527">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35528">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35529">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#35530">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35531">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35532">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35533">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35534">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35535">I&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#35536">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35537">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35538">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35539">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35540">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35541">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35542">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35543">I&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35544">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35545">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35546">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35547">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35548">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35549">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35550">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35551">I&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35552">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35553">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35554">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35555">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35556">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35557">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35558">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35559">I&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35560">I&ordf;-IIae q. 48 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#35561">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35562">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35563">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35564">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35565">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35566">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35567">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35568">I&ordf;-IIae q. 48 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35569">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35570">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35571">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35572">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35573">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35574">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35575">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35576">I&ordf;-IIae q. 48 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35577">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35578">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35579">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35580">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35581">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35582">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35583">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35584">I&ordf;-IIae q. 48 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35585">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35586">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35587">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#35588">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#35589">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#35590">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#35591">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#35592">I&ordf;-IIae q. 48 a. 4 ad 3'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div id="q40" class="q"><h2>Quaestio 40</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 40 pr."><a name="35231"><span class="ref">[35231] Iª-IIae q. 40 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de passionibus irascibilis, et primo, de spe et desperatione; secundo, de timore et audacia; tertio, de ira. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum spes sit idem quod desiderium vel cupiditas. Secundo, utrum spes sit in vi apprehensiva, vel in vi appetitiva. Tertio, utrum spes sit in brutis animalibus. Quarto, utrum spei contrarietur desperatio. Quinto, utrum causa spei sit experientia. Sexto, utrum in iuvenibus et ebriosis spes abundet. Septimo, de ordine spei ad amorem. Octavo, utrum spes conferat ad operationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 40 a. 1 arg. 1"><a name="35232"><span class="ref">[35232] Iª-IIae q. 40 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod spes sit idem quod desiderium sive cupiditas. Spes enim ponitur una quatuor principalium passionum. Sed Augustinus, enumerans quatuor principales passiones, ponit cupiditatem loco spei, ut patet in XIV de Civ. Dei. Ergo spes est idem quod cupiditas sive desiderium.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 arg. 2"><a name="35233"><span class="ref">[35233] Iª-IIae q. 40 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, passiones differunt secundum obiecta. Sed idem est obiectum spei, et cupiditatis sive desiderii, scilicet bonum futurum. Ergo spes est idem quod cupiditas sive desiderium.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 arg. 3"><a name="35234"><span class="ref">[35234] Iª-IIae q. 40 a. 1 arg. 3</span></a> Si dicatur quod spes addit supra desiderium possibilitatem adipiscendi bonum futurum, contra, id quod per accidens se habet ad obiectum, non variat speciem passionis. Sed possibile se habet per accidens ad bonum futurum, quod est obiectum cupiditatis vel desiderii, et spei. Ergo spes non est passio specie differens a desiderio vel cupiditate.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 s. c."><a name="35235"><span class="ref">[35235] Iª-IIae q. 40 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, diversarum potentiarum sunt diversae passiones specie differentes. Sed spes est in irascibili; desiderium autem et cupiditas in concupiscibili. Ergo spes differt specie a desiderio seu cupiditate.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 co."><a name="35236"><span class="ref">[35236] Iª-IIae q. 40 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod species passionis ex obiecto consideratur circa obiectum autem spei quatuor conditiones attenduntur. Primo quidem, quod sit bonum, non enim, proprie loquendo, est spes nisi de bono. Et per hoc differt spes a timore, qui est de malo. Secundo, ut sit futurum, non enim spes est de praesenti iam habito. Et per hoc differt spes a gaudio, quod est de bono praesenti. Tertio, requiritur quod sit aliquid arduum cum difficultate adipiscibile, non enim aliquis dicitur aliquid sperare minimum, quod statim est in sua potestate ut habeat. Et per hoc differt spes a desiderio vel cupiditate, quae est de bono futuro absolute, unde pertinet ad concupiscibilem, spes autem ad irascibilem. Quarto, quod illud arduum sit possibile adipisci, non enim aliquis sperat id quod omnino adipisci non potest. Et secundum hoc differt spes a desperatione. Sic ergo patet quod spes differt a desiderio, sicut differunt passiones irascibilis a passionibus concupiscibilis. Et propter hoc, spes praesupponit desiderium, sicut et omnes passiones irascibilis praesupponunt passiones concupiscibilis, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 ad 1"><a name="35237"><span class="ref">[35237] Iª-IIae q. 40 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus ponit cupiditatem loco spei, propter hoc quod utrumque respicit bonum futurum, et quia bonum quod non est arduum, quasi nihil reputatur; ut sic cupiditas maxime videatur tendere in bonum arduum, in quod etiam tendit spes.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 ad 2"><a name="35238"><span class="ref">[35238] Iª-IIae q. 40 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectum spei non est bonum futurum absolute, sed cum arduitate et difficultate adipiscendi, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 40 a. 1 ad 3"><a name="35239"><span class="ref">[35239] Iª-IIae q. 40 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod obiectum spei non tantum addit possibilitatem super obiectum desiderii, sed etiam arduitatem, quae ad aliam potentiam facit spem pertinere, scilicet ad irascibilem, quae respicit arduum, ut in primo dictum est. Possibile autem et impossibile non omnino per accidens se habent ad obiectum appetitivae virtutis. Nam appetitus est principium motionis, nihil autem movetur ad aliquid nisi sub ratione possibilis; nullus enim movetur ad id quod existimat impossibile adipisci. Et propter hoc, spes differt a desperatione secundum differentiam possibilis et impossibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 40 a. 2 arg. 1"><a name="35240"><span class="ref">[35240] Iª-IIae q. 40 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod spes pertineat ad vim cognitivam. Spes enim videtur esse expectatio quaedam, dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>si autem quod non videmus speramus, per patientiam expectamus</i>. Sed expectatio videtur ad vim cognitivam pertinere, cuius est exspectare. Ergo spes ad cognitivam pertinet.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 arg. 2"><a name="35241"><span class="ref">[35241] Iª-IIae q. 40 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, idem est, ut videtur, spes quod fiducia, unde et sperantes confidentes vocamus, quasi pro eodem utentes eo quod est confidere et sperare. Sed fiducia, sicut et fides, videtur ad vim cognitivam pertinere. Ergo et spes.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 arg. 3"><a name="35242"><span class="ref">[35242] Iª-IIae q. 40 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, certitudo est proprietas cognitivae virtutis. Sed certitudo attribuitur spei. Ergo spes ad vim cognitivam pertinet.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 s. c."><a name="35243"><span class="ref">[35243] Iª-IIae q. 40 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, spes est de bono, sicut dictum est. Bonum autem, inquantum huiusmodi, non est obiectum cognitivae, sed appetitivae virtutis. Ergo spes non pertinet ad cognitivam, sed ad appetitivam virtutem.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 co."><a name="35244"><span class="ref">[35244] Iª-IIae q. 40 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum spes importet extensionem quandam appetitus in bonum, manifeste pertinet ad appetitivam virtutem, motus enim ad res pertinet proprie ad appetitum. Actio vero virtutis cognitivae perficitur non secundum motum cognoscentis ad res, sed potius secundum quod res cognitae sunt in cognoscente. Sed quia vis cognitiva movet appetitivam, repraesentando ei suum obiectum; secundum diversas rationes obiecti apprehensi, subsequuntur diversi motus in vi appetitiva. Alius enim motus sequitur in appetitu ex apprehensione boni, et alius ex apprehensione mali, et similiter alius motus ex apprehensione praesentis et futuri, absoluti et ardui, possibilis et impossibilis. Et secundum hoc, spes est motus appetitivae virtutis consequens apprehensionem boni futuri ardui possibilis adipisci, scilicet extensio appetitus in huiusmodi obiectum.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 ad 1"><a name="35245"><span class="ref">[35245] Iª-IIae q. 40 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quia spes respicit ad bonum possibile, insurgit dupliciter homini motus spei, sicut dupliciter est ei aliquid possibile, scilicet secundum propriam virtutem, et secundum virtutem alterius. Quod ergo aliquis sperat per propriam virtutem adipisci, non dicitur expectare, sed sperare tantum. Sed proprie dicitur expectare quod sperat ex auxilio virtutis alienae, ut dicatur exspectare quasi ex alio spectare, inquantum scilicet vis apprehensiva praecedens non solum respicit ad bonum quod intendit adipisci, sed etiam ad illud cuius virtute adipisci sperat; secundum illud Eccli. li, <i>respiciens eram ad adiutorium hominum</i>. Motus ergo spei quandoque dicitur expectatio, propter inspectionem virtutis cognitivae praecedentem.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 ad 2"><a name="35246"><span class="ref">[35246] Iª-IIae q. 40 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illud quod homo desiderat, et aestimat se posse adipisci, credit se adepturum, et ex tali fide in cognitiva praecedente, motus sequens in appetitu fiducia nominatur. Denominatur enim motus appetitivus a cognitione praecedente, sicut effectus ex causa magis nota, magis enim cognoscit vis apprehensiva suum actum quam actum appetitivae.</p><p title="I-II q. 40 a. 2 ad 3"><a name="35247"><span class="ref">[35247] Iª-IIae q. 40 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod certitudo attribuitur motui non solum appetitus sensitivi, sed etiam appetitus naturalis, sicut dicitur quod lapis certitudinaliter tendit deorsum. Et hoc propter infallibilitatem quam habet ex certitudine cognitionis quae praecedit motum appetitus sensitivi, vel etiam naturalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 40 a. 3 arg. 1"><a name="35248"><span class="ref">[35248] Iª-IIae q. 40 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in brutis animalibus non sit spes. Spes enim est de futuro bono, ut Damascenus dicit. Sed cognoscere futurum non pertinet ad animalia bruta, quae habent solum cognitionem sensitivam, quae non est futurorum. Ergo spes non est in brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 arg. 2"><a name="35249"><span class="ref">[35249] Iª-IIae q. 40 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, obiectum spei est bonum possibile adipisci. Sed possibile et impossibile sunt quaedam differentiae veri et falsi, quae solum sunt in mente, ut philosophus dicit in VI Metaphys. Ergo spes non est in brutis animalibus, in quibus non est mens.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 arg. 3"><a name="35250"><span class="ref">[35250] Iª-IIae q. 40 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Sed spes non est de eo quod videtur, <i>nam quod videt quis, quid sperat?</i> Ut dicitur Rom. VIII. Ergo spes non est in brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 s. c."><a name="35251"><span class="ref">[35251] Iª-IIae q. 40 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, spes est passio irascibilis. Sed in brutis animalibus est irascibilis. Ergo et spes.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 co."><a name="35252"><span class="ref">[35252] Iª-IIae q. 40 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod interiores passiones animalium ex exterioribus motibus deprehendi possunt. Ex quibus apparet quod in animalibus brutis est spes. Si enim canis videat leporem, aut accipiter avem, nimis distantem, non movetur ad ipsam, quasi non sperans se eam posse adipisci, si autem sit in propinquo, movetur, quasi sub spe adipiscendi. Ut enim supra dictum est, appetitus sensitivus brutorum animalium, et etiam appetitus naturalis rerum insensibilium, sequuntur apprehensionem alicuius intellectus, sicut et appetitus naturae intellectivae, qui dicitur voluntas. Sed in hoc est differentia, quod voluntas movetur ex apprehensione intellectus coniuncti, sed motus appetitus naturalis sequitur apprehensionem intellectus separati, qui naturam instituit; et similiter appetitus sensitivus brutorum animalium, quae etiam quodam instinctu naturali agunt. Unde in operibus brutorum animalium, et aliarum rerum naturalium, apparet similis processus sicut et in operibus artis. Et per hunc modum in animalibus brutis est spes et desperatio.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 ad 1"><a name="35253"><span class="ref">[35253] Iª-IIae q. 40 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quamvis bruta animalia non cognoscant futurum, tamen ex instinctu naturali movetur animal ad aliquid in futurum, ac si futurum praevideret. Huiusmodi enim instinctus est eis inditus ab intellectu divino praevidente futura.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 ad 2"><a name="35254"><span class="ref">[35254] Iª-IIae q. 40 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectum spei non est possibile, prout est quaedam differentia veri, sic enim consequitur habitudinem praedicati ad subiectum. Sed obiectum spei est possibile quod dicitur secundum aliquam potentiam. Sic enim distinguitur possibile in V Metaphys., scilicet in duo possibilia praedicta.</p><p title="I-II q. 40 a. 3 ad 3"><a name="35255"><span class="ref">[35255] Iª-IIae q. 40 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet id quod est futurum, non cadat sub visu; tamen ex his quae videt animal in praesenti, movetur eius appetitus in aliquod futurum vel prosequendum vel vitandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 40 a. 4 arg. 1"><a name="35256"><span class="ref">[35256] Iª-IIae q. 40 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod desperatio non sit contraria spei. Uni enim unum est contrarium, ut dicitur in X Metaphys. Sed spei contrariatur timor. Non ergo contrariatur ei desperatio.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 arg. 2"><a name="35257"><span class="ref">[35257] Iª-IIae q. 40 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, contraria videntur esse circa idem. Sed spes et desperatio non sunt circa idem, nam spes respicit bonum, desperatio autem est propter aliquod malum impeditivum adeptionis boni. Ergo spes non contrariatur desperationi.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 arg. 3"><a name="35258"><span class="ref">[35258] Iª-IIae q. 40 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, motui contrariatur motus, quies vero opponitur motui ut privatio. Sed desperatio magis videtur importare immobilitatem quam motum. Ergo non contrariatur spei, quae importat motum extensionis in bonum speratum.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 s. c."><a name="35259"><span class="ref">[35259] Iª-IIae q. 40 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod desperatio nominatur per contrarium spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 co."><a name="35260"><span class="ref">[35260] Iª-IIae q. 40 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in mutationibus invenitur duplex contrarietas. Una secundum accessum ad contrarios terminos, et talis contrarietas sola invenitur in passionibus concupiscibilis, sicut amor et odium contrariantur. Alio modo, per accessum et per recessum respectu eiusdem termini, et talis contrarietas invenitur in passionibus irascibilis, sicut supra dictum est. Obiectum autem spei, quod est bonum arduum, habet quidem rationem attractivi, prout consideratur cum possibilitate adipiscendi, et sic tendit in ipsum spes, quae importat quendam accessum. Sed secundum quod consideratur cum impossibilitate obtinendi, habet rationem repulsivi, quia, ut dicitur in III Ethic., <i>cum ventum fuerit ad aliquid impossibile, tunc homines discedunt</i>. Et sic respicit hoc obiectum desperatio. Unde importat motum cuiusdam recessus. Et propter hoc, contrariatur spei sicut recessus accessui.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 ad 1"><a name="35261"><span class="ref">[35261] Iª-IIae q. 40 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod timor contrariatur spei secundum contrarietatem obiectorum, scilicet boni et mali, haec enim contrarietas invenitur in passionibus irascibilis, secundum quod derivantur a passionibus concupiscibilis. Sed desperatio contrariatur ei solum secundum contrarietatem accessus et recessus.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 ad 2"><a name="35262"><span class="ref">[35262] Iª-IIae q. 40 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod desperatio non respicit malum sub ratione mali, sed per accidens quandoque respicit malum, inquantum facit impossibilitatem adipiscendi. Potest autem esse desperatio ex solo superexcessu boni.</p><p title="I-II q. 40 a. 4 ad 3"><a name="35263"><span class="ref">[35263] Iª-IIae q. 40 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod desperatio non importat solam privationem spei; sed importat quendam recessum a re desiderata, propter aestimatam impossibilitatem adipiscendi. Unde desperatio praesupponit desiderium, sicut et spes, de eo enim quod sub desiderio nostro non cadit, neque spem neque desperationem habemus. Et propter hoc etiam, utrumque eorum est de bono, quod sub desiderio cadit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 40 a. 5 arg. 1"><a name="35264"><span class="ref">[35264] Iª-IIae q. 40 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod experientia non sit causa spei. Experientia enim ad vim cognitivam pertinet, unde philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus intellectualis indiget experimento et tempore</i>. Spes autem non est in vi cognitiva, sed in appetitiva, ut dictum est. Ergo experientia non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 arg. 2"><a name="35265"><span class="ref">[35265] Iª-IIae q. 40 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>senes sunt difficilis spei, propter experientiam</i>, ex quo videtur quod experientia sit causa defectus spei. Sed non est idem causa oppositorum. Ergo experientia non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 arg. 3"><a name="35266"><span class="ref">[35266] Iª-IIae q. 40 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in II de caelo, quod <i>de omnibus enuntiare aliquid, et nihil praetermittere, quandoque est signum stultitiae</i>. Sed quod homo tentet omnia, ad magnitudinem spei pertinere videtur, stultitia autem provenit ex inexperientia. Ergo inexperientia videtur esse magis causa spei quam experientia.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 s. c."><a name="35267"><span class="ref">[35267] Iª-IIae q. 40 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>aliqui sunt bonae spei, propter multoties et multos vicisse</i>, quod ad experientiam pertinet. Ergo experientia est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 co."><a name="35268"><span class="ref">[35268] Iª-IIae q. 40 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, spei obiectum est bonum futurum arduum possibile adipisci. Potest ergo aliquid esse causa spei, vel quia facit homini aliquid esse possibile, vel quia facit eum existimare aliquid esse possibile. Primo modo est causa spei omne illud quod auget potestatem hominis, sicut divitiae, fortitudo, et, inter cetera, etiam experientia, nam per experientiam homo acquirit facultatem aliquid de facili faciendi, et ex hoc sequitur spes. Unde Vegetius dicit, in libro de re militari, <i>nemo facere metuit quod se bene didicisse confidit</i>. Alio modo est causa spei omne illud quod facit alicui existimationem quod aliquid sit sibi possibile. Et hoc modo et doctrina, et persuasio quaelibet potest esse causa spei. Et sic etiam experientia est causa spei, inquantum scilicet per experientiam fit homini existimatio quod aliquid sit sibi possibile, quod impossibile ante experientiam reputabat. Sed per hunc modum experientia potest etiam esse causa defectus spei. Quia sicut per experientiam fit homini existimatio quod aliquid sibi sit possibile, quod reputabat impossibile; ita e converso per experientiam fit homini existimatio quod aliquid non sit sibi possibile, quod possibile existimabat. Sic ergo experientia est causa spei duobus modis, causa autem defectus spei, uno modo. Et propter hoc, magis dicere possumus eam esse causam spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 ad 1"><a name="35269"><span class="ref">[35269] Iª-IIae q. 40 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod experientia in operabilibus non solum causat scientiam; sed etiam causat quendam habitum, propter consuetudinem, qui facit operationem faciliorem. Sed et ipsa virtus intellectualis facit ad potestatem facile operandi, demonstrat enim aliquid esse possibile. Et sic causat spem.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 ad 2"><a name="35270"><span class="ref">[35270] Iª-IIae q. 40 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in senibus est defectus spei propter experientiam, inquantum experientia facit existimationem impossibilis. Unde ibidem subditur quod eis multa evenerunt in deterius.</p><p title="I-II q. 40 a. 5 ad 3"><a name="35271"><span class="ref">[35271] Iª-IIae q. 40 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod stultitia et inexperientia possunt esse causa spei quasi per accidens, removendo scilicet scientiam per quam vere existimatur aliquid esse non possibile. Unde ea ratione inexperientia est causa spei, qua experientia est causa defectus spei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 40 a. 6 arg. 1"><a name="35272"><span class="ref">[35272] Iª-IIae q. 40 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod iuventus et ebrietas non sint causa spei. Spes enim importat quandam certitudinem et firmitatem, unde ad Heb. VI, spes comparatur ancorae. Sed iuvenes et ebrii deficiunt a firmitate, habent enim animum de facili mutabilem. Ergo iuventus et ebrietas non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 arg. 2"><a name="35273"><span class="ref">[35273] Iª-IIae q. 40 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae augent potestatem, maxime sunt causa spei, ut supra dictum est. Sed iuventus et ebrietas quandam infirmitatem habent adiunctam. Ergo non sunt causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 arg. 3"><a name="35274"><span class="ref">[35274] Iª-IIae q. 40 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, experientia est causa spei, ut dictum est. Sed iuvenibus experientia deficit. Ergo iuventus non est causa spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 s. c."><a name="35275"><span class="ref">[35275] Iª-IIae q. 40 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>inebriati sunt bene sperantes</i>. Et in II Rhetoric. dicitur quod <i>iuvenes sunt bonae spei</i>.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 co."><a name="35276"><span class="ref">[35276] Iª-IIae q. 40 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod iuventus est causa spei propter tria, ut philosophus dicit in II Rhetoric. Et haec tria possunt accipi secundum tres conditiones boni quod est obiectum spei, quod est futurum, et arduum, et possibile, ut dictum est. Iuvenes enim multum habent de futuro, et parum de praeterito. Et ideo, quia memoria est praeteriti, spes autem futuri; parum habent de memoria, sed multum vivunt in spe. Iuvenes etiam, propter caliditatem naturae, habent multos spiritus, et ita in eis cor ampliatur. Ex amplitudine autem cordis est quod aliquis ad ardua tendat. Et ideo iuvenes sunt animosi et bonae spei. Similiter etiam illi qui non sunt passi repulsam, nec experti impedimenta in suis conatibus, de facili reputant aliquid sibi possibile. Unde et iuvenes, propter inexperientiam impedimentorum et defectuum, de facili reputant aliquid sibi possibile. Et ideo sunt bonae spei. Duo etiam istorum sunt in ebriis, scilicet caliditas et multiplicatio spirituum, propter vinum; et iterum inconsideratio periculorum vel defectuum. Et propter eandem rationem etiam omnes stulti, et deliberatione non utentes, omnia tentant, et sunt bonae spei.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 ad 1"><a name="35277"><span class="ref">[35277] Iª-IIae q. 40 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in iuvenibus et in ebriis licet non sit firmitas secundum rei veritatem, est tamen in eis secundum eorum aestimationem, reputant enim se firmiter assecuturos illud quod sperant.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 ad 2"><a name="35278"><span class="ref">[35278] Iª-IIae q. 40 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter dicendum ad secundum, quod iuvenes et ebrii habent quidem infirmitatem secundum rei veritatem, sed secundum eorum existimationem, habent potestatem; quia suos defectus non cognoscunt.</p><p title="I-II q. 40 a. 6 ad 3"><a name="35279"><span class="ref">[35279] Iª-IIae q. 40 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non solum experientia, sed etiam inexperientia est quodammodo causa spei, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 40 a. 7 arg. 1"><a name="35280"><span class="ref">[35280] Iª-IIae q. 40 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod spes non sit causa amoris. Quia secundum Augustinum, XIV de Civ. Dei, prima affectionum animae est amor. Sed spes est quaedam affectio animae. Amor ergo praecedit spem. Non ergo spes causat amorem.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 arg. 2"><a name="35281"><span class="ref">[35281] Iª-IIae q. 40 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, desiderium praecedit spem. Sed desiderium causatur ex amore, ut dictum est. Ergo etiam spes sequitur amorem. Non ergo causat ipsum.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 arg. 3"><a name="35282"><span class="ref">[35282] Iª-IIae q. 40 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, spes causat delectationem, ut supra dictum est. Sed delectatio non est nisi de bono amato. Ergo amor praecedit spem.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 s. c."><a name="35283"><span class="ref">[35283] Iª-IIae q. 40 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Matth. I, super illud, Abraham genuit Isaac, Isaac autem genuit Iacob, dicit Glossa, <i>idest, fides spem, spes caritatem</i>. Caritas autem est amor. Ergo amor causatur a spe.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 co."><a name="35284"><span class="ref">[35284] Iª-IIae q. 40 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod spes duo respicere potest. Respicit enim sicut obiectum, bonum speratum. Sed quia bonum speratum est arduum possibile; aliquando autem fit aliquod arduum possibile nobis, non per nos, sed per alios; ideo spes etiam respicit illud per quod fit nobis aliquid possibile.</p><p>Inquantum igitur spes respicit bonum speratum, spes ex amore causatur, non enim est spes nisi de bono desiderato et amato. Inquantum vero spes respicit illum per quem fit aliquid nobis possibile, sic amor causatur ex spe, et non e converso. Ex hoc enim quod per aliquem speramus nobis posse provenire bona, movemur in ipsum sicut in bonum nostrum, et sic incipimus ipsum amare. Ex hoc autem quod amamus aliquem, non speramus de eo, nisi per accidens, inquantum scilicet credimus nos redamari ab ipso. Unde amari ab aliquo facit nos sperare de eo, sed amor eius causatur ex spe quam de eo habemus.</p><p title="I-II q. 40 a. 7 ad arg."><a name="35285"><span class="ref">[35285] Iª-IIae q. 40 a. 7 ad arg.</span></a> Et per haec patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 40 a. 8 arg. 1"><a name="35286"><span class="ref">[35286] Iª-IIae q. 40 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod spes non adiuvet operationem, sed magis impediat. Ad spem enim securitas pertinet. Sed securitas parit negligentiam, quae impedit operationem. Ergo spes impedit operationem.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 arg. 2"><a name="35287"><span class="ref">[35287] Iª-IIae q. 40 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, tristitia impedit operationem, ut supra dictum est. Sed spes quandoque causat tristitiam, dicitur enim Prov. XIII, <i>spes quae differtur, affligit animam</i>. Ergo spes impedit operationem.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 arg. 3"><a name="35288"><span class="ref">[35288] Iª-IIae q. 40 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, desperatio contrariatur spei, ut dictum est. Sed desperatio, maxime in rebus bellicis, adiuvat operationem, dicitur enim II Reg. II, quod <i>periculosa res est desperatio</i>. Ergo spes facit contrarium effectum, impediendo scilicet operationem.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 s. c."><a name="35289"><span class="ref">[35289] Iª-IIae q. 40 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I ad Cor. IX, quod <i>qui arat, debet arare in spe fructus percipiendi</i>. Et eadem ratio est in omnibus aliis.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 co."><a name="35290"><span class="ref">[35290] Iª-IIae q. 40 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod spes per se habet quod adiuvet operationem, intendendo ipsam. Et hoc ex duobus. Primo quidem, ex ratione sui obiecti, quod est bonum arduum possibile. Existimatio enim ardui excitat attentionem, existimatio vero possibilis non retardat conatum. Unde sequitur quod homo intente operetur propter spem. Secundo vero, ex ratione sui effectus. Spes enim, ut supra dictum est, causat delectationem, quae adiuvat operationem, ut supra dictum est. Unde spes operationem adiuvat.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 ad 1"><a name="35291"><span class="ref">[35291] Iª-IIae q. 40 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod spes respicit bonum consequendum, securitas autem respicit malum vitandum. Unde securitas magis videtur opponi timori, quam ad spem pertinere. Et tamen securitas non causat negligentiam, nisi inquantum diminuit existimationem ardui, in quo etiam diminuitur ratio spei. Illa enim in quibus homo nullum impedimentum timet, quasi iam non reputantur ardua.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 ad 2"><a name="35292"><span class="ref">[35292] Iª-IIae q. 40 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod spes per se causat delectationem, sed per accidens est ut causet tristitiam, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 40 a. 8 ad 3"><a name="35293"><span class="ref">[35293] Iª-IIae q. 40 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod desperatio in bello fit periculosa, propter aliquam spem adiunctam. Illi enim qui desperant de fuga, debilitantur in fugiendo, sed sperant mortem suam vindicare. Et ideo ex hac spe acrius pugnant, unde periculosi hostibus fiunt.</p></div></div><div id="q41" class="q"><h2>Quaestio 41</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 41 pr."><a name="35294"><span class="ref">[35294] Iª-IIae q. 41 pr.</span></a> Consequenter considerandum est, primo, de timore; et secundo, de audacia. Circa timorem consideranda sunt quatuor, primo, de ipso timore; secundo, de obiecto eius; tertio, de causa ipsius; quarto, de effectu. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum timor sit passio animae. Secundo, utrum sit specialis passio. Tertio, utrum sit aliquis timor naturalis. Quarto, de speciebus timoris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 41 a. 1 arg. 1"><a name="35295"><span class="ref">[35295] Iª-IIae q. 41 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod timor non sit passio animae. Dicit enim Damascenus, in libro III, quod timor est virtus secundum systolen idest contractionem, essentiae desiderativa. Sed nulla virtus est passio, ut probatur in II Ethic. Ergo timor non est passio.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 arg. 2"><a name="35296"><span class="ref">[35296] Iª-IIae q. 41 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis passio est effectus ex praesentia agentis proveniens. Sed timor non est de aliquo praesenti, sed de futuro, ut Damascenus dicit in II libro. Ergo timor non est passio.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 arg. 3"><a name="35297"><span class="ref">[35297] Iª-IIae q. 41 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis passio animae est motus appetitus sensitivi, qui sequitur apprehensionem sensus. Sensus autem non est apprehensivus futuri, sed praesentis. Cum ergo timor sit de malo futuro, videtur quod non sit passio animae.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 s. c."><a name="35298"><span class="ref">[35298] Iª-IIae q. 41 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus, in XIV de Civ. Dei, enumerat timorem inter alias animae passiones.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 co."><a name="35299"><span class="ref">[35299] Iª-IIae q. 41 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, inter ceteros animae motus, post tristitiam, timor magis rationem obtinet passionis. Ut enim supra dictum est, ad rationem passionis primo quidem pertinet quod sit motus passivae virtutis, ad quam scilicet comparetur suum obiectum per modum activi moventis, eo quod passio est effectus agentis. Et per hunc modum, etiam sentire et intelligere dicuntur pati. Secundo, magis proprie dicitur passio motus appetitivae virtutis. Et adhuc magis proprie, motus appetitivae virtutis habentis organum corporale, qui fit cum aliqua transmutatione corporali. Et adhuc propriissime illi motus passiones dicuntur, qui important aliquod nocumentum. Manifestum est autem quod timor, cum sit de malo, ad appetitivam potentiam pertinet, quae per se respicit bonum et malum. Pertinet autem ad appetitum sensitivum, fit enim cum quadam transmutatione, scilicet cum contractione, ut Damascenus dicit. Et importat etiam habitudinem ad malum, secundum quod malum habet quodammodo victoriam super aliquod bonum. Unde verissime sibi competit ratio passionis. Tamen post tristitiam, quae est de malo praesenti, nam timor est de malo futuro, quod non ita movet sicut praesens.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 ad 1"><a name="35300"><span class="ref">[35300] Iª-IIae q. 41 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod virtus nominat quoddam principium actionis, et ideo, inquantum interiores motus appetitivae virtutis sunt principia exteriorum actuum, dicuntur virtutes. Philosophus autem negat passionem esse virtutem quae est habitus.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 ad 2"><a name="35301"><span class="ref">[35301] Iª-IIae q. 41 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut passio corporis naturalis provenit ex corporali praesentia agentis, ita passio animae provenit ex animali praesentia agentis, absque praesentia corporali vel reali, inquantum scilicet malum quod est futurum realiter, est praesens secundum apprehensionem animae.</p><p title="I-II q. 41 a. 1 ad 3"><a name="35302"><span class="ref">[35302] Iª-IIae q. 41 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod sensus non apprehendit futurum, sed ex eo quod apprehendit praesens, animal naturali instinctu movetur ad sperandum futurum bonum, vel timendum futurum malum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 41 a. 2 arg. 1"><a name="35303"><span class="ref">[35303] Iª-IIae q. 41 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod timor non sit specialis passio. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>quem non exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo</i>, idest tristitia, <i>macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia</i>. Ex quo videtur quod, remoto timore, omnes aliae passiones removentur. Non ergo passio est specialis, sed generalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 arg. 2"><a name="35304"><span class="ref">[35304] Iª-IIae q. 41 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>ita se habet in appetitu prosecutio et fuga, sicut in intellectu affirmatio et negatio</i>. Sed negatio non est aliquid speciale in intellectu, sicut nec affirmatio, sed aliquid commune ad multa. Ergo nec fuga in appetitu. Sed nihil est aliud timor quam fuga quaedam mali. Ergo timor non est passio specialis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 arg. 3"><a name="35305"><span class="ref">[35305] Iª-IIae q. 41 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si timor esset passio specialis, praecipue in irascibili esset. Est autem timor etiam in concupiscibili. Dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod timor est tristitia quaedam, et Damascenus dicit quod timor est virtus desiderativa, tristitia autem et desiderium sunt in concupiscibili, ut supra dictum est. Non est ergo passio specialis, cum pertineat ad diversas potentias.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 s. c."><a name="35306"><span class="ref">[35306] Iª-IIae q. 41 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod condividitur aliis passionibus animae; ut patet per Damascenum, in II libro.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 co."><a name="35307"><span class="ref">[35307] Iª-IIae q. 41 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod passiones animae recipiunt speciem ex obiectis. Unde specialis passio est quae habet speciale obiectum. Timor autem habet speciale obiectum, sicut et spes. Sicut enim obiectum spei est bonum futurum arduum possibile adipisci; ita obiectum timoris est malum futurum difficile cui resisti non potest. Unde timor est specialis passio animae.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 ad 1"><a name="35308"><span class="ref">[35308] Iª-IIae q. 41 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnes passiones animae derivantur ex uno principio, scilicet ex amore, in quo habent ad invicem connexionem. Et ratione huius connexionis, remoto timore, removentur aliae passiones animae, non ideo quia sit passio generalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 ad 2"><a name="35309"><span class="ref">[35309] Iª-IIae q. 41 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non omnis fuga appetitus est timor, sed fuga ab aliquo speciali obiecto, ut dictum est. Et ideo, licet fuga sit quoddam generale, tamen timor est passio specialis.</p><p title="I-II q. 41 a. 2 ad 3"><a name="35310"><span class="ref">[35310] Iª-IIae q. 41 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod timor nullo modo est in concupiscibili, non enim respicit malum absolute, sed cum quadam difficultate vel arduitate, ut ei resisti vix possit. Sed quia passiones irascibilis derivantur a passionibus concupiscibilis et ad eas terminantur, ut supra dictum est; ideo timori attribuuntur ea quae sunt concupiscibilis. Dicitur enim timor esse tristitia, inquantum obiectum, timoris est contristans, si praesens fuerit, unde et philosophus dicit ibidem quod timor procedit ex phantasia futuri mali corruptivi vel contristativi. Similiter et desiderium attribuitur a Damasceno timori, quia, sicut spes oritur a desiderio boni ita timor ex fuga mali; fuga autem mali oritur ex desiderio boni, ut ex supra dictis patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 41 a. 3 arg. 1"><a name="35311"><span class="ref">[35311] Iª-IIae q. 41 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod timor aliquis sit naturalis. Dicit enim Damascenus, in III libro, quod <i>est quidam timor naturalis, nolente anima dividi a corpore</i>.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 arg. 2"><a name="35312"><span class="ref">[35312] Iª-IIae q. 41 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, timor ex amore oritur, ut dictum est. Sed est aliquis amor naturalis, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Ergo etiam est aliquis timor naturalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 arg. 3"><a name="35313"><span class="ref">[35313] Iª-IIae q. 41 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, timor opponitur spei, ut supra dictum est. Sed est aliqua spes naturae, ut patet per id quod dicitur Rom. IV, de Abraham, quod contra spem naturae, in spem gratiae credidit. Ergo etiam est aliquis timor naturae.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 s. c."><a name="35314"><span class="ref">[35314] Iª-IIae q. 41 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ea quae sunt naturalia, communiter inveniuntur in rebus animatis et inanimatis. Sed timor non invenitur in rebus inanimatis. Ergo timor non est naturalis.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 co."><a name="35315"><span class="ref">[35315] Iª-IIae q. 41 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquis motus dicitur naturalis, quia ad ipsum inclinat natura. Sed hoc contingit dupliciter. Uno modo, quod totum perficitur a natura, absque aliqua operatione apprehensivae virtutis, sicut moveri sursum est motus naturalis ignis, et augeri est motus naturalis animalium et plantarum. Alio modo dicitur motus naturalis, ad quem natura inclinat, licet non perficiatur nisi per apprehensionem, quia, sicut supra dictum est, motus cognitivae et appetitivae virtutis reducuntur in naturam, sicut in principium primum. Et per hunc modum, etiam ipsi actus apprehensivae virtutis, ut intelligere, sentire et memorari, et etiam motus appetitus animalis, quandoque dicuntur naturales.</p><p> Et per hunc modum potest dici timor naturalis. Et distinguitur a timore non naturali, secundum diversitatem obiecti. Est enim, ut philosophus dicit in II Rhetoric., timor de malo corruptivo, quod natura refugit propter naturale desiderium essendi, et talis timor dicitur naturalis. Est iterum de malo contristativo, quod non repugnat naturae, sed desiderio appetitus, et talis timor non est naturalis. Sicut etiam supra amor, concupiscentia et delectatio distincta sunt per naturale et non naturale.</p><p> Sed secundum primam acceptionem naturalis, sciendum est quod quaedam de passionibus animae quandoque dicuntur naturales, ut amor, desiderium et spes, aliae vero naturales dici non possunt. Et hoc ideo, quia amor et odium, desiderium et fuga, important inclinationem quandam ad prosequendum bonum et fugiendum malum; quae quidem inclinatio pertinet etiam ad appetitum naturalem. Et ideo est amor quidam naturalis, et desiderium vel spes potest quodammodo dici etiam in rebus naturalibus cognitione carentibus. Sed aliae passiones animae important quosdam motus ad quos nullo modo sufficit inclinatio naturalis. Vel quia de ratione harum passionum est sensus seu cognitio, sicut dictum est quod apprehensio requiritur ad rationem delectationis et doloris, unde quae carent cognitione, non possunt dici delectari vel dolere. Aut quia huiusmodi motus sunt contra rationem inclinationis naturalis, puta quod desperatio refugit bonum propter aliquam difficultatem; et timor refugit impugnationem mali contrarii, ad quod est inclinatio naturalis. Et ideo huiusmodi passiones nullo modo attribuuntur rebus inanimatis.</p><p title="I-II q. 41 a. 3 ad arg."><a name="35316"><span class="ref">[35316] Iª-IIae q. 41 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 1"><a name="35317"><span class="ref">[35317] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter Damascenus assignet sex species timoris, scilicet <i>segnitiem, erubescentiam, verecundiam, admirationem, stuporem, agoniam</i>. Ut enim philosophus dicit, in II Rhetoric., <i>timor est de malo contristativo</i>. Ergo species timoris debent respondere speciebus tristitiae. Sunt autem quatuor species tristitiae, ut supra dictum est. Ergo solum debent esse quatuor species timoris, eis correspondentes.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 2"><a name="35318"><span class="ref">[35318] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud quod in actu nostro consistit, nostrae potestati subiicitur. Sed timor est de malo quod excedit potestatem nostram, ut dictum est. Non ergo segnities et erubescentia et verecundia, quae respiciunt operationem nostram, debent poni species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 3"><a name="35319"><span class="ref">[35319] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, timor est de futuro, ut dictum est. Sed verecundia est de turpi actu iam commisso, ut Gregorius Nyssenus dicit. Ergo verecundia non est species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 4"><a name="35320"><span class="ref">[35320] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, timor non est nisi de malo. Sed admiratio et stupor sunt de magno et insolito, sive bono sive malo. Ergo admiratio et stupor non sunt species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 arg. 5"><a name="35321"><span class="ref">[35321] Iª-IIae q. 41 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, philosophi ex admiratione sunt moti ad inquirendum veritatem, ut dicitur in principio Metaphys. Timor autem non movet ad inquirendum, sed magis ad fugiendum. Ergo admiratio non est species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 s. c."><a name="35322"><span class="ref">[35322] Iª-IIae q. 41 a. 4 s. c.</span></a> Sed in contrarium sufficiat auctoritas Damasceni et Gregorii Nysseni.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 co."><a name="35323"><span class="ref">[35323] Iª-IIae q. 41 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, timor est de futuro malo quod excedit potestatem timentis, ut scilicet ei resisti non possit. Sicut autem bonum hominis, ita et malum, potest considerari vel in operatione ipsius, vel in exterioribus rebus. In operatione autem ipsius hominis, potest duplex malum timeri. Primo quidem, labor gravans naturam. Et sic causatur segnities, cum scilicet aliquis refugit operari, propter timorem excedentis laboris. Secundo, turpitudo laedens opinionem. Et sic, si turpitudo timeatur in actu committendo, est erubescentia, si autem sit de turpi iam facto, est verecundia. Malum autem quod in exterioribus rebus consistit, triplici ratione potest excedere hominis facultatem ad resistendum. Primo quidem, ratione suae magnitudinis, cum scilicet aliquis considerat aliquod magnum malum, cuius exitum considerare non sufficit. Et sic est admiratio. Secundo, ratione dissuetudinis, quia scilicet aliquod malum inconsuetum nostrae considerationi offertur, et sic est magnum nostra reputatione. Et hoc modo est stupor, qui causatur ex insolita imaginatione. Tertio modo, ratione improvisionis, quia scilicet provideri non potest, sicut futura infortunia timentur. Et talis timor dicitur agonia.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 1"><a name="35324"><span class="ref">[35324] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod illae species tristitiae quae supra positae sunt, non accipiuntur secundum diversitatem obiecti, sed secundum effectus, et secundum quasdam speciales rationes. Et ideo non oportet quod illae species tristitiae respondeant istis speciebus timoris, quae accipiuntur secundum divisionem propriam obiecti ipsius timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 2"><a name="35325"><span class="ref">[35325] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod operatio secundum quod iam fit, subditur potestati operantis. Sed aliquid circa operationem considerari potest facultatem operantis excedens, propter quod aliquis refugit actionem. Et secundum hoc, segnities, erubescentia et verecundia ponuntur species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 3"><a name="35326"><span class="ref">[35326] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod de actu praeterito potest timeri convitium vel opprobrium futurum. Et secundum hoc, verecundia est species timoris.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 4"><a name="35327"><span class="ref">[35327] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod non quaelibet admiratio et stupor sunt species timoris, sed admiratio quae est de magno malo, et stupor qui est de malo insolito. Vel potest dici quod, sicut segnities refugit laborem exterioris operationis, ita admiratio et stupor refugiunt difficultatem considerationis rei magnae et insolitae, sive sit bona sive mala, ut hoc modo se habeat admiratio et stupor ad actum intellectus, sicut segnities ad exteriorem actum.</p><p title="I-II q. 41 a. 4 ad 5"><a name="35328"><span class="ref">[35328] Iª-IIae q. 41 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod admirans refugit in praesenti dare iudicium de eo quod miratur, timens defectum, sed in futurum inquirit. Stupens autem timet et in praesenti iudicare, et in futuro inquirere. Unde admiratio est principium philosophandi, sed stupor est philosophicae considerationis impedimentum.</p></div></div><div id="q42" class="q"><h2>Quaestio 42</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 42 pr."><a name="35329"><span class="ref">[35329] Iª-IIae q. 42 pr.</span></a> Deinde considerandum est de obiecto timoris. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum bonum sit obiectum timoris, vel malum. Secundo, utrum malum naturae sit obiectum timoris. Tertio, utrum timor sit de malo culpae. Quarto, utrum ipse timor timeri possit. Quinto, utrum repentina magis timeantur. Sexto, utrum ea contra quae non est remedium, magis timeantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 42 a. 1 arg. 1"><a name="35330"><span class="ref">[35330] Iª-IIae q. 42 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod bonum sit obiectum timoris. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>nihil timemus, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum</i>. Sed id quod amamus est bonum. Ergo timor respicit bonum sicut proprium obiectum.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 arg. 2"><a name="35331"><span class="ref">[35331] Iª-IIae q. 42 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>potestas, et super alium ipsum esse, est terribile</i>. Sed huiusmodi est quoddam bonum. Ergo bonum est obiectum timoris.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 arg. 3"><a name="35332"><span class="ref">[35332] Iª-IIae q. 42 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in Deo nihil malum esse potest. Sed mandatur nobis ut Deum timeamus; secundum illud Psalmi XXXIII, <i>timete dominum, omnes sancti eius</i>. Ergo etiam timor est de bono.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 s. c."><a name="35333"><span class="ref">[35333] Iª-IIae q. 42 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, in II libro, quod timor est de malo futuro.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 co."><a name="35334"><span class="ref">[35334] Iª-IIae q. 42 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod timor est quidam motus appetitivae virtutis. Ad virtutem autem appetitivam pertinet prosecutio et fuga, ut dicitur in VI Ethic. Est autem prosecutio boni. Fuga autem mali. Unde quicumque motus appetitivae virtutis importat prosecutionem, habet aliquod bonum pro obiecto, quicumque autem importat fugam, habet malum pro obiecto. Unde, cum timor fugam quandam importet, primo et per se respicit malum sicut proprium obiectum. Potest autem respicere etiam bonum, secundum quod habet habitudinem ad malum. Quod quidem potest esse dupliciter. Uno quidem modo, inquantum per malum privatur bonum. Ex hoc autem ipso est aliquid malum, quod est privativum boni. Unde, cum fugiatur malum quia malum est, sequitur ut fugiatur quia privat bonum quod quis amando prosequitur. Et secundum hoc dicit Augustinus quod nulla est causa timendi, nisi ne amittatur bonum amatum. Alio modo comparatur bonum ad malum, ut causa ipsius, inquantum scilicet aliquod bonum sua virtute potest inducere aliquod nocumentum in bono amato. Et ideo, sicut spes, ut supra dictum est, ad duo respicit, scilicet ad bonum in quod tendit, et ad id per quod sperat se bonum concupitum adipisci; ita etiam timor ad duo respicit, scilicet ad malum quod refugit, et ad illud bonum quod sua virtute potest infligere malum. Et per hunc modum Deus timetur ab homine, inquantum potest infligere poenam, vel spiritualem vel corporalem. Per hunc etiam modum timetur potestas alicuius hominis, maxime quando est laesa, vel quando est iniusta, quia sic in promptu habet nocumentum inferre. Ita etiam timetur super alium esse, idest inniti alii, ut scilicet in eius potestate sic constitutum nobis nocumentum inferre, sicut ille qui est conscius criminis, timetur, ne crimen revelet.</p><p title="I-II q. 42 a. 1 ad arg."><a name="35335"><span class="ref">[35335] Iª-IIae q. 42 a. 1 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 42 a. 2 arg. 1"><a name="35336"><span class="ref">[35336] Iª-IIae q. 42 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod timor non sit de malo naturae. Dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod <i>timor consiliativos facit</i>. Non autem consiliamur de his quae a natura eveniunt, ut dicitur in III Ethic. Ergo timor non est de malo naturae.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 arg. 2"><a name="35337"><span class="ref">[35337] Iª-IIae q. 42 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, defectus naturales semper homini imminent, ut mors et alia huiusmodi. Si igitur de huiusmodi malis esset timor, oporteret quod homo semper esset in timore.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 arg. 3"><a name="35338"><span class="ref">[35338] Iª-IIae q. 42 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, natura non movet ad contraria. Sed malum naturae provenit ex natura. Ergo quod timendo aliquis refugiat huiusmodi malum, non est a natura. Timor ergo naturalis non est de malo naturae; ad quem tamen hoc malum pertinere videtur.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 s. c."><a name="35339"><span class="ref">[35339] Iª-IIae q. 42 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod inter omnia terribilissimum est mors, quae est malum naturae.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 co."><a name="35340"><span class="ref">[35340] Iª-IIae q. 42 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Rhetoric., timor provenit <i>ex phantasia futuri mali corruptivi vel contristativi</i>. Sicut autem contristativum malum est quod contrariatur voluntati; ita corruptivum malum est quod contrariatur naturae. Et hoc est malum naturae. Unde de malo naturae potest esse timor. Sed considerandum est quod malum naturae quandoque est a causa naturali, et tunc dicitur malum naturae, non solum quia privat naturae bonum, sed etiam quia est effectus naturae; sicut mors naturalis, et alii huiusmodi defectus. Aliquando vero malum naturae provenit ex causa non naturali, sicut mors quae violenter infertur a persecutore. Et utroque modo malum naturae quodammodo timetur, et quodammodo non timetur. Cum enim timor proveniat ex phantasia futuri mali, ut dicit philosophus; illud quod removet futuri mali phantasiam, excludit etiam timorem. Quod autem non appareat aliquod malum ut futurum, potest ex duobus contingere. Uno quidem modo, ex hoc quod est remotum et distans, hoc enim, propter distantiam, imaginamur ut non futurum. Et ideo vel non timemus, vel parum timemus. Ut enim philosophus dicit, in II Rhetoric., <i>quae valde longe sunt non timentur, sciunt enim omnes, quod morientur; sed quia non prope est, nihil curant</i>. Alio modo aestimatur aliquod malum quod est futurum, ut non futurum, propter necessitatem, quae facit ipsum aestimare ut praesens. Unde philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>illi qui iam decapitantur non timent</i>, videntes sibi necessitatem mortis imminere; sed <i>ad hoc quod aliquis timeat, oportet adesse aliquam spem salutis</i>. Sic igitur malum naturae non timetur, quia non apprehenditur ut futurum. Si vero malum naturae, quod est corruptivum, apprehendatur ut propinquum, et tamen cum aliqua spe evasionis, tunc timebitur.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 ad 1"><a name="35341"><span class="ref">[35341] Iª-IIae q. 42 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod malum naturae quandoque non provenit a natura, ut dictum est. Secundum tamen quod a natura provenit, etsi non ex toto vitari possit, potest tamen differri. Et sub hac spe, potest esse consilium de vitatione ipsius.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 ad 2"><a name="35342"><span class="ref">[35342] Iª-IIae q. 42 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod malum naturae, etsi semper immineat, non tamen semper imminet de propinquo. Et ideo non semper timetur.</p><p title="I-II q. 42 a. 2 ad 3"><a name="35343"><span class="ref">[35343] Iª-IIae q. 42 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod mors et alii defectus naturae proveniunt a natura universali, quibus tamen repugnat natura particularis quantum potest. Et sic ex inclinatione particularis naturae, est dolor et tristitia de huiusmodi malis, cum sunt praesentia; et timor, si immineant in futurum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 1"><a name="35344"><span class="ref">[35344] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod timor possit esse de malo culpae. Dicit enim Augustinus, super canonicam Ioan., quod <i>timore casto timet homo separationem a Deo</i>. Sed nihil separat nos a Deo nisi culpa; secundum illud Isaiae LIX. <i>Peccata vestra diviserunt inter vos et Deum vestrum</i>. Ergo timor potest esse de malo culpae.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 2"><a name="35345"><span class="ref">[35345] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Tullius dicit, in IV de Tusculanis quaest., quod <i>de illis timemus, cum futura sunt, de quorum praesentia tristamur</i>. Sed de malo culpae potest aliquis dolere vel tristari. Ergo etiam malum culpae aliquis potest timere.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 3"><a name="35346"><span class="ref">[35346] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, spes timori opponitur. Sed spes potest esse de bono virtutis, ut patet per philosophum in IX Ethic. Et apostolus dicit, ad Gal. V, <i>confido de vobis in domino, quod nihil aliud sapietis</i>. Ergo etiam timor potest esse de malo culpae.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 arg. 4"><a name="35347"><span class="ref">[35347] Iª-IIae q. 42 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, verecundia est quaedam species timoris, ut supra dictum est. Sed verecundia est de turpi facto. Quod est malum culpae. Ergo et timor.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 s. c."><a name="35348"><span class="ref">[35348] Iª-IIae q. 42 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>non omnia mala timentur, puta si aliquis erit iniustus, aut tardus</i>.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 co."><a name="35349"><span class="ref">[35349] Iª-IIae q. 42 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, sicut obiectum spei est bonum futurum arduum quod quis potest adipisci; ita timor est de malo futuro arduo quod non potest de facili vitari. Ex quo potest accipi quod id quod omnino subiacet potestati et voluntati nostrae, non habet rationem terribilis, sed illud solum est terribile, quod habet causam extrinsecam. Malum autem culpae propriam causam habet voluntatem humanam. Et ideo proprie non habet rationem terribilis. Sed quia voluntas humana ab aliquo exteriori potest inclinari ad peccandum; si illud inclinans habeat magnam vim ad inclinandum, secundum hoc poterit esse timor de malo culpae, inquantum est ab exteriori causa, puta cum aliquis timet commorari in societate malorum, ne ab eis ad peccandum inducatur. Sed proprie loquendo, in tali dispositione magis timet homo seductionem quam culpam secundum propriam rationem, idest inquantum est voluntaria, sic enim non habet ut timeatur.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 1"><a name="35350"><span class="ref">[35350] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod separatio a Deo est quaedam poena consequens peccatum, et omnis poena aliquo modo est ab exteriori causa.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 2"><a name="35351"><span class="ref">[35351] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod tristitia et timor in uno conveniunt, quia utrumque est de malo, differunt autem in duobus. In uno quidem, quia tristitia est de malo praesenti, timor de malo futuro. In alio vero, quia tristitia, cum sit in concupiscibili, respicit malum absolute, unde potest esse de quocumque malo, sive parvo sive magno. Timor vero, cum sit in irascibili, respicit malum cum quadam arduitate seu difficultate, quae tollitur, inquantum aliquid subiacet voluntati. Et ideo non omnia timemus quae sunt futura, de quibus tristamur cum sunt praesentia, sed aliqua, quae scilicet sunt ardua.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 3"><a name="35352"><span class="ref">[35352] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod spes est de bono quod quis potest adipisci. Potest autem aliquis adipisci bonum vel per se, vel per alium, et ideo spes potest esse de actu virtutis, qui est in potestate nostra constitutus. Sed timor est de malo quod non subiacet nostrae potestati, et ideo semper malum quod timetur, est a causa extrinseca. Bonum autem quod speratur, potest esse et a causa intrinseca, et a causa extrinseca.</p><p title="I-II q. 42 a. 3 ad 4"><a name="35353"><span class="ref">[35353] Iª-IIae q. 42 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut supra dictum est, verecundia non est timor de actu ipso peccati, sed de turpitudine vel ignominia quae consequitur ipsum, quae est a causa extrinseca.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 42 a. 4 arg. 1"><a name="35354"><span class="ref">[35354] Iª-IIae q. 42 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod timor timeri non possit. Omne enim quod timetur, timendo custoditur, ne amittatur, sicut ille qui timet amittere sanitatem timendo custodit eam. Si igitur timor timeatur, timendo se custodiet homo ne timeat. Quod videtur esse inconveniens.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 arg. 2"><a name="35355"><span class="ref">[35355] Iª-IIae q. 42 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, timor est quaedam fuga. Sed nihil fugit seipsum. Ergo timor non timet timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 arg. 3"><a name="35356"><span class="ref">[35356] Iª-IIae q. 42 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, timor est de futuro. Sed ille qui timet, iam habet timorem. Non ergo potest timere timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 s. c."><a name="35357"><span class="ref">[35357] Iª-IIae q. 42 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod homo potest amare amorem, et dolere de dolore. Ergo etiam, pari ratione, potest timere timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 co."><a name="35358"><span class="ref">[35358] Iª-IIae q. 42 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, illud solum habet rationem terribilis, quod ex causa extrinseca provenit, non autem quod provenit ex voluntate nostra. Timor autem partim provenit ex causa extrinseca, et partim subiacet voluntati. Provenit quidem ex causa extrinseca, inquantum est passio quaedam consequens phantasiam imminentis mali. Et secundum hoc, potest aliquis timere timorem, ne scilicet immineat ei necessitas timendi, propter ingruentiam alicuius excellentis mali. Subiacet autem voluntati, inquantum appetitus inferior obedit rationi, unde homo potest timorem repellere. Et secundum hoc, timor non potest timeri, ut dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest. Sed quia rationibus quas inducit, aliquis posset uti ad ostendendum quod timor nullo modo timeatur, ideo ad eas respondendum est.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 ad 1"><a name="35359"><span class="ref">[35359] Iª-IIae q. 42 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, non omnis timor est unus timor, sed secundum diversa quae timentur, sunt diversi timores. Nihil ergo prohibet quin uno timore aliquis praeservet se ab alio timore, et sic custodiat se non timentem illo timore.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 ad 2"><a name="35360"><span class="ref">[35360] Iª-IIae q. 42 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum sit alius timor quo timetur malum imminens, et alius timor quo timetur ipse timor mali imminentis; non sequitur quod idem fugiat seipsum, vel quod sit idem fuga sui ipsius.</p><p title="I-II q. 42 a. 4 ad 3"><a name="35361"><span class="ref">[35361] Iª-IIae q. 42 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod propter diversitatem timorum iam dictam, timore praesenti potest homo timere futurum timorem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 42 a. 5 arg. 1"><a name="35362"><span class="ref">[35362] Iª-IIae q. 42 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod insolita et repentina non sint magis terribilia. Sicut enim spes est de bono, ita timor est de malo. Sed experientia facit ad augmentum spei in bonis. Ergo etiam facit ad augmentum timoris in malis.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 arg. 2"><a name="35363"><span class="ref">[35363] Iª-IIae q. 42 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod magis timentur non qui acutae sunt irae, sed mites et astuti. Constat autem quod illi qui acutae irae sunt, magis habent subitos motus. Ergo ea quae sunt subita, sunt minus terribilia.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 arg. 3"><a name="35364"><span class="ref">[35364] Iª-IIae q. 42 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quae sunt subita, minus considerari possunt. Sed tanto aliqua magis timentur, quanto magis considerantur, unde philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>aliqui videntur fortes propter ignorantiam, qui, si cognoverint quod aliud sit quam suspicantur, fugiunt</i>. Ergo repentina minus timentur.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 s. c."><a name="35365"><span class="ref">[35365] Iª-IIae q. 42 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in II Confess., <i>timor insolita et repentina exhorrescit, rebus quae amantur adversantia, dum praecavet securitati</i>.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 co."><a name="35366"><span class="ref">[35366] Iª-IIae q. 42 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, obiectum timoris est malum imminens quod non de facili repelli potest. Hoc autem ex duobus contingit, scilicet ex magnitudine mali, et ex debilitate timentis. Ad utrumque autem horum operatur quod aliquid sit insolitum et repentinum. Primo quidem, facit ad hoc quod malum imminens maius appareat. Omnia enim corporalia, et bona et mala, quanto magis considerantur, minora apparent. Et ideo, sicut propter diuturnitatem dolor praesentis mali mitigatur, ut patet per Tullium in III de Tusculanis quaest.; ita etiam ex praemeditatione minuitur timor futuri mali. Secundo, aliquid esse insolitum et repentinum facit ad debilitatem timentis, inquantum subtrahit remedia quae homo potest praeparare ad repellendum futurum malum, quae esse non possunt quando ex improviso malum occurrit.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 ad 1"><a name="35367"><span class="ref">[35367] Iª-IIae q. 42 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod obiectum spei est bonum quod quis potest adipisci. Et ideo ea quae augmentant potestatem hominis, nata sunt augere spem, et eadem ratione, diminuere timorem, quia timor est de malo cui non de facili potest resisti. Quia igitur experientia facit hominem magis potentem ad operandum, ideo, sicut auget spem, ita diminuit timorem.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 ad 2"><a name="35368"><span class="ref">[35368] Iª-IIae q. 42 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illi qui habent iram acutam, non occultant eam, et ideo nocumenta ab eis illata non ita sunt repentina, quin praevideantur. Sed homines mites et astuti occultant iram, et ideo nocumentum quod ab eis imminet, non potest praevideri, sed ex improviso advenit. Et propter hoc philosophus dicit quod tales magis timentur.</p><p title="I-II q. 42 a. 5 ad 3"><a name="35369"><span class="ref">[35369] Iª-IIae q. 42 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, per se loquendo, bona vel mala corporalia in principio maiora apparent. Cuius ratio est, quia unumquodque magis apparet, contrario iuxta se posito. Unde cum aliquis statim a paupertate ad divitias transit, propter paupertatem praeexistentem divitias magis aestimat, et e contrario divites statim ad paupertatem devenientes, eam magis horrent. Et propter hoc, malum repentinum magis timetur, quia magis videtur esse malum. Sed potest propter aliquod accidens contingere quod magnitudo alicuius mali lateat, puta cum hostes se insidiose occultant. Et tunc verum est quod malum ex diligenti consideratione fit terribilius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 42 a. 6 arg. 1"><a name="35370"><span class="ref">[35370] Iª-IIae q. 42 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod ea quae non habent remedium, non sint magis timenda. Ad timorem enim requiritur quod remaneat aliqua spes salutis, ut supra dictum est. Sed in malis quae non habent remedium, nulla remanet spes salutis. Ergo talia mala nullo modo timentur.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 arg. 2"><a name="35371"><span class="ref">[35371] Iª-IIae q. 42 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, malo mortis nullum remedium adhiberi potest, non enim, secundum naturam, potest esse reditus a morte ad vitam. Non tamen mors maxime timetur, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Non ergo ea magis timentur quae remedium non habent.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 arg. 3"><a name="35372"><span class="ref">[35372] Iª-IIae q. 42 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>non est magis bonum quod est diuturnius, eo quod est unius diei, neque quod est perpetuum, eo quod non est perpetuum</i>. Ergo, eadem ratione, neque maius malum. Sed ea quae non habent remedium, non videntur differre ab aliis nisi propter diuturnitatem vel perpetuitatem. Ergo propter hoc non sunt peiora, vel magis timenda.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 s. c."><a name="35373"><span class="ref">[35373] Iª-IIae q. 42 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>omnia timenda sunt terribiliora quaecumque, si peccaverint, corrigi non contingit; aut quorum auxilia non sunt; aut non facilia</i>.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 co."><a name="35374"><span class="ref">[35374] Iª-IIae q. 42 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod obiectum timoris est malum, unde illud quod facit ad augmentum mali, facit ad augmentum timoris. Malum autem augetur non solum secundum speciem ipsius mali, sed etiam secundum circumstantias, ut ex supra dictis apparet. Inter ceteras autem circumstantias, diuturnitas, vel etiam perpetuitas, magis videtur facere ad augmentum mali. Ea enim quae sunt in tempore, secundum durationem temporis quodammodo mensurantur, unde si pati aliquid in tanto tempore est malum, pati idem in duplo tempore apprehenditur ut duplatum. Et secundum hanc rationem, pati idem in infinito tempore, quod est perpetuo pati, habet quodammodo infinitum augmentum. Mala autem quae, postquam advenerint, non possunt habere remedium, vel non de facili, accipiuntur ut perpetua vel diuturna. Et ideo maxime redduntur timenda.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 ad 1"><a name="35375"><span class="ref">[35375] Iª-IIae q. 42 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod remedium mali est duplex. Unum, per quod impeditur futurum malum, ne adveniat. Et tali remedio sublato, aufertur spes, et per consequens timor. Unde de tali remedio nunc non loquimur. Aliud remedium mali est, quo malum iam praesens removetur. Et de tali remedio nunc loquimur.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 ad 2"><a name="35376"><span class="ref">[35376] Iª-IIae q. 42 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet mors sit irremediabile malum, tamen, quia non imminet de prope, non timetur, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 42 a. 6 ad 3"><a name="35377"><span class="ref">[35377] Iª-IIae q. 42 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod philosophus ibi loquitur de per se bono, quod est bonum secundum speciem suam. Sic autem non fit aliquid magis bonum propter diuturnitatem vel perpetuitatem, sed propter naturam ipsius boni.</p></div></div><div id="q43" class="q"><h2>Quaestio 43</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 43 pr."><a name="35378"><span class="ref">[35378] Iª-IIae q. 43 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa timoris. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum causa timoris sit amor. Secundo, utrum causa timoris sit defectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 43 a. 1 arg. 1"><a name="35379"><span class="ref">[35379] Iª-IIae q. 43 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod amor non sit causa timoris. Illud enim quod introducit aliquid, est causa eius. Sed timor introducit amorem caritatis, ut Augustinus dicit, super canonicam Ioan. Ergo timor est causa amoris, et non e converso.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 arg. 2"><a name="35380"><span class="ref">[35380] Iª-IIae q. 43 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>illi maxime timentur, a quibus expectamus imminere nobis aliqua mala</i>. Sed per hoc quod ab aliquo expectamus malum, magis provocamur ad odium eius quam ad amorem. Ergo timor magis causatur ab odio quam ab amore.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 arg. 3"><a name="35381"><span class="ref">[35381] Iª-IIae q. 43 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, supra dictum est quod ea quae sunt a nobis ipsis, non habent rationem terribilium. Sed ea quae sunt ex amore, maxime proveniunt ex intimo cordis. Ergo timor ex amore non causatur.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 s. c."><a name="35382"><span class="ref">[35382] Iª-IIae q. 43 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>nulli dubium est non aliam esse metuendi causam, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum</i>. Omnis ergo timor causatur ex hoc quod aliquid amamus. Amor igitur est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 co."><a name="35383"><span class="ref">[35383] Iª-IIae q. 43 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod obiecta passionum animae se habent ad eas tanquam formae ad res naturales vel artificiales, quia passiones animae speciem recipiunt ab obiectis, sicut res praedictae a suis formis. Sicut igitur quidquid est causa formae, est causa rei constitutae per ipsam; ita etiam quidquid, et quocumque modo, est causa obiecti, est causa passionis. Contingit autem aliquid esse causam obiecti vel per modum causae efficientis, vel per modum dispositionis materialis. Sicut obiectum delectationis est bonum apparens conveniens coniunctum, cuius causa efficiens est illud quod facit coniunctionem, vel quod facit convenientiam vel bonitatem, vel apparentiam huiusmodi boni; causa autem per modum dispositionis materialis, est habitus, vel quaecumque dispositio secundum quam fit alicui conveniens aut apparens illud bonum quod est ei coniunctum. Sic igitur, in proposito, obiectum timoris est aestimatum malum futurum propinquum cui resisti de facili non potest. Et ideo illud quod potest inferre tale malum, est causa effectiva obiecti timoris, et per consequens ipsius timoris. Illud autem per quod aliquis ita disponitur ut aliquid sit ei tale, est causa timoris, et obiecti eius, per modum dispositionis materialis. Et hoc modo amor est causa timoris, ex hoc enim quod aliquis amat aliquod bonum, sequitur quod privativum talis boni sit ei malum, et per consequens quod timeat ipsum tanquam malum.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 ad 1"><a name="35384"><span class="ref">[35384] Iª-IIae q. 43 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, timor per se et primo respicit ad malum, quod refugit, quod opponitur alicui bono amato. Et sic per se timor nascitur ex amore. Secundario vero respicit ad id per quod provenit tale malum. Et sic per accidens quandoque timor inducit amorem, inquantum scilicet homo qui timet puniri a Deo, servat mandata eius, et sic incipit sperare, et spes introducit amorem, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 ad 2"><a name="35385"><span class="ref">[35385] Iª-IIae q. 43 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ille a quo expectantur mala, primo quidem odio habetur, sed postquam ab ipso iam incipiunt sperari bona, tunc incipit amari. Bonum autem cui contrariatur malum quod timetur, a principio amabatur.</p><p title="I-II q. 43 a. 1 ad 3"><a name="35386"><span class="ref">[35386] Iª-IIae q. 43 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de eo quod est causa mali terribilis per modum efficientis. Amor autem est causa eius per modum materialis dispositionis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 43 a. 2 arg. 1"><a name="35387"><span class="ref">[35387] Iª-IIae q. 43 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod defectus non sit causa timoris. Illi enim qui potentiam habent, maxime timentur. Sed defectus contrariatur potentiae. Ergo defectus non est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 arg. 2"><a name="35388"><span class="ref">[35388] Iª-IIae q. 43 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illi qui iam decapitantur, maxime sunt in defectu. Sed tales non timent. Ut dicitur in II Rhetoric. Ergo defectus non est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 arg. 3"><a name="35389"><span class="ref">[35389] Iª-IIae q. 43 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, decertare ex fortitudine provenit, non ex defectu. <i>Sed decertantes timent eos qui pro eisdem decertant</i>, ut dicitur in II Rhetoric. Ergo defectus non est causa timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 s. c."><a name="35390"><span class="ref">[35390] Iª-IIae q. 43 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, contrariorum contrariae sunt causae. Sed <i>divitiae, et robur, et multitudo amicorum, et potestas, excludunt timorem</i>, ut dicitur in II Rhetoric. Ergo ex defectu horum timor causatur.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 co."><a name="35391"><span class="ref">[35391] Iª-IIae q. 43 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex causa timoris accipi potest, una quidem per modum materialis dispositionis, ex parte eius qui timet; alia per modum causae efficientis, ex parte eius qui timetur. Quantum igitur ad primum, defectus, per se loquendo, est causa timoris, ex aliquo enim defectu virtutis contingit quod non possit aliquis de facili repellere imminens malum. Sed tamen ad causandum timorem requiritur defectus cum aliqua mensura. Minor enim est defectus qui causat timorem futuri mali, quam defectus consequens malum praesens, de quo est tristitia. Et adhuc esset maior defectus, si totaliter sensus mali auferretur, vel amor boni cuius contrarium timetur. Quantum vero ad secundum, virtus et robur, per se loquendo, est causa timoris, ex hoc enim quod aliquid quod apprehenditur ut nocivum, est virtuosum, contingit quod eius effectus repelli non potest. Contingit tamen per accidens quod aliquis defectus ex ista parte causat timorem, inquantum ex aliquo defectu contingit quod aliquis velit nocumentum inferre, puta propter iniustitiam, vel quia ante laesus fuit, vel quia timet laedi.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 ad 1"><a name="35392"><span class="ref">[35392] Iª-IIae q. 43 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de causa timoris ex parte causae efficientis.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 ad 2"><a name="35393"><span class="ref">[35393] Iª-IIae q. 43 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illi qui iam decapitantur, sunt in passione praesentis mali. Et ideo iste defectus excedit mensuram timoris.</p><p title="I-II q. 43 a. 2 ad 3"><a name="35394"><span class="ref">[35394] Iª-IIae q. 43 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod decertantes timent non propter potentiam, qua decertare possunt, sed propter defectum potentiae, ex quo contingit quod se superaturos non confidunt.</p></div></div><div id="q44" class="q"><h2>Quaestio 44</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 44 pr."><a name="35395"><span class="ref">[35395] Iª-IIae q. 44 pr.</span></a> Deinde considerandum est de effectibus timoris. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum timor faciat contractionem. Secundo, utrum faciat consiliativos. Tertio, utrum faciat tremorem. Quarto, utrum impediat operationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 44 a. 1 arg. 1"><a name="35396"><span class="ref">[35396] Iª-IIae q. 44 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod timor non faciat contractionem. Contractione enim facta, calor et spiritus ad interiora revocantur. Sed ex multitudine caloris et spirituum in interioribus, magnificatur cor ad audacter aliquid aggrediendum, ut patet in iratis, cuius contrarium in timore accidit. Non ergo timor facit contractionem.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 arg. 2"><a name="35397"><span class="ref">[35397] Iª-IIae q. 44 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, multiplicatis spiritibus et calore in interioribus per contractionem, sequitur quod homo in vocem prorumpat, ut patet in dolentibus. Sed timentes non emittunt vocem, sed magis redduntur taciturni. Ergo timor non facit contractionem.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 arg. 3"><a name="35398"><span class="ref">[35398] Iª-IIae q. 44 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, verecundia est quaedam species timoris, ut supra dictum est. Sed verecundati rubescunt, ut dicit Tullius, IV de Tusculanis quaest., et philosophus in IV Ethic. Rubor autem faciei non attestatur contractioni, sed contrario. Non ergo contractio est effectus timoris.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 s. c."><a name="35399"><span class="ref">[35399] Iª-IIae q. 44 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, quod timor est virtus secundum systolen, idest secundum contractionem.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 co."><a name="35400"><span class="ref">[35400] Iª-IIae q. 44 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in passionibus animae est sicut formale ipse motus appetitivae potentiae, sicut autem materiale transmutatio corporalis, quorum unum alteri proportionatur. Unde secundum similitudinem et rationem appetitivi motus, sequitur corporalis transmutatio. Quantum autem ad animalem motum appetitus, timor contractionem quandam importat. Cuius ratio est, quia timor provenit ex phantasia alicuius mali imminentis quod difficile repelli potest, ut supra dictum est. Quod autem aliquid difficile possit repelli, provenit ex debilitate virtutis, ut supra dictum est. Virtus autem, quanto est debilior, tanto ad pauciora se potest extendere. Et ideo ex ipsa imaginatione quae causat timorem, sequitur quaedam contractio in appetitu. Sicut etiam videmus in morientibus quod natura retrahitur ad interiora, propter debilitatem virtutis, et videmus etiam in civitatibus quod, quando cives timent, retrahunt se ab exterioribus, et recurrunt, quantum possunt, ad interiora. Et secundum similitudinem huius contractionis, quae pertinet ad appetitum animalem, sequitur etiam in timore ex parte corporis, contractio caloris et spirituum ad interiora.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 ad 1"><a name="35401"><span class="ref">[35401] Iª-IIae q. 44 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit in libro de problematibus, licet in timentibus retrahantur spiritus ab exterioribus ad interiora, non tamen est idem motus spirituum in iratis et timentibus. Nam in iratis, propter calorem et subtilitatem spirituum, quae proveniunt ex appetitu vindictae, interius fit spirituum motus ab inferioribus ad superiora, et ideo congregantur spiritus et calor circa cor. Ex quo sequitur quod irati redduntur prompti et audaces ad invadendum. Sed in timentibus, propter frigiditatem ingrossantem, spiritus moventur a superioribus ad inferiora, quae quidem frigiditas contingit ex imaginatione defectus virtutis. Et ideo non multiplicantur calor et spiritus circa cor, sed magis a corde refugiunt. Et propter hoc, timentes non prompte invadunt, sed magis refugiunt.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 ad 2"><a name="35402"><span class="ref">[35402] Iª-IIae q. 44 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod naturale est cuilibet dolenti, sive homini sive animali, quod utatur quocumque auxilio potest, ad repellendum nocivum praesens quod infert dolorem, unde videmus quod animalia dolentia percutiunt vel faucibus vel cornibus. Maximum autem auxilium ad omnia in animalibus est calor et spiritus. Et ideo in dolore natura conservat calorem et spiritum interius, ut hoc utatur ad repellendum nocivum. Et ideo philosophus dicit, in libro de problematibus, quod multiplicatis introrsum spiritibus et calore, necesse est quod emittantur per vocem. Et propter hoc, dolentes vix se possunt continere quin clament. Sed in timentibus fit motus interioris caloris et spirituum a corde ad inferiora, ut dictum est. Et ideo timor contrariatur formationi vocis, quae fit per emissionem spirituum ad superiora per os. Et propter hoc, timor tacentes facit. Et inde est etiam quod timor trementes facit, ut dicit philosophus, in libro de problematibus.</p><p title="I-II q. 44 a. 1 ad 3"><a name="35403"><span class="ref">[35403] Iª-IIae q. 44 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod pericula mortis non solum contrariantur appetitui animali, sed etiam contrariantur naturae. Et propter hoc, in huiusmodi timore non solum fit contractio ex parte appetitus, sed etiam ex parte naturae corporalis, sic enim disponitur animal ex imaginatione mortis contrahens calorem ad interiora, sicut quando naturaliter mors imminet. Et inde est quod timentes mortem pallescunt, ut dicitur in IV Ethic. Sed malum quod timet verecundia, non opponitur naturae, sed solum appetitui animali. Et ideo fit quidem contractio secundum appetitum animalem, non autem secundum naturam corporalem, sed magis anima, quasi in se contracta, vacat ad motionem spirituum et caloris, unde fit eorum diffusio ad exteriora. Et propter hoc, verecundati rubescunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 44 a. 2 arg. 1"><a name="35404"><span class="ref">[35404] Iª-IIae q. 44 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod timor non faciat consiliativos. Non enim est eiusdem consiliativos facere, et consilium impedire. Sed timor consilium impedit, omnis enim passio perturbat quietem, quae requiritur ad bonum usum rationis. Ergo timor non facit consiliativos.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 arg. 2"><a name="35405"><span class="ref">[35405] Iª-IIae q. 44 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, consilium est actus rationis de futuris cogitantis et deliberantis. Sed aliquis timor est <i>excutiens cogitata, et mentem a suo loco removet</i>, ut Tullius dicit, in IV de Tusculanis quaest. Ergo timor non facit consiliativos, sed magis impedit consilium.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 arg. 3"><a name="35406"><span class="ref">[35406] Iª-IIae q. 44 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut consilium adhibetur ad vitanda mala, ita etiam adhibetur ad consequenda bona. Sed sicut timor est de malis vitandis, ita spes est de bonis consequendis. Ergo timor non facit magis consiliativos quam spes.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 s. c."><a name="35407"><span class="ref">[35407] Iª-IIae q. 44 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod timor consiliativos facit.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 co."><a name="35408"><span class="ref">[35408] Iª-IIae q. 44 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquis potest dici consiliativus dupliciter. Uno modo, a voluntate seu sollicitudine consiliandi. Et sic timor consiliativos facit. Quia, ut philosophus in III Ethic. dicit, <i>consiliamur de magnis, in quibus quasi nobis ipsis discredimus</i>. Ea autem quae timorem incutiunt, non sunt simpliciter mala, sed habent quandam magnitudinem, tum ex eo quod apprehenduntur ut quae difficiliter repelli possunt; tum etiam quia apprehenduntur ut de prope existentia, sicut iam dictum est. Unde homines maxime in timoribus quaerunt consiliari. Alio modo dicitur aliquis consiliativus, a facultate bene consiliandi. Et sic nec timor, nec aliqua passio consiliativos facit. Quia homini affecto secundum aliquam passionem, videtur aliquid vel maius vel minus quam sit secundum rei veritatem, sicut amanti videntur ea quae amat, meliora; et timenti, ea quae timet, terribiliora. Et sic ex defectu rectitudinis iudicii, quaelibet passio, quantum est de se, impedit facultatem bene consiliandi.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 ad 1"><a name="35409"><span class="ref">[35409] Iª-IIae q. 44 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 ad 2"><a name="35410"><span class="ref">[35410] Iª-IIae q. 44 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod quanto aliqua passio est fortior, tanto magis homo secundum ipsam affectus, impeditur. Et ideo quando timor fuerit fortis, vult quidem homo consiliari, sed adeo perturbatur in suis cogitationibus, quod consilium adinvenire non potest. Si autem sit parvus timor, qui sollicitudinem consiliandi inducat, nec multum rationem conturbet; potest etiam conferre ad facultatem bene consiliandi, ratione sollicitudinis consequentis.</p><p title="I-II q. 44 a. 2 ad 3"><a name="35411"><span class="ref">[35411] Iª-IIae q. 44 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod etiam spes facit consiliativos, quia, ut in II Rhetoric. philosophus dicit, <i>nullus consiliatur de his de quibus desperat</i>; sicut nec de impossibilibus, ut dicitur in III Ethic. Timor tamen facit magis consiliativos quam spes. Quia spes est de bono, prout possumus ipsum consequi, timor autem de malo, prout vix repelli potest, et ita magis respicit rationem difficilis timor quam spes. In difficilibus autem, maxime in quibus nobis non confidimus, consiliamur, sicut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 44 a. 3 arg. 1"><a name="35412"><span class="ref">[35412] Iª-IIae q. 44 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod tremor non sit effectus timoris. Tremor enim ex frigore accidit, videmus enim infrigidatos tremere. Timor autem non videtur causare frigus, sed magis calorem desiccantem, cuius signum est quod timentes sitiunt, et praecipue in maximis timoribus, sicut patet in illis qui ad mortem ducuntur. Ergo timor non causat tremorem.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 arg. 2"><a name="35413"><span class="ref">[35413] Iª-IIae q. 44 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, emissio superfluitatum ex calore accidit, unde, ut plurimum, medicinae laxativae sunt calidae. Sed huiusmodi emissiones superfluitatum ex timore frequenter contingunt. Ergo timor videtur causare calorem. Et sic non causat tremorem.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 arg. 3"><a name="35414"><span class="ref">[35414] Iª-IIae q. 44 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, in timore calor ab exterioribus ad interiora revocatur. Si igitur propter huiusmodi revocationem caloris, in exterioribus homo tremit; videtur quod similiter in omnibus exterioribus membris deberet causari tremor ex timore. Hoc autem non videtur. Non ergo tremor corporis est effectus timoris.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 s. c."><a name="35415"><span class="ref">[35415] Iª-IIae q. 44 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Tullius dicit, in IV de Tusculanis quaest., quod <i>terrorem sequitur tremor, et pallor, et dentium crepitus</i>.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 co."><a name="35416"><span class="ref">[35416] Iª-IIae q. 44 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in timore fit quaedam contractio ab exterioribus ad interiora, et ideo exteriora frigida remanent. Et propter hoc in eis accidit tremor, qui causatur ex debilitate virtutis continentis membra, ad huiusmodi autem debilitatem maxime facit defectus caloris, qui est instrumentum quo anima movet, ut dicitur in II de anima.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 ad 1"><a name="35417"><span class="ref">[35417] Iª-IIae q. 44 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, calore ab exterioribus ad interiora revocato, multiplicatur calor interius, et maxime versus inferiora, idest circa nutritivam. Et ideo, consumpto humido, consequitur sitis, et etiam interdum solutio ventris, et urinae emissio, et quandoque etiam seminis. Vel huiusmodi emissio superfluitatum accidit propter contractionem ventris et testiculorum, ut philosophus dicit, in libro de problematibus.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 ad 2"><a name="35418"><span class="ref">[35418] Iª-IIae q. 44 a. 3 ad 2</span></a> Unde patet solutio ad secundum.</p><p title="I-II q. 44 a. 3 ad 3"><a name="35419"><span class="ref">[35419] Iª-IIae q. 44 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quia in timore calor deserit cor, a superioribus ad inferiora tendens, ideo timentibus maxime tremit cor, et membra quae habent aliquam connexionem ad pectus, ubi est cor. Unde timentes maxime tremunt in voce, propter vicinitatem vocalis arteriae ad cor. Tremit etiam labium inferius, et tota inferior mandibula, propter continuationem ad cor, unde et crepitus dentium sequitur. Et eadem ratione brachia et manus tremunt. Vel etiam quia huiusmodi membra sunt magis mobilia. Propter quod et genua tremunt timentibus; secundum illud Isaiae XXXV, <i>confortate manus dissolutas, et genua trementia roborate</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 44 a. 4 arg. 1"><a name="35420"><span class="ref">[35420] Iª-IIae q. 44 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod timor impediat operationem. Operatio enim maxime impeditur ex perturbatione rationis, quae dirigit in opere. Sed timor perturbat rationem, ut dictum est. Ergo timor impedit operationem.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 arg. 2"><a name="35421"><span class="ref">[35421] Iª-IIae q. 44 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illi qui faciunt aliquid cum timore, facilius in operando deficiunt, sicut si aliquis incedat super trabem in alto positam, propter timorem de facili cadit; non autem caderet, si incederet super eandem trabem in imo positam, propter defectum timoris. Ergo timor impedit operationem.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 arg. 3"><a name="35422"><span class="ref">[35422] Iª-IIae q. 44 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, pigritia, sive segnities, est quaedam species timoris. Sed pigritia impedit operationem. Ergo et timor.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 s. c."><a name="35423"><span class="ref">[35423] Iª-IIae q. 44 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, ad Philipp. II, <i>cum metu et tremore vestram salutem operamini</i>, quod non diceret, si timor bonam operationem impediret. Timor ergo non impedit bonam operationem.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 co."><a name="35424"><span class="ref">[35424] Iª-IIae q. 44 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod operatio hominis exterior causatur quidem ab anima sicut a primo movente, sed a membris corporeis sicut ab instrumentis. Contingit autem operationem impediri et propter defectum instrumenti, et propter defectum principalis moventis. Ex parte igitur instrumentorum corporalium, timor, quantum est de se, semper natus est impedire exteriorem operationem, propter defectum caloris qui ex timore accidit in exterioribus membris. Sed ex parte animae, si sit timor moderatus, non multum rationem perturbans; confert ad bene operandum, inquantum causat quandam sollicitudinem, et facit hominem attentius consiliari et operari. Si vero timor tantum increscat quod rationem perturbet, impedit operationem etiam ex parte animae. Sed de tali timore apostolus non loquitur.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 ad 1"><a name="35425"><span class="ref">[35425] Iª-IIae q. 44 a. 4 ad 1</span></a> Et per haec patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 ad 2"><a name="35426"><span class="ref">[35426] Iª-IIae q. 44 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illi qui cadunt de trabe in alto posita, patiuntur perturbationem imaginationis, propter timorem casus imaginati.</p><p title="I-II q. 44 a. 4 ad 3"><a name="35427"><span class="ref">[35427] Iª-IIae q. 44 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnis timens refugit id quod timet, et ideo, cum pigritia sit timor de ipsa operatione, inquantum est laboriosa, impedit operationem, quia retrahit voluntatem ab ipsa. Sed timor qui est de aliis rebus, intantum adiuvat operationem, inquantum inclinat voluntatem ad operandum ea per quae homo effugit id quod timet.</p></div></div><div id="q45" class="q"><h2>Quaestio 45</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 45 pr."><a name="35428"><span class="ref">[35428] Iª-IIae q. 45 pr.</span></a> Deinde considerandum est de audacia. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum audacia sit contraria timori. Secundo, quomodo audacia se habeat ad spem. Tertio, de causa audaciae. Quarto, de effectus ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 45 a. 1 arg. 1"><a name="35429"><span class="ref">[35429] Iª-IIae q. 45 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod audacia non contrarietur timori. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod audacia vitium est. Vitium autem virtuti contrariatur. Cum ergo timor non sit virtus, sed passio, videtur quod timori non contrarietur audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 arg. 2"><a name="35430"><span class="ref">[35430] Iª-IIae q. 45 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, uni unum est contrarium. Sed timori contrariatur spes. Non ergo contrariatur ei audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 arg. 3"><a name="35431"><span class="ref">[35431] Iª-IIae q. 45 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, unaquaeque passio excludit passionem oppositam. Sed id quod excluditur per timorem, est securitas, dicit enim Augustinus, II Confess., quod timor securitati praecavet ergo securitas contrariatur timori. Non ergo audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 s. c."><a name="35432"><span class="ref">[35432] Iª-IIae q. 45 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>audacia est timori contraria</i>.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 co."><a name="35433"><span class="ref">[35433] Iª-IIae q. 45 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod de ratione contrariorum est quod maxime a se distent, ut dicitur in X Metaphys. Illud autem quod maxime distat a timore, est audacia, timor enim refugit nocumentum futurum, propter eius victoriam super ipsum timentem; sed audacia aggreditur periculum imminens, propter victoriam sui supra ipsum periculum. Unde manifeste timori contrariatur audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 ad 1"><a name="35434"><span class="ref">[35434] Iª-IIae q. 45 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ira et audacia, et omnium passionum nomina, dupliciter accipi possunt. Uno modo, secundum quod important absolute motus appetitus sensitivi in aliquod obiectum bonum vel malum, et sic sunt nomina passionum. Alio modo, secundum quod simul cum huiusmodi motu important recessum ab ordine rationis, et sic sunt nomina vitiorum. Et hoc modo loquitur Augustinus de audacia, sed nos loquimur nunc de audacia secundum primum modum.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 ad 2"><a name="35435"><span class="ref">[35435] Iª-IIae q. 45 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod uni secundum idem, non sunt plura contraria, sed secundum diversa, nihil prohibet uni plura contrariari. Et sic dictum est supra quod passiones irascibilis habent duplicem contrarietatem, unam secundum oppositionem boni et mali, et sic timor contrariatur spei; aliam secundum oppositionem accessus et recessus, et sic timori contrariatur audacia, spei vero desperatio.</p><p title="I-II q. 45 a. 1 ad 3"><a name="35436"><span class="ref">[35436] Iª-IIae q. 45 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod securitas non significat aliquid contrarium timori, sed solam timoris exclusionem, ille enim dicitur esse securus, qui non timet. Unde securitas opponitur timori sicut privatio, audacia autem sicut contrarium. Et sicut contrarium includit in se privationem, ita audacia securitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 45 a. 2 arg. 1"><a name="35437"><span class="ref">[35437] Iª-IIae q. 45 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod audacia non consequatur spem. Audacia enim est respectu malorum et terribilium, ut dicitur in III Ethic. Spes autem respicit bonum. Ut supra dictum est. Ergo habent diversa obiecta, et non sunt unius ordinis. Non ergo audacia consequitur spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 arg. 2"><a name="35438"><span class="ref">[35438] Iª-IIae q. 45 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut audacia contrariatur timori, ita desperatio spei. Sed timor non sequitur desperationem, quinimmo desperatio excludit timorem. Ut philosophus dicit, in II Rhetoric. Ergo audacia non consequitur spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 arg. 3"><a name="35439"><span class="ref">[35439] Iª-IIae q. 45 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, audacia intendit quoddam bonum, scilicet victoriam. Sed tendere in bonum arduum pertinet ad spem. Ergo audacia est idem spei. Non ergo consequitur ad spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 s. c."><a name="35440"><span class="ref">[35440] Iª-IIae q. 45 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>illi qui sunt bonae spei, sunt audaces</i>. Videtur ergo audacia consequi spem.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 co."><a name="35441"><span class="ref">[35441] Iª-IIae q. 45 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut iam pluries dictum est, omnes huiusmodi passiones animae ad appetitivam potentiam pertinent. Omnis autem motus appetitivae potentiae reducitur ad prosecutionem vel fugam. Prosecutio autem vel fuga est alicuius et per se, et per accidens, per se quidem est prosecutio boni, fuga vero mali; per accidens autem potest prosecutio esse mali, propter aliquod bonum adiunctum, et fuga boni, propter aliquod malum adiunctum. Quod autem est per accidens, sequitur ad id quod est per se. Et ideo prosecutio mali, sequitur prosecutionem boni, sicut et fuga boni sequitur fugam mali. Haec autem quatuor pertinent ad quatuor passiones, nam prosecutio boni pertinet ad spem, fuga mali ad timorem, insecutio mali terribilis pertinet ad audaciam, fuga vero boni pertinet ad desperationem. Unde sequitur quod audacia consequitur ad spem, ex hoc enim quod aliquis sperat superare terribile imminens, ex hoc audacter insequitur ipsum. Ad timorem vero sequitur desperatio, ideo enim aliquis desperat, quia timet difficultatem quae est circa bonum sperandum.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 ad 1"><a name="35442"><span class="ref">[35442] Iª-IIae q. 45 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio sequeretur, si bonum et malum essent obiecta non habentia ordinem ad invicem. Sed quia malum habet aliquem ordinem ad bonum, est enim posterius bono, sicut privatio habitu; ideo audacia, quae insequitur malum, est post spem, quae insequitur bonum.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 ad 2"><a name="35443"><span class="ref">[35443] Iª-IIae q. 45 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, etsi bonum simpliciter sit prius quam malum, tamen fuga per prius debetur malo quam bono, sicut insecutio per prius debetur bono quam malo. Et ideo sicut spes est prior quam audacia, ita timor est prior quam desperatio. Et sicut ex timore non semper sequitur desperatio, sed quando fuerit intensus; ita ex spe non semper sequitur audacia, sed quando fuerit vehemens.</p><p title="I-II q. 45 a. 2 ad 3"><a name="35444"><span class="ref">[35444] Iª-IIae q. 45 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod audacia, licet sit circa malum cui coniunctum est bonum victoriae secundum aestimationem audacis, tamen respicit malum, bonum vero adiunctum respicit spes. Et similiter desperatio respicit bonum directe, quod refugit, malum vero adiunctum respicit timor. Unde, proprie loquendo, audacia non est pars spei, sed eius effectus, sicut nec desperatio est pars timoris, sed eius effectus. Et propter hoc etiam audacia principalis passio esse non potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 45 a. 3 arg. 1"><a name="35445"><span class="ref">[35445] Iª-IIae q. 45 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod defectus aliquis sit causa audaciae. Dicit enim philosophus, in libro de problematibus, quod <i>amatores vini sunt fortes et audaces</i>. Sed ex vino sequitur defectus ebrietatis. Ergo audacia causatur ex aliquo defectu.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 arg. 2"><a name="35446"><span class="ref">[35446] Iª-IIae q. 45 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>inexperti periculorum sunt audaces</i>. Sed inexperientia defectus quidam est. Ergo audacia ex defectu causatur.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 arg. 3"><a name="35447"><span class="ref">[35447] Iª-IIae q. 45 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, iniusta passi audaciores esse solent; sicut etiam bestiae cum percutiuntur, ut dicitur in III Ethic. Sed iniustum pati ad defectum pertinet. Ergo audacia ex aliquo defectu causatur.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 s. c."><a name="35448"><span class="ref">[35448] Iª-IIae q. 45 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod causa audaciae est, <i>cum in phantasia spes fuerit salutarium ut prope existentium, timendorum autem aut non entium, aut longe entium</i>. Sed id quod pertinet ad defectum, vel pertinet ad salutarium remotionem, vel ad terribilium propinquitatem. Ergo nihil quod ad defectum pertinet, est causa audaciae.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 co."><a name="35449"><span class="ref">[35449] Iª-IIae q. 45 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, audacia consequitur spem, et contrariatur timori, unde quaecumque nata sunt causare spem, vel excludere timorem, sunt causa audaciae. Quia vero timor et spes, et etiam audacia, cum sint passiones quaedam, consistunt in motu appetitus et in quadam transmutatione corporali; dupliciter potest accipi causa audaciae, sive quantum ad provocationem spei, sive quantum ad exclusionem timoris, uno modo quidem, ex parte appetitivi motus; alio vero modo, ex parte transmutationis corporalis. Ex parte quidem appetitivi motus, qui sequitur apprehensionem, provocatur spes causans audaciam, per ea quae faciunt nos aestimare quod possibile sit adipisci victoriam; vel secundum propriam potentiam, sicut fortitudo corporis, experientia in periculis, multitudo pecuniarum, et alia huiusmodi; sive per potentiam aliorum, sicut multitudo amicorum vel quorumcumque auxiliantium, et praecipue si homo confidat de auxilio divino; <i>unde illi qui se bene habent ad divina, audaciores sunt</i>, ut etiam philosophus dicit, in II Rhetoric. Timor autem excluditur, secundum istum modum, per remotionem terribilium appropinquantium, puta quia homo non habet inimicos, quia nulli nocuit, quia non videt aliquod periculum imminere; illis enim videntur maxime pericula imminere, qui aliis nocuerunt. Ex parte vero transmutationis corporalis, causatur audacia per provocationem spei et exclusionem timoris, ex his quae faciunt caliditatem circa cor. Unde philosophus dicit, in libro de partibus animalium, quod <i>illi qui habent parvum cor secundum quantitatem, sunt magis audaces; et animalia habentia magnum cor secundum quantitatem, sunt timida, quia calor naturalis non tantum potest calefacere magnum cor; sicut parvum, sicut ignis non tantum potest calefacere magnam domum, sicut parvam</i>. Et in libro de problematibus dicit quod <i>habentes pulmonem sanguineum, sunt audaciores, propter caliditatem cordis exinde consequentem</i>. Et ibidem dicit quod <i>vini amatores sunt magis audaces, propter caliditatem vini</i>, unde et supra dictum est quod ebrietas facit ad bonitatem spei, caliditas enim cordis repellit timorem, et causat spem, propter cordis extensionem et amplificationem.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 ad 1"><a name="35450"><span class="ref">[35450] Iª-IIae q. 45 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ebrietas causat audaciam, non inquantum est defectus, sed inquantum facit cordis dilatationem, et inquantum etiam facit aestimationem cuiusdam magnitudinis.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 ad 2"><a name="35451"><span class="ref">[35451] Iª-IIae q. 45 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illi qui sunt inexperti periculorum, sunt audaciores, non propter defectum, sed per accidens, inquantum scilicet, propter inexperientiam, neque debilitatem suam cognoscunt, neque praesentiam periculorum. Et ita, per subtractionem causae timoris, sequitur audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 3 ad 3"><a name="35452"><span class="ref">[35452] Iª-IIae q. 45 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Rhetoric., <i>iniustum passi redduntur audaciores, quia aestimant quod Deus iniustum passis auxilium ferat</i>. Et sic patet quod nullus defectus causat audaciam nisi per accidens, inquantum scilicet habet adiunctam aliquam excellentiam, vel veram vel aestimatam, vel ex parte sui vel ex parte alterius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 45 a. 4 arg. 1"><a name="35453"><span class="ref">[35453] Iª-IIae q. 45 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod audaces non sint promptiores in principio quam in ipsis periculis. Tremor enim ex timore causatur, qui contrariatur audaciae, ut ex dictis patet. Sed audaces quandoque in principio tremunt, ut philosophus dicit, in libro de problematibus. Ergo non sunt promptiores in principio quam in ipsis periculis existentes.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 arg. 2"><a name="35454"><span class="ref">[35454] Iª-IIae q. 45 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per augmentum obiecti augetur passio, sicut si bonum est amabile, et magis bonum est magis amabile. Sed arduum est obiectum audaciae. Augmentato ergo arduo, augmentatur audacia. Sed magis fit arduum et difficile periculum, quando est praesens. Ergo debet tunc magis crescere audacia.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 arg. 3"><a name="35455"><span class="ref">[35455] Iª-IIae q. 45 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ex vulneribus inflictis provocatur ira. Sed ira causat audaciam, dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod ira est ausivum. Ergo quando iam sunt in ipsis periculis, et percutiuntur, videtur quod magis audaces reddantur.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 s. c."><a name="35456"><span class="ref">[35456] Iª-IIae q. 45 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in III Ethic., quod <i>audaces praevolantes sunt et volentes ante pericula, in ipsis autem discedunt</i>.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 co."><a name="35457"><span class="ref">[35457] Iª-IIae q. 45 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod audacia, cum sit quidam motus appetitus sensitivi, sequitur apprehensionem sensitivae virtutis. Virtus autem sensitiva non est collativa nec inquisitiva singulorum quae circumstant rem, sed subitum habet iudicium. Contingit autem quandoque quod secundum subitam apprehensionem non possunt cognosci omnia quae difficultatem in aliquo negotio afferunt, unde surgit audaciae motus ad aggrediendum periculum. Unde quando iam experiuntur ipsum periculum, sentiunt maiorem difficultatem quam aestimaverunt. Et ideo deficiunt. Sed ratio est discussiva omnium quae afferunt difficultatem negotio. Et ideo fortes, qui ex iudicio rationis aggrediuntur pericula, in principio videntur remissi, quia non passi, sed cum deliberatione debita aggrediuntur. Quando autem sunt in ipsis periculis, non experiuntur aliquid improvisum; sed quandoque minora illis quae praecogitaverunt. Et ideo magis persistunt. Vel etiam quia propter bonum virtutis pericula aggrediuntur, cuius boni voluntas in eis perseverat, quantacumque sint pericula. Audaces autem, propter solam aestimationem facientem spem et excludentem timorem, sicut dictum est.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 ad 1"><a name="35458"><span class="ref">[35458] Iª-IIae q. 45 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod etiam in audacibus accidit tremor, propter revocationem caloris ab exterioribus ad interiora, sicut etiam in timentibus. Sed in audacibus revocatur calor ad cor, in timentibus autem, ad inferiora.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 ad 2"><a name="35459"><span class="ref">[35459] Iª-IIae q. 45 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectum amoris est simpliciter bonum, unde augmentatum simpliciter augmentat amorem. Sed obiectum audaciae est compositum ex bono et malo; et motus audaciae in malum, praesupponit motum spei in bonum. Et ideo si tantum addatur de arduitate ad periculum quod excedat spem, non sequetur motus audaciae, sed diminuetur. Si tamen sit motus audaciae, quanto maius est periculum, tanto maior audacia reputatur.</p><p title="I-II q. 45 a. 4 ad 3"><a name="35460"><span class="ref">[35460] Iª-IIae q. 45 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ex laesione non causatur ira, nisi supposita aliqua spe, ut infra dicetur. Et ideo si fuerit tantum periculum quod excedat spem victoriae, non sequetur ira. Sed verum est quod, si ira sequatur, audacia augebitur.</p></div></div><div id="q46" class="q"><h2>Quaestio 46</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 46 pr."><a name="35461"><span class="ref">[35461] Iª-IIae q. 46 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ira. Et primo, de ira secundum se; secundo, de causa factiva irae, et remedio eius; tertio, de effectu eius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum ira sit passio specialis. Secundo, utrum obiectum irae sit bonum, an malum. Tertio, utrum ira sit in concupiscibili. Quarto, utrum ira sit cum ratione. Quinto, utrum ira sit naturalior quam concupiscentia. Sexto, utrum ira sit gravior quam odium. Septimo, utrum ira solum sit ad illos ad quos est iustitia. Octavo, de speciebus irae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 46 a. 1 arg. 1"><a name="35462"><span class="ref">[35462] Iª-IIae q. 46 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod ira non sit passio specialis. Ab ira enim denominatur potentia irascibilis. Sed huius potentiae non est una tantum passio, sed multae. Ergo ira non est una passio specialis.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 arg. 2"><a name="35463"><span class="ref">[35463] Iª-IIae q. 46 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, cuilibet passioni speciali est aliquid contrarium; ut patet inducenti per singula. Sed irae non est aliqua passio contraria, ut supra dictum est. Ergo ira non est passio specialis.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 arg. 3"><a name="35464"><span class="ref">[35464] Iª-IIae q. 46 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, una specialis passio non includit aliam. Sed ira includit multas passiones, est enim cum tristitia, et cum delectatione, et cum spe, ut patet per philosophum, in II Rhetoric. Ergo ira non est passio specialis.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 s. c."><a name="35465"><span class="ref">[35465] Iª-IIae q. 46 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus ponit iram specialem passionem. Et similiter Tullius, IV de Tusculanis quaest.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 co."><a name="35466"><span class="ref">[35466] Iª-IIae q. 46 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquid dicitur generale dupliciter. Uno modo, per praedicationem, sicut animal est generale ad omnia animalia. Alio modo, per causam, sicut sol est causa generalis omnium quae generantur in his inferioribus, secundum Dionysium, in IV cap. de Div. Nom. Sicut enim genus continet multas differentias potestate, secundum similitudinem materiae; ita causa agens continet multos effectus secundum virtutem activam. Contingit autem aliquem effectum ex concursu diversarum causarum produci, et quia omnis causa aliquo modo in effectu manet, potest etiam dici, tertio modo, quod effectus ex congregatione multarum causarum productus, habet quandam generalitatem, inquantum continet multas causas quodammodo in actu. Primo ergo modo, ira non est passio generalis, sed condivisa aliis passionibus, ut supra dictum est. Similiter autem nec secundo modo. Non est enim causa aliarum passionum, sed per hunc modum potest dici generalis passio amor, ut patet per Augustinum, in XIV libro de Civ. Dei; amor enim est prima radix omnium passionum, ut supra dictum est. Sed tertio modo potest ira dici passio generalis, inquantum ex concursu multarum passionum causatur. Non enim insurgit motus irae nisi propter aliquam tristitiam illatam et nisi adsit desiderium et spes ulciscendi, quia, ut philosophus dicit in II Rhetoric., <i>iratus habet spem puniendi; appetit enim vindictam ut sibi possibilem</i>. Unde si fuerit multum excellens persona quae nocumentum intulit, non sequitur ira, sed solum tristitia, ut Avicenna dicit, in libro de anima.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 ad 1"><a name="35467"><span class="ref">[35467] Iª-IIae q. 46 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, vis irascibilis denominatur ab ira, non quia omnis motus huius potentiae sit ira, sed quia ad iram terminantur omnes motus huius potentiae; et inter alios eius motus, iste est manifestior.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 ad 2"><a name="35468"><span class="ref">[35468] Iª-IIae q. 46 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex hoc ipso quod ira causatur ex contrariis passionibus, scilicet a spe, quae est boni, et a tristitia, quae est mali, includit in seipsa contrarietatem, et ideo non habet contrarium extra se. Sicut etiam in mediis coloribus non invenitur contrarietas, nisi quae est simplicium colorum, ex quibus causantur.</p><p title="I-II q. 46 a. 1 ad 3"><a name="35469"><span class="ref">[35469] Iª-IIae q. 46 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ira includit multas passiones, non quidem sicut genus species, sed magis secundum continentiam causae et effectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 46 a. 2 arg. 1"><a name="35470"><span class="ref">[35470] Iª-IIae q. 46 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod obiectum irae sit malum. Dicit enim Gregorius Nyssenus quod ira est quasi armigera concupiscentiae, inquantum scilicet impugnat id quod concupiscentiam impedit. Sed omne impedimentum habet rationem mali. Ergo ira respicit malum tanquam obiectum.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 arg. 2"><a name="35471"><span class="ref">[35471] Iª-IIae q. 46 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ira et odium conveniunt in effectu, utriusque enim est inferre nocumentum alteri. Sed odium respicit malum tanquam obiectum, ut supra dictum est. Ergo etiam et ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 arg. 3"><a name="35472"><span class="ref">[35472] Iª-IIae q. 46 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ira causatur ex tristitia, unde philosophus dicit, in VII Ethic., quod ira operatur cum tristitia. Sed tristitiae obiectum est malum. Ergo et irae.</p><div class="sc"><p title="I-II q. 46 a. 2 s. c. 1"><a name="35473"><span class="ref">[35473] Iª-IIae q. 46 a. 2 s. c. 1</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in II Confess., quod ira appetit vindictam. Sed appetitus vindictae est appetitus boni, cum vindicta ad iustitiam pertineat. Ergo obiectum irae est bonum.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 s. c. 2"><a name="35474"><span class="ref">[35474] Iª-IIae q. 46 a. 2 s. c. 2</span></a> Praeterea, ira semper est cum spe, unde et delectationem causat, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Sed spei et delectationis obiectum est bonum. Ergo et irae.</p></div><p title="I-II q. 46 a. 2 co."><a name="35475"><span class="ref">[35475] Iª-IIae q. 46 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod motus appetitivae virtutis sequitur actum virtutis apprehensivae. Vis autem apprehensiva dupliciter aliquid apprehendit, uno modo, per modum incomplexi, sicut cum intelligimus quid est homo; alio modo, per modum complexi, sicut cum intelligimus album inesse homini. Unde utroque modo vis appetitiva potest tendere in bonum et malum. Per modum quidem simplicis et incomplexi, cum appetitus simpliciter sequitur vel inhaeret bono, vel refugit malum. Et tales motus sunt desiderium et spes, delectatio et tristitia, et alia huiusmodi. Per modum autem complexi, sicut cum appetitus fertur in hoc quod aliquod bonum vel malum insit vel fiat circa alterum, vel tendendo in hoc, vel refugiendo ab hoc. Sicut manifeste apparet in amore et odio, amamus enim aliquem, inquantum volumus ei inesse aliquod bonum; odimus autem aliquem, inquantum volumus ei inesse aliquod malum. Et similiter est in ira, quicumque enim irascitur, quaerit vindicari de aliquo. Et sic motus irae tendit in duo, scilicet in ipsam vindictam, quam appetit et sperat sicut quoddam bonum, unde et de ipsa delectatur, tendit etiam in illum de quo quaerit vindictam, sicut in contrarium et nocivum, quod pertinet ad rationem mali. Est tamen duplex differentia attendenda circa hoc, irae ad odium et ad amorem. Quarum prima est, quod ira semper respicit duo obiecta, amor vero et odium quandoque respiciunt unum obiectum tantum, sicut cum dicitur aliquis amare vinum vel aliquid huiusmodi, aut etiam odire. Secunda est, quia utrumque obiectorum quod respicit amor, est bonum, vult enim amans bonum alicui, tanquam sibi convenienti. Utrumque vero eorum quae respicit odium, habet rationem mali, vult enim odiens malum alicui, tamquam cuidam inconvenienti. Sed ira respicit unum obiectum secundum rationem boni, scilicet vindictam, quam appetit, et aliud secundum rationem mali, scilicet hominem nocivum, de quo vult vindicari. Et ideo est passio quodammodo composita ex contrariis passionibus.</p><p title="I-II q. 46 a. 2 ad arg."><a name="35476"><span class="ref">[35476] Iª-IIae q. 46 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 46 a. 3 arg. 1"><a name="35477"><span class="ref">[35477] Iª-IIae q. 46 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ira sit in concupiscibili. Dicit enim Tullius, in IV de Tusculanis quaest., quod ira est libido quaedam. Sed libido est in concupiscibili. Ergo et ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 arg. 2"><a name="35478"><span class="ref">[35478] Iª-IIae q. 46 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in regula, quod ira crescit in odium. Et Tullius dicit, in eodem libro, quod odium est ira inveterata. Sed odium est in concupiscibili, sicut amor. Ergo ira est in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 arg. 3"><a name="35479"><span class="ref">[35479] Iª-IIae q. 46 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Damascenus et Gregorius Nyssenus dicunt quod ira componitur ex tristitia et desiderio. Sed utrumque horum est in concupiscibili. Ergo ira est in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 s. c."><a name="35480"><span class="ref">[35480] Iª-IIae q. 46 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, vis concupiscibilis est alia ab irascibili. Si igitur ira esset in concupiscibili, non denominaretur ab ea vis irascibilis.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 co."><a name="35481"><span class="ref">[35481] Iª-IIae q. 46 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, passiones irascibilis in hoc differunt a passionibus concupiscibilis, quod obiecta passionum concupiscibilis sunt bonum et malum absolute; obiecta autem passionum irascibilis sunt bonum et malum cum quadam elevatione vel arduitate. Dictum est autem quod ira respicit duo obiecta, scilicet vindictam, quam appetit; et eum de quo vindictam quaerit. Et circa utrumque quandam arduitatem ira requirit, non enim insurgit motus irae, nisi aliqua magnitudine circa utrumque existente; <i>quaecumque enim nihil sunt, aut modica valde nullo digna aestimamus</i>, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Unde manifestum est quod ira non est in concupiscibili, sed in irascibili.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 ad 1"><a name="35482"><span class="ref">[35482] Iª-IIae q. 46 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Tullius libidinem nominat appetitum cuiuscumque boni futuri non habita discretione ardui vel non ardui. Et secundum hoc, ponit iram sub libidine, inquantum est appetitus vindictae. Sic autem libido communis est ad irascibilem et concupiscibilem.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 ad 2"><a name="35483"><span class="ref">[35483] Iª-IIae q. 46 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ira dicitur crescere in odium, non quod eadem numero passio quae prius fuit ira, postmodum fiat odium per quandam inveterationem, sed per quandam causalitatem. Ira enim, per diuturnitatem, causat odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 3 ad 3"><a name="35484"><span class="ref">[35484] Iª-IIae q. 46 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ira dicitur componi ex tristitia et desiderio, non sicut ex partibus, sed sicut ex causis. Dictum est autem supra quod passiones concupiscibilis sunt causae passionum irascibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 46 a. 4 arg. 1"><a name="35485"><span class="ref">[35485] Iª-IIae q. 46 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ira non sit cum ratione. Ira enim, cum sit passio quaedam, est in appetitu sensitivo. Sed appetitus sensitivus non sequitur rationis apprehensionem, sed sensitivae partis. Ergo ira non est cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 arg. 2"><a name="35486"><span class="ref">[35486] Iª-IIae q. 46 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, animalia bruta carent ratione. Et tamen in eis invenitur ira. Ergo ira non est cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 arg. 3"><a name="35487"><span class="ref">[35487] Iª-IIae q. 46 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ebrietas ligat rationem. Adiuvat autem ad iram. Ergo ira non est cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 s. c."><a name="35488"><span class="ref">[35488] Iª-IIae q. 46 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>ira consequitur rationem aliqualiter</i>.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 co."><a name="35489"><span class="ref">[35489] Iª-IIae q. 46 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ira est appetitus vindictae. Haec autem collationem importat poenae infligendae ad nocumentum sibi illatum, unde, in VII Ethic., dicit philosophus quod <i>syllogizans quoniam oportet talem oppugnare, irascitur confestim</i>. Conferre autem et syllogizare est rationis. Et ideo ira est quodammodo cum ratione.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 ad 1"><a name="35490"><span class="ref">[35490] Iª-IIae q. 46 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod motus appetitivae virtutis potest esse cum ratione dupliciter. Uno modo, cum ratione praecipiente, et sic voluntas est cum ratione; unde et dicitur appetitus rationalis. Alio modo, cum ratione denuntiante, et sic ira est cum ratione. Dicit enim philosophus, in libro de Problemat., quod ira est cum ratione, <i>non sicut praecipiente ratione, sed ut manifestante iniuriam</i>. Appetitus enim sensitivus immediate rationi non obedit, sed mediante voluntate.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 ad 2"><a name="35491"><span class="ref">[35491] Iª-IIae q. 46 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bruta animalia habent instinctum naturalem ex divina ratione eis inditum, per quem habent motus interiores et exteriores similes motibus rationis, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 46 a. 4 ad 3"><a name="35492"><span class="ref">[35492] Iª-IIae q. 46 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in VII Ethic., ira audit aliqualiter rationem, sicut nuntiantem quod iniuriatum est ei, sed non perfecte audit, quia non observat regulam rationis in rependendo vindictam. Ad iram ergo requiritur aliquis actus rationis; et additur impedimentum rationis. Unde philosophus dicit, in libro de Problemat., quod illi qui sunt multum ebrii, tanquam nihil habentes de iudicio rationis, non irascuntur, sed quando sunt parum ebrii, irascuntur, tanquam habentes iudicium rationis, sed impeditum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 46 a. 5 arg. 1"><a name="35493"><span class="ref">[35493] Iª-IIae q. 46 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ira non sit naturalior quam concupiscentia. Proprium enim hominis dicitur quod sit animal mansuetum natura. Sed mansuetudo opponitur irae, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Ergo ira non est naturalior quam concupiscentia, sed omnino videtur esse contra hominis naturam.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 arg. 2"><a name="35494"><span class="ref">[35494] Iª-IIae q. 46 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ratio contra naturam dividitur, ea enim quae secundum rationem agunt, non dicimus secundum naturam agere. Sed ira est cum ratione, concupiscentia autem sine ratione, ut dicitur in VII Ethic. Ergo concupiscentia est naturalior quam ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 arg. 3"><a name="35495"><span class="ref">[35495] Iª-IIae q. 46 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ira est appetitus vindictae, concupiscentia autem maxime est appetitus delectabilium secundum tactum, scilicet ciborum et venereorum. Haec autem sunt magis naturalia homini quam vindicta. Ergo concupiscentia est naturalior quam ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 s. c."><a name="35496"><span class="ref">[35496] Iª-IIae q. 46 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>ira est naturalior quam concupiscentia</i>.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 co."><a name="35497"><span class="ref">[35497] Iª-IIae q. 46 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod naturale dicitur illud quod causatur a natura, ut patet in II Physic. Unde utrum aliqua passio sit magis vel minus naturalis, considerari non potest nisi ex causa sua. Causa autem passionis, ut supra dictum est, dupliciter accipi potest, uno modo, ex parte obiecti; alio modo, ex parte subiecti. Si ergo consideretur causa irae et concupiscentiae ex parte obiecti, sic concupiscentia, et maxime ciborum et venereorum, naturalior est quam ira, inquantum ista sunt magis naturalia quam vindicta. Si autem consideretur causa irae ex parte subiecti, sic quodammodo ira est naturalior, et quodammodo concupiscentia. Potest enim natura alicuius hominis considerari vel secundum naturam generis, vel secundum naturam speciei, vel secundum complexionem propriam individui. Si igitur consideretur natura generis, quae est natura huius hominis inquantum est animal; sic naturalior est concupiscentia quam ira, quia ex ipsa natura communi habet homo quandam inclinationem ad appetendum ea quae sunt conservativa vitae, vel secundum speciem vel secundum individuum. Si autem consideremus naturam hominis ex parte speciei, scilicet inquantum est rationalis; sic ira est magis naturalis homini quam concupiscentia, inquantum ira est cum ratione magis quam concupiscentia. Unde philosophus dicit, in IV Ethic., quod humanius est punire, quod pertinet ad iram, quam mansuetum esse, unumquodque enim naturaliter insurgit contra contraria et nociva. Si vero consideretur natura huius individui secundum propriam complexionem, sic ira naturalior est quam concupiscentia, quia scilicet habitudinem naturalem ad irascendum, quae est ex complexione, magis de facili sequitur ira, quam concupiscentia vel aliqua alia passio. Est enim homo dispositus ad irascendum, secundum quod habet cholericam complexionem, cholera autem, inter alios humores, citius movetur; assimilatur enim igni. Et ideo magis est in promptu ut ille qui est dispositus secundum naturalem complexionem ad iram, irascatur; quam de eo qui est dispositus ad concupiscendum, quod concupiscat. Et propter hoc philosophus dicit, in VII Ethic., quod ira magis traducitur a parentibus in filios, quam concupiscentia.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 ad 1"><a name="35498"><span class="ref">[35498] Iª-IIae q. 46 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in homine considerari potest et naturalis complexio ex parte corporis, quae est temperata; et ipsa ratio. Ex parte igitur complexionis corporalis, naturaliter homo, secundum suam speciem, est non habens superexcellentiam neque irae neque alicuius alterius passionis, propter temperamentum suae complexionis. Alia vero animalia, secundum quod recedunt ab hac qualitate complexionis ad dispositionem alicuius complexionis extremae, secundum hoc etiam naturaliter disponuntur ad excessum alicuius passionis, ut leo ad audaciam, canis ad iram, lepus ad timorem, et sic de aliis. Ex parte vero rationis, est naturale homini et irasci et mansuetum esse, secundum quod ratio quodammodo causat iram, inquantum nuntiat causam irae; et quodammodo sedat iram, inquantum iratus non totaliter audit imperium rationis, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 ad 2"><a name="35499"><span class="ref">[35499] Iª-IIae q. 46 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ipsa ratio pertinet ad naturam hominis. Unde ex hoc ipso quod ira est cum ratione, sequitur quod secundum aliquem modum sit homini naturalis.</p><p title="I-II q. 46 a. 5 ad 3"><a name="35500"><span class="ref">[35500] Iª-IIae q. 46 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de ira et concupiscentia, ex parte obiecti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 46 a. 6 arg. 1"><a name="35501"><span class="ref">[35501] Iª-IIae q. 46 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod ira sit gravior quam odium. Dicitur enim Prov. XXVII, quod <i>ira non habet misericordiam, nec erumpens furor</i>. Odium autem quandoque habet misericordiam. Ergo ira est gravior quam odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 arg. 2"><a name="35502"><span class="ref">[35502] Iª-IIae q. 46 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, maius est pati malum et de malo dolere, quam simpliciter pati. Sed illi qui habet aliquem odio, sufficit quod ille quem odit, patiatur malum, irato autem non sufficit, sed quaerit quod cognoscat illud et de illo doleat, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Ergo ira est gravior quam odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 arg. 3"><a name="35503"><span class="ref">[35503] Iª-IIae q. 46 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto ad constitutionem alicuius plura concurrunt, tanto videtur esse stabilius, sicut habitus permanentior est qui ex pluribus actibus causatur. Sed ira causatur ex concursu plurium passionum, ut supra dictum est, non autem odium. Ergo ira est stabilior et gravior quam odium.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 s. c."><a name="35504"><span class="ref">[35504] Iª-IIae q. 46 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus, in regula, odium comparat trabi, iram vero festucae.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 co."><a name="35505"><span class="ref">[35505] Iª-IIae q. 46 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod species passionis, et ratio ipsius, ex obiecto pensatur. Est autem obiectum irae et odii idem subiecto, nam sicut odiens appetit malum ei quem odit, ita iratus ei contra quem irascitur. Sed non eadem ratione, sed odiens appetit malum inimici, inquantum est malum; iratus autem appetit malum eius contra quem irascitur, non inquantum est malum, sed inquantum habet quandam rationem boni, scilicet prout aestimat illud esse iustum, inquantum est vindicativum. Unde etiam supra dictum est quod odium est per applicationem mali ad malum; ira autem per applicationem boni ad malum. Manifestum est autem quod appetere malum sub ratione iusti, minus habet de ratione mali quam velle malum alicuius simpliciter. Velle enim malum alicuius sub ratione iusti, potest esse etiam secundum virtutem iustitiae, si praecepto rationis obtemperetur, sed ira in hoc solum deficit, quod non obedit rationis praecepto in ulciscendo. Unde manifestum est quod odium est multo deterius et gravius quam ira.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 ad 1"><a name="35506"><span class="ref">[35506] Iª-IIae q. 46 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in ira et odio duo possunt considerari, scilicet ipsum quod desideratur, et intensio desiderii. Quantum igitur ad id quod desideratur, ira habet magis misericordiam quam odium. Quia enim odium appetit malum alterius secundum se, nulla mensura mali satiatur, ea enim quae secundum se appetuntur, sine mensura appetuntur, ut philosophus dicit I Politic., sicut avarus divitias. Unde dicitur Eccli. XII, <i>inimicus si invenerit tempus, non satiabitur sanguine</i>. Sed ira non appetit malum nisi sub ratione iusti vindicativi. Unde quando malum illatum excedit mensuram iustitiae, secundum aestimationem irascentis, tunc miseretur. Unde philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>iratus, si fiant multa, miserebitur, odiens autem pro nullo</i>. Quantum vero ad intensionem desiderii, ira magis excludit misericordiam quam odium, quia motus irae est impetuosior, propter cholerae inflammationem. Unde statim subditur, <i>impetum concitati spiritus ferre quis poterit?</i></p><p title="I-II q. 46 a. 6 ad 2"><a name="35507"><span class="ref">[35507] Iª-IIae q. 46 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est, iratus appetit malum alicuius, inquantum habet rationem iusti vindicativi. Vindicta autem fit per illationem poenae. Est autem de ratione poenae quod sit contraria voluntati, et quod sit afflictiva, et quod pro aliqua culpa inferatur. Et ideo iratus hoc appetit, ut ille cui nocumentum infert, percipiat, et doleat, et quod cognoscat propter iniuriam illatam sibi hoc provenire. Sed odiens de hoc nihil curat, quia appetit malum alterius inquantum huiusmodi. Non est autem verum quod id de quo quis tristatur, sit peius, iniustitia enim et imprudentia, cum sint mala, quia tamen sunt voluntaria, non contristant eos quibus insunt, ut dicit philosophus, in II Rhetoric.</p><p title="I-II q. 46 a. 6 ad 3"><a name="35508"><span class="ref">[35508] Iª-IIae q. 46 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod id quod ex pluribus causis causatur, tunc est stabilius, quando causae accipiuntur unius rationis, sed una causa potest praevalere multis aliis. Odium autem provenit ex permanentiori causa quam ira. Nam ira provenit ex aliqua commotione animi propter laesionem illatam, sed odium procedit ex aliqua dispositione hominis, secundum quam reputat sibi contrarium et nocivum id quod odit. Et ideo sicut passio citius transit quam dispositio vel habitus, ita ira citius transit quam odium; quamvis etiam odium sit passio ex tali dispositione proveniens. Et propter hoc philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>odium est magis insanabile quam ira</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 46 a. 7 arg. 1"><a name="35509"><span class="ref">[35509] Iª-IIae q. 46 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod ira non solum sit ad illos ad quos est iustitia. Non enim est iustitia hominis ad res irrationales. Sed tamen homo quandoque irascitur rebus irrationalibus, puta cum scriptor ex ira proiicit pennam, vel eques percutit equum. Ergo ira non solum est ad illos ad quos est iustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 arg. 2"><a name="35510"><span class="ref">[35510] Iª-IIae q. 46 a. 7 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, non est iustitia hominis ad seipsum, nec ad ea quae sui ipsius sunt</i>, ut dicitur in V Ethic. Sed homo quandoque sibi ipsi irascitur, sicut poenitens propter peccatum, unde dicitur in Psalmo IV, <i>irascimini, et nolite peccare</i>. Ergo ira non solum est ad quos est iustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 arg. 3"><a name="35511"><span class="ref">[35511] Iª-IIae q. 46 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia et iniustitia potest esse alicuius ad totum aliquod genus, vel ad totam aliquam communitatem, puta cum civitas aliquem laesit. Sed ira non est ad aliquod genus, sed solum ad aliquod singularium, ut dicit philosophus, in II Rhetoric. Ergo ira non proprie est ad quos est iustitia et iniustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 s. c."><a name="35512"><span class="ref">[35512] Iª-IIae q. 46 a. 7 s. c.</span></a> Sed contrarium accipi potest a philosopho in II Rhetoric.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 co."><a name="35513"><span class="ref">[35513] Iª-IIae q. 46 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ira appetit malum, inquantum habet rationem iusti vindicativi. Et ideo ad eosdem est ira, ad quos est iustitia et iniustitia. Nam inferre vindictam ad iustitiam pertinet, laedere autem aliquem pertinet ad iniustitiam. Unde tam ex parte causae, quae est laesio illata ab altero; quam etiam ex parte vindictae, quam appetit iratus; manifestum est quod ad eosdem pertinet ira, ad quos iustitia et iniustitia.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 ad 1"><a name="35514"><span class="ref">[35514] Iª-IIae q. 46 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, ira, quamvis sit cum ratione, potest tamen etiam esse in brutis animalibus, quae ratione carent, inquantum naturali instinctu per imaginationem moventur ad aliquid simile operibus rationis. Sic igitur, cum in homine sit et ratio et imaginatio, dupliciter in homine potest motus irae insurgere. Uno modo, ex sola imaginatione nuntiante laesionem. Et sic insurgit aliquis motus irae etiam ad res irrationales et inanimatas, secundum similitudinem illius motus qui est in animalibus contra quodlibet nocivum. Alio modo, ex ratione nuntiante laesionem. Et sic, ut philosophus dicit II Rhetoric., <i>nullo modo potest esse ira ad res insensibiles, neque ad mortuos</i>. Tum quia non dolent, quod maxime quaerunt irati in eis quibus irascuntur. Tum etiam quia non est ad eos vindicta, cum eorum non sit iniuriam facere.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 ad 2"><a name="35515"><span class="ref">[35515] Iª-IIae q. 46 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut philosophus dicit in V Ethic., <i>quaedam metaphorica iustitia et iniustitia est hominis ad seipsum</i>, inquantum scilicet ratio regit irascibilem et concupiscibilem. Et secundum hoc etiam homo dicitur de seipso vindictam facere, et per consequens sibi ipsi irasci. Proprie autem et per se, non contingit aliquem sibi ipsi irasci.</p><p title="I-II q. 46 a. 7 ad 3"><a name="35516"><span class="ref">[35516] Iª-IIae q. 46 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod philosophus, in II Rhetoric., assignat unam differentiam inter odium et iram, quod <i>odium potest esse ad aliquod genus, sicut habemus odio omne latronum genus, sed ira non est nisi ad aliquod singulare</i>. Cuius ratio est, quia odium causatur ex hoc quod qualitas alicuius rei apprehenditur ut dissonans nostrae dispositioni, et hoc potest esse vel in universali, vel in particulari. Sed ira causatur ex hoc quod aliquis nos laesit per suum actum. Actus autem omnes sunt singularium. Et ideo ira semper est circa aliquod singulare. Cum autem tota civitas nos laeserit, tota civitas computatur sicut unum singulare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 46 a. 8 arg. 1"><a name="35517"><span class="ref">[35517] Iª-IIae q. 46 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod Damascenus inconvenienter assignet tres species irae, scilicet fel, maniam et furorem. Nullius enim generis species diversificantur secundum aliquod accidens. Sed ista tria diversificantur secundum aliquod accidens, <i>principium enim motus irae fel vocatur; ira autem permanens dicitur mania; furor autem est ira observans tempus in vindictam</i>. Ergo non sunt diversae species irae.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 arg. 2"><a name="35518"><span class="ref">[35518] Iª-IIae q. 46 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Tullius, in IV de Tusculanis quaest., dicit quod <i>excandescentia Graece dicitur thymosis; et est ira modo nascens et modo desistens</i>. Thymosis autem secundum Damascenum, est idem quod furor. Non ergo furor tempus quaerit ad vindictam, sed tempore deficit.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 arg. 3"><a name="35519"><span class="ref">[35519] Iª-IIae q. 46 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, Gregorius, XXI Moral., ponit tres gradus irae, scilicet <i>iram sine voce, et iram cum voce, et iram cum verbo expresso</i>, secundum illa tria quae dominus ponit Matth. V, qui irascitur fratri suo, ubi tangitur ira sine voce; et postea subdit, qui dixerit fratri suo, raca, ubi tangitur ira cum voce, sed necdum pleno verbo formata; et postea dicit, qui autem dixerit fratri suo, fatue, ubi expletur vox perfectione sermonis. Ergo insufficienter divisit Damascenus iram, nihil ponens ex parte vocis.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 s. c."><a name="35520"><span class="ref">[35520] Iª-IIae q. 46 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est auctoritas Damasceni et Gregorii Nysseni.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 co."><a name="35521"><span class="ref">[35521] Iª-IIae q. 46 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod tres species irae quas Damascenus ponit, et etiam Gregorius Nyssenus, sumuntur secundum ea quae dant irae aliquod augmentum. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, ex facilitate ipsius motus, et talem iram vocat fel, quia cito accenditur. Alio modo, ex parte tristitiae causantis iram, quae diu in memoria manet, et haec pertinet ad maniam, quae a manendo dicitur. Tertio, ex parte eius quod iratus appetit, scilicet vindictae, et haec pertinet ad furorem, qui nunquam quiescit donec puniat. Unde philosophus, in IV Ethic., quosdam irascentium vocat acutos, quia cito irascuntur; quosdam amaros, quia diu retinent iram; quosdam difficiles, quia nunquam quiescunt nisi puniant.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 ad 1"><a name="35522"><span class="ref">[35522] Iª-IIae q. 46 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnia illa per quae ira recipit aliquam perfectionem, non omnino per accidens se habent ad iram. Et ideo nihil prohibet secundum ea species irae assignari.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 ad 2"><a name="35523"><span class="ref">[35523] Iª-IIae q. 46 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod excandescentia, quam Tullius ponit, magis videtur pertinere ad primam speciem irae, quae perficitur secundum velocitatem irae, quam ad furorem. Nihil autem prohibet ut thymosis Graece, quod Latine furor dicitur, utrumque importet, et velocitatem ad irascendum et firmitatem propositi ad puniendum.</p><p title="I-II q. 46 a. 8 ad 3"><a name="35524"><span class="ref">[35524] Iª-IIae q. 46 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod gradus illi irae distinguuntur secundum effectum irae, non autem secundum diversam perfectionem ipsius motus irae.</p></div></div><div id="q47" class="q"><h2>Quaestio 47</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 47 pr."><a name="35525"><span class="ref">[35525] Iª-IIae q. 47 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa effectiva irae, et de remediis eius. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum semper motivum irae sit aliquid factum contra eum qui irascitur. Secundo, utrum sola parvipensio vel despectio sit motivum irae. Tertio, de causa irae ex parte irascentis. Quarto, de causa irae ex parte eius contra quem aliquis irascitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 1"><a name="35526"><span class="ref">[35526] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non semper aliquis irascatur propter aliquid contra se factum. Homo enim, peccando, nihil contra Deum facere potest, dicitur enim Iob XXXV, <i>si multiplicatae fuerint iniquitates tuae, quid facies contra illum?</i> Dicitur tamen Deus irasci contra homines propter peccata; secundum illud Psalmi CV, <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo non semper aliquis irascitur propter aliquid contra se factum.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 2"><a name="35527"><span class="ref">[35527] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ira est appetitus vindictae. Sed aliquis appetit vindictam facere etiam de his quae contra alios fiunt. Ergo non semper motivum irae est aliquid contra nos factum.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 3"><a name="35528"><span class="ref">[35528] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut philosophus dicit, in II Rhetoric., homines irascuntur praecipue contra eos qui despiciunt <i>ea circa quae ipsi maxime student, sicut qui student in philosophia, irascuntur contra eos qui philosophiam despiciunt</i>, et simile est in aliis. Sed despicere philosophiam non est nocere ipsi studenti. Non ergo semper irascimur propter id quod contra nos fit.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 arg. 4"><a name="35529"><span class="ref">[35529] Iª-IIae q. 47 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ille qui tacet contra contumeliantem, magis ipsum ad iram provocat, ut dicit Chrysostomus. Sed in hoc contra ipsum nihil agit, quod tacet. Ergo non semper ira alicuius provocatur propter aliquid quod contra ipsum fit.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 s. c."><a name="35530"><span class="ref">[35530] Iª-IIae q. 47 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>ira fit semper ex his quae ad seipsum. Inimicitia autem et sine his quae ad ipsum, si enim putemus talem esse odimus</i>.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 co."><a name="35531"><span class="ref">[35531] Iª-IIae q. 47 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ira est appetitus nocendi alteri sub ratione iusti vindicativi. Vindicta autem locum non habet nisi ubi praecessit iniuria. Nec iniuria omnis ad vindictam provocat, sed illa sola quae ad eum pertinet qui appetit vindictam, sicut enim unumquodque naturaliter appetit proprium bonum, ita etiam naturaliter repellit proprium malum. Iniuria autem ab aliquo facta non pertinet ad aliquem, nisi aliquid fecerit quod aliquo modo sit contra ipsum. Unde sequitur quod motivum irae alicuius semper sit aliquid contra ipsum factum.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 1"><a name="35532"><span class="ref">[35532] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ira non dicitur in Deo secundum passionem animi, sed secundum iudicium iustitiae, prout vult vindictam facere de peccato. Peccator enim, peccando, Deo nihil nocere effective potest, tamen ex parte sua dupliciter contra Deum agit. Primo quidem, inquantum eum in suis mandatis contemnit. Secundo, inquantum nocumentum aliquod infert alicui, vel sibi vel alteri, quod ad Deum pertinet, prout ille cui nocumentum infertur, sub Dei providentia et tutela continetur.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 2"><a name="35533"><span class="ref">[35533] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod irascimur contra illos qui aliis nocent et vindictam appetimus, inquantum illi quibus nocetur, aliquo modo ad nos pertinent, vel per aliquam affinitatem, vel per amicitiam, vel saltem per communionem naturae.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 3"><a name="35534"><span class="ref">[35534] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod id in quo maxime studemus, reputamus esse bonum nostrum. Et ideo, cum illud despicitur, reputamus nos quoque despici, et arbitramur nos laesos.</p><p title="I-II q. 47 a. 1 ad 4"><a name="35535"><span class="ref">[35535] Iª-IIae q. 47 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod tunc aliquis tacens ad iram provocat iniuriantem, quando videtur ex contemptu tacere, quasi parvipendat alterius iram. Ipsa autem parvipensio quidam actus est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 47 a. 2 arg. 1"><a name="35536"><span class="ref">[35536] Iª-IIae q. 47 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sola parvipensio vel despectio sit motivum irae. Dicit enim Damascenus quod <i>iniuriam passi, vel aestimantes pati, irascimur</i>. Sed homo potest iniuriam pati etiam absque despectu vel parvipensione. Ergo non sola parvipensio est irae motivum.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 arg. 2"><a name="35537"><span class="ref">[35537] Iª-IIae q. 47 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, eiusdem est appetere honorem, et contristari de parvipensione. Sed bruta animalia non appetunt honorem. Ergo non contristantur de parvipensione. Et tamen in eis provocatur ira propter hoc quod vulnerantur, ut dicit philosophus, in III Ethic. Ergo non sola parvipensio videtur esse motivum irae.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 arg. 3"><a name="35538"><span class="ref">[35538] Iª-IIae q. 47 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, philosophus, in II Rhetoric., ponit multas alias causas irae, puta <i>oblivionem, et exultationem in infortuniis, denuntiationem malorum, impedimentum consequendae propriae voluntatis</i>. Non ergo sola parvipensio est provocativum irae.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 s. c."><a name="35539"><span class="ref">[35539] Iª-IIae q. 47 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>ira est appetitus cum tristitia punitionis, propter apparentem parvipensionem non convenienter factam</i>.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 co."><a name="35540"><span class="ref">[35540] Iª-IIae q. 47 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnes causae irae reducuntur ad parvipensionem. Sunt enim tres species parvipensionis, ut dicitur in II Rhetoric., scilicet despectus, epereasmus, idest impedimentum voluntatis implendae, et contumeliatio, et ad haec tria omnia motiva irae reducuntur. Cuius ratio potest accipi duplex. Prima est, quia ira appetit nocumentum alterius, inquantum habet rationem iusti vindicativi, et ideo intantum quaerit vindictam, inquantum videtur esse iusta. Iusta autem vindicta non fit nisi de eo quod est iniuste factum, et ideo provocativum ad iram semper est aliquid sub ratione iniusti. Unde dicit philosophus, in II Rhetoric., quod <i>si homines putaverint eos qui laeserunt, esse iuste passos, non irascuntur, non enim fit ira ad iustum</i>. Contingit autem tripliciter nocumentum alicui inferri, scilicet ex ignorantia, ex passione, et ex electione. Tunc autem aliquis maxime iniustum facit, quando ex electione vel industria, vel ex certa malitia nocumentum infert, ut dicitur in V Ethic. Et ideo maxime irascimur contra illos quos putamus ex industria nobis nocuisse. Si enim putemus aliquos vel per ignorantiam, vel ex passione nobis intulisse iniuriam, vel non irascimur contra eos, vel multo minus, agere enim aliquid ex ignorantia vel ex passione, diminuit rationem iniuriae, et est quodammodo provocativum misericordiae et veniae. Illi autem qui ex industria nocumentum inferunt, ex contemptu peccare videntur, et ideo contra eos maxime irascimur. Unde philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>his qui propter iram aliquid fecerunt, aut non irascimur, aut minus irascimur, non enim propter parvipensionem videntur egisse</i>. Secunda ratio est, quia parvipensio excellentiae hominis opponitur, quae enim homines putant nullo digna esse, parvipendunt, ut dicitur in II Rhetoric. Ex omnibus autem bonis nostris aliquam excellentiam quaerimus. Et ideo quodcumque nocumentum nobis inferatur, inquantum excellentiae derogat, videtur ad parvipensionem pertinere.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 ad 1"><a name="35541"><span class="ref">[35541] Iª-IIae q. 47 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ex quacumque alia causa aliquis iniuriam patiatur quam ex contemptu, illa causa minuit rationem iniuriae. Sed solus contemptus, vel parvipensio, rationem irae auget. Et ideo est per se causa irascendi.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 ad 2"><a name="35542"><span class="ref">[35542] Iª-IIae q. 47 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet animal brutum non appetat honorem sub ratione honoris, appetit tamen naturaliter quandam excellentiam, et irascitur contra ea quae illi excellentiae derogant.</p><p title="I-II q. 47 a. 2 ad 3"><a name="35543"><span class="ref">[35543] Iª-IIae q. 47 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnes illae causae ad quandam parvipensionem reducuntur. Oblivio enim parvipensionis est evidens signum, ea enim quae magna aestimamus, magis memoriae infigimus. Similiter ex quadam parvipensione est quod aliquis non vereatur contristare aliquem, denuntiando sibi aliqua tristia. Qui etiam in infortuniis alicuius hilaritatis signa ostendit, videtur parum curare de bono vel malo eius. Similiter etiam qui impedit aliquem a sui propositi assecutione, non propter aliquam utilitatem sibi inde provenientem, non videtur multum curare de amicitia eius. Et ideo omnia talia, inquantum sunt signa contemptus, sunt provocativa irae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 47 a. 3 arg. 1"><a name="35544"><span class="ref">[35544] Iª-IIae q. 47 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod excellentia alicuius non sit causa quod facilius irascatur. Dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod <i>maxime aliqui irascuntur cum tristantur, ut infirmi, et egentes, et qui non habent id quod concupiscunt</i>. Sed omnia ista ad defectum pertinere videntur. Ergo magis facit pronum ad iram defectus quam excellentia.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 arg. 2"><a name="35545"><span class="ref">[35545] Iª-IIae q. 47 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit ibidem quod <i>tunc aliqui maxime irascuntur, quando in eis despicitur id de quo potest esse suspicio quod vel non insit eis, vel quod insit eis debiliter, sed cum putant se multum excellere in illis in quibus despiciuntur, non curant</i>. Sed praedicta suspicio ex defectu provenit. Ergo defectus est magis causa quod aliquis irascatur, quam excellentia.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 arg. 3"><a name="35546"><span class="ref">[35546] Iª-IIae q. 47 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ea quae ad excellentiam pertinent, maxime faciunt homines iucundos et bonae spei esse. Sed philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>in ludo, in risu, in festo, in prosperitate, in consummatione operum, in delectatione non turpi, et in spe optima, homines non irascuntur</i>. Ergo excellentia non est causa irae.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 s. c."><a name="35547"><span class="ref">[35547] Iª-IIae q. 47 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus, in eodem libro, dicit quod homines propter excellentiam indignantur.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 co."><a name="35548"><span class="ref">[35548] Iª-IIae q. 47 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod causa irae in eo qui irascitur, dupliciter accipi potest. Uno modo, secundum habitudinem ad motivum irae. Et sic excellentia est causa ut aliquis de facili irascatur. Est enim motivum irae iniusta parvipensio, ut dictum est. Constat autem quod quanto aliquis est excellentior, iniustius parvipenditur in hoc in quo excellit. Et ideo illi qui sunt in aliqua excellentia, maxime irascuntur, si parvipendantur, puta si dives parvipenditur in pecunia, et rhetor in loquendo, et sic de aliis. Alio modo potest considerari causa irae in eo qui irascitur, ex parte dispositionis quae in eo relinquitur ex tali motivo. Manifestum est autem quod nihil movet ad iram, nisi nocumentum quod contristat. Ea autem quae ad defectum pertinent, maxime sunt contristantia, quia homines defectibus subiacentes facilius laeduntur. Et ista est causa quare homines qui sunt infirmi, vel in aliis defectibus, facilius irascuntur, quia facilius contristantur.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 ad 1"><a name="35549"><span class="ref">[35549] Iª-IIae q. 47 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 ad 2"><a name="35550"><span class="ref">[35550] Iª-IIae q. 47 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ille qui despicitur in eo in quo manifeste multum excellit, non reputat se aliquam iacturam pati, et ideo non contristatur, et ex hac parte minus irascitur. Sed ex alia parte, inquantum indignius despicitur, habet maiorem rationem irascendi. Nisi forte reputet se non invideri vel subsannari propter despectum; sed propter ignorantiam, vel propter aliud huiusmodi.</p><p title="I-II q. 47 a. 3 ad 3"><a name="35551"><span class="ref">[35551] Iª-IIae q. 47 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnia illa impediunt iram, inquantum impediunt tristitiam. Sed ex alia parte, nata sunt provocare iram, secundum quod faciunt hominem inconvenientius despici.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 47 a. 4 arg. 1"><a name="35552"><span class="ref">[35552] Iª-IIae q. 47 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod defectus alicuius non sit causa ut contra ipsum facilius irascamur. Dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod <i>his qui confitentur et poenitent et humiliantur, non irascimur, sed magis ad eos mitescimus. Unde et canes non mordent eos qui resident</i>. Sed haec pertinent ad parvitatem et defectum. Ergo parvitas alicuius est causa ut ei minus irascamur.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 arg. 2"><a name="35553"><span class="ref">[35553] Iª-IIae q. 47 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nullus est maior defectus quam mortis. Sed ad mortuos desinit ira. Ergo defectus alicuius non est causa provocativa irae contra ipsum.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 arg. 3"><a name="35554"><span class="ref">[35554] Iª-IIae q. 47 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus aestimat aliquem parvum ex hoc quod est sibi amicus. Sed ad amicos, si nos offenderint, vel si non iuverint, magis offendimur, unde dicitur in Psalmo LIV, <i>si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique</i>. Ergo defectus alicuius non est causa ut contra ipsum facilius irascamur.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 s. c."><a name="35555"><span class="ref">[35555] Iª-IIae q. 47 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>dives irascitur contra pauperem, si eum despiciat; et principans contra subiectum</i>.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 co."><a name="35556"><span class="ref">[35556] Iª-IIae q. 47 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, indigna despectio est maxime provocativa irae. Defectus igitur vel parvitas eius contra quem irascimur, facit ad augmentum irae, inquantum auget indignam despectionem. Sicut enim quanto aliquis est maior, tanto indignius despicitur; ita quanto aliquis est minor, tanto indignius despicit. Et ideo nobiles irascuntur si despiciantur a rusticis, vel sapientes ab insipientibus, vel domini a servis. Si vero parvitas vel defectus diminuat despectionem indignam, talis parvitas non auget, sed diminuit iram. Et hoc modo illi qui poenitent de iniuriis factis, et confitentur se male fecisse, et humiliantur et veniam petunt, mitigant iram, secundum illud Prov. XV, <i>responsio mollis frangit iram</i>, inquantum scilicet tales videntur non despicere, sed magis magnipendere eos quibus se humiliant.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 ad 1"><a name="35557"><span class="ref">[35557] Iª-IIae q. 47 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 ad 2"><a name="35558"><span class="ref">[35558] Iª-IIae q. 47 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod duplex est causa quare ad mortuos cessat ira. Una, quia non possunt dolere et sentire, quod maxime quaerunt irati in his quibus irascuntur. Alio modo, quia iam videntur ad ultimum malorum pervenisse. Unde etiam ad quoscumque graviter laesos cessat ira, inquantum eorum malum excedit mensuram iustae retributionis.</p><p title="I-II q. 47 a. 4 ad 3"><a name="35559"><span class="ref">[35559] Iª-IIae q. 47 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod etiam despectio quae est ab amicis, videtur esse magis indigna. Et ideo ex simili causa magis irascimur contra eos, si despiciant, vel nocendo vel non iuvando, sicut et contra minores.</p></div></div><div id="q48" class="q"><h2>Quaestio 48</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 48 pr."><a name="35560"><span class="ref">[35560] Iª-IIae q. 48 pr.</span></a> Deinde considerandum est de effectibus irae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum ira causet delectationem. Secundo, utrum maxime causet fervorem in corde. Tertio, utrum maxime impediat rationis usum. Quarto, utrum causet taciturnitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 48 a. 1 arg. 1"><a name="35561"><span class="ref">[35561] Iª-IIae q. 48 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod ira non causet delectationem. Tristitia enim delectationem excludit. Sed ira est semper cum tristitia, quia, ut dicitur in VII Ethic., <i>omnis qui facit aliquid per iram, facit tristatus</i>. Ergo ira non causat delectationem.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 arg. 2"><a name="35562"><span class="ref">[35562] Iª-IIae q. 48 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>punitio quietat impetum irae, delectationem pro tristitia faciens</i>, ex quo potest accipi quod delectatio irato provenit ex punitione, punitio autem excludit iram. Ergo, adveniente delectatione, ira tollitur. Non est ergo effectus delectationi coniunctus.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 arg. 3"><a name="35563"><span class="ref">[35563] Iª-IIae q. 48 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus effectus impedit causam suam, cum sit suae causae conformis. Sed delectationes impediunt iram, ut dicitur in II Rhetoric. Ergo delectatio non est effectus irae.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 s. c."><a name="35564"><span class="ref">[35564] Iª-IIae q. 48 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus, in eodem libro, inducit proverbium, quod <i>ira multo dulcior melle distillante in pectoribus virorum crescit</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 co."><a name="35565"><span class="ref">[35565] Iª-IIae q. 48 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in VII Ethic., delectationes, maxime sensibiles et corporales, sunt medicinae quaedam contra tristitiam, et ideo quanto per delectationem contra maiorem tristitiam vel anxietatem remedium praestatur, tanto delectatio magis percipitur; sicut patet quod quando aliquis sitit, delectabilior fit ei potus. Manifestum est autem ex praedictis quod motus irae insurgit ex aliqua illata iniuria contristante; cui quidem tristitiae remedium adhibetur per vindictam. Et ideo ad praesentiam vindictae delectatio sequitur, et tanto maior, quanto maior fuit tristitia. Si igitur vindicta fuerit praesens realiter, fit perfecta delectatio, quae totaliter excludit tristitiam, et per hoc quietat motum irae. Sed antequam vindicta sit praesens realiter, fit irascenti praesens dupliciter. Uno modo, per spem, quia nullus irascitur nisi sperans vindictam, ut supra dictum est. Alio modo, secundum continuam cogitationem. Unicuique enim concupiscenti est delectabile immorari in cogitatione eorum quae concupiscit, propter quod etiam imaginationes somniorum sunt delectabiles. Et ideo, cum iratus multum in animo suo cogitet de vindicta, ex hoc delectatur. Tamen delectatio non est perfecta, quae tollat tristitiam, et per consequens iram.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 ad 1"><a name="35566"><span class="ref">[35566] Iª-IIae q. 48 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non de eodem iratus tristatur et gaudet, sed tristatur de illata iniuria, delectatur autem de vindicta cogitata et sperata. Unde tristitia se habet ad iram sicut principium, sed delectatio sicut effectus vel terminus.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 ad 2"><a name="35567"><span class="ref">[35567] Iª-IIae q. 48 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectio illa procedit de delectatione quae causatur ex reali praesentia vindictae, quae totaliter tollit iram.</p><p title="I-II q. 48 a. 1 ad 3"><a name="35568"><span class="ref">[35568] Iª-IIae q. 48 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod delectationes praecedentes impediunt ne sequatur tristitia; et per consequens impediunt iram. Sed delectatio de vindicta consequitur ipsam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 48 a. 2 arg. 1"><a name="35569"><span class="ref">[35569] Iª-IIae q. 48 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod fervor non sit maxime effectus irae. Fervor enim, sicut supra dictum est, pertinet ad amorem. Sed amor, sicut supra dictum est, principium est et causa omnium passionum. Cum ergo causa sit potior effectu, videtur quod ira non faciat maxime fervorem.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 arg. 2"><a name="35570"><span class="ref">[35570] Iª-IIae q. 48 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illa quae de se excitant fervorem, per temporis assiduitatem magis augentur, sicut amor diuturnitate convalescit. Sed ira per tractum temporis debilitatur, dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod tempus quietat iram. Ergo ira non proprie causat fervorem.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 arg. 3"><a name="35571"><span class="ref">[35571] Iª-IIae q. 48 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, fervor additus fervori, augmentat fervorem. <i>Sed maior ira superveniens facit iram mitescere</i>, ut philosophus dicit, in II Rhetoric. Ergo ira non causat fervorem.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 s. c."><a name="35572"><span class="ref">[35572] Iª-IIae q. 48 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <i>ira est fervor eius qui circa cor est sanguinis, ex evaporatione fellis fiens</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 co."><a name="35573"><span class="ref">[35573] Iª-IIae q. 48 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, corporalis transmutatio quae est in passionibus animae, proportionatur motui appetitus. Manifestum est autem quod quilibet appetitus, etiam naturalis, fortius tendit in id quod est sibi contrarium, si fuerit praesens, unde videmus quod aqua calefacta magis congelatur, quasi frigido vehementius in calidum agente. Motus autem appetitivus irae causatur ex aliqua iniuria illata, sicut ex quodam contrario iniacente. Et ideo appetitus potissime tendit ad repellendum iniuriam per appetitum vindictae, et ex hoc sequitur magna vehementia et impetuositas in motu irae. Et quia motus irae non est per modum retractionis, cui proportionatur frigus; sed magis per modum insecutionis, cui proportionatur calor; consequenter fit motus irae causativus cuiusdam fervoris sanguinis et spirituum circa cor, quod est instrumentum passionum animae. Et exinde est quod, propter magnam perturbationem cordis quae est in ira, maxime apparent in iratis indicia quaedam in exterioribus membris. Ut enim Gregorius dicit, in V Moral., <i>irae suae stimulis accensum cor palpitat, corpus tremit, lingua se praepedit, facies ignescit, exasperantur oculi, et nequaquam recognoscuntur noti, ore quidem clamorem format, sed sensus quid loquatur, ignorat</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 ad 1"><a name="35574"><span class="ref">[35574] Iª-IIae q. 48 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod <i>amor ipse non ita sentitur, nisi cum eum prodit indigentia</i>, ut Augustinus dicit, in X de Trin. Et ideo quando homo patitur detrimentum amatae excellentiae propter iniuriam illatam, magis sentitur amor; et ideo ferventius cor mutatur ad removendum impedimentum rei amatae; ut sic fervor ipse amoris per iram crescat, et magis sentiatur. Et tamen fervor qui consequitur calorem, alia ratione pertinet ad amorem, et ad iram. Nam fervor amoris est cum quadam dulcedine et lenitate, est enim in bonum amatum. Et ideo assimilatur calori aeris et sanguinis, propter quod, sanguinei sunt magis amativi; et dicitur quod cogit amare iecur, in quo fit quaedam generatio sanguinis. Fervor autem irae est cum amaritudine, ad consumendum, quia tendit ad punitionem contrarii. Unde assimilatur calori ignis et cholerae, et propter hoc Damascenus dicit quod <i>procedit ex evaporatione fellis, et fellea nominatur</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 ad 2"><a name="35575"><span class="ref">[35575] Iª-IIae q. 48 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod omne illud cuius causa per tempus diminuitur, necesse est quod tempore debilitetur. Manifestum est autem quod memoria tempore diminuitur, quae enim antiqua sunt, a memoria de facili excidunt. Ira autem causatur ex memoria iniuriae illatae. Et ideo causa irae per tempus paulatim diminuitur, quousque totaliter tollatur. Maior etiam videtur iniuria quando primo sentitur; et paulatim diminuitur eius aestimatio, secundum quod magis receditur a praesenti sensu iniuriae. Et similiter etiam est de amore, si amoris causa remaneat in sola memoria, unde philosophus dicit, in VIII Ethic., quod si <i>diuturna fiat amici absentia, videtur amicitiae oblivionem facere</i>. Sed in praesentia amici, semper per tempus multiplicatur causa amicitiae, et ideo amicitia crescit. Et similiter esset de ira, si continue multiplicaretur causa ipsius. Tamen hoc ipsum quod ira cito consumitur, attestatur vehementi fervori ipsius. Sicut enim ignis magnus cito extinguitur, consumpta materia; ita etiam ira, propter suam vehementiam, cito deficit.</p><p title="I-II q. 48 a. 2 ad 3"><a name="35576"><span class="ref">[35576] Iª-IIae q. 48 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnis virtus divisa in plures partes, diminuitur. Et ideo quando aliquis iratus alicui, irascitur postmodum alteri, ex hoc ipso diminuitur ira ad primum. Et praecipue si ad secundum fuerit maior ira, nam iniuria quae excitavit iram ad primum, videbitur, comparatione secundae iniuriae, quae aestimatur maior, esse parva vel nulla.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 48 a. 3 arg. 1"><a name="35577"><span class="ref">[35577] Iª-IIae q. 48 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ira non impediat rationem. Illud enim quod est cum ratione, non videtur esse rationis impedimentum. Sed ira est cum ratione, ut dicitur in VII Ethic. Ergo ira non impedit rationem.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 arg. 2"><a name="35578"><span class="ref">[35578] Iª-IIae q. 48 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quanto magis impeditur ratio, tanto diminuitur manifestatio. Sed philosophus dicit in VII Ethic., quod <i>iracundus non est insidiator, sed manifestus</i>. Ergo ira non videtur impedire usum rationis, sicut concupiscentia; quae est insidiosa, ut ibidem dicitur.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 arg. 3"><a name="35579"><span class="ref">[35579] Iª-IIae q. 48 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, iudicium rationis evidentius fit ex adiunctione contrarii, quia contraria iuxta se posita magis elucescunt. Sed ex hoc etiam crescit ira, dicit enim philosophus, in II Rhetoric., quod <i>magis homines irascuntur, si contraria praeexistunt, sicut honorati si dehonorentur</i>; et sic de aliis. Ergo ex eodem et ira crescit, et iudicium rationis adiuvatur. Non ergo ira impedit iudicium rationis.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 s. c."><a name="35580"><span class="ref">[35580] Iª-IIae q. 48 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, in V Moral., quod <i>ira intelligentiae lucem subtrahit, cum mentem permovendo confundit</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 co."><a name="35581"><span class="ref">[35581] Iª-IIae q. 48 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod mens vel ratio quamvis non utatur organo corporali in suo proprio actu; tamen, quia indiget ad sui actum quibusdam viribus sensitivis, quorum actus impediuntur corpore perturbato; necesse est quod perturbationes corporales etiam iudicium rationis impediant, sicut patet in ebrietate et somno. Dictum est autem quod ira maxime facit perturbationem corporalem circa cor, ita ut etiam usque ad exteriora membra derivetur. Unde ira, inter ceteras passiones, manifestius impedit iudicium rationis; secundum illud Psalmi XXX, <i>conturbatus est in ira oculus meus</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 ad 1"><a name="35582"><span class="ref">[35582] Iª-IIae q. 48 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod a ratione est principium irae, quantum ad motum appetitivum, qui est formalis in ira. Sed perfectum iudicium rationis passio irae praeoccupat quasi non perfecte rationem audiens, propter commotionem caloris velociter impellentis, quae est materialis in ira. Et quantum ad hoc, impedit iudicium rationis.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 ad 2"><a name="35583"><span class="ref">[35583] Iª-IIae q. 48 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod iracundus dicitur esse manifestus, non quia manifestum sit sibi quid facere debeat, sed quia manifeste operatur, non quaerens aliquam occultationem. Quod partim contingit propter impedimentum rationis, quae non potest discernere quid sit occultandum et quid manifestandum, nec etiam excogitare occultandi vias. Partim vero est ex ampliatione cordis, quae pertinet ad magnanimitatem, quam facit ira, unde et de magnanimo philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>est manifestus oditor et amator et manifeste dicit et operatur</i>. Concupiscentia autem dicitur esse latens et insidiosa, quia, ut plurimum, delectabilia quae concupiscuntur, habent turpitudinem quandam et mollitiem, in quibus homo vult latere. In his autem quae sunt virilitatis et excellentiae, cuiusmodi sunt vindictae, quaerit homo manifestus esse.</p><p title="I-II q. 48 a. 3 ad 3"><a name="35584"><span class="ref">[35584] Iª-IIae q. 48 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dictum est, motus irae a ratione incipit, et ideo secundum idem appositio contrarii ad contrarium adiuvat iudicium rationis, et auget iram. Cum enim aliquis habet honorem vel divitias, et postea incurrit alicuius detrimentum, illud detrimentum apparet maius, tum propter vicinitatem contrarii; tum quia erat inopinatum. Et ideo causat maiorem tristitiam, sicut etiam magna bona ex inopinato venientia, causant maiorem delectationem. Et secundum augmentum tristitiae praecedentis, consequenter augetur et ira.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 48 a. 4 arg. 1"><a name="35585"><span class="ref">[35585] Iª-IIae q. 48 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ira non causet taciturnitatem. Taciturnitas enim locutioni opponitur. Sed per crementum irae usque ad locutionem pervenitur, ut patet per gradus irae quos dominus assignat, Matth. V, dicens, <i>qui irascitur fratri suo; et, qui dixerit fratri suo, raca; et, qui dixerit fratri suo, fatue</i>. Ergo ira non causat taciturnitatem.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 arg. 2"><a name="35586"><span class="ref">[35586] Iª-IIae q. 48 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ex hoc quod custodia rationis deficit, contingit quod homo prorumpat ad verba inordinata, unde dicitur Prov. XXV, <i>sicut urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest cohibere in loquendo spiritum suum</i>. Sed ira maxime impedit iudicium rationis, ut dictum est. Ergo facit maxime profluere in verba inordinata. Non ergo causat taciturnitatem.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 arg. 3"><a name="35587"><span class="ref">[35587] Iª-IIae q. 48 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, Matth. XII dicitur, ex abundantia cordis os loquitur. Sed per iram cor maxime perturbatur, ut dictum est. Ergo maxime causat locutionem. Non ergo causat taciturnitatem.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 s. c."><a name="35588"><span class="ref">[35588] Iª-IIae q. 48 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, in V Moral., quod <i>ira per silentium clausa, intra mentem vehementius aestuat</i>.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 co."><a name="35589"><span class="ref">[35589] Iª-IIae q. 48 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ira, sicut iam dictum est, et cum ratione est, et impedit rationem. Et ex utraque parte, potest taciturnitatem causare. Ex parte quidem rationis, quando iudicium rationis intantum viget quod, etsi non cohibeat affectum ab inordinato appetitu vindictae, cohibet tamen linguam ab inordinata locutione. Unde Gregorius, in V Moral., dicit, <i>aliquando ira perturbato animo, quasi ex iudicio, silentium indicit</i>. Ex parte vero impedimenti rationis, quia, sicut dictum est, perturbatio irae usque ad exteriora membra perducitur; et maxime ad illa membra in quibus expressius relucet vestigium cordis, sicut in oculis et in facie et in lingua; unde, sicut dictum est, <i>lingua se praepedit, facies ignescit, exasperantur oculi</i>. Potest ergo esse tanta perturbatio irae, quod omnino impediatur lingua ab usu loquendi. Et tunc sequitur taciturnitas.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 ad 1"><a name="35590"><span class="ref">[35590] Iª-IIae q. 48 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod augmentum irae quandoque est usque ad impediendum rationem a cohibitione linguae. Quandoque autem ultra procedit, usque ad impediendum motum linguae, et aliorum membrorum exteriorum.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 ad 2"><a name="35591"><span class="ref">[35591] Iª-IIae q. 48 a. 4 ad 2</span></a> Et per hoc etiam patet solutio ad secundum.</p><p title="I-II q. 48 a. 4 ad 3"><a name="35592"><span class="ref">[35592] Iª-IIae q. 48 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod perturbatio cordis quandoque potest superabundare usque ad hoc, quod per inordinatum motum cordis impediatur motus exteriorum membrorum. Et tunc causatur taciturnitas, et immobilitas exteriorum membrorum, et quandoque etiam mors. Si autem non fuerit tanta perturbatio, tunc ex abundantia perturbationis cordis, sequitur oris locutio.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth2026.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> <a href="sth2049.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> </div></body> </html>