Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1103.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | 8578f2a13dcd |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. | |
| 28 | 19 103-119</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione CIII ad quaestionem |
| 22 CXIX</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth1090.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2000.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#32692">I&ordf; q. 103 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#32693">I&ordf; q. 103 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#32694">I&ordf; q. 103 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#32695">I&ordf; q. 103 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#32696">I&ordf; q. 103 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#32697">I&ordf; q. 103 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#32698">I&ordf; q. 103 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#32699">I&ordf; q. 103 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#32700">I&ordf; q. 103 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#32701">I&ordf; q. 103 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#32702">I&ordf; q. 103 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#32703">I&ordf; q. 103 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#32704">I&ordf; q. 103 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#32705">I&ordf; q. 103 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#32706">I&ordf; q. 103 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#32707">I&ordf; q. 103 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#32708">I&ordf; q. 103 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#32709">I&ordf; q. 103 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#32710">I&ordf; q. 103 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#32711">I&ordf; q. 103 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#32712">I&ordf; q. 103 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#32713">I&ordf; q. 103 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#32714">I&ordf; q. 103 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#32715">I&ordf; q. 103 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#32716">I&ordf; q. 103 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#32717">I&ordf; q. 103 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#32718">I&ordf; q. 103 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#32719">I&ordf; q. 103 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#32720">I&ordf; q. 103 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#32721">I&ordf; q. 103 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#32722">I&ordf; q. 103 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#32723">I&ordf; q. 103 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#32724">I&ordf; q. 103 a. 5 arg. 1'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#32725">I&ordf; q. 103 a. 5 arg. 2'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#32726">I&ordf; q. 103 a. 5 arg. 3'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#32727">I&ordf; q. 103 a. 5 s. c.'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#32728">I&ordf; q. 103 a. 5 co.'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#32729">I&ordf; q. 103 a. 5 ad 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#32730">I&ordf; q. 103 a. 5 ad 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#32731">I&ordf; q. 103 a. 5 ad 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#32732">I&ordf; q. 103 a. 6 arg. 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#32733">I&ordf; q. 103 a. 6 arg. 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#32734">I&ordf; q. 103 a. 6 arg. 3'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#32735">I&ordf; q. 103 a. 6 s. c.'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#32736">I&ordf; q. 103 a. 6 co.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#32737">I&ordf; q. 103 a. 6 ad 1'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#32738">I&ordf; q. 103 a. 6 ad 2'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#32739">I&ordf; q. 103 a. 6 ad 3'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#32740">I&ordf; q. 103 a. 7 arg. 1'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#32741">I&ordf; q. 103 a. 7 arg. 2'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#32742">I&ordf; q. 103 a. 7 arg. 3'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#32743">I&ordf; q. 103 a. 7 s. c.'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#32744">I&ordf; q. 103 a. 7 co.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#32745">I&ordf; q. 103 a. 7 ad 1'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#32746">I&ordf; q. 103 a. 7 ad 2'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#32747">I&ordf; q. 103 a. 7 ad 3'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#32748">I&ordf; q. 103 a. 8 arg. 1'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#32749">I&ordf; q. 103 a. 8 arg. 2'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#32750">I&ordf; q. 103 a. 8 arg. 3'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#32751">I&ordf; q. 103 a. 8 s. c.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#32752">I&ordf; q. 103 a. 8 co.'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#32753">I&ordf; q. 103 a. 8 ad 1'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#32754">I&ordf; q. 103 a. 8 ad 2'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#32755">I&ordf; q. 103 a. 8 ad 3'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#32756">I&ordf; q. 104 pr.'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#32757">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 1'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#32758">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 2'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#32759">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 3'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#32760">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 4'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#32761">I&ordf; q. 104 a. 1 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#32762">I&ordf; q. 104 a. 1 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#32763">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#32764">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#32765">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#32766">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 4'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#32767">I&ordf; q. 104 a. 2 arg. 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#32768">I&ordf; q. 104 a. 2 arg. 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#32769">I&ordf; q. 104 a. 2 arg. 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#32770">I&ordf; q. 104 a. 2 s. c.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#32771">I&ordf; q. 104 a. 2 co.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#32772">I&ordf; q. 104 a. 2 ad 1'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#32773">I&ordf; q. 104 a. 2 ad 2'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#32774">I&ordf; q. 104 a. 2 ad 3'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#32775">I&ordf; q. 104 a. 3 arg. 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#32776">I&ordf; q. 104 a. 3 arg. 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#32777">I&ordf; q. 104 a. 3 arg. 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#32778">I&ordf; q. 104 a. 3 s. c.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#32779">I&ordf; q. 104 a. 3 co.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#32780">I&ordf; q. 104 a. 3 ad 1'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#32781">I&ordf; q. 104 a. 3 ad 2'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#32782">I&ordf; q. 104 a. 3 ad 3'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#32783">I&ordf; q. 104 a. 4 arg. 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#32784">I&ordf; q. 104 a. 4 arg. 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#32785">I&ordf; q. 104 a. 4 arg. 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#32786">I&ordf; q. 104 a. 4 s. c.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#32787">I&ordf; q. 104 a. 4 co.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#32788">I&ordf; q. 104 a. 4 ad 1'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#32789">I&ordf; q. 104 a. 4 ad 2'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#32790">I&ordf; q. 104 a. 4 ad 3'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#32791">I&ordf; q. 105 pr.'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#32792">I&ordf; q. 105 a. 1 arg. 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#32793">I&ordf; q. 105 a. 1 arg. 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#32794">I&ordf; q. 105 a. 1 arg. 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#32795">I&ordf; q. 105 a. 1 s. c.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#32796">I&ordf; q. 105 a. 1 co.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#32797">I&ordf; q. 105 a. 1 ad 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#32798">I&ordf; q. 105 a. 1 ad 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#32799">I&ordf; q. 105 a. 1 ad 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#32800">I&ordf; q. 105 a. 2 arg. 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#32801">I&ordf; q. 105 a. 2 arg. 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#32802">I&ordf; q. 105 a. 2 arg. 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#32803">I&ordf; q. 105 a. 2 s. c.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#32804">I&ordf; q. 105 a. 2 co.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#32805">I&ordf; q. 105 a. 2 ad 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#32806">I&ordf; q. 105 a. 2 ad 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#32807">I&ordf; q. 105 a. 2 ad 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#32808">I&ordf; q. 105 a. 3 arg. 1'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#32809">I&ordf; q. 105 a. 3 arg. 2'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#32810">I&ordf; q. 105 a. 3 arg. 3'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#32811">I&ordf; q. 105 a. 3 s. c.'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#32812">I&ordf; q. 105 a. 3 co.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#32813">I&ordf; q. 105 a. 3 ad 1'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#32814">I&ordf; q. 105 a. 3 ad 2'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#32815">I&ordf; q. 105 a. 3 ad 3'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#32816">I&ordf; q. 105 a. 4 arg. 1'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#32817">I&ordf; q. 105 a. 4 arg. 2'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#32818">I&ordf; q. 105 a. 4 arg. 3'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#32819">I&ordf; q. 105 a. 4 s. c.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#32820">I&ordf; q. 105 a. 4 co.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#32821">I&ordf; q. 105 a. 4 ad 1'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#32822">I&ordf; q. 105 a. 4 ad 2'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#32823">I&ordf; q. 105 a. 4 ad 3'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#32824">I&ordf; q. 105 a. 5 arg. 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#32825">I&ordf; q. 105 a. 5 arg. 2'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#32826">I&ordf; q. 105 a. 5 arg. 3'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#32827">I&ordf; q. 105 a. 5 s. c.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#32828">I&ordf; q. 105 a. 5 co.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#32829">I&ordf; q. 105 a. 5 ad 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#32830">I&ordf; q. 105 a. 5 ad 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#32831">I&ordf; q. 105 a. 5 ad 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#32832">I&ordf; q. 105 a. 6 arg. 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#32833">I&ordf; q. 105 a. 6 arg. 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#32834">I&ordf; q. 105 a. 6 arg. 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#32835">I&ordf; q. 105 a. 6 s. c.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#32836">I&ordf; q. 105 a. 6 co.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#32837">I&ordf; q. 105 a. 6 ad 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#32838">I&ordf; q. 105 a. 6 ad 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#32839">I&ordf; q. 105 a. 6 ad 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#32840">I&ordf; q. 105 a. 7 arg. 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#32841">I&ordf; q. 105 a. 7 arg. 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#32842">I&ordf; q. 105 a. 7 arg. 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#32843">I&ordf; q. 105 a. 7 s. c.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#32844">I&ordf; q. 105 a. 7 co.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#32845">I&ordf; q. 105 a. 7 ad 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#32846">I&ordf; q. 105 a. 7 ad 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#32847">I&ordf; q. 105 a. 7 ad 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#32848">I&ordf; q. 105 a. 8 arg. 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#32849">I&ordf; q. 105 a. 8 arg. 2'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#32850">I&ordf; q. 105 a. 8 s. c.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#32851">I&ordf; q. 105 a. 8 co.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#32852">I&ordf; q. 105 a. 8 ad'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#32853">I&ordf; q. 106 pr.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#32854">I&ordf; q. 106 a. 1 arg. 1'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#32855">I&ordf; q. 106 a. 1 arg. 2'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#32856">I&ordf; q. 106 a. 1 arg. 3'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#32857">I&ordf; q. 106 a. 1 s. c.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#32858">I&ordf; q. 106 a. 1 co.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#32859">I&ordf; q. 106 a. 1 ad 1'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#32860">I&ordf; q. 106 a. 1 ad 2'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#32861">I&ordf; q. 106 a. 1 ad 3'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#32862">I&ordf; q. 106 a. 2 arg. 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#32863">I&ordf; q. 106 a. 2 arg. 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#32864">I&ordf; q. 106 a. 2 arg. 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#32865">I&ordf; q. 106 a. 2 s. c.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#32866">I&ordf; q. 106 a. 2 co.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#32867">I&ordf; q. 106 a. 2 ad 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#32868">I&ordf; q. 106 a. 2 ad 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#32869">I&ordf; q. 106 a. 2 ad 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#32870">I&ordf; q. 106 a. 3 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#32871">I&ordf; q. 106 a. 3 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#32872">I&ordf; q. 106 a. 3 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#32873">I&ordf; q. 106 a. 3 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#32874">I&ordf; q. 106 a. 3 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#32875">I&ordf; q. 106 a. 3 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#32876">I&ordf; q. 106 a. 3 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#32877">I&ordf; q. 106 a. 3 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#32878">I&ordf; q. 106 a. 4 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#32879">I&ordf; q. 106 a. 4 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#32880">I&ordf; q. 106 a. 4 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#32881">I&ordf; q. 106 a. 4 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#32882">I&ordf; q. 106 a. 4 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#32883">I&ordf; q. 106 a. 4 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#32884">I&ordf; q. 106 a. 4 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#32885">I&ordf; q. 106 a. 4 ad 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#32886">I&ordf; q. 107 pr.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#32887">I&ordf; q. 107 a. 1 arg. 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#32888">I&ordf; q. 107 a. 1 arg. 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#32889">I&ordf; q. 107 a. 1 arg. 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#32890">I&ordf; q. 107 a. 1 s. c.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#32891">I&ordf; q. 107 a. 1 co.'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#32892">I&ordf; q. 107 a. 1 ad 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#32893">I&ordf; q. 107 a. 1 ad 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#32894">I&ordf; q. 107 a. 1 ad 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#32895">I&ordf; q. 107 a. 2 arg. 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#32896">I&ordf; q. 107 a. 2 arg. 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#32897">I&ordf; q. 107 a. 2 arg. 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#32898">I&ordf; q. 107 a. 2 s. c.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#32899">I&ordf; q. 107 a. 2 co.'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#32900">I&ordf; q. 107 a. 2 ad 1'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#32901">I&ordf; q. 107 a. 2 ad 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#32902">I&ordf; q. 107 a. 3 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#32903">I&ordf; q. 107 a. 3 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#32904">I&ordf; q. 107 a. 3 s. c.'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#32905">I&ordf; q. 107 a. 3 co.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#32906">I&ordf; q. 107 a. 3 ad 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#32907">I&ordf; q. 107 a. 3 ad 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#32908">I&ordf; q. 107 a. 4 arg. 1'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#32909">I&ordf; q. 107 a. 4 arg. 2'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#32910">I&ordf; q. 107 a. 4 s. c.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#32911">I&ordf; q. 107 a. 4 co.'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#32912">I&ordf; q. 107 a. 4 ad 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#32913">I&ordf; q. 107 a. 4 ad 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#32914">I&ordf; q. 107 a. 5 arg. 1'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#32915">I&ordf; q. 107 a. 5 arg. 2'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#32916">I&ordf; q. 107 a. 5 arg. 3'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#32917">I&ordf; q. 107 a. 5 s. c.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#32918">I&ordf; q. 107 a. 5 co.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#32919">I&ordf; q. 107 a. 5 ad 1'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#32920">I&ordf; q. 107 a. 5 ad 3'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#32921">I&ordf; q. 108 pr.'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#32922">I&ordf; q. 108 a. 1 arg. 1'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#32923">I&ordf; q. 108 a. 1 arg. 2'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#32924">I&ordf; q. 108 a. 1 arg. 3'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#32925">I&ordf; q. 108 a. 1 s. c.'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#32926">I&ordf; q. 108 a. 1 co.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#32927">I&ordf; q. 108 a. 1 ad 1'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#32928">I&ordf; q. 108 a. 1 ad 2'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#32929">I&ordf; q. 108 a. 1 ad 3'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#32930">I&ordf; q. 108 a. 2 arg. 1'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#32931">I&ordf; q. 108 a. 2 arg. 2'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#32932">I&ordf; q. 108 a. 2 arg. 3'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#32933">I&ordf; q. 108 a. 2 s. c.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#32934">I&ordf; q. 108 a. 2 co.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#32935">I&ordf; q. 108 a. 2 ad 1'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#32936">I&ordf; q. 108 a. 2 ad 2'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#32937">I&ordf; q. 108 a. 2 ad 3'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#32938">I&ordf; q. 108 a. 3 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#32939">I&ordf; q. 108 a. 3 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#32940">I&ordf; q. 108 a. 3 arg. 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#32941">I&ordf; q. 108 a. 3 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#32942">I&ordf; q. 108 a. 3 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#32943">I&ordf; q. 108 a. 3 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#32944">I&ordf; q. 108 a. 3 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#32945">I&ordf; q. 108 a. 3 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#32946">I&ordf; q. 108 a. 4 arg. 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#32947">I&ordf; q. 108 a. 4 arg. 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#32948">I&ordf; q. 108 a. 4 arg. 3'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#32949">I&ordf; q. 108 a. 4 s. c.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#32950">I&ordf; q. 108 a. 4 co.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#32951">I&ordf; q. 108 a. 4 ad'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#32952">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#32953">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#32954">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#32955">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 4'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#32956">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 5'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#32957">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 6'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#32958">I&ordf; q. 108 a. 5 s. c.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#32959">I&ordf; q. 108 a. 5 co.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#32960">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 1'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#32961">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 2'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#32962">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 3'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#32963">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 4'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#32964">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 5'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#32965">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 6'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#32966">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 1'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#32967">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 2'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#32968">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 3'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#32969">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 4'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#32970">I&ordf; q. 108 a. 6 s. c.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#32971">I&ordf; q. 108 a. 6 co.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#32972">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#32973">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#32974">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#32975">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 4'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#32976">I&ordf; q. 108 a. 7 arg. 1'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#32977">I&ordf; q. 108 a. 7 arg. 2'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#32978">I&ordf; q. 108 a. 7 arg. 3'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#32979">I&ordf; q. 108 a. 7 s. c.'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#32980">I&ordf; q. 108 a. 7 co.'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#32981">I&ordf; q. 108 a. 7 ad 1'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#32982">I&ordf; q. 108 a. 7 ad 2'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#32983">I&ordf; q. 108 a. 7 ad 3'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#32984">I&ordf; q. 108 a. 8 arg. 1'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#32985">I&ordf; q. 108 a. 8 arg. 2'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#32986">I&ordf; q. 108 a. 8 arg. 3'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#32987">I&ordf; q. 108 a. 8 s. c.'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#32988">I&ordf; q. 108 a. 8 co.'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#32989">I&ordf; q. 108 a. 8 ad 1'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#32990">I&ordf; q. 108 a. 8 ad 2'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#32991">I&ordf; q. 108 a. 8 ad 3'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#32992">I&ordf; q. 109 pr.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#32993">I&ordf; q. 109 a. 1 arg. 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#32994">I&ordf; q. 109 a. 1 arg. 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#32995">I&ordf; q. 109 a. 1 arg. 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#32996">I&ordf; q. 109 a. 1 s. c.'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#32997">I&ordf; q. 109 a. 1 co.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#32998">I&ordf; q. 109 a. 1 ad 1'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#32999">I&ordf; q. 109 a. 1 ad 2'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#33000">I&ordf; q. 109 a. 1 ad 3'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#33001">I&ordf; q. 109 a. 2 arg. 1'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#33002">I&ordf; q. 109 a. 2 arg. 2'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#33003">I&ordf; q. 109 a. 2 arg. 3'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#33004">I&ordf; q. 109 a. 2 s. c.'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#33005">I&ordf; q. 109 a. 2 co.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#33006">I&ordf; q. 109 a. 2 ad 1'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#33007">I&ordf; q. 109 a. 2 ad 2'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#33008">I&ordf; q. 109 a. 2 ad 3'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#33009">I&ordf; q. 109 a. 3 arg. 1'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#33010">I&ordf; q. 109 a. 3 arg. 2'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#33011">I&ordf; q. 109 a. 3 s. c.'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#33012">I&ordf; q. 109 a. 3 co.'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#33013">I&ordf; q. 109 a. 3 ad 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#33014">I&ordf; q. 109 a. 3 ad 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#33015">I&ordf; q. 109 a. 4 arg. 1'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#33016">I&ordf; q. 109 a. 4 arg. 2'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#33017">I&ordf; q. 109 a. 4 arg. 3'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#33018">I&ordf; q. 109 a. 4 s. c.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#33019">I&ordf; q. 109 a. 4 co.'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#33020">I&ordf; q. 109 a. 4 ad 1'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#33021">I&ordf; q. 109 a. 4 ad 2'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#33022">I&ordf; q. 109 a. 4 ad 3'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#33023">I&ordf; q. 110 pr.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#33024">I&ordf; q. 110 a. 1 arg. 1'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#33025">I&ordf; q. 110 a. 1 arg. 2'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#33026">I&ordf; q. 110 a. 1 arg. 3'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#33027">I&ordf; q. 110 a. 1 s. c.'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#33028">I&ordf; q. 110 a. 1 co.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#33029">I&ordf; q. 110 a. 1 ad 1'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#33030">I&ordf; q. 110 a. 1 ad 2'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#33031">I&ordf; q. 110 a. 1 ad 3'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#33032">I&ordf; q. 110 a. 2 arg. 1'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#33033">I&ordf; q. 110 a. 2 arg. 2'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#33034">I&ordf; q. 110 a. 2 arg. 3'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#33035">I&ordf; q. 110 a. 2 s. c.'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#33036">I&ordf; q. 110 a. 2 co.'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#33037">I&ordf; q. 110 a. 2 ad 1'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#33038">I&ordf; q. 110 a. 2 ad 2'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#33039">I&ordf; q. 110 a. 2 ad 3'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#33040">I&ordf; q. 110 a. 3 arg. 1'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#33041">I&ordf; q. 110 a. 3 arg. 2'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#33042">I&ordf; q. 110 a. 3 arg. 3'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#33043">I&ordf; q. 110 a. 3 s. c.'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#33044">I&ordf; q. 110 a. 3 co.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#33045">I&ordf; q. 110 a. 3 ad 1'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#33046">I&ordf; q. 110 a. 3 ad 2'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#33047">I&ordf; q. 110 a. 3 ad 3'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#33048">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 1'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#33049">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 2'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#33050">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 3'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#33051">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 4'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#33052">I&ordf; q. 110 a. 4 s. c.'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#33053">I&ordf; q. 110 a. 4 co.'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#33054">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 1'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#33055">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 2'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#33056">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 3'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#33057">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 4'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#33058">I&ordf; q. 111 pr.'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#33059">I&ordf; q. 111 a. 1 arg. 1'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#33060">I&ordf; q. 111 a. 1 arg. 2'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#33061">I&ordf; q. 111 a. 1 arg. 3'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#33062">I&ordf; q. 111 a. 1 s. c.'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#33063">I&ordf; q. 111 a. 1 co.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#33064">I&ordf; q. 111 a. 1 ad 1'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#33065">I&ordf; q. 111 a. 1 ad 2'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#33066">I&ordf; q. 111 a. 1 ad 3'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#33067">I&ordf; q. 111 a. 2 arg. 1'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#33068">I&ordf; q. 111 a. 2 arg. 2'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#33069">I&ordf; q. 111 a. 2 arg. 3'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#33070">I&ordf; q. 111 a. 2 s. c.'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#33071">I&ordf; q. 111 a. 2 co.'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#33072">I&ordf; q. 111 a. 2 ad 1'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#33073">I&ordf; q. 111 a. 2 ad 2'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#33074">I&ordf; q. 111 a. 2 ad 3'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#33075">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 1'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#33076">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 2'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#33077">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 3'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#33078">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 4'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#33079">I&ordf; q. 111 a. 3 s. c.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#33080">I&ordf; q. 111 a. 3 co.'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#33081">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 1'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#33082">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 2'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#33083">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 3'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#33084">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 4'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#33085">I&ordf; q. 111 a. 4 arg. 1'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#33086">I&ordf; q. 111 a. 4 arg. 2'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#33087">I&ordf; q. 111 a. 4 arg. 3'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#33088">I&ordf; q. 111 a. 4 s. c.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#33089">I&ordf; q. 111 a. 4 co.'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#33090">I&ordf; q. 111 a. 4 ad 1'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#33091">I&ordf; q. 111 a. 4 ad 2'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#33092">I&ordf; q. 111 a. 4 ad 3'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#33093">I&ordf; q. 112 pr.'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#33094">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 1'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#33095">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 2'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#33096">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 3'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#33097">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 4'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#33098">I&ordf; q. 112 a. 1 s. c.'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#33099">I&ordf; q. 112 a. 1 co.'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#33100">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 1'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#33101">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 2'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#33102">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 3'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#33103">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 4'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#33104">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 1'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#33105">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 2'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#33106">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 3'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#33107">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 4'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#33108">I&ordf; q. 112 a. 2 s. c.'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#33109">I&ordf; q. 112 a. 2 co.'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#33110">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 1'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#33111">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 2'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#33112">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 3'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#33113">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 4'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#33114">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 1'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#33115">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 2'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#33116">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 3'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#33117">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 4'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#33118">I&ordf; q. 112 a. 3 s. c.'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#33119">I&ordf; q. 112 a. 3 co.'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#33120">I&ordf; q. 112 a. 3 ad 1'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#33121">I&ordf; q. 112 a. 3 ad 3'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#33122">I&ordf; q. 112 a. 3 ad 4'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#33123">I&ordf; q. 112 a. 4 arg. 1'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#33124">I&ordf; q. 112 a. 4 arg. 2'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#33125">I&ordf; q. 112 a. 4 s. c.'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#33126">I&ordf; q. 112 a. 4 co.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#33127">I&ordf; q. 112 a. 4 ad 1'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#33128">I&ordf; q. 112 a. 4 ad 2'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#33129">I&ordf; q. 113 pr.'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#33130">I&ordf; q. 113 a. 1 arg. 1'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#33131">I&ordf; q. 113 a. 1 arg. 2'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#33132">I&ordf; q. 113 a. 1 arg. 3'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#33133">I&ordf; q. 113 a. 1 s. c.'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#33134">I&ordf; q. 113 a. 1 co.'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#33135">I&ordf; q. 113 a. 1 ad 1'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#33136">I&ordf; q. 113 a. 1 ad 2'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#33137">I&ordf; q. 113 a. 1 ad 3'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#33138">I&ordf; q. 113 a. 2 arg. 1'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#33139">I&ordf; q. 113 a. 2 arg. 2'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#33140">I&ordf; q. 113 a. 2 arg. 3'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#33141">I&ordf; q. 113 a. 2 s. c.'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#33142">I&ordf; q. 113 a. 2 co.'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#33143">I&ordf; q. 113 a. 2 ad 1'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#33144">I&ordf; q. 113 a. 2 ad 2'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#33145">I&ordf; q. 113 a. 2 ad 3'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#33146">I&ordf; q. 113 a. 3 arg. 1'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#33147">I&ordf; q. 113 a. 3 arg. 2'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#33148">I&ordf; q. 113 a. 3 arg. 3'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#33149">I&ordf; q. 113 a. 3 s. c.'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#33150">I&ordf; q. 113 a. 3 co.'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#33151">I&ordf; q. 113 a. 3 ad 1'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#33152">I&ordf; q. 113 a. 3 ad 2'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#33153">I&ordf; q. 113 a. 3 ad 3'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#33154">I&ordf; q. 113 a. 4 arg. 1'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#33155">I&ordf; q. 113 a. 4 arg. 2'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#33156">I&ordf; q. 113 a. 4 arg. 3'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#33157">I&ordf; q. 113 a. 4 s. c.'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#33158">I&ordf; q. 113 a. 4 co.'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#33159">I&ordf; q. 113 a. 4 ad 1'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#33160">I&ordf; q. 113 a. 4 ad 2'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#33161">I&ordf; q. 113 a. 4 ad 3'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#33162">I&ordf; q. 113 a. 5 arg. 1'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#33163">I&ordf; q. 113 a. 5 arg. 2'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#33164">I&ordf; q. 113 a. 5 arg. 3'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#33165">I&ordf; q. 113 a. 5 s. c.'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#33166">I&ordf; q. 113 a. 5 co.'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#33167">I&ordf; q. 113 a. 5 ad 1'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#33168">I&ordf; q. 113 a. 5 ad 2'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#33169">I&ordf; q. 113 a. 5 ad 3'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#33170">I&ordf; q. 113 a. 6 arg. 1'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#33171">I&ordf; q. 113 a. 6 arg. 2'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#33172">I&ordf; q. 113 a. 6 arg. 3'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#33173">I&ordf; q. 113 a. 6 s. c.'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#33174">I&ordf; q. 113 a. 6 co.'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#33175">I&ordf; q. 113 a. 6 ad 1'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#33176">I&ordf; q. 113 a. 6 ad 3'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#33177">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 1'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#33178">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 2'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#33179">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 3'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#33180">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 4'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#33181">I&ordf; q. 113 a. 7 s. c.'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#33182">I&ordf; q. 113 a. 7 co.'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#33183">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 1'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#33184">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 2'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#33185">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 3'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#33186">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 4'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#33187">I&ordf; q. 113 a. 8 arg. 1'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#33188">I&ordf; q. 113 a. 8 arg. 2'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#33189">I&ordf; q. 113 a. 8 arg. 3'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#33190">I&ordf; q. 113 a. 8 s. c.'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#33191">I&ordf; q. 113 a. 8 co.'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#33192">I&ordf; q. 113 a. 8 ad'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#33193">I&ordf; q. 114 pr.'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#33194">I&ordf; q. 114 a. 1 arg. 1'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#33195">I&ordf; q. 114 a. 1 arg. 2'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#33196">I&ordf; q. 114 a. 1 arg. 3'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#33197">I&ordf; q. 114 a. 1 s. c.'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#33198">I&ordf; q. 114 a. 1 co.'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#33199">I&ordf; q. 114 a. 1 ad 1'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#33200">I&ordf; q. 114 a. 1 ad 2'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#33201">I&ordf; q. 114 a. 1 ad 3'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#33202">I&ordf; q. 114 a. 2 arg. 1'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#33203">I&ordf; q. 114 a. 2 arg. 2'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#33204">I&ordf; q. 114 a. 2 arg. 3'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#33205">I&ordf; q. 114 a. 2 s. c.'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#33206">I&ordf; q. 114 a. 2 co.'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#33207">I&ordf; q. 114 a. 2 ad 1'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#33208">I&ordf; q. 114 a. 2 ad 2'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#33209">I&ordf; q. 114 a. 2 ad 3'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#33210">I&ordf; q. 114 a. 3 arg. 1'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#33211">I&ordf; q. 114 a. 3 arg. 2'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#33212">I&ordf; q. 114 a. 3 arg. 3'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#33213">I&ordf; q. 114 a. 3 s. c.'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#33214">I&ordf; q. 114 a. 3 co.'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#33215">I&ordf; q. 114 a. 3 ad 1'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#33216">I&ordf; q. 114 a. 3 ad 2'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#33217">I&ordf; q. 114 a. 3 ad 3'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#33218">I&ordf; q. 114 a. 4 arg. 1'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#33219">I&ordf; q. 114 a. 4 arg. 2'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#33220">I&ordf; q. 114 a. 4 arg. 3'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#33221">I&ordf; q. 114 a. 4 s. c.'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#33222">I&ordf; q. 114 a. 4 co.'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#33223">I&ordf; q. 114 a. 4 ad 1'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#33224">I&ordf; q. 114 a. 4 ad 2'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#33225">I&ordf; q. 114 a. 4 ad 3'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#33226">I&ordf; q. 114 a. 5 arg. 1'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#33227">I&ordf; q. 114 a. 5 arg. 2'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#33228">I&ordf; q. 114 a. 5 s. c.'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#33229">I&ordf; q. 114 a. 5 co.'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#33230">I&ordf; q. 114 a. 5 ad'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#33231">I&ordf; q. 115 pr.'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#33232">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 1'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#33233">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 2'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#33234">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 3'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#33235">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 4'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#33236">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 5'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#33237">I&ordf; q. 115 a. 1 s. c.'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#33238">I&ordf; q. 115 a. 1 co.'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#33239">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 1'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#33240">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 2'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#33241">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 3'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#33242">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 4'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#33243">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 5'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#33244">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 1'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#33245">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 2'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#33246">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 3'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#33247">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 4'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#33248">I&ordf; q. 115 a. 2 s. c.'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#33249">I&ordf; q. 115 a. 2 co.'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#33250">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#33251">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#33252">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#33253">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 4'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#33254">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 1'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#33255">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 2'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#33256">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 3'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#33257">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 4'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#33258">I&ordf; q. 115 a. 3 s. c.'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#33259">I&ordf; q. 115 a. 3 co.'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#33260">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 1'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#33261">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 2'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#33262">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 3'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#33263">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 4'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#33264">I&ordf; q. 115 a. 4 arg. 1'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#33265">I&ordf; q. 115 a. 4 arg. 2'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#33266">I&ordf; q. 115 a. 4 arg. 3'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#33267">I&ordf; q. 115 a. 4 s. c.'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#33268">I&ordf; q. 115 a. 4 co.'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#33269">I&ordf; q. 115 a. 4 ad 1'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#33270">I&ordf; q. 115 a. 4 ad 2'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#33271">I&ordf; q. 115 a. 4 ad 3'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#33272">I&ordf; q. 115 a. 5 arg. 1'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#33273">I&ordf; q. 115 a. 5 arg. 2'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#33274">I&ordf; q. 115 a. 5 arg. 3'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#33275">I&ordf; q. 115 a. 5 s. c.'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#33276">I&ordf; q. 115 a. 5 co.'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#33277">I&ordf; q. 115 a. 5 ad 1'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#33278">I&ordf; q. 115 a. 5 ad 2'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#33279">I&ordf; q. 115 a. 5 ad 3'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#33280">I&ordf; q. 115 a. 6 arg. 1'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#33281">I&ordf; q. 115 a. 6 arg. 2'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#33282">I&ordf; q. 115 a. 6 arg. 3'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#33283">I&ordf; q. 115 a. 6 s. c.'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#33284">I&ordf; q. 115 a. 6 co.'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#33285">I&ordf; q. 115 a. 6 ad 1'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#33286">I&ordf; q. 115 a. 6 ad 2'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#33287">I&ordf; q. 115 a. 6 ad 3'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#33288">I&ordf; q. 116 pr.'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#33289">I&ordf; q. 116 a. 1 arg. 1'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#33290">I&ordf; q. 116 a. 1 arg. 2'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#33291">I&ordf; q. 116 a. 1 s. c.'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#33292">I&ordf; q. 116 a. 1 co.'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#33293">I&ordf; q. 116 a. 1 ad 1'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#33294">I&ordf; q. 116 a. 1 ad 2'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#33295">I&ordf; q. 116 a. 2 arg. 1'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#33296">I&ordf; q. 116 a. 2 arg. 2'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#33297">I&ordf; q. 116 a. 2 arg. 3'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#33298">I&ordf; q. 116 a. 2 s. c.'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#33299">I&ordf; q. 116 a. 2 co.'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#33300">I&ordf; q. 116 a. 2 ad 1'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#33301">I&ordf; q. 116 a. 2 ad 2'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#33302">I&ordf; q. 116 a. 2 ad 3'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#33303">I&ordf; q. 116 a. 3 arg. 1'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#33304">I&ordf; q. 116 a. 3 arg. 2'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#33305">I&ordf; q. 116 a. 3 arg. 3'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#33306">I&ordf; q. 116 a. 3 s. c.'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#33307">I&ordf; q. 116 a. 3 co.'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#33308">I&ordf; q. 116 a. 3 ad'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#33309">I&ordf; q. 116 a. 4 arg. 1'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#33310">I&ordf; q. 116 a. 4 arg. 2'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#33311">I&ordf; q. 116 a. 4 arg. 3'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#33312">I&ordf; q. 116 a. 4 s. c.'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#33313">I&ordf; q. 116 a. 4 co.'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#33314">I&ordf; q. 116 a. 4 ad 1'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#33315">I&ordf; q. 116 a. 4 ad 2'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#33316">I&ordf; q. 116 a. 4 ad 3'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#33317">I&ordf; q. 117 pr.'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#33318">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 1'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#33319">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 2'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#33320">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 3'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#33321">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 4'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#33322">I&ordf; q. 117 a. 1 s. c.'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#33323">I&ordf; q. 117 a. 1 co.'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#33324">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 1'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#33325">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 2'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#33326">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 3'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#33327">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 4'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#33328">I&ordf; q. 117 a. 2 arg. 1'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#33329">I&ordf; q. 117 a. 2 arg. 2'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#33330">I&ordf; q. 117 a. 2 arg. 3'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#33331">I&ordf; q. 117 a. 2 s. c.'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#33332">I&ordf; q. 117 a. 2 co.'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#33333">I&ordf; q. 117 a. 2 ad 1'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#33334">I&ordf; q. 117 a. 2 ad 2'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#33335">I&ordf; q. 117 a. 2 ad 3'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#33336">I&ordf; q. 117 a. 3 arg. 1'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#33337">I&ordf; q. 117 a. 3 arg. 2'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#33338">I&ordf; q. 117 a. 3 arg. 3'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#33339">I&ordf; q. 117 a. 3 s. c.'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#33340">I&ordf; q. 117 a. 3 co.'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#33341">I&ordf; q. 117 a. 3 ad 1'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#33342">I&ordf; q. 117 a. 3 ad 2'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#33343">I&ordf; q. 117 a. 3 ad 3'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#33344">I&ordf; q. 117 a. 4 arg. 1'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#33345">I&ordf; q. 117 a. 4 arg. 2'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#33346">I&ordf; q. 117 a. 4 s. c.'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#33347">I&ordf; q. 117 a. 4 co.'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#33348">I&ordf; q. 117 a. 4 ad 1'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#33349">I&ordf; q. 117 a. 4 ad 2'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#33350">I&ordf; q. 118 pr.'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#33351">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 1'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#33352">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 2'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#33353">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 3'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#33354">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 4'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#33355">I&ordf; q. 118 a. 1 s. c.'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#33356">I&ordf; q. 118 a. 1 co.'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#33357">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 1'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#33358">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 2'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#33359">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 3'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#33360">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 4'); | |
| 719 document.write('<OPTION VALUE="#33361">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 1'); | |
| 720 document.write('<OPTION VALUE="#33362">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 2'); | |
| 721 document.write('<OPTION VALUE="#33363">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 3'); | |
| 722 document.write('<OPTION VALUE="#33364">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 4'); | |
| 723 document.write('<OPTION VALUE="#33365">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 5'); | |
| 724 document.write('<OPTION VALUE="#33366">I&ordf; q. 118 a. 2 s. c.'); | |
| 725 document.write('<OPTION VALUE="#33367">I&ordf; q. 118 a. 2 co.'); | |
| 726 document.write('<OPTION VALUE="#33368">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 1'); | |
| 727 document.write('<OPTION VALUE="#33369">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 2'); | |
| 728 document.write('<OPTION VALUE="#33370">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 3'); | |
| 729 document.write('<OPTION VALUE="#33371">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 4'); | |
| 730 document.write('<OPTION VALUE="#33372">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 5'); | |
| 731 document.write('<OPTION VALUE="#33373">I&ordf; q. 118 a. 3 arg. 1'); | |
| 732 document.write('<OPTION VALUE="#33374">I&ordf; q. 118 a. 3 arg. 2'); | |
| 733 document.write('<OPTION VALUE="#33375">I&ordf; q. 118 a. 3 arg. 3'); | |
| 734 document.write('<OPTION VALUE="#33376">I&ordf; q. 118 a. 3 s. c.'); | |
| 735 document.write('<OPTION VALUE="#33377">I&ordf; q. 118 a. 3 co.'); | |
| 736 document.write('<OPTION VALUE="#33378">I&ordf; q. 118 a. 3 ad 1'); | |
| 737 document.write('<OPTION VALUE="#33379">I&ordf; q. 118 a. 3 ad 2'); | |
| 738 document.write('<OPTION VALUE="#33380">I&ordf; q. 118 a. 3 ad 3'); | |
| 739 document.write('<OPTION VALUE="#33381">I&ordf; q. 119 pr.'); | |
| 740 document.write('<OPTION VALUE="#33382">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 1'); | |
| 741 document.write('<OPTION VALUE="#33383">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 2'); | |
| 742 document.write('<OPTION VALUE="#33384">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 3'); | |
| 743 document.write('<OPTION VALUE="#33385">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 4'); | |
| 744 document.write('<OPTION VALUE="#33386">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 5'); | |
| 745 document.write('<OPTION VALUE="#33387">I&ordf; q. 119 a. 1 s. c.'); | |
| 746 document.write('<OPTION VALUE="#33388">I&ordf; q. 119 a. 1 co.'); | |
| 747 document.write('<OPTION VALUE="#33389">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 1'); | |
| 748 document.write('<OPTION VALUE="#33390">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 2'); | |
| 749 document.write('<OPTION VALUE="#33391">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 3'); | |
| 750 document.write('<OPTION VALUE="#33392">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 4'); | |
| 751 document.write('<OPTION VALUE="#33393">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 5'); | |
| 752 document.write('<OPTION VALUE="#33394">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 1'); | |
| 753 document.write('<OPTION VALUE="#33395">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 2'); | |
| 754 document.write('<OPTION VALUE="#33396">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 3'); | |
| 755 document.write('<OPTION VALUE="#33397">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 4'); | |
| 756 document.write('<OPTION VALUE="#33398">I&ordf; q. 119 a. 2 s. c.'); | |
| 757 document.write('<OPTION VALUE="#33399">I&ordf; q. 119 a. 2 co.'); | |
| 758 document.write('<OPTION VALUE="#33400">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 1'); | |
| 759 document.write('<OPTION VALUE="#33401">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 2'); | |
| 760 document.write('<OPTION VALUE="#33402">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 3'); | |
| 761 document.write('<OPTION VALUE="#33403">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 4'); | |
| 762 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 763 document.write('<BR><BR>'); | |
| 764 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 765 document.write('<\/FORM>'); | |
| 766 // --> | |
| 767 // | |
| 768 </script><br/> | |
| 769 <hr/> | |
| 770 <br/></div><div class="q" id="q103"><h2>Quaestio 103</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 103 pr."><a name="32692"><span class="ref">[32692] | |
| 771 Iª q. 103 pr.</span></a> Postquam praemissum est de creatione | |
| 28 | 772 rerum et distinctione earum, restat nunc tertio considerandum de |
| 773 rerum gubernatione. Et primo, in communi; secundo, in speciali de | |
| 774 effectibus gubernationis. Circa primum quaeruntur octo. Primo, | |
| 775 utrum mundus ab aliquo gubernetur. Secundo, quis sit finis | |
| 776 gubernationis ipsius. Tertio, utrum gubernetur ab uno. Quarto, de | |
| 777 effectibus gubernationis. Quinto, utrum omnia divinae gubernationi | |
| 778 subsint. Sexto, utrum omnia immediate gubernentur a Deo. Septimo, | |
| 779 utrum divina gubernatio cassetur in aliquo. Octavo, utrum aliquid | |
| 53 | 780 divinae providentiae contranitatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 103 a. 1 arg. 1"><a name="32693"><span class="ref">[32693] Iª q. 103 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 781 proceditur. Videtur quod mundus non gubernetur ab aliquo. Illorum |
| 782 enim est gubernari, quae moventur vel operantur propter finem. Sed | |
| 783 res naturales, quae sunt magna pars mundi, non moventur aut | |
| 784 operantur propter finem, quia non cognoscunt finem. Ergo mundus non | |
| 53 | 785 gubernatur.</p><p title="I q. 103 a. 1 arg. 2"><a name="32694"><span class="ref">[32694] Iª q. 103 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 786 eorum est proprie gubernari, quae ad aliquid moventur. Sed mundus |
| 787 non videtur ad aliquid moveri, sed in se stabilitatem habet. Ergo | |
| 53 | 788 non gubernatur.</p><p title="I q. 103 a. 1 arg. 3"><a name="32695"><span class="ref">[32695] Iª q. 103 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 789 quod in se habet necessitatem qua determinatur ad unum, non indiget |
| 790 exteriori gubernante. Sed principaliores mundi partes quadam | |
| 791 necessitate determinantur ad unum in suis actibus et motibus. Ergo | |
| 53 | 792 mundus gubernatione non indiget.</p><p title="I q. 103 a. 1 s. c."><a name="32696"><span class="ref">[32696] Iª q. 103 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 793 quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia |
| 794 providentia</i>. Et Boetius dicit, in libro de Consol., <i>o qui | |
| 53 | 795 perpetua mundum ratione gubernas</i>.</p><p title="I q. 103 a. 1 co."><a name="32697"><span class="ref">[32697] Iª q. 103 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 796 quod quidam antiqui philosophi gubernationem mundo subtraxerunt, |
| 797 dicentes omnia fortuito agi. Sed haec positio ostenditur esse | |
| 798 impossibilis ex duobus. Primo quidem, ex eo quod apparet in ipsis | |
| 799 rebus. Videmus enim in rebus naturalibus provenire quod melius est, | |
| 800 aut semper aut in pluribus, quod non contingeret, nisi per aliquam | |
| 801 providentiam res naturales dirigerentur ad finem boni, quod est | |
| 802 gubernare. Unde ipse ordo certus rerum manifeste demonstrat | |
| 803 gubernationem mundi, sicut si quis intraret domum bene ordinatam, | |
| 804 ex ipsa domus ordinatione ordinatoris rationem perpenderet; ut, ab | |
| 805 Aristotele dictum, Tullius introducit in libro de natura deorum. | |
| 806 Secundo autem apparet idem ex consideratione divinae bonitatis, per | |
| 807 quam res in esse productae sunt, ut ex supra dictis patet. Cum enim | |
| 808 optimi sit optima producere, non convenit summae Dei bonitati quod | |
| 809 res productas ad perfectum non perducat. Ultima autem perfectio | |
| 810 uniuscuiusque est in consecutione finis. Unde ad divinam bonitatem | |
| 811 pertinet ut, sicut produxit res in esse, ita etiam eas ad finem | |
| 53 | 812 perducat. Quod est gubernare.</p><p title="I q. 103 a. 1 ad 1"><a name="32698"><span class="ref">[32698] Iª q. 103 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 813 dicendum quod aliquid movetur vel operatur propter finem |
| 814 dupliciter. Uno modo, sicut agens seipsum in finem, ut homo et | |
| 815 aliae creaturae rationales, et talium est cognoscere rationem | |
| 816 finis, et eorum quae sunt ad finem. Aliquid autem dicitur moveri | |
| 817 vel operari propter finem, quasi ab alio actum vel directum in | |
| 818 finem, sicut sagitta movetur ad signum directa a sagittante, qui | |
| 819 cognoscit finem, non autem sagitta. Unde sicut motus sagittae ad | |
| 820 determinatum finem demonstrat aperte quod sagitta dirigitur ab | |
| 821 aliquo cognoscente; ita certus cursus naturalium rerum cognitione | |
| 53 | 822 carentium, manifeste declarat mundum ratione aliqua gubernari.</p><p title="I q. 103 a. 1 ad 2"><a name="32699"><span class="ref">[32699] Iª q. 103 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 823 dicendum quod in omnibus rebus creatis est aliquid stabile, ad |
| 824 minus prima materia; et aliquid ad motum pertinens, ut sub motu | |
| 825 etiam operationem comprehendamus. Et quantum ad utrumque, res | |
| 826 indiget gubernatione, quia hoc ipsum quod in rebus est stabile, in | |
| 827 nihilum decideret (quia ex nihilo est), nisi manu gubernatoris | |
| 53 | 828 servaretur, ut infra patebit.</p><p title="I q. 103 a. 1 ad 3"><a name="32700"><span class="ref">[32700] Iª q. 103 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 829 dicendum quod necessitas naturalis inhaerens rebus quae |
| 830 determinantur ad unum, est impressio quaedam Dei dirigentis ad | |
| 831 finem, sicut necessitas qua sagitta agitur ut ad certum signum | |
| 832 tendat, est impressio sagittantis, et non sagittae. Sed in hoc | |
| 833 differt, quia id quod creaturae a Deo recipiunt, est earum natura; | |
| 834 quod autem ab homine rebus naturalibus imprimitur praeter earum | |
| 835 naturam, ad violentiam pertinet. Unde sicut necessitas violentiae | |
| 836 in motu sagittae demonstrat sagittantis directionem; ita necessitas | |
| 837 naturalis creaturarum demonstrat divinae providentiae | |
| 53 | 838 gubernationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 103 a. 2 arg. 1"><a name="32701"><span class="ref">[32701] Iª q. 103 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 839 proceditur. Videtur quod finis gubernationis mundi non sit aliquid |
| 840 extra mundum existens. Illud enim est finis gubernationis rei, ad | |
| 841 quod res gubernata perducitur. Sed illud ad quod res aliqua | |
| 842 perducitur, est aliquod bonum in ipsa re, sicut infirmus perducitur | |
| 843 ad sanitatem, quae est aliquod bonum in ipso. Ergo finis | |
| 844 gubernationis rerum non est aliquod bonum extrinsecum, sed aliquod | |
| 53 | 845 bonum in ipsis rebus existens.</p><p title="I q. 103 a. 2 arg. 2"><a name="32702"><span class="ref">[32702] Iª q. 103 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 846 philosophus dicit, I Ethic., quod <i>finium quidam sunt |
| 847 operationes, quidam opera</i>, idest operata. Sed nihil extrinsecum | |
| 848 a toto universo potest esse operatum, operatio autem est in ipsis | |
| 849 operantibus. Ergo nihil extrinsecum potest esse finis gubernationis | |
| 53 | 850 rerum.</p><p title="I q. 103 a. 2 arg. 3"><a name="32703"><span class="ref">[32703] Iª q. 103 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 851 bonum multitudinis videtur esse ordo et pax, quae est tranquillitas |
| 852 ordinis. Ut Augustinus dicit XIX de Civ. Dei. Sed mundus in quadam | |
| 853 rerum multitudine consistit. Ergo finis gubernationis mundi est | |
| 854 pacificus ordo, qui est in ipsis rebus. Non ergo finis | |
| 53 | 855 gubernationis rerum est quoddam bonum extrinsecum.</p><p title="I q. 103 a. 2 s. c."><a name="32704"><span class="ref">[32704] Iª q. 103 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 856 quod dicitur Prov. XVI, <i>universa propter se operatus est |
| 857 dominus</i>. Ipse autem est extra totum ordinem universi. Ergo | |
| 53 | 858 finis rerum est quoddam bonum extrinsecum.</p><p title="I q. 103 a. 2 co."><a name="32705"><span class="ref">[32705] Iª q. 103 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 859 quod, cum finis respondeat principio, non potest fieri ut, |
| 860 principio cognito, quid sit rerum finis ignoretur. Cum igitur | |
| 861 principium rerum sit aliquid extrinsecum a toto universo, scilicet | |
| 862 Deus, ut ex supra dictis patet; necesse est quod etiam finis rerum | |
| 863 sit quoddam bonum extrinsecum. Et hoc ratione apparet. Manifestum | |
| 864 est enim quod bonum habet rationem finis. Unde finis particularis | |
| 865 alicuius rei est quoddam bonum particulare, finis autem universalis | |
| 866 rerum omnium est quoddam bonum universale. Bonum autem universale | |
| 867 est quod est per se et per suam essentiam bonum, quod est ipsa | |
| 868 essentia bonitatis, bonum autem particulare est quod est | |
| 869 participative bonum. Manifestum est autem quod in tota universitate | |
| 870 creaturarum nullum est bonum quod non sit participative bonum. Unde | |
| 871 illud bonum quod est finis totius universi, oportet quod sit | |
| 53 | 872 extrinsecum a toto universo.</p><p title="I q. 103 a. 2 ad 1"><a name="32706"><span class="ref">[32706] Iª q. 103 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 873 dicendum quod bonum aliquod consequimur multipliciter, uno modo, |
| 874 sicut formam in nobis existentem, ut sanitatem aut scientiam; alio | |
| 875 modo, ut aliquid per nos operatum, sicut aedificator consequitur | |
| 876 finem faciendo domum; alio modo, sicut aliquod bonum habitum vel | |
| 877 possessum, ut ille qui emit, consequitur finem possidendo agrum. | |
| 878 Unde nihil prohibet illud ad quod perducitur universum, esse | |
| 53 | 879 quoddam bonum extrinsecum.</p><p title="I q. 103 a. 2 ad 2"><a name="32707"><span class="ref">[32707] Iª q. 103 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 880 dicendum quod philosophus loquitur de finibus artium, quarum |
| 881 quaedam habent pro finibus operationes ipsas, sicut citharistae | |
| 882 finis est citharizare; quaedam vero habent pro fine quoddam | |
| 883 operatum, sicut aedificatoris finis non est aedificare, sed domus. | |
| 884 Contingit autem aliquid extrinsecum esse finem non solum sicut | |
| 885 operatum, sed etiam sicut possessum seu habitum, vel etiam sicut | |
| 886 repraesentatum, sicut si dicamus quod Hercules est finis imaginis, | |
| 887 quae fit ad eum repraesentandum. Sic igitur potest dici quod bonum | |
| 888 extrinsecum a toto universo est finis gubernationis rerum sicut | |
| 889 habitum et repraesentatum, quia ad hoc unaquaeque res tendit, ut | |
| 53 | 890 participet ipsum, et assimiletur ei, quantum potest.</p><p title="I q. 103 a. 2 ad 3"><a name="32708"><span class="ref">[32708] Iª q. 103 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 891 dicendum quod finis quidem universi est aliquod bonum in ipso |
| 892 existens, scilicet ordo ipsius universi, hoc autem bonum non est | |
| 893 ultimus finis, sed ordinatur ad bonum extrinsecum ut ad ultimum | |
| 894 finem; sicut etiam ordo exercitus ordinatur ad ducem, ut dicitur in | |
| 53 | 895 XII Metaphys.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 103 a. 3 arg. 1"><a name="32709"><span class="ref">[32709] Iª q. 103 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 896 proceditur. Videtur quod mundus non gubernetur ab uno. De causa |
| 897 enim per effectus iudicamus. Sed in gubernatione rerum apparet quod | |
| 898 res non uniformiter moventur et operantur, quaedam enim | |
| 899 contingenter, quaedam vero ex necessitate, et secundum alias | |
| 53 | 900 diversitates. Ergo mundus non gubernatur ab uno.</p><p title="I q. 103 a. 3 arg. 2"><a name="32710"><span class="ref">[32710] Iª q. 103 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 901 quae gubernantur ab uno, a se invicem non dissentiunt nisi propter |
| 902 imperitiam aut impotentiam gubernantis, quae a Deo sunt procul. Sed | |
| 903 res creatae a se invicem dissentiunt, et contra se invicem pugnant; | |
| 53 | 904 ut in contrariis apparet. Non ergo mundus gubernatur ab uno.</p><p title="I q. 103 a. 3 arg. 3"><a name="32711"><span class="ref">[32711] Iª q. 103 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 905 natura semper invenitur quod melius est. Sed melius est simul esse |
| 906 duos quam unum, ut dicitur Eccle. IV. Ergo mundus non gubernatur ab | |
| 53 | 907 uno, sed a pluribus.</p><p title="I q. 103 a. 3 s. c."><a name="32712"><span class="ref">[32712] Iª q. 103 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 908 quod unum Deum et unum dominum confitemur; secundum illud apostoli |
| 909 I ad Cor. VIII, <i>nobis est unus Deus, pater, et dominus unus</i>. | |
| 910 Quorum utrumque ad gubernationem pertinet, nam ad dominum pertinet | |
| 911 gubernatio subditorum; et Dei nomen ex providentia sumitur, ut | |
| 53 | 912 supra dictum est. Ergo mundus gubernatur ab uno.</p><p title="I q. 103 a. 3 co."><a name="32713"><span class="ref">[32713] Iª q. 103 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 913 quod necesse est dicere quod mundus ab uno gubernetur. Cum enim |
| 914 finis gubernationis mundi sit quod est essentialiter bonum, quod | |
| 915 est optimum, necesse est quod mundi gubernatio sit optima. Optima | |
| 916 autem gubernatio est quae fit per unum. Cuius ratio est, quia | |
| 917 gubernatio nihil aliud est quam directio gubernatorum ad finem, qui | |
| 918 est aliquod bonum. Unitas autem pertinet ad rationem bonitatis; ut | |
| 919 Boetius probat, in III de Consol., per hoc quod. Sicut omnia | |
| 920 desiderant bonum, ita desiderant unitatem, sine qua esse non | |
| 921 possunt. Nam unumquodque intantum est, inquantum unum est, unde | |
| 922 videmus quod res repugnant suae divisioni quantum possunt, et quod | |
| 923 dissolutio uniuscuiusque rei provenit ex defectu illius rei. Et | |
| 924 ideo id ad quod tendit intentio multitudinem gubernantis, est | |
| 925 unitas sive pax. Unitatis autem causa per se est unum. Manifestum | |
| 926 est enim quod plures multa unire et concordare non possunt, nisi | |
| 927 ipsi aliquo modo uniantur. Illud autem quod est per se unum, potest | |
| 928 convenientius et melius esse causa unitatis, quam multi uniti. Unde | |
| 929 multitudo melius gubernatur per unum quam per plures. Relinquitur | |
| 930 ergo quod gubernatio mundi, quae est optima, sit ab uno gubernante. | |
| 931 Et hoc est quod philosophus dicit in XII Metaphys., <i>entia nolunt | |
| 932 disponi male, nec bonum pluralitas principatuum, unus ergo | |
| 53 | 933 princeps</i>.</p><p title="I q. 103 a. 3 ad 1"><a name="32714"><span class="ref">[32714] Iª q. 103 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 934 dicendum quod motus est actus mobilis a movente. Difformitas ergo |
| 935 motuum est ex diversitate mobilium, quam requirit perfectio | |
| 53 | 936 universi, ut supra dictum est; non ex diversitate gubernantium.</p><p title="I q. 103 a. 3 ad 2"><a name="32715"><span class="ref">[32715] Iª q. 103 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 937 dicendum quod contraria, etsi dissentiant quantum ad fines |
| 938 proximos, conveniunt tamen quantum ad finem ultimum, prout | |
| 53 | 939 concluduntur sub uno ordine universi.</p><p title="I q. 103 a. 3 ad 3"><a name="32716"><span class="ref">[32716] Iª q. 103 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 940 dicendum quod in particularibus bonis duo sunt meliora quam unum, |
| 941 sed ei quod est essentialiter bonum, non potest fieri aliqua | |
| 53 | 942 additio bonitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 103 a. 4 arg. 1"><a name="32717"><span class="ref">[32717] Iª q. 103 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 943 proceditur. Videtur quod effectus gubernationis mundi sit unus |
| 944 tantum, et non plures. Effectus enim gubernationis esse videtur id | |
| 945 quod per gubernationem in rebus gubernatis causatur. Hoc autem est | |
| 946 unum, scilicet bonum ordinis; ut in exercitu patet. Ergo | |
| 53 | 947 gubernationis mundi est unus effectus.</p><p title="I q. 103 a. 4 arg. 2"><a name="32718"><span class="ref">[32718] Iª q. 103 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ab |
| 28 | 948 uno natum est unum tantum procedere. Sed mundus gubernatur ab uno, |
| 949 ut ostensum est. Ergo et gubernationis effectus est unus | |
| 53 | 950 tantum.</p><p title="I q. 103 a. 4 arg. 3"><a name="32719"><span class="ref">[32719] Iª q. 103 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 951 effectus gubernationis non est unus tantum propter unitatem |
| 952 gubernantis, oportet quod multiplicetur secundum multitudinem | |
| 953 gubernatorum. Haec autem sunt nobis innumerabilia. Ergo | |
| 954 gubernationis effectus non possunt comprehendi sub aliquo certo | |
| 53 | 955 numero.</p><p title="I q. 103 a. 4 s. c."><a name="32720"><span class="ref">[32720] Iª q. 103 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 956 quod Dionysius dicit, quod <i>deitas providentia et bonitate |
| 957 perfecta omnia continet, et seipsa implet</i>. Gubernatio autem ad | |
| 958 providentiam pertinet. Ergo gubernationis divinae sunt aliqui | |
| 53 | 959 determinati effectus.</p><p title="I q. 103 a. 4 co."><a name="32721"><span class="ref">[32721] Iª q. 103 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 960 quod effectus cuiuslibet actionis ex fine eius pensari potest, nam |
| 961 per operationem efficitur ut pertingatur ad finem. Finis autem | |
| 962 gubernationis mundi est bonum essentiale, ad cuius participationem | |
| 963 et assimilationem omnia tendunt. Effectus igitur gubernationis | |
| 964 potest accipi tripliciter. Uno modo, ex parte ipsius finis, et sic | |
| 965 est unus effectus gubernationis, scilicet assimilari summo bono. | |
| 966 Alio modo potest considerari effectus gubernationis secundum ea | |
| 967 quibus ad Dei assimilationem creatura perducitur. Et sic in | |
| 968 generali sunt duo effectus gubernationis. Creatura enim assimilatur | |
| 969 Deo quantum ad duo, scilicet quantum ad id quod Deus bonus est, | |
| 970 inquantum creatura est bona; et quantum ad hoc quod Deus est aliis | |
| 971 causa bonitatis, inquantum una creatura movet aliam ad bonitatem. | |
| 972 Unde duo sunt effectus gubernationis, scilicet conservatio rerum in | |
| 973 bono, et motio earum ad bonum. Tertio modo potest considerari | |
| 974 effectus gubernationis in particulari, et sic sunt nobis | |
| 53 | 975 innumerabiles.</p><p title="I q. 103 a. 4 ad 1"><a name="32722"><span class="ref">[32722] Iª q. 103 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 976 dicendum quod ordo universi includit in se et conservationem rerum |
| 977 diversarum a Deo institutarum, et motionem earum, quia secundum | |
| 978 haec duo invenitur ordo in rebus, secundum scilicet quod una est | |
| 53 | 979 melior alia, et secundum quod una ab alia movetur.</p><p title="I q. 103 a. 4 ad 2"><a name="32723"><span class="ref">[32723] Iª q. 103 a. 4 ad 2</span></a> Ad alia duo patet |
| 980 responsio per ea quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 103 a. 5 arg. 1"><a name="32724"><span class="ref">[32724] Iª q. 103 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 28 | 981 proceditur. Videtur quod non omnia divinae gubernationi subdantur. |
| 982 Dicitur enim Eccle. IX, <i>vidi sub sole nec velocium esse cursum, | |
| 983 nec fortium bellum, nec sapientium panem, nec doctorum divitias, | |
| 984 nec artificum gratiam, sed tempus casumque in omnibus</i>. Quae | |
| 985 autem gubernationi alicuius subsunt, non sunt casualia. Ergo ea | |
| 53 | 986 quae sunt sub sole, non subduntur divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 5 arg. 2"><a name="32725"><span class="ref">[32725] Iª q. 103 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 987 apostolus, I ad Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de |
| 988 bobus</i>. Sed unicuique est cura eorum quae gubernantur ab ipso. | |
| 53 | 989 Non ergo omnia subduntur divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 5 arg. 3"><a name="32726"><span class="ref">[32726] Iª q. 103 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 990 illud quod seipsum gubernare potest, non videtur alterius |
| 991 gubernatione indigere. Sed creatura rationalis seipsam gubernare | |
| 992 potest, cum habeat dominium sui actus, et per se agat; et non solum | |
| 993 agatur ab alio, quod videtur esse eorum quae gubernantur. Ergo non | |
| 53 | 994 omnia subsunt divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 5 s. c."><a name="32727"><span class="ref">[32727] Iª q. 103 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 995 quod Augustinus dicit, V de Civ. Dei, quod <i>Deus non solum caelum |
| 996 et terram, nec solum hominem et Angelum, sed nec exigui et | |
| 997 contemptibilis animantis viscera, nec avis pennulam, nec herbae | |
| 998 flosculum, nec arboris folium, sine suarum partium convenientia | |
| 53 | 999 dereliquit</i>. Omnia ergo eius gubernationi subduntur.</p><p title="I q. 103 a. 5 co."><a name="32728"><span class="ref">[32728] Iª q. 103 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1000 quod secundum eandem rationem competit Deo esse gubernatorem rerum, |
| 1001 et causam earum, quia eiusdem est rem producere, et ei perfectionem | |
| 1002 dare, quod ad gubernantem pertinet. Deus autem est causa non quidem | |
| 1003 particularis unius generis rerum, sed universalis totius entis, ut | |
| 1004 supra ostensum est. Unde sicut nihil potest esse quod non sit a Deo | |
| 1005 creatum, ita nihil potest esse quod eius gubernationi non subdatur. | |
| 1006 Patet etiam hoc idem ex ratione finis. Intantum enim alicuius | |
| 1007 gubernatio se extendit, inquantum se extendere potest finis | |
| 1008 gubernationis. Finis autem divinae gubernationis est ipsa sua | |
| 1009 bonitas, ut supra ostensum est. Unde cum nihil esse possit quod non | |
| 1010 ordinetur in divinam bonitatem sicut in finem, ut ex supra dictis | |
| 1011 patet; impossibile est quod aliquod entium subtrahatur gubernationi | |
| 1012 divinae. Stulta igitur fuit opinio dicentium quod haec inferiora | |
| 1013 corruptibilia, vel etiam singularia, aut etiam res humanae non | |
| 1014 gubernantur a Deo. Ex quorum persona dicitur Ezech. IX, | |
| 53 | 1015 <i>dereliquit dominus terram</i>.</p><p title="I q. 103 a. 5 ad 1"><a name="32729"><span class="ref">[32729] Iª q. 103 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1016 dicendum quod sub sole dicuntur esse ea quae secundum motum solis |
| 1017 generantur et corrumpuntur. In quibus omnibus casus invenitur; non | |
| 1018 ita quod omnia quae in eis fiunt, sint casualia; sed quia in | |
| 1019 quolibet eorum aliquid casuale inveniri potest. Et hoc ipsum quod | |
| 1020 aliquid casuale invenitur in huiusmodi rebus, demonstrat ea | |
| 1021 alicuius gubernationi esse subiecta. Nisi enim huiusmodi | |
| 1022 corruptibilia ab aliquo superiori gubernarentur, nihil intenderent, | |
| 1023 maxime quae non cognoscunt, et sic non eveniret in eis aliquid | |
| 1024 praeter intentionem, quod facit rationem casus. Unde ad ostendendum | |
| 1025 quod casualia secundum ordinem alicuius superioris causae | |
| 1026 proveniunt, non dicit simpliciter quod vidit casum esse in omnibus, | |
| 1027 sed dicit tempus et casum; quia scilicet secundum aliquem ordinem | |
| 53 | 1028 temporis, casuales defectus inveniuntur in his rebus.</p><p title="I q. 103 a. 5 ad 2"><a name="32730"><span class="ref">[32730] Iª q. 103 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1029 dicendum quod gubernatio est quaedam mutatio gubernatorum a |
| 1030 gubernante. Omnis autem motus est actus mobilis a movente, ut | |
| 1031 dicitur in III Physic. Omnis autem actus proportionatur ei cuius | |
| 1032 est actus. Et sic oportet quod diversa mobilia diversimode | |
| 1033 moveantur, etiam secundum motionem unius motoris. Sic igitur | |
| 1034 secundum unam artem Dei gubernantis, res diversimode gubernantur, | |
| 1035 secundum earum diversitatem. Quaedam enim secundum suam naturam | |
| 1036 sunt per se agentia, tanquam habentia dominium sui actus, et ista | |
| 1037 gubernantur a Deo non solum per hoc quod moventur ab ipso Deo in | |
| 1038 eis interius operante, sed etiam per hoc quod ab eo inducuntur ad | |
| 1039 bonum et retrahuntur a malo per praecepta et prohibitiones, praemia | |
| 1040 et poenas. Hoc autem modo non gubernantur a Deo creaturae | |
| 1041 irrationales, quae tantum aguntur, et non agunt. Cum ergo apostolus | |
| 1042 dicit quod Deo non est cura de bobus, non totaliter subtrahit boves | |
| 1043 a cura gubernationis divinae; sed solum quantum ad modum qui | |
| 53 | 1044 proprie competit rationali creaturae.</p><p title="I q. 103 a. 5 ad 3"><a name="32731"><span class="ref">[32731] Iª q. 103 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1045 dicendum quod creatura rationalis gubernat seipsam per intellectum |
| 1046 et voluntatem, quorum utrumque indiget regi et perfici ab | |
| 1047 intellectu et voluntate Dei. Et ideo supra gubernationem qua | |
| 1048 creatura rationalis gubernat seipsam tanquam domina sui actus, | |
| 53 | 1049 indiget gubernari a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 103 a. 6 arg. 1"><a name="32732"><span class="ref">[32732] Iª q. 103 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1050 proceditur. Videtur quod omnia immediate gubernentur a Deo. |
| 1051 Gregorius enim Nyssenus reprehendit opinionem Platonis, qui divisit | |
| 1052 providentiam in tria, primam quidem primi Dei, qui providet rebus | |
| 1053 caelestibus, et universalibus omnibus; secundam vero providentiam | |
| 1054 esse dixit secundorum deorum, qui caelum circumeunt, scilicet | |
| 1055 respectu eorum quae sunt in generatione et corruptione; tertiam | |
| 1056 vero providentiam dixit quorundam Daemonum, qui sunt custodes circa | |
| 1057 terram humanarum actionum. Ergo videtur quod omnia immediate a Deo | |
| 53 | 1058 gubernentur.</p><p title="I q. 103 a. 6 arg. 2"><a name="32733"><span class="ref">[32733] Iª q. 103 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1059 melius est aliquid fieri per unum quam per multa, si sit possibile, |
| 1060 ut dicitur in VIII Physic. Sed Deus potest per seipsum absque | |
| 1061 mediis causis omnia gubernare. Ergo videtur quod omnia immediate | |
| 53 | 1062 gubernet.</p><p title="I q. 103 a. 6 arg. 3"><a name="32734"><span class="ref">[32734] Iª q. 103 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1063 nihil in Deo est deficiens et imperfectum. Sed ad defectum |
| 1064 gubernatoris pertinere videtur quod mediantibus aliquibus gubernet, | |
| 1065 sicut rex terrenus, quia non sufficit ad omnia agenda, nec ubique | |
| 1066 est praesens in suo regno, propter hoc oportet quod habeat suae | |
| 53 | 1067 gubernationis ministros. Ergo Deus immediate omnia gubernat.</p><p title="I q. 103 a. 6 s. c."><a name="32735"><span class="ref">[32735] Iª q. 103 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1068 quod Augustinus dicit, in III de Trin., <i>quemadmodum corpora |
| 1069 crassiora et inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine | |
| 1070 reguntur; ita omnia corpora per spiritum vitae rationalem, et | |
| 1071 spiritus vitae rationalis desertor atque peccator per spiritum | |
| 53 | 1072 vitae rationalem pium et iustum, et ille per ipsum Deum</i>.</p><p title="I q. 103 a. 6 co."><a name="32736"><span class="ref">[32736] Iª q. 103 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1073 quod in gubernatione duo sunt consideranda, scilicet ratio |
| 1074 gubernationis, quae est ipsa providentia; et executio. Quantum | |
| 1075 igitur ad rationem gubernationis pertinet, Deus immediate omnia | |
| 1076 gubernat, quantum autem pertinet ad executionem gubernationis, Deus | |
| 1077 gubernat quaedam mediantibus aliis. Cuius ratio est quia, cum Deus | |
| 1078 sit ipsa essentia bonitatis, unumquodque attribuendum est Deo | |
| 1079 secundum sui optimum. Optimum autem in omni genere vel ratione vel | |
| 1080 cognitione practica, qualis est ratio gubernationis, in hoc | |
| 1081 consistit, quod particularia cognoscantur, in quibus est actus, | |
| 1082 sicut optimus medicus est, non qui considerat sola universalia, sed | |
| 1083 qui potest etiam considerare minima particularium; et idem patet in | |
| 1084 ceteris. Unde oportet dicere quod Deus omnium etiam minimorum | |
| 1085 particularium rationem gubernationis habeat. Sed cum per | |
| 1086 gubernationem res quae gubernantur sint ad perfectionem | |
| 1087 perducendae; tanto erit melior gubernatio, quanto maior perfectio a | |
| 1088 gubernante rebus gubernatis communicatur. Maior autem perfectio est | |
| 1089 quod aliquid in se sit bonum, et etiam sit aliis causa bonitatis, | |
| 1090 quam si esset solummodo in se bonum. Et ideo sic Deus gubernat res, | |
| 1091 ut quasdam aliarum in gubernando causas instituat, sicut si aliquis | |
| 1092 magister discipulos suos non solum scientes faceret, sed etiam | |
| 53 | 1093 aliorum doctores.</p><p title="I q. 103 a. 6 ad 1"><a name="32737"><span class="ref">[32737] Iª q. 103 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1094 dicendum quod opinio Platonis reprehenditur, quia etiam quantum ad |
| 1095 rationem gubernationis, posuit Deum non immediate omnia gubernare. | |
| 1096 Quod patet per hoc, quod divisit in tria providentiam, quae est | |
| 53 | 1097 ratio gubernationis.</p><p title="I q. 103 a. 6 ad 2"><a name="32738"><span class="ref">[32738] Iª q. 103 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1098 dicendum quod, si solus Deus gubernaret, subtraheretur perfectio |
| 1099 causalis a rebus. Unde non totum fieret per unum, quod fit per | |
| 53 | 1100 multa.</p><p title="I q. 103 a. 6 ad 3"><a name="32739"><span class="ref">[32739] Iª q. 103 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1101 dicendum quod non solum pertinet ad imperfectionem regis terreni |
| 1102 quod executores habeat suae gubernationis, sed etiam ad regis | |
| 1103 dignitatem, quia ex ordine ministrorum potestas regia praeclarior | |
| 53 | 1104 redditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 103 a. 7 arg. 1"><a name="32740"><span class="ref">[32740] Iª q. 103 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1105 proceditur. Videtur quod aliquid praeter ordinem divinae |
| 1106 gubernationis contingere possit. Dicit enim Boetius, in III de | |
| 1107 Consol., quod <i>Deus per bonum cuncta disponit</i>. Si ergo nihil | |
| 1108 in rebus contingit praeter ordinem divinae gubernationis, | |
| 53 | 1109 sequeretur quod nihil esset malum in rebus.</p><p title="I q. 103 a. 7 arg. 2"><a name="32741"><span class="ref">[32741] Iª q. 103 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1110 nihil est casuale quod evenit secundum praeordinationem alicuius |
| 1111 gubernantis. Si igitur nihil accidit in rebus praeter ordinem | |
| 1112 gubernationis divinae, sequitur quod nihil in rebus sit fortuitum | |
| 53 | 1113 et casuale.</p><p title="I q. 103 a. 7 arg. 3"><a name="32742"><span class="ref">[32742] Iª q. 103 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, ordo |
| 28 | 1114 divinae gubernationis est certus et immutabilis, quia est secundum |
| 1115 rationem aeternam. Si igitur nihil possit contingere in rebus | |
| 1116 praeter ordinem divinae gubernationis, sequitur quod omnia ex | |
| 1117 necessitate eveniant, et nihil sit in rebus contingens, quod est | |
| 1118 inconveniens. Potest igitur in rebus aliquid contingere praeter | |
| 53 | 1119 ordinem gubernationis divinae.</p><p title="I q. 103 a. 7 s. c."><a name="32743"><span class="ref">[32743] Iª q. 103 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1120 quod dicitur Esther XIII, <i>domine Deus, rex omnipotens, in |
| 1121 ditione tua cuncta sunt posita, et non est qui possit resistere | |
| 53 | 1122 tuae voluntati</i>.</p><p title="I q. 103 a. 7 co."><a name="32744"><span class="ref">[32744] Iª q. 103 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1123 quod praeter ordinem alicuius particularis causae, aliquis effectus |
| 1124 evenire potest; non autem praeter ordinem causae universalis. Cuius | |
| 1125 ratio est, quia praeter ordinem particularis causae nihil provenit | |
| 1126 nisi ex aliqua alia causa impediente, quam quidem causam necesse | |
| 1127 est reducere in primam causam universalem, sicut indigestio | |
| 1128 contingit praeter ordinem virtutis nutritivae, ex aliquo | |
| 1129 impedimento, puta ex grossitie cibi, quam necesse est reducere in | |
| 1130 aliquam aliam causam, et sic usque ad causam primam universalem. | |
| 1131 Cum igitur Deus sit prima causa universalis non unius generis | |
| 1132 tantum, sed universaliter totius entis; impossibile est quod | |
| 1133 aliquid contingat praeter ordinem divinae gubernationis, sed ex hoc | |
| 1134 ipso quod aliquid ex una parte videtur exire ab ordine divinae | |
| 1135 providentiae qui consideratur secundum aliquam particularem causam, | |
| 1136 necesse est quod in eundem ordinem relabatur secundum aliam | |
| 53 | 1137 causam.</p><p title="I q. 103 a. 7 ad 1"><a name="32745"><span class="ref">[32745] Iª q. 103 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1138 dicendum quod nihil invenitur in mundo quod sit totaliter malum, |
| 1139 quia malum semper fundatur in bono, ut supra ostensum est. Et ideo | |
| 1140 res aliqua dicitur mala, per hoc quod exit ab ordine alicuius | |
| 1141 particularis boni. Si autem totaliter exiret ab ordine | |
| 53 | 1142 gubernationis divinae, totaliter nihil esset.</p><p title="I q. 103 a. 7 ad 2"><a name="32746"><span class="ref">[32746] Iª q. 103 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1143 dicendum quod aliqua dicuntur esse casualia in rebus, per ordinem |
| 1144 ad causas particulares, extra quarum ordinem fiunt. Sed quantum ad | |
| 1145 divinam providentiam pertinet, nihil fit casu in mundo, ut | |
| 53 | 1146 Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest.</p><p title="I q. 103 a. 7 ad 3"><a name="32747"><span class="ref">[32747] Iª q. 103 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1147 dicendum quod dicuntur aliqui effectus contingentes, per |
| 1148 comparationem ad proximas causas, quae in suis effectibus deficere | |
| 1149 possunt, non propter hoc quod aliquid fieri possit extra totum | |
| 1150 ordinem gubernationis divinae. Quia hoc ipsum quod aliquid | |
| 1151 contingit praeter ordinem causae proximae, est ex aliqua causa | |
| 53 | 1152 subiecta gubernationi divinae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 103 a. 8 arg. 1"><a name="32748"><span class="ref">[32748] Iª q. 103 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1153 proceditur. Videtur quod aliquid possit reniti contra ordinem |
| 1154 gubernationis divinae. Dicitur enim Isaiae III, <i>lingua eorum et | |
| 53 | 1155 adinventiones eorum contra dominum</i>.</p><p title="I q. 103 a. 8 arg. 2"><a name="32749"><span class="ref">[32749] Iª q. 103 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1156 nullus rex iuste punit eos qui eius ordinationi non repugnant. Si |
| 1157 igitur nihil contraniteretur divinae ordinationi, nullus iuste | |
| 53 | 1158 puniretur a Deo.</p><p title="I q. 103 a. 8 arg. 3"><a name="32750"><span class="ref">[32750] Iª q. 103 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1159 quaelibet res est subiecta ordini divinae gubernationis. Sed una |
| 1160 res ab alia impugnatur. Ergo aliqua sunt quae contranituntur | |
| 53 | 1161 divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 8 s. c."><a name="32751"><span class="ref">[32751] Iª q. 103 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1162 quod dicit Boetius, in III de Consol., <i>non est aliquid quod |
| 1163 summo huic bono vel velit vel possit obsistere. Est igitur summum | |
| 1164 bonum quod regit cuncta fortiter, suaviterque disponit</i>; ut | |
| 53 | 1165 dicitur Sap. VIII, de divina sapientia.</p><p title="I q. 103 a. 8 co."><a name="32752"><span class="ref">[32752] Iª q. 103 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1166 quod ordo divinae providentiae dupliciter potest considerari, uno |
| 1167 modo in generali, secundum scilicet quod progreditur a causa | |
| 1168 gubernativa totius; alio modo in speciali, secundum scilicet quod | |
| 1169 progreditur ex aliqua causa particulari, quae est executiva divinae | |
| 1170 gubernationis. Primo igitur modo, nihil contranititur ordini | |
| 1171 divinae gubernationis. Quod ex duobus patet. Primo quidem, ex hoc | |
| 1172 quod ordo divinae gubernationis totaliter in bonum tendit, et | |
| 1173 unaquaeque res in sua operatione et conatu non tendit nisi ad | |
| 1174 bonum, nullus enim respiciens ad malum operatur, ut Dionysius | |
| 1175 dicit. Alio modo apparet idem ex hoc quod, sicut supra dictum est, | |
| 1176 omnis inclinatio alicuius rei vel naturalis vel voluntaria, nihil | |
| 1177 est aliud quam quaedam impressio a primo movente, sicut inclinatio | |
| 1178 sagittae ad signum determinatum, nihil aliud est quam quaedam | |
| 1179 impressio a sagittante. Unde omnia quae agunt vel naturaliter vel | |
| 1180 voluntarie, quasi propria sponte perveniunt in id ad quod divinitus | |
| 53 | 1181 ordinantur. Et ideo dicitur Deus omnia disponere suaviter.</p><p title="I q. 103 a. 8 ad 1"><a name="32753"><span class="ref">[32753] Iª q. 103 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1182 dicendum quod dicuntur aliqui vel cogitare vel loqui vel agere |
| 1183 contra Deum, non quia totaliter renitantur ordini divinae | |
| 1184 gubernationis, quia etiam peccantes intendunt aliquod bonum, sed | |
| 1185 quia contranituntur cuidam determinato bono, quod est eis | |
| 1186 conveniens secundum suam naturam aut statum. Et ideo puniuntur | |
| 53 | 1187 iuste a Deo.</p><p title="I q. 103 a. 8 ad 2"><a name="32754"><span class="ref">[32754] Iª q. 103 a. 8 ad 2</span></a> Et per hoc patet |
| 1188 solutio ad secundum.</p><p title="I q. 103 a. 8 ad 3"><a name="32755"><span class="ref">[32755] Iª q. 103 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1189 dicendum quod ex hoc quod una res alteri contrapugnat, ostenditur |
| 1190 quod aliquid reniti potest ordini qui est ex aliqua causa | |
| 1191 particulari, non autem ordini qui dependet a causa universali | |
| 53 | 1192 totius.</p></div></div><div class="q" id="q104"><h2>Quaestio 104</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 104 pr."><a name="32756"><span class="ref">[32756] |
| 1193 Iª q. 104 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1194 effectibus divinae gubernationis in speciali. Et circa hoc |
| 1195 quaeruntur quatuor. Primo, utrum creaturae indigeant ut | |
| 1196 conserventur in esse a Deo. Secundo, utrum conserventur a Deo | |
| 1197 immediate. Tertio, utrum Deus possit aliquid redigere in nihilum. | |
| 53 | 1198 Quarto, utrum aliquid in nihilum redigatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 104 a. 1 arg. 1"><a name="32757"><span class="ref">[32757] Iª q. 104 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1199 proceditur. Videtur quod creaturae non indigeant ut a Deo |
| 1200 conserventur in esse. Quod enim non potest non esse, non indiget ut | |
| 1201 conservetur in esse, sicut quod non potest abscedere, non indiget | |
| 1202 ut conservetur ne abscedat. Sed quaedam creaturae sunt quae | |
| 1203 secundum sui naturam non possunt non esse. Ergo non omnes creaturae | |
| 1204 indigent ut a Deo conserventur in esse. Probatio mediae. Quod per | |
| 1205 se inest alicui, necesse est ei inesse, et oppositum eius | |
| 1206 impossibile est ei inesse, sicut necessarium est binarium esse | |
| 1207 parem, et impossibile est eum esse imparem. Esse autem per se | |
| 1208 consequitur ad formam, quia unumquodque secundum hoc est ens actu, | |
| 1209 quod habet formam. Quaedam autem creaturae sunt, quae sunt formae | |
| 1210 quaedam subsistentes, sicut de Angelis dictum est; et sic per se | |
| 1211 inest eis esse. Et eadem ratio est de illis quorum materia non est | |
| 1212 in potentia nisi ad unam formam, sicut supra dictum est de | |
| 1213 corporibus caelestibus. Huiusmodi ergo creaturae secundum suam | |
| 1214 naturam ex necessitate sunt, et non possunt non esse, potentia enim | |
| 1215 ad non esse non potest fundari neque in forma, quam per se sequitur | |
| 1216 esse; neque in materia existente sub forma quam non potest | |
| 53 | 1217 amittere, cum non sit in potentia ad aliam formam.</p><p title="I q. 104 a. 1 arg. 2"><a name="32758"><span class="ref">[32758] Iª q. 104 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1218 est potentior quolibet creato agente. Sed aliquod creatum agens |
| 1219 potest communicare suo effectui ut conservetur in esse, etiam eius | |
| 1220 operatione cessante, sicut cessante actione aedificatoris, remanet | |
| 1221 domus; et cessante actione ignis, remanet aqua calefacta per | |
| 1222 aliquod tempus. Ergo multo magis Deus potest suae creaturae | |
| 53 | 1223 conferre quod conservetur in esse, sua operatione cessante.</p><p title="I q. 104 a. 1 arg. 3"><a name="32759"><span class="ref">[32759] Iª q. 104 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1224 nullum violentum potest contingere absque aliqua causa agente. Sed |
| 1225 tendere ad non esse est innaturale et violentum cuilibet creaturae, | |
| 1226 quia quaelibet creatura naturaliter appetit esse. Ergo nulla | |
| 1227 creatura potest tendere in non esse, nisi aliquo agente ad | |
| 1228 corruptionem. Sed quaedam sunt ad quorum corruptionem nihil agere | |
| 1229 potest; sicut spirituales substantiae, et corpora caelestia. Ergo | |
| 1230 huiusmodi creaturae non possunt tendere in non esse, etiam Dei | |
| 53 | 1231 operatione cessante.</p><p title="I q. 104 a. 1 arg. 4"><a name="32760"><span class="ref">[32760] Iª q. 104 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1232 Deus conservat res in esse, hoc erit per aliquam actionem. Per |
| 1233 quamlibet autem actionem agentis, si sit efficax, aliquid fit in | |
| 1234 effectu. Oportet igitur quod per actionem Dei conservantis aliquid | |
| 1235 fiat in creatura. Sed hoc non videtur. Non enim per huiusmodi | |
| 1236 actionem fit ipsum esse creaturae, quia quod iam est, non fit. | |
| 1237 Neque iterum aliquid aliud superadditum, quia vel non continue Deus | |
| 1238 conservaret creaturam in esse, vel continue aliquid adderetur | |
| 1239 creaturae, quod est inconveniens. Non igitur creaturae conservantur | |
| 53 | 1240 in esse a Deo.</p><p title="I q. 104 a. 1 s. c."><a name="32761"><span class="ref">[32761] Iª q. 104 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 1241 quod dicitur Heb. I, <i>portans omnia verbo virtutis suae</i>.</p><p title="I q. 104 a. 1 co."><a name="32762"><span class="ref">[32762] Iª q. 104 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1242 quod necesse est dicere, et secundum fidem et secundum rationem, |
| 1243 quod creaturae conservantur in esse a Deo. Ad cuius evidentiam, | |
| 1244 considerandum est quod aliquid conservatur ab altero dupliciter. | |
| 1245 Uno modo, indirecte et per accidens, sicut ille dicitur rem | |
| 1246 conservare, qui removet corrumpens; puta si aliquis puerum | |
| 1247 custodiat ne cadat in ignem, dicitur eum conservare. Et sic etiam | |
| 1248 Deus dicitur aliqua conservare, sed non omnia, quia quaedam sunt | |
| 1249 quae non habent corrumpentia, quae necesse sit removere ad rei | |
| 1250 conservationem. Alio modo dicitur aliquid rem aliquam conservare | |
| 1251 per se et directe, inquantum scilicet illud quod conservatur, | |
| 1252 dependet a conservante, ut sine eo esse non possit. Et hoc modo | |
| 1253 omnes creaturae indigent divina conservatione. Dependet enim esse | |
| 1254 cuiuslibet creaturae a Deo, ita quod nec ad momentum subsistere | |
| 1255 possent, sed in nihilum redigerentur, nisi operatione divinae | |
| 1256 virtutis conservarentur in esse, sicut Gregorius dicit. Et hoc sic | |
| 1257 perspici potest. Omnis enim effectus dependet a sua causa, secundum | |
| 1258 quod est causa eius. Sed considerandum est quod aliquod agens est | |
| 1259 causa sui effectus secundum fieri tantum, et non directe secundum | |
| 1260 esse eius. Quod quidem contingit et in artificialibus, et in rebus | |
| 1261 naturalibus. Aedificator enim est causa domus quantum ad eius | |
| 1262 fieri, non autem directe quantum ad esse eius. Manifestum est enim | |
| 1263 quod esse domus consequitur formam eius, forma autem domus est | |
| 1264 compositio et ordo, quae quidem forma consequitur naturalem | |
| 1265 virtutem quarundam rerum. Sicut enim coquus coquit cibum adhibendo | |
| 1266 aliquam virtutem naturalem activam, scilicet ignis; ita aedificator | |
| 1267 facit domum adhibendo caementum, lapides et ligna, quae sunt | |
| 1268 susceptiva et conservativa talis compositionis et ordinis. Unde | |
| 1269 esse domus dependet ex naturis harum rerum, sicut fieri domus | |
| 1270 dependet ex actione aedificatoris. Et simili ratione est | |
| 1271 considerandum in rebus naturalibus. Quia si aliquod agens non est | |
| 1272 causa formae inquantum huiusmodi, non erit per se causa esse quod | |
| 1273 consequitur ad talem formam, sed erit causa effectus secundum fieri | |
| 1274 tantum. Manifestum est autem quod, si aliqua duo sunt eiusdem | |
| 1275 speciei, unum non potest esse per se causa formae alterius, | |
| 1276 inquantum est talis forma, quia sic esset causa formae propriae, | |
| 1277 cum sit eadem ratio utriusque. Sed potest esse causa huiusmodi | |
| 1278 formae secundum quod est in materia, idest quod haec materia | |
| 1279 acquirat hanc formam. Et hoc est esse causa secundum fieri; sicut | |
| 1280 cum homo generat hominem, et ignis ignem. Et ideo quandocumque | |
| 1281 naturalis effectus est natus impressionem agentis recipere secundum | |
| 1282 eandem rationem secundum quam est in agente, tunc fieri effectus | |
| 1283 dependet ab agente, non autem esse ipsius. Sed aliquando effectus | |
| 1284 non est natus recipere impressionem agentis secundum eandem | |
| 1285 rationem secundum quam est in agente, sicut patet in omnibus | |
| 1286 agentibus quae non agunt simile secundum speciem; sicut caelestia | |
| 1287 corpora sunt causa generationis inferiorum corporum dissimilium | |
| 1288 secundum speciem. Et tale agens potest esse causa formae secundum | |
| 1289 rationem talis formae, et non solum secundum quod acquiritur in hac | |
| 1290 materia, et ideo est causa non solum fiendi, sed essendi. Sicut | |
| 1291 igitur fieri rei non potest remanere, cessante actione agentis quod | |
| 1292 est causa effectus secundum fieri; ita nec esse rei potest | |
| 1293 remanere, cessante actione agentis quod est causa effectus non | |
| 1294 solum secundum fieri, sed etiam secundum esse. Et haec est ratio | |
| 1295 quare aqua calefacta retinet calorem, cessante actione ignis; non | |
| 1296 autem remanet aer illuminatus, nec ad momentum, cessante actione | |
| 1297 solis. Quia scilicet materia aquae susceptiva est caloris ignis | |
| 1298 secundum eandem rationem qua est in igne, unde si perfecte | |
| 1299 perducatur ad formam ignis, retinebit calorem semper; si autem | |
| 1300 imperfecte participet aliquid de forma ignis secundum quandam | |
| 1301 inchoationem, calor non semper remanebit, sed ad tempus, propter | |
| 1302 debilem participationem principii caloris. Aer autem nullo modo | |
| 1303 natus est recipere lumen secundum eandem rationem secundum quam est | |
| 1304 in sole, ut scilicet recipiat formam solis, quae est principium | |
| 1305 luminis, et ideo, quia non habet radicem in aere, statim cessat | |
| 1306 lumen, cessante actione solis. Sic autem se habet omnis creatura ad | |
| 1307 Deum, sicut aer ad solem illuminantem. Sicut enim sol est lucens | |
| 1308 per suam naturam, aer autem fit luminosus participando lumen a | |
| 1309 sole, non tamen participando naturam solis; ita solus Deus est ens | |
| 1310 per essentiam suam, quia eius essentia est suum esse; omnis autem | |
| 1311 creatura est ens participative, non quod sua essentia sit eius | |
| 1312 esse. Et ideo, ut Augustinus dicit IV super Gen. ad Litt., | |
| 1313 <i>virtus Dei ab eis quae creata sunt regendis si cessaret | |
| 1314 aliquando, simul et illorum cessaret species, omnisque natura | |
| 1315 concideret</i>. Et in VIII eiusdem libri dicit quod, <i>sicut aer | |
| 1316 praesente lumine fit lucidus, sic homo, Deo sibi praesente, | |
| 53 | 1317 illuminatur, absente autem, continuo tenebratur</i>.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 1"><a name="32763"><span class="ref">[32763] Iª q. 104 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1318 dicendum quod esse per se consequitur formam creaturae, supposito |
| 1319 tamen influxu Dei, sicut lumen sequitur diaphanum aeris, supposito | |
| 1320 influxu solis. Unde potentia ad non esse in spiritualibus creaturis | |
| 1321 et corporibus caelestibus, magis est in Deo, qui potest subtrahere | |
| 53 | 1322 suum influxum, quam in forma vel in materia talium creaturarum.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 2"><a name="32764"><span class="ref">[32764] Iª q. 104 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1323 dicendum quod Deus non potest communicare alicui creaturae ut |
| 1324 conservetur in esse, sua operatione cessante; sicut non potest ei | |
| 1325 communicare quod non sit causa esse illius. Intantum enim indiget | |
| 1326 creatura conservari a Deo, inquantum esse effectus dependet a causa | |
| 1327 essendi. Unde non est simile de agente quod non est causa essendi, | |
| 53 | 1328 sed fieri tantum.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 3"><a name="32765"><span class="ref">[32765] Iª q. 104 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1329 dicendum quod ratio illa procedit de conservatione quae est per |
| 1330 remotionem corrumpentis; qua non indigent omnes creaturae, ut | |
| 53 | 1331 dictum est.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 4"><a name="32766"><span class="ref">[32766] Iª q. 104 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1332 dicendum quod conservatio rerum a Deo non est per aliquam novam |
| 1333 actionem; sed per continuationem actionis qua dat esse, quae quidem | |
| 1334 actio est sine motu et tempore. Sicut etiam conservatio luminis in | |
| 53 | 1335 aere est per continuatum influxum a sole.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 104 a. 2 arg. 1"><a name="32767"><span class="ref">[32767] Iª q. 104 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1336 proceditur. Videtur quod Deus immediate omnem creaturam conservet. |
| 1337 Eadem enim actione Deus est conservator rerum, qua et creator, ut | |
| 1338 dictum est. Sed Deus immediate est creator omnium. Ergo immediate | |
| 53 | 1339 est etiam conservator.</p><p title="I q. 104 a. 2 arg. 2"><a name="32768"><span class="ref">[32768] Iª q. 104 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1340 unaquaeque res magis est proxima sibi, quam rei alteri. Sed non |
| 1341 potest communicari alicui creaturae quod conservet seipsam. Ergo | |
| 1342 multo minus potest ei communicari quod conservet aliam. Ergo Deus | |
| 53 | 1343 omnia conservat absque aliqua media causa conservante.</p><p title="I q. 104 a. 2 arg. 3"><a name="32769"><span class="ref">[32769] Iª q. 104 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1344 effectus conservatur in esse ab eo quod est causa eius non solum |
| 1345 secundum fieri, sed etiam secundum esse. Sed omnes causae creatae, | |
| 1346 ut videtur, non sunt causae suorum effectuum nisi secundum fieri, | |
| 1347 non sunt enim causae nisi movendo, ut supra habitum est. Ergo non | |
| 53 | 1348 sunt causae conservantes suos effectus in esse.</p><p title="I q. 104 a. 2 s. c."><a name="32770"><span class="ref">[32770] Iª q. 104 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1349 quod per idem conservatur res, per quod habet esse. Sed Deus dat |
| 1350 esse rebus mediantibus aliquibus causis mediis. Ergo etiam res in | |
| 53 | 1351 esse conservat mediantibus aliquibus causis.</p><p title="I q. 104 a. 2 co."><a name="32771"><span class="ref">[32771] Iª q. 104 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1352 quod, sicut dictum est, dupliciter aliquid rem aliquam in esse |
| 1353 conservat, uno modo, indirecte et per accidens, per hoc quod | |
| 1354 removet vel impedit actionem corrumpentis; alio modo, directe et | |
| 1355 per se, quia ab eo dependet esse alterius, sicut a causa dependet | |
| 1356 esse effectus. Utroque autem modo aliqua res creata invenitur esse | |
| 1357 alterius conservativa. Manifestum est enim quod etiam in rebus | |
| 1358 corporalibus multa sunt quae impediunt actiones corrumpentium, et | |
| 1359 per hoc dicuntur rerum conservativa; sicut sal impedit carnes a | |
| 1360 putrefactione, et simile est in multis aliis. Invenitur etiam quod | |
| 1361 ab aliqua creatura dependet aliquis effectus secundum suum esse. | |
| 1362 Cum enim sunt multae causae ordinatae, necesse est quod effectus | |
| 1363 dependeat primo quidem et principaliter a causa prima; secundario | |
| 1364 vero ab omnibus causis mediis. Et ideo principaliter quidem prima | |
| 1365 causa est effectus conservativa; secundario vero omnes mediae | |
| 1366 causae, et tanto magis quanto causa fuerit altior et primae causae | |
| 1367 proximior. Unde superioribus causis, etiam in corporalibus rebus, | |
| 1368 attribuitur conservatio et permanentia rerum, sicut philosophus | |
| 1369 dicit, in XII Metaphys., quod primus motus, scilicet diurnus, est | |
| 1370 causa continuitatis generationis; secundus autem motus, qui est per | |
| 1371 zodiacum, est causa diversitatis quae est secundum generationem et | |
| 1372 corruptionem. Et similiter astrologi, attribuunt Saturno, qui est | |
| 1373 supremus planetarum; res fixas et permanentes. Sic igitur dicendum | |
| 1374 est quod Deus conservat res quasdam in esse, mediantibus aliquibus | |
| 53 | 1375 causis.</p><p title="I q. 104 a. 2 ad 1"><a name="32772"><span class="ref">[32772] Iª q. 104 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1376 dicendum quod Deus immediate omnia creavit, sed in ipsa rerum |
| 1377 creatione ordinem in rebus instituit, ut quaedam ab aliis | |
| 1378 dependerent, per quas secundario conservarentur in esse; | |
| 53 | 1379 praesupposita tamen principali conservatione, quae est ab ipso.</p><p title="I q. 104 a. 2 ad 2"><a name="32773"><span class="ref">[32773] Iª q. 104 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1380 dicendum quod, cum propria causa sit conservativa effectus ab ea |
| 1381 dependentis; sicut nulli effectui praestari potest quod sit causa | |
| 1382 sui ipsius, potest tamen ei praestari quod sit causa alterius; ita | |
| 1383 etiam nulli effectui praestari potest quod sit sui ipsius | |
| 1384 conservativus, potest tamen ei praestari quod sit conservativus | |
| 53 | 1385 alterius.</p><p title="I q. 104 a. 2 ad 3"><a name="32774"><span class="ref">[32774] Iª q. 104 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1386 dicendum quod nulla creatura potest esse causa alterius, quantum ad |
| 1387 hoc quod acquirat novam formam vel dispositionem, nisi per modum | |
| 1388 alicuius mutationis, quia semper agit praesupposito aliquo | |
| 1389 subiecto. Sed postquam formam vel dispositionem induxit in effectu, | |
| 1390 absque alia immutatione effectus, huiusmodi formam vel | |
| 1391 dispositionem conservat. Sicut in aere, prout illuminatur de novo, | |
| 1392 intelligitur quaedam mutatio; sed conservatio luminis est absque | |
| 53 | 1393 aeris immutatione, ex sola praesentia illuminantis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 104 a. 3 arg. 1"><a name="32775"><span class="ref">[32775] Iª q. 104 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1394 proceditur. Videtur quod Deus non possit aliquid in nihilum |
| 1395 redigere. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., | |
| 1396 quod <i>Deus non est causa tendendi in non esse</i>. Hoc autem | |
| 1397 contingeret, si aliquam creaturam redigeret in nihilum. Ergo Deus | |
| 53 | 1398 non potest aliquid in nihilum redigere.</p><p title="I q. 104 a. 3 arg. 2"><a name="32776"><span class="ref">[32776] Iª q. 104 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1399 est causa rerum ut sint, per suam bonitatem, quia, ut Augustinus |
| 1400 dicit in libro de Doct. Christ., <i>inquantum Deus bonus est, | |
| 1401 sumus</i>. Sed Deus non potest non esse bonus. Ergo non potest | |
| 1402 facere ut res non sint. Quod faceret, si eas in nihilum | |
| 53 | 1403 redigeret.</p><p title="I q. 104 a. 3 arg. 3"><a name="32777"><span class="ref">[32777] Iª q. 104 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1404 Deus in nihilum aliqua redigeret, oporteret quod hoc fieret per |
| 1405 aliquam actionem. Sed hoc non potest esse, quia omnis actio | |
| 1406 terminatur ad aliquod ens; unde etiam actio corrumpentis terminatur | |
| 1407 ad aliquid generatum, quia generatio unius est corruptio alterius. | |
| 53 | 1408 Ergo Deus non potest aliquid in nihilum redigere.</p><p title="I q. 104 a. 3 s. c."><a name="32778"><span class="ref">[32778] Iª q. 104 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1409 quod dicitur Ierem. X, <i>corripe me, domine, verumtamen in |
| 1410 iudicio, et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas | |
| 53 | 1411 me</i>.</p><p title="I q. 104 a. 3 co."><a name="32779"><span class="ref">[32779] Iª q. 104 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1412 quod quidam posuerunt quod Deus res in esse produxit agendo de |
| 1413 necessitate naturae. Quod si esset verum, Deus non posset rem | |
| 1414 aliquam in nihilum redigere; sicut non potest a sua natura mutari. | |
| 1415 Sed, sicut supra est habitum, haec positio est falsa, et a fide | |
| 1416 Catholica penitus aliena, quae confitetur Deum res libera voluntate | |
| 1417 produxisse in esse, secundum illud Psalmi, <i>omnia quaecumque | |
| 1418 voluit dominus, fecit</i>. Hoc igitur quod Deus creaturae esse | |
| 1419 communicat, ex Dei voluntate dependet. Nec aliter res in esse | |
| 1420 conservat, nisi inquantum eis continue influit esse. Ut dictum est. | |
| 1421 Sicut ergo antequam res essent, potuit eis non communicare esse, et | |
| 1422 sic eas non facere; ita postquam iam factae sunt, potest eis non | |
| 1423 influere esse, et sic esse desisterent. Quod est eas in nihilum | |
| 53 | 1424 redigere.</p><p title="I q. 104 a. 3 ad 1"><a name="32780"><span class="ref">[32780] Iª q. 104 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1425 dicendum quod non esse non habet causam per se, quia nihil potest |
| 1426 esse causa nisi inquantum est ens; ens autem, per se loquendo, est | |
| 1427 causa essendi. Sic igitur Deus non potest esse causa tendendi in | |
| 1428 non esse; sed hoc habet creatura ex seipsa, inquantum est de | |
| 1429 nihilo. Sed per accidens Deus potest esse causa quod res in nihilum | |
| 53 | 1430 redigantur, subtrahendo scilicet suam actionem a rebus.</p><p title="I q. 104 a. 3 ad 2"><a name="32781"><span class="ref">[32781] Iª q. 104 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1431 dicendum quod bonitas Dei est causa rerum, non quasi ex necessitate |
| 1432 naturae, quia divina bonitas non dependet ex rebus creatis; sed per | |
| 1433 liberam voluntatem. Unde sicut potuit sine praeiudicio bonitatis | |
| 1434 suae, res non producere in esse; ita absque detrimento suae | |
| 53 | 1435 bonitatis, potest res in esse non conservare.</p><p title="I q. 104 a. 3 ad 3"><a name="32782"><span class="ref">[32782] Iª q. 104 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1436 dicendum quod, si Deus rem aliquam redigeret in nihilum, hoc non |
| 1437 esset per aliquam actionem; sed per hoc quod ab agendo | |
| 53 | 1438 cessaret.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 104 a. 4 arg. 1"><a name="32783"><span class="ref">[32783] Iª q. 104 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1439 proceditur. Videtur quod aliquid in nihilum redigatur. Finis enim |
| 1440 respondet principio. Sed a principio nihil erat nisi Deus. Ergo ad | |
| 1441 hunc finem res perducentur, ut nihil sit nisi Deus. Et ita | |
| 53 | 1442 creaturae in nihilum redigentur.</p><p title="I q. 104 a. 4 arg. 2"><a name="32784"><span class="ref">[32784] Iª q. 104 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1443 omnis creatura habet potentiam finitam. Sed nulla potentia finita |
| 1444 se extendit ad infinitum, unde in VIII Physic. probatur quod | |
| 1445 potentia finita non potest movere tempore infinito. Ergo nulla | |
| 1446 creatura potest durare in infinitum. Et ita quandoque in nihilum | |
| 53 | 1447 redigetur.</p><p title="I q. 104 a. 4 arg. 3"><a name="32785"><span class="ref">[32785] Iª q. 104 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1448 forma et accidentia non habent materiam partem sui. Sed quandoque |
| 53 | 1449 desinunt esse. Ergo in nihilum rediguntur.</p><p title="I q. 104 a. 4 s. c."><a name="32786"><span class="ref">[32786] Iª q. 104 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1450 quod dicitur Eccle. III. <i>Didici quod omnia opera quae fecit |
| 53 | 1451 Deus, perseverant in aeternum</i>.</p><p title="I q. 104 a. 4 co."><a name="32787"><span class="ref">[32787] Iª q. 104 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1452 quod eorum quae a Deo fiunt circa creaturam, quaedam proveniunt |
| 1453 secundum naturalem cursum rerum; quaedam vero miraculose operatur | |
| 1454 praeter ordinem naturalem creaturis inditum, ut infra dicetur. Quae | |
| 1455 autem facturus est Deus secundum ordinem naturalem rebus inditum, | |
| 1456 considerari possunt ex ipsis rerum naturis, quae vero miraculose | |
| 1457 fiunt, ordinantur ad gratiae manifestationem, secundum illud | |
| 1458 apostoli I ad Cor. XII, <i>unicuique datur manifestatio spiritus ad | |
| 1459 utilitatem</i>; et postmodum, inter cetera, subdit de miraculorum | |
| 1460 operatione. Creaturarum autem naturae hoc demonstrant, ut nulla | |
| 1461 earum in nihilum redigatur, quia vel sunt immateriales, et sic in | |
| 1462 eis non est potentia ad non esse; vel sunt materiales, et sic | |
| 1463 saltem remanent semper secundum materiam, quae incorruptibilis est, | |
| 1464 utpote subiectum existens generationis et corruptionis. Redigere | |
| 1465 etiam aliquid in nihilum, non pertinet ad gratiae manifestationem, | |
| 1466 cum magis per hoc divina potentia et bonitas ostendatur, quod res | |
| 1467 in esse conservat. Unde simpliciter dicendum est quod nihil omnino | |
| 53 | 1468 in nihilum redigetur.</p><p title="I q. 104 a. 4 ad 1"><a name="32788"><span class="ref">[32788] Iª q. 104 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1469 dicendum quod hoc quod res in esse productae sunt, postquam non |
| 1470 fuerunt, declarat potentiam producentis. Sed quod in nihilum | |
| 1471 redigerentur, huiusmodi manifestationem impediret, cum Dei potentia | |
| 1472 in hoc maxime ostendatur, quod res in esse conservat, secundum | |
| 1473 illud apostoli Heb. I, <i>portans omnia verbo virtutis | |
| 53 | 1474 suae</i>.</p><p title="I q. 104 a. 4 ad 2"><a name="32789"><span class="ref">[32789] Iª q. 104 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1475 dicendum quod potentia creaturae ad essendum est receptiva tantum; |
| 1476 sed potentia activa est ipsius Dei, a quo est influxus essendi. | |
| 1477 Unde quod res in infinitum durent, sequitur infinitatem divinae | |
| 1478 virtutis. Determinatur tamen quibusdam rebus virtus ad manendum | |
| 1479 tempore determinato, inquantum impediri possunt ne percipiant | |
| 1480 influxum essendi qui est ab eo, ex aliquo contrario agente, cui | |
| 1481 finita virtus non potest resistere tempore infinito, sed solum | |
| 1482 tempore determinato. Et ideo ea quae non habent contrarium, quamvis | |
| 53 | 1483 habeant finitam virtutem, perseverant in aeternum.</p><p title="I q. 104 a. 4 ad 3"><a name="32790"><span class="ref">[32790] Iª q. 104 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1484 dicendum quod formae et accidentia non sunt entia completa, cum non |
| 1485 subsistant, sed quodlibet eorum est aliquid entis, sic enim ens | |
| 1486 dicitur, quia eo aliquid est. Et tamen eo modo quo sunt, non omnino | |
| 1487 in nihilum rediguntur; non quia aliqua pars eorum remaneat, sed | |
| 53 | 1488 remanent in potentia materiae vel subiecti.</p></div></div><div class="q" id="q105"><h2>Quaestio 105</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 105 pr."><a name="32791"><span class="ref">[32791] |
| 1489 Iª q. 105 pr.</span></a> Deinde considerandum est de secundo | |
| 28 | 1490 effectu gubernationis divinae qui est mutatio creaturarum. Et |
| 1491 primo, de mutatione creaturarum a Deo; secundo, de mutatione unius | |
| 1492 creaturae ab alia. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum Deus | |
| 1493 immediate possit movere materiam ad formam. Secundo, utrum | |
| 1494 immediate possit movere aliquod corpus. Tertio, utrum possit movere | |
| 1495 intellectum. Quarto, utrum possit movere voluntatem. Quinto, utrum | |
| 1496 Deus operetur in omni operante. Sexto, utrum possit aliquid facere | |
| 1497 praeter ordinem rebus inditum. Septimo, utrum omnia quae sic Deus | |
| 53 | 1498 facit, sint miracula. Octavo, de diversitate miraculorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 105 a. 1 arg. 1"><a name="32792"><span class="ref">[32792] Iª q. 105 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1499 proceditur. Videtur quod Deus non possit immediate movere materiam |
| 1500 ad formam. Sicut enim probat philosophus in VII Metaphys., formam | |
| 1501 in hac materia nihil facere potest nisi forma quae est in materia, | |
| 1502 quia simile facit sibi simile. Sed Deus non est forma in materia. | |
| 53 | 1503 Ergo non potest causare formam in materia.</p><p title="I q. 105 a. 1 arg. 2"><a name="32793"><span class="ref">[32793] Iª q. 105 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1504 aliquod agens se habeat ad multa, nullum eorum producet, nisi |
| 1505 determinetur ad ipsum per aliquid aliud, ut enim in III de anima | |
| 1506 dicitur, universalis opinio non movet nisi mediante aliqua | |
| 1507 particulari apprehensione. Sed virtus divina est universalis causa | |
| 1508 omnium. Ergo non potest producere aliquam particularem formam, nisi | |
| 53 | 1509 mediante aliquo particulari agente.</p><p title="I q. 105 a. 1 arg. 3"><a name="32794"><span class="ref">[32794] Iª q. 105 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1510 sicut esse commune dependet a prima causa universali, ita esse |
| 1511 determinatum dependet a determinatis causis particularibus, ut | |
| 1512 supra habitum est. Sed determinatum esse alicuius rei est per | |
| 1513 propriam eius formam. Ergo propriae rerum formae non producuntur a | |
| 53 | 1514 Deo, nisi mediantibus causis particularibus.</p><p title="I q. 105 a. 1 s. c."><a name="32795"><span class="ref">[32795] Iª q. 105 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1515 quod dicitur Gen. II, <i>formavit Deus hominem de limo |
| 53 | 1516 terrae</i>.</p><p title="I q. 105 a. 1 co."><a name="32796"><span class="ref">[32796] Iª q. 105 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1517 quod Deus immediate potest movere materiam ad formam. Quia ens in |
| 1518 potentia passiva reduci potest in actum, a potentia activa quae eam | |
| 1519 sub sua potestate continet. Cum igitur materia contineatur sub | |
| 1520 potestate divina, utpote a Deo producta, potest reduci in actum per | |
| 1521 divinam potentiam. Et hoc est moveri materiam ad formam, quia forma | |
| 53 | 1522 nihil aliud est quam actus materiae.</p><p title="I q. 105 a. 1 ad 1"><a name="32797"><span class="ref">[32797] Iª q. 105 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1523 dicendum quod effectus aliquis invenitur assimilari causae agenti |
| 1524 dupliciter. Uno modo, secundum eandem speciem; ut homo generatur ab | |
| 1525 homine, et ignis ab igne. Alio modo, secundum virtualem | |
| 1526 continentiam, prout scilicet forma effectus virtualiter continetur | |
| 1527 in causa, et sic animalia ex putrefactione generata, et plantae et | |
| 1528 corpora mineralia assimilantur soli et stellis, quorum virtute | |
| 1529 generantur. Sic igitur effectus causae agenti similatur secundum | |
| 1530 totum illud ad quod se extendit virtus agentis. Virtus autem Dei se | |
| 1531 extendit ad formam et materiam, ut supra habitum est. Unde | |
| 1532 compositum quod generatur, similatur Deo secundum virtualem | |
| 1533 continentiam, sicut similatur composito generanti per similitudinem | |
| 1534 speciei. Unde sicut compositum generans potest movere materiam ad | |
| 1535 formam generando compositum sibi simile, ita et Deus. Non autem | |
| 1536 aliqua alia forma non in materia existens, quia materia non | |
| 1537 continetur in virtute alterius substantiae separatae. Et ideo | |
| 1538 Daemones et Angeli operantur circa haec visibilia, non quidem | |
| 53 | 1539 imprimendo formas, sed adhibendo corporalia semina.</p><p title="I q. 105 a. 1 ad 2"><a name="32798"><span class="ref">[32798] Iª q. 105 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1540 dicendum quod ratio illa procederet, si Deus ageret, ex necessitate |
| 1541 naturae. Sed quia agit per voluntatem et intellectum, qui cognoscit | |
| 1542 rationes proprias omnium formarum, et non solum universales; inde | |
| 1543 est quod potest determinate hanc vel illam formam materiae | |
| 53 | 1544 imprimere.</p><p title="I q. 105 a. 1 ad 3"><a name="32799"><span class="ref">[32799] Iª q. 105 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1545 dicendum quod hoc ipsum quod causae secundae ordinantur ad |
| 1546 determinatos effectus est illis a Deo. Unde Deus, quia alias causas | |
| 1547 ordinat ad determinatos effectus, potest etiam determinatos | |
| 53 | 1548 effectus producere per seipsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 105 a. 2 arg. 1"><a name="32800"><span class="ref">[32800] Iª q. 105 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1549 proceditur. Videtur quod Deus non possit immediate movere aliquod |
| 1550 corpus. Cum enim movens et motum oporteat esse simul, ut probatur | |
| 1551 in VII Physic., oportet esse contactum quendam moventis et moti. | |
| 1552 Sed non potest esse contactus Dei, et corporis alicuius, dicit enim | |
| 1553 Dionysius, in I cap. de Div. Nom., quod <i>Dei non est aliquis | |
| 1554 tactus</i>. Ergo Deus non potest immediate movere aliquod | |
| 53 | 1555 corpus.</p><p title="I q. 105 a. 2 arg. 2"><a name="32801"><span class="ref">[32801] Iª q. 105 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1556 est movens non motum. Tale autem est appetibile apprehensum. Movet |
| 1557 igitur Deus sicut desideratum et apprehensum. Sed non apprehenditur | |
| 1558 nisi ab intellectu, qui non est corpus, nec virtus corporis. Ergo | |
| 53 | 1559 Deus non potest movere aliquod corpus immediate.</p><p title="I q. 105 a. 2 arg. 3"><a name="32802"><span class="ref">[32802] Iª q. 105 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1560 philosophus probat in VIII Physic., quod potentia infinita movet in |
| 1561 instanti. Sed impossibile est aliquod corpus in instanti moveri, | |
| 1562 quia, cum omnis motus sit inter opposita, sequeretur quod duo | |
| 1563 opposita simul inessent eidem; quod est impossibile. Ergo corpus | |
| 1564 non potest immediate moveri a potentia infinita. Potentia autem Dei | |
| 1565 est infinita, ut supra habitum est. Ergo Deus non potest immediate | |
| 53 | 1566 movere aliquod corpus.</p><p title="I q. 105 a. 2 s. c."><a name="32803"><span class="ref">[32803] Iª q. 105 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1567 opera sex dierum Deus fecit immediate; in quibus continetur motus |
| 1568 corporum, ut patet per hoc quod dicitur Gen. I, <i>congregentur | |
| 1569 aquae in locum unum</i>. Ergo Deus immediate potest movere | |
| 53 | 1570 corpus.</p><p title="I q. 105 a. 2 co."><a name="32804"><span class="ref">[32804] Iª q. 105 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1571 quod erroneum est dicere Deum non posse facere per seipsum omnes |
| 1572 determinatos effectus qui fiunt per quamcumque causam creatam. Unde | |
| 1573 cum corpora moveantur immediate a causis creatis, nulli debet | |
| 1574 venire in dubium quin Deus possit movere immediate quodcumque | |
| 1575 corpus. Et hoc quidem consequens est ad ea quae supra dicta sunt. | |
| 1576 Nam omnis motus corporis cuiuscumque vel consequitur ad aliquam | |
| 1577 formam, sicut motus localis gravium et levium consequitur formam | |
| 1578 quae datur a generante, ratione cuius generans dicitur movens, vel | |
| 1579 est via ad formam aliquam, sicut calefactio est via ad formam | |
| 1580 ignis. Eiusdem autem est imprimere formam, et disponere ad formam, | |
| 1581 et dare motum consequentem formam, ignis enim non solum generat | |
| 1582 alium ignem, sed etiam calefacit, et sursum movet. Cum igitur Deus | |
| 1583 possit immediate formam materiae imprimere, consequens est ut | |
| 53 | 1584 possit, secundum quemcumque motum, corpus quodcumque movere.</p><p title="I q. 105 a. 2 ad 1"><a name="32805"><span class="ref">[32805] Iª q. 105 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1585 dicendum quod duplex est tactus, scilicet corporalis, sicut duo |
| 1586 corpora se tangunt; et virtualis, sicut dicitur quod contristans | |
| 1587 tangit contristatum. Secundum igitur primum contactum, Deus, cum | |
| 1588 sit incorporeus, nec tangit nec tangitur. Secundum autem virtualem | |
| 1589 contactum, tangit quidem movendo creaturas, sed non tangitur, quia | |
| 1590 nullius creaturae virtus naturalis potest ad ipsum pertingere. Et | |
| 1591 sic intellexit Dionysius quod non est tactus Dei, ut scilicet | |
| 53 | 1592 tangatur.</p><p title="I q. 105 a. 2 ad 2"><a name="32806"><span class="ref">[32806] Iª q. 105 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1593 dicendum quod movet Deus sicut desideratum et intellectum. Sed non |
| 1594 oportet quod semper moveat sicut desideratum et intellectum ab eo | |
| 1595 quod movetur; sed sicut desideratum et notum a seipso; quia omnia | |
| 53 | 1596 operatur propter suam bonitatem.</p><p title="I q. 105 a. 2 ad 3"><a name="32807"><span class="ref">[32807] Iª q. 105 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1597 dicendum quod philosophus in VIII Physic. intendit probare quod |
| 1598 virtus primi motoris non sit virtus in magnitudine, tali ratione, | |
| 1599 virtus primi motoris est infinita (quod probat per hoc quod potest | |
| 1600 movere tempore infinito); virtus autem infinita, si esset in aliqua | |
| 1601 magnitudine, moveret in non tempore, quod est impossibile; ergo | |
| 1602 oportet quod infinita virtus primi motoris sit non in magnitudine. | |
| 1603 Ex quo patet quod corpus moveri in non tempore, non consequitur | |
| 1604 nisi virtutem infinitam in magnitudine. Cuius ratio est, quia omnis | |
| 1605 virtus quae est in magnitudine, movet secundum se totam, cum moveat | |
| 1606 per necessitatem naturae. Potentia autem infinita | |
| 1607 improportionabiliter excedit quamlibet potentiam finitam. Quanto | |
| 1608 autem maior est potentia moventis, tanto est maior velocitas motus. | |
| 1609 Cum igitur potentia finita moveat tempore determinato, sequitur | |
| 1610 quod potentia infinita non moveat in aliquo tempore, quia | |
| 1611 cuiuscumque temporis ad aliud tempus est aliqua proportio. Sed | |
| 1612 virtus quae non est in magnitudine, est virtus alicuius | |
| 1613 intelligentis, qui operatur in effectibus secundum quod eis | |
| 1614 convenit. Et ideo, cum corpori non possit esse conveniens moveri in | |
| 53 | 1615 non tempore, non sequitur quod moveat in non tempore.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 105 a. 3 arg. 1"><a name="32808"><span class="ref">[32808] Iª q. 105 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1616 proceditur. Videtur quod Deus non moveat immediate intellectum |
| 1617 creatum. Actio enim intellectus est ab eo in quo est, non enim | |
| 1618 transit in exteriorem materiam, ut dicitur in IX Metaphys. Actio | |
| 1619 autem eius quod movetur ab alio, non est ab eo in quo est, sed a | |
| 1620 movente. Non ergo intellectus movetur ab alio. Et ita videtur quod | |
| 53 | 1621 Deus non possit movere intellectum.</p><p title="I q. 105 a. 3 arg. 2"><a name="32809"><span class="ref">[32809] Iª q. 105 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 1622 quod habet in se principium sufficiens sui motus, non movetur ab |
| 1623 alio. Sed motus intellectus est ipsum intelligere eius, sicut | |
| 1624 dicitur quod intelligere vel sentire est motus quidam, secundum | |
| 1625 philosophum, in III de anima. Sufficiens autem principium | |
| 1626 intelligendi est lumen intelligibile inditum intellectui. Ergo non | |
| 53 | 1627 movetur ab alio.</p><p title="I q. 105 a. 3 arg. 3"><a name="32810"><span class="ref">[32810] Iª q. 105 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1628 sicut sensus movetur a sensibili, ita intellectus ab intelligibili. |
| 1629 Sed Deus non est intelligibilis nobis, sed nostrum intellectum | |
| 53 | 1630 excedit. Ergo Deus non potest movere nostrum intellectum.</p><p title="I q. 105 a. 3 s. c."><a name="32811"><span class="ref">[32811] Iª q. 105 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1631 docens movet intellectum addiscentis. Sed Deus docet hominem |
| 1632 scientiam, sicut dicitur in Psalmo. Ergo Deus movet intellectum | |
| 53 | 1633 hominis.</p><p title="I q. 105 a. 3 co."><a name="32812"><span class="ref">[32812] Iª q. 105 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1634 quod, sicut in motibus corporalibus movens dicitur quod dat formam |
| 1635 quae est principium motus; ita dicitur movere intellectum, quod | |
| 1636 causat formam quae est principium intellectualis operationis, quae | |
| 1637 dicitur motus intellectus. Operationis autem intellectus est duplex | |
| 1638 principium in intelligente, unum scilicet quod est ipsa virtus | |
| 1639 intellectualis, quod quidem principium est etiam in intelligente in | |
| 1640 potentia; aliud autem est principium intelligendi in actu, scilicet | |
| 1641 similitudo rei intellectae in intelligente. Dicitur ergo aliquid | |
| 1642 movere intellectum, sive det intelligenti virtutem ad | |
| 1643 intelligendum, sive imprimat ei similitudinem rei intellectae. | |
| 1644 Utroque autem modo Deus movet intellectum creatum. Ipse enim est | |
| 1645 primum ens immateriale. Et quia intellectualitas consequitur | |
| 1646 immaterialitatem, sequitur quod ipse sit primum intelligens. Unde | |
| 1647 cum primum in quolibet ordine sit causa eorum quae consequuntur, | |
| 1648 sequitur quod ab ipso sit omnis virtus intelligendi. Similiter cum | |
| 1649 ipse sit primum ens, et omnia entia praeexistant in ipso sicut in | |
| 1650 prima causa, oportet quod sint in eo intelligibiliter secundum | |
| 1651 modum eius. Sicut enim omnes rationes rerum intelligibiles primo | |
| 1652 existunt in Deo, et ab derivantur in alios intellectus, ut actu | |
| 1653 intelligant; sic etiam derivantur in creaturas ut subsistant. Sic | |
| 1654 igitur Deus movet intellectum creatum, inquantum dat ei virtutem ad | |
| 1655 intelligendum, vel naturalem vel superadditam; et inquantum | |
| 1656 imprimit ei species intelligibiles; et utrumque tenet et conservat | |
| 53 | 1657 in esse.</p><p title="I q. 105 a. 3 ad 1"><a name="32813"><span class="ref">[32813] Iª q. 105 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1658 dicendum quod operatio intellectualis est quidem ab intellectu in |
| 1659 quo est, sicut a causa secunda, sed a Deo sicut a causa prima. Ab | |
| 53 | 1660 ipso enim datur intelligenti quod intelligere possit.</p><p title="I q. 105 a. 3 ad 2"><a name="32814"><span class="ref">[32814] Iª q. 105 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1661 dicendum quod lumen intellectuale, simul cum similitudine rei |
| 1662 intellectae, est sufficiens principium intelligendi; secundarium | |
| 53 | 1663 tamen, et a primo principio dependens.</p><p title="I q. 105 a. 3 ad 3"><a name="32815"><span class="ref">[32815] Iª q. 105 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1664 dicendum quod intelligibile movet intellectum nostrum, inquantum |
| 1665 quodammodo imprimit ei suam similitudinem, per quam intelligi | |
| 1666 potest. Sed similitudines quas Deus imprimit intellectui creato, | |
| 1667 non sufficiunt ad ipsum Deum intelligendum per essentiam, ut supra | |
| 1668 habitum est. Unde movet intellectum creatum, cum tamen non sit ei | |
| 53 | 1669 intelligibilis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 105 a. 4 arg. 1"><a name="32816"><span class="ref">[32816] Iª q. 105 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1670 proceditur. Videtur quod Deus non possit movere voluntatem creatam. |
| 1671 Omne enim quod movetur ab extrinseco, cogitur. Sed voluntas non | |
| 1672 potest cogi. Ergo non movetur ab aliquo extrinseco. Et ita non | |
| 53 | 1673 potest moveri a Deo.</p><p title="I q. 105 a. 4 arg. 2"><a name="32817"><span class="ref">[32817] Iª q. 105 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1674 non potest facere quod contradictoria sint simul vera. Hoc autem |
| 1675 sequeretur, si voluntatem moveret, nam voluntarie moveri est ex se | |
| 53 | 1676 moveri, et non ab alio. Ergo Deus non potest voluntatem movere.</p><p title="I q. 105 a. 4 arg. 3"><a name="32818"><span class="ref">[32818] Iª q. 105 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1677 motus magis attribuitur moventi quam mobili, unde homicidium non |
| 1678 attribuitur lapidi, sed proiicienti. Si igitur Deus moveat | |
| 1679 voluntatem, sequitur quod opera voluntaria non imputentur homini ad | |
| 1680 meritum vel demeritum. Hoc autem est falsum. Non igitur Deus movet | |
| 53 | 1681 voluntatem.</p><p title="I q. 105 a. 4 s. c."><a name="32819"><span class="ref">[32819] Iª q. 105 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1682 quod dicitur ad Philipp. II, <i>Deus est qui operatur in nobis |
| 53 | 1683 velle et perficere</i>.</p><p title="I q. 105 a. 4 co."><a name="32820"><span class="ref">[32820] Iª q. 105 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1684 quod, sicut intellectus, ut dictum est, movetur ab obiecto, et ab |
| 1685 eo qui dedit virtutem intelligendi; ita voluntas movetur ab | |
| 1686 obiecto, quod est bonum, et ab eo qui creat virtutem volendi. | |
| 1687 Potest autem voluntas moveri sicut ab obiecto, a quocumque bono; | |
| 1688 non tamen sufficienter et efficaciter nisi a Deo. Non enim | |
| 1689 sufficienter aliquid potest movere aliquod mobile, nisi virtus | |
| 1690 activa moventis excedat, vel saltem adaequet virtutem passivam | |
| 1691 mobilis. Virtus autem passiva voluntatis se extendit ad bonum in | |
| 1692 universali, est enim eius obiectum bonum universale, sicut et | |
| 1693 intellectus obiectum est ens universale. Quodlibet autem bonum | |
| 1694 creatum est quoddam particulare bonum, solus autem Deus est bonum | |
| 1695 universale. Unde ipse solus implet voluntatem, et sufficienter eam | |
| 1696 movet ut obiectum. Similiter autem et virtus volendi a solo Deo | |
| 1697 causatur. Velle enim nihil aliud est quam inclinatio quaedam in | |
| 1698 obiectum voluntatis, quod est bonum universale. Inclinare autem in | |
| 1699 bonum universale est primi moventis cui proportionatur ultimus | |
| 1700 finis, sicut in rebus humanis dirigere ad bonum commune est eius | |
| 1701 qui praeest multitudini. Unde utroque modo proprium est Dei movere | |
| 53 | 1702 voluntatem, sed maxime secundo modo, interius eam inclinando.</p><p title="I q. 105 a. 4 ad 1"><a name="32821"><span class="ref">[32821] Iª q. 105 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1703 dicendum quod illud quod movetur ab altero dicitur cogi, si |
| 1704 moveatur contra inclinationem propriam, sed si moveatur ab alio | |
| 1705 quod sibi dat propriam inclinationem, non dicitur cogi; sicut | |
| 1706 grave, cum movetur deorsum a generante, non cogitur. Sic igitur | |
| 1707 Deus, movendo voluntatem, non cogit ipsam, quia dat ei eius | |
| 53 | 1708 propriam inclinationem.</p><p title="I q. 105 a. 4 ad 2"><a name="32822"><span class="ref">[32822] Iª q. 105 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1709 dicendum quod moveri voluntarie est moveri ex se, idest a principio |
| 1710 intrinseco, sed illud principium intrinsecum potest esse ab alio | |
| 1711 principio extrinseco. Et sic moveri ex se non repugnat ei quod | |
| 53 | 1712 movetur ab alio.</p><p title="I q. 105 a. 4 ad 3"><a name="32823"><span class="ref">[32823] Iª q. 105 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1713 dicendum quod, si voluntas ita moveretur ab alio quod ex se |
| 1714 nullatenus moveretur, opera voluntatis non imputarentur ad meritum | |
| 1715 vel demeritum. Sed quia per hoc quod movetur ab alio, non | |
| 1716 excluditur quin moveatur ex se, ut dictum est; ideo per consequens | |
| 53 | 1717 non tollitur ratio meriti vel demeriti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 105 a. 5 arg. 1"><a name="32824"><span class="ref">[32824] Iª q. 105 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1718 proceditur. Videtur quod Deus non operetur in omni operante. Nulla |
| 1719 enim insufficientia est Deo attribuenda. Si igitur Deus operatur in | |
| 1720 omni operante, sufficienter in quolibet operatur. Superfluum igitur | |
| 53 | 1721 esset quod agens creatum aliquid operaretur.</p><p title="I q. 105 a. 5 arg. 2"><a name="32825"><span class="ref">[32825] Iª q. 105 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, una |
| 28 | 1722 operatio non est simul a duobus operantibus, sicut nec unus numero |
| 1723 motus potest esse duorum mobilium. Si igitur operatio creaturae est | |
| 1724 a Deo in creatura operante, non potest esse simul a creatura. Et | |
| 53 | 1725 ita nulla creatura aliquid operatur.</p><p title="I q. 105 a. 5 arg. 3"><a name="32826"><span class="ref">[32826] Iª q. 105 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1726 faciens dicitur esse causa operationis facti, inquantum dat ei |
| 1727 formam qua operatur. Si igitur Deus est causa operationis rerum | |
| 1728 factarum ab ipso, hoc erit inquantum dat eis virtutem operandi. Sed | |
| 1729 hoc est a principio, quando rem facit. Ergo videtur quod ulterius | |
| 53 | 1730 non operetur in creatura operante.</p><p title="I q. 105 a. 5 s. c."><a name="32827"><span class="ref">[32827] Iª q. 105 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1731 quod dicitur Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in |
| 53 | 1732 nobis, domine</i>.</p><p title="I q. 105 a. 5 co."><a name="32828"><span class="ref">[32828] Iª q. 105 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1733 quod Deum operari in quolibet operante aliqui sic intellexerunt, |
| 1734 quod nulla virtus creata aliquid operaretur in rebus, sed solus | |
| 1735 Deus immediate omnia operaretur; puta quod ignis non calefaceret, | |
| 1736 sed Deus in igne, et similiter de omnibus aliis. Hoc autem est | |
| 1737 impossibile. Primo quidem, quia sic subtraheretur ordo causae et | |
| 1738 causati a rebus creatis. Quod pertinet ad impotentiam creantis, ex | |
| 1739 virtute enim agentis est, quod suo effectui det virtutem agendi. | |
| 1740 Secundo, quia virtutes operativae quae in rebus inveniuntur, | |
| 1741 frustra essent rebus attributae, si per eas nihil operarentur. | |
| 1742 Quinimmo omnes res creatae viderentur quodammodo esse frustra, si | |
| 1743 propria operatione destituerentur, cum omnis res sit propter suam | |
| 1744 operationem. Semper enim imperfectum est propter perfectius, sicut | |
| 1745 igitur materia est propter formam, ita forma, quae est actus | |
| 1746 primus, est propter suam operationem, quae est actus secundus; et | |
| 1747 sic operatio est finis rei creatae. Sic igitur intelligendum est | |
| 1748 Deum operari in rebus, quod tamen ipsae res propriam habeant | |
| 1749 operationem. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, cum sint | |
| 1750 causarum quatuor genera, materia quidem non est principium | |
| 1751 actionis, sed se habet ut subiectum recipiens actionis effectum. | |
| 1752 Finis vero et agens et forma se habent ut actionis principium, sed | |
| 1753 ordine quodam. Nam primo quidem, principium actionis est finis, qui | |
| 1754 movet agentem; secundo vero, agens; tertio autem, forma eius quod | |
| 1755 ab agente applicatur ad agendum (quamvis et ipsum agens per formam | |
| 1756 suam agat); ut patet in artificialibus. Artifex enim movetur ad | |
| 1757 agendum a fine, qui est ipsum operatum, puta arca vel lectus; et | |
| 1758 applicat ad actionem securim quae incidit per suum acumen. Sic | |
| 1759 igitur secundum haec tria Deus in quolibet operante operatur. Primo | |
| 1760 quidem, secundum rationem finis. Cum enim omnis operatio sit | |
| 1761 propter aliquod bonum verum vel apparens; nihil autem est vel | |
| 1762 apparet bonum, nisi secundum quod participat aliquam similitudinem | |
| 1763 summi boni, quod est Deus; sequitur quod ipse Deus sit cuiuslibet | |
| 1764 operationis causa ut finis. Similiter etiam considerandum est quod, | |
| 1765 si sint multa agentia ordinata, semper secundum agens agit in | |
| 1766 virtute primi, nam primum agens movet secundum ad agendum. Et | |
| 1767 secundum hoc, omnia agunt in virtute ipsius Dei; et ita ipse est | |
| 1768 causa actionum omnium agentium. Tertio, considerandum est quod Deus | |
| 1769 movet non solum res ad operandum, quasi applicando formas et | |
| 1770 virtutes rerum ad operationem, sicut etiam artifex applicat securim | |
| 1771 ad scindendum, qui tamen interdum formam securi non tribuit; sed | |
| 1772 etiam dat formam creaturis agentibus, et eas tenet in esse. Unde | |
| 1773 non solum est causa actionum inquantum dat formam quae est | |
| 1774 principium actionis, sicut generans dicitur esse causa motus | |
| 1775 gravium et levium; sed etiam sicut conservans formas et virtutes | |
| 1776 rerum; prout sol dicitur esse causa manifestationis colorum, | |
| 1777 inquantum dat et conservat lumen, quo manifestantur colores. Et | |
| 1778 quia forma rei est intra rem, et tanto magis quanto consideratur ut | |
| 1779 prior et universalior; et ipse Deus est proprie causa ipsius esse | |
| 1780 universalis in rebus omnibus, quod inter omnia est magis intimum | |
| 1781 rebus; sequitur quod Deus in omnibus intime operetur. Et propter | |
| 1782 hoc in sacra Scriptura operationes naturae Deo attribuuntur quasi | |
| 1783 operanti in natura; secundum illud Iob X, <i>pelle et carnibus | |
| 53 | 1784 vestisti me, ossibus et nervis compegisti me</i>.</p><p title="I q. 105 a. 5 ad 1"><a name="32829"><span class="ref">[32829] Iª q. 105 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1785 dicendum quod Deus sufficienter operatur in rebus ad modum primi |
| 1786 agentis, nec propter hoc superfluit operatio secundorum | |
| 53 | 1787 agentium.</p><p title="I q. 105 a. 5 ad 2"><a name="32830"><span class="ref">[32830] Iª q. 105 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1788 dicendum quod una actio non procedit a duobus agentibus unius |
| 1789 ordinis, sed nihil prohibet quin una et eadem actio procedat a | |
| 53 | 1790 primo et secundo agente.</p><p title="I q. 105 a. 5 ad 3"><a name="32831"><span class="ref">[32831] Iª q. 105 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1791 dicendum quod Deus non solum dat formas rebus, sed etiam conservat |
| 1792 eas in esse, et applicat eas ad agendum, et est finis omnium | |
| 53 | 1793 actionum, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 105 a. 6 arg. 1"><a name="32832"><span class="ref">[32832] Iª q. 105 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1794 proceditur. Videtur quod Deus non possit facere aliquid praeter |
| 1795 ordinem rebus inditum. Dicit enim Augustinus, XXVI contra Faustum, | |
| 1796 <i>Deus, conditor et creator omnium naturarum, nihil contra naturam | |
| 1797 facit</i>. Sed hoc videtur esse contra naturam, quod est praeter | |
| 1798 ordinem naturaliter rebus inditum. Ergo Deus non potest facere | |
| 53 | 1799 aliquid praeter ordinem rebus inditum.</p><p title="I q. 105 a. 6 arg. 2"><a name="32833"><span class="ref">[32833] Iª q. 105 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1800 sicut ordo iustitiae est a Deo, ita et ordo naturae. Sed Deus non |
| 1801 potest facere aliquid praeter ordinem iustitiae, faceret enim tunc | |
| 1802 aliquid iniustum. Ergo non potest facere aliquid praeter ordinem | |
| 53 | 1803 naturae.</p><p title="I q. 105 a. 6 arg. 3"><a name="32834"><span class="ref">[32834] Iª q. 105 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1804 ordinem naturae Deus instituit. Si igitur praeter ordinem naturae |
| 1805 Deus aliquid faciat, videtur quod ipse sit mutabilis. Quod est | |
| 53 | 1806 inconveniens.</p><p title="I q. 105 a. 6 s. c."><a name="32835"><span class="ref">[32835] Iª q. 105 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1807 quod Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod <i>Deus aliquando |
| 53 | 1808 aliquid facit contra solitum cursum naturae</i>.</p><p title="I q. 105 a. 6 co."><a name="32836"><span class="ref">[32836] Iª q. 105 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1809 quod a qualibet causa derivatur aliquis ordo in suos effectus, cum |
| 1810 quaelibet causa habeat rationem principii. Et ideo secundum | |
| 1811 multiplicationem causarum, multiplicantur et ordines, quorum unus | |
| 1812 continetur sub altero, sicut et causa continetur sub causa. Unde | |
| 1813 causa superior non continetur sub ordine causae inferioris, sed e | |
| 1814 converso. Cuius exemplum apparet in rebus humanis, nam ex | |
| 1815 patrefamilias dependet ordo domus, qui continetur sub ordine | |
| 1816 civitatis, qui procedit a civitatis rectore, cum et hic contineatur | |
| 1817 sub ordine regis, a quo totum regnum ordinatur. Si ergo ordo rerum | |
| 1818 consideretur prout dependet a prima causa, sic contra rerum ordinem | |
| 1819 Deus facere non potest, sic enim si faceret, faceret contra suam | |
| 1820 praescientiam aut voluntatem aut bonitatem. Si vero consideretur | |
| 1821 rerum ordo prout dependet a qualibet secundarum causarum, sic Deus | |
| 1822 potest facere praeter ordinem rerum. Quia ordini secundarum | |
| 1823 causarum ipse non est subiectus, sed talis ordo ei subiicitur, | |
| 1824 quasi ab eo procedens non per necessitatem naturae, sed per | |
| 1825 arbitrium voluntatis, potuisset enim et alium ordinem rerum | |
| 1826 instituere. Unde et potest praeter hunc ordinem institutum agere, | |
| 1827 cum voluerit; puta agendo effectus secundarum causarum sine ipsis, | |
| 1828 vel producendo aliquos effectus ad quos causae secundae non se | |
| 1829 extendunt. Unde et Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod | |
| 1830 <i>Deus contra solitum cursum naturae facit; sed contra summam | |
| 53 | 1831 legem tam nullo modo facit, quam contra seipsum non facit</i>.</p><p title="I q. 105 a. 6 ad 1"><a name="32837"><span class="ref">[32837] Iª q. 105 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1832 dicendum quod, cum aliquid contingit in rebus naturalibus praeter |
| 1833 naturam inditam, hoc potest dupliciter contingere. Uno modo, per | |
| 1834 actionem agentis qui inclinationem naturalem non dedit, sicut cum | |
| 1835 homo movet corpus grave sursum, quod non habet ab eo ut moveatur | |
| 1836 deorsum, et hoc est contra naturam. Alio modo, per actionem illius | |
| 1837 agentis a quo dependet actio naturalis. Et hoc non est contra | |
| 1838 naturam, ut patet in fluxu et refluxu maris, qui non est contra | |
| 1839 naturam, quamvis sit praeter motum naturalem aquae, quae movetur | |
| 1840 deorsum; est enim ex impressione caelestis corporis, a quo dependet | |
| 1841 naturalis inclinatio inferiorum corporum. Cum igitur naturae ordo | |
| 1842 sit a Deo rebus inditus, si quid praeter hunc ordinem faciat, non | |
| 1843 est contra naturam. Unde Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, | |
| 1844 quod <i>id est cuique rei naturale, quod ille fecerit a quo est | |
| 53 | 1845 omnis modus, numerus et ordo naturae</i>.</p><p title="I q. 105 a. 6 ad 2"><a name="32838"><span class="ref">[32838] Iª q. 105 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1846 dicendum quod ordo iustitiae est secundum relationem ad causam |
| 1847 primam, quae est regula omnis iustitiae. Et ideo praeter hunc | |
| 53 | 1848 ordinem, Deus nihil facere potest.</p><p title="I q. 105 a. 6 ad 3"><a name="32839"><span class="ref">[32839] Iª q. 105 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1849 dicendum quod Deus sic rebus certum ordinem indidit, ut tamen sibi |
| 1850 reservaret quid ipse aliquando aliter ex causa esset facturus. Unde | |
| 53 | 1851 cum praeter hunc ordinem agit, non mutatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 105 a. 7 arg. 1"><a name="32840"><span class="ref">[32840] Iª q. 105 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1852 proceditur. Videtur quod non omnia quae Deus facit praeter ordinem |
| 1853 naturalem rerum, sint miracula. Creatio enim mundi, et etiam | |
| 1854 animarum, et iustificatio impii fiunt a Deo praeter ordinem | |
| 1855 naturalem, non enim fiunt per actionem alicuius causae naturalis. | |
| 1856 Et tamen haec miracula non dicuntur. Ergo non omnia quae facit Deus | |
| 53 | 1857 praeter ordinem naturalem rerum, sunt miracula.</p><p title="I q. 105 a. 7 arg. 2"><a name="32841"><span class="ref">[32841] Iª q. 105 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1858 miraculum dicitur aliquid arduum et insolitum supra facultatem |
| 1859 naturae et spem admirantis proveniens. Sed quaedam fiunt praeter | |
| 1860 naturae ordinem, quae tamen non sunt ardua, sunt enim in minimis | |
| 1861 rebus, sicut in restauratione gemmarum, vel sanatione aegrorum. Nec | |
| 1862 etiam sunt insolita, cum frequenter eveniant, sicut cum infirmi in | |
| 1863 plateis ponebantur ut ad umbram Petri sanarentur. Nec etiam sunt | |
| 1864 supra facultatem naturae, ut cum aliqui sanantur a febribus. Nec | |
| 1865 etiam supra spem, sicut resurrectionem mortuorum omnes speramus, | |
| 1866 quae tamen fiet praeter ordinem naturae. Ergo non omnia quae fiunt | |
| 53 | 1867 praeter naturae ordinem, sunt miracula.</p><p title="I q. 105 a. 7 arg. 3"><a name="32842"><span class="ref">[32842] Iª q. 105 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1868 miraculi nomen ab admiratione sumitur. Sed admiratio est de rebus |
| 1869 sensui manifestis. Sed quandoque aliqua accidunt praeter ordinem | |
| 1870 naturalem in rebus sensui non manifestis, sicut cum apostoli facti | |
| 1871 sunt scientes, neque invenientes neque discentes. Ergo non omnia | |
| 53 | 1872 quae fiunt praeter ordinem naturae, sunt miracula.</p><p title="I q. 105 a. 7 s. c."><a name="32843"><span class="ref">[32843] Iª q. 105 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1873 quod Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod <i>cum Deus |
| 1874 aliquid facit contra cognitum nobis cursum solitumque naturae, | |
| 53 | 1875 magnalia, vel mirabilia nominantur</i>.</p><p title="I q. 105 a. 7 co."><a name="32844"><span class="ref">[32844] Iª q. 105 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1876 quod nomen miraculi ab admiratione sumitur. Admiratio autem |
| 1877 consurgit, cum effectus sunt manifesti et causa occulta; sicut | |
| 1878 aliquis admiratur cum videt eclipsim solis et ignorat causam, ut | |
| 1879 dicitur in principio Metaphys. Potest autem causa effectus alicuius | |
| 1880 apparentis alicui esse nota, quae tamen est aliis incognita. Unde | |
| 1881 aliquid est mirum uni, quod non est mirum aliis; sicut eclipsim | |
| 1882 solis miratur rusticus, non autem astrologus. Miraculum autem | |
| 1883 dicitur quasi admiratione plenum, quod scilicet habet causam | |
| 1884 simpliciter et omnibus occultam. Haec autem est Deus. Unde illa | |
| 53 | 1885 quae a Deo fiunt praeter causas nobis notas, miracula dicuntur.</p><p title="I q. 105 a. 7 ad 1"><a name="32845"><span class="ref">[32845] Iª q. 105 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1886 dicendum quod creatio, et iustificatio impii, etsi a solo Deo |
| 1887 fiant, non tamen, proprie loquendo, miracula dicuntur. Quia non | |
| 1888 sunt nata fieri per alias causas, et ita non contingunt praeter | |
| 53 | 1889 ordinem naturae, cum haec ad ordinem naturae non pertineant.</p><p title="I q. 105 a. 7 ad 2"><a name="32846"><span class="ref">[32846] Iª q. 105 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1890 dicendum quod arduum dicitur miraculum, non propter dignitatem rei |
| 1891 in qua fit; sed quia excedit facultatem naturae. Similiter etiam | |
| 1892 insolitum dicitur, non quia frequenter non eveniat sed quia est | |
| 1893 praeter naturalem consuetudinem. Supra facultatem autem naturae | |
| 1894 dicitur aliquid, non solum propter substantiam facti sed etiam | |
| 1895 propter modum et ordinem faciendi. Supra spem etiam naturae | |
| 1896 miraculum esse dicitur; non supra spem gratiae, quae est ex fide, | |
| 53 | 1897 per quam credimus resurrectionem futuram.</p><p title="I q. 105 a. 7 ad 3"><a name="32847"><span class="ref">[32847] Iª q. 105 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1898 dicendum quod scientia apostolorum, quamvis secundum se non fuerit |
| 1899 manifesta, manifestabatur tamen in effectibus, ex quibus mirabilis | |
| 53 | 1900 apparebat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 105 a. 8 arg. 1"><a name="32848"><span class="ref">[32848] Iª q. 105 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1901 proceditur. Videtur quod unum miraculum non sit maius alio. Dicit |
| 1902 enim Augustinus, in epistola ad Volusianum, <i>in rebus mirabiliter | |
| 1903 factis tota ratio facti est potentia facientis</i>. Sed eadem | |
| 1904 potentia, scilicet Dei, fiunt omnia miracula. Ergo unum non est | |
| 53 | 1905 maius alio.</p><p title="I q. 105 a. 8 arg. 2"><a name="32849"><span class="ref">[32849] Iª q. 105 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1906 potentia Dei est infinita. Sed infinitum improportionabiliter |
| 1907 excedit omne finitum. Ergo non magis est mirandum quod faciat hunc | |
| 53 | 1908 effectum, quam illum. Ergo unum miraculum non est maius altero.</p><p title="I q. 105 a. 8 s. c."><a name="32850"><span class="ref">[32850] Iª q. 105 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1909 quod dominus dicit, Ioan. XIV, de operibus miraculosis loquens, |
| 1910 <i>opera quae ego facio, et ipse faciet, et maiora horum | |
| 53 | 1911 faciet</i>.</p><p title="I q. 105 a. 8 co."><a name="32851"><span class="ref">[32851] Iª q. 105 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1912 quod nihil potest dici miraculum ex comparatione potentiae divinae, |
| 1913 quia quodcumque factum, divinae potentiae comparatum, est minimum; | |
| 1914 secundum illud Isaiae XL, <i>ecce gentes quasi stilla situlae, et | |
| 1915 quasi momentum staterae reputatae sunt</i>. Sed dicitur aliquid | |
| 1916 miraculum per comparationem ad facultatem naturae, quam excedit. Et | |
| 1917 ideo secundum quod magis excedit facultatem naturae, secundum hoc | |
| 1918 maius miraculum dicitur. Excedit autem aliquid facultatem naturae | |
| 1919 tripliciter. Uno modo, quantum ad substantiam facti, sicut quod duo | |
| 1920 corpora sint simul, vel quod sol retrocedat, aut quod corpus | |
| 1921 humanum glorificetur; quod nullo modo natura facere potest. Et ista | |
| 1922 tenent summum gradum in miraculis. Secundo aliquid excedit | |
| 1923 facultatem naturae, non quantum ad id quod fit, sed quantum ad id | |
| 1924 in quo fit, sicut resuscitatio mortuorum, et illuminatio caecorum, | |
| 1925 et similia. Potest enim natura causare vitam, sed non in mortuo, et | |
| 1926 potest praestare visum, sed non caeco. Et haec tenent secundum | |
| 1927 locum in miraculis. Tertio modo excedit aliquid facultatem naturae, | |
| 1928 quantum ad modum et ordinem faciendi, sicut cum aliquis subito per | |
| 1929 virtutem divinam a febre curatur absque curatione et consueto | |
| 1930 processu naturae in talibus, et cum statim aer divina virtute in | |
| 1931 pluvias densatur absque naturalibus causis, sicut factum est ad | |
| 1932 preces Samuelis et Eliae. Et huiusmodi tenent infimum locum in | |
| 1933 miraculis. Quaelibet tamen horum habent diversos gradus, secundum | |
| 53 | 1934 quod diversimode excedunt facultatem naturae.</p><p title="I q. 105 a. 8 ad arg."><a name="32852"><span class="ref">[32852] Iª q. 105 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 28 | 1935 patet solutio ad obiecta, quae procedunt ex parte divinae |
| 53 | 1936 potentiae.</p></div></div><div class="q" id="q106"><h2>Quaestio 106</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 106 pr."><a name="32853"><span class="ref">[32853] |
| 1937 Iª q. 106 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo una | |
| 28 | 1938 creatura moveat aliam. Erit autem haec consideratio tripartita, ut |
| 1939 primo consideremus quomodo Angeli moveant, qui sunt creaturae pure | |
| 1940 spirituales; secundo, quomodo corpora moveant; tertio, quomodo | |
| 1941 homines, qui sunt ex spirituali et corporali natura compositi. | |
| 1942 Circa primum tria consideranda occurrunt, primo, quomodo Angelus | |
| 1943 agat in Angelum; secundo, quomodo in creaturam corporalem; tertio, | |
| 1944 quomodo in homines. Circa primum, considerare oportet de | |
| 1945 illuminatione, et locutione Angelorum, et ordinatione eorum ad | |
| 1946 invicem, tam bonorum, quam malorum. Circa illuminationem quaeruntur | |
| 1947 quatuor. Primo, utrum unus Angelus moveat intellectum alterius | |
| 1948 illuminando. Secundo, utrum unus moveat voluntatem alterius. | |
| 1949 Tertio, utrum inferior Angelus possit illuminare superiorem. | |
| 1950 Quarto, utrum superior Angelus illuminet inferiorem de omnibus quae | |
| 53 | 1951 cognoscit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 106 a. 1 arg. 1"><a name="32854"><span class="ref">[32854] Iª q. 106 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1952 proceditur. Videtur quod unus Angelus non illuminet alium. Angeli |
| 1953 enim eandem beatitudinem possident nunc, quam nos in futuro | |
| 1954 expectamus. Sed tunc unus homo non illuminabit alium; secundum | |
| 1955 illud Ierem. XXXI, <i>non docebit ultra vir proximum suum, et vir | |
| 1956 fratrem suum</i>. Ergo etiam neque nunc unus Angelus illuminat | |
| 53 | 1957 alium.</p><p title="I q. 106 a. 1 arg. 2"><a name="32855"><span class="ref">[32855] Iª q. 106 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1958 triplex est lumen in Angelis, naturae, gratiae et gloriae. Sed |
| 1959 Angelus illuminatur lumine naturae, a creante; lumine gratiae, a | |
| 1960 iustificante; lumine gloriae, a beatificante; quod totum Dei est. | |
| 53 | 1961 Ergo unus Angelus non illuminat alium.</p><p title="I q. 106 a. 1 arg. 3"><a name="32856"><span class="ref">[32856] Iª q. 106 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1962 lumen est forma quaedam mentis. Sed mens rationalis a solo Deo |
| 1963 formatur, nulla interposita creatura, ut Augustinus dicit in libro | |
| 1964 octoginta trium quaest. Ergo unus Angelus non illuminat mentem | |
| 53 | 1965 alterius.</p><p title="I q. 106 a. 1 s. c."><a name="32857"><span class="ref">[32857] Iª q. 106 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1966 quod dicit Dionysius, VIII cap. Cael. Hier., quod <i>Angeli |
| 1967 secundae hierarchiae purgantur et illuminantur et perficiuntur per | |
| 53 | 1968 Angelos primae hierarchiae</i>.</p><p title="I q. 106 a. 1 co."><a name="32858"><span class="ref">[32858] Iª q. 106 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1969 quod unus Angelus illuminat alium. Ad cuius evidentiam, |
| 1970 considerandum est quod lumen, secundum quod ad intellectum | |
| 1971 pertinet, nihil est aliud quam quaedam manifestatio veritatis; | |
| 1972 secundum illud ad Ephes. V, <i>omne quod manifestatur, lumen | |
| 1973 est</i>. Unde illuminare nihil aliud est quam manifestationem | |
| 1974 cognitae veritatis alteri tradere; secundum quem modum apostolus | |
| 1975 dicit, ad Ephes. III, <i>mihi, omnium sanctorum minimo, data est | |
| 1976 gratia haec, illuminare omnes quae sit dispensatio sacramenti | |
| 1977 absconditi a saeculis in Deo</i>. Sic igitur unus Angelus dicitur | |
| 1978 illuminare alium, inquantum ei manifestat veritatem quam ipse | |
| 1979 cognoscit. Unde Dionysius dicit, VII cap. Cael. Hier., quod | |
| 1980 <i>theologi plane monstrant caelestium substantiarum ornatus a | |
| 1981 supremis mentibus doceri deificas scientias</i>. Cum autem ad | |
| 1982 intelligendum duo concurrant, ut supra diximus, scilicet virtus | |
| 1983 intellectiva, et similitudo rei intellectae; secundum haec duo unus | |
| 1984 Angelus alteri veritatem notam notificare potest. Primo quidem, | |
| 1985 fortificando virtutem intellectivam eius. Sicut enim virtus | |
| 1986 imperfectioris corporis confortatur ex situali propinquitate | |
| 1987 perfectioris corporis, ut minus calidum crescit in calore ex | |
| 1988 praesentia magis calidi; ita virtus intellectiva inferioris Angeli | |
| 1989 confortatur ex conversione superioris Angeli ad ipsum. Hoc enim | |
| 1990 facit in spiritualibus ordo conversionis, quod facit in | |
| 1991 corporalibus ordo localis propinquitatis. Secundo autem unus | |
| 1992 Angelus alteri manifestat veritatem, ex parte similitudinis | |
| 1993 intellectae. Superior enim Angelus notitiam veritatis accipit in | |
| 1994 universali quadam conceptione, ad quam capiendam inferioris Angeli | |
| 1995 intellectus non esset sufficiens, sed est ei connaturale ut magis | |
| 1996 particulariter veritatem accipiat. Superior ergo Angelus veritatem | |
| 1997 quam universaliter concipit, quodammodo distinguit, ut ab inferiori | |
| 1998 capi possit; et sic eam cognoscendam illi proponit. Sicut etiam | |
| 1999 apud nos, doctores, quod in summa capiunt, multipliciter | |
| 2000 distinguunt, providentes capacitati aliorum. Et hoc est quod | |
| 2001 Dionysius dicit, XV cap. Cael. Hier., <i>unaquaeque substantia | |
| 2002 intellectualis datam sibi a diviniore uniformem intelligentiam, | |
| 2003 provida virtute dividit et multiplicat, ad inferioris sursum | |
| 53 | 2004 ductricem analogiam</i>.</p><p title="I q. 106 a. 1 ad 1"><a name="32859"><span class="ref">[32859] Iª q. 106 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2005 dicendum quod omnes Angeli, tam superiores quam inferiores, |
| 2006 immediate vident Dei essentiam; et quantum ad hoc, unus non docet | |
| 2007 alium. De hac enim doctrina propheta loquitur, unde dicit <i>non | |
| 2008 docebit vir fratrem suum, dicens, cognosce dominum. Omnes enim | |
| 2009 cognoscent me, a minimo eorum usque ad maximum</i>. Sed rationes | |
| 2010 divinorum operum, quae in Deo cognoscuntur sicut in causa, omnes | |
| 2011 quidem Deus in seipso cognoscit, quia seipsum comprehendit, aliorum | |
| 2012 vero Deum videntium tanto unusquisque in Deo plures rationes | |
| 2013 cognoscit, quanto eum perfectius videt. Unde superior Angelus plura | |
| 2014 in Deo de rationibus divinorum operum cognoscit quam inferior; et | |
| 2015 de his eum illuminat. Et hoc est quod dicit Dionysius, IV cap. de | |
| 2016 Div. Nom., quod <i>Angeli existentium illuminantur | |
| 53 | 2017 rationibus</i>.</p><p title="I q. 106 a. 1 ad 2"><a name="32860"><span class="ref">[32860] Iª q. 106 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2018 dicendum quod unus Angelus non illuminat alium tradendo ei lumen |
| 2019 naturae vel gratiae vel gloriae; sed confortando lumen naturale | |
| 2020 ipsius, et manifestando ei veritatem de his quae pertinent ad | |
| 53 | 2021 statum naturae, gratiae et gloriae, ut dictum est.</p><p title="I q. 106 a. 1 ad 3"><a name="32861"><span class="ref">[32861] Iª q. 106 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2022 dicendum quod rationalis mens formatur immediate a Deo, vel sicut |
| 2023 imago ab exemplari, quia non est facta ad alterius imaginem quam | |
| 2024 Dei, vel sicut subiectum ab ultima forma completiva, quia semper | |
| 2025 mens creata reputatur informis, nisi ipsi primae veritati | |
| 2026 inhaereat. Aliae vero illuminationes, quae sunt ab homine vel | |
| 53 | 2027 Angelo, sunt quasi dispositiones ad ultimam formam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 106 a. 2 arg. 1"><a name="32862"><span class="ref">[32862] Iª q. 106 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2028 proceditur. Videtur quod unus Angelus possit movere voluntatem |
| 2029 alterius. Quia secundum Dionysium, sicut unus Angelus illuminat | |
| 2030 alium, ita purgat et perficit; ut patet ex auctoritate supra | |
| 2031 inducta. Sed purgatio et perfectio videntur pertinere ad | |
| 2032 voluntatem, nam purgatio videtur esse a sordibus culpae, quae | |
| 2033 pertinet ad voluntatem; perfectio autem videtur esse per | |
| 2034 consecutionem finis, qui est obiectum voluntatis. Ergo unus Angelus | |
| 53 | 2035 potest movere voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 arg. 2"><a name="32863"><span class="ref">[32863] Iª q. 106 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2036 sicut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier., <i>nomina Angelorum |
| 2037 designant eorum proprietates</i>. Seraphim autem incendentes | |
| 2038 dicuntur, aut calefacientes, quod est per amorem, qui ad voluntatem | |
| 53 | 2039 pertinet. Unus ergo Angelus movet voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 arg. 3"><a name="32864"><span class="ref">[32864] Iª q. 106 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2040 philosophus dicit, in III de anima, quod appetitus superior movet |
| 2041 appetitum inferiorem. Sed sicut intellectus Angeli superioris | |
| 2042 superior est, ita etiam appetitus. Ergo videtur quod superior | |
| 53 | 2043 Angelus possit immutare voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 s. c."><a name="32865"><span class="ref">[32865] Iª q. 106 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, eius |
| 28 | 2044 est immutare voluntatem, cuius est iustificare, cum iustitia sit |
| 2045 rectitudo voluntatis. Sed solus Deus est qui iustificat. Ergo unus | |
| 53 | 2046 Angelus non potest mutare voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 co."><a name="32866"><span class="ref">[32866] Iª q. 106 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2047 quod, sicut supra dictum est, voluntas immutatur dupliciter, uno |
| 2048 modo, ex parte obiecti; alio modo ex parte ipsius potentiae. Ex | |
| 2049 parte quidem obiecti, movet voluntatem et ipsum bonum quod est | |
| 2050 voluntatis obiectum, sicut appetibile movet appetitum; et ille qui | |
| 2051 demonstrat obiectum, puta qui demonstrat aliquid esse bonum. Sed | |
| 2052 sicut supra dictum est, alia quidem bona aliqualiter inclinant | |
| 2053 voluntatem; sed nihil sufficienter movet voluntatem, nisi bonum | |
| 2054 universale, quod est Deus. Et hoc bonum solus ipse ostendit, ut per | |
| 2055 essentiam videatur a beatis, qui dicenti Moysi, <i>ostende mihi | |
| 2056 gloriam tuam</i>, respondit, <i>ego ostendam tibi omne bonum</i>, | |
| 2057 ut habetur Exod. XXXIII. Angelus ergo non sufficienter movet | |
| 2058 voluntatem, neque ut obiectum, neque ut ostendens obiectum. Sed | |
| 2059 inclinat eam, ut amabile quoddam, et ut manifestans aliqua bona | |
| 2060 creata ordinata in Dei bonitatem. Et per hoc inclinare potest ad | |
| 2061 amorem creaturae vel Dei, per modum suadentis. Ex parte vero ipsius | |
| 2062 potentiae, voluntas nullo modo potest moveri nisi a Deo. Operatio | |
| 2063 enim voluntatis est inclinatio quaedam volentis in volitum. Hanc | |
| 2064 autem inclinationem solus ille immutare potest, qui virtutem | |
| 2065 volendi creaturae contulit, sicut et naturalem inclinationem solum | |
| 2066 illud agens potest mutare, quod potest dare virtutem quam | |
| 2067 consequitur inclinatio naturalis. Solus autem Deus est qui | |
| 2068 potentiam volendi tribuit creaturae, quia ipse solus est auctor | |
| 2069 intellectualis naturae. Unde unus Angelus voluntatem alterius | |
| 53 | 2070 movere non potest.</p><p title="I q. 106 a. 2 ad 1"><a name="32867"><span class="ref">[32867] Iª q. 106 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2071 dicendum quod secundum modum illuminationis, est accipienda et |
| 2072 purgatio et perfectio. Et quia Deus illuminat immutando intellectum | |
| 2073 et voluntatem, purgat a defectibus intellectus et voluntatis, et | |
| 2074 perficit in finem intellectus et voluntatis. Angeli autem | |
| 2075 illuminatio refertur ad intellectum, ut dictum est. Et ideo etiam | |
| 2076 purgatio Angeli intelligitur a defectu intellectus, qui est | |
| 2077 nescientia; perfectio autem est consummatio in finem intellectus, | |
| 2078 qui est veritas cognita. Et hoc est quod dicit Dionysius, VI cap. | |
| 2079 Eccl. Hier., quod <i>in caelesti hierarchia purgatio est in | |
| 2080 subiectis essentiis tanquam ignotorum illuminatio in perfectiorem | |
| 2081 eas scientiam ducens</i>. Sicut si dicamus visum corporalem | |
| 2082 purgari, inquantum removentur tenebrae; illuminari vero, inquantum | |
| 2083 perfunditur lumine; perfici vero, secundum quod perducitur ad | |
| 53 | 2084 cognitionem colorati.</p><p title="I q. 106 a. 2 ad 2"><a name="32868"><span class="ref">[32868] Iª q. 106 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2085 dicendum quod unus Angelus potest inducere alium ad amorem Dei per |
| 53 | 2086 modum persuadentis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 106 a. 2 ad 3"><a name="32869"><span class="ref">[32869] Iª q. 106 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2087 dicendum quod philosophus loquitur de appetitu inferiori sensitivo, |
| 2088 qui potest moveri a superiori intellectivo, quia pertinet ad eandem | |
| 2089 naturam animae, et quia inferior appetitus est virtus in organo | |
| 53 | 2090 corporali. Quod in Angelis locum non habet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 106 a. 3 arg. 1"><a name="32870"><span class="ref">[32870] Iª q. 106 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2091 proceditur. Videtur quod Angelus inferior superiorem illuminare |
| 2092 possit. Ecclesiastica enim hierarchia derivata est a caelesti, et | |
| 2093 eam repraesentat, unde et superna Ierusalem dicitur mater nostra, | |
| 2094 Gal. IV. Sed in Ecclesia etiam superiores illuminantur ab | |
| 2095 inferioribus et docentur; secundum illud apostoli, I ad Cor. XIV, | |
| 2096 <i>potestis omnes per singulos prophetare, ut omnes discant, et | |
| 2097 omnes exhortentur</i>. Ergo et in caelesti hierarchia superiores ab | |
| 53 | 2098 inferioribus possunt illuminari.</p><p title="I q. 106 a. 3 arg. 2"><a name="32871"><span class="ref">[32871] Iª q. 106 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2099 sicut ordo corporalium substantiarum dependet ex Dei voluntate, ita |
| 2100 et ordo substantiarum spiritualium. Sed sicut dictum est, Deus | |
| 2101 quandoque praeter ordinem substantiarum corporalium operatur. Ergo | |
| 2102 quandoque etiam operatur praeter ordinem spiritualium | |
| 2103 substantiarum, illuminando inferiores non per medios superiores. | |
| 2104 Sic ergo inferiores illuminati a Deo, possunt superiores | |
| 53 | 2105 illuminare.</p><p title="I q. 106 a. 3 arg. 3"><a name="32872"><span class="ref">[32872] Iª q. 106 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, unus |
| 28 | 2106 Angelus alium illuminat, ad quem se convertit, ut supra dictum est. |
| 2107 Sed cum ista conversio sit voluntaria, potest supremus Angelus ad | |
| 2108 infimum se convertere, mediis praetermissis. Ergo potest eum | |
| 53 | 2109 immediate illuminare, et ita potest illuminare superiores.</p><p title="I q. 106 a. 3 s. c."><a name="32873"><span class="ref">[32873] Iª q. 106 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2110 quod Dionysius dicit <i>hanc legem esse divinitatis immobiliter |
| 53 | 2111 firmatam, ut inferiora reducantur in Deum per superiora</i>.</p><p title="I q. 106 a. 3 co."><a name="32874"><span class="ref">[32874] Iª q. 106 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2112 quod inferiores Angeli nunquam illuminant superiores, sed semper ab |
| 2113 eis illuminantur. Cuius ratio est quia, sicut supra dictum est, | |
| 2114 ordo continetur sub ordine, sicut causa continetur sub causa. Unde | |
| 2115 sicut ordinatur causa ad causam, ita ordo ad ordinem. Et ideo non | |
| 2116 est inconveniens, si aliquando aliquid fiat praeter ordinem | |
| 2117 inferioris causae, ad ordinandum in superiorem causam, sicut in | |
| 2118 rebus humanis praetermittitur mandatum praesidis, ut obediatur | |
| 2119 principi. Et ita contingit ut praeter ordinem naturae corporalis, | |
| 2120 aliquid Deus miraculose operetur, ad ordinandum homines in eius | |
| 2121 cognitionem. Sed praetermissio ordinis qui debetur spiritualibus | |
| 2122 substantiis, in nullo pertinet ad ordinationem hominum in Deum, cum | |
| 2123 operationes Angelorum non sint nobis manifestae, sicut operationes | |
| 2124 visibilium corporum. Et ideo ordo qui convenit spiritualibus | |
| 2125 substantiis, nunquam a Deo praetermittitur, quin semper inferiora | |
| 53 | 2126 moveantur per superiora, et non e converso.</p><p title="I q. 106 a. 3 ad 1"><a name="32875"><span class="ref">[32875] Iª q. 106 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2127 dicendum quod ecclesiastica hierarchia imitatur caelestem |
| 2128 aliqualiter, sed non perfecte consequitur eius similitudinem. In | |
| 2129 caelesti enim hierarchia tota ratio ordinis est ex propinquitate ad | |
| 2130 Deum. Et ideo illi qui sunt Deo propinquiores, sunt et gradu | |
| 2131 sublimiores, et scientia clariores, et propter hoc superiores | |
| 2132 nunquam ab inferioribus illuminantur. Sed in ecclesiastica | |
| 2133 hierarchia, interdum qui sunt Deo per sanctitatem propinquiores, | |
| 2134 sunt gradu infimi, et scientia non eminentes, et quidam in uno | |
| 2135 etiam secundum scientiam eminent, et in alio deficiunt. Et propter | |
| 53 | 2136 hoc superiores ab inferioribus doceri possunt.</p><p title="I q. 106 a. 3 ad 2"><a name="32876"><span class="ref">[32876] Iª q. 106 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2137 dicendum quod non est similis ratio de hoc quod Deus agat praeter |
| 2138 ordinem naturae corporalis, et naturae spiritualis, ut dictum est. | |
| 53 | 2139 Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 106 a. 3 ad 3"><a name="32877"><span class="ref">[32877] Iª q. 106 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2140 dicendum quod Angelus voluntate convertitur ad alium Angelum |
| 2141 illuminandum; sed voluntas Angeli semper regulatur lege divina, | |
| 53 | 2142 quae ordinem in Angelis instituit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 106 a. 4 arg. 1"><a name="32878"><span class="ref">[32878] Iª q. 106 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2143 proceditur. Videtur quod Angelus superior non illuminet inferiorem |
| 2144 de omnibus quae ipse novit. Dicit enim Dionysius, XII cap. Cael. | |
| 2145 Hier., quod Angeli superiores habent scientiam magis universalem, | |
| 2146 inferiores vero magis particularem et subiectam. Sed plura | |
| 2147 continentur sub scientia universali quam sub particulari. Ergo non | |
| 2148 omnia quae sciunt superiores Angeli, cognoscunt inferiores per | |
| 53 | 2149 superiorum illuminationem.</p><p title="I q. 106 a. 4 arg. 2"><a name="32879"><span class="ref">[32879] Iª q. 106 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2150 Magister dicit, in XI distinctione II Sent., quod superiores Angeli |
| 2151 cognoverunt a saeculis mysterium incarnationis, inferioribus vero | |
| 2152 ignotum fuit usquequo completum est. Quod videtur per hoc quod, | |
| 2153 quibusdam Angelis quaerentibus, quis est iste rex gloriae? Quasi | |
| 2154 ignorantibus, alii respondent, quasi scientes, dominus virtutum | |
| 2155 ipse est rex gloriae, ut Dionysius exponit VII cap. Cael. Hier. Hoc | |
| 2156 autem non esset, si superiores Angeli illuminarent inferiores de | |
| 2157 omnibus quae ipsi cognoscunt. Non ergo eos illuminant de omnibus | |
| 53 | 2158 sibi notis.</p><p title="I q. 106 a. 4 arg. 3"><a name="32880"><span class="ref">[32880] Iª q. 106 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2159 omnia superiores Angeli inferioribus annuntiant quae cognoscunt, |
| 2160 nihil inferioribus ignotum remanet, quod superiores cognoscant. Non | |
| 2161 ergo de cetero superiores poterunt illuminare inferiores. Quod | |
| 2162 videtur inconveniens. Non ergo superiores de omnibus inferiores | |
| 53 | 2163 illuminant.</p><p title="I q. 106 a. 4 s. c."><a name="32881"><span class="ref">[32881] Iª q. 106 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2164 quod Gregorius dicit, quod <i>in illa caelesti patria, licet |
| 2165 quaedam data sint excellenter, nihil tamen possidetur | |
| 2166 singulariter</i>. Et Dionysius dicit, XV cap. Cael. Hier., quod | |
| 2167 <i>unaquaeque caelestis essentia intelligentiam sibi a superiori | |
| 2168 datam, inferiori communicat</i>; ut patet ex auctoritate supra | |
| 53 | 2169 inducta.</p><p title="I q. 106 a. 4 co."><a name="32882"><span class="ref">[32882] Iª q. 106 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2170 quod omnes creaturae ex divina bonitate participant ut bonum quod |
| 2171 habent, in alia diffundant, nam de ratione boni est quod se aliis | |
| 2172 communicet. Et inde est etiam quod agentia corporalia similitudinem | |
| 2173 suam aliis tradunt, quantum possibile est. Quanto igitur aliqua | |
| 2174 agentia magis in participatione divinae bonitatis constituuntur, | |
| 2175 tanto magis perfectiones suas nituntur in alios transfundere, | |
| 2176 quantum possibile est. Unde beatus Petrus monet eos qui divinam | |
| 2177 bonitatem per gratiam participant, dicens, I Petr. IV, | |
| 2178 <i>unusquisque, sicut accepit gratiam, in alterutrum illam | |
| 2179 administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiae | |
| 2180 Dei</i>. Multo igitur magis sancti Angeli, qui sunt in plenissima | |
| 2181 participatione divinae bonitatis, quidquid a Deo percipiunt, | |
| 2182 subiectis impartiuntur. Non tamen recipitur ab inferioribus ita | |
| 2183 excellenter sicut est in superioribus. Et ideo superiores semper | |
| 2184 remanent in altiori ordine, et perfectiorem scientiam habentes. | |
| 2185 Sicut unam et eandem rem plenius intelligit magister, quam | |
| 53 | 2186 discipulus qui ab eo addiscit.</p><p title="I q. 106 a. 4 ad 1"><a name="32883"><span class="ref">[32883] Iª q. 106 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2187 dicendum quod superiorum Angelorum scientia dicitur esse |
| 53 | 2188 universalior, quantum ad eminentiorem modum intelligendi.</p><p title="I q. 106 a. 4 ad 2"><a name="32884"><span class="ref">[32884] Iª q. 106 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2189 dicendum quod verbum Magistri non sic est intelligendum, quod |
| 2190 inferiores Angeli penitus ignoraverint mysterium incarnationis; sed | |
| 2191 quia non ita plene cognoverunt sicut superiores, et in eius | |
| 2192 cognitione postmodum profecerunt, dum illud mysterium | |
| 53 | 2193 impleretur.</p><p title="I q. 106 a. 4 ad 3"><a name="32885"><span class="ref">[32885] Iª q. 106 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2194 dicendum quod, usque ad diem iudicii, semper nova aliqua supremis |
| 2195 Angelis revelantur divinitus de his quae pertinent ad dispositionem | |
| 2196 mundi, et praecipue ad salutem electorum. Unde semper remanet unde | |
| 53 | 2197 superiores Angeli inferiores illuminent.</p></div></div><div class="q" id="q107"><h2>Quaestio 107</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 107 pr."><a name="32886"><span class="ref">[32886] |
| 2198 Iª q. 107 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2199 locutionibus Angelorum. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, |
| 2200 utrum unus Angelus loquatur alii. Secundo, utrum inferior | |
| 2201 superiori. Tertio, utrum Angelus Deo. Quarto, utrum in locutione | |
| 2202 Angeli aliquid distantia localis operetur. Quinto, utrum locutionem | |
| 53 | 2203 unius Angeli ad alterum omnes cognoscant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 107 a. 1 arg. 1"><a name="32887"><span class="ref">[32887] Iª q. 107 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2204 proceditur. Videtur quod unus Angelus alteri non loquatur. Dicit |
| 2205 enim Gregorius, XVIII Moral., quod <i>in statu resurrectionis | |
| 2206 uniuscuiusque mentem ab alterius oculis membrorum corpulentia non | |
| 2207 abscondit</i>. Multo igitur minus mens unius Angeli absconditur ab | |
| 2208 altero. Sed locutio est ad manifestandum alteri quod latet in | |
| 53 | 2209 mente. Non igitur oportet quod unus Angelus alteri loquatur.</p><p title="I q. 107 a. 1 arg. 2"><a name="32888"><span class="ref">[32888] Iª q. 107 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2210 duplex est locutio, interior, per quam aliquis sibi ipsi loquitur; |
| 2211 et exterior, per quam aliquis loquitur alteri. Exterior autem | |
| 2212 locutio fit per aliquod sensibile signum, puta voce vel nutu vel | |
| 2213 aliquo corporis membro, puta lingua vel digito, quae Angelis | |
| 53 | 2214 competere non possunt. Ergo unus Angelus alteri non loquitur.</p><p title="I q. 107 a. 1 arg. 3"><a name="32889"><span class="ref">[32889] Iª q. 107 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2215 loquens excitat audientem ut attendat suae locutioni. Sed non |
| 2216 videtur per quid unus Angelus excitet alium ad attendendum, hoc | |
| 2217 enim fit apud nos aliquo sensibili signo. Ergo unus Angelus non | |
| 53 | 2218 loquitur alteri.</p><p title="I q. 107 a. 1 s. c."><a name="32890"><span class="ref">[32890] Iª q. 107 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2219 quod dicitur I Cor. XIII, <i>si linguis hominum loquar et |
| 53 | 2220 Angelorum</i>.</p><p title="I q. 107 a. 1 co."><a name="32891"><span class="ref">[32891] Iª q. 107 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2221 quod in Angelis est aliqua locutio, sed, sicut dicit Gregorius II |
| 2222 Moral., <i>dignum est ut mens nostra, qualitatem corporeae | |
| 2223 locutionis excedens, ad sublimes atque incognitos modos locutionis | |
| 2224 intimae suspendatur</i>. Ad intelligendum igitur qualiter unus | |
| 2225 Angelus alii loquatur, considerandum est quod, sicut supra diximus | |
| 2226 cum de actibus et potentiis animae ageretur, voluntas movet | |
| 2227 intellectum ad suam operationem. Intelligibile autem est in | |
| 2228 intellectu tripliciter, primo quidem, habitualiter, vel secundum | |
| 2229 memoriam, ut Augustinus dicit; secundo autem, ut in actu | |
| 2230 consideratum vel conceptum; tertio, ut ad aliud relatum. Manifestum | |
| 2231 est autem quod de primo gradu in secundum transfertur intelligibile | |
| 2232 per imperium voluntatis, unde in definitione habitus dicitur, quo | |
| 2233 quis utitur cum voluerit. Similiter autem et de secundo gradu | |
| 2234 transfertur in tertium per voluntatem, nam per voluntatem conceptus | |
| 2235 mentis ordinatur ad alterum, puta vel ad agendum aliquid, vel ad | |
| 2236 manifestandum alteri. Quando autem mens convertit se ad actu | |
| 2237 considerandum quod habet in habitu, loquitur aliquis sibi ipsi, nam | |
| 2238 ipse conceptus mentis interius verbum vocatur. Ex hoc vero quod | |
| 2239 conceptus mentis angelicae ordinatur ad manifestandum alteri, per | |
| 2240 voluntatem ipsius Angeli, conceptus mentis unius Angeli innotescit | |
| 2241 alteri, et sic loquitur unus Angelus alteri. Nihil est enim aliud | |
| 53 | 2242 loqui ad alterum, quam conceptum mentis alteri manifestare.</p><p title="I q. 107 a. 1 ad 1"><a name="32892"><span class="ref">[32892] Iª q. 107 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2243 dicendum quod in nobis interior mentis conceptus quasi duplici |
| 2244 obstaculo clauditur. Primo quidem, ipsa voluntate, quae conceptum | |
| 2245 intellectus potest retinere interius, vel ad extra ordinare. Et | |
| 2246 quantum ad hoc, mentem unius nullus alius potest videre nisi solus | |
| 2247 Deus; secundum illud I Cor. II, <i>quae sunt hominis, nemo novit | |
| 2248 nisi spiritus hominis, qui in ipso est</i>. Secundo autem clauditur | |
| 2249 mens hominis ab alio homine per grossitiem corporis. Unde cum etiam | |
| 2250 voluntas ordinat conceptum mentis ad manifestandum alteri, non | |
| 2251 statim cognoscitur ab alio, sed oportet aliquod signum sensibile | |
| 2252 adhibere. Et hoc est quod Gregorius dicit, II Moral., <i>alienis | |
| 2253 oculis intra secretum mentis, quasi post parietem corporis stamus, | |
| 2254 sed cum manifestare nosmetipsos cupimus, quasi per linguae ianuam | |
| 2255 egredimur, ut quales sumus intrinsecus, ostendamus</i>. Hoc autem | |
| 2256 obstaculum non habet Angelus. Et ideo quam cito vult manifestare | |
| 53 | 2257 suum conceptum, statim alius cognoscit.</p><p title="I q. 107 a. 1 ad 2"><a name="32893"><span class="ref">[32893] Iª q. 107 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2258 dicendum quod locutio exterior quae fit per vocem, est nobis |
| 2259 necessaria propter obstaculum corporis. Unde non convenit Angelo, | |
| 2260 sed sola locutio interior; ad quam pertinet non solum quod loquatur | |
| 2261 sibi interius concipiendo, sed etiam quod ordinet per voluntatem ad | |
| 2262 alterius manifestationem. Et sic lingua Angelorum metaphorice | |
| 53 | 2263 dicitur ipsa virtus Angeli, qua conceptum suum manifestat.</p><p title="I q. 107 a. 1 ad 3"><a name="32894"><span class="ref">[32894] Iª q. 107 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2264 dicendum quod, quantum ad Angelos bonos, qui semper se invicem |
| 2265 vident in verbo, non esset necessarium ponere aliquid excitativum, | |
| 2266 quia sicut unus semper videt alium, ita semper videt quidquid in eo | |
| 2267 est ad se ordinatum. Sed quia etiam in statu naturae conditae sibi | |
| 2268 invicem loqui poterant, et mali Angeli etiam nunc sibi invicem | |
| 2269 loquuntur; dicendum est quod, sicut sensus movetur a sensibili, ita | |
| 2270 intellectus movetur ab intelligibili. Sicut ergo per signum | |
| 2271 sensibile excitatur sensus, ita per aliquam virtutem intelligibilem | |
| 53 | 2272 potest excitari mens Angeli ad attendendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 107 a. 2 arg. 1"><a name="32895"><span class="ref">[32895] Iª q. 107 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2273 proceditur. Videtur quod inferior Angelus superiori non loquatur. |
| 2274 Quia super illud I Cor. XIII, <i>si linguis hominum loquar et | |
| 2275 Angelorum</i>, dicit Glossa quod locutiones Angelorum sunt | |
| 2276 illuminationes, quibus superiores illuminant inferiores. Sed | |
| 2277 inferiores nunquam illuminant superiores, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 2278 nec inferiores superioribus loquuntur.</p><p title="I q. 107 a. 2 arg. 2"><a name="32896"><span class="ref">[32896] Iª q. 107 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2279 supra dictum est quod illuminare nihil est aliud quam illud quod |
| 2280 est alicui manifestum, alteri manifestare. Sed hoc idem est loqui. | |
| 53 | 2281 Ergo idem est loqui, et illuminare, et sic idem quod prius.</p><p title="I q. 107 a. 2 arg. 3"><a name="32897"><span class="ref">[32897] Iª q. 107 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2282 Gregorius dicit, II Moral., quod <i>Deus ad Angelos loquitur, eo |
| 2283 ipso quod eorum cordibus occulta sua invisibilia ostendit</i>. Sed | |
| 2284 hoc ipsum est illuminare. Ergo omnis Dei locutio est illuminatio. | |
| 2285 Pari ergo ratione, omnis Angeli locutio est illuminatio. Nullo ergo | |
| 53 | 2286 modo Angelus inferior superiori loqui potest.</p><p title="I q. 107 a. 2 s. c."><a name="32898"><span class="ref">[32898] Iª q. 107 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2287 quod, sicut Dionysius exponit VII Cael. Hier., inferiores Angeli |
| 53 | 2288 superioribus dixerunt, quis est iste rex gloriae?</p><p title="I q. 107 a. 2 co."><a name="32899"><span class="ref">[32899] Iª q. 107 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2289 quod Angeli inferiores superioribus loqui possunt. Ad cuius |
| 2290 evidentiam, considerandum est quod omnis illuminatio est locutio in | |
| 2291 Angelis, sed non omnis locutio est illuminatio. Quia sicut dictum | |
| 2292 est, Angelum loqui Angelo nihil aliud est quam conceptum suum | |
| 2293 ordinare ad hoc ut ei innotescat, per propriam voluntatem. Ea vero | |
| 2294 quae mente concipiuntur, ad duplex principium referri possunt, | |
| 2295 scilicet ad ipsum Deum, qui est prima veritas; et ad voluntatem | |
| 2296 intelligentis, per quam aliquid actu consideramus. Quia vero | |
| 2297 veritas est lumen intellectus, et regula omnis veritatis est ipse | |
| 2298 Deus; manifestatio eius quod mente concipitur, secundum quod | |
| 2299 dependet a prima veritate, et locutio est et illuminatio; puta si | |
| 2300 unus homo dicat alii, caelum est a Deo creatum, vel, homo est | |
| 2301 animal. Sed manifestatio eorum quae dependent ex voluntate | |
| 2302 intelligentis, non potest dici illuminatio, sed locutio tantum; | |
| 2303 puta si aliquis alteri dicat, volo hoc addiscere, volo hoc vel | |
| 2304 illud facere. Cuius ratio est, quia voluntas creata non est lux, | |
| 2305 nec regula veritatis, sed participans lucem, unde communicare ea | |
| 2306 quae sunt a voluntate creata, inquantum huiusmodi, non est | |
| 2307 illuminare. Non enim pertinet ad perfectionem intellectus mei, quid | |
| 2308 tu velis, vel quid tu intelligas, cognoscere, sed solum quid rei | |
| 2309 veritas habeat. Manifestum est autem quod Angeli dicuntur | |
| 2310 superiores vel inferiores per comparationem ad hoc principium quod | |
| 2311 est Deus. Et ideo illuminatio, quae dependet a principio quod est | |
| 2312 Deus, solum per superiores Angelos ad inferiores deducitur. Sed in | |
| 2313 ordine ad principium quod est voluntas, ipse volens est primus et | |
| 2314 supremus. Et ideo manifestatio eorum quae ad voluntatem pertinent, | |
| 2315 per ipsum volentem deducitur ad alios quoscumque. Et quantum ad | |
| 2316 hoc, et superiores inferioribus, et inferiores superioribus | |
| 53 | 2317 loquuntur.</p><p title="I q. 107 a. 2 ad 1"><a name="32900"><span class="ref">[32900] Iª q. 107 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 2318 solutio ad primum, et ad secundum.</p><p title="I q. 107 a. 2 ad 3"><a name="32901"><span class="ref">[32901] Iª q. 107 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 2319 dicendum quod omnis Dei locutio ad Angelos est illuminatio, quia |
| 2320 cum voluntas Dei sit regula veritatis, etiam scire quid Deus velit, | |
| 2321 pertinet ad perfectionem et illuminationem mentis creatae. Sed non | |
| 53 | 2322 est eadem ratio de voluntate Angeli, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 107 a. 3 arg. 1"><a name="32902"><span class="ref">[32902] Iª q. 107 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2323 proceditur. Videtur quod Angelus Deo non loquatur. Locutio enim est |
| 2324 ad manifestandum aliquid alteri. Sed Angelus nihil potest | |
| 2325 manifestare Deo, qui omnia novit. Ergo Angelus non loquitur | |
| 53 | 2326 Deo.</p><p title="I q. 107 a. 3 arg. 2"><a name="32903"><span class="ref">[32903] Iª q. 107 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2327 loqui est ordinare conceptum intellectus ad alterum, ut dictum est. |
| 2328 Sed Angelus semper conceptum suae mentis ordinat in Deum. Si ergo | |
| 2329 aliquando Deo loquitur, semper Deo loquitur, quod potest videri | |
| 2330 alicui inconveniens, cum aliquando Angelus Angelo loquatur. Videtur | |
| 53 | 2331 ergo quod Angelus nunquam loquatur Deo.</p><p title="I q. 107 a. 3 s. c."><a name="32904"><span class="ref">[32904] Iª q. 107 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2332 quod dicitur Zachar. I, <i>respondit Angelus domini, et dixit, |
| 2333 domine exercituum, usquequo non misereberis Ierusalem?</i> Loquitur | |
| 53 | 2334 ergo Angelus Deo.</p><p title="I q. 107 a. 3 co."><a name="32905"><span class="ref">[32905] Iª q. 107 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2335 quod, sicut dictum est, locutio Angeli est per hoc, quod conceptus |
| 2336 mentis ordinatur ad alterum. Sed aliquid ordinatur ad alterum | |
| 2337 dupliciter. Uno modo, ad hoc quod communicet alteri; sicut in rebus | |
| 2338 naturalibus agens ordinatur ad patiens et in locutione humana | |
| 2339 doctor ordinatur ad discipulum. Et quantum ad hoc, nullo modo | |
| 2340 Angelus loquitur Deo, neque de his quae ad rerum veritatem | |
| 2341 pertinent, neque de his quae dependent a voluntate creata, quia | |
| 2342 Deus est omnis veritatis et omnis voluntatis principium et | |
| 2343 conditor. Alio modo ordinatur aliquid ad alterum, ut ab eo aliquid | |
| 2344 accipiat; sicut in rebus naturalibus passivum ad agens, et in | |
| 2345 locutione humana discipulus ad magistrum. Et hoc modo Angelus | |
| 2346 loquitur Deo, vel consultando divinam voluntatem de agendis; vel | |
| 2347 eius excellentiam, quam nunquam comprehendit, admirando; sicut | |
| 2348 Gregorius dicit, II Moral., quod <i>Angeli loquuntur Deo, cum per | |
| 2349 hoc quod super semetipsos respiciunt, in motum admirationis | |
| 53 | 2350 surgunt</i>.</p><p title="I q. 107 a. 3 ad 1"><a name="32906"><span class="ref">[32906] Iª q. 107 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2351 dicendum quod locutio non semper est ad manifestandum alteri; sed |
| 2352 quandoque ad hoc ordinatur finaliter, ut loquenti aliquid | |
| 53 | 2353 manifestetur; sicut cum discipulus quaerit aliquid a magistro.</p><p title="I q. 107 a. 3 ad 2"><a name="32907"><span class="ref">[32907] Iª q. 107 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2354 dicendum quod locutione qua Angeli loquuntur Deo laudantes ipsum et |
| 2355 admirantes, semper Angeli Deo loquuntur. Sed locutione qua eius | |
| 2356 sapientiam consulunt super agendis, tunc ei loquuntur, quando | |
| 2357 aliquod novum per eos agendum occurrit, super quo desiderant | |
| 53 | 2358 illuminari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 107 a. 4 arg. 1"><a name="32908"><span class="ref">[32908] Iª q. 107 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2359 proceditur. Videtur quod localis distantia operetur aliquid in |
| 2360 locutione angelica. Sicut enim dicit Damascenus, <i>Angelus ubi | |
| 2361 est, ibi operatur</i>. Locutio autem est quaedam operatio Angeli. | |
| 2362 Cum ergo Angelus sit in determinato loco, videtur quod usque ad | |
| 53 | 2363 determinatam loci distantiam Angelus loqui possit.</p><p title="I q. 107 a. 4 arg. 2"><a name="32909"><span class="ref">[32909] Iª q. 107 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2364 clamor loquentis fit propter distantiam audientis. Sed Isaiae VI |
| 2365 dicitur de Seraphim, quod clamabat alter ad alterum. Ergo videtur | |
| 53 | 2366 quod in locutione Angelorum aliquid operetur localis distantia.</p><p title="I q. 107 a. 4 s. c."><a name="32910"><span class="ref">[32910] Iª q. 107 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2367 quod, sicut dicitur Luc. XVI, dives in Inferno positus loquebatur |
| 2368 Abrahae, non impediente locali distantia. Multo igitur minus | |
| 2369 localis distantia potest impedire locutionem unius Angeli ad | |
| 53 | 2370 alterum.</p><p title="I q. 107 a. 4 co."><a name="32911"><span class="ref">[32911] Iª q. 107 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2371 quod locutio Angeli in intellectuali operatione consistit, ut ex |
| 2372 dictis patet. Intellectualis autem operatio Angeli omnino abstracta | |
| 2373 est a loco et tempore, nam etiam nostra intellectualis operatio est | |
| 2374 per abstractionem ab hic et nunc, nisi per accidens ex parte | |
| 2375 phantasmatum, quae in Angelis nulla sunt. In eo autem quod est | |
| 2376 omnino abstractum a loco et tempore, nihil operatur neque temporis | |
| 2377 diversitas, neque loci distantia. Unde in locutione Angeli nullum | |
| 53 | 2378 impedimentum facit distantia loci.</p><p title="I q. 107 a. 4 ad 1"><a name="32912"><span class="ref">[32912] Iª q. 107 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2379 dicendum quod locutio Angeli, sicut dictum est, est locutio |
| 2380 interior, quae tamen ab alio percipitur, et ideo est in Angelo | |
| 2381 loquente, et per consequens ubi est Angelus loquens. Sed sicut | |
| 2382 distantia localis non impedit quin unus Angelus alium videre | |
| 2383 possit; ita etiam non impedit quin percipiat quod in eo ad se | |
| 53 | 2384 ordinatur, quod est eius locutionem percipere.</p><p title="I q. 107 a. 4 ad 2"><a name="32913"><span class="ref">[32913] Iª q. 107 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2385 dicendum quod clamor ille non est vocis corporeae, qui fit propter |
| 2386 distantiam loci; sed significat magnitudinem rei quae dicebatur, | |
| 2387 vel magnitudinem affectus, secundum quod dicit Gregorius, II | |
| 2388 Moral., <i>tanto quisque minus clamat, quanto minus | |
| 53 | 2389 desiderat</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 107 a. 5 arg. 1"><a name="32914"><span class="ref">[32914] Iª q. 107 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2390 proceditur. Videtur quod locutionem unius Angeli ad alterum omnes |
| 2391 cognoscant. Quod enim unius hominis locutionem non omnes audiant, | |
| 2392 facit inaequalis loci distantia. Sed in locutione Angeli nihil | |
| 2393 operatur localis distantia, ut dictum est. Ergo uno Angelo loquente | |
| 53 | 2394 ad alterum, omnes percipiunt.</p><p title="I q. 107 a. 5 arg. 2"><a name="32915"><span class="ref">[32915] Iª q. 107 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2395 omnes Angeli communicant in virtute intelligendi. Si ergo conceptus |
| 2396 mentis unius ordinatus ad alterum cognoscitur ab uno, pari ratione | |
| 53 | 2397 cognoscitur ab aliis.</p><p title="I q. 107 a. 5 arg. 3"><a name="32916"><span class="ref">[32916] Iª q. 107 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2398 illuminatio est quaedam species locutionis. Sed illuminatio unius |
| 2399 Angeli ab altero, pervenit ad omnes Angelos, quia, ut Dionysius | |
| 2400 dicit XV cap. Cael. Hier., <i>unaquaeque caelestis essentia | |
| 2401 intelligentiam sibi traditam aliis communicat</i>. Ergo et locutio | |
| 53 | 2402 unius Angeli ad alterum, ad omnes perducitur.</p><p title="I q. 107 a. 5 s. c."><a name="32917"><span class="ref">[32917] Iª q. 107 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2403 quod unus homo potest alteri soli loqui. Multo igitur magis hoc in |
| 53 | 2404 Angelis esse potest.</p><p title="I q. 107 a. 5 co."><a name="32918"><span class="ref">[32918] Iª q. 107 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2405 quod, sicut supra dictum est, conceptus mentis unius Angeli percipi |
| 2406 potest ab altero, per hoc quod ille cuius est conceptus, sua | |
| 2407 voluntate ordinat ipsum ad alterum. Potest autem ex aliqua causa | |
| 2408 ordinari aliquid ad unum, et non ad alterum. Et ideo potest | |
| 2409 conceptus unius ab aliquo uno cognosci, et non ab aliis. Et sic | |
| 2410 locutionem unius Angeli ad alterum potest percipere unus absque | |
| 2411 aliis, non quidem impediente distantia locali, sed hoc faciente | |
| 53 | 2412 voluntaria ordinatione, ut dictum est.</p><p title="I q. 107 a. 5 ad 1"><a name="32919"><span class="ref">[32919] Iª q. 107 a. 5 ad 1</span></a> Unde patet |
| 2413 responsio ad primum et secundum.</p><p title="I q. 107 a. 5 ad 3"><a name="32920"><span class="ref">[32920] Iª q. 107 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 2414 dicendum quod illuminatio est de his quae emanant a prima regula |
| 2415 veritatis, quae est principium commune omnium Angelorum, et ideo | |
| 2416 illuminationes sunt omnibus communes. Sed locutio potest esse de | |
| 2417 his quae ordinantur ad principium voluntatis creatae, quod est | |
| 2418 proprium unicuique Angelo, et ideo non oportet quod huiusmodi | |
| 53 | 2419 locutiones sint omnibus communes.</p></div></div><div class="q" id="q108"><h2>Quaestio 108</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 108 pr."><a name="32921"><span class="ref">[32921] |
| 2420 Iª q. 108 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2421 ordinatione Angelorum secundum hierarchias et ordines, dictum est |
| 2422 enim quod superiores inferiores illuminant, et non e converso. Et | |
| 2423 circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum omnes Angeli sint unius | |
| 2424 hierarchiae. Secundo, utrum in una hierarchia sit unus tantum ordo. | |
| 2425 Tertio, utrum in uno ordine sint plures Angeli. Quarto, utrum | |
| 2426 distinctio hierarchiarum et ordinum sit a natura. Quinto, de | |
| 2427 nominibus et proprietatibus singulorum ordinum. Sexto, de | |
| 2428 comparatione ordinum ad invicem. Septimo, utrum ordines durent post | |
| 2429 diem iudicii. Octavo, utrum homines assumantur ad ordines | |
| 53 | 2430 Angelorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 108 a. 1 arg. 1"><a name="32922"><span class="ref">[32922] Iª q. 108 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2431 proceditur. Videtur quod omnes Angeli sint unius hierarchiae. Cum |
| 2432 enim Angeli sint supremi inter creaturas, oportet dicere quod sint | |
| 2433 optime dispositi. Sed optima dispositio est multitudinis secundum | |
| 2434 quod continetur sub uno principatu; ut patet per philosophum, XII | |
| 2435 Metaphys., et in III Politic. Cum ergo hierarchia nihil sit aliud | |
| 2436 quam sacer principatus, videtur quod omnes Angeli sint unius | |
| 53 | 2437 hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 1 arg. 2"><a name="32923"><span class="ref">[32923] Iª q. 108 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2438 Dionysius dicit, in III cap. Cael. Hier., quod <i>hierarchia est |
| 2439 ordo, scientia et actio</i>. Sed omnes Angeli conveniunt in uno | |
| 2440 ordine ad Deum, quem cognoscunt, et a quo in suis actionibus | |
| 53 | 2441 regulantur. Ergo omnes Angeli sunt unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 1 arg. 3"><a name="32924"><span class="ref">[32924] Iª q. 108 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2442 sacer principatus, qui dicitur hierarchia, invenitur in hominibus |
| 2443 et Angelis. Sed omnes homines sunt unius hierarchiae. Ergo etiam | |
| 53 | 2444 omnes Angeli sunt unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 1 s. c."><a name="32925"><span class="ref">[32925] Iª q. 108 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2445 quod Dionysius, VI cap. Cael. Hier., distinguit tres hierarchias |
| 53 | 2446 Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 1 co."><a name="32926"><span class="ref">[32926] Iª q. 108 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2447 quod hierarchia est sacer principatus, ut dictum est. In nomine |
| 2448 autem principatus duo intelliguntur, scilicet ipse princeps, et | |
| 2449 multitudo ordinata sub principe. Quia igitur unus est Deus princeps | |
| 2450 non solum omnium Angelorum, sed etiam hominum, et totius creaturae; | |
| 2451 ideo non solum omnium Angelorum, sed etiam totius rationalis | |
| 2452 creaturae, quae sacrorum particeps esse potest, una est hierarchia, | |
| 2453 secundum quod Augustinus dicit, in XII de Civ. Dei <i>duas esse | |
| 2454 civitates, hoc est societates, unam in bonis Angelis et hominibus, | |
| 2455 alteram in malis</i>. Sed si consideretur principatus ex parte | |
| 2456 multitudinis ordinatae sub principe, sic unus principatus dicitur | |
| 2457 secundum quod multitudo uno et eodem modo potest gubernationem | |
| 2458 principis recipere. Quae vero non possunt secundum eundem modum | |
| 2459 gubernari a principe, ad diversos principatus pertinent, sicut sub | |
| 2460 uno rege sunt diversae civitates, quae diversis reguntur legibus et | |
| 2461 ministris. Manifestum est autem quod homines alio modo divinas | |
| 2462 illuminationes percipiunt quam Angeli, nam Angeli percipiunt eas in | |
| 2463 intelligibili puritate, homines vero percipiunt eas sub sensibilium | |
| 2464 similitudinibus, ut Dionysius dicit I cap. Cael. Hier. Et ideo | |
| 2465 oportuit distingui humanam hierarchiam ab angelica. Et per eundem | |
| 2466 modum in Angelis tres hierarchiae distinguuntur. Dictum est enim | |
| 2467 supra, dum de cognitione Angelorum ageretur, quod superiores Angeli | |
| 2468 habent universaliorem cognitionem veritatis quam inferiores. | |
| 2469 Huiusmodi autem universalis acceptio cognitionis secundum tres | |
| 2470 gradus in Angelis distingui potest. Possunt enim rationes rerum de | |
| 2471 quibus Angeli illuminantur, considerari tripliciter. Primo quidem, | |
| 2472 secundum quod procedunt a primo principio universali, quod est | |
| 2473 Deus, et iste modus convenit primae hierarchiae, quae immediate ad | |
| 2474 Deum extenditur, et quasi in vestibulis Dei collocatur, ut | |
| 2475 Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Secundo vero, prout huiusmodi | |
| 2476 rationes dependent ab universalibus causis creatis, quae iam aliquo | |
| 2477 modo multiplicantur, et hic modus convenit secundae hierarchiae. | |
| 2478 Tertio autem modo, secundum quod huiusmodi rationes applicantur | |
| 2479 singulis rebus, et prout dependent a propriis causis, et hic modus | |
| 2480 convenit infimae hierarchiae. Quod plenius patebit, cum de singulis | |
| 2481 ordinibus agetur. Sic igitur distinguuntur hierarchiae ex parte | |
| 2482 multitudinis subiectae. Unde manifestum est eos errare, et contra | |
| 2483 intentionem Dionysii loqui, qui ponunt in divinis personis | |
| 2484 hierarchiam quam vocant supercaelestem. In divinis enim personis | |
| 2485 est quidam ordo naturae, sed non hierarchiae. Nam, ut Dionysius | |
| 2486 dicit III cap. Cael. Hier., <i>ordo hierarchiae est alios quidem | |
| 2487 purgari et illuminari et perfici, alios autem purgare et illuminare | |
| 53 | 2488 et perficere</i>. Quod absit ut in divinis personis ponamus.</p><p title="I q. 108 a. 1 ad 1"><a name="32927"><span class="ref">[32927] Iª q. 108 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2489 dicendum quod ratio illa procedit de principatu ex parte principis, |
| 2490 quia optimum est quod multitudo regatur ab uno principe, ut | |
| 53 | 2491 philosophus in praedictis locis intendit.</p><p title="I q. 108 a. 1 ad 2"><a name="32928"><span class="ref">[32928] Iª q. 108 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2492 dicendum quod, quantum ad cognitionem ipsius Dei, quem omnes uno |
| 2493 modo, scilicet per essentiam, vident, non distinguuntur in Angelis | |
| 2494 hierarchiae, sed quantum ad rationes rerum creatarum, ut dictum | |
| 53 | 2495 est.</p><p title="I q. 108 a. 1 ad 3"><a name="32929"><span class="ref">[32929] Iª q. 108 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2496 dicendum quod omnes homines sunt unius speciei, et unus modus |
| 2497 intelligendi est eis connaturalis, non sic autem est in Angelis. | |
| 53 | 2498 Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 108 a. 2 arg. 1"><a name="32930"><span class="ref">[32930] Iª q. 108 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2499 proceditur. Videtur quod in una hierarchia non sint plures ordines. |
| 2500 Multiplicata enim definitione, multiplicatur et definitum. Sed | |
| 2501 hierarchia, ut Dionysius dicit, est ordo. Si ergo sunt multi | |
| 53 | 2502 ordines, non erit una hierarchia, sed multae.</p><p title="I q. 108 a. 2 arg. 2"><a name="32931"><span class="ref">[32931] Iª q. 108 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2503 diversi ordines sunt diversi gradus. Sed gradus in spiritualibus |
| 2504 constituuntur secundum diversa dona spiritualia. Sed in Angelis | |
| 2505 omnia dona spiritualia sunt communia, quia nihil ibi singulariter | |
| 53 | 2506 possidetur. Ergo non sunt diversi ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 2 arg. 3"><a name="32932"><span class="ref">[32932] Iª q. 108 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2507 ecclesiastica hierarchia distinguuntur ordines secundum purgare, |
| 2508 illuminare et perficere, nam ordo diaconorum est purgativus, | |
| 2509 sacerdotum illuminativus, episcoporum perfectivus, ut Dionysius | |
| 2510 dicit V cap. Eccles. Hier. Sed quilibet Angelus purgat, illuminat | |
| 53 | 2511 et perficit. Non ergo est distinctio ordinum in Angelis.</p><p title="I q. 108 a. 2 s. c."><a name="32933"><span class="ref">[32933] Iª q. 108 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2512 quod apostolus dicit ad Ephes. I, quod Deus constituit Christum |
| 2513 hominem supra <i>omnem principatum et potestatem et virtutem et | |
| 2514 dominationem</i>; qui sunt diversi ordines Angelorum, et quidam | |
| 53 | 2515 eorum ad unam hierarchiam pertinent, ut infra patebit.</p><p title="I q. 108 a. 2 co."><a name="32934"><span class="ref">[32934] Iª q. 108 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2516 quod, sicut dictum est, una hierarchia est unus principatus, idest |
| 2517 una multitudo ordinata uno modo sub principis gubernatione. Non | |
| 2518 autem esset multitudo ordinata, sed confusa, si in multitudine | |
| 2519 diversi ordines non essent. Ipsa ergo ratio hierarchiae requirit | |
| 2520 ordinum diversitatem. Quae quidem diversitas ordinum secundum | |
| 2521 diversa officia et actus consideratur. Sicut patet quod in una | |
| 2522 civitate sunt diversi ordines secundum diversos actus, nam alius | |
| 2523 est ordo iudicantium, alius pugnantium, alius laborantium in agris, | |
| 2524 et sic de aliis. Sed quamvis multi sint unius civitatis ordines, | |
| 2525 omnes tamen ad tres possunt reduci, secundum quod quaelibet | |
| 2526 multitudo perfecta habet principium, medium et finem. Unde et in | |
| 2527 civitatibus triplex ordo hominum invenitur, quidam enim sunt | |
| 2528 supremi, ut optimates; quidam autem sunt infimi, ut vilis populus; | |
| 2529 quidam autem sunt medii, ut populus honorabilis. Sic igitur et in | |
| 2530 qualibet hierarchia angelica ordines distinguuntur secundum | |
| 2531 diversos actus et officia; et omnis ista diversitas ad tria | |
| 2532 reducitur, scilicet ad summum, medium et infimum. Et propter hoc in | |
| 53 | 2533 qualibet hierarchia Dionysius ponit tres ordines.</p><p title="I q. 108 a. 2 ad 1"><a name="32935"><span class="ref">[32935] Iª q. 108 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2534 dicendum quod ordo dupliciter dicitur. Uno modo, ipsa ordinatio |
| 2535 comprehendens sub se diversos gradus, et hoc modo hierarchia | |
| 2536 dicitur ordo. Alio modo dicitur ordo gradus unus, et sic dicuntur | |
| 53 | 2537 plures ordines unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 2 ad 2"><a name="32936"><span class="ref">[32936] Iª q. 108 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2538 dicendum quod in societate Angelorum omnia possidentur communiter; |
| 2539 sed tamen quaedam excellentius habentur a quibusdam quam ab aliis. | |
| 2540 Unumquodque autem perfectius habetur ab eo qui potest illud | |
| 2541 communicare, quam ab eo qui non potest, sicut perfectius est | |
| 2542 calidum quod potest calefacere, quam quod non potest; et perfectius | |
| 2543 scit qui potest docere, quam qui non potest. Et quanto perfectius | |
| 2544 donum aliquis communicare potest, tanto in perfectiori gradu est, | |
| 2545 sicut in perfectiori gradu magisterii est qui potest docere | |
| 2546 altiorem scientiam. Et secundum hanc similitudinem consideranda est | |
| 2547 diversitas graduum vel ordinum in Angelis, secundum diversa officia | |
| 53 | 2548 et actus.</p><p title="I q. 108 a. 2 ad 3"><a name="32937"><span class="ref">[32937] Iª q. 108 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2549 dicendum quod inferior Angelus est superior supremo homine nostrae |
| 2550 hierarchiae; secundum illud Matth. XI, <i>qui minor est in regno | |
| 2551 caelorum, maior est illo</i>, scilicet Ioanne Baptista, quo nullus | |
| 2552 maior inter natos mulierum surrexit. Unde minor Angelus caelestis | |
| 2553 hierarchiae potest non solum purgare sed illuminare et perficere, | |
| 2554 et altiori modo quam ordines nostrae hierarchiae. Et sic secundum | |
| 2555 distinctionem harum actionum non distinguuntur caelestes ordines; | |
| 53 | 2556 sed secundum alias differentias actionum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 108 a. 3 arg. 1"><a name="32938"><span class="ref">[32938] Iª q. 108 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2557 proceditur. Videtur quod in uno ordine non sint plures Angeli. |
| 2558 Dictum est enim supra omnes Angelos inaequales esse ad invicem. Sed | |
| 2559 unius ordinis esse dicuntur quae sunt aequalia. Ergo plures Angeli | |
| 53 | 2560 non sunt unius ordinis.</p><p title="I q. 108 a. 3 arg. 2"><a name="32939"><span class="ref">[32939] Iª q. 108 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2561 potest sufficienter fieri per unum, superfluum est quod fiat per |
| 2562 multa. Sed illud quod pertinet ad unum officium angelicum, | |
| 2563 sufficienter potest fieri per unum Angelum; multo magis quam per | |
| 2564 unum solem sufficienter fit quod pertinet ad officium solis, quanto | |
| 2565 perfectior est Angelus caelesti corpore. Si ergo ordines | |
| 2566 distinguuntur secundum officia, ut dictum est, superfluum est quod | |
| 53 | 2567 sint plures Angeli unius ordinis.</p><p title="I q. 108 a. 3 arg. 3"><a name="32940"><span class="ref">[32940] Iª q. 108 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2568 supra dictum est quod omnes Angeli sunt inaequales. Si ergo plures |
| 2569 Angeli sint unius ordinis, puta tres vel quatuor, infimus | |
| 2570 superioris ordinis magis conveniet cum supremo inferioris quam cum | |
| 2571 supremo sui ordinis. Et sic non videtur quod magis sit unius | |
| 2572 ordinis cum hoc, quam cum illo. Non igitur sunt plures Angeli unius | |
| 53 | 2573 ordinis.</p><p title="I q. 108 a. 3 s. c."><a name="32941"><span class="ref">[32941] Iª q. 108 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2574 quod Isaiae VI dicitur, quod Seraphim clamabant alter ad alterum. |
| 53 | 2575 Sunt ergo plures Angeli in uno ordine Seraphim.</p><p title="I q. 108 a. 3 co."><a name="32942"><span class="ref">[32942] Iª q. 108 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2576 quod ille qui perfecte cognoscit res aliquas, potest usque ad |
| 2577 minima et actus et virtutes et naturas earum distinguere. Qui autem | |
| 2578 cognoscit eas imperfecte, non potest distinguere nisi in | |
| 2579 universali, quae quidem distinctio fit per pauciora. Sicut qui | |
| 2580 imperfecte cognoscit res naturales, distinguit earum ordines in | |
| 2581 universali, ponens in uno ordine caelestia corpora, in alio corpora | |
| 2582 inferiora inanimata, in alio plantas, in alio animalia, qui autem | |
| 2583 perfectius cognosceret res naturales, posset distinguere et in | |
| 2584 ipsis corporibus caelestibus diversos ordines, et in singulis | |
| 2585 aliorum. Nos autem imperfecte Angelos cognoscimus, et eorum | |
| 2586 officia, ut Dionysius dicit VI cap. Cael. Hier. Unde non possumus | |
| 2587 distinguere officia et ordines Angelorum, nisi in communi; secundum | |
| 2588 quem modum, multi Angeli sub uno ordine continentur. Si autem | |
| 2589 perfecte cognosceremus officia Angelorum, et eorum distinctiones, | |
| 2590 perfecte sciremus quod quilibet Angelus habet suum proprium | |
| 2591 officium et suum proprium ordinem in rebus, multo magis quam | |
| 53 | 2592 quaelibet stella, etsi nos lateat.</p><p title="I q. 108 a. 3 ad 1"><a name="32943"><span class="ref">[32943] Iª q. 108 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2593 dicendum quod omnes Angeli unius ordinis sunt aliquo modo aequales, |
| 2594 quantum ad communem similitudinem secundum quam constituuntur in | |
| 2595 uno ordine, sed simpliciter non sunt aequales. Unde Dionysius | |
| 2596 dicit, X cap. Cael. Hier., quod in uno et eodem ordine Angelorum, | |
| 53 | 2597 est accipere primos, medios et ultimos.</p><p title="I q. 108 a. 3 ad 2"><a name="32944"><span class="ref">[32944] Iª q. 108 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2598 dicendum quod illa specialis distinctio ordinum et officiorum |
| 2599 secundum quam quilibet Angelus habet proprium officium et ordinem, | |
| 53 | 2600 est nobis ignota.</p><p title="I q. 108 a. 3 ad 3"><a name="32945"><span class="ref">[32945] Iª q. 108 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2601 dicendum quod, sicut in superficie quae partim est alba et partim |
| 2602 nigra, duae partes quae sunt in confinio albi et nigri, magis | |
| 2603 conveniunt secundum situm quam aliquae duae partes albae, minus | |
| 2604 tamen secundum qualitatem; ita duo Angeli qui sunt in terminis | |
| 2605 duorum ordinum, magis secum conveniunt secundum propinquitatem | |
| 2606 naturae, quam unus eorum cum aliquibus aliis sui ordinis; minus | |
| 2607 autem secundum idoneitatem ad similia officia, quae quidem | |
| 53 | 2608 idoneitas usque ad aliquem certum terminum protenditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 108 a. 4 arg. 1"><a name="32946"><span class="ref">[32946] Iª q. 108 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2609 proceditur. Videtur quod distinctio hierarchiarum et ordinum non |
| 2610 sit a natura in Angelis. Hierarchia enim dicitur sacer principatus, | |
| 2611 et in definitione eius Dionysius ponit quod <i>deiforme, quantum | |
| 2612 possibile est, similat</i>. Sed sanctitas et deiformitas est in | |
| 2613 Angelis per gratiam, non per naturam. Ergo distinctio hierarchiarum | |
| 53 | 2614 et ordinum in Angelis est per gratiam, non per naturam.</p><p title="I q. 108 a. 4 arg. 2"><a name="32947"><span class="ref">[32947] Iª q. 108 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2615 Seraphim dicuntur ardentes, vel incendentes, ut Dionysius dicit VII |
| 2616 cap. Cael. Hier. Hoc autem videtur ad caritatem pertinere, quae non | |
| 2617 est a natura, sed a gratia, <i>diffunditur enim in cordibus nostris | |
| 2618 per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>, ut dicitur ad Rom. | |
| 2619 V. <i>Quod non solum ad sanctos homines pertinet, sed etiam de | |
| 2620 sanctis Angelis dici potest</i>, ut Augustinus dicit XII de Civ. | |
| 53 | 2621 Dei. Ergo ordines in Angelis non sunt a natura, sed a gratia.</p><p title="I q. 108 a. 4 arg. 3"><a name="32948"><span class="ref">[32948] Iª q. 108 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2622 hierarchia ecclesiastica exemplatur a caelesti. Sed ordines in |
| 2623 hominibus non sunt per naturam, sed per donum gratiae, non enim est | |
| 2624 a natura quod unus est episcopus, et alius est sacerdos, et alius | |
| 2625 diaconus. Ergo neque in Angelis sunt ordines a natura, sed a gratia | |
| 53 | 2626 tantum.</p><p title="I q. 108 a. 4 s. c."><a name="32949"><span class="ref">[32949] Iª q. 108 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2627 quod Magister dicit, IX dist. II Sent., quod <i>ordo Angelorum |
| 2628 dicitur multitudo caelestium spirituum, qui inter se aliquo munere | |
| 2629 gratiae similantur, sicut et naturalium datorum participatione | |
| 2630 conveniunt</i>. Distinctio ergo ordinum in Angelis est non solum | |
| 53 | 2631 secundum dona gratuita, sed etiam secundum dona naturalia.</p><p title="I q. 108 a. 4 co."><a name="32950"><span class="ref">[32950] Iª q. 108 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2632 quod ordo gubernationis, qui est ordo multitudinis sub principatu |
| 2633 existentis, attenditur per respectum ad finem. Finis autem | |
| 2634 Angelorum potest accipi dupliciter. Uno modo, secundum facultatem | |
| 2635 suae naturae, ut scilicet cognoscant et ament Deum naturali | |
| 2636 cognitione et amore. Et secundum respectum ad hunc finem, | |
| 2637 distinguuntur ordines Angelorum secundum naturalia dona. Alio modo | |
| 2638 potest accipi finis angelicae multitudinis supra naturalem | |
| 2639 facultatem eorum, qui consistit in visione divinae essentiae, et in | |
| 2640 immobili fruitione bonitatis ipsius; ad quem finem pertingere non | |
| 2641 possunt nisi per gratiam. Unde secundum respectum ad hunc finem, | |
| 2642 ordines distinguuntur in Angelis completive quidem secundum dona | |
| 2643 gratuita, dispositive autem secundum dona naturalia, quia Angelis | |
| 2644 data sunt dona gratuita secundum capacitatem naturalium, quod non | |
| 2645 est in hominibus, ut supra dictum est. Unde in hominibus | |
| 2646 distinguuntur ordines secundum dona gratuita tantum, et non | |
| 53 | 2647 secundum naturam.</p><p title="I q. 108 a. 4 ad arg."><a name="32951"><span class="ref">[32951] Iª q. 108 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 2648 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 108 a. 5 arg. 1"><a name="32952"><span class="ref">[32952] Iª q. 108 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 28 | 2649 proceditur. Videtur quod ordines Angelorum non convenienter |
| 2650 nominentur. Omnes enim caelestes spiritus dicuntur et Angeli et | |
| 2651 virtutes caelestes. Sed nomina communia inconvenienter aliquibus | |
| 2652 appropriantur. Ergo inconvenienter nominatur unus ordo Angelorum, | |
| 53 | 2653 et alius virtutum.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 2"><a name="32953"><span class="ref">[32953] Iª q. 108 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, esse |
| 28 | 2654 dominum est proprium Dei; secundum illud Psal. XCIX <i>scitote |
| 2655 quoniam dominus ipse est Deus</i>. Ergo inconvenienter unus ordo | |
| 53 | 2656 caelestium spirituum dominationes vocatur.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 3"><a name="32954"><span class="ref">[32954] Iª q. 108 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2657 nomen dominationis ad gubernationem pertinere videtur. Similiter |
| 2658 autem et nomen principatuum, et potestatum. Inconvenienter ergo | |
| 53 | 2659 tribus ordinibus haec tria nomina imponuntur.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 4"><a name="32955"><span class="ref">[32955] Iª q. 108 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2660 Archangeli dicuntur quasi principes Angeli. Non ergo hoc nomen |
| 53 | 2661 debet imponi alii ordini quam ordini principatuum.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 5"><a name="32956"><span class="ref">[32956] Iª q. 108 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2662 nomen Seraphim imponitur ab ardore qui ad caritatem pertinet, nomen |
| 2663 autem Cherubim imponitur a scientia. Caritas autem et scientia sunt | |
| 2664 dona communia omnibus Angelis. Non ergo debent esse nomina | |
| 53 | 2665 specialium ordinum.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 6"><a name="32957"><span class="ref">[32957] Iª q. 108 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2666 throni dicuntur sedes. Sed ex hoc ipso Deus in creatura rationali |
| 2667 sedere dicitur, quod ipsum cognoscit et amat. Non ergo debet esse | |
| 2668 alius ordo thronorum ab ordine Cherubim et Seraphim. Sic igitur | |
| 53 | 2669 videtur quod inconvenienter ordines Angelorum nominentur.</p><p title="I q. 108 a. 5 s. c."><a name="32958"><span class="ref">[32958] Iª q. 108 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2670 auctoritas sacrae Scripturae, quae sic eos nominat. Nomen enim |
| 2671 Seraphim ponitur Isaiae VI; nomen Cherubim Ezech. I; nomen | |
| 2672 thronorum, Coloss. I; dominationes autem et virtutes et potestates | |
| 2673 et principatus ponuntur Ephes. I; nomen autem Archangeli ponitur in | |
| 2674 canonica Iudae, nomina autem Angelorum in pluribus Scripturae | |
| 53 | 2675 locis.</p><p title="I q. 108 a. 5 co."><a name="32959"><span class="ref">[32959] Iª q. 108 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2676 quod in nominatione angelicorum ordinum, considerare oportet quod |
| 2677 <i>propria nomina singulorum ordinum proprietates eorum | |
| 2678 designant</i>, ut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Ad videndum | |
| 2679 autem quae sit proprietas cuiuslibet ordinis, considerare oportet | |
| 2680 quod in rebus ordinatis tripliciter aliquid esse contingit, | |
| 2681 scilicet per proprietatem, per excessum, et per participationem. | |
| 2682 Per proprietatem autem dicitur esse aliquid in re aliqua, quod | |
| 2683 adaequatur et proportionatur naturae ipsius. Per excessum autem, | |
| 2684 quando illud quod attribuitur alicui, est minus quam res cui | |
| 2685 attribuitur, sed tamen convenit illi rei per quendam excessum; | |
| 2686 sicut dictum est de omnibus nominibus quae attribuuntur Deo. Per | |
| 2687 participationem autem, quando illud quod attribuitur alicui, non | |
| 2688 plenarie invenitur in eo, sed deficienter; sicut sancti homines | |
| 2689 participative dicuntur dii. Si ergo aliquid nominari debeat nomine | |
| 2690 designante proprietatem ipsius, non debet nominari ab eo quod | |
| 2691 imperfecte participat, neque ab eo quod excedenter habet; sed ab eo | |
| 2692 quod est sibi quasi coaequatum. Sicut si quis velit proprie | |
| 2693 nominare hominem, dicet eum substantiam rationalem, non autem | |
| 2694 substantiam intellectualem, quod est proprium nomen Angeli, quia | |
| 2695 simplex intelligentia convenit Angelo per proprietatem, homini vero | |
| 2696 per participationem; neque substantiam sensibilem, quod est nomen | |
| 2697 bruti proprium, quia sensus est minus quam id quod est proprium | |
| 2698 homini, et convenit homini excedenter prae aliis animalibus. Sic | |
| 2699 igitur considerandum est in ordinibus Angelorum, quod omnes | |
| 2700 spirituales perfectiones sunt omnibus Angelis communes et quod | |
| 2701 omnes abundantius existunt in superioribus quam in inferioribus. | |
| 2702 Sed cum in ipsis etiam perfectionibus sit quidam gradus, superior | |
| 2703 perfectio attribuitur superiori ordini per proprietatem, inferiori | |
| 2704 vero per participationem, e converso autem inferior attribuitur | |
| 2705 inferiori per proprietatem, superiori autem per excessum. Et ita | |
| 2706 superior ordo a superiori perfectione nominatur. Sic igitur | |
| 2707 Dionysius exponit ordinum nomina secundum convenientiam ad | |
| 2708 spirituales perfectiones eorum. Gregorius vero, in expositione | |
| 2709 horum nominum, magis attendere videtur exteriora ministeria. Dicit | |
| 2710 enim, quod <i>Angeli dicuntur qui minima nuntiant; Archangeli, qui | |
| 2711 summa; virtutes per quas miracula fiunt; potestates quibus adversae | |
| 2712 potestates repelluntur; principatus, qui ipsis bonis spiritibus | |
| 53 | 2713 praesunt</i>.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 1"><a name="32960"><span class="ref">[32960] Iª q. 108 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2714 dicendum quod Angelus nuntius dicitur. Omnes ergo caelestes |
| 2715 spiritus, inquantum sunt manifestatores divinorum, Angeli vocantur. | |
| 2716 Sed superiores Angeli habent quandam excellentiam in hac | |
| 2717 manifestatione, a qua superiores ordines nominantur. Infimus autem | |
| 2718 Angelorum ordo nullam excellentiam supra communem manifestationem | |
| 2719 addit, et ideo a simplici manifestatione nominatur. Et sic nomen | |
| 2720 commune remanet infimo ordini quasi proprium, ut dicit Dionysius V | |
| 2721 cap. Cael. Hier. Vel potest dici quod infimus ordo specialiter | |
| 2722 dicitur ordo Angelorum, quia immediate nobis annuntiant. Virtus | |
| 2723 autem dupliciter accipi potest. Uno modo, communiter, secundum quod | |
| 2724 est media inter essentiam et operationem, et sic omnes caelestes | |
| 2725 spiritus nominantur caelestes virtutes, sicut et caelestes | |
| 2726 essentiae. Alio modo, secundum quod importat quendam excessum | |
| 2727 fortitudinis, et sic est proprium nomen ordinis. Unde Dionysius | |
| 2728 dicit, VIII cap. Cael. Hier., quod nomen virtutum significat | |
| 2729 quandam virilem et inconcussam fortitudinem, primo quidem ad omnes | |
| 2730 operationes divinas eis convenientes; secundo, ad suscipiendum | |
| 2731 divina. Et ita significat quod sine aliquo timore aggrediuntur | |
| 2732 divina quae ad eos pertinent, quod videtur ad fortitudinem animi | |
| 53 | 2733 pertinere.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 2"><a name="32961"><span class="ref">[32961] Iª q. 108 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2734 dicendum quod, sicut dicit Dionysius XII cap. de Div. Nom., |
| 2735 <i>dominatio laudatur in Deo singulariter per quendam excessum, sed | |
| 2736 per participationem, divina eloquia vocant dominos principaliores | |
| 2737 ornatus, per quos inferiores ex donis eius accipiunt</i>. Unde et | |
| 2738 Dionysius dicit in VIII cap. Cael. Hier., quod nomen dominationum | |
| 2739 primo quidem significat quandam libertatem, quae est a servili | |
| 2740 conditione et pedestri subiectione, sicut plebs subiicitur, et a | |
| 2741 tyrannica oppressione, quam interdum etiam maiores patiuntur. | |
| 2742 Secundo significat quandam rigidam et inflexibilem gubernationem, | |
| 2743 quae ad nullum servilem actum inclinatur, neque ad aliquem actum | |
| 2744 subiectorum vel oppressorum a tyrannis. Tertio significat appetitum | |
| 2745 et participationem veri dominii, quod est in Deo. Et similiter | |
| 2746 nomen cuiuslibet ordinis significat participationem eius quod est | |
| 2747 in Deo; sicut nomen virtutum significat participationem divinae | |
| 53 | 2748 virtutis; et sic de aliis.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 3"><a name="32962"><span class="ref">[32962] Iª q. 108 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2749 dicendum quod nomen dominationis, et potestatis, et principatus, |
| 2750 diversimode ad gubernationem pertinet. Nam domini est solummodo | |
| 2751 praecipere de agendis. Et ideo Gregorius dicit quod <i>quaedam | |
| 2752 Angelorum agmina, pro eo quod eis cetera ad obediendum subiecta | |
| 2753 sunt, dominationes vocantur</i>. Nomen vero potestatis ordinationem | |
| 2754 quandam designat; secundum illud apostoli ad Rom. XIII, <i>qui | |
| 2755 potestati resistit, Dei ordinationi resistit</i>. Et ideo Dionysius | |
| 2756 dicit quod nomen potestatis significat quandam ordinationem et | |
| 2757 circa susceptionem divinorum, et circa actiones divinas quas | |
| 2758 superiores in inferiores agunt, eas sursum ducendo. Ad ordinem ergo | |
| 2759 potestatum pertinet ordinare quae a subditis sint agenda. | |
| 2760 Principari vero, ut Gregorius dicit, est inter reliquos priorem | |
| 2761 existere, quasi primi sint in executione eorum quae imperantur. Et | |
| 2762 ideo Dionysius dicit, IX cap. Cael. Hier., quod nomen principatuum | |
| 2763 significat ductivum cum ordine sacro. Illi enim qui alios ducunt, | |
| 2764 primi inter eos existentes, principes proprie vocantur secundum | |
| 2765 illud Psalmi LXVII, <i>praevenerunt principes coniuncti | |
| 53 | 2766 psallentibus</i>.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 4"><a name="32963"><span class="ref">[32963] Iª q. 108 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2767 dicendum quod Archangeli, secundum Dionysium, medii sunt inter |
| 2768 principatus et Angelos. Medium autem comparatum uni extremo, | |
| 2769 videtur alterum, inquantum participat naturam utriusque, sicut | |
| 2770 tepidum respectu calidi est frigidum, respectu vero frigidi est | |
| 2771 calidum. Sic et Archangeli dicuntur quasi principes Angeli, quia | |
| 2772 respectu Angelorum sunt principes, respectu vero principatuum sunt | |
| 2773 Angeli. Secundum Gregorium autem, dicuntur Archangeli ex eo quod | |
| 2774 principantur soli ordini Angelorum, quasi magna nuntiantes. | |
| 2775 Principatus autem dicuntur ex eo quod principantur omnibus | |
| 53 | 2776 caelestibus virtutibus divinas iussiones explentibus.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 5"><a name="32964"><span class="ref">[32964] Iª q. 108 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2777 dicendum quod nomen Seraphim non imponitur tantum a caritate, sed a |
| 2778 caritatis excessu, quem importat nomen ardoris vel incendii. Unde | |
| 2779 Dionysius, VII cap. Cael. Hier., exponit nomen Seraphim secundum | |
| 2780 proprietates ignis, in quo est excessus caliditatis. In igne autem | |
| 2781 tria possumus considerare. Primo quidem, motum, qui est sursum, et | |
| 2782 qui est continuus. Per quod significatur quod indeclinabiliter | |
| 2783 moventur in Deum. Secundo vero, virtutem activam eius, quae est | |
| 2784 calidum. Quod quidem non simpliciter invenitur in igne, sed cum | |
| 2785 quadam acuitate, quia maxime est penetrativus in agendo, et | |
| 2786 pertingit usque ad minima; et iterum cum quodam superexcedenti | |
| 2787 fervore. Et per hoc significatur actio huiusmodi Angelorum, quam in | |
| 2788 subditos potenter exercent, eos in similem fervorem excitantes, et | |
| 2789 totaliter eos per incendium purgantes. Tertio consideratur in igne | |
| 2790 claritas eius. Et hoc significat quod huiusmodi Angeli in seipsis | |
| 2791 habent inextinguibilem lucem, et quod alios perfecte illuminant. | |
| 2792 Similiter etiam nomen Cherubim imponitur a quodam excessu | |
| 2793 scientiae, unde interpretatur plenitudo scientiae. Quod Dionysius | |
| 2794 exponit quantum ad quatuor, primo quidem, quantum ad perfectam Dei | |
| 2795 visionem; secundo, quantum ad plenam susceptionem divini luminis; | |
| 2796 tertio, quantum ad hoc, quod in ipso Deo contemplantur | |
| 2797 pulchritudinem ordinis rerum a Deo derivatam; quarto, quantum ad | |
| 2798 hoc, quod ipsi pleni existentes huiusmodi cognitione, eam copiose | |
| 53 | 2799 in alios effundunt.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 6"><a name="32965"><span class="ref">[32965] Iª q. 108 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2800 dicendum quod ordo thronorum habet excellentiam prae inferioribus |
| 2801 ordinibus in hoc, quod immediate in Deo rationes divinorum operum | |
| 2802 cognoscere possunt. Sed Cherubim habent excellentiam scientiae; | |
| 2803 Seraphim vero excellentiam ardoris. Et licet in his duabus | |
| 2804 excellentiis includatur tertia, non tamen in illa quae est | |
| 2805 thronorum, includuntur aliae duae. Et ideo ordo thronorum | |
| 2806 distinguitur ab ordine Cherubim et Seraphim. Hoc enim est commune | |
| 2807 in omnibus, quod excellentia inferioris continetur in excellentia | |
| 2808 superioris, et non e converso. Exponit autem Dionysius nomen | |
| 2809 thronorum, per convenientiam ad materiales sedes. In quibus est | |
| 2810 quatuor considerare. Primo quidem, situm, quia sedes supra terram | |
| 2811 elevantur. Et sic ipsi Angeli qui throni dicuntur, elevantur usque | |
| 2812 ad hoc, quod in Deo immediate rationes rerum cognoscant. Secundo in | |
| 2813 materialibus sedibus consideratur firmitas, quia in ipsis aliquis | |
| 2814 firmiter sedet. Hic autem est e converso, nam ipsi Angeli firmantur | |
| 2815 per Deum. Tertio, quia sedes suscipit sedentem, et in ea deferri | |
| 2816 potest. Sic et isti Angeli suscipiunt Deum in seipsis, et eum | |
| 2817 quodammodo ad inferiores ferunt. Quarto, ex figura, quia sedes ex | |
| 2818 una parte est aperta ad suscipiendum sedentem. Ita et isti Angeli | |
| 2819 sunt per promptitudinem aperti ad suscipiendum Deum, et famulandum | |
| 53 | 2820 ipsi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 108 a. 6 arg. 1"><a name="32966"><span class="ref">[32966] Iª q. 108 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2821 proceditur. Videtur quod inconvenienter gradus ordinum assignentur. |
| 2822 Ordo enim praelatorum videtur esse supremus. Sed dominationes, | |
| 2823 principatus et potestates ex ipsis nominibus praelationem quandam | |
| 53 | 2824 habent. Ergo isti ordines debent esse inter omnes supremi.</p><p title="I q. 108 a. 6 arg. 2"><a name="32967"><span class="ref">[32967] Iª q. 108 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2825 quanto aliquis ordo est Deo propinquior, tanto est superior. Sed |
| 2826 ordo thronorum videtur esse Deo propinquissimus, nihil enim | |
| 2827 coniungitur propinquius sedenti, quam sua sedes. Ergo ordo | |
| 53 | 2828 thronorum est altissimus.</p><p title="I q. 108 a. 6 arg. 3"><a name="32968"><span class="ref">[32968] Iª q. 108 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2829 scientia est prior quam amor; et intellectus videtur esse altior |
| 2830 quam voluntas. Ergo et ordo Cherubim videtur esse altior quam ordo | |
| 53 | 2831 Seraphim.</p><p title="I q. 108 a. 6 arg. 4"><a name="32969"><span class="ref">[32969] Iª q. 108 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2832 Gregorius ponit principatus supra potestates. Non ergo collocantur |
| 53 | 2833 immediate supra Archangelos, ut Dionysius dicit.</p><p title="I q. 108 a. 6 s. c."><a name="32970"><span class="ref">[32970] Iª q. 108 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2834 quod Dionysius ponit, in prima quidem hierarchia. Seraphim ut |
| 2835 primos, Cherubim ut medios, thronos ut ultimos; in media vero, | |
| 2836 dominationes ut primos, virtutes ut medios, potestates ut ultimos; | |
| 2837 in ultima, principatus ut primos, Archangelos ut medios, Angelos ut | |
| 53 | 2838 ultimos.</p><p title="I q. 108 a. 6 co."><a name="32971"><span class="ref">[32971] Iª q. 108 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2839 quod gradus angelicorum ordinum assignant et Gregorius et |
| 2840 Dionysius, quantum ad alia quidem convenienter, sed quantum ad | |
| 2841 principatus et virtutes differenter. Nam Dionysius collocat | |
| 2842 virtutes sub dominationibus et supra potestates, principatus autem | |
| 2843 sub potestatibus et supra Archangelos, Gregorius autem ponit | |
| 2844 principatus in medio dominationum et potestatum, virtutes vero in | |
| 2845 medio potestatum et Archangelorum. Et utraque assignatio | |
| 2846 fulcimentum habere potest ex auctoritate apostoli. Qui, medios | |
| 2847 ordines ascendendo enumerans, dicit, Ephes. I, quod Deus constituit | |
| 2848 illum, scilicet Christum, ad dexteram suam in caelestibus, supra | |
| 2849 omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem, ubi | |
| 2850 virtutem ponit inter potestatem et dominationem, secundum | |
| 2851 assignationem Dionysii. Sed ad Coloss. I, enumerans eosdem ordines | |
| 2852 descendendo, dicit, sive throni, sive dominationes, sive | |
| 2853 principatus, sive potestates, omnia per ipsum et in ipso creata | |
| 2854 sunt, ubi principatus ponit medios inter dominationes et | |
| 2855 potestates, secundum assignationem Gregorii. Primo igitur videamus | |
| 2856 rationem assignationis Dionysii. In qua considerandum est quod, | |
| 2857 sicut supra dictum est, prima hierarchia accipit rationes rerum in | |
| 2858 ipso Deo; secunda vero in causis universalibus; tertia vero | |
| 2859 secundum determinationem ad speciales effectus. Et quia Deus est | |
| 2860 finis non solum angelicorum ministeriorum, sed etiam totius | |
| 2861 creaturae, ad primam hierarchiam pertinet consideratio finis; ad | |
| 2862 mediam vero dispositio universalis de agendis; ad ultimam autem | |
| 2863 applicatio dispositionis ad effectum, quae est operis executio; | |
| 2864 haec enim tria manifestum est in qualibet operatione inveniri. Et | |
| 2865 ideo Dionysius, ex nominibus ordinum proprietates illorum | |
| 2866 considerans, illos ordines in prima hierarchia posuit, quorum | |
| 2867 nomina imponuntur per respectum ad Deum, scilicet Seraphim et | |
| 2868 Cherubim et thronos. Illos vero ordines posuit in media hierarchia, | |
| 2869 quorum nomina designant communem quandam gubernationem sive | |
| 2870 dispositionem, scilicet dominationes, virtutes et potestates. Illos | |
| 2871 vero ordines posuit in tertia hierarchia, quorum nomina designant | |
| 2872 operis executionem, scilicet principatus, Angelos et Archangelos. | |
| 2873 In respectu autem ad finem, tria considerari possunt, nam primo, | |
| 2874 aliquis considerat finem; secundo vero, perfectam finis cognitionem | |
| 2875 accipit; tertio vero, intentionem suam in ipso defigit; quorum | |
| 2876 secundum ex additione se habet ad primum, et tertium ad utrumque. | |
| 2877 Et quia Deus est finis creaturarum sicut dux est finis exercitus, | |
| 2878 ut dicitur in XII Metaphys., potest aliquid simile huius ordinis | |
| 2879 considerari in rebus humanis, nam quidam sunt qui hoc habent | |
| 2880 dignitatis, ut per seipsos familiariter accedere possunt ad regem | |
| 2881 vel ducem; quidam vero super hoc habent, ut etiam secreta eius | |
| 2882 cognoscant; alii vero insuper circa ipsum semper inhaerent, quasi | |
| 2883 ei coniuncti. Et secundum hanc similitudinem accipere possumus | |
| 2884 dispositionem ordinum primae hierarchiae. Nam throni elevantur ad | |
| 2885 hoc, quod Deum familiariter in seipsis recipiant, secundum quod | |
| 2886 rationes rerum in ipso immediate cognoscere possunt, quod est | |
| 2887 proprium totius primae hierarchiae. Cherubim vero supereminenter | |
| 2888 divina secreta cognoscunt. Seraphim vero excellunt in hoc quod est | |
| 2889 omnium supremum, scilicet Deo ipsi uniri. Ut sic ab eo quod est | |
| 2890 commune toti hierarchiae, denominetur ordo thronorum; sicut ab eo | |
| 2891 quod est commune omnibus caelestibus spiritibus, denominatur ordo | |
| 2892 Angelorum. Ad gubernationis autem rationem tria pertinent. Quorum | |
| 2893 primum est definitio eorum quae agenda sunt, quod est proprium | |
| 2894 dominationum. Secundum autem est praebere facultatem ad implendum, | |
| 2895 quod pertinet ad virtutes. Tertium autem est ordinare qualiter ea | |
| 2896 quae praecepta vel definita sunt, impleri possint, ut aliqui | |
| 2897 exequantur, et hoc pertinet ad potestates. Executio autem | |
| 2898 angelicorum ministeriorum consistit in annuntiando divina. In | |
| 2899 executione autem cuiuslibet actus, sunt quidam quasi incipientes | |
| 2900 actionem et alios ducentes, sicut in cantu praecentores, et in | |
| 2901 bello illi qui alios ducunt et dirigunt, et hoc pertinet ad | |
| 2902 principatus. Alii vero sunt qui simpliciter exequuntur, et hoc | |
| 2903 pertinet ad Angelos. Alii vero medio modo se habent, quod ad | |
| 2904 Archangelos pertinet, ut supra dictum est. Invenitur autem congrua | |
| 2905 haec ordinum assignatio. Nam semper summum inferioris ordinis | |
| 2906 affinitatem habet cum ultimo superioris; sicut infima animalia | |
| 2907 parum distant a plantis. Primus autem ordo est divinarum | |
| 2908 personarum, qui terminatur ad spiritum sanctum, qui est amor | |
| 2909 procedens, cum quo affinitatem habet supremus ordo primae | |
| 2910 hierarchiae, ab incendio amoris denominatus. Infimus autem ordo | |
| 2911 primae hierarchiae est thronorum, qui ex suo nomine habent quandam | |
| 2912 affinitatem cum dominationibus, nam throni dicuntur, secundum | |
| 2913 Gregorium, per quos Deus sua iudicia exercet; accipiunt enim | |
| 2914 divinas illuminationes per convenientiam ad immediate illuminandum | |
| 2915 secundam hierarchiam, ad quam pertinet dispositio divinorum | |
| 2916 ministeriorum. Ordo vero potestatum affinitatem habet cum ordine | |
| 2917 principatuum, nam cum potestatum sit ordinationem subiectis | |
| 2918 imponere, haec ordinatio statim in nomine principatuum designatur, | |
| 2919 qui sunt primi in executione divinorum ministeriorum, utpote | |
| 2920 praesidentes gubernationi gentium et regnorum, quod est primum et | |
| 2921 praecipuum in divinis ministeriis; nam bonum gentis est divinius | |
| 2922 quam bonum unius hominis. Unde dicitur Dan. X, <i>princeps regni | |
| 2923 Persarum restitit mihi</i>. Dispositio etiam ordinum quam Gregorius | |
| 2924 ponit, congruitatem habet. Nam cum dominationes sint definientes et | |
| 2925 praecipientes ea quae ad divina ministeria pertinent, ordines eis | |
| 2926 subiecti disponuntur secundum dispositionem eorum in quos divina | |
| 2927 ministeria exercentur ut autem Augustinus dicit in III de Trin., | |
| 2928 <i>corpora quodam ordine reguntur, inferiora per superiora, et | |
| 2929 omnia per spiritualem creaturam; et spiritus malus per spiritum | |
| 2930 bonum</i>. Primus ergo ordo post dominationes dicitur principatuum, | |
| 2931 qui etiam bonis spiritibus principantur. Deinde potestates, per | |
| 2932 quas arcentur mali spiritus, sicut per potestates terrenas arcentur | |
| 2933 malefactores, ut habetur Rom. XIII. Post quas sunt virtutes, quae | |
| 2934 habent potestatem super corporalem naturam in operatione | |
| 2935 miraculorum. Post quas sunt Archangeli et Angeli, qui nuntiant | |
| 2936 hominibus vel magna, quae sunt supra rationem; vel parva, ad quae | |
| 53 | 2937 ratio se extendere potest.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 1"><a name="32972"><span class="ref">[32972] Iª q. 108 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2938 dicendum quod in Angelis potius est quod subiiciuntur Deo, quam |
| 2939 quod inferioribus praesident, et hoc derivatur ex illo. Et ideo | |
| 2940 ordines nominati a praelatione non sunt supremi, sed magis ordines | |
| 53 | 2941 nominati a conversione ad Deum.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 2"><a name="32973"><span class="ref">[32973] Iª q. 108 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2942 dicendum quod illa propinquitas ad Deum quae designatur nomine |
| 2943 thronorum, convenit etiam Cherubim et Seraphim, et excellentius, ut | |
| 53 | 2944 dictum est.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 3"><a name="32974"><span class="ref">[32974] Iª q. 108 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2945 dicendum quod, sicut supra dictum est, cognitio est secundum quod |
| 2946 cognita sunt in cognoscente; amor autem secundum quod amans unitur | |
| 2947 rei amatae. Superiora autem nobiliori modo sunt in seipsis quam in | |
| 2948 inferioribus, inferiora vero nobiliori modo in superioribus quam in | |
| 2949 seipsis. Et ideo inferiorum quidem cognitio praeeminet dilectioni, | |
| 2950 superiorum autem dilectio, et praecipue Dei, praeeminet | |
| 53 | 2951 cognitioni.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 4"><a name="32975"><span class="ref">[32975] Iª q. 108 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2952 dicendum quod, si quis diligenter consideret dispositiones ordinum |
| 2953 secundum Dionysium et Gregorium, parum vel nihil differunt, si ad | |
| 2954 rem referantur. Exponit enim Gregorius principatuum nomen ex hoc, | |
| 2955 quod bonis spiritibus praesunt, et hoc convenit virtutibus, | |
| 2956 secundum quod in nomine virtutum intelligitur quaedam fortitudo | |
| 2957 dans efficaciam inferioribus spiritibus ad exequenda divina | |
| 2958 ministeria. Rursus virtutes, secundum Gregorium, videntur esse idem | |
| 2959 quod principatus secundum Dionysium. Nam hoc est primum in divinis | |
| 2960 ministeriis, miracula facere, per hoc enim paratur via | |
| 53 | 2961 Annuntiationi Archangelorum et Angelorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 108 a. 7 arg. 1"><a name="32976"><span class="ref">[32976] Iª q. 108 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 2962 proceditur. Videtur quod ordines non remanebunt post diem iudicii. |
| 2963 Dicit enim apostolus, I ad Cor. XV, quod Christus evacuabit omnem | |
| 2964 principatum et potestatem, cum tradiderit regnum Deo et patri, quod | |
| 2965 erit in ultima consummatione. Pari ergo ratione, in illo statu | |
| 53 | 2966 omnes alii ordines evacuabuntur.</p><p title="I q. 108 a. 7 arg. 2"><a name="32977"><span class="ref">[32977] Iª q. 108 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 2967 officium angelicorum ordinum pertinet purgare, illuminare et |
| 2968 perficere. Sed post diem iudicii unus Angelus non purgabit aut | |
| 2969 illuminabit aut perficiet alium, quia non proficient amplius in | |
| 53 | 2970 scientia. Ergo frustra ordines angelici remanerent.</p><p title="I q. 108 a. 7 arg. 3"><a name="32978"><span class="ref">[32978] Iª q. 108 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2971 apostolus dicit, ad Heb. I, de Angelis, quod <i>omnes sunt |
| 2972 administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui | |
| 2973 haereditatem capiunt salutis</i>, ex quo patet quod officia | |
| 2974 Angelorum ordinantur ad hoc, quod homines ad salutem adducantur. | |
| 2975 Sed omnes electi usque ad diem iudicii salutem consequuntur. Non | |
| 53 | 2976 ergo post diem iudicii remanebunt officia et ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 7 s. c."><a name="32979"><span class="ref">[32979] Iª q. 108 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2977 quod dicitur Iudic. V, stellae manentes in ordine et cursu suo, |
| 2978 quod exponitur de Angelis. Ergo Angeli semper in suis ordinibus | |
| 53 | 2979 remanebunt.</p><p title="I q. 108 a. 7 co."><a name="32980"><span class="ref">[32980] Iª q. 108 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2980 quod in ordinibus angelicis duo possunt considerari, scilicet |
| 2981 distinctio graduum, et executio officiorum. Distinctio autem | |
| 2982 graduum est in Angelis secundum differentiam gratiae et naturae, ut | |
| 2983 supra dictum est. Et utraque differentia semper in Angelis | |
| 2984 remanebit. Non enim posset naturarum differentia ab eis auferri, | |
| 2985 nisi eis corruptis, differentia etiam gloriae erit in eis semper, | |
| 2986 secundum differentiam meriti praecedentis. Executio autem | |
| 2987 officiorum angelicorum aliquo modo remanebit post diem iudicii, et | |
| 2988 aliquo modo cessabit. Cessabit quidem, secundum quod eorum officia | |
| 2989 ordinantur ad perducendum aliquos ad finem, remanebit autem, | |
| 2990 secundum quod convenit in ultima finis consecutione. Sicut etiam | |
| 53 | 2991 alia sunt officia militarium ordinum in pugna, et in triumpho.</p><p title="I q. 108 a. 7 ad 1"><a name="32981"><span class="ref">[32981] Iª q. 108 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2992 dicendum quod principatus et potestates evacuabuntur in illa finali |
| 2993 consummatione quantum ad hoc, quod alios ad finem perducant, quia | |
| 2994 consecuto iam fine, non est necessarium tendere in finem. Et haec | |
| 2995 ratio intelligitur ex verbis apostoli, dicentis, cum tradiderit | |
| 2996 regnum Deo et patri, idest, cum perduxerit fideles ad fruendum ipso | |
| 53 | 2997 Deo.</p><p title="I q. 108 a. 7 ad 2"><a name="32982"><span class="ref">[32982] Iª q. 108 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2998 dicendum quod actiones Angelorum super alios Angelos considerandae |
| 2999 sunt secundum similitudinem actionum intelligibilium quae sunt in | |
| 3000 nobis. Inveniuntur autem in nobis multae intelligibiles actiones | |
| 3001 quae sunt ordinatae secundum ordinem causae et causati; sicut cum | |
| 3002 per multa media gradatim in unam conclusionem devenimus. Manifestum | |
| 3003 est autem quod cognitio conclusionis dependet ex omnibus mediis | |
| 3004 praecedentibus, non solum quantum ad novam acquisitionem scientiae, | |
| 3005 sed etiam quantum ad scientiae conservationem. Cuius signum est | |
| 3006 quod, si quis oblivisceretur aliquod praecedentium mediorum, | |
| 3007 opinionem quidem vel fidem de conclusione posset habere, sed non | |
| 3008 scientiam, ordine causarum ignorato. Sic igitur, cum inferiores | |
| 3009 Angeli rationes divinorum operum cognoscant per lumen superiorum | |
| 3010 Angelorum, dependet eorum cognitio ex lumine superiorum, non solum | |
| 3011 quantum ad novam acquisitionem scientiae, sed etiam quantum ad | |
| 3012 cognitionis conservationem. Licet ergo post iudicium non proficiant | |
| 3013 inferiores Angeli in cognitione aliquarum rerum, non tamen propter | |
| 53 | 3014 hoc excluditur quin a superioribus illuminentur.</p><p title="I q. 108 a. 7 ad 3"><a name="32983"><span class="ref">[32983] Iª q. 108 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3015 dicendum quod, etsi post diem iudicii homines non sint ulterius ad |
| 3016 salutem adducendi per ministerium Angelorum; tamen illi qui iam | |
| 3017 salutem erunt consecuti, aliquam illustrationem habebunt per | |
| 53 | 3018 Angelorum officia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 108 a. 8 arg. 1"><a name="32984"><span class="ref">[32984] Iª q. 108 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 3019 proceditur. Videtur quod homines non assumantur ad ordines |
| 3020 Angelorum. Hierarchia enim humana continetur sub infima | |
| 3021 hierarchiarum caelestium, sicut infima sub media, et media sub | |
| 3022 prima. Sed Angeli infimae hierarchiae nunquam transferentur in | |
| 3023 mediam aut in primam. Ergo neque homines transferentur ad ordines | |
| 53 | 3024 Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 8 arg. 2"><a name="32985"><span class="ref">[32985] Iª q. 108 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3025 ordinibus Angelorum aliqua officia competunt, utpote custodire, |
| 3026 miracula facere, Daemones arcere, et huiusmodi, quae non videntur | |
| 3027 convenire animabus sanctorum. Ergo non transferentur ad ordines | |
| 53 | 3028 Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 8 arg. 3"><a name="32986"><span class="ref">[32986] Iª q. 108 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3029 sicut boni Angeli inducunt ad bonum, ita Daemones inducunt ad |
| 3030 malum. Sed erroneum est dicere quod animae hominum malorum | |
| 3031 convertantur in Daemones, hoc enim Chrysostomus reprobat, super | |
| 3032 Matth. Ergo non videtur quod animae sanctorum transferantur ad | |
| 53 | 3033 ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 8 s. c."><a name="32987"><span class="ref">[32987] Iª q. 108 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3034 quod dominus dicit, Matth. XXII, de sanctis, quod <i>erunt sicut |
| 53 | 3035 Angeli Dei in caelo</i>.</p><p title="I q. 108 a. 8 co."><a name="32988"><span class="ref">[32988] Iª q. 108 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3036 quod, sicut supra dictum est, ordines Angelorum distinguuntur et |
| 3037 secundum conditionem naturae, et secundum dona gratiae. Si ergo | |
| 3038 considerentur Angelorum ordines solum quantum ad gradum naturae, | |
| 3039 sic homines nullo modo assumi possunt ad ordines Angelorum, quia | |
| 3040 semper remanebit naturarum distinctio. Quam quidam considerantes, | |
| 3041 posuerunt quod nullo modo homines transferri possunt ad | |
| 3042 aequalitatem Angelorum. Quod est erroneum, repugnat enim | |
| 3043 promissioni Christi, dicentis, Lucae XX, quod filii resurrectionis | |
| 3044 erunt aequales Angelis in caelis. Illud enim quod est ex parte | |
| 3045 naturae, se habet ut materiale in ratione ordinis, completivum vero | |
| 3046 est quod est ex dono gratiae, quae dependet ex liberalitate Dei, | |
| 3047 non ex ordine naturae. Et ideo per donum gratiae homines mereri | |
| 3048 possunt tantam gloriam, ut Angelis aequentur secundum singulos | |
| 3049 Angelorum gradus. Quod est homines ad ordines Angelorum assumi. | |
| 3050 Quidam tamen dicunt quod ad ordines Angelorum non assumuntur omnes | |
| 3051 qui salvantur, sed soli virgines vel perfecti; alii vero suum | |
| 3052 ordinem constituent, quasi condivisum toti societati Angelorum. Sed | |
| 3053 hoc est contra Augustinum, qui dicit XII de Civ. Dei, quod non | |
| 3054 erunt duae societates hominum et Angelorum, sed una, quia omnium | |
| 53 | 3055 beatitudo est adhaerere uni Deo.</p><p title="I q. 108 a. 8 ad 1"><a name="32989"><span class="ref">[32989] Iª q. 108 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3056 dicendum quod gratia Angelis datur secundum proportionem |
| 3057 naturalium; non autem sic est de hominibus, ut supra dictum est. Et | |
| 3058 ideo sicut inferiores Angeli non possunt transferri ad naturalem | |
| 3059 gradum superiorum, ita nec ad gratuitum. Homines vero possunt ad | |
| 53 | 3060 gratuitum conscendere, sed non ad naturalem.</p><p title="I q. 108 a. 8 ad 2"><a name="32990"><span class="ref">[32990] Iª q. 108 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3061 dicendum quod Angeli, secundum naturae ordinem, medii sunt inter |
| 3062 nos et Deum. Et ideo, secundum legem communem, per eos | |
| 3063 administrantur non solum res humanae, sed etiam omnia corporalia. | |
| 3064 Homines autem sancti, etiam post hanc vitam, sunt eiusdem naturae | |
| 3065 nobiscum. Unde secundum legem communem, non administrant humana, | |
| 3066 nec rebus vivorum intersunt, ut Augustinus dicit in libro de cura | |
| 3067 pro mortuis agenda. Ex quadam tamen speciali dispensatione interdum | |
| 3068 aliquibus sanctis conceditur, vel vivis vel mortuis, huiusmodi | |
| 3069 officia exercere, vel miracula faciendo, vel Daemones arcendo, vel | |
| 53 | 3070 aliquid huiusmodi; sicut Augustinus in eodem libro dicit.</p><p title="I q. 108 a. 8 ad 3"><a name="32991"><span class="ref">[32991] Iª q. 108 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3071 dicendum quod homines ad poenam Daemonum transferri, non est |
| 3072 erroneum, sed quidam erronee posuerunt Daemones nihil aliud esse | |
| 53 | 3073 quam animas defunctorum. Et hoc Chrysostomus reprobat.</p></div></div><div class="q" id="q109"><h2>Quaestio 109</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 109 pr."><a name="32992"><span class="ref">[32992] |
| 3074 Iª q. 109 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 3075 ordinatione malorum Angelorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 3076 Primo, utrum ordines sint in Daemonibus. Secundo, utrum in eis sit | |
| 3077 praelatio. Tertio, utrum unus illuminet alium. Quarto, utrum | |
| 53 | 3078 subiiciantur praelationi bonorum Angelorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 109 a. 1 arg. 1"><a name="32993"><span class="ref">[32993] Iª q. 109 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3079 proceditur. Videtur quod ordines non sint in Daemonibus. Ordo enim |
| 3080 pertinet ad rationem boni, sicut et modus et species, ut Augustinus | |
| 3081 dicit in libro de natura boni; et e contrario inordinatio pertinet | |
| 3082 ad rationem mali. Sed in bonis Angelis nihil est inordinatum. Ergo | |
| 53 | 3083 in malis Angelis non sunt aliqui ordines.</p><p title="I q. 109 a. 1 arg. 2"><a name="32994"><span class="ref">[32994] Iª q. 109 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3084 ordines angelici sub aliqua hierarchia continentur. Sed Daemones |
| 3085 non sunt sub aliqua hierarchia, quae est sacer principatus, cum ab | |
| 3086 omni sanctitate sint vacui. Ergo in Daemonibus non sunt | |
| 53 | 3087 ordines.</p><p title="I q. 109 a. 1 arg. 3"><a name="32995"><span class="ref">[32995] Iª q. 109 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3088 Daemones de singulis ordinibus Angelorum ceciderunt, ut communiter |
| 3089 dicitur. Si ergo aliqui Daemones dicuntur esse alicuius ordinis, | |
| 3090 quia de illo ordine ceciderunt; videtur quod deberent eis attribui | |
| 3091 nomina singulorum ordinum. Nunquam autem invenitur quod dicantur | |
| 3092 Seraphim, vel throni, vel dominationes. Ergo, pari ratione, non | |
| 53 | 3093 sunt in aliquibus ordinibus.</p><p title="I q. 109 a. 1 s. c."><a name="32996"><span class="ref">[32996] Iª q. 109 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3094 quod apostolus dicit, ad Ephes. ult., quod <i>est nobis colluctatio |
| 3095 adversus principes et potestates, adversus mundi rectores | |
| 53 | 3096 tenebrarum harum</i>.</p><p title="I q. 109 a. 1 co."><a name="32997"><span class="ref">[32997] Iª q. 109 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3097 quod, sicut iam dictum est, ordo angelicus consideratur et secundum |
| 3098 gradum naturae, et secundum gradum gratiae. Gratia vero habet | |
| 3099 duplicem statum, scilicet imperfectum, qui est status merendi; et | |
| 3100 perfectum, qui est status gloriae consummatae. Si ergo | |
| 3101 considerentur ordines angelici quantum ad perfectionem gloriae, sic | |
| 3102 Daemones neque sunt in ordinibus angelicis, neque unquam fuerunt. | |
| 3103 Si autem considerentur quantum ad id quod est gratiae imperfectae, | |
| 3104 sic Daemones fuerunt quidem aliquando in ordinibus Angelorum, sed | |
| 3105 ab eis ceciderunt; secundum illud quod supra posuimus, omnes | |
| 3106 Angelos in gratia creatos fuisse. Si autem considerentur quantum ad | |
| 3107 id quod est naturae, sic adhuc sunt in ordinibus, quia data | |
| 53 | 3108 naturalia non amiserunt, ut Dionysius dicit.</p><p title="I q. 109 a. 1 ad 1"><a name="32998"><span class="ref">[32998] Iª q. 109 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3109 dicendum quod bonum potest inveniri sine malo; sed malum non potest |
| 3110 inveniri sine bono, ut supra habitum est. Et ideo Daemones, | |
| 53 | 3111 inquantum habent naturam bonam, ordinati sunt.</p><p title="I q. 109 a. 1 ad 2"><a name="32999"><span class="ref">[32999] Iª q. 109 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3112 dicendum quod ordinatio Daemonum, si consideretur ex parte Dei |
| 3113 ordinantis, est sacra, utitur enim Daemonibus propter seipsum. Sed | |
| 3114 ex parte voluntatis Daemonum, non est sacra, quia abutuntur sua | |
| 53 | 3115 natura ad malum.</p><p title="I q. 109 a. 1 ad 3"><a name="33000"><span class="ref">[33000] Iª q. 109 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3116 dicendum quod nomen Seraphim imponitur ab ardore caritatis, nomen |
| 3117 autem thronorum ab inhabitatione divina, nomen autem dominationum | |
| 3118 importat libertatem quandam, quae omnia opponuntur peccato. Et ideo | |
| 53 | 3119 peccantibus Angelis huiusmodi nomina non attribuuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 109 a. 2 arg. 1"><a name="33001"><span class="ref">[33001] Iª q. 109 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3120 proceditur. Videtur quod in Daemonibus non sit praelatio. Omnis |
| 3121 enim praelatio est secundum aliquem ordinem iustitiae. Sed Daemones | |
| 53 | 3122 totaliter a iustitia ceciderunt. Ergo in eis non est praelatio.</p><p title="I q. 109 a. 2 arg. 2"><a name="33002"><span class="ref">[33002] Iª q. 109 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi |
| 28 | 3123 non est obedientia et subiectio, non est praelatio. Haec autem sine |
| 3124 concordia esse non possunt; quae in Daemonibus nulla est, secundum | |
| 3125 illud Prov. XIII, <i>inter superbos semper sunt iurgia</i>. Ergo in | |
| 53 | 3126 Daemonibus non est praelatio.</p><p title="I q. 109 a. 2 arg. 3"><a name="33003"><span class="ref">[33003] Iª q. 109 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3127 in eis est aliqua praelatio, aut hoc pertinet ad eorum naturam, aut |
| 3128 ad eorum culpam vel poenam. Sed non ad eorum naturam, quia | |
| 3129 subiectio et servitus non est ex natura, sed est ex peccato | |
| 3130 subsecuta. Nec pertinet ad culpam vel poenam, quia sic superiores | |
| 3131 Daemones, qui magis peccaverunt, inferioribus subderentur. Non ergo | |
| 53 | 3132 est praelatio in Daemonibus.</p><p title="I q. 109 a. 2 s. c."><a name="33004"><span class="ref">[33004] Iª q. 109 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3133 quod dicit Glossa, I ad Cor. XV, <i>quandiu durat mundus, Angeli |
| 3134 Angelis, homines hominibus, et Daemones Daemonibus | |
| 53 | 3135 praesunt</i>.</p><p title="I q. 109 a. 2 co."><a name="33005"><span class="ref">[33005] Iª q. 109 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3136 quod, cum actio sequatur naturam rei, quorumcumque naturae sunt |
| 3137 ordinatae, oportet quod etiam actiones sub invicem ordinentur. | |
| 3138 Sicut patet in rebus corporalibus, quia enim inferiora corpora | |
| 3139 naturali ordine sunt infra corpora caelestia actiones et motus | |
| 3140 eorum subduntur actionibus et motibus caelestium corporum. | |
| 3141 Manifestum est autem ex praemissis quod Daemonum quidam naturali | |
| 3142 ordine sub aliis constituuntur. Unde et actiones eorum sub | |
| 3143 actionibus superiorum sunt. Et hoc est quod rationem praelationis | |
| 3144 facit, ut scilicet actio subditi subdatur actioni praelati. Sic | |
| 3145 igitur ipsa naturalis dispositio Daemonum requirit quod sit in eis | |
| 3146 praelatio. Convenit etiam hoc divinae sapientiae, quae nihil in | |
| 3147 universo inordinatum relinquit, <i>quae attingit a fine usque ad | |
| 3148 finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>, ut dicitur Sap. | |
| 53 | 3149 VIII.</p><p title="I q. 109 a. 2 ad 1"><a name="33006"><span class="ref">[33006] Iª q. 109 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3150 dicendum quod praelatio Daemonum non fundatur super eorum iustitia, |
| 53 | 3151 sed super iustitia Dei cuncta ordinantis.</p><p title="I q. 109 a. 2 ad 2"><a name="33007"><span class="ref">[33007] Iª q. 109 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3152 dicendum quod concordia Daemonum, qua quidam aliis obediunt, non |
| 3153 est ex amicitia quam inter se habeant; sed ex communi nequitia, qua | |
| 3154 homines odiunt, et Dei iustitiae repugnant. Est enim proprium | |
| 3155 hominum impiorum, ut eis se adiungant et subiiciant, ad propriam | |
| 53 | 3156 nequitiam exequendam, quos potiores viribus vident.</p><p title="I q. 109 a. 2 ad 3"><a name="33008"><span class="ref">[33008] Iª q. 109 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3157 dicendum quod Daemones non sunt aequales secundum naturam, unde in |
| 3158 eis est naturalis praelatio. Quod in hominibus non contingit, qui | |
| 3159 natura sunt pares. Quod autem superioribus inferiores subdantur, | |
| 3160 non est ad bonum superiorum, sed magis ad malum eorum; quia cum | |
| 3161 mala facere maxime ad miseriam pertineat, praeesse in malis est | |
| 53 | 3162 esse magis miserum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 109 a. 3 arg. 1"><a name="33009"><span class="ref">[33009] Iª q. 109 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3163 proceditur. Videtur quod in Daemonibus sit illuminatio. Illuminatio |
| 3164 enim consistit in manifestatione veritatis. Sed unus Daemon potest | |
| 3165 alteri veritatem manifestare, quia superiores magis acumine | |
| 3166 naturalis scientiae vigent. Ergo superiores Daemones possunt | |
| 53 | 3167 inferiores illuminare.</p><p title="I q. 109 a. 3 arg. 2"><a name="33010"><span class="ref">[33010] Iª q. 109 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3168 corpus quod superabundat in lumine, potest illuminare corpus quod |
| 3169 in lumine deficit; sicut sol lunam. Sed superiores Daemones magis | |
| 3170 abundant in participatione luminis naturalis. Ergo videtur quod | |
| 53 | 3171 superiores Daemones possunt inferiores illuminare.</p><p title="I q. 109 a. 3 s. c."><a name="33011"><span class="ref">[33011] Iª q. 109 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3172 illuminatio cum purgatione est et perfectione, ut supra dictum est. |
| 3173 Sed purgare non convenit Daemonibus; secundum illud Eccli. XXXIV, | |
| 53 | 3174 <i>ab immundo quid mundabitur?</i> Ergo etiam neque illuminare.</p><p title="I q. 109 a. 3 co."><a name="33012"><span class="ref">[33012] Iª q. 109 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3175 quod in Daemonibus non potest esse illuminatio proprie. Dictum est |
| 3176 enim supra quod illuminatio proprie est manifestatio veritatis, | |
| 3177 secundum quod habet ordinem ad Deum, qui illuminat omnem | |
| 3178 intellectum. Alia autem manifestatio veritatis potest esse locutio; | |
| 3179 sicut cum unus Angelus alteri suum conceptum manifestat. | |
| 3180 Perversitas autem Daemonum hoc habet, quod unus alium non intendit | |
| 3181 ordinare ad Deum, sed magis ab ordine divino abducere. Et ideo unus | |
| 3182 Daemon alium non illuminat; sed unus alii suum conceptum per modum | |
| 53 | 3183 locutionis intimare potest.</p><p title="I q. 109 a. 3 ad 1"><a name="33013"><span class="ref">[33013] Iª q. 109 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3184 dicendum quod non quaelibet veritatis manifestatio habet rationem |
| 53 | 3185 illuminationis, sed solum quae dicta est.</p><p title="I q. 109 a. 3 ad 2"><a name="33014"><span class="ref">[33014] Iª q. 109 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3186 dicendum quod secundum ea quae ad naturalem cognitionem pertinent, |
| 3187 non est necessaria manifestatio veritatis neque in Angelis neque in | |
| 3188 Daemonibus, quia, sicut supra dictum est, statim a principio suae | |
| 3189 conditionis omnia cognoverunt quae ad naturalem cognitionem | |
| 3190 pertinent. Et ideo maior plenitudo naturalis luminis quae est in | |
| 53 | 3191 superioribus Daemonibus, non potest esse ratio illuminationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 109 a. 4 arg. 1"><a name="33015"><span class="ref">[33015] Iª q. 109 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3192 proceditur. Videtur quod boni Angeli non habeant praelationem super |
| 3193 malos. Praelatio enim Angelorum praecipue attenditur secundum | |
| 3194 illuminationes. Sed mali Angeli, cum sint tenebrae, non | |
| 3195 illuminantur a bonis. Ergo boni Angeli non habent praelationem | |
| 53 | 3196 super malos.</p><p title="I q. 109 a. 4 arg. 2"><a name="33016"><span class="ref">[33016] Iª q. 109 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 3197 negligentiam praesidentis pertinere videntur ea quae per subditos |
| 3198 male fiunt. Sed Daemones multa mala faciunt. Si igitur subsunt | |
| 3199 praelationi bonorum Angelorum, videtur in Angelis bonis esse aliqua | |
| 53 | 3200 negligentia. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 109 a. 4 arg. 3"><a name="33017"><span class="ref">[33017] Iª q. 109 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3201 praelatio Angelorum sequitur naturae ordinem, ut supra dictum est. |
| 3202 Sed si Daemones de singulis ordinibus ceciderunt, ut communiter | |
| 3203 dicitur, multi Daemones multis bonis Angelis sunt superiores ordine | |
| 3204 naturae. Non ergo boni Angeli praelationem habent super omnes | |
| 53 | 3205 malos.</p><p title="I q. 109 a. 4 s. c."><a name="33018"><span class="ref">[33018] Iª q. 109 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3206 quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>spiritus vitae |
| 3207 desertor atque peccator regitur per spiritum vitae rationalem, pium | |
| 3208 et iustum</i>. Et Gregorius dicit quod <i>potestates dicuntur | |
| 53 | 3209 Angeli quorum ditioni virtutes adversae subiectae sunt</i>.</p><p title="I q. 109 a. 4 co."><a name="33019"><span class="ref">[33019] Iª q. 109 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3210 quod totus ordo praelationis primo et originaliter est in Deo, et |
| 3211 participatur a creaturis secundum quod Deo magis appropinquant, | |
| 3212 illae enim creaturae super alias influentiam habent, quae sunt | |
| 3213 perfectiores et Deo propinquiores. Maxima autem perfectio, et per | |
| 3214 quam maxime Deo appropinquatur, est creaturarum fruentium Deo, | |
| 3215 sicut sunt sancti Angeli, qua perfectione Daemones privantur. Et | |
| 3216 ideo boni Angeli super malos praelationem habent, et per eos | |
| 53 | 3217 reguntur.</p><p title="I q. 109 a. 4 ad 1"><a name="33020"><span class="ref">[33020] Iª q. 109 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3218 dicendum quod per sanctos Angelos multa de divinis mysteriis |
| 3219 Daemonibus revelantur, cum divina iustitia exigit ut per Daemones | |
| 3220 aliqua fiant vel ad punitionem malorum, vel ad exercitationem | |
| 3221 bonorum, sicut in rebus humanis assessores iudicis revelant | |
| 3222 tortoribus eius sententiam. Huiusmodi autem revelationes, si ad | |
| 3223 Angelos revelantes comparentur, illuminationes sunt, quia ordinant | |
| 3224 eas ad Deum. Ex parte vero Daemonum, non sunt illuminationes, quia | |
| 3225 eas in Deum non ordinant, sed ad expletionem propriae | |
| 53 | 3226 iniquitatis.</p><p title="I q. 109 a. 4 ad 2"><a name="33021"><span class="ref">[33021] Iª q. 109 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3227 dicendum quod sancti Angeli sunt ministri divinae sapientiae. Unde |
| 3228 sicut divina sapientia permittit aliqua mala fieri per malos | |
| 3229 Angelos vel homines, propter bona quae ex eis elicit; ita et boni | |
| 53 | 3230 Angeli non totaliter cohibent malos a nocendo.</p><p title="I q. 109 a. 4 ad 3"><a name="33022"><span class="ref">[33022] Iª q. 109 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3231 dicendum quod Angelus qui est inferior ordine naturae, praeest |
| 3232 Daemonibus, quamvis superioribus ordine naturae; quia virtus | |
| 3233 divinae iustitiae, cui inhaerent boni Angeli, potior est quam | |
| 3234 virtus naturalis Angelorum. Unde et apud homines, spiritualis | |
| 3235 iudicat omnia, ut dicitur I ad Cor. II. Et philosophus dicit, in | |
| 3236 libro Ethic., quod <i>virtuosus est regula et mensura omnium | |
| 53 | 3237 humanorum actuum</i>.</p></div></div><div class="q" id="q110"><h2>Quaestio 110</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 110 pr."><a name="33023"><span class="ref">[33023] |
| 3238 Iª q. 110 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 3239 praesidentia Angelorum super creaturam corporalem. Et circa hoc |
| 3240 quaeruntur quatuor. Primo, utrum creatura corporalis administretur | |
| 3241 per Angelos. Secundo, utrum creatura corporalis obediat Angelis ad | |
| 3242 nutum. Tertio, utrum Angeli sua virtute possint immediate movere | |
| 3243 corpora localiter. Quarto, utrum Angeli boni vel mali possint | |
| 53 | 3244 facere miracula.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 110 a. 1 arg. 1"><a name="33024"><span class="ref">[33024] Iª q. 110 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3245 proceditur. Videtur quod creatura corporalis non administretur per |
| 3246 Angelos. Res enim quae habent determinatum modum operandi, non | |
| 3247 indigent gubernari ab aliquo praesidente, ideo enim indigemus | |
| 3248 gubernari, ne aliter operemur quam oporteat. Sed res corporales | |
| 3249 habent determinatas actiones ex naturis sibi divinitus datis. Non | |
| 53 | 3250 ergo indigent gubernatione Angelorum.</p><p title="I q. 110 a. 1 arg. 2"><a name="33025"><span class="ref">[33025] Iª q. 110 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3251 inferiora in entibus gubernantur per superiora. Sed in corporibus |
| 3252 quaedam dicuntur inferiora, quaedam superiora. Inferiora igitur | |
| 3253 gubernantur per superiora. Non ergo est necessarium quod | |
| 53 | 3254 gubernentur per Angelos.</p><p title="I q. 110 a. 1 arg. 3"><a name="33026"><span class="ref">[33026] Iª q. 110 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3255 diversi ordines Angelorum distinguuntur secundum diversa officia. |
| 3256 Sed si creaturae corporales administrantur per Angelos, tot erunt | |
| 3257 officia Angelorum, quot sunt species rerum. Ergo etiam tot erunt | |
| 3258 ordines Angelorum, quot sunt species rerum. Quod est contra supra | |
| 53 | 3259 dicta. Non ergo corporalis creatura administratur per Angelos.</p><p title="I q. 110 a. 1 s. c."><a name="33027"><span class="ref">[33027] Iª q. 110 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3260 quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>omnia corpora reguntur |
| 3261 per spiritum vitae rationalem</i>. Et Gregorius dicit, in IV Dial., | |
| 3262 quod <i>in hoc mundo visibili nihil nisi per creaturam invisibilem | |
| 53 | 3263 disponi potest</i>.</p><p title="I q. 110 a. 1 co."><a name="33028"><span class="ref">[33028] Iª q. 110 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3264 quod tam in rebus humanis quam in rebus naturalibus, hoc communiter |
| 3265 invenitur, quod potestas particularis gubernatur et regitur a | |
| 3266 potestate universali; sicut potestas ballivi gubernatur per | |
| 3267 potestatem regis. Et in Angelis etiam est dictum quod superiores | |
| 3268 Angeli, qui praesunt inferioribus, habent scientiam magis | |
| 3269 universalem. Manifestum est autem quod virtus cuiuslibet corporis | |
| 3270 est magis particularis quam virtus spiritualis substantiae, nam | |
| 3271 omnis forma corporalis est forma individuata per materiam, et | |
| 3272 determinata ad hic et nunc; formae autem immateriales sunt | |
| 3273 absolutae et intelligibiles. Et ideo sicut inferiores Angeli, qui | |
| 3274 habent formas minus universales, reguntur per superiores; ita omnia | |
| 3275 corporalia reguntur per Angelos et hoc non solum a sanctis | |
| 3276 doctoribus ponitur, sed etiam ab omnibus philosophis qui | |
| 53 | 3277 incorporeas substantias posuerunt.</p><p title="I q. 110 a. 1 ad 1"><a name="33029"><span class="ref">[33029] Iª q. 110 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3278 dicendum quod res corporales habent determinatas actiones, sed has |
| 3279 actiones non exercent nisi secundum quod moventur, quia proprium | |
| 3280 corporis est quod non agat nisi motum. Et ideo oportet quod | |
| 53 | 3281 creatura corporalis a spirituali moveatur.</p><p title="I q. 110 a. 1 ad 2"><a name="33030"><span class="ref">[33030] Iª q. 110 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3282 dicendum quod ratio ista procedit secundum opinionem Aristotelis, |
| 3283 qui posuit quod corpora caelestia moventur a substantiis | |
| 3284 spiritualibus; quarum numerum conatus fuit assignare secundum | |
| 3285 numerum motuum qui apparent in corporibus caelestibus. Sed non | |
| 3286 posuit quod essent aliquae substantiae spirituales quae haberent | |
| 3287 immediatam praesidentiam supra inferiora corpora, nisi forte animas | |
| 3288 humanas. Et hoc ideo, quia non consideravit aliquas operationes in | |
| 3289 inferioribus corporibus exerceri nisi naturales, ad quas | |
| 3290 sufficiebat motus corporum caelestium. Sed quia nos ponimus multa | |
| 3291 in corporibus inferioribus fieri praeter naturales actiones | |
| 3292 corporum, ad quae non sufficiunt virtutes caelestium corporum; ideo | |
| 3293 secundum nos, necesse est ponere quod Angeli habeant immediatam | |
| 3294 praesidentiam non solum supra caelestia corpora, sed etiam supra | |
| 53 | 3295 corpora inferiora.</p><p title="I q. 110 a. 1 ad 3"><a name="33031"><span class="ref">[33031] Iª q. 110 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3296 dicendum quod de substantiis immaterialibus diversimode philosophi |
| 3297 sunt locuti. Plato enim posuit substantias immateriales esse | |
| 3298 rationes et species sensibilium corporum, et quasdam aliis | |
| 3299 universaliores, et ideo posuit substantias immateriales habere | |
| 3300 praesidentiam immediatam circa omnia sensibilia corpora, et | |
| 3301 diversas circa diversa. Aristoteles autem posuit quod substantiae | |
| 3302 immateriales non sunt species corporum sensibilium, sed aliquid | |
| 3303 altius et universalius, et ideo non attribuit eis immediatam | |
| 3304 praesidentiam supra singula corpora, sed solum supra universalia | |
| 3305 agentia, quae sunt corpora caelestia. Avicenna vero mediam viam | |
| 3306 secutus est. Posuit enim cum Platone, aliquam substantiam | |
| 3307 spiritualem praesidentem immediate sphaerae activorum et | |
| 3308 passivorum; eo quod, sicut Plato ponebat quod formae horum | |
| 3309 sensibilium derivantur a substantiis immaterialibus, ita etiam | |
| 3310 Avicenna hoc posuit. Sed in hoc a Platone differt, quod posuit unam | |
| 3311 tantum substantiam immaterialem praesidentem omnibus corporibus | |
| 3312 inferioribus, quam vocavit intelligentiam agentem. Doctores autem | |
| 3313 sancti posuerunt, sicut et Platonici, diversis rebus corporeis | |
| 3314 diversas substantias spirituales esse praepositas. Dicit enim | |
| 3315 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>unaquaeque res | |
| 3316 visibilis in hoc mundo habet angelicam potestatem sibi | |
| 3317 praepositam</i>. Et Damascenus dicit, <i>Diabolus erat ex iis | |
| 3318 angelicis virtutibus quae praeerant terrestri ordini</i>. Et | |
| 3319 Origenes dicit, super illud Num. XXII, <i>cum vidisset asina | |
| 3320 Angelum, quod opus est mundo Angelis, qui praesunt super bestias, | |
| 3321 et praesunt animalium nativitati, et virgultorum et plantationum et | |
| 3322 ceterarum rerum incrementis</i>. Sed hoc non est ponendum propter | |
| 3323 hoc, quod secundum suam naturam unus Angelus magis se habeat ad | |
| 3324 praesidendum animalibus quam plantis, quia quilibet Angelus, etiam | |
| 3325 minimus, habet altiorem virtutem et universaliorem quam aliquod | |
| 3326 genus corporalium. Sed est ex ordine divinae sapientiae, quae | |
| 3327 diversis rebus diversos rectores praeposuit. Nec tamen propter hoc | |
| 3328 sequitur quod sint plures ordines Angelorum quam novem, quia, sicut | |
| 3329 supra dictum est, ordines distinguuntur secundum generalia officia. | |
| 3330 Unde sicut, secundum Gregorium, ad ordinem potestatum pertinent | |
| 3331 omnes Angeli qui habent proprie praesidentiam super Daemones; ita | |
| 3332 ad ordinem virtutum pertinere videntur omnes Angeli qui habent | |
| 3333 praesidentiam super res pure corporeas; horum enim ministerio | |
| 53 | 3334 interdum etiam miracula fiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 110 a. 2 arg. 1"><a name="33032"><span class="ref">[33032] Iª q. 110 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3335 proceditur. Videtur quod materia corporalis obediat Angelis ad |
| 3336 nutum. Maior est enim virtus Angeli quam virtus animae. Sed | |
| 3337 conceptioni animae obedit materia corporalis, immutatur enim corpus | |
| 3338 hominis ex conceptione animae, ad calorem et frigus, et quandoque | |
| 3339 usque ad sanitatem et aegritudinem. Ergo multo magis secundum | |
| 53 | 3340 conceptionem Angeli, materia corporalis transmutatur.</p><p title="I q. 110 a. 2 arg. 2"><a name="33033"><span class="ref">[33033] Iª q. 110 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3341 quidquid potest virtus inferior, potest virtus superior. Sed virtus |
| 3342 Angeli est superior quam virtus corporalis. Corpus autem sua | |
| 3343 virtute potest transmutare materiam corporalem ad formam aliquam; | |
| 3344 sicut cum ignis generat ignem. Ergo multo fortius virtute sua | |
| 3345 Angeli possunt materiam corporalem transmutare ad aliquam | |
| 53 | 3346 formam.</p><p title="I q. 110 a. 2 arg. 3"><a name="33034"><span class="ref">[33034] Iª q. 110 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, tota |
| 28 | 3347 natura corporalis administratur per Angelos, ut dictum est, et sic |
| 3348 videtur quod corpora se habet ad Angelos sicut instrumenta; nam | |
| 3349 ratio instrumenti est quod sit movens motum. Sed in effectibus | |
| 3350 aliquid invenitur ex virtute principalium agentium, quod non potest | |
| 3351 esse per virtutem instrumenti; et hoc est id quod est principalius | |
| 3352 in effectu. Sicut digestio nutrimenti est per virtutem caloris | |
| 3353 naturalis, qui est instrumentum animae nutritivae; sed quod | |
| 3354 generetur caro viva, est ex virtute animae. Similiter quod secetur | |
| 3355 lignum, pertinet ad serram; sed quod perveniatur ad formam lecti, | |
| 3356 est ex ratione artis. Ergo forma substantialis, quae est | |
| 3357 principalius in effectibus corporalibus, est ex virtute Angelorum. | |
| 53 | 3358 Materia ergo obedit, ad sui informationem, Angelis.</p><p title="I q. 110 a. 2 s. c."><a name="33035"><span class="ref">[33035] Iª q. 110 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3359 quod Augustinus dicit, III de Trin., <i>non est putandum istis |
| 3360 transgressoribus Angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum | |
| 53 | 3361 materiam, sed soli Deo</i>.</p><p title="I q. 110 a. 2 co."><a name="33036"><span class="ref">[33036] Iª q. 110 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3362 quod Platonici posuerunt formas quae sunt in materia, causari ex |
| 3363 immaterialibus formis, quia formas materiales ponebant esse | |
| 3364 participationes quasdam immaterialium formarum. Et hos, quantum ad | |
| 3365 aliquid, secutus est Avicenna, qui posuit omnes formas quae sunt in | |
| 3366 materia, procedere a conceptione intelligentiae, et quod agentia | |
| 3367 corporalia sunt solum disponentia ad formas. Qui in hoc videntur | |
| 3368 fuisse decepti, quia existimaverunt formam quasi aliquid per se | |
| 3369 factum, ut sic ab aliquo formali principio procederet. Sed sicut | |
| 3370 philosophus probat in VII Metaphys., hoc quod proprie fit, est | |
| 3371 compositum, hoc enim proprie est quasi subsistens. Forma autem non | |
| 3372 dicitur ens quasi ipsa sit, sed sicut quo aliquid est, et sic per | |
| 3373 consequens nec forma proprie fit; eius enim est fieri, cuius est | |
| 3374 esse, cum fieri nihil aliud sit quam via in esse. Manifestum est | |
| 3375 autem quod factum est simile facienti, quia omne agens agit sibi | |
| 3376 simile. Et ideo id quod facit res naturales, habet similitudinem | |
| 3377 cum composito, vel quia est compositum, sicut ignis generat ignem; | |
| 3378 vel quia totum compositum, et quantum ad materiam et quantum ad | |
| 3379 formam, est in virtute ipsius; quod est proprium Dei. Sic igitur | |
| 3380 omnis informatio materiae vel est a Deo immediate, vel ab aliquo | |
| 53 | 3381 agente corporali; non autem immediate ab Angelo.</p><p title="I q. 110 a. 2 ad 1"><a name="33037"><span class="ref">[33037] Iª q. 110 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3382 dicendum quod anima nostra unitur corpori ut forma; et sic non est |
| 3383 mirum, si formaliter transmutatur ex conceptione ipsius; praesertim | |
| 3384 cum motus sensitivi appetitus, qui fit cum quadam transmutatione | |
| 3385 corporali, subdatur imperio rationis. Angelus autem non sic se | |
| 53 | 3386 habet ad corpora naturalia. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 110 a. 2 ad 2"><a name="33038"><span class="ref">[33038] Iª q. 110 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3387 dicendum quod id quod potest virtus inferior, potest superior non |
| 3388 eodem, sed excellentiori modo, sicut intellectus cognoscit | |
| 3389 sensibilia excellentiori modo quam sensus. Et sic Angelus | |
| 3390 excellentiori modo transmutat materiam corporalem quam agentia | |
| 3391 corporalia, scilicet movendo ipsa agentia corporalia, tanquam causa | |
| 53 | 3392 superior.</p><p title="I q. 110 a. 2 ad 3"><a name="33039"><span class="ref">[33039] Iª q. 110 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3393 dicendum quod nihil prohibet ex virtute Angelorum aliquos effectus |
| 3394 sequi in rebus naturalibus, ad quae agentia corporalia non | |
| 3395 sufficerent. Sed hoc non est obedire materiam Angelis ad nutum; | |
| 3396 sicut nec coquis obedit materia ad nutum, quia aliquem modum | |
| 3397 decoctionis operantur per ignem secundum aliquam artis | |
| 3398 moderationem, quam ignis per se non faceret, cum reducere materiam | |
| 3399 in actum formae substantialis, non excedat virtutem corporalis | |
| 53 | 3400 agentis, quia simile natum est sibi simile facere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 110 a. 3 arg. 1"><a name="33040"><span class="ref">[33040] Iª q. 110 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3401 proceditur. Videtur quod corpora non obediant Angelis ad motum |
| 3402 localem. Motus enim localis corporum naturalium sequitur formas | |
| 3403 eorum. Sed Angeli non causant formas corporum naturalium, ut dictum | |
| 53 | 3404 est. Ergo neque possunt causare in eis motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 arg. 2"><a name="33041"><span class="ref">[33041] Iª q. 110 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3405 VIII Physic. probatur quod motus localis est primus motuum. Sed |
| 3406 Angeli non possunt causare alios motus, transmutando materiam | |
| 53 | 3407 formaliter. Ergo neque etiam possunt causare motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 arg. 3"><a name="33042"><span class="ref">[33042] Iª q. 110 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3408 membra corporalia obediunt conceptioni animae ad motum localem, |
| 3409 inquantum habent in seipsis aliquod principium vitae. In corporibus | |
| 3410 autem naturalibus non est aliquod principium vitae. Ergo non | |
| 53 | 3411 obediunt Angelis ad motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 s. c."><a name="33043"><span class="ref">[33043] Iª q. 110 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3412 quod Augustinus dicit, III de Trin., quod Angeli adhibent semina |
| 3413 corporalia ad aliquos effectus producendos. Sed hoc non possunt | |
| 3414 facere nisi localiter movendo. Ergo corpora obediunt eis ad motum | |
| 53 | 3415 localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 co."><a name="33044"><span class="ref">[33044] Iª q. 110 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3416 quod, sicut Dionysius dicit VII cap. de Div. Nom., <i>divina |
| 3417 sapientia coniungit fines primorum principiis secundorum</i>, ex | |
| 3418 quo patet quod natura inferior in sui supremo attingitur a natura | |
| 3419 superiori. Natura autem corporalis est infra naturam spiritualem. | |
| 3420 Inter omnes autem motus corporeos perfectior est motus localis, ut | |
| 3421 probatur in VIII Physic., cuius ratio est, quia mobile secundum | |
| 3422 locum non est in potentia ad aliquid intrinsecum, inquantum | |
| 3423 huiusmodi, sed solum ad aliquid extrinsecum, scilicet ad locum. Et | |
| 3424 ideo natura corporalis nata est moveri immediate a natura | |
| 3425 spirituali secundum locum. Unde et philosophi posuerunt suprema | |
| 3426 corpora moveri localiter a spiritualibus substantiis. Unde videmus | |
| 53 | 3427 quod anima movet corpus primo et principaliter locali motu.</p><p title="I q. 110 a. 3 ad 1"><a name="33045"><span class="ref">[33045] Iª q. 110 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3428 dicendum quod in corporibus sunt alii motus locales praeter eos qui |
| 3429 consequuntur formas, sicut fluxus et refluxus maris non consequitur | |
| 3430 formam substantialem aquae, sed virtutem lunae. Et multo magis | |
| 3431 aliqui motus locales consequi possunt virtutem spiritualium | |
| 53 | 3432 substantiarum.</p><p title="I q. 110 a. 3 ad 2"><a name="33046"><span class="ref">[33046] Iª q. 110 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3433 dicendum quod Angeli, causando motum localem tanquam priorem, per |
| 3434 eum causare possunt alios motus, adhibendo scilicet agentia | |
| 3435 corporalia ad huiusmodi effectus producendos; sicut faber adhibet | |
| 53 | 3436 ignem ad emollitionem ferri.</p><p title="I q. 110 a. 3 ad 3"><a name="33047"><span class="ref">[33047] Iª q. 110 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3437 dicendum quod Angeli habent virtutem minus contractam quam animae. |
| 3438 Unde virtus motiva animae contrahitur ad corpus unitum, quod per | |
| 3439 eam vivificatur, quo mediante alia potest movere. Sed virtus Angeli | |
| 3440 non est contracta ad aliquod corpus. Unde potest corpora non | |
| 53 | 3441 coniuncta localiter movere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 110 a. 4 arg. 1"><a name="33048"><span class="ref">[33048] Iª q. 110 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3442 proceditur. Videtur quod Angeli possunt facere miracula. Dicit enim |
| 3443 Gregorius, <i>virtutes vocantur illi spiritus, per quos signa et | |
| 53 | 3444 miracula frequentius fiunt</i>.</p><p title="I q. 110 a. 4 arg. 2"><a name="33049"><span class="ref">[33049] Iª q. 110 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3445 Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaestionum, <i>quod |
| 3446 magi faciunt miracula per privatos contractus, boni Christiani per | |
| 3447 publicam iustitiam, mali Christiani per signa publicae | |
| 3448 iustitiae</i>. Sed magi faciunt miracula per hoc quod exaudiuntur a | |
| 3449 Daemonibus, ut ipse alibi in eodem libro dicit. Ergo Daemones | |
| 53 | 3450 miracula possunt facere. Ergo multo magis Angeli boni.</p><p title="I q. 110 a. 4 arg. 3"><a name="33050"><span class="ref">[33050] Iª q. 110 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3451 Augustinus in eodem libro dicit quod <i>omnia quae visibiliter |
| 3452 fiunt, etiam per inferiores potestates aeris huius non absurde | |
| 3453 fieri posse creduntur</i>. Sed quando effectus aliquis naturalium | |
| 3454 causarum producitur absque ordine naturalis causae, hoc dicimus | |
| 3455 esse miraculum; puta cum aliquis sanatur a febre, non per | |
| 3456 operationem naturae. Ergo Angeli et Daemones possunt facere | |
| 53 | 3457 miracula.</p><p title="I q. 110 a. 4 arg. 4"><a name="33051"><span class="ref">[33051] Iª q. 110 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3458 virtus superior non subditur ordini inferioris causae. Sed natura |
| 3459 corporalis est inferior Angelo. Ergo Angelus potest operari praeter | |
| 53 | 3460 ordinem corporalium agentium. Quod est miracula facere.</p><p title="I q. 110 a. 4 s. c."><a name="33052"><span class="ref">[33052] Iª q. 110 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3461 quod de Deo dicitur in Psalmo, <i>qui facit mirabilia magna |
| 53 | 3462 solus</i>.</p><p title="I q. 110 a. 4 co."><a name="33053"><span class="ref">[33053] Iª q. 110 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3463 quod miraculum proprie dicitur, cum aliquid fit praeter ordinem |
| 3464 naturae. Sed non sufficit ad rationem miraculi si aliquid fiat | |
| 3465 praeter ordinem naturae alicuius particularis, quia sic, cum | |
| 3466 aliquis proiicit lapidem sursum, miraculum faceret, cum hoc sit | |
| 3467 praeter ordinem naturae lapidis. Ex hoc ergo aliquid dicitur esse | |
| 3468 miraculum, quod fit praeter ordinem totius naturae creatae. Hoc | |
| 3469 autem non potest facere nisi Deus, quia quidquid facit Angelus, vel | |
| 3470 quaecumque alia creatura, propria virtute, hoc fit secundum ordinem | |
| 3471 naturae creatae; et sic non est miraculum. Unde relinquitur quod | |
| 53 | 3472 solus Deus miracula facere possit.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 1"><a name="33054"><span class="ref">[33054] Iª q. 110 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3473 dicendum quod Angeli aliqui dicuntur miracula facere, vel quia ad |
| 3474 eorum desiderium Deus miracula facit, sicut et sancti homines | |
| 3475 dicuntur miracula facere. Vel quia aliquod ministerium exhibent in | |
| 3476 miraculis quae fiunt; sicut colligendo pulveres in resurrectione | |
| 53 | 3477 communi, vel huiusmodi aliquid agendo.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 2"><a name="33055"><span class="ref">[33055] Iª q. 110 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3478 dicendum quod miracula simpliciter loquendo, dicuntur, ut dictum |
| 3479 est, cum aliqua fiunt praeter ordinem totius naturae creatae. Sed | |
| 3480 quia non omnis virtus naturae creatae est nota nobis, ideo cum | |
| 3481 aliquid fit praeter ordinem naturae creatae nobis notae, per | |
| 3482 virtutem creatam nobis ignotam, est miraculum quoad nos. Sic igitur | |
| 3483 cum Daemones aliquid faciunt sua virtute naturali, miracula | |
| 3484 dicuntur non simpliciter, sed quoad nos. Et hoc modo magi per | |
| 3485 Daemones miracula faciunt. Et dicuntur fieri per privatos | |
| 3486 contractus, quia quaelibet virtus creaturae in universo se habet ut | |
| 3487 virtus alicuius privatae personae in civitate; unde cum magus | |
| 3488 aliquid facit per pactum initum cum Daemone, hoc fit quasi per | |
| 3489 quendam privatum contractum. Sed iustitia divina est in toto | |
| 3490 universo sicut lex publica in civitate. Et ideo boni Christiani, | |
| 3491 inquantum per iustitiam divinam miracula faciunt, dicuntur facere | |
| 3492 miracula per publicam iustitiam. Mali autem Christiani per signa | |
| 3493 publicae iustitiae, sicut invocando nomen Christi, vel exhibendo | |
| 53 | 3494 aliqua sacramenta.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 3"><a name="33056"><span class="ref">[33056] Iª q. 110 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3495 dicendum quod spirituales potestates possunt facere ea quae |
| 3496 visibiliter fiunt in hoc mundo, adhibendo corporalia semina per | |
| 53 | 3497 motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 4"><a name="33057"><span class="ref">[33057] Iª q. 110 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3498 dicendum quod, licet Angeli possint aliquid facere praeter ordinem |
| 3499 naturae corporalis, non tamen possunt aliquid facere praeter | |
| 3500 ordinem totius creaturae, quod exigitur ad rationem miraculi, ut | |
| 53 | 3501 dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q111"><h2>Quaestio 111</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 111 pr."><a name="33058"><span class="ref">[33058] |
| 3502 Iª q. 111 pr.</span></a> Deinde considerandum est de actione | |
| 28 | 3503 Angelorum in homines. Et primo, quantum possint eos immutare sua |
| 3504 virtute naturali; secundo, quomodo mittantur a Deo ad ministerium | |
| 3505 hominum; tertio, quomodo custodiant homines. Circa primum | |
| 3506 quaeruntur quatuor. Primo, utrum Angelus possit illuminare | |
| 3507 intellectum hominis. Secundo, utrum possit immutare affectum eius. | |
| 3508 Tertio, utrum possit immutare imaginationem eius. Quarto, utrum | |
| 53 | 3509 possit immutare sensum eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 111 a. 1 arg. 1"><a name="33059"><span class="ref">[33059] Iª q. 111 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3510 proceditur. Videtur quod Angelus non possit illuminare hominem. |
| 3511 Homo enim illuminatur per fidem, unde Dionysius, in Eccles. Hier., | |
| 3512 illuminationem attribuit Baptismo, qui est fidei sacramentum. Sed | |
| 3513 fides immediate est a Deo; secundum illud ad Ephes. II, <i>gratia | |
| 3514 estis salvati per fidem, et non ex vobis; Dei enim donum est</i>. | |
| 53 | 3515 Ergo homo non illuminatur ab Angelo, sed immediate a Deo.</p><p title="I q. 111 a. 1 arg. 2"><a name="33060"><span class="ref">[33060] Iª q. 111 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3516 super illud Rom. I, <i>Deus illis manifestavit</i>, dicit Glossa |
| 3517 quod <i>non solum ratio naturalis ad hoc profuit ut divina | |
| 3518 hominibus manifestarentur, sed etiam Deus illis revelavit per opus | |
| 3519 suum</i>, scilicet per creaturam. Sed utrumque est a Deo immediate, | |
| 3520 scilicet ratio naturalis, et creatura. Ergo Deus immediate | |
| 53 | 3521 illuminat hominem.</p><p title="I q. 111 a. 1 arg. 3"><a name="33061"><span class="ref">[33061] Iª q. 111 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3522 quicumque illuminatur, cognoscit suam illuminationem. Sed homines |
| 3523 non percipiunt se ab Angelis illuminari. Ergo non illuminantur ab | |
| 53 | 3524 eis.</p><p title="I q. 111 a. 1 s. c."><a name="33062"><span class="ref">[33062] Iª q. 111 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3525 quod Dionysius probat, in IV cap. Cael. Hier., quod revelationes |
| 3526 divinorum perveniunt ad homines mediantibus Angelis. Huiusmodi | |
| 3527 autem revelationes sunt illuminationes, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 3528 homines illuminantur per Angelos.</p><p title="I q. 111 a. 1 co."><a name="33063"><span class="ref">[33063] Iª q. 111 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3529 quod, cum divinae providentiae ordo habeat ut actionibus superiorum |
| 3530 inferiora subdantur, ut supra dictum est; sicut inferiores Angeli | |
| 3531 illuminantur per superiores, ita homines qui sunt Angelis | |
| 3532 inferiores, per eos illuminantur. Sed modus utriusque | |
| 3533 illuminationis quodammodo est similis, et quodammodo diversus. | |
| 3534 Dictum est enim supra quod illuminatio, quae est manifestatio | |
| 3535 divinae veritatis, secundum duo attenditur, scilicet secundum quod | |
| 3536 intellectus inferior confortatur per actionem intellectus | |
| 3537 superioris; et secundum quod proponuntur intellectui inferiori | |
| 3538 species intelligibiles quae sunt in superiori, ut capi possint ab | |
| 3539 inferiori. Et hoc quidem in Angelis fit, secundum quod superior | |
| 3540 Angelus veritatem universalem conceptam dividit secundum | |
| 3541 capacitatem inferioris Angeli, ut supra dictum est. Sed intellectus | |
| 3542 humanus non potest ipsam intelligibilem veritatem nudam capere, | |
| 3543 quia connaturale est ei ut intelligat per conversionem ad | |
| 3544 phantasmata, ut supra dictum est. Et ideo intelligibilem veritatem | |
| 3545 proponunt Angeli hominibus sub similitudinibus sensibilium; | |
| 3546 secundum illud quod dicit Dionysius, I cap. Cael. Hier., quod | |
| 3547 <i>impossibile est aliter nobis lucere divinum radium, nisi | |
| 3548 varietate sacrorum velaminum circumvelatum</i>. Ex alia vero parte, | |
| 3549 intellectus humanus, tanquam inferior, fortificatur per actionem | |
| 3550 intellectus angelici. Et secundum haec duo attenditur illuminatio | |
| 53 | 3551 qua homo illuminatur ab Angelo.</p><p title="I q. 111 a. 1 ad 1"><a name="33064"><span class="ref">[33064] Iª q. 111 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3552 dicendum quod ad fidem duo concurrunt. Primo quidem habitus |
| 3553 intellectus, quo disponitur ad obediendum voluntati tendenti in | |
| 3554 divinam veritatem, intellectus enim assentit veritati fidei, non | |
| 3555 quasi convictus ratione, sed quasi imperatus a voluntate; nullus | |
| 3556 enim credit nisi volens, ut Augustinus dicit. Et quantum ad hoc, | |
| 3557 fides est a solo Deo. Secundo requiritur ad fidem, quod credibilia | |
| 3558 proponantur credenti. Et hoc quidem fit per hominem, secundum quod | |
| 3559 fides est ex auditu, ut dicitur Rom. X; sed per Angelos | |
| 3560 principaliter, per quos hominibus revelantur divina. Unde Angeli | |
| 3561 operantur aliquid ad illuminationem fidei. Et tamen homines | |
| 3562 illuminantur ab Angelis non solum de credendis, sed etiam de | |
| 53 | 3563 agendis.</p><p title="I q. 111 a. 1 ad 2"><a name="33065"><span class="ref">[33065] Iª q. 111 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3564 dicendum quod ratio naturalis, quae est immediate a Deo, potest per |
| 3565 Angelum confortari, ut dictum est. Et similiter ex speciebus a | |
| 3566 creaturis acceptis, tanto altior elicitur intelligibilis veritas, | |
| 3567 quanto intellectus humanus fuerit fortior. Et sic per Angelum | |
| 3568 adiuvatur homo, ut ex creaturis perfectius in divinam cognitionem | |
| 53 | 3569 deveniat.</p><p title="I q. 111 a. 1 ad 3"><a name="33066"><span class="ref">[33066] Iª q. 111 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3570 dicendum quod operatio intellectualis, et illuminatio, dupliciter |
| 3571 possunt considerari. Uno modo, ex parte rei intellectae, et sic | |
| 3572 quicumque intelligit vel illuminatur, cognoscit se intelligere vel | |
| 3573 illuminari; quia cognoscit rem sibi esse manifestam. Alio modo, ex | |
| 3574 parte principii, et sic non quicumque intelligit aliquam veritatem, | |
| 3575 cognoscit quid sit intellectus, qui est principium intellectualis | |
| 3576 operationis. Et similiter non quicumque illuminatur ab Angelo, | |
| 53 | 3577 cognoscit se ab Angelo illuminari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 111 a. 2 arg. 1"><a name="33067"><span class="ref">[33067] Iª q. 111 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3578 proceditur. Videtur quod Angeli possint immutare voluntatem |
| 3579 hominis. Quia super illud Heb. I, <i>qui facit Angelos suos | |
| 3580 spiritus, et ministros suos flammam ignis</i>, dicit Glossa quod | |
| 3581 <i>ignis sunt, dum spiritu fervent, et vitia nostra urunt</i>. Sed | |
| 3582 hoc non esset, nisi voluntatem immutarent. Ergo Angeli possunt | |
| 53 | 3583 immutare voluntatem.</p><p title="I q. 111 a. 2 arg. 2"><a name="33068"><span class="ref">[33068] Iª q. 111 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Beda |
| 28 | 3584 dicit quod <i>Diabolus non est immissor malarum cogitationum, sed |
| 3585 incensor</i>. Damascenus autem ulterius dicit quod etiam est | |
| 3586 immissor, dicit enim in II libro, quod <i>omnis malitia et immundae | |
| 3587 passiones ex Daemonibus excogitatae sunt, et immittere homini sunt | |
| 3588 concessi</i>. Et pari ratione, Angeli boni immittunt et incendunt | |
| 3589 bonas cogitationes. Sed hoc non possent facere, nisi immutarent | |
| 53 | 3590 voluntatem. Ergo immutant voluntatem.</p><p title="I q. 111 a. 2 arg. 3"><a name="33069"><span class="ref">[33069] Iª q. 111 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3591 Angelus, sicut est dictum, illuminat intellectum hominis |
| 3592 mediantibus phantasmatibus. Sed sicut phantasia, quae deservit | |
| 3593 intellectui, potest immutari ab Angelo; ita et appetitus sensitivus | |
| 3594 qui deservit voluntati, quia et ipse etiam est vis utens organo | |
| 3595 corporali. Ergo sicut illuminat intellectum, ita potest immutare | |
| 53 | 3596 voluntatem.</p><p title="I q. 111 a. 2 s. c."><a name="33070"><span class="ref">[33070] Iª q. 111 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3597 quod immutare voluntatem est proprium Dei; secundum illud Prov. |
| 3598 XXI, <i>cor regis in manu domini; quocumque voluerit, vertet | |
| 53 | 3599 illud</i>.</p><p title="I q. 111 a. 2 co."><a name="33071"><span class="ref">[33071] Iª q. 111 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3600 quod voluntas potest immutari dupliciter. Uno modo, ab interiori. |
| 3601 Et sic cum motus voluntatis non sit aliud quam inclinatio | |
| 3602 voluntatis in rem volitam, solius Dei est sic immutare voluntatem, | |
| 3603 qui dat naturae intellectuali virtutem talis inclinationis. Sicut | |
| 3604 enim inclinatio naturalis non est nisi a Deo qui dat naturam; ita | |
| 3605 inclinatio voluntaria non est nisi a Deo, qui causat voluntatem. | |
| 3606 Alio modo movetur voluntas ab exteriori. Et hoc in Angelo est | |
| 3607 quidem uno modo tantum, scilicet a bono apprehenso per intellectum. | |
| 3608 Unde secundum quod aliquis est causa quod aliquid apprehendatur ut | |
| 3609 bonum ad appetendum, secundum hoc movet voluntatem. Et sic etiam | |
| 3610 solus Deus efficaciter potest movere voluntatem; Angelus autem et | |
| 3611 homo per modum suadentis, ut supra dictum est. Sed praeter hunc | |
| 3612 modum, etiam aliter movetur in hominibus voluntas ab exteriori, | |
| 3613 scilicet ex passione existente circa appetitum sensitivum; sicut ex | |
| 3614 concupiscentia vel ira inclinatur voluntas ad aliquid volendum. Et | |
| 3615 sic etiam Angeli, inquantum possunt concitare huiusmodi passiones, | |
| 3616 possunt voluntatem movere. Non tamen ex necessitate, quia voluntas | |
| 3617 semper remanet libera ad consentiendum vel resistendum | |
| 53 | 3618 passioni.</p><p title="I q. 111 a. 2 ad 1"><a name="33072"><span class="ref">[33072] Iª q. 111 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3619 dicendum quod ministri Dei, vel homines vel Angeli, dicuntur urere |
| 53 | 3620 vitia, et inflammare ad virtutes, per modum persuasionis.</p><p title="I q. 111 a. 2 ad 2"><a name="33073"><span class="ref">[33073] Iª q. 111 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3621 dicendum quod Daemones non possunt immittere cogitationes, interius |
| 3622 eas causando, cum usus cogitativae virtutis subiaceat voluntati. | |
| 3623 Dicitur tamen Diabolus incensor cogitationum, inquantum incitat ad | |
| 3624 cogitandum, vel ad appetendum cogitata, per modum persuadentis, vel | |
| 3625 passionem concitantis. Et hoc ipsum incendere Damascenus vocat | |
| 3626 immittere, quia talis operatio interius fit. Sed bonae cogitationes | |
| 3627 attribuuntur altiori principio, scilicet Deo; licet Angelorum | |
| 53 | 3628 ministerio procurentur.</p><p title="I q. 111 a. 2 ad 3"><a name="33074"><span class="ref">[33074] Iª q. 111 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3629 dicendum quod intellectus humanus, secundum praesentem statum, non |
| 3630 potest intelligere nisi convertendo se ad phantasmata; sed voluntas | |
| 3631 humana potest aliquid velle ex iudicio rationis, non sequendo | |
| 53 | 3632 passionem appetitus sensitivi. Unde non est simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 111 a. 3 arg. 1"><a name="33075"><span class="ref">[33075] Iª q. 111 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3633 proceditur. Videtur quod Angelus non possit immutare imaginationem |
| 3634 hominis. Phantasia enim, ut dicitur in libro de anima, est motus | |
| 3635 factus a sensu secundum actum. Sed si fieret per immutationem | |
| 3636 Angeli, non fieret a sensu secundum actum. Ergo est contra rationem | |
| 3637 phantasiae, quae est actus imaginativae virtutis, ut sit per | |
| 53 | 3638 immutationem Angeli.</p><p title="I q. 111 a. 3 arg. 2"><a name="33076"><span class="ref">[33076] Iª q. 111 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3639 formae quae sunt in imaginatione, cum sint spirituales, sunt |
| 3640 nobiliores formis quae sunt in materia sensibili. Sed Angelus non | |
| 3641 potest imprimere formas in materia sensibili, ut dictum est. Ergo | |
| 3642 non potest imprimere formas in imaginatione. Et ita non potest eam | |
| 53 | 3643 immutare.</p><p title="I q. 111 a. 3 arg. 3"><a name="33077"><span class="ref">[33077] Iª q. 111 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3644 secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., <i>commixtione |
| 3645 alterius spiritus fieri potest ut ea quae ipse scit, per huiusmodi | |
| 3646 imagines ei cui miscetur ostendat, sive intelligenti, sive ut ab | |
| 3647 alio intellecta pandantur</i>. Sed non videtur quod Angelus possit | |
| 3648 misceri imaginationi humanae; neque quod imaginatio possit capere | |
| 3649 intelligibilia, quae Angelus cognoscit. Ergo videtur quod Angelus | |
| 53 | 3650 non possit mutare imaginationem.</p><p title="I q. 111 a. 3 arg. 4"><a name="33078"><span class="ref">[33078] Iª q. 111 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3651 visione imaginaria homo adhaeret similitudinibus rerum quasi ipsis |
| 3652 rebus. Sed in hoc est quaedam deceptio. Cum ergo Angelus bonus non | |
| 3653 possit esse causa deceptionis, videtur quod non possit causare | |
| 53 | 3654 imaginariam visionem, imaginationem immutando.</p><p title="I q. 111 a. 3 s. c."><a name="33079"><span class="ref">[33079] Iª q. 111 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3655 quod ea quae apparent in somnis, videntur imaginaria visione. Sed |
| 3656 Angeli revelant aliqua in somnis; ut patet Matth. I et II, de | |
| 3657 Angelo qui Ioseph in somnis apparuit. Ergo Angelus potest | |
| 53 | 3658 imaginationem movere.</p><p title="I q. 111 a. 3 co."><a name="33080"><span class="ref">[33080] Iª q. 111 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3659 quod Angelus, tam bonus quam malus, virtute naturae suae potest |
| 3660 movere imaginationem hominis. Quod quidem sic considerari potest. | |
| 3661 Dictum est enim supra quod natura corporalis obedit Angelo ad motum | |
| 3662 localem. Illa ergo quae ex motu locali aliquorum corporum possunt | |
| 3663 causari, subsunt virtuti naturali Angelorum. Manifestum est autem | |
| 3664 quod apparitiones imaginariae causantur interdum in nobis ex locali | |
| 3665 mutatione corporalium spirituum et humorum. Unde Aristoteles, in | |
| 3666 Lib. de Somn. et Vig., assignans causam apparitionis somniorum, | |
| 3667 dicit quod, cum animal dormit, descendente plurimo sanguine ad | |
| 3668 principium sensitivum, simul descendunt motus, idest impressiones | |
| 3669 relictae ex sensibilium motionibus, quae in spiritibus sensualibus | |
| 3670 conservantur, et movent principium sensitivum, ita quod fit quaedam | |
| 3671 apparitio, ac si tunc principium sensitivum a rebus ipsis | |
| 3672 exterioribus mutaretur. Et tanta potest esse commotio spirituum et | |
| 3673 humorum, quod huiusmodi apparitiones etiam vigilantibus fiant; | |
| 3674 sicut patet in phreneticis, et in aliis huiusmodi. Sicut igitur hoc | |
| 3675 fit per naturalem commotionem humorum; et quandoque etiam per | |
| 3676 voluntatem hominis, qui voluntarie imaginatur quod prius senserat, | |
| 3677 ita etiam hoc potest fieri virtute Angeli boni vel mali, quandoque | |
| 3678 quidem cum alienatione a corporeis sensibus, quandoque autem absque | |
| 53 | 3679 tali alienatione.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 1"><a name="33081"><span class="ref">[33081] Iª q. 111 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3680 dicendum quod primum principium phantasiae est a sensu secundum |
| 3681 actum, non enim possumus imaginari quae nullo modo sensimus, vel | |
| 3682 secundum totum vel secundum partem; sicut caecus natus non potest | |
| 3683 imaginari colorem. Sed aliquando imaginatio informatur, ut actus | |
| 3684 phantastici motus consurgat, ab impressionibus interius | |
| 53 | 3685 conservatis, ut dictum est.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 2"><a name="33082"><span class="ref">[33082] Iª q. 111 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3686 dicendum quod Angelus transmutat imaginationem, non quidem |
| 3687 imprimendo aliquam formam imaginariam nullo modo per sensum prius | |
| 3688 acceptam (non enim posset facere quod caecus imaginaretur colores), | |
| 3689 sed hoc facit per motum localem spirituum et humorum, ut dictum | |
| 53 | 3690 est.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 3"><a name="33083"><span class="ref">[33083] Iª q. 111 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3691 dicendum quod commixtio illa spiritus angelici ad imaginationem |
| 3692 humanam, non est per essentiam, sed per effectum quem praedicto | |
| 3693 modo in imaginatione facit; cui demonstrat quae ipse novit, non | |
| 53 | 3694 tamen eo modo quo ipse novit.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 4"><a name="33084"><span class="ref">[33084] Iª q. 111 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3695 dicendum quod Angelus causans aliquam imaginariam visionem, |
| 3696 quandoque quidem simul intellectum illuminat, ut cognoscat quid per | |
| 3697 huiusmodi similitudines significetur, et tunc nulla est deceptio. | |
| 3698 Quandoque vero per operationem Angeli solummodo similitudines rerum | |
| 3699 apparent in imaginatione, nec tamen tunc causatur deceptio ab | |
| 3700 Angelo, sed ex defectu intellectus eius cui talia apparent. Sicut | |
| 3701 nec Christus fuit causa deceptionis in hoc quod multa turbis in | |
| 53 | 3702 parabolis proposuit, quae non exposuit eis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 111 a. 4 arg. 1"><a name="33085"><span class="ref">[33085] Iª q. 111 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3703 proceditur. Videtur quod Angelus non possit immutare sensum |
| 3704 humanum. Operatio enim sensitiva est operatio vitae. Huiusmodi | |
| 3705 autem operatio non est a principio extrinseco. Non ergo operatio | |
| 53 | 3706 sensitiva potest causari ab Angelo.</p><p title="I q. 111 a. 4 arg. 2"><a name="33086"><span class="ref">[33086] Iª q. 111 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3707 virtus sensitiva est nobilior quam nutritiva. Sed Angelus, ut |
| 3708 videtur, non potest mutare virtutem nutritivam; sicut nec alias | |
| 3709 formas naturales. Ergo neque virtutem sensitivam immutare | |
| 53 | 3710 potest.</p><p title="I q. 111 a. 4 arg. 3"><a name="33087"><span class="ref">[33087] Iª q. 111 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3711 sensus naturaliter movetur a sensibili. Sed Angelus non potest |
| 3712 immutare naturae ordinem, ut supra dictum est. Ergo Angelus non | |
| 3713 potest immutare sensum, sed semper sensus a sensibili | |
| 53 | 3714 immutatur.</p><p title="I q. 111 a. 4 s. c."><a name="33088"><span class="ref">[33088] Iª q. 111 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3715 quod Angeli qui subverterunt Sodomam, <i>percusserunt Sodomitas |
| 3716 caecitate (vel aorasia), ut ostium domus invenire non possent</i>, | |
| 3717 ut dicitur Gen. XIX. Et simile legitur IV Reg. VI, de Syris quos | |
| 53 | 3718 Elisaeus duxit in Samariam.</p><p title="I q. 111 a. 4 co."><a name="33089"><span class="ref">[33089] Iª q. 111 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3719 quod sensus immutatur dupliciter. Uno modo, ab exteriori; sicut cum |
| 3720 mutatur a sensibili. Alio modo, ab interiori, videmus enim quod, | |
| 3721 perturbatis spiritibus et humoribus immutatur sensus; lingua enim | |
| 3722 infirmi, quia plena est cholerico humore, omnia sentit ut amara; et | |
| 3723 simile contingit in aliis sensibus. Utroque autem modo Angelus | |
| 3724 potest immutare sensum hominis sua naturali virtute. Potest enim | |
| 3725 Angelus opponere exterius sensui sensibile aliquod, vel a natura | |
| 3726 formatum, vel aliquod de novo formando; sicut facit dum corpus | |
| 3727 assumit, ut supra dictum est. Similiter etiam potest interius | |
| 3728 commovere spiritus et humores, ut supra dictum est, ex quibus | |
| 53 | 3729 sensus diversimode immutentur.</p><p title="I q. 111 a. 4 ad 1"><a name="33090"><span class="ref">[33090] Iª q. 111 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3730 dicendum quod principium sensitivae operationis non potest esse |
| 3731 absque principio interiori, quod est potentia sensitiva, sed illud | |
| 3732 interius principium potest multipliciter ab exteriori principio | |
| 53 | 3733 commoveri, ut dictum est.</p><p title="I q. 111 a. 4 ad 2"><a name="33091"><span class="ref">[33091] Iª q. 111 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3734 dicendum quod etiam per commotionem interiorem spirituum et |
| 3735 humorum, potest Angelus aliquid operari ad immutandum actum | |
| 3736 potentiae nutritivae. Et similiter potentiae appetitivae, et | |
| 53 | 3737 sensitivae, et cuiuscumque potentiae corporali organo utentis.</p><p title="I q. 111 a. 4 ad 3"><a name="33092"><span class="ref">[33092] Iª q. 111 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3738 dicendum quod praeter ordinem totius creaturae Angelus facere non |
| 3739 potest, sed praeter ordinem alicuius particularis naturae facere | |
| 3740 potest, cum tali ordini non subdatur. Et sic quodam singulari modo | |
| 53 | 3741 potest sensum immutare, praeter modum communem.</p></div></div><div class="q" id="q112"><h2>Quaestio 112</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 112 pr."><a name="33093"><span class="ref">[33093] |
| 3742 Iª q. 112 pr.</span></a> Deinde considerandum est de missione | |
| 28 | 3743 Angelorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliqui |
| 3744 Angeli mittantur in ministerium. Secundo, utrum omnes mittantur. | |
| 3745 Tertio, utrum illi qui mittuntur, assistant. Quarto, de quibus | |
| 53 | 3746 ordinibus mittantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 112 a. 1 arg. 1"><a name="33094"><span class="ref">[33094] Iª q. 112 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3747 proceditur. Videtur quod Angeli in ministerium non mittantur. Omnis |
| 3748 enim missio est ad aliquem determinatum locum. Sed actiones | |
| 3749 intellectuales non determinant aliquem locum, quia intellectus | |
| 3750 abstrahit ab hic et nunc. Cum igitur actiones angelicae sint | |
| 3751 intellectuales, videtur quod Angeli ad suas actiones agendas non | |
| 53 | 3752 mittantur.</p><p title="I q. 112 a. 1 arg. 2"><a name="33095"><span class="ref">[33095] Iª q. 112 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3753 caelum Empyreum est locus pertinens ad dignitatem Angelorum. Si |
| 3754 igitur ad nos mittantur in ministerium, videtur quod eorum | |
| 53 | 3755 dignitati aliquid depereat. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 112 a. 1 arg. 3"><a name="33096"><span class="ref">[33096] Iª q. 112 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3756 exterior occupatio impedit sapientiae contemplationem, unde dicitur |
| 3757 Eccli. XXXVIII, <i>qui minoratur actu, percipiet sapientiam</i>. Si | |
| 3758 igitur Angeli aliqui mittuntur ad exteriora ministeria, videtur | |
| 3759 quod retardentur a contemplatione. Sed tota eorum beatitudo in | |
| 3760 contemplatione Dei consistit. Si ergo mitterentur, eorum beatitudo | |
| 53 | 3761 minueretur. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 112 a. 1 arg. 4"><a name="33097"><span class="ref">[33097] Iª q. 112 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3762 ministrare est inferioris, unde dicitur Lucae XXII, <i>quis maior |
| 3763 est, qui recumbit, an ille qui ministrat? Nonne qui recumbit?</i> | |
| 3764 Sed Angeli sunt maiores nobis ordine naturae. Ergo non mittuntur in | |
| 53 | 3765 ministerium nostrum.</p><p title="I q. 112 a. 1 s. c."><a name="33098"><span class="ref">[33098] Iª q. 112 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3766 quod dicitur Exod. XXIII, <i>ecce ego mittam Angelum meum, qui |
| 53 | 3767 praecedat te</i>.</p><p title="I q. 112 a. 1 co."><a name="33099"><span class="ref">[33099] Iª q. 112 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3768 quod ex supra dictis manifestum esse potest quod aliqui Angeli in |
| 3769 ministerium mittuntur a Deo. Ut enim supra dictum est, cum de | |
| 3770 missione divinarum personarum ageretur, ille mitti dicitur, qui | |
| 3771 aliquo modo ab alio procedit, ut incipiat esse ubi prius non erat, | |
| 3772 vel ubi prius erat, per alium modum. Filius enim aut spiritus | |
| 3773 sanctus mitti dicitur, ut a patre procedens per originem; et | |
| 3774 incipit esse novo modo, idest per gratiam vel per naturam | |
| 3775 assumptam, ubi prius erat per deitatis praesentiam. Dei enim | |
| 3776 proprium est ubique esse, quia cum sit universale agens, eius | |
| 3777 virtus attingit omnia entia; unde est in omnibus rebus, ut supra | |
| 3778 dictum est. Virtus autem Angeli, cum sit particulare agens, non | |
| 3779 attingit totum universum; sed sic attingit unum, quod non attingit | |
| 3780 aliud. Et ideo ita est hic, quod non alibi. Manifestum est autem | |
| 3781 per supra dicta, quod creatura corporalis per Angelos | |
| 3782 administratur. Cum igitur aliquid est fiendum per aliquem Angelum | |
| 3783 circa aliquam creaturam corpoream, de novo applicatur Angelus illi | |
| 3784 corpori sua virtute; et sic Angelus de novo incipit ibi esse. Et | |
| 3785 hoc totum procedit ex imperio divino. Unde sequitur, secundum | |
| 3786 praemissa, quod Angelus a Deo mittatur. Sed actio quam Angelus | |
| 3787 missus exercet, procedit a Deo sicut a primo principio, cuius nutu | |
| 3788 et auctoritate Angeli operantur; et in Deum reducitur sicut in | |
| 3789 ultimum finem. Et hoc facit rationem ministri, nam minister est | |
| 3790 sicut instrumentum intelligens; instrumentum autem ab alio movetur, | |
| 3791 et eius actio ad aliud ordinatur. Unde actiones Angelorum | |
| 3792 ministeria vocantur; et propter hoc dicuntur in ministerium | |
| 53 | 3793 mitti.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 1"><a name="33100"><span class="ref">[33100] Iª q. 112 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3794 dicendum quod aliqua operatio dupliciter dicitur intellectualis. |
| 3795 Uno modo, quasi in ipso intellectu consistens, ut contemplatio. Et | |
| 3796 talis operatio non determinat sibi locum, immo, ut Augustinus dicit | |
| 3797 IV de Trin., <i>etiam nos, secundum quod aliquid aeternum mente | |
| 3798 sapimus, non in hoc mundo sumus</i>. Alio modo dicitur aliqua actio | |
| 3799 intellectualis, quia est ab aliquo intellectu regulata et imperata. | |
| 3800 Et sic manifestum est quod operationes intellectuales interdum | |
| 53 | 3801 determinant sibi loca.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 2"><a name="33101"><span class="ref">[33101] Iª q. 112 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3802 dicendum quod caelum Empyreum pertinet ad dignitatem Angeli |
| 3803 secundum congruentiam quandam, quia congruum est ut supremum | |
| 3804 corporum naturae quae est supra omnia corpora, attribuatur. Non | |
| 3805 tamen Angelus aliquid dignitatis accipit a caelo Empyreo. Et ideo | |
| 3806 quando actu non est in caelo Empyreo, nihil eius dignitati | |
| 3807 subtrahitur, sicut nec regi, quando non actu sedet in regali solio, | |
| 53 | 3808 quod congruit eius dignitati.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 3"><a name="33102"><span class="ref">[33102] Iª q. 112 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3809 dicendum quod in nobis exterior occupatio puritatem contemplationis |
| 3810 impedit, quia actioni insistimus secundum sensitivas vires, quarum | |
| 3811 actiones cum intenduntur, retardantur actiones intellectivae | |
| 3812 virtutis. Sed Angelus per solam intellectualem operationem regulat | |
| 3813 suas actiones exteriores. Unde actiones exteriores in nullo | |
| 3814 impediunt eius contemplationem, quia duarum actionum quarum una est | |
| 3815 regula et ratio alterius, una non impedit, sed iuvat aliam. Unde | |
| 3816 Gregorius dicit, in II Moral., quod <i>Angeli non sic foris exeunt, | |
| 53 | 3817 ut internae contemplationis gaudiis priventur</i>.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 4"><a name="33103"><span class="ref">[33103] Iª q. 112 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3818 dicendum quod Angeli in suis actionibus exterioribus ministrant |
| 3819 principaliter Deo, et secundario nobis. Non quia nos sumus | |
| 3820 superiores eis, simpliciter loquendo, sed quilibet homo vel | |
| 3821 Angelus, inquantum adhaerendo Deo fit unus spiritus cum Deo, est | |
| 3822 superior omni creatura. Unde apostolus, ad Philipp. II, dicit, | |
| 53 | 3823 <i>superiores sibi invicem arbitrantes</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 112 a. 2 arg. 1"><a name="33104"><span class="ref">[33104] Iª q. 112 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3824 proceditur. Videtur quod omnes Angeli in ministerium mittantur. |
| 3825 Dicit enim apostolus, ad Heb. I, <i>omnes sunt administratorii | |
| 53 | 3826 spiritus, in ministerium missi</i>.</p><p title="I q. 112 a. 2 arg. 2"><a name="33105"><span class="ref">[33105] Iª q. 112 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3827 inter ordines supremus est ordo Seraphim, ut ex supra dictis patet. |
| 3828 Sed Seraphim est missus ad purgandum labia prophetae, ut habetur | |
| 53 | 3829 Isaiae VI. Ergo multo magis inferiores Angeli mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 2 arg. 3"><a name="33106"><span class="ref">[33106] Iª q. 112 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3830 divinae personae in infinitum excedunt omnes ordines Angelorum. Sed |
| 3831 divinae personae mittuntur, ut supra dictum est. Ergo multo magis | |
| 53 | 3832 quicumque supremi Angeli.</p><p title="I q. 112 a. 2 arg. 4"><a name="33107"><span class="ref">[33107] Iª q. 112 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3833 superiores Angeli non mittuntur ad exterius ministerium, hoc non |
| 3834 est nisi quia superiores Angeli exequuntur divina ministeria per | |
| 3835 inferiores. Sed cum omnes Angeli sint inaequales, ut supra dictum | |
| 3836 est, quilibet Angelus habet inferiorem Angelum, praeter ultimum. | |
| 3837 Ergo unus Angelus solus ministraret in ministerium missus. Quod est | |
| 3838 contra id quod dicitur Daniel VII, <i>millia millium ministrabant | |
| 53 | 3839 ei</i>.</p><p title="I q. 112 a. 2 s. c."><a name="33108"><span class="ref">[33108] Iª q. 112 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3840 quod Gregorius dicit, referens sententiam Dionysii, <i>superiora |
| 53 | 3841 agmina usum exterioris ministerii nequaquam habent</i>.</p><p title="I q. 112 a. 2 co."><a name="33109"><span class="ref">[33109] Iª q. 112 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3842 quod, sicut ex supra dictis patet, hoc habet ordo divinae |
| 3843 providentiae, non solum in Angelis, sed etiam in toto universo, | |
| 3844 quod inferiora per superiora administrantur, sed ab hoc ordine in | |
| 3845 rebus corporalibus aliquando ex divina dispensatione receditur, | |
| 3846 propter altiorem ordinem, secundum scilicet quod expedit ad gratiae | |
| 3847 manifestationem. Quod enim caecus natus fuit illuminatus, quod | |
| 3848 Lazarus fuit suscitatus, immediate a Deo factum est, absque aliqua | |
| 3849 actione caelestium corporum. Sed et Angeli boni et mali possunt | |
| 3850 aliquid in istis corporibus operari praeter actionem caelestium | |
| 3851 corporum, condensando nubes in pluvias, et aliqua huiusmodi | |
| 3852 faciendo. Neque alicui debet esse dubium quin Deus immediate | |
| 3853 hominibus aliqua revelare posset, non mediantibus Angelis; et | |
| 3854 superiores Angeli, non mediantibus inferioribus. Et secundum hanc | |
| 3855 considerationem, quidam dixerunt quod, secundum communem legem, | |
| 3856 superiores non mittuntur, sed inferiores tantum; sed ex aliqua | |
| 3857 dispensatione divina, interdum etiam superiores mittuntur. Sed hoc | |
| 3858 non videtur rationabile. Quia ordo angelicus attenditur secundum | |
| 3859 dona gratiarum. Ordo autem gratiae non habet alium superiorem | |
| 3860 ordinem, propter quem praetermitti debeat, sicut praetermittitur | |
| 3861 ordo naturae propter ordinem gratiae. Considerandum est etiam quod | |
| 3862 ordo naturae in operationibus miraculorum praetermittitur, propter | |
| 3863 fidei confirmationem. Ad quam nihil valeret, si praetermitteretur | |
| 3864 ordo angelicus, quia hoc a nobis percipi non posset. Nihil etiam | |
| 3865 est ita magnum in ministeriis divinis, quod per inferiores ordines | |
| 3866 exerceri non possit. Unde Gregorius dicit quod <i>qui summa | |
| 3867 annuntiant, Archangeli vocantur. Hinc est quod ad virginem Mariam | |
| 3868 Gabriel Archangelus mittitur</i>. Quod tamen fuit summum inter | |
| 3869 omnia divina ministeria, ut ibidem subditur. Et ideo simpliciter | |
| 3870 dicendum est, cum Dionysio, quod superiores Angeli nunquam ad | |
| 53 | 3871 exterius ministerium mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 1"><a name="33110"><span class="ref">[33110] Iª q. 112 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3872 dicendum quod, sicut in missionibus divinarum personarum aliqua est |
| 3873 visibilis, quae attenditur secundum creaturam corpoream; aliqua | |
| 3874 invisibilis, quae fit secundum spiritualem effectum, ita in | |
| 3875 missionibus Angelorum aliqua dicitur exterior, quae scilicet est ad | |
| 3876 aliquod ministerium circa corporalia exhibendum, et secundum hanc | |
| 3877 missionem non omnes mittuntur; alia est interior, secundum | |
| 3878 intellectuales effectus, prout scilicet unus Angelus illuminat | |
| 3879 alium, et sic omnes Angeli mittuntur. Vel aliter dicendum quod | |
| 3880 apostolus inducit illud ad probandum quod Christus sit maior | |
| 3881 Angelis per quos data est lex; ut sic ostendat excellentiam novae | |
| 3882 legis ad veterem. Unde non oportet quod intelligatur nisi de | |
| 53 | 3883 Angelis ministerii, per quos data est lex.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 2"><a name="33111"><span class="ref">[33111] Iª q. 112 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3884 dicendum, secundum Dionysium, quod ille Angelus qui missus est ad |
| 3885 purgandum labia prophetae, fuit de inferioribus Angelis; sed dictus | |
| 3886 est Seraphim, idest incendens, aequivoce, propter hoc quod venerat | |
| 3887 ad incendendum labia prophetae. Vel dicendum quod superiores Angeli | |
| 3888 communicant propria dona, a quibus denominantur, mediantibus | |
| 3889 inferioribus Angelis. Sic igitur unus de Seraphim dictus est | |
| 3890 purgasse incendio labia prophetae, non quia hoc ipse immediate | |
| 3891 fecerit, sed quia inferior Angelus virtute eius hoc fecit. Sicut | |
| 3892 Papa dicitur absolvere aliquem, etiam si per alium officium | |
| 53 | 3893 absolutionis impendat.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 3"><a name="33112"><span class="ref">[33112] Iª q. 112 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3894 dicendum quod divinae personae non mittuntur in ministerium, sed |
| 53 | 3895 aequivoce mitti dicuntur; ut ex praedictis patet.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 4"><a name="33113"><span class="ref">[33113] Iª q. 112 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3896 dicendum quod in divinis ministeriis est multiplex gradus. Unde |
| 3897 nihil prohibet etiam inaequales Angelos immediate ad ministeria | |
| 3898 mitti; ita tamen quod superiores mittantur ad altiora ministeria, | |
| 53 | 3899 inferiores vero ad inferiora.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 112 a. 3 arg. 1"><a name="33114"><span class="ref">[33114] Iª q. 112 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3900 proceditur. Videtur quod etiam Angeli qui mittuntur, assistant. |
| 3901 Dicit enim Gregorius, in homilia, <i>et mittuntur igitur Angeli, et | |
| 3902 assistunt, quia etsi circumscriptus est angelicus spiritus, summus | |
| 53 | 3903 tamen spiritus ipse, qui Deus est, circumscriptus non est</i>.</p><p title="I q. 112 a. 3 arg. 2"><a name="33115"><span class="ref">[33115] Iª q. 112 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3904 Angelus Tobiae in ministerium missus fuit. Sed tamen ipse dixit, |
| 3905 <i>ego sum Raphael Angelus, unus ex septem qui adstamus ante | |
| 3906 Deum</i>, ut habetur Tobiae XII. Ergo Angeli qui mittuntur, | |
| 53 | 3907 assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 arg. 3"><a name="33116"><span class="ref">[33116] Iª q. 112 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3908 quilibet Angelus beatus propinquior est Deo quam Satan. Sed Satan |
| 3909 assistit Deo; secundum quod dicitur Iob I, <i>cum assisterent filii | |
| 3910 Dei coram domino, affuit inter eos et Satan</i>. Ergo multo magis | |
| 53 | 3911 Angeli qui mittuntur in ministerium, assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 arg. 4"><a name="33117"><span class="ref">[33117] Iª q. 112 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3912 inferiores Angeli non assistunt, hoc non est nisi quia non |
| 3913 immediate, sed per superiores Angelos divinas illuminationes | |
| 3914 recipiunt. Sed quilibet Angelus per superiorem divinas | |
| 3915 illuminationes suscipit, excepto eo qui est inter omnes supremus. | |
| 3916 Ergo solus supremus Angelus assisteret. Quod est contra illud quod | |
| 3917 habetur Dan. VII, <i>decies millies centena millia assistebant | |
| 53 | 3918 ei</i>. Ergo etiam illi qui ministrant, assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 s. c."><a name="33118"><span class="ref">[33118] Iª q. 112 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3919 quod Gregorius dicit, XVII Moral., super illud Iob, <i>numquid est |
| 3920 numerus militum eius? Assistunt, inquit, illae potestates, quae ad | |
| 3921 quaedam hominibus nuntianda non exeunt</i>. Ergo illi qui in | |
| 53 | 3922 ministerium mittuntur, non assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 co."><a name="33119"><span class="ref">[33119] Iª q. 112 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3923 quod Angeli introducuntur assistentes et administrantes, ad |
| 3924 similitudinem eorum qui alicui regi famulantur. Quorum aliqui | |
| 3925 semper ei assistunt, et eius praecepta immediate audiunt. Alii vero | |
| 3926 sunt, ad quos praecepta regalia per assistentes nuntiantur, sicut | |
| 3927 illi qui administrationi civitatum praeficiuntur, et hi dicuntur | |
| 3928 ministrantes, sed non assistentes. Considerandum est ergo quod | |
| 3929 omnes Angeli divinam essentiam immediate vident, et quantum ad hoc, | |
| 3930 omnes etiam qui ministrant, assistere dicuntur. Unde Gregorius | |
| 3931 dicit in II Moral., quod <i>semper assistere, aut videre faciem | |
| 3932 patris possunt, qui ad ministerium exterius mittuntur pro nostra | |
| 3933 salute</i>. Sed non omnes Angeli secreta divinorum mysteriorum in | |
| 3934 ipsa claritate divinae essentiae percipere possunt; sed soli | |
| 3935 superiores, per quos inferioribus denuntiantur. Et secundum hoc, | |
| 3936 soli superiores, qui sunt primae hierarchiae, assistere dicuntur, | |
| 53 | 3937 cuius proprium dicit esse Dionysius immediate a Deo illuminari.</p><p title="I q. 112 a. 3 ad 1"><a name="33120"><span class="ref">[33120] Iª q. 112 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 3938 solutio ad primum et secundum, quae procedunt de primo modo |
| 53 | 3939 assistendi.</p><p title="I q. 112 a. 3 ad 3"><a name="33121"><span class="ref">[33121] Iª q. 112 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3940 dicendum quod Satan non dicitur astitisse, sed inter assistentes |
| 3941 affuisse describitur, quia, ut Gregorius dicit II Moral., <i>etsi | |
| 3942 beatitudinem perdidit, naturam tamen Angelis similem non | |
| 53 | 3943 amisit</i>.</p><p title="I q. 112 a. 3 ad 4"><a name="33122"><span class="ref">[33122] Iª q. 112 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3944 dicendum quod omnes assistentes aliqua immediate vident in |
| 3945 claritate divinae essentiae; et ideo totius primae hierarchiae | |
| 3946 proprium esse dicitur immediate illuminari a Deo. Sed superiores | |
| 3947 eorum plura percipiunt quam inferiores, de quibus illuminant alios, | |
| 3948 sicut etiam inter eos qui assistunt regi, plura scit de secretis | |
| 53 | 3949 regis unus quam alius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 112 a. 4 arg. 1"><a name="33123"><span class="ref">[33123] Iª q. 112 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3950 proceditur. Videtur quod Angeli secundae hierarchiae omnes |
| 3951 mittantur. Angeli enim omnes vel assistunt vel ministrant; secundum | |
| 3952 quod habetur Dan. VII. Sed Angeli secundae hierarchiae non | |
| 3953 assistunt, illuminantur enim per Angelos primae hierarchiae, sicut | |
| 3954 dicit Dionysius VIII cap. Cael. Hier. Omnes ergo Angeli secundae | |
| 53 | 3955 hierarchiae in ministerium mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 4 arg. 2"><a name="33124"><span class="ref">[33124] Iª q. 112 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3956 Gregorius dicit, XVII Moral., quod <i>plures sunt qui ministrant, |
| 3957 quam qui assistunt</i>. Sed hoc non esset, si Angeli secundae | |
| 3958 hierarchiae in ministerium non mitterentur. Ergo omnes Angeli | |
| 53 | 3959 secundae hierarchiae in ministerium mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 4 s. c."><a name="33125"><span class="ref">[33125] Iª q. 112 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3960 quod Dionysius dicit, quod <i>dominationes sunt maiores omni |
| 3961 subiectione</i>. Sed mitti in ministerium, ad subiectionem | |
| 53 | 3962 pertinet. Ergo dominationes in ministerium non mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 4 co."><a name="33126"><span class="ref">[33126] Iª q. 112 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3963 quod, sicut supra dictum est, mitti ad exterius ministerium proprie |
| 3964 convenit Angelo, secundum quod ex divino imperio operatur circa | |
| 3965 aliquam creaturam corporalem; quod quidem pertinet ad executionem | |
| 3966 divini ministerii. Proprietates autem Angelorum ex eorum nominibus | |
| 3967 manifestantur, ut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Et ideo | |
| 3968 Angeli illorum ordinum ad exterius ministerium mittuntur, ex quorum | |
| 3969 nominibus aliqua executio datur intelligi. In nomine autem | |
| 3970 dominationum non importatur aliqua executio, sed sola dispositio et | |
| 3971 imperium de exequendis. Sed in nominibus inferiorum ordinum | |
| 3972 intelligitur aliqua executio, nam Angeli et Archangeli denominantur | |
| 3973 a denuntiando; virtutes et potestates dicuntur per respectum ad | |
| 3974 aliquem actum; principis etiam est, ut Gregorius dicit, inter alios | |
| 3975 operantes priorem existere. Unde ad hos quinque ordines pertinet in | |
| 53 | 3976 exterius ministerium mitti, non autem ad quatuor superiores.</p><p title="I q. 112 a. 4 ad 1"><a name="33127"><span class="ref">[33127] Iª q. 112 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3977 dicendum quod dominationes computantur quidem inter Angelos |
| 3978 ministrantes, non sicut exequentes ministerium, sed sicut | |
| 3979 disponentes et mandantes quid per alios fieri debeat. Sicut | |
| 3980 architectores in artificiis nihil manu operantur, sed solum | |
| 53 | 3981 disponunt et praecipiunt quid alii debeant operari.</p><p title="I q. 112 a. 4 ad 2"><a name="33128"><span class="ref">[33128] Iª q. 112 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3982 dicendum quod de numero assistentium et ministrantium duplex ratio |
| 3983 haberi potest. Gregorius enim dicit plures esse ministrantes quam | |
| 3984 assistentes. Intelligit enim quod dicitur, millia millium | |
| 3985 ministrabant ei, non esse dictum multiplicative, sed partitive; ac | |
| 3986 si diceretur, millia de numero millium. Et sic ministrantium | |
| 3987 numerus ponitur indefinitus, ad significandum excessum; | |
| 3988 assistentium vero finitus, cum subditur, et decies millies centena | |
| 3989 millia assistebant ei. Et hoc procedit secundum rationem | |
| 3990 Platonicorum, qui dicebant quod quanto aliqua sunt uni primo | |
| 3991 principio propinquiora, tanto sunt minoris multitudinis, sicut | |
| 3992 quanto numerus est propinquior unitati, tanto est multitudine | |
| 3993 minor. Et haec opinio salvatur quantum ad numerum ordinum, dum sex | |
| 3994 ministrant, et tres assistunt. Sed Dionysius ponit, XIV cap. Cael. | |
| 3995 Hier., quod multitudo Angelorum transcendit omnem materialem | |
| 3996 multitudinem; ut scilicet, sicut corpora superiora transcendunt | |
| 3997 corpora inferiora magnitudine quasi in immensum, ita superiores | |
| 3998 naturae incorporeae transcendunt multitudine omnes naturas | |
| 3999 corporeas; quia quod est melius, est magis a Deo intentum et | |
| 4000 multiplicatum. Et secundum hoc, cum assistentes sint superiores | |
| 4001 ministrantibus, plures erunt assistentes quam ministrantes. Unde | |
| 4002 secundum hoc, millia millium legitur multiplicativae, ac si | |
| 4003 diceretur, millies millia. Et quia decies centum sunt mille, si | |
| 4004 diceretur, decies centena millia, daretur intelligi quod tot essent | |
| 4005 assistentes, quot ministrantes, sed quia dicitur, decies millies | |
| 4006 centena millia, multo plures dicuntur esse assistentes quam | |
| 4007 ministrantes. Nec tamen hoc pro tanto dicitur, quia tantus solum | |
| 4008 sit Angelorum numerus, sed multo maior, quia omnem materialem | |
| 4009 multitudinem excedit. Quod significatur per multiplicationem | |
| 4010 maximorum numerorum supra seipsos, scilicet denarii, centenarii et | |
| 53 | 4011 millenarii; ut Dionysius ibidem dicit.</p></div></div><div class="q" id="q113"><h2>Quaestio 113</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 113 pr."><a name="33129"><span class="ref">[33129] |
| 4012 Iª q. 113 pr.</span></a> Deinde considerandum est de custodia | |
| 28 | 4013 bonorum Angelorum, et de impugnatione malorum. Et circa primum |
| 4014 quaeruntur octo. Primo, utrum homines ab Angelis custodiantur. | |
| 4015 Secundo, utrum singulis hominibus singuli Angeli ad custodiam | |
| 4016 deputentur. Tertio, utrum custodia pertineat solum ad ultimum | |
| 4017 ordinem Angelorum. Quarto, utrum omni homini conveniat habere | |
| 4018 Angelum custodem. Quinto, quando incipiat custodia Angeli circa | |
| 4019 hominem. Sexto, utrum Angelus semper custodiat hominem. Septimo, | |
| 4020 utrum doleat de perditione custoditi. Octavo, utrum inter Angelos | |
| 53 | 4021 sit pugna ratione custodiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 113 a. 1 arg. 1"><a name="33130"><span class="ref">[33130] Iª q. 113 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4022 proceditur. Videtur quod homines non custodiantur ab Angelis. |
| 4023 Custodes enim deputantur aliquibus vel quia nesciunt, vel quia non | |
| 4024 possunt custodire seipsos; sicut pueris et infirmis. Sed homo | |
| 4025 potest custodire seipsum per liberum arbitrium; et scit, per | |
| 4026 naturalem cognitionem legis naturalis. Ergo homo non custoditur ab | |
| 53 | 4027 Angelo.</p><p title="I q. 113 a. 1 arg. 2"><a name="33131"><span class="ref">[33131] Iª q. 113 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi |
| 28 | 4028 adest fortior custodia, infirmior superfluere videtur. Sed homines |
| 4029 custodiuntur a Deo; secundum illud Psalmi CXX, <i>non dormitabit | |
| 4030 neque dormiet qui custodit Israel</i>. Ergo non est necessarium | |
| 53 | 4031 quod homo custodiatur ab Angelo.</p><p title="I q. 113 a. 1 arg. 3"><a name="33132"><span class="ref">[33132] Iª q. 113 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4032 perditio custoditi redundat in negligentiam custodis, unde dicitur |
| 4033 cuidam, III Reg. XX, <i>custodi virum istum, qui si lapsus fuerit, | |
| 4034 erit anima tua pro anima eius</i>. Sed multi homines quotidie | |
| 4035 pereunt, in peccatum cadentes, quibus Angeli subvenire possent vel | |
| 4036 visibiliter apparendo, vel miracula faciendo, vel aliquo simili | |
| 4037 modo. Essent ergo negligentes Angeli, si eorum custodiae homines | |
| 4038 essent commissi, quod patet esse falsum. Non igitur Angeli sunt | |
| 53 | 4039 hominum custodes.</p><p title="I q. 113 a. 1 s. c."><a name="33133"><span class="ref">[33133] Iª q. 113 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4040 quod dicitur in Psalmo, <i>Angelis suis mandavit de te, ut |
| 53 | 4041 custodiant te in omnibus viis tuis</i>.</p><p title="I q. 113 a. 1 co."><a name="33134"><span class="ref">[33134] Iª q. 113 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4042 quod, secundum rationem divinae providentiae, hoc in rebus omnibus |
| 4043 invenitur, quod mobilia et variabilia per immobilia et invariabilia | |
| 4044 moventur et regulantur; sicut omnia corporalia per substantias | |
| 4045 spirituales immobiles, et corpora inferiora per corpora superiora, | |
| 4046 quae sunt invariabilia secundum substantiam. Sed et nos ipsi | |
| 4047 regulamur circa conclusiones in quibus possumus diversimode | |
| 4048 opinari, per principia quae invariabiliter tenemus. Manifestum est | |
| 4049 autem quod in rebus agendis cognitio et affectus hominis | |
| 4050 multipliciter variari et deficere possunt a bono. Et ideo | |
| 4051 necessarium fuit quod hominibus Angeli ad custodiam deputarentur, | |
| 53 | 4052 per quos regularentur et moverentur ad bonum.</p><p title="I q. 113 a. 1 ad 1"><a name="33135"><span class="ref">[33135] Iª q. 113 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4053 dicendum quod per liberum arbitrium potest homo aliqualiter malum |
| 4054 vitare, sed non sufficienter, quia infirmatur circa affectum boni, | |
| 4055 propter multiplices animae passiones. Similiter etiam universalis | |
| 4056 cognitio naturalis legis, quae homini naturaliter adest, | |
| 4057 aliqualiter dirigit hominem ad bonum, sed non sufficienter, quia in | |
| 4058 applicando universalia principia iuris ad particularia opera, | |
| 4059 contingit hominem multipliciter deficere. Unde dicitur Sap. IX, | |
| 4060 <i>cogitationes mortalium timidae, et incertae providentiae | |
| 53 | 4061 nostrae</i>. Et ideo necessaria fuit homini custodia Angelorum.</p><p title="I q. 113 a. 1 ad 2"><a name="33136"><span class="ref">[33136] Iª q. 113 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4062 dicendum quod ad bene operandum duo requiruntur. Primo quidem, quod |
| 4063 affectus inclinetur ad bonum, quod quidem fit in nobis per habitum | |
| 4064 virtutis moralis. Secundo autem, quod ratio inveniat congruas vias | |
| 4065 ad perficiendum bonum virtutis, quod quidem philosophus attribuit | |
| 4066 prudentiae. Quantum ergo ad primum, Deus immediate custodit | |
| 4067 hominem, infundendo ei gratiam et virtutes. Quantum autem ad | |
| 4068 secundum, Deus custodit hominem sicut universalis instructor, cuius | |
| 4069 instructio ad hominem provenit mediantibus Angelis, ut supra | |
| 53 | 4070 habitum est.</p><p title="I q. 113 a. 1 ad 3"><a name="33137"><span class="ref">[33137] Iª q. 113 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4071 dicendum quod, sicut homines a naturali instinctu boni discedunt |
| 4072 propter passionem peccati; ita etiam discedunt ab instigatione | |
| 4073 bonorum Angelorum, quae fit invisibiliter per hoc quod homines | |
| 4074 illuminant ad bene agendum. Unde quod homines pereunt, non est | |
| 4075 imputandum negligentiae Angelorum, sed malitiae hominum. Quod autem | |
| 4076 aliquando, praeter legem communem, hominibus visibiliter apparent, | |
| 4077 ex speciali Dei gratia est, sicut etiam quod praeter ordinem | |
| 53 | 4078 naturae miracula fiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 113 a. 2 arg. 1"><a name="33138"><span class="ref">[33138] Iª q. 113 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4079 proceditur. Videtur quod non singuli homines a singulis Angelis |
| 4080 custodiantur. Angelus enim est virtuosior quam homo. Sed unus homo | |
| 4081 sufficit ad custodiam multorum hominum. Ergo multo magis unus | |
| 53 | 4082 Angelus multos homines potest custodire.</p><p title="I q. 113 a. 2 arg. 2"><a name="33139"><span class="ref">[33139] Iª q. 113 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4083 inferiora reducuntur in Deum a superioribus per media, ut Dionysius |
| 4084 dicit. Sed cum omnes Angeli sint inaequales, ut supra dictum est, | |
| 4085 solus unus Angelus est inter quem et homines non est aliquis | |
| 4086 medius. Ergo unus Angelus solus est qui immediate custodit | |
| 53 | 4087 homines.</p><p title="I q. 113 a. 2 arg. 3"><a name="33140"><span class="ref">[33140] Iª q. 113 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4088 maiores Angeli maioribus officiis deputantur. Sed non est maius |
| 4089 officium custodire unum hominem quam alium, cum omnes homines | |
| 4090 natura sint pares. Cum ergo omnium Angelorum sit unus maior alio, | |
| 4091 secundum Dionysium, videtur quod diversi homines non custodiantur a | |
| 53 | 4092 diversis Angelis.</p><p title="I q. 113 a. 2 s. c."><a name="33141"><span class="ref">[33141] Iª q. 113 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4093 quod Hieronymus, exponens illud Matth. XVIII, <i>Angeli eorum in |
| 4094 caelis</i>, dicit, <i>magna est dignitas animarum, ut unaquaeque | |
| 4095 habeat, ab ortu nativitatis, in custodiam sui Angelum | |
| 53 | 4096 delegatum</i>.</p><p title="I q. 113 a. 2 co."><a name="33142"><span class="ref">[33142] Iª q. 113 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4097 quod singulis hominibus singuli Angeli ad custodiam deputantur. |
| 4098 Cuius ratio est, quia Angelorum custodia est quaedam executio | |
| 4099 divinae providentiae circa homines. Providentia autem Dei aliter se | |
| 4100 habet ad homines, et ad alias corruptibiles creaturas, quia aliter | |
| 4101 se habent ad incorruptibilitatem. Homines enim non solum sunt | |
| 4102 incorruptibiles quantum ad communem speciem, sed etiam quantum ad | |
| 4103 proprias formas singulorum, quae sunt animae rationales, quod de | |
| 4104 aliis rebus corruptibilibus dici non potest. Manifestum est autem | |
| 4105 quod providentia Dei principaliter est circa illa quae perpetuo | |
| 4106 manent, circa ea vero quae transeunt, providentia Dei est inquantum | |
| 4107 ordinat ipsa ad res perpetuas. Sic igitur providentia Dei | |
| 4108 comparatur ad singulos homines, sicut comparatur ad singula genera | |
| 4109 vel species corruptibilium rerum. Sed secundum Gregorium, diversi | |
| 4110 ordines deputantur diversis rerum generibus; puta potestates ad | |
| 4111 arcendos Daemones, virtutes ad miracula facienda in rebus | |
| 4112 corporeis. Et probabile est quod diversis speciebus rerum diversi | |
| 4113 Angeli eiusdem ordinis praeficiantur. Unde etiam rationabile est ut | |
| 53 | 4114 diversis hominibus diversi Angeli ad custodiam deputentur.</p><p title="I q. 113 a. 2 ad 1"><a name="33143"><span class="ref">[33143] Iª q. 113 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4115 dicendum quod alicui homini adhibetur custos dupliciter. Uno modo, |
| 4116 inquantum est homo singularis, et sic uni homini debetur unus | |
| 4117 custos, et interdum plures deputantur ad custodiam unius. Alio | |
| 4118 modo, inquantum est pars alicuius collegii, et sic toti collegio | |
| 4119 unus homo ad custodiam praeponitur, ad quem pertinet providere ea | |
| 4120 quae pertinent ad unum hominem in ordine ad totum collegium; sicut | |
| 4121 sunt ea quae exterius aguntur, de quibus alii aedificantur vel | |
| 4122 scandalizantur. Angelorum autem custodia deputatur hominibus etiam | |
| 4123 quantum ad invisibilia et occulta, quae pertinent ad singulorum | |
| 4124 salutem secundum seipsos. Unde singulis hominibus singuli Angeli | |
| 53 | 4125 deputantur ad custodiam.</p><p title="I q. 113 a. 2 ad 2"><a name="33144"><span class="ref">[33144] Iª q. 113 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4126 dicendum quod, sicut dictum est, Angeli primae hierarchiae omnes |
| 4127 quantum ad aliqua illuminantur immediate a Deo, sed quaedam sunt de | |
| 4128 quibus illuminantur superiores tantum immediate a Deo, quae | |
| 4129 inferioribus revelant. Et idem etiam in inferioribus ordinibus | |
| 4130 considerandum est, nam aliquis infimus Angelus illuminatur quantum | |
| 4131 ad quaedam ab aliquo supremo, et quantum ad aliqua ab eo qui | |
| 4132 immediate sibi praefertur. Et sic etiam possibile est quod aliquis | |
| 4133 Angelus immediate illuminet hominem, qui tamen habet aliquos | |
| 53 | 4134 Angelos sub se, quos illuminat.</p><p title="I q. 113 a. 2 ad 3"><a name="33145"><span class="ref">[33145] Iª q. 113 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4135 dicendum quod, quamvis homines natura sint pares, tamen |
| 4136 inaequalitas in eis invenitur, secundum quod ex divina providentia | |
| 4137 quidam ordinantur ad maius, et quidam ad minus; secundum illud quod | |
| 4138 dicitur Eccli. XXXIII, <i>in multitudine disciplinae domini | |
| 4139 separavit eos, ex ipsis benedixit et exaltavit, ex ipsis maledixit | |
| 4140 et humiliavit</i>. Et sic maius officium est custodire unum hominem | |
| 53 | 4141 quam alium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 113 a. 3 arg. 1"><a name="33146"><span class="ref">[33146] Iª q. 113 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4142 proceditur. Videtur quod custodire homines non pertineat solum ad |
| 4143 infimum ordinem Angelorum. Dicit enim Chrysostomus quod hoc quod | |
| 4144 dicitur Matth. XVIII, <i>Angeli eorum in caelo etc., intelligitur | |
| 4145 non de quibuscumque Angelis, sed de supereminentibus</i>. Ergo | |
| 53 | 4146 supereminentes Angeli custodiunt homines.</p><p title="I q. 113 a. 3 arg. 2"><a name="33147"><span class="ref">[33147] Iª q. 113 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4147 apostolus, ad Heb. I, dicit quod <i>Angeli sunt in ministerium |
| 4148 missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis</i>, et sic | |
| 4149 videtur quod missio Angelorum ad custodiam hominum ordinetur. Sed | |
| 4150 quinque ordines in exterius ministerium mittuntur, ut supra dictum | |
| 4151 est. Ergo omnes Angeli quinque ordinum custodiae hominum | |
| 53 | 4152 deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 3 arg. 3"><a name="33148"><span class="ref">[33148] Iª q. 113 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 4153 custodiam hominum maxime videtur esse necessarium arcere Daemones, |
| 4154 quod pertinet ad potestates, secundum Gregorium; et miracula | |
| 4155 facere, quod pertinet ad virtutes. Ergo illi etiam ordines | |
| 53 | 4156 deputantur ad custodiam, et non solum infimus.</p><p title="I q. 113 a. 3 s. c."><a name="33149"><span class="ref">[33149] Iª q. 113 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4157 quod in Psalmo custodia hominum attribuitur Angelis; quorum ordo |
| 53 | 4158 est infimus, secundum Dionysium.</p><p title="I q. 113 a. 3 co."><a name="33150"><span class="ref">[33150] Iª q. 113 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4159 quod, sicut supra dictum est, homini custodia dupliciter adhibetur. |
| 4160 Uno modo custodia particularis, secundum quod singulis hominibus | |
| 4161 singuli Angeli ad custodiam deputantur. Et talis custodia pertinet | |
| 4162 ad infimum ordinem Angelorum, quorum, secundum Gregorium, est | |
| 4163 minima nuntiare; hoc autem videtur esse minimum in officiis | |
| 4164 Angelorum, procurare ea quae ad unius hominis tantum salutem | |
| 4165 pertinent. Alia vero est custodia universalis. Et haec | |
| 4166 multiplicatur secundum diversos ordines, nam quanto agens fuerit | |
| 4167 universalius, tanto est superius. Sic igitur custodia humanae | |
| 4168 multitudinis pertinet ad ordinem principatuum, vel forte ad | |
| 4169 Archangelos, qui dicuntur principes Angeli, unde et Michael, quem | |
| 4170 Archangelum dicimus, unus de principibus dicitur Dan. X. Ulterius | |
| 4171 autem super omnes naturas corporeas habent custodiam virtutes. Et | |
| 4172 ulterius etiam super Daemones habent custodiam potestates. Et | |
| 4173 ulterius etiam super bonos spiritus habent custodiam principatus, | |
| 53 | 4174 secundum Gregorium.</p><p title="I q. 113 a. 3 ad 1"><a name="33151"><span class="ref">[33151] Iª q. 113 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4175 dicendum quod verbum Chrysostomi potest intelligi, ut loquatur de |
| 4176 supremis in ordine infimo Angelorum, quia, ut Dionysius dicit, in | |
| 4177 quolibet ordine sunt primi, medii et ultimi. Est autem probabile | |
| 4178 quod maiores Angeli deputentur ad custodiam eorum qui sunt ad | |
| 53 | 4179 maiorem gradum gloriae a Deo electi.</p><p title="I q. 113 a. 3 ad 2"><a name="33152"><span class="ref">[33152] Iª q. 113 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4180 dicendum quod non omnes Angeli qui mittuntur, habent particularem |
| 4181 custodiam super singulos homines; sed quidam ordines habent | |
| 53 | 4182 universalem custodiam, magis vel minus, ut dictum est.</p><p title="I q. 113 a. 3 ad 3"><a name="33153"><span class="ref">[33153] Iª q. 113 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4183 dicendum quod etiam inferiores Angeli exercent officia superiorum, |
| 4184 inquantum aliquid de dono eorum participant, et se habent ad | |
| 4185 superiores sicut executores virtutis eorum. Et per hunc modum etiam | |
| 4186 Angeli infimi ordinis possunt et arcere Daemones, et miracula | |
| 53 | 4187 facere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 113 a. 4 arg. 1"><a name="33154"><span class="ref">[33154] Iª q. 113 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4188 proceditur. Videtur quod non omnibus hominibus Angeli ad custodiam |
| 4189 deputentur. Dicitur enim de Christo, Philipp. II, quod est <i>in | |
| 4190 similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo</i>. Si | |
| 4191 igitur omnibus hominibus Angeli ad custodiam deputantur, etiam | |
| 4192 Christus Angelum custodem habuisset. Sed hoc videtur inconveniens, | |
| 4193 cum Christus sit maior omnibus Angelis. Non ergo omnibus hominibus | |
| 53 | 4194 Angeli ad custodiam deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 4 arg. 2"><a name="33155"><span class="ref">[33155] Iª q. 113 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4195 omnium hominum primus fuit Adam. Sed sibi non competebat habere |
| 4196 Angelum custodem, ad minus in statu innocentiae, quia tunc nullis | |
| 4197 periculis angustiabatur. Ergo Angeli non praeficiuntur ad custodiam | |
| 53 | 4198 omnibus hominibus.</p><p title="I q. 113 a. 4 arg. 3"><a name="33156"><span class="ref">[33156] Iª q. 113 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4199 hominibus Angeli ad custodiam deputantur, ut per eos manuducantur |
| 4200 ad vitam aeternam, et incitentur ad bene operandum, et muniantur | |
| 4201 contra insultus Daemonum. Sed homines praesciti ad damnationem, | |
| 4202 nunquam perveniunt ad vitam aeternam. Infideles etiam, etsi | |
| 4203 interdum bona opera faciant, non tamen bene faciunt, quia non recta | |
| 4204 intentione faciunt, fides enim intentionem dirigit, ut Augustinus | |
| 4205 dicit. Antichristi etiam adventus erit secundum operationem | |
| 4206 Satanae, ut dicitur II ad Thessal. II. Non ergo omnibus hominibus | |
| 53 | 4207 Angeli ad custodiam deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 4 s. c."><a name="33157"><span class="ref">[33157] Iª q. 113 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4208 auctoritas Hieronymi supra inducta, qui dicit quod <i>unaquaeque |
| 53 | 4209 anima ad sui custodiam habet Angelum deputatum</i>.</p><p title="I q. 113 a. 4 co."><a name="33158"><span class="ref">[33158] Iª q. 113 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4210 quod homo in statu vitae istius constitutus, est quasi in quadam |
| 4211 via, qua debet tendere ad patriam. In qua quidem via multa pericula | |
| 4212 homini imminent, tum ab interiori, tum ab exteriori; secundum illud | |
| 4213 Psalmi CXLI, <i>in via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum | |
| 4214 mihi</i>. Et ideo sicut hominibus per viam non tutam ambulantibus | |
| 4215 dantur custodes, ita et cuilibet homini, quandiu viator est, custos | |
| 4216 Angelus deputatur. Quando autem iam ad terminum viae pervenerit, | |
| 4217 iam non habebit Angelum custodem; sed habebit in regno Angelum | |
| 53 | 4218 conregnantem, in Inferno Daemonem punientem.</p><p title="I q. 113 a. 4 ad 1"><a name="33159"><span class="ref">[33159] Iª q. 113 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4219 dicendum quod Christus, secundum quod homo, immediate regulabatur a |
| 4220 verbo Dei, unde non indigebat custodia Angelorum. Et iterum | |
| 4221 secundum animam erat comprehensor; sed ratione passibilitatis | |
| 4222 corporis, erat viator. Et secundum hoc, non debebatur ei Angelus | |
| 4223 custos, tanquam superior; sed Angelus minister, tanquam inferior. | |
| 4224 Unde dicitur Matth. IV, quod <i>accesserunt Angeli et ministrabant | |
| 53 | 4225 ei</i>.</p><p title="I q. 113 a. 4 ad 2"><a name="33160"><span class="ref">[33160] Iª q. 113 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4226 dicendum quod homo in statu innocentiae non patiebatur aliquod |
| 4227 periculum ab interiori, quia interius erant omnia ordinata, ut | |
| 4228 supra dictum est, sed imminebat ei periculum ab exteriori, propter | |
| 4229 insidias Daemonum; ut rei probavit eventus. Et ideo indigebat | |
| 53 | 4230 custodia Angelorum.</p><p title="I q. 113 a. 4 ad 3"><a name="33161"><span class="ref">[33161] Iª q. 113 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4231 dicendum quod, sicut praesciti et infideles, et etiam Antichristus, |
| 4232 non privantur interiori auxilio naturalis rationis; ita etiam non | |
| 4233 privantur exteriori auxilio toti naturae humanae divinitus | |
| 4234 concesso, scilicet custodia Angelorum. Per quam etsi non iuventur | |
| 4235 quantum ad hoc quod vitam aeternam bonis operibus mereantur, | |
| 4236 iuvantur tamen quantum ad hoc, quod ab aliquibus malis retrahuntur, | |
| 4237 quibus et sibi ipsis et aliis nocere possunt. Nam et ipsi Daemones | |
| 4238 arcentur per bonos Angelos, ne noceant quantum volunt. Et similiter | |
| 53 | 4239 Antichristus non tantum nocebit, quantum vellet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 113 a. 5 arg. 1"><a name="33162"><span class="ref">[33162] Iª q. 113 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 4240 proceditur. Videtur quod Angelus non deputetur homini ad custodiam |
| 4241 a sua nativitate. Angeli enim mittuntur <i>in ministerium, propter | |
| 4242 eos qui haereditatem capiunt salutis</i>, ut apostolus, ad Heb. | |
| 4243 dicit. Sed homines incipiunt haereditatem capere salutis, quando | |
| 4244 baptizantur. Ergo Angelus deputatur homini ad custodiam a tempore | |
| 53 | 4245 Baptismi, et non a tempore nativitatis.</p><p title="I q. 113 a. 5 arg. 2"><a name="33163"><span class="ref">[33163] Iª q. 113 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4246 homines ab Angelis custodiuntur, inquantum ab eis illuminantur per |
| 4247 modum doctrinae. Sed pueri mox nati non sunt capaces doctrinae, | |
| 4248 quia non habent usum rationis. Ergo pueris mox natis non deputantur | |
| 53 | 4249 Angeli custodes.</p><p title="I q. 113 a. 5 arg. 3"><a name="33164"><span class="ref">[33164] Iª q. 113 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4250 pueri in materno utero existentes habent animam rationalem aliquo |
| 4251 tempore, sicut et post nativitatem ex utero. Sed cum sunt in | |
| 4252 materno utero, non deputantur eis Angeli ad custodiam, ut videtur, | |
| 4253 quia neque etiam ministri Ecclesiae eos sacramentis imbuunt. Non | |
| 4254 ergo statim a nativitate hominibus Angeli ad custodiam | |
| 53 | 4255 deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 5 s. c."><a name="33165"><span class="ref">[33165] Iª q. 113 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4256 quod Hieronymus dicit, quod <i>unaquaeque anima, ab ortu |
| 53 | 4257 nativitatis, habet in custodiam sui Angelum deputatum</i>.</p><p title="I q. 113 a. 5 co."><a name="33166"><span class="ref">[33166] Iª q. 113 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4258 quod, sicut Origenes dicit super Matthaeum, super hoc est duplex |
| 4259 opinio. Quidam enim dixerunt quod Angelus ad custodiam homini | |
| 4260 deputatur a tempore Baptismi, alii vero quod a tempore nativitatis. | |
| 4261 Et hanc opinionem Hieronymus approbat; et rationabiliter. Beneficia | |
| 4262 enim quae dantur homini divinitus ex eo quod est Christianus, | |
| 4263 incipiunt a tempore Baptismi; sicut perceptio Eucharistiae, et alia | |
| 4264 huiusmodi. Sed ea quae providentur homini a Deo, inquantum habet | |
| 4265 naturam rationalem, ex tunc ei exhibentur, ex quo nascendo talem | |
| 4266 naturam accipit. Et tale beneficium est custodia Angelorum, ut ex | |
| 4267 praemissis patet. Unde statim a nativitate habet homo Angelum ad | |
| 53 | 4268 sui custodiam deputatum.</p><p title="I q. 113 a. 5 ad 1"><a name="33167"><span class="ref">[33167] Iª q. 113 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4269 dicendum quod Angeli mittuntur in ministerium, efficaciter quidem |
| 4270 propter eos solos qui haereditatem capiunt salutis, si consideretur | |
| 4271 ultimus effectus custodiae, qui est perceptio haereditatis. | |
| 4272 Nihilominus tamen et aliis ministerium Angelorum non subtrahitur, | |
| 4273 quamvis in eis hanc efficaciam non habeat, quod perducantur ad | |
| 4274 salutem. Efficax tamen est circa eos Angelorum ministerium, | |
| 53 | 4275 inquantum a multis malis retrahuntur.</p><p title="I q. 113 a. 5 ad 2"><a name="33168"><span class="ref">[33168] Iª q. 113 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4276 dicendum quod officium custodiae ordinatur quidem ad illuminationem |
| 4277 doctrinae, sicut ad ultimum et principalem effectum. Nihilominus | |
| 4278 tamen multos alios effectus habet, qui pueris competunt, scilicet | |
| 4279 arcere Daemones, et alia nocumenta tam corporalia quam spiritualia | |
| 53 | 4280 prohibere.</p><p title="I q. 113 a. 5 ad 3"><a name="33169"><span class="ref">[33169] Iª q. 113 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4281 dicendum quod puer quandiu est in materno utero, non totaliter est |
| 4282 a matre separatus, sed per quandam colligationem est quodammodo | |
| 4283 adhuc aliquid eius, sicut et fructus pendens in arbore, est aliquid | |
| 4284 arboris. Et ideo probabiliter dici potest quod Angelus qui est in | |
| 4285 custodia matris, custodiat prolem in matris utero existentem. Sed | |
| 4286 in nativitate, quando separatur a matre, Angelus ei ad custodiam | |
| 53 | 4287 deputatur, ut Hieronymus dicit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 113 a. 6 arg. 1"><a name="33170"><span class="ref">[33170] Iª q. 113 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 4288 proceditur. Videtur quod Angelus custos quandoque deserat hominem |
| 4289 cuius custodiae deputatur. Dicitur enim Ierem. li, ex persona | |
| 4290 Angelorum, <i>curavimus Babylonem, et non est curata, derelinquamus | |
| 4291 ergo eam</i>. Et Isaiae V, <i>auferam sepem eius, et erit in | |
| 53 | 4292 conculcationem</i>; Glossa, <i>idest Angelorum custodiam</i>.</p><p title="I q. 113 a. 6 arg. 2"><a name="33171"><span class="ref">[33171] Iª q. 113 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4293 principalius custodit Deus quam Angelus. Sed Deus aliquando hominem |
| 4294 derelinquit; secundum illud Psalmi XXI, <i>Deus, Deus meus, respice | |
| 4295 in me, quare me dereliquisti?</i> Ergo multo magis Angelus custos | |
| 53 | 4296 hominem derelinquit.</p><p title="I q. 113 a. 6 arg. 3"><a name="33172"><span class="ref">[33172] Iª q. 113 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4297 sicut dicit Damascenus, <i>Angeli, cum sunt hic nobiscum, non sunt |
| 4298 in caelo</i>. Sed aliquando sunt in caelo. Ergo aliquando nos | |
| 53 | 4299 derelinquunt.</p><p title="I q. 113 a. 6 s. c."><a name="33173"><span class="ref">[33173] Iª q. 113 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4300 Daemones nos semper impugnant; secundum illud I Petri V, |
| 4301 <i>adversarius vester Diabolus tanquam leo rugiens circuit, | |
| 4302 quaerens quem devoret</i>. Ergo multo magis boni Angeli semper nos | |
| 53 | 4303 custodiunt.</p><p title="I q. 113 a. 6 co."><a name="33174"><span class="ref">[33174] Iª q. 113 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4304 quod custodia Angelorum, ut ex supra dictis patet, est quaedam |
| 4305 executio divinae providentiae circa homines facta. Manifestum est | |
| 4306 autem quod nec homo, nec res aliqua, totaliter divinae providentiae | |
| 4307 subtrahitur, inquantum enim aliquid participat de esse, intantum | |
| 4308 subditur universali providentiae entium. Sed intantum Deus, | |
| 4309 secundum ordinem suae providentiae, dicitur hominem derelinquere, | |
| 4310 inquantum permittit hominem pati aliquem defectum vel poenae vel | |
| 4311 culpae. Similiter etiam dicendum est quod Angelus custos nunquam | |
| 4312 totaliter dimittit hominem, sed ad aliquid interdum eum dimittit; | |
| 4313 prout scilicet non impedit quin subdatur alicui tribulationi, vel | |
| 4314 etiam quin cadat in peccatum, secundum ordinem divinorum | |
| 4315 iudiciorum. Et secundum hoc Babylon et domus Israel ab Angelis | |
| 4316 derelictae dicuntur, quia Angeli earum custodes non impediverunt | |
| 53 | 4317 quin tribulationibus subderentur.</p><p title="I q. 113 a. 6 ad 1"><a name="33175"><span class="ref">[33175] Iª q. 113 a. 6 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 4318 solutio ad primum et secundum.</p><p title="I q. 113 a. 6 ad 3"><a name="33176"><span class="ref">[33176] Iª q. 113 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4319 dicendum quod Angelus, etsi interdum derelinquat hominem loco, non |
| 4320 tamen derelinquit eum quantum ad effectum custodiae, quia etiam cum | |
| 4321 est in caelo, cognoscit quid circa hominem agatur; nec indiget mora | |
| 53 | 4322 temporis ad motum localem, sed statim potest adesse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 113 a. 7 arg. 1"><a name="33177"><span class="ref">[33177] Iª q. 113 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 4323 proceditur. Videtur quod Angeli doleant de malis eorum quos |
| 4324 custodiunt. Dicitur enim Isaiae XXXIII, <i>Angeli pacis amare | |
| 4325 flebunt</i>. Sed fletus est signum doloris et tristitiae. Ergo | |
| 53 | 4326 Angeli tristantur de malis hominum quos custodiunt.</p><p title="I q. 113 a. 7 arg. 2"><a name="33178"><span class="ref">[33178] Iª q. 113 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4327 tristitia est, ut Augustinus dicit, <i>de his quae nobis nolentibus |
| 4328 accidunt</i>. Sed perditio hominis custoditi est contra voluntatem | |
| 53 | 4329 Angeli custodis. Ergo tristantur Angeli de perditione hominum.</p><p title="I q. 113 a. 7 arg. 3"><a name="33179"><span class="ref">[33179] Iª q. 113 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4330 sicut gaudio contrariatur tristitia, ita poenitentiae contrariatur |
| 4331 peccatum. Sed Angeli gaudent de peccatore poenitentiam agente, ut | |
| 53 | 4332 habetur Lucae XV. Ergo tristantur de iusto in peccatum cadente.</p><p title="I q. 113 a. 7 arg. 4"><a name="33180"><span class="ref">[33180] Iª q. 113 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4333 super illud Num. XVIII; quidquid offerunt primitiarum etc., dicit |
| 4334 Glossa Origenis; <i>trahuntur Angeli in iudicium, utrum ex ipsorum | |
| 4335 negligentia, an hominum ignavia lapsi sint</i>. Sed quilibet | |
| 4336 rationabiliter dolet de malis propter quae in iudicium tractus est. | |
| 53 | 4337 Ergo Angeli dolent de peccatis hominum.</p><p title="I q. 113 a. 7 s. c."><a name="33181"><span class="ref">[33181] Iª q. 113 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, ubi |
| 28 | 4338 est tristitia et dolor, non est perfecta felicitas, unde dicitur |
| 4339 Apoc. XXI, <i>mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, | |
| 4340 neque ullus dolor</i>. Sed Angeli sunt perfecte beati. Ergo de | |
| 53 | 4341 nullo dolent.</p><p title="I q. 113 a. 7 co."><a name="33182"><span class="ref">[33182] Iª q. 113 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4342 quod Angeli non dolent neque de peccatis, neque de poenis hominum. |
| 4343 Tristitia enim et dolor, secundum Augustinum, non est nisi de his | |
| 4344 quae contrariantur voluntati. Nihil autem accidit in mundo quod sit | |
| 4345 contrarium voluntati Angelorum et aliorum beatorum, quia voluntas | |
| 4346 eorum totaliter inhaeret ordini divinae iustitiae; nihil autem fit | |
| 4347 in mundo, nisi quod per divinam iustitiam fit aut permittitur. Et | |
| 4348 ideo, simpliciter loquendo, nihil fit in mundo contra voluntatem | |
| 4349 beatorum. Ut enim philosophus dicit in III Ethic. illud dicitur | |
| 4350 simpliciter voluntarium, quod aliquis vult in particulari, secundum | |
| 4351 quod agitur, consideratis scilicet omnibus quae circumstant, | |
| 4352 quamvis in universali consideratum non esset voluntarium, sicut | |
| 4353 nauta non vult proiectionem mercium in mare, absolute et | |
| 4354 universaliter considerando, sed imminente periculo salutis hoc | |
| 4355 vult. Unde magis est hoc voluntarium quam involuntarium, ut ibidem | |
| 4356 dicitur. Sic igitur Angeli peccata et poenas hominum, universaliter | |
| 4357 et absolute loquendo, non volunt, volunt tamen quod circa hoc ordo | |
| 4358 divinae iustitiae servetur, secundum quem quidam poenis subduntur, | |
| 53 | 4359 et peccare permittuntur.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 1"><a name="33183"><span class="ref">[33183] Iª q. 113 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4360 dicendum quod verbum illud Isaiae potest intelligi de Angelis, |
| 4361 idest nuntiis, Ezechiae, qui fleverunt propter verba Rabsacis; de | |
| 4362 quibus habetur Isaiae XXXVII. Et hoc secundum litteralem sensum. | |
| 4363 Secundum vero allegoricum, Angeli pacis sunt apostoli et alii | |
| 4364 praedicatores, qui flent pro peccatis hominum. Si vero secundum | |
| 4365 sensum anagogicum exponatur de Angelis beatis, tunc metaphorica | |
| 4366 erit locutio, ad designandum quod Angeli volunt in universali | |
| 4367 hominum salutem. Sic enim Deo et Angelis huiusmodi passiones | |
| 53 | 4368 attribuuntur.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 2"><a name="33184"><span class="ref">[33184] Iª q. 113 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum patet |
| 4369 solutio per ea quae dicta sunt.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 3"><a name="33185"><span class="ref">[33185] Iª q. 113 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4370 dicendum quod tam in poenitentia hominum, quam in peccato, manet |
| 4371 una ratio gaudii Angelis, scilicet impletio ordinis divinae | |
| 53 | 4372 providentiae.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 4"><a name="33186"><span class="ref">[33186] Iª q. 113 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4373 dicendum quod Angeli ducuntur in iudicium pro peccatis hominum, non |
| 4374 quasi rei, sed quasi testes, ad convincendum homines de eorum | |
| 53 | 4375 ignavia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 113 a. 8 arg. 1"><a name="33187"><span class="ref">[33187] Iª q. 113 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 4376 proceditur. Videtur quod inter Angelos non possit esse pugna seu |
| 4377 discordia. Dicitur enim Iob XXV, <i>qui facit concordiam in | |
| 4378 sublimibus</i>. Sed pugna opponitur concordiae. Ergo in sublimibus | |
| 53 | 4379 Angelis non est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 arg. 2"><a name="33188"><span class="ref">[33188] Iª q. 113 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi |
| 28 | 4380 est perfecta caritas et iusta praelatio, non potest esse pugna. Sed |
| 53 | 4381 hoc totum est in Angelis. Ergo in Angelis non est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 arg. 3"><a name="33189"><span class="ref">[33189] Iª q. 113 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4382 Angeli dicuntur pugnare pro eis quos custodiunt, necesse est quod |
| 4383 unus Angelus foveat unam partem, et alius aliam. Sed si una pars | |
| 4384 habet iustitiam, e contra alia pars habet iniustitiam. Ergo | |
| 4385 sequitur quod Angelus bonus sit fautor iniustitiae, quod est | |
| 53 | 4386 inconveniens. Ergo inter bonos Angelos non est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 s. c."><a name="33190"><span class="ref">[33190] Iª q. 113 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4387 quod dicitur Dan. X, ex persona Gabrielis, <i>princeps regni |
| 4388 Persarum restitit mihi viginti et uno diebus</i>. Hic autem | |
| 4389 princeps Persarum erat Angelus regno Persarum in custodiam | |
| 4390 deputatus. Ergo unus bonus Angelus resistit alii, et sic inter eos | |
| 53 | 4391 est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 co."><a name="33191"><span class="ref">[33191] Iª q. 113 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4392 quod ista quaestio movetur occasione horum verborum Danielis. Quae |
| 4393 quidem Hieronymus exponit, dicens principem regni Persarum esse | |
| 4394 Angelum qui se opposuit liberationi populi Israelitici, pro quo | |
| 4395 Daniel orabat, Gabriele preces eius Deo praesentante. Haec autem | |
| 4396 resistentia potuit fieri, quia princeps aliquis Daemonum Iudaeos in | |
| 4397 Persidem ductos ad peccatum induxerat, per quod impedimentum | |
| 4398 praestabatur orationi Danielis, pro eodem populo deprecantis. Sed | |
| 4399 secundum Gregorium, XVII Moral., princeps regni Persarum bonus | |
| 4400 Angelus fuit, custodiae regni illius deputatus. Ad videndum igitur | |
| 4401 qualiter unus Angelus alteri resistere dicitur, considerandum est | |
| 4402 quod divina iudicia circa diversa regna et diversos homines, per | |
| 4403 Angelos exercentur. In suis autem actionibus Angeli secundum | |
| 4404 divinam sententiam regulantur. Contingit autem quandoque quod in | |
| 4405 diversis regnis, vel in diversis hominibus, contraria merita vel | |
| 4406 demerita inveniuntur, ut unus alteri subdatur aut praesit. Quid | |
| 4407 autem super hoc ordo divinae sapientiae habeat, cognoscere non | |
| 4408 possunt nisi Deo revelante, unde necesse habent super his | |
| 4409 sapientiam Dei consulere. Sic igitur inquantum de contrariis | |
| 4410 meritis et sibi repugnantibus, divinam consulunt voluntatem, | |
| 4411 resistere sibi invicem dicuntur, non quia sint eorum contrariae | |
| 4412 voluntates, cum in hoc omnes concordent, quod Dei sententia | |
| 53 | 4413 impleatur; sed quia ea de quibus consulunt, sunt repugnantia.</p><p title="I q. 113 a. 8 ad arg."><a name="33192"><span class="ref">[33192] Iª q. 113 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 4414 patet solutio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q114"><h2>Quaestio 114</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 114 pr."><a name="33193"><span class="ref">[33193] | |
| 4415 Iª q. 114 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 4416 impugnatione Daemonum. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, |
| 4417 utrum homines a Daemonibus impugnentur. Secundo, utrum tentare sit | |
| 4418 proprium Diaboli. Tertio, utrum omnia peccata hominum ex | |
| 4419 impugnatione sive tentatione Daemonum proveniant. Quarto, utrum | |
| 4420 possint vera miracula facere ad seducendum. Quinto, utrum Daemones | |
| 53 | 4421 qui ab hominibus superantur, ab impugnatione hominum arceantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 114 a. 1 arg. 1"><a name="33194"><span class="ref">[33194] Iª q. 114 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4422 proceditur. Videtur quod homines non impugnentur a Daemonibus. |
| 4423 Angeli enim deputantur ad hominum custodiam, missi a Deo. Sed | |
| 4424 Daemones non mittuntur a Deo, cum Daemonum intentio sit perdere | |
| 4425 animas, Dei autem salvare. Ergo Daemones non deputantur ad hominum | |
| 53 | 4426 impugnationem.</p><p title="I q. 114 a. 1 arg. 2"><a name="33195"><span class="ref">[33195] Iª q. 114 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 4427 est aequa conditio pugnae, ut infirmus contra fortem, ignarus |
| 4428 contra astutum exponatur ad bellum. Sed homines sunt infirmi et | |
| 4429 ignari; Daemones autem potentes et astuti. Non est ergo | |
| 4430 permittendum a Deo, qui est omnis iustitiae auctor, ut homines a | |
| 53 | 4431 Daemonibus impugnentur.</p><p title="I q. 114 a. 1 arg. 3"><a name="33196"><span class="ref">[33196] Iª q. 114 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 4432 exercitium hominum sufficit impugnatio carnis et mundi. Sed Deus |
| 4433 permittit electos suos impugnari propter eorum exercitium. Ergo non | |
| 53 | 4434 videtur necessarium quod a Daemonibus impugnentur.</p><p title="I q. 114 a. 1 s. c."><a name="33197"><span class="ref">[33197] Iª q. 114 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4435 quod apostolus dicit, ad Ephes. VI, quod <i>non est nobis |
| 4436 colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et | |
| 4437 potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra | |
| 53 | 4438 spiritualia nequitiae in caelestibus</i>.</p><p title="I q. 114 a. 1 co."><a name="33198"><span class="ref">[33198] Iª q. 114 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4439 quod circa impugnationem Daemonum duo est considerare, scilicet |
| 4440 ipsam impugnationem, et impugnationis ordinem. Impugnatio quidem | |
| 4441 ipsa ex Daemonum malitia procedit, qui propter invidiam profectum | |
| 4442 hominum impedire nituntur; et propter superbiam divinae potestatis | |
| 4443 similitudinem usurpant, deputando sibi ministros determinatos ad | |
| 4444 hominum impugnationem, sicut et Angeli Deo ministrant in | |
| 4445 determinatis officiis ad hominum salutem. Sed ordo impugnationis | |
| 4446 ipsius est a Deo, qui ordinate novit malis uti, ad bona ea | |
| 4447 ordinando. Sed ex parte Angelorum, tam ipsa custodia quam ordo | |
| 53 | 4448 custodiae reducitur ad Deum, sicut ad primum auctorem.</p><p title="I q. 114 a. 1 ad 1"><a name="33199"><span class="ref">[33199] Iª q. 114 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4449 dicendum quod mali Angeli impugnant homines dupliciter. Uno modo, |
| 4450 instigando ad peccatum. Et sic non mittuntur a Deo ad impugnandum, | |
| 4451 sed aliquando permittuntur, secundum Dei iusta iudicia. Aliquando | |
| 4452 autem impugnant homines puniendo. Et sic mittuntur a Deo; sicut | |
| 4453 missus est spiritus mendax ad puniendum Achab regem Israel, ut | |
| 4454 dicitur III Reg. ult. Poena enim refertur in Deum, sicut in primum | |
| 4455 auctorem. Et tamen Daemones ad puniendum missi, alia intentione | |
| 4456 puniunt, quam mittantur, nam ipsi puniunt ex odio vel invidia; | |
| 53 | 4457 mittuntur autem a Deo propter eius iustitiam.</p><p title="I q. 114 a. 1 ad 2"><a name="33200"><span class="ref">[33200] Iª q. 114 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4458 dicendum quod ad hoc quod non sit inaequalis pugnae conditio, fit |
| 4459 ex parte hominis recompensatio, principaliter quidem per auxilium | |
| 4460 divinae gratiae; secundario autem per custodiam Angelorum. Unde IV | |
| 4461 Reg., Elisaeus dixit ad ministrum suum, <i>noli timere, plures enim | |
| 53 | 4462 nobiscum sunt, quam cum illis</i>.</p><p title="I q. 114 a. 1 ad 3"><a name="33201"><span class="ref">[33201] Iª q. 114 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4463 dicendum quod infirmitati humanae sufficeret ad exercitium |
| 4464 impugnatio quae est a carne et mundo, sed malitiae Daemonum non | |
| 4465 sufficit, quae utroque utitur ad hominum impugnationem. Sed tamen | |
| 53 | 4466 ex divina ordinatione hoc provenit in gloriam electorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 114 a. 2 arg. 1"><a name="33202"><span class="ref">[33202] Iª q. 114 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4467 proceditur. Videtur quod tentare non sit proprium Diaboli. Dicitur |
| 4468 enim Deus tentare; secundum illud Gen. XXII, <i>tentavit Deus | |
| 4469 Abraham</i>. Tentat etiam caro, et mundus. Et etiam homo dicitur | |
| 4470 tentare Deum, et hominem. Ergo non est proprium Daemonis | |
| 53 | 4471 tentare.</p><p title="I q. 114 a. 2 arg. 2"><a name="33203"><span class="ref">[33203] Iª q. 114 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4472 tentare est ignorantis. Sed Daemones sciunt quid circa homines |
| 53 | 4473 agatur. Ergo Daemones non tentant.</p><p title="I q. 114 a. 2 arg. 3"><a name="33204"><span class="ref">[33204] Iª q. 114 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4474 tentatio est via in peccatum. Peccatum autem in voluntate |
| 4475 consistit. Cum ergo Daemones non possint voluntatem hominis | |
| 4476 immutare, ut per supra dicta patet; videtur quod ad eos non | |
| 53 | 4477 pertineat tentare.</p><p title="I q. 114 a. 2 s. c."><a name="33205"><span class="ref">[33205] Iª q. 114 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4478 quod dicitur I ad Thessal. III, <i>ne forte tentaverit vos is qui |
| 53 | 4479 tentat</i>; Glossa, idest Diabolus, cuius officium est tentare.</p><p title="I q. 114 a. 2 co."><a name="33206"><span class="ref">[33206] Iª q. 114 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4480 quod tentare est proprie experimentum sumere de aliquo. |
| 4481 Experimentum autem sumitur de aliquo, ut sciatur aliquid circa | |
| 4482 ipsum, et ideo proximus finis cuiuslibet tentantis est scientia. | |
| 4483 Sed quandoque ulterius ex scientia quaeritur aliquis alius finis, | |
| 4484 vel bonus vel malus, bonus quidem, sicut cum aliquis vult scire | |
| 4485 qualis aliquis sit, vel quantum ad scientiam vel quantum ad | |
| 4486 virtutem, ut eum promoveat; malus autem, quando hoc scire vult, ut | |
| 4487 eum decipiat vel subvertat. Et per hunc modum potest accipi quomodo | |
| 4488 tentare diversis diversimode attribuatur. Homo enim tentare | |
| 4489 dicitur, quandoque quidem ut sciat tantum, et propter hoc, tentare | |
| 4490 Deum dicitur esse peccatum; quia homo, quasi incertus, experiri | |
| 4491 praesumit Dei virtutem. Quandoque vero tentat ut iuvet, quandoque | |
| 4492 vero, ut noceat. Diabolus autem semper tentat ut noceat, in | |
| 4493 peccatum praecipitando. Et secundum hoc, dicitur proprium officium | |
| 4494 eius tentare, nam etsi homo aliquando sic tentet, hoc agit | |
| 4495 inquantum est minister Diaboli. Deus autem tentare dicitur ut | |
| 4496 sciat, eo modo loquendi quo dicitur scire quod facit alios scire. | |
| 4497 Unde dicitur Deut. XII, <i>tentat vos dominus Deus vester, ut palam | |
| 4498 fiat utrum diligatis eum</i>. Caro autem et mundus dicuntur tentare | |
| 4499 instrumentaliter, seu materialiter, inquantum scilicet potest | |
| 4500 cognosci qualis sit homo, ex hoc quod sequitur vel repugnat | |
| 4501 concupiscentiis carnis, et ex hoc quod contemnit prospera mundi et | |
| 53 | 4502 adversa; quibus etiam Diabolus utitur ad tentandum.</p><p title="I q. 114 a. 2 ad 1"><a name="33207"><span class="ref">[33207] Iª q. 114 a. 2 ad 1</span></a> Et sic patet |
| 4503 solutio ad primum.</p><p title="I q. 114 a. 2 ad 2"><a name="33208"><span class="ref">[33208] Iª q. 114 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 4504 dicendum quod Daemones sciunt ea quae exterius aguntur circa |
| 4505 homines, sed interiorem hominis conditionem solus Deus novit, qui | |
| 4506 est spirituum ponderator, ex qua aliqui sunt magis proni ad unum | |
| 4507 vitium quam ad aliud. Et ideo Diabolus tentat explorando interiorem | |
| 4508 conditionem hominis, ut de illo vitio tentet, ad quod homo magis | |
| 53 | 4509 pronus est.</p><p title="I q. 114 a. 2 ad 3"><a name="33209"><span class="ref">[33209] Iª q. 114 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4510 dicendum quod Daemon, etsi non possit immutare voluntatem, potest |
| 4511 tamen, ut supra dictum est, aliqualiter immutare inferiores hominis | |
| 53 | 4512 vires; ex quibus etsi non cogitur voluntas, tamen inclinatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 114 a. 3 arg. 1"><a name="33210"><span class="ref">[33210] Iª q. 114 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4513 proceditur. Videtur quod omnia peccata procedant ex tentatione |
| 4514 Diaboli. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod | |
| 4515 <i>multitudo Daemonum est causa omnium malorum et sibi et | |
| 4516 aliis</i>. Et Damascenus dicit quod <i>omnis malitia et omnis | |
| 53 | 4517 immunditia a Diabolo excogitatae sunt</i>.</p><p title="I q. 114 a. 3 arg. 2"><a name="33211"><span class="ref">[33211] Iª q. 114 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 4518 quolibet peccatore dici posset quod dominus de Iudaeis dicit, Ioan. |
| 4519 VIII, <i>vos ex patre Diabolo estis</i>. Hoc autem est inquantum | |
| 4520 ipsi ex Diaboli suggestione peccabant. Omne ergo peccatum est ex | |
| 53 | 4521 suggestione Diaboli.</p><p title="I q. 114 a. 3 arg. 3"><a name="33212"><span class="ref">[33212] Iª q. 114 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4522 sicut Angeli deputantur ad custodiam hominum, ita Daemones ad |
| 4523 impugnationem. Sed omnia bona quae facimus, ex suggestione bonorum | |
| 4524 Angelorum procedunt, quia divina ad nos mediantibus Angelis | |
| 4525 perferuntur. Ergo et omnia mala quae facimus, proveniunt ex | |
| 53 | 4526 suggestione Diaboli.</p><p title="I q. 114 a. 3 s. c."><a name="33213"><span class="ref">[33213] Iª q. 114 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4527 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>non omnes cogitationes |
| 4528 nostrae malae a Diabolo excitantur, sed aliquoties ex nostri | |
| 53 | 4529 arbitrii motu emergunt</i>.</p><p title="I q. 114 a. 3 co."><a name="33214"><span class="ref">[33214] Iª q. 114 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4530 quod causa alicuius potest dici aliquid dupliciter, uno modo, |
| 4531 directe, alio modo, indirecte. Indirecte quidem, sicut cum aliquod | |
| 4532 agens causans aliquam dispositionem ad aliquem effectum, dicitur | |
| 4533 esse occasionaliter et indirecte causa illius effectus; sicut si | |
| 4534 dicatur quod ille qui siccat ligna, est causa combustionis eorum. | |
| 4535 Et hoc modo dicendum est quod Diabolus est causa omnium peccatorum | |
| 4536 nostrorum, quia ipse instigavit primum hominem ad peccandum, ex | |
| 4537 cuius peccato consecuta est in toto genere humano quaedam pronitas | |
| 4538 ad omnia peccata. Et per hunc modum intelligenda sunt verba | |
| 4539 Damasceni et Dionysii. Directe autem dicitur esse aliquid causa | |
| 4540 alicuius, quod operatur directe ad illud. Et hoc modo Diabolus non | |
| 4541 est causa omnis peccati non enim omnia peccata committuntur Diabolo | |
| 4542 instigante, sed quaedam ex libertate arbitrii et carnis | |
| 4543 corruptione. Quia, ut Origenes dicit, etiam si Diabolus non esset, | |
| 4544 homines haberent appetitum ciborum et venereorum et huiusmodi; | |
| 4545 circa quae multa inordinatio contingit, nisi per rationem talis | |
| 4546 appetitus refraenetur; et maxime, supposita corruptione naturae. | |
| 4547 Refraenare autem et ordinare huiusmodi appetitum, subiacet libero | |
| 4548 arbitrio. Sic ergo non est necessarium omnia peccata ex instinctu | |
| 4549 Diaboli provenire. Si qua tamen ex instinctu eius proveniunt, ad ea | |
| 4550 complenda <i>eo blandimento decipiuntur homines nunc, quo primi | |
| 53 | 4551 parentes</i>, ut Isidorus dicit.</p><p title="I q. 114 a. 3 ad 1"><a name="33215"><span class="ref">[33215] Iª q. 114 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 4552 responsio ad primum.</p><p title="I q. 114 a. 3 ad 2"><a name="33216"><span class="ref">[33216] Iª q. 114 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 4553 dicendum quod, si qua peccata absque instinctu Diaboli |
| 4554 perpetrantur, per ea tamen fiunt homines filii Diaboli, inquantum | |
| 53 | 4555 ipsum primo peccantem imitantur.</p><p title="I q. 114 a. 3 ad 3"><a name="33217"><span class="ref">[33217] Iª q. 114 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4556 dicendum quod homo potest per seipsum ruere in peccatum, sed ad |
| 4557 meritum proficere non potest nisi auxilio divino, quod homini | |
| 4558 exhibetur mediante ministerio Angelorum. Et ideo ad omnia bona | |
| 4559 nostra cooperantur Angeli, non tamen omnia nostra peccata procedunt | |
| 4560 ex Daemonum suggestione. Quamvis nullum genus peccati sit, quod non | |
| 53 | 4561 interdum ex Daemonum suggestione proveniat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 114 a. 4 arg. 1"><a name="33218"><span class="ref">[33218] Iª q. 114 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4562 proceditur. Videtur quod Daemones non possint homines seducere per |
| 4563 aliqua miracula vera. Operatio enim Daemonum maxime vigebit in | |
| 4564 operibus Antichristi. Sed sicut apostolus dicit II ad Thessal. II, | |
| 4565 <i>eius adventus est secundum operationem Satanae, in omni virtute | |
| 4566 et signis et prodigiis mendacibus</i>. Ergo multo magis alio | |
| 53 | 4567 tempore per Daemones non fiunt nisi signa mendacia.</p><p title="I q. 114 a. 4 arg. 2"><a name="33219"><span class="ref">[33219] Iª q. 114 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, vera |
| 28 | 4568 miracula per aliquam corporum immutationem fiunt. Sed Daemones non |
| 4569 possunt immutare corpus in aliam naturam, dicit enim Augustinus, | |
| 4570 XVIII de Civ. Dei, <i>nec corpus quidem humanum ulla ratione | |
| 4571 crediderim Daemonum arte vel potestate in membra bestialia posse | |
| 53 | 4572 converti</i>. Ergo Daemones vera miracula facere non possunt.</p><p title="I q. 114 a. 4 arg. 3"><a name="33220"><span class="ref">[33220] Iª q. 114 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4573 argumentum efficaciam non habet, quod se habet ad opposita. Si ergo |
| 4574 miracula vera possunt fieri a Daemonibus ad falsitatem | |
| 4575 persuadendam, non erunt efficacia ad veritatem fidei confirmandam. | |
| 4576 Quod est inconveniens, cum dicatur Marci ult., <i>domino | |
| 53 | 4577 cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis</i>.</p><p title="I q. 114 a. 4 s. c."><a name="33221"><span class="ref">[33221] Iª q. 114 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4578 quod Augustinus dicit, libro octoginta trium quaest., quod |
| 4579 <i>magicis artibus fiunt miracula plerumque similia illis miraculis | |
| 53 | 4580 quae fiunt per servos Dei</i>.</p><p title="I q. 114 a. 4 co."><a name="33222"><span class="ref">[33222] Iª q. 114 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4581 quod, sicut ex supra dictis patet, si miraculum proprie accipiatur, |
| 4582 Daemones miracula facere non possunt, nec aliqua creatura, sed | |
| 4583 solus Deus, quia miraculum proprie dicitur quod fit praeter ordinem | |
| 4584 totius naturae creatae, sub quo ordine continetur omnis virtus | |
| 4585 creaturae. Dicitur tamen quandoque miraculum large, quod excedit | |
| 4586 humanam facultatem et considerationem. Et sic Daemones possunt | |
| 4587 facere miracula, quae scilicet homines mirantur, inquantum eorum | |
| 4588 facultatem et cognitionem excedunt. Nam et unus homo, inquantum | |
| 4589 facit aliquid quod est supra facultatem et cognitionem alterius, | |
| 4590 ducit alium in admirationem sui operis, ut quodammodo miraculum | |
| 4591 videatur operari. Sciendum est tamen quod, quamvis huiusmodi opera | |
| 4592 Daemonum, quae nobis miracula videntur, ad veram rationem miraculi | |
| 4593 non pertingant; sunt tamen quandoque verae res. Sicut magi | |
| 4594 Pharaonis per virtutem Daemonum veros serpentes et ranas fecerunt. | |
| 4595 <i>Et quando ignis de caelo cecidit et familiam Iob cum gregibus | |
| 4596 pecorum uno impetu consumpsit, et turbo domum deiiciens filios eius | |
| 4597 occidit, quae fuerunt opera Satanae, phantasmata non fuerunt</i>, | |
| 53 | 4598 ut Augustinus dicit, XX de Civ. Dei.</p><p title="I q. 114 a. 4 ad 1"><a name="33223"><span class="ref">[33223] Iª q. 114 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4599 dicendum quod, sicut Augustinus dicit ibidem, Antichristi opera |
| 4600 possunt dici esse signa mendacii, <i>vel quia mortales sensus per | |
| 4601 phantasmata decepturus est, ut quod non facit, videatur facere, vel | |
| 4602 quia, si sint vera prodigia, ad mendacium tamen pertrahent | |
| 53 | 4603 credituros</i>.</p><p title="I q. 114 a. 4 ad 2"><a name="33224"><span class="ref">[33224] Iª q. 114 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4604 dicendum quod, sicut supra dictum est, materia corporalis non |
| 4605 obedit Angelis bonis seu malis ad nutum, ut Daemones sua virtute | |
| 4606 possint transmutare materiam de forma in formam, sed possunt | |
| 4607 adhibere quaedam semina quae in elementis mundi inveniuntur, ad | |
| 4608 huiusmodi effectus complendos, ut Augustinus dicit III de Trin. Et | |
| 4609 ideo dicendum est quod omnes transmutationes corporalium rerum quae | |
| 4610 possunt fieri per aliquas virtutes naturales, ad quas pertinent | |
| 4611 praedicta semina, possunt fieri per operationem Daemonum, huiusmodi | |
| 4612 seminibus adhibitis; sicut cum aliquae res transmutantur in | |
| 4613 serpentes vel ranas, quae per putrefactionem generari possunt. | |
| 4614 Illae vero transmutationes corporalium rerum quae non possunt | |
| 4615 virtute naturae fieri, nullo modo operatione Daemonum, secundum rei | |
| 4616 veritatem, perfici possunt; sicut quod corpus humanum mutetur in | |
| 4617 corpus bestiale, aut quod corpus hominis mortuum reviviscat. Et si | |
| 4618 aliquando aliquid tale operatione Daemonum fieri videatur, hoc non | |
| 4619 est secundum rei veritatem, sed secundum apparentiam tantum. Quod | |
| 4620 quidem potest dupliciter contingere. Uno modo, ab interiori; | |
| 4621 secundum quod Daemon potest mutare phantasiam hominis, et etiam | |
| 4622 sensus corporeos, ut aliquid videatur aliter quam sit, sicut supra | |
| 4623 dictum est. Et hoc etiam interdum fieri dicitur virtute aliquarum | |
| 4624 rerum corporalium. Alio modo, ab exteriori. Cum enim ipse possit | |
| 4625 formare corpus ex aere cuiuscumque formae et figurae, ut illud | |
| 4626 assumens in eo visibiliter appareat; potest eadem ratione | |
| 4627 circumponere cuicumque rei corporeae quamcumque formam corpoream, | |
| 4628 ut in eius specie videatur. Et hoc est quod Augustinus dicit XVIII | |
| 4629 de Civ. Dei, quod <i>phantasticum hominis, quod etiam cogitando | |
| 4630 sive somniando per rerum innumerabilium genera variatur, velut | |
| 4631 corporatum in alicuius animalis effigie, sensibus apparet | |
| 4632 alienis</i>. Quod non est sic intelligendum, quod ipsa vis | |
| 4633 phantastica hominis, aut species eius, eadem numero incorporata | |
| 4634 alterius sensibus ostendatur, sed quia Daemon qui in phantasia | |
| 4635 unius hominis format aliquam speciem, ipse etiam potest similem | |
| 53 | 4636 speciem alterius sensibus offerre.</p><p title="I q. 114 a. 4 ad 3"><a name="33225"><span class="ref">[33225] Iª q. 114 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4637 dicendum quod, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium |
| 4638 quaest., <i>cum talia faciunt magi qualia sancti, diverso fine et | |
| 4639 diverso iure fiunt. Illi enim faciunt, quaerentes gloriam suam, | |
| 4640 isti, quaerentes gloriam Dei. Et illi faciunt per quaedam privata | |
| 4641 commercia; isti autem publica administratione, et iussu Dei, cui | |
| 53 | 4642 cuncta creatura subiecta est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 114 a. 5 arg. 1"><a name="33226"><span class="ref">[33226] Iª q. 114 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 4643 proceditur. Videtur quod Daemon qui superatur ab aliquo, non |
| 4644 propter hoc ab impugnatione arceatur. Christus enim efficacissime | |
| 4645 suum tentatorem vicit. Sed tamen postea eum impugnavit, ad | |
| 4646 occisionem eius Iudaeos incitando. Ergo non est verum quod Diabolus | |
| 53 | 4647 victus ab impugnatione cesset.</p><p title="I q. 114 a. 5 arg. 2"><a name="33227"><span class="ref">[33227] Iª q. 114 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4648 infligere poenam ei qui in pugna succumbit, est incitare ad acrius |
| 4649 impugnandum. Hoc autem non pertinet ad Dei misericordiam. Ergo | |
| 53 | 4650 Daemones superati non arcentur.</p><p title="I q. 114 a. 5 s. c."><a name="33228"><span class="ref">[33228] Iª q. 114 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4651 quod dicitur Matth. IV, tunc reliquit eum Diabolus, scilicet |
| 53 | 4652 Christum superantem.</p><p title="I q. 114 a. 5 co."><a name="33229"><span class="ref">[33229] Iª q. 114 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4653 quod quidam dicunt quod Daemon superatus nullum hominum potest de |
| 4654 cetero tentare, nec de eodem nec de alio peccato. Quidam autem | |
| 4655 dicunt quod potest alios tentare, sed non eundem. Et hoc | |
| 4656 probabilius dicitur, si tamen intelligatur usque ad aliquod tempus, | |
| 4657 unde et Lucae IV dicitur quod, <i>consummata omni tentatione, | |
| 4658 Diabolus recessit a Christo usque ad tempus</i>. Et huius ratio est | |
| 4659 duplex. Una est ex parte divinae clementiae, quia, ut Chrysostomus | |
| 4660 dicit, super Matth., <i>non tandiu homines Diabolus tentat, quandiu | |
| 4661 vult, sed quandiu Deus permittit; quia etsi permittat paulisper | |
| 4662 tentare, tamen repellit, propter infirmam naturam</i>. Alia ratio | |
| 4663 sumitur ex astutia Diaboli, unde Ambrosius dicit, super Lucam, quod | |
| 4664 <i>Diabolus instare formidat, quia frequentius refugit | |
| 4665 triumphari</i>. Quod tamen aliquando Diabolus redeat ad eum quem | |
| 4666 dimisit, patet per illud quod dicitur Matth. XII, <i>revertar in | |
| 53 | 4667 domum meam, unde exivi</i>.</p><p title="I q. 114 a. 5 ad arg."><a name="33230"><span class="ref">[33230] Iª q. 114 a. 5 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 4668 patet solutio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q115"><h2>Quaestio 115</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 115 pr."><a name="33231"><span class="ref">[33231] | |
| 4669 Iª q. 115 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 4670 actione corporalis creaturae; et fato, quod aliquibus corporibus |
| 4671 attribuitur. Circa actiones corporales quaeruntur sex. Primo, utrum | |
| 4672 aliquod corpus sit activum. Secundo, utrum in corporibus sint | |
| 4673 aliquae seminales rationes. Tertio, utrum corpora caelestia sint | |
| 4674 causa eorum quae hic per inferiora corpora fiunt. Quarto, utrum | |
| 4675 sint causa humanorum actuum. Quinto, utrum eorum actionibus | |
| 4676 Daemones subdantur. Sexto, utrum caelestia corpora imponant | |
| 53 | 4677 necessitatem his quae eorum actionibus subduntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 115 a. 1 arg. 1"><a name="33232"><span class="ref">[33232] Iª q. 115 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4678 proceditur. Videtur quod nullum corpus sit activum. Dicit enim |
| 4679 Augustinus quod <i>in rebus invenitur aliquid actum et non agens, | |
| 4680 sicut sunt corpora; aliquid agens et non actum, sicut Deus; aliquid | |
| 53 | 4681 agens et actum, sicut substantiae spirituales</i>.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 2"><a name="33233"><span class="ref">[33233] Iª q. 115 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4682 agens, excepto primo agente, in suo opere indiget subiecto quod sit |
| 4683 susceptibile suae actionis. Sed infra substantiam corporalem non | |
| 4684 est substantia quae sit susceptibilis suae actionis, quia haec | |
| 4685 substantia tenet infimum gradum in entibus. Ergo substantia | |
| 53 | 4686 corporalis non est activa.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 3"><a name="33234"><span class="ref">[33234] Iª q. 115 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4687 omnis substantia corporalis concluditur quantitate. Sed quantitas |
| 4688 impedit substantiam a motu et actione, quia comprehendit eam, et | |
| 4689 mergitur in ea, sicut impeditur aer nubilosus a perceptione | |
| 4690 luminis. Et huius signum est, quod quanto magis accreverit | |
| 4691 quantitas corporis, tanto est ponderosius et gravius ad hoc quod | |
| 53 | 4692 moveatur. Ergo nulla substantia corporalis est activa.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 4"><a name="33235"><span class="ref">[33235] Iª q. 115 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4693 agens habet virtutem agendi ex propinquitate ad primum activum. Sed |
| 4694 a primo activo, quod est simplicissimum, remotissima sunt corpora, | |
| 53 | 4695 quae sunt maxime composita. Ergo nullum corpus est agens.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 5"><a name="33236"><span class="ref">[33236] Iª q. 115 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4696 aliquod corpus est agens, aut agit ad formam substantialem; aut ad |
| 4697 formam accidentalem. Sed non ad formam substantialem, quia non | |
| 4698 invenitur in corporibus principium actionis nisi aliqua qualitas | |
| 4699 activa, quae est accidens; accidens autem non potest esse causa | |
| 4700 formae substantialis, cum causa sit potior quam effectus. Similiter | |
| 4701 etiam neque ad formam accidentalem, <i>quia accidens non se | |
| 4702 extendit ultra suum subiectum</i>, ut Augustinus dicit IX de Trin. | |
| 53 | 4703 Ergo nullum corpus est activum.</p><p title="I q. 115 a. 1 s. c."><a name="33237"><span class="ref">[33237] Iª q. 115 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4704 quod Dionysius, XV cap. Cael. Hier., inter ceteras proprietates |
| 4705 corporei ignis, dicit quod <i>ad susceptas materias manifestat sui | |
| 53 | 4706 ipsius magnitudinem activus et potens</i>.</p><p title="I q. 115 a. 1 co."><a name="33238"><span class="ref">[33238] Iª q. 115 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4707 quod sensibiliter apparet aliqua corpora esse activa. Sed circa |
| 4708 corporum actiones tripliciter aliqui erraverunt. Fuerunt enim | |
| 4709 aliqui qui totaliter corporibus actiones subtraxerunt. Et haec est | |
| 4710 opinio Avicebron in libro fontis vitae, ubi per rationes quae | |
| 4711 tactae sunt, probare nititur quod nullum corpus agit, sed omnes | |
| 4712 actiones quae videntur esse corporum, sunt actiones cuiusdam | |
| 4713 virtutis spiritualis quae penetrat per omnia corpora; ita quod | |
| 4714 ignis, secundum eum, non calefacit, sed virtus spiritualis | |
| 4715 penetrans per ipsum. Et videtur haec opinio derivata esse ab | |
| 4716 opinione Platonis. Nam Plato posuit omnes formas quae sunt in | |
| 4717 materia corporali, esse participatas et determinatas et contractas | |
| 4718 ad hanc materiam; formas vero separatas esse absolutas et quasi | |
| 4719 universales; et ideo illas formas separatas dicebat esse causas | |
| 4720 formarum quae sunt in materia. Secundum hoc ergo quod forma quae | |
| 4721 est in materia corporali, determinata est ad hanc materiam | |
| 4722 individuatam per quantitatem, ponebat Avicebron quod a quantitate, | |
| 4723 prout est individuationis principium, retinetur et arcetur forma | |
| 4724 corporalis, ne possit se extendere per actionem in aliam materiam; | |
| 4725 sed solum forma spiritualis et immaterialis, quae non est coarctata | |
| 4726 per quantitatem, potest effluere per actionem in aliud. Sed ista | |
| 4727 ratio non concludit quod forma corporalis non sit agens, sed quod | |
| 4728 non sit agens universale. Secundum enim quod participatur aliquid, | |
| 4729 secundum hoc est necessarium quod participetur id quod est proprium | |
| 4730 ei, sicut quantum participatur de lumine, tantum participatur de | |
| 4731 ratione visibilis. Agere autem, quod nihil est aliud quam facere | |
| 4732 aliquid actu, est per se proprium actus, inquantum est actus, unde | |
| 4733 et omne agens agit sibi simile. Sic ergo ex hoc quod aliquid est | |
| 4734 forma non determinata per materiam quantitati subiectam, habet quod | |
| 4735 sit agens indeterminatum et universale, ex hoc vero quod est | |
| 4736 determinata ad hanc materiam, habet quod sit agens contractum et | |
| 4737 particulare. Unde si esset forma ignis separata, ut Platonici | |
| 4738 posuerunt, esset aliquo modo causa omnis ignitionis. Sed haec forma | |
| 4739 ignis quae est in hac materia corporali, est causa huius ignitionis | |
| 4740 quae est ab hoc corpore in hoc corpus. Unde et fit talis actio per | |
| 4741 contactum duorum corporum. Sed tamen haec opinio Avicebron | |
| 4742 superexcedit opinionem Platonis. Nam Plato ponebat solum formas | |
| 4743 substantiales separatas; accidentia vero reducebat ad principia | |
| 4744 materialia quae sunt magnum et parvum, quae ponebat esse prima | |
| 4745 contraria, sicut et alii rarum et densum. Et ideo tam Plato quam | |
| 4746 Avicenna, in aliquo ipsum sequens, ponebant quod agentia corporalia | |
| 4747 agunt secundum formas accidentales, disponendo materiam ad formam | |
| 4748 substantialem; sed ultima perfectio, quae est per introductionem | |
| 4749 formae substantialis est a principio immateriali. Et haec est | |
| 4750 secunda opinio de actione corporum, de qua supra dictum est, cum de | |
| 4751 creatione ageretur. Tertia vero opinio fuit Democriti, qui ponebat | |
| 4752 actionem esse per effluxionem atomorum a corpore agente, et | |
| 4753 passionem esse per receptionem eorundem in poris corporis | |
| 4754 patientis. Quam opinionem improbat Aristoteles in I de Generat. | |
| 4755 Sequeretur enim quod corpus non pateretur per totum, et quod | |
| 4756 quantitas corporis agentis diminueretur ex hoc quod agit, quae sunt | |
| 4757 manifeste falsa. Dicendum est ergo quod corpus agit secundum quod | |
| 53 | 4758 est actu, in aliud corpus secundum quod est in potentia.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 1"><a name="33239"><span class="ref">[33239] Iª q. 115 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4759 dicendum quod dictum Augustini est intelligendum de tota natura |
| 4760 corporali simul accepta, quae non habet aliquam inferiorem naturam | |
| 4761 infra se, in quam agat, sicut natura spiritualis in corporalem, et | |
| 4762 natura increata in creatam. Sed tamen unum corpus est infra | |
| 4763 alterum, inquantum est in potentia ad id quod habet aliud in | |
| 53 | 4764 actu.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 2"><a name="33240"><span class="ref">[33240] Iª q. 115 a. 1 ad 2</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 4765 solutio ad secundum. Sciendum est tamen quod, cum Avicebron sic |
| 4766 argumentatur, est aliquid quod est movens non motum, scilicet | |
| 4767 primus factor rerum, ergo, ex opposito, est aliquid quod est motum | |
| 4768 et patiens tantum, quod concedendum est. Sed hoc est materia prima, | |
| 4769 quae est potentia pura, sicut Deus est actus purus. Corpus autem | |
| 53 | 4770 componitur ex potentia et actu, et ideo est agens et patiens.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 3"><a name="33241"><span class="ref">[33241] Iª q. 115 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4771 dicendum quod quantitas non impedit formam corporalem omnino ab |
| 4772 actione, sicut dictum est, sed impedit eam ne sit agens universale, | |
| 4773 inquantum forma individuatur prout est in materia quantitati | |
| 4774 subiecta. Signum tamen quod inducitur de ponderositate corporum, | |
| 4775 non est ad propositum. Primo quidem, quia additio quantitatis non | |
| 4776 est causa gravitatis; ut probatur in IV de caelo et mundo. Secundo, | |
| 4777 quia falsum est quod ponderositas facit tardiorem motum, immo | |
| 4778 quanto aliquid est gravius, tanto magis movetur motu proprio. | |
| 4779 Tertio, quia actio non fit per motum localem, ut Democritus posuit; | |
| 53 | 4780 sed per hoc quod aliquid reducitur de potentia in actum.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 4"><a name="33242"><span class="ref">[33242] Iª q. 115 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4781 dicendum quod corpus non est id quod maxime distat a Deo, |
| 4782 participat enim aliquid de similitudine divini esse, secundum | |
| 4783 formam quam habet. Sed id quod maxime distat a Deo, est materia | |
| 53 | 4784 prima; quae nullo modo est agens, cum sit in potentia tantum.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 5"><a name="33243"><span class="ref">[33243] Iª q. 115 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4785 dicendum quod corpus agit et ad formam accidentalem, et ad formam |
| 4786 substantialem. Qualitas enim activa, ut calor, etsi sit accidens, | |
| 4787 agit tamen in virtute formae substantialis, sicut eius | |
| 4788 instrumentum; et ideo potest agere ad formam substantialem; sicut | |
| 4789 et calor naturalis, inquantum est instrumentum animae, agit ad | |
| 4790 generationem carnis. Ad accidens vero agit propria virtute. Nec est | |
| 4791 contra rationem accidentis, quod excedat suum subiectum in agendo, | |
| 4792 sed quod excedat in essendo, nisi forsan quis imaginetur idem | |
| 4793 accidens numero defluere ab agente in patiens, sicut Democritus | |
| 53 | 4794 ponebat fieri actionem per defluxum atomorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 115 a. 2 arg. 1"><a name="33244"><span class="ref">[33244] Iª q. 115 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4795 proceditur. Videtur quod in materia corporali non sint aliquae |
| 4796 rationes seminales. Ratio enim importat aliquid secundum esse | |
| 4797 spirituale. Sed in materia corporali non est aliquid spiritualiter, | |
| 4798 sed materialiter tantum, secundum scilicet modum eius in quo est. | |
| 53 | 4799 Ergo in materia corporali non sunt seminales rationes.</p><p title="I q. 115 a. 2 arg. 2"><a name="33245"><span class="ref">[33245] Iª q. 115 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4800 Augustinus dicit, III de Trin., quod Daemones quaedam opera faciunt |
| 4801 adhibendo occultis motibus quaedam semina, quae in elementis | |
| 4802 cognoscunt. Sed ea quae per motum localem adhibentur, sunt corpora, | |
| 4803 non rationes. Ergo inconvenienter dicitur quod sunt in corporali | |
| 53 | 4804 materia seminales rationes.</p><p title="I q. 115 a. 2 arg. 3"><a name="33246"><span class="ref">[33246] Iª q. 115 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4805 semen est principium activum. Sed in materia corporali non est |
| 4806 aliquod principium activum, cum materiae non competat agere, ut | |
| 4807 dictum est. Ergo in materia corporali non sunt seminales | |
| 53 | 4808 rationes.</p><p title="I q. 115 a. 2 arg. 4"><a name="33247"><span class="ref">[33247] Iª q. 115 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 4809 materia corporali dicuntur esse quaedam causales rationes, quae |
| 4810 videntur sufficere ad rerum productionem. Sed seminales rationes | |
| 4811 sunt aliae a causalibus, quia praeter seminales rationes fiunt | |
| 4812 miracula, non autem praeter causales. Ergo inconvenienter dicitur | |
| 53 | 4813 quod seminales rationes sunt in materia corporali.</p><p title="I q. 115 a. 2 s. c."><a name="33248"><span class="ref">[33248] Iª q. 115 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4814 quod Augustinus dicit, III de Trin., <i>omnium rerum quae |
| 4815 corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in | |
| 53 | 4816 istis corporeis mundi huius elementis latent</i>.</p><p title="I q. 115 a. 2 co."><a name="33249"><span class="ref">[33249] Iª q. 115 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4817 quod denominationes consueverunt fieri a perfectiori, ut dicitur in |
| 4818 II de anima. In tota autem natura corporea perfectiora sunt corpora | |
| 4819 viva, unde et ipsum nomen naturae translatum est a rebus viventibus | |
| 4820 ad omnes res naturales. Nam ipsum nomen naturae, ut philosophus | |
| 4821 dicit in V Metaphys., primo impositum fuit ad significandum | |
| 4822 generationem viventium, quae nativitas dicitur, et quia viventia | |
| 4823 generantur ex principio coniuncto, sicut fructus ex arbore, et | |
| 4824 foetus ex matre, cui colligatur, consequenter tractum est nomen | |
| 4825 naturae ad omne principium motus quod est in eo quod movetur. | |
| 4826 Manifestum est autem quod principium activum et passivum | |
| 4827 generationis rerum viventium sunt semina ex quibus viventia | |
| 4828 generantur. Et ideo convenienter Augustinus omnes virtutes activas | |
| 4829 et passivas quae sunt principia generationum et motuum naturalium, | |
| 4830 seminales rationes vocat. Huiusmodi autem virtutes activae et | |
| 4831 passivae in multiplici ordine considerari possunt. Nam primo | |
| 4832 quidem, ut Augustinus dicit VI super Gen. ad Litt., sunt | |
| 4833 principaliter et originaliter in ipso verbo Dei, secundum rationes | |
| 4834 ideales. Secundo vero, sunt in elementis mundi, ubi simul a | |
| 4835 principio productae sunt, sicut in universalibus causis. Tertio | |
| 4836 vero modo, sunt in iis quae ex universalibus causis secundum | |
| 4837 successiones temporum producuntur, sicut in hac planta et in hoc | |
| 4838 animali, tanquam in particularibus causis. Quarto modo, sunt in | |
| 4839 seminibus quae ex animalibus et plantis producuntur. Quae iterum | |
| 4840 comparantur ad alios effectus particulares, sicut primordiales | |
| 53 | 4841 causae universales ad primos effectus productos.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 1"><a name="33250"><span class="ref">[33250] Iª q. 115 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4842 dicendum quod huiusmodi virtutes activae et passivae rerum |
| 4843 naturalium, etsi non possint dici rationes secundum quod sunt in | |
| 4844 materia corporali; possunt tamen dici rationes per comparationem ad | |
| 53 | 4845 suam originem, secundum quod deducuntur a rationibus idealibus.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 2"><a name="33251"><span class="ref">[33251] Iª q. 115 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4846 dicendum quod huiusmodi virtutes activae vel passivae sunt in |
| 4847 aliquibus partibus corporalibus; quae dum adhibentur per motum | |
| 4848 localem ad aliquos effectus complendos, dicuntur semina adhiberi | |
| 53 | 4849 per Daemones.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 3"><a name="33252"><span class="ref">[33252] Iª q. 115 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4850 dicendum quod semen maris est principium activum in generatione |
| 4851 animalis. Sed potest etiam dici semen id quod est ex parte feminae, | |
| 4852 quod est principium passivum. Et sic sub semine comprehendi possunt | |
| 53 | 4853 vires activae et passivae.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 4"><a name="33253"><span class="ref">[33253] Iª q. 115 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4854 dicendum quod ex verbis Augustini de huiusmodi rationibus |
| 4855 seminalibus loquentis, satis accipi potest quod ipsae rationes | |
| 4856 seminales sunt etiam rationes causales, sicut et semen est quaedam | |
| 4857 causa, dicit enim in III de Trin., quod <i>sicut matres gravidae | |
| 4858 sunt foetibus, sic ipse mundus est gravidus causis nascentium</i>. | |
| 4859 Sed tamen rationes ideales possunt dici causales, non autem proprie | |
| 4860 loquendo seminales, quia semen non est principium separatum, et | |
| 4861 praeter huiusmodi rationes non fiunt miracula. Similiter etiam | |
| 4862 neque praeter virtutes passivas creaturae inditas, ut ex ea fieri | |
| 4863 possit quidquid Deus mandaverit. Sed praeter virtutes activas | |
| 4864 naturales, et potentias passivas quae ordinantur ad huiusmodi | |
| 4865 virtutes activas, dicuntur fieri miracula, dum dicitur quod fiunt | |
| 53 | 4866 praeter rationes seminales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 115 a. 3 arg. 1"><a name="33254"><span class="ref">[33254] Iª q. 115 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4867 proceditur. Videtur quod corpora caelestia non sint causa eorum |
| 4868 quae hic in inferioribus corporibus fiunt. Dicit enim Damascenus, | |
| 4869 nos autem dicimus quoniam ipsa, scilicet corpora caelestia, <i>non | |
| 4870 sunt causa alicuius eorum quae fiunt, neque corruptionis eorum quae | |
| 4871 corrumpuntur, signa autem sunt magis imbrium et aeris | |
| 53 | 4872 transmutationis</i>.</p><p title="I q. 115 a. 3 arg. 2"><a name="33255"><span class="ref">[33255] Iª q. 115 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 4873 faciendum aliquid, sufficit agens et materia. Sed in istis |
| 4874 inferioribus invenitur materia patiens, inveniuntur etiam contraria | |
| 4875 agentia, scilicet calidum et frigidum et huiusmodi. Ergo non est | |
| 4876 necessarium, ad causandum ea quae hic inferius fiunt, causalitatem | |
| 53 | 4877 caelestibus corporibus attribuere.</p><p title="I q. 115 a. 3 arg. 3"><a name="33256"><span class="ref">[33256] Iª q. 115 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4878 agens agit sibi simile. Sed videmus quod omnia quae fiunt hic |
| 4879 inferius, fiunt per hoc quod calefiunt et frigidantur, et | |
| 4880 humectantur et desiccantur, et aliis huiusmodi qualitatibus | |
| 4881 alterantur, quae non inveniuntur in corporibus caelestibus. Ergo | |
| 53 | 4882 corpora caelestia non sunt causa eorum quae hic fiunt.</p><p title="I q. 115 a. 3 arg. 4"><a name="33257"><span class="ref">[33257] Iª q. 115 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4883 sicut Augustinus dicit V de Civ. Dei, <i>nihil est magis corporeum |
| 4884 quam corporis sexus</i>. Sed corporis sexus non causatur ex | |
| 4885 corporibus caelestibus, cuius signum esse videtur, quod duorum | |
| 4886 geminorum sub una constellatione natorum, unus est masculus et | |
| 4887 alter est femina. Ergo corpora caelestia non sunt causa rerum | |
| 53 | 4888 corporalium quae hic fiunt.</p><p title="I q. 115 a. 3 s. c."><a name="33258"><span class="ref">[33258] Iª q. 115 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4889 quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>corpora crassiora et |
| 4890 inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine reguntur</i>. | |
| 4891 Et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>lumen solis ad | |
| 4892 generationem sensibilium corporum confert, et ad vitam ipsa movet, | |
| 53 | 4893 et nutrit et auget et perficit</i>.</p><p title="I q. 115 a. 3 co."><a name="33259"><span class="ref">[33259] Iª q. 115 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4894 quod, cum omnis multitudo ab unitate procedat; quod autem immobile |
| 4895 est, uno modo se habet, quod vero movetur, multiformiter, | |
| 4896 considerandum est, in tota natura, quod omnis motus ab immobili | |
| 4897 procedit. Et ideo quanto aliqua sunt immobiliora, tanto sunt magis | |
| 4898 causa eorum quae sunt magis mobilia. Corpora autem caelestia sunt | |
| 4899 inter alia corpora magis immobilia, non enim moventur nisi motu | |
| 4900 locali. Et ideo motus horum inferiorum corporum qui sunt varii et | |
| 4901 multiformes, reducuntur in motum corporis caelestis, sicut in | |
| 53 | 4902 causam.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 1"><a name="33260"><span class="ref">[33260] Iª q. 115 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4903 dicendum quod dictum Damasceni intelligendum est, quod corpora |
| 4904 caelestia non sunt prima causa generationis et corruptionis eorum | |
| 4905 quae hic fiunt; sicut dicebant illi qui ponebant corpora caelestia | |
| 53 | 4906 esse deos.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 2"><a name="33261"><span class="ref">[33261] Iª q. 115 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4907 dicendum quod principia activa in istis inferioribus corporibus non |
| 4908 inveniuntur nisi qualitates activae elementorum, quae sunt calidum | |
| 4909 et frigidum et huiusmodi. Et si sic esset quod formae substantiales | |
| 4910 inferiorum corporum non diversificarentur nisi secundum huiusmodi | |
| 4911 accidentia, quorum principia rarum et densum antiqui naturales | |
| 4912 posuerunt; non oporteret super haec inferiora corpora aliquod | |
| 4913 principium activum ponere, sed ipsa sufficerent ad agendum. Sed | |
| 4914 recte considerantibus apparet quod huiusmodi accidentia se habent | |
| 4915 sicut materiales dispositiones ad formas substantiales naturalium | |
| 4916 corporum. Materia autem non sufficit ad agendum. Et ideo oportet | |
| 4917 super has materiales dispositiones ponere aliquod principium | |
| 4918 activum. Unde Platonici posuerunt species separatas, secundum | |
| 4919 quarum participationem inferiora corpora substantiales formas | |
| 4920 consequuntur. Sed hoc non videtur sufficere. Quia species separatae | |
| 4921 semper eodem modo se haberent, cum ponantur immobiles, et sic | |
| 4922 sequeretur quod non esset aliqua variatio circa generationem et | |
| 4923 corruptionem inferiorum corporum; quod patet esse falsum. Unde | |
| 4924 secundum philosophum, in II de Gen., necesse est ponere aliquod | |
| 4925 principium activum mobile, quod per sui praesentiam et absentiam | |
| 4926 causet varietatem circa generationem et corruptionem inferiorum | |
| 4927 corporum. Et huiusmodi sunt corpora caelestia. Et ideo quidquid in | |
| 4928 istis inferioribus generat, movet ad speciem sicut instrumentum | |
| 4929 caelestis corporis; secundum quod dicitur in II Physic., quod | |
| 53 | 4930 <i>homo generat hominem, et sol</i>.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 3"><a name="33262"><span class="ref">[33262] Iª q. 115 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4931 dicendum quod corpora caelestia inferioribus corporibus non sunt |
| 4932 similia similitudine speciei; sed inquantum sua universali virtute | |
| 4933 continent in se quidquid in inferioribus corporibus generatur; | |
| 53 | 4934 secundum quem modum dicimus etiam omnia esse Deo similia.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 4"><a name="33263"><span class="ref">[33263] Iª q. 115 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4935 dicendum quod actiones corporum caelestium diversimode recipiuntur |
| 4936 in inferioribus corporibus secundum diversam materiae | |
| 4937 dispositionem. Contingit autem quandoque quod materia conceptus | |
| 4938 humani non est disposita totaliter ad masculinum sexum; unde partim | |
| 4939 formatur in masculum, partim in feminam. Unde ad hoc introducitur | |
| 4940 ab Augustino, ad repellendum scilicet divinationem quae fit per | |
| 4941 astra, quia effectus astrorum variantur etiam in rebus corporeis, | |
| 53 | 4942 secundum diversam materiae dispositionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 115 a. 4 arg. 1"><a name="33264"><span class="ref">[33264] Iª q. 115 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4943 proceditur. Videtur quod corpora caelestia sint causa humanorum |
| 4944 actuum. Corpora enim caelestia, cum moveantur a spiritualibus | |
| 4945 substantiis, sicut supra dictum est, agunt in virtute earum quasi | |
| 4946 instrumenta. Sed illae substantiae spirituales sunt superiores | |
| 4947 animabus nostris. Ergo videtur quod possint imprimere in animas | |
| 53 | 4948 nostras, et sic causare actus humanos.</p><p title="I q. 115 a. 4 arg. 2"><a name="33265"><span class="ref">[33265] Iª q. 115 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4949 multiforme reducitur in aliquod uniforme principium. Sed actus |
| 4950 humani sunt varii et multiformes. Ergo videtur quod reducantur in | |
| 53 | 4951 uniformes motus caelestium corporum, sicut in sua principia.</p><p title="I q. 115 a. 4 arg. 3"><a name="33266"><span class="ref">[33266] Iª q. 115 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4952 astrologi frequenter vera annuntiant de eventibus bellorum, et |
| 4953 aliis humanis actibus, quorum principia sunt intellectus et | |
| 4954 voluntas. Quod facere non possent secundum caelestia corpora, nisi | |
| 4955 essent humanorum actuum causa. Sunt ergo corpora caelestia | |
| 53 | 4956 humanorum actuum causa.</p><p title="I q. 115 a. 4 s. c."><a name="33267"><span class="ref">[33267] Iª q. 115 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4957 quod Damascenus dicit, quod <i>corpora caelestia humanorum actuum |
| 53 | 4958 nequaquam sunt causa</i>.</p><p title="I q. 115 a. 4 co."><a name="33268"><span class="ref">[33268] Iª q. 115 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4959 quod corpora caelestia in corpora quidem imprimunt directe et per |
| 4960 se, sicut iam dictum est. In vires autem animae quae sunt actus | |
| 4961 organorum corporeorum, directe quidem, sed per accidens, quia | |
| 4962 necesse est huiusmodi actus harum potentiarum impediri secundum | |
| 4963 impedimenta organorum, sicut oculus turbatus non bene videt. Unde | |
| 4964 si intellectus et voluntas essent vires corporeis organis | |
| 4965 alligatae, sicut posuerunt aliqui, dicentes quod intellectus non | |
| 4966 differt a sensu; ex necessitate sequeretur quod corpora caelestia | |
| 4967 essent causa electionum et actuum humanorum. Et ex hoc sequeretur | |
| 4968 quod homo naturali instinctu ageretur ad suas actiones, sicut | |
| 4969 cetera animalia, in quibus non sunt nisi vires animae corporeis | |
| 4970 organis alligatae, nam illud quod fit in istis inferioribus ex | |
| 4971 impressione corporum caelestium, naturaliter agitur. Et ita | |
| 4972 sequeretur quod homo non esset liberi arbitrii, sed haberet | |
| 4973 actiones determinatas, sicut et ceterae res naturales. Quae | |
| 4974 manifeste sunt falsa, et conversationi humanae contraria. Sciendum | |
| 4975 est tamen quod indirecte et per accidens impressiones corporum | |
| 4976 caelestium ad intellectum et voluntatem pertingere possunt; | |
| 4977 inquantum scilicet tam intellectus quam voluntas aliquo modo ab | |
| 4978 inferioribus viribus accipiunt, quae organis corporeis alligantur. | |
| 4979 Sed circa hoc diversimode se habent intellectus et voluntas. Nam | |
| 4980 intellectus ex necessitate accipit ab inferioribus viribus | |
| 4981 apprehensivis, unde turbata vi imaginativa vel cogitativa vel | |
| 4982 memorativa, ex necessitate turbatur actio intellectus. Sed voluntas | |
| 4983 non ex necessitate sequitur inclinationem appetitus inferioris, | |
| 4984 licet enim passiones quae sunt in irascibili et concupiscibili, | |
| 4985 habeant quandam vim ad inclinandam voluntatem; tamen in potestate | |
| 4986 voluntatis remanet sequi passiones, vel eas refutare. Et ideo | |
| 4987 impressio caelestium corporum, secundum quam immutari possunt | |
| 4988 inferiores vires, minus pertingit ad voluntatem, quae est proxima | |
| 4989 causa humanorum actuum, quam ad intellectum. Ponere igitur | |
| 4990 caelestia corpora esse causam humanorum actuum, est proprium | |
| 4991 illorum qui dicunt intellectum non differre a sensu. Unde quidam | |
| 4992 eorum dicebant quod <i>talis est voluntas in hominibus, qualem in | |
| 4993 diem inducit pater virorum deorumque</i>. Quia ergo constat | |
| 4994 intellectum et voluntatem non esse actus organorum corporeorum, | |
| 4995 impossibile est quod corpora caelestia sint causa humanorum | |
| 53 | 4996 actuum.</p><p title="I q. 115 a. 4 ad 1"><a name="33269"><span class="ref">[33269] Iª q. 115 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4997 dicendum quod spirituales substantiae quae caelestia corpora |
| 4998 movent, in corporalia quidem agunt mediantibus caelestibus | |
| 4999 corporibus, sed in intellectum humanum agunt immediate illuminando. | |
| 53 | 5000 Voluntatem autem immutare non possunt, ut supra habitum est.</p><p title="I q. 115 a. 4 ad 2"><a name="33270"><span class="ref">[33270] Iª q. 115 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5001 dicendum quod, sicut multiformitas corporalium motuum reducitur |
| 5002 sicut in causam in uniformitatem motuum caelestium; ita | |
| 5003 multiformitas actuum qui sunt ab intellectu et voluntate, reducitur | |
| 53 | 5004 in principium uniforme quod est intellectus et voluntas divina.</p><p title="I q. 115 a. 4 ad 3"><a name="33271"><span class="ref">[33271] Iª q. 115 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5005 dicendum quod plures hominum sequuntur passiones, quae sunt motus |
| 5006 sensitivi appetitus, ad quas cooperari possunt corpora caelestia, | |
| 5007 pauci autem sunt sapientes, qui huiusmodi passionibus resistant. Et | |
| 5008 ideo astrologi ut in pluribus vera possunt praedicere, et maxime in | |
| 5009 communi. Non autem in speciali, quia nihil prohibet aliquem hominem | |
| 5010 per liberum arbitrium passionibus resistere. Unde et ipsi astrologi | |
| 5011 dicunt quod sapiens homo dominatur astris, inquantum scilicet | |
| 53 | 5012 dominatur suis passionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 115 a. 5 arg. 1"><a name="33272"><span class="ref">[33272] Iª q. 115 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 5013 proceditur. Videtur quod corpora caelestia possint imprimere in |
| 5014 ipsos Daemones. Daemones enim secundum certa augmenta lunae aliquos | |
| 5015 homines vexant, qui et propter hoc lunatici dicuntur; ut patet | |
| 5016 Matth. IV et XVII. Sed hoc non esset, nisi corporibus caelestibus | |
| 5017 subiacerent. Ergo Daemones subiacent actionibus caelestium | |
| 53 | 5018 corporum.</p><p title="I q. 115 a. 5 arg. 2"><a name="33273"><span class="ref">[33273] Iª q. 115 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5019 necromantici observant certas constellationes ad invocandos |
| 5020 Daemones. Non autem per corpora caelestia invocarentur, si non eis | |
| 5021 subiacerent. Ergo Daemones subiacent actionibus caelestium | |
| 53 | 5022 corporum.</p><p title="I q. 115 a. 5 arg. 3"><a name="33274"><span class="ref">[33274] Iª q. 115 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5023 corpora caelestia virtuosiora sunt quam corpora inferiora. Sed |
| 5024 quibusdam inferioribus corporibus Daemones arcentur, scilicet | |
| 5025 herbis et lapidibus et animantibus, et quibusdam <i>sonis certis ac | |
| 5026 vocibus, et figurationibus atque figmentis</i>, ut a Porphyrio | |
| 5027 dictum Augustinus introducit in X de Civ. Dei. Ergo multo magis | |
| 53 | 5028 Daemones subduntur actioni caelestium corporum.</p><p title="I q. 115 a. 5 s. c."><a name="33275"><span class="ref">[33275] Iª q. 115 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5029 quod Daemones sunt superiores ordine naturae quam corpora |
| 5030 caelestia. Agens autem est superius patiente, ut Augustinus dicit | |
| 5031 XII super Gen. ad Litt. Ergo Daemones non subiiciuntur actioni | |
| 53 | 5032 corporum caelestium.</p><p title="I q. 115 a. 5 co."><a name="33276"><span class="ref">[33276] Iª q. 115 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5033 quod circa Daemones fuit triplex opinio. Prima Peripateticorum, qui |
| 5034 posuerunt Daemones non esse; sed ea quae attribuuntur Daemonibus, | |
| 5035 secundum artem necromanticam, fiunt virtute caelestium corporum. Et | |
| 5036 hoc est quod Augustinus, X de Civ. Dei, introducit dictum a | |
| 5037 Porphyrio, quod <i>fabricantur in terra ab hominibus potestates | |
| 5038 idoneae siderum variis effectibus exequendis</i>. Sed haec positio | |
| 5039 est manifeste falsa. Experimento enim scitur multa per Daemones | |
| 5040 fieri, ad quae nullo modo virtus caelestium corporum sufficeret; | |
| 5041 puta quod arreptitii loquuntur lingua ignota, quod recitant versus | |
| 5042 et auctoritates quas nunquam sciverunt, quod necromantici faciunt | |
| 5043 statuas loqui et moveri, et similia. Ex quibus Platonici moti | |
| 5044 fuerunt ut ponerent Daemones esse animalia corpore aerea, animo | |
| 5045 passiva; ut ab Apuleio dictum Augustinus introducit VIII de Civ. | |
| 5046 Dei. Et haec est secunda opinio, secundum quam dici posset quod | |
| 5047 Daemones hoc modo subduntur corporibus caelestibus, sicut et de | |
| 5048 hominibus dictum est. Sed haec opinio ex superioribus patet esse | |
| 5049 falsa, dicimus enim Daemones esse substantias intellectuales | |
| 5050 corporibus non unitas. Unde patet quod non subduntur actioni | |
| 5051 caelestium corporum, nec per se nec per accidens, nec directe nec | |
| 53 | 5052 indirecte.</p><p title="I q. 115 a. 5 ad 1"><a name="33277"><span class="ref">[33277] Iª q. 115 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5053 dicendum quod hoc quod Daemones secundum certa augmenta lunae |
| 5054 homines vexant, contingit propter duo. Primo quidem, ad hoc quod | |
| 5055 infament creaturam Dei, scilicet lunam, ut Hieronymus et | |
| 5056 Chrysostomus dicunt. Secundo quia, cum non possint operari nisi | |
| 5057 mediantibus naturalibus virtutibus, ut supra dictum est; in suis | |
| 5058 operibus considerant corporum aptitudines ad effectus intentos. | |
| 5059 Manifestum est autem quod <i>cerebrum humidissimum est omnium | |
| 5060 partium corporis</i>, ut Aristoteles dicit, et ideo maxime | |
| 5061 subiicitur operationi lunae, quae ex sua proprietate habet movere | |
| 5062 humorem. In cerebro autem perficiuntur vires animales, et ideo | |
| 5063 Daemones secundum certa augmenta lunae perturbant hominis | |
| 53 | 5064 phantasiam, quando considerant cerebrum ad hoc esse dispositum.</p><p title="I q. 115 a. 5 ad 2"><a name="33278"><span class="ref">[33278] Iª q. 115 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5065 dicendum quod Daemones advocati in certis constellationibus, |
| 5066 propter duo veniunt. Primo quidem, ut homines in hunc errorem | |
| 5067 inducant, quod credant aliquod numen esse in stellis. Secundo, quia | |
| 5068 considerant secundum aliquas certas constellationes materiam | |
| 5069 corporalem magis esse dispositam ad effectus pro quibus | |
| 53 | 5070 advocantur.</p><p title="I q. 115 a. 5 ad 3"><a name="33279"><span class="ref">[33279] Iª q. 115 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5071 dicendum quod, sicut Augustinus dicit XXI de Civ. Dei, <i>Daemones |
| 5072 alliciuntur per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, | |
| 5073 animalium, carminum, rituum, non ut animalia cibis, sed ut spiritus | |
| 5074 signis</i>; inquantum scilicet haec eis exhibentur in signum divini | |
| 53 | 5075 honoris, cuius ipsi sunt cupidi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 115 a. 6 arg. 1"><a name="33280"><span class="ref">[33280] Iª q. 115 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 5076 proceditur. Videtur quod corpora caelestia imponant necessitatem |
| 5077 iis quae eorum actioni subduntur. Causa enim sufficienti posita, | |
| 5078 necesse est effectum poni. Sed corpora caelestia sunt sufficiens | |
| 5079 causa suorum effectuum. Cum igitur corpora caelestia, cum suis | |
| 5080 motibus et dispositionibus, ponantur sicut ex necessitate entia; | |
| 53 | 5081 videtur quod effectus eorum ex necessitate consequantur.</p><p title="I q. 115 a. 6 arg. 2"><a name="33281"><span class="ref">[33281] Iª q. 115 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5082 effectus agentis ex necessitate sequitur in materia, quando virtus |
| 5083 agentis tanta fuerit quod possit sibi subiicere totaliter materiam. | |
| 5084 Sed tota materia inferiorum corporum subiicitur virtuti caelestium | |
| 5085 corporum, tanquam excellentiori. Ergo ex necessitate effectus | |
| 53 | 5086 caelestium corporum recipitur in materia corporali.</p><p title="I q. 115 a. 6 arg. 3"><a name="33282"><span class="ref">[33282] Iª q. 115 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5087 effectus caelestis corporis non ex necessitate proveniat, hoc est |
| 5088 propter aliquam causam impedientem. Sed quamlibet causam corpoream | |
| 5089 quae impedire posset effectum caelestis corporis, necesse est | |
| 5090 reduci in aliquod caeleste principium, cum caelestia corpora sint | |
| 5091 causa omnium quae hic fiunt. Ergo, cum et illud caeleste principium | |
| 5092 sit necessarium, sequitur quod necesse sit impediri effectum | |
| 5093 alterius corporis caelestis. Et sic omnia quae hic contingunt, ex | |
| 53 | 5094 necessitate eveniunt.</p><p title="I q. 115 a. 6 s. c."><a name="33283"><span class="ref">[33283] Iª q. 115 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5095 quod philosophus dicit, in libro de Somn. et Vigil., <i>quod neque |
| 5096 eorum quae in corporibus sunt signorum caelestium, velut aquarum et | |
| 5097 ventorum, inconveniens est multa non evenire</i>. Sic ergo non | |
| 53 | 5098 omnes effectus caelestium corporum ex necessitate eveniunt.</p><p title="I q. 115 a. 6 co."><a name="33284"><span class="ref">[33284] Iª q. 115 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5099 quod ista quaestio partim quidem absoluta est, secundum praemissa; |
| 5100 partim autem difficultatem habet. Ostensum enim est quod, quamvis | |
| 5101 ex impressione corporum caelestium fiant aliquae inclinationes in | |
| 5102 natura corporali, voluntas tamen non ex necessitate sequitur has | |
| 5103 inclinationes. Et ideo nihil prohibet per voluntariam actionem | |
| 5104 impediri effectum caelestium corporum, non solum in ipso homine, | |
| 5105 sed etiam in aliis rebus ad quas hominum operatio se extendit. Sed | |
| 5106 nullum tale principium invenitur in rebus naturalibus, quod habeat | |
| 5107 libertatem sequendi vel non sequendi impressiones caelestes. Unde | |
| 5108 videtur quod in talibus, ad minus, omnia ex necessitate proveniant, | |
| 5109 secundum antiquam quorundam rationem, qui, supponentes omne quod | |
| 5110 est causam habere, et quod, posita causa, ex necessitate ponitur | |
| 5111 effectus, concludebant, quod omnia ex necessitate contingant. Quam | |
| 5112 quidem opinionem repellit Aristoteles in VI Metaphys., secundum duo | |
| 5113 quae ipsi supponunt. Primo enim, non est verum quod, posita | |
| 5114 quacumque causa, necesse sit effectum poni. Sunt enim quaedam | |
| 5115 causae quae ordinantur ad suos effectus non ex necessitate, sed ut | |
| 5116 in pluribus, quae quandoque deficiunt in minori parte. Sed quia | |
| 5117 huiusmodi causae non deficiunt in minori parte, nisi propter | |
| 5118 aliquam causam impedientem, videtur adhuc praedictum inconveniens | |
| 5119 non vitari, quia et ipsum impedimentum talis causae ex necessitate | |
| 5120 contingit. Et ideo, secundo, oportet dicere quod omne quod est per | |
| 5121 se, habet causam, quod autem est per accidens, non habet causam, | |
| 5122 quia non est vere ens, cum non sit vere unum. Album enim causam | |
| 5123 habet, similiter et musicum; sed album musicum non habet causam, | |
| 5124 quia non est vere ens, neque vere unum. Manifestum est autem quod | |
| 5125 causa impediens actionem alicuius causae ordinatae ad suum effectum | |
| 5126 ut in pluribus, concurrit ei interdum per accidens, unde talis | |
| 5127 concursus non habet causam, inquantum est per accidens. Et propter | |
| 5128 hoc, id quod ex tali concursu sequitur, non reducitur in aliquam | |
| 5129 causam praeexistentem, ex qua ex necessitate sequatur. Sicut quod | |
| 5130 aliquod corpus terrestre ignitum in superiori parte aeris generetur | |
| 5131 et deorsum cadat, habet causam aliquam virtutem caelestem, et | |
| 5132 similiter etiam quod in superficie terrae sit aliqua materia | |
| 5133 combustibilis, potest reduci in aliquod caeleste principium. Sed | |
| 5134 quod ignis cadens huic materiae occurrat et comburat eam, non habet | |
| 5135 causam aliquod caeleste corpus, sed est per accidens. Et sic patet | |
| 5136 quod non omnes effectus caelestium corporum sunt ex | |
| 53 | 5137 necessitate.</p><p title="I q. 115 a. 6 ad 1"><a name="33285"><span class="ref">[33285] Iª q. 115 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5138 dicendum quod corpora caelestia sunt causa inferiorum effectuum |
| 5139 mediantibus causis particularibus inferioribus, quae deficere | |
| 53 | 5140 possunt in minori parte.</p><p title="I q. 115 a. 6 ad 2"><a name="33286"><span class="ref">[33286] Iª q. 115 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5141 dicendum quod virtus corporis caelestis non est infinita. Unde |
| 5142 requirit determinatam dispositionem in materia ad inducendum suum | |
| 5143 effectum, et quantum ad distantiam loci, et quantum ad alias | |
| 5144 conditiones. Et ideo sicut distantia loci impedit effectum | |
| 5145 caelestis corporis (non enim sol eundem caloris effectum habet in | |
| 5146 Dacia, quem habet in Aethiopia); ita et grossities materiae, vel | |
| 5147 frigiditas aut caliditas, aut alia huiusmodi dispositio, impedire | |
| 53 | 5148 potest effectum corporis caelestis.</p><p title="I q. 115 a. 6 ad 3"><a name="33287"><span class="ref">[33287] Iª q. 115 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5149 dicendum quod licet causa impediens effectum alterius causae, |
| 5150 reducatur in aliquod caeleste corpus sicut in causam; tamen | |
| 5151 concursus duarum causarum, cum sit per accidens, non reducitur in | |
| 53 | 5152 causam caelestem, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q116"><h2>Quaestio 116</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 116 pr."><a name="33288"><span class="ref">[33288] |
| 5153 Iª q. 116 pr.</span></a> Deinde considerandum est de fato. Et | |
| 28 | 5154 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, an fatum sit. Secundo, in quo |
| 5155 sit. Tertio, utrum sit immobile. Quarto, utrum omnia subsint | |
| 53 | 5156 fato.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 116 a. 1 arg. 1"><a name="33289"><span class="ref">[33289] Iª q. 116 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5157 proceditur. Videtur quod fatum nihil sit. Dicit enim Gregorius, in |
| 5158 homilia Epiphaniae, <i>absit a fidelium cordibus ut fatum esse | |
| 53 | 5159 aliquid dicant</i>.</p><p title="I q. 116 a. 1 arg. 2"><a name="33290"><span class="ref">[33290] Iª q. 116 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 5160 quae fato aguntur, non sunt improvisa, quia, ut Augustinus dicit V |
| 5161 de Civ. Dei, <i>fatum a fando dictum intelligimus, idest a | |
| 5162 loquendo</i>; ut ea fato fieri dicantur, quae ab aliquo | |
| 5163 determinante sunt ante praelocuta. Quae autem sunt provisa, non | |
| 5164 sunt fortuita neque casualia. Si igitur res fato aguntur, | |
| 53 | 5165 excludetur casus et fortuna a rebus.</p><p title="I q. 116 a. 1 s. c."><a name="33291"><span class="ref">[33291] Iª q. 116 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra quod |
| 28 | 5166 non est, non definitur. Sed Boetius, in IV de Consol., definit |
| 5167 fatum, dicens quod <i>fatum est inhaerens rebus mobilibus | |
| 5168 dispositio, per quam providentia suis quaeque nectit ordinibus</i>. | |
| 53 | 5169 Ergo fatum aliquid est.</p><p title="I q. 116 a. 1 co."><a name="33292"><span class="ref">[33292] Iª q. 116 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5170 quod in rebus inferioribus videntur quaedam a fortuna vel casu |
| 5171 provenire. Contingit autem quandoque quod aliquid, ad inferiores | |
| 5172 causas relatum, est fortuitum vel casuale, quod tamen, relatum ad | |
| 5173 causam aliquam superiorem, invenitur esse per se intentum. Sicut si | |
| 5174 duo servi alicuius domini mittantur ab eo ad eundem locum, uno de | |
| 5175 altero ignorante; concursus duorum servorum, si ad ipsos servos | |
| 5176 referatur, casualis est, quia accidit praeter utriusque | |
| 5177 intentionem; si autem referatur ad dominum, qui hoc praeordinavit, | |
| 5178 non est casuale, sed per se intentum. Fuerunt igitur aliqui qui | |
| 5179 huiusmodi casualia et fortuita, quae in his inferioribus accidunt, | |
| 5180 in nullam superiorem causam reducere voluerunt. Et hi fatum et | |
| 5181 providentiam negaverunt; ut de Tullio Augustinus recitat in V de | |
| 5182 Civ. Dei. Quod est contra ea quae superius de providentia dicta | |
| 5183 sunt. Quidam vero omnia fortuita et casualia quae in istis | |
| 5184 inferioribus accidunt, sive in rebus naturalibus sive in rebus | |
| 5185 humanis, reducere voluerunt in superiorem causam, idest in | |
| 5186 caelestia corpora. Et secundum hos, fatum nihil aliud est quam | |
| 5187 <i>dispositio siderum in qua quisque conceptus est vel natus</i>. | |
| 5188 Sed hoc stare non potest, propter duo. Primo quidem, quantum ad res | |
| 5189 humanas. Quia iam ostensum est quod humani actus non subduntur | |
| 5190 actioni caelestium corporum, nisi per accidens et indirecte. Causa | |
| 5191 autem fatalis, cum habeat ordinationem super ea quae fato aguntur, | |
| 5192 necesse est quod sit directe et per se causa eius quod agitur. | |
| 5193 Secundo, quantum ad omnia quae per accidens aguntur. Dictum est | |
| 5194 enim supra quod id quod est per accidens, non est proprie ens neque | |
| 5195 unum. Omnis autem naturae actio terminatur ad aliquid unum. Unde | |
| 5196 impossibile est quod id quod est per accidens, sit effectus per se | |
| 5197 alicuius naturalis principii agentis. Nulla ergo natura per se hoc | |
| 5198 facere potest, quod intendens fodere sepulcrum, inveniat thesaurum. | |
| 5199 Manifestum est autem quod corpus caeleste agit per modum naturalis | |
| 5200 principii, unde et effectus eius in hoc mundo sunt naturales. | |
| 5201 Impossibile est ergo quod aliqua virtus activa caelestis corporis | |
| 5202 sit causa eorum quae hic aguntur per accidens, sive a casu sive a | |
| 5203 fortuna. Et ideo dicendum est quod ea quae hic per accidens | |
| 5204 aguntur, sive in rebus naturalibus sive in rebus humanis, | |
| 5205 reducuntur in aliquam causam praeordinantem, quae est providentia | |
| 5206 divina. Quia nihil prohibet id quod est per accidens, accipi ut | |
| 5207 unum ab aliquo intellectu, alioquin intellectus formare non posset | |
| 5208 hanc propositionem, fodiens sepulcrum invenit thesaurum. Et sicut | |
| 5209 hoc potest intellectus apprehendere, ita potest efficere, sicut si | |
| 5210 aliquis sciens in quo loco sit thesaurus absconditus, instiget | |
| 5211 aliquem rusticum hoc ignorantem, ut ibi fodiat sepulcrum. Et sic | |
| 5212 nihil prohibet ea quae hic per accidens aguntur, ut fortuita vel | |
| 5213 casualia, reduci in aliquam causam ordinantem, quae per intellectum | |
| 5214 agat; et praecipue intellectum divinum. Nam solus Deus potest | |
| 5215 voluntatem immutare, ut supra habitum est. Et per consequens | |
| 5216 ordinatio humanorum actuum, quorum principium est voluntas, soli | |
| 5217 Deo attribui debet. Sic igitur inquantum omnia quae hic aguntur, | |
| 5218 divinae providentiae subduntur, tanquam per eam praeordinata et | |
| 5219 quasi praelocuta, fatum ponere possumus, licet hoc nomine sancti | |
| 5220 doctores uti recusaverint, propter eos qui ad vim positionis | |
| 5221 siderum hoc nomen retorquebant. Unde Augustinus dicit, in V de Civ. | |
| 5222 Dei, <i>si propterea quisquam res humanas fato tribuit, quia ipsam | |
| 5223 Dei voluntatem vel potestatem fati nomine appellat, sententiam | |
| 5224 teneat, linguam corrigat</i>. Et sic etiam Gregorius fatum esse | |
| 53 | 5225 negat.</p><p title="I q. 116 a. 1 ad 1"><a name="33293"><span class="ref">[33293] Iª q. 116 a. 1 ad 1</span></a> Unde patet |
| 5226 solutio ad primum.</p><p title="I q. 116 a. 1 ad 2"><a name="33294"><span class="ref">[33294] Iª q. 116 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 5227 dicendum quod nihil prohibet aliqua esse fortuita vel casualia per |
| 5228 comparationem ad causas proximas, non tamen per comparationem ad | |
| 5229 divinam providentiam, sic enim nihil temere fit in mundo, ut | |
| 53 | 5230 Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 116 a. 2 arg. 1"><a name="33295"><span class="ref">[33295] Iª q. 116 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5231 proceditur. Videtur quod fatum non sit in rebus creatis. Dicit enim |
| 5232 Augustinus, V de Civ. Dei, quod <i>ipsa Dei voluntas vel potestas | |
| 5233 fati nomine appellatur</i>. Sed voluntas et potestas Dei non est in | |
| 5234 creaturis, sed in Deo. Ergo fatum non est in rebus creatis, sed in | |
| 53 | 5235 Deo.</p><p title="I q. 116 a. 2 arg. 2"><a name="33296"><span class="ref">[33296] Iª q. 116 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5236 fatum comparatur ad ea quae ex fato aguntur, ut causa; ut ipse |
| 5237 modus loquendi ostendit. Sed causa universalis per se eorum quae | |
| 5238 hic per accidens aguntur, est solus Deus, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 5239 fatum est in Deo, et non in rebus creatis.</p><p title="I q. 116 a. 2 arg. 3"><a name="33297"><span class="ref">[33297] Iª q. 116 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5240 fatum est in creaturis, aut est substantia, aut accidens, et |
| 5241 quodcumque horum detur, oportet quod multiplicetur secundum | |
| 5242 creaturarum multitudinem. Cum ergo fatum videatur esse unum tantum, | |
| 53 | 5243 videtur quod fatum non sit in creaturis, sed in Deo.</p><p title="I q. 116 a. 2 s. c."><a name="33298"><span class="ref">[33298] Iª q. 116 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5244 quod Boetius dicit, in IV de Consol. quod <i>fatum est dispositio |
| 53 | 5245 rebus mobilibus inhaerens</i>.</p><p title="I q. 116 a. 2 co."><a name="33299"><span class="ref">[33299] Iª q. 116 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5246 quod, sicut ex praedictis patet, divina providentia per causas |
| 5247 medias suos effectus exequitur. Potest ergo ipsa ordinatio | |
| 5248 effectuum dupliciter considerari. Uno modo, secundum quod est in | |
| 5249 ipso Deo, et sic ipsa ordinatio effectuum vocatur providentia. | |
| 5250 Secundum vero quod praedicta ordinatio consideratur in mediis | |
| 5251 causis a Deo ordinatis ad aliquos effectus producendos, sic habet | |
| 5252 rationem fati. Et hoc est quod Boetius dicit, IV de Consol., | |
| 5253 <i>sive famulantibus quibusdam providentiae divinae spiritibus | |
| 5254 fatum exercetur; seu anima, seu tota inserviente natura, sive | |
| 5255 caelestibus siderum motibus, seu angelica virtute, seu Daemonum | |
| 5256 varia solertia, seu aliquibus eorum, seu omnibus, fatalis series | |
| 5257 texitur</i>, de quibus omnibus per singula in praecedentibus dictum | |
| 5258 est. Sic ergo est manifestum quod fatum est in ipsis causis | |
| 5259 creatis, inquantum sunt ordinatae a Deo ad effectus | |
| 53 | 5260 producendos.</p><p title="I q. 116 a. 2 ad 1"><a name="33300"><span class="ref">[33300] Iª q. 116 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5261 dicendum quod ipsa ordinatio causarum secundarum, quam Augustinus |
| 5262 seriem causarum nominat, non habet rationem fati, nisi secundum | |
| 5263 quod dependet a Deo. Et ideo causaliter Dei potestas vel voluntas | |
| 5264 dici potest fatum. Essentialiter vero fatum est ipsa dispositio seu | |
| 53 | 5265 series, idest ordo, causarum secundarum.</p><p title="I q. 116 a. 2 ad 2"><a name="33301"><span class="ref">[33301] Iª q. 116 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5266 dicendum quod intantum fatum habet rationem causae, inquantum et |
| 53 | 5267 ipsae causae secundae, quarum ordinatio fatum vocatur.</p><p title="I q. 116 a. 2 ad 3"><a name="33302"><span class="ref">[33302] Iª q. 116 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5268 dicendum quod fatum dicitur dispositio, non quae est in genere |
| 5269 qualitatis; sed secundum quod dispositio designat ordinem, qui non | |
| 5270 est substantia, sed relatio. Qui quidem ordo, si consideretur per | |
| 5271 comparationem ad suum principium, est unus, et sic dicitur unum | |
| 5272 fatum. Si autem consideretur per comparationem ad effectus, vel ad | |
| 5273 ipsas causas medias, sic multiplicatur, per quem modum poeta dixit, | |
| 53 | 5274 <i>te tua fata trahunt</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 116 a. 3 arg. 1"><a name="33303"><span class="ref">[33303] Iª q. 116 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5275 proceditur. Videtur quod fatum non sit immobile. Dicit enim |
| 5276 Boetius, in IV de Consol., <i>uti est ad intellectum ratiocinatio, | |
| 5277 ad id quod est id quod gignitur, ad aeternitatem tempus, ad punctum | |
| 5278 medium circulus; ita est fati series mobilis ad providentiae | |
| 53 | 5279 stabilem simplicitatem</i>.</p><p title="I q. 116 a. 3 arg. 2"><a name="33304"><span class="ref">[33304] Iª q. 116 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5280 sicut philosophus dicit in II Topic., <i>motis nobis, moventur ea |
| 5281 quae in nobis sunt. Sed fatum est dispositio inhaerens rebus | |
| 53 | 5282 mobilibus</i>, ut Boetius dicit. Ergo fatum est mobile.</p><p title="I q. 116 a. 3 arg. 3"><a name="33305"><span class="ref">[33305] Iª q. 116 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5283 fatum est immobile, ea quae subduntur fato, immobiliter et ex |
| 5284 necessitate eveniunt. Sed talia maxime videntur esse contingentia, | |
| 5285 quae fato attribuuntur. Ergo nihil erit contingens in rebus, sed | |
| 53 | 5286 omnia ex necessitate evenient.</p><p title="I q. 116 a. 3 s. c."><a name="33306"><span class="ref">[33306] Iª q. 116 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 5287 quod Boetius dicit, quod fatum est immobilis dispositio.</p><p title="I q. 116 a. 3 co."><a name="33307"><span class="ref">[33307] Iª q. 116 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 5288 quod dispositio secundarum causarum, quam fatum dicimus, potest |
| 5289 dupliciter considerari, uno modo, secundum ipsas causas secundas, | |
| 5290 quae sic disponuntur seu ordinantur; alio modo, per relationem ad | |
| 5291 primum principium a quo ordinantur, scilicet Deum. Quidam ergo | |
| 5292 posuerunt ipsam seriem seu dispositionem causarum esse secundum se | |
| 5293 necessariam, ita quod omnia ex necessitate contingerent; propter | |
| 5294 hoc, quod quilibet effectus habet causam, et causa posita necesse | |
| 5295 est effectum poni. Sed hoc patet esse falsum, per ea quae supra | |
| 5296 dicta sunt. Alii vero e contrario posuerunt fatum esse mobile, | |
| 5297 etiam secundum quod a divina providentia dependet. Unde Aegyptii | |
| 5298 dicebant quibusdam sacrificiis fatum posse mutari, ut Gregorius | |
| 5299 Nyssenus dicit. Sed hoc supra exclusum est, quia immobilitati | |
| 5300 divinae providentiae repugnat. Et ideo dicendum est quod fatum, | |
| 5301 secundum considerationem secundarum causarum, mobile est, sed | |
| 5302 secundum quod subest divinae providentiae, immobilitatem sortitur, | |
| 5303 non quidem absolutae necessitatis, sed conditionatae; secundum quod | |
| 5304 dicimus hanc conditionalem esse veram vel necessariam, si Deus | |
| 5305 praescivit hoc futurum, erit. Unde cum Boetius dixisset fati seriem | |
| 5306 esse mobilem, post pauca subdit, <i>quae cum ab immobilis | |
| 5307 providentiae proficiscatur exordiis, ipsam quoque immutabilem esse | |
| 53 | 5308 necesse est</i>.</p><p title="I q. 116 a. 3 ad arg."><a name="33308"><span class="ref">[33308] Iª q. 116 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 5309 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 116 a. 4 arg. 1"><a name="33309"><span class="ref">[33309] Iª q. 116 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 5310 proceditur. Videtur quod omnia fato subdantur. Dicit enim Boetius, |
| 5311 in IV de Consol., <i>series fati caelum et sidera movet, elementa | |
| 5312 in se invicem temperat, et alterna format transmutatione; eadem | |
| 5313 nascentia occidentiaque omnia per similes foetuum seminumque | |
| 5314 renovat progressus; haec actus fortunasque hominum indissolubili | |
| 5315 causarum connexione constringit</i>. Nihil ergo excipi videtur, | |
| 53 | 5316 quod sub fati serie non contineatur.</p><p title="I q. 116 a. 4 arg. 2"><a name="33310"><span class="ref">[33310] Iª q. 116 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5317 Augustinus dicit, in V de Civ. Dei, quod fatum aliquid est, |
| 5318 secundum quod ad voluntatem et potestatem Dei refertur. Sed | |
| 5319 voluntas Dei est causa omnium quae fiunt, ut Augustinus dicit in | |
| 53 | 5320 III de Trin. Ergo omnia subduntur fato.</p><p title="I q. 116 a. 4 arg. 3"><a name="33311"><span class="ref">[33311] Iª q. 116 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5321 fatum, secundum Boetium, est <i>dispositio rebus mobilibus |
| 5322 inhaerens</i>. Sed omnes creaturae sunt mutabiles, et solus Deus | |
| 5323 vere immutabilis, ut supra habitum est. Ergo in omnibus creaturis | |
| 53 | 5324 est fatum.</p><p title="I q. 116 a. 4 s. c."><a name="33312"><span class="ref">[33312] Iª q. 116 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5325 quod Boetius dicit, in IV de Consol., quod <i>quaedam quae sub |
| 53 | 5326 providentia locata sunt, fati seriem superant</i>.</p><p title="I q. 116 a. 4 co."><a name="33313"><span class="ref">[33313] Iª q. 116 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5327 quod, sicut supra dictum est, fatum est ordinatio secundarum |
| 5328 causarum ad effectus divinitus provisos. Quaecumque igitur causis | |
| 5329 secundis subduntur, ea subduntur et fato. Si qua vero sunt quae | |
| 5330 immediate a Deo fiunt, cum non subdantur secundis causis, non | |
| 5331 subduntur fato; sicut creatio rerum, glorificatio spiritualium | |
| 5332 substantiarum, et alia huiusmodi. Et hoc est quod Boetius dicit, | |
| 5333 quod <i>ea quae sunt primae divinitati propinqua, stabiliter fixa, | |
| 5334 fatalis ordinem mobilitatis excedunt. Ex quo etiam patet quod | |
| 5335 quanto aliquid longius a prima mente discedit, nexibus fati | |
| 5336 maioribus implicatur</i>; quia magis subiicitur necessitati | |
| 53 | 5337 secundarum causarum.</p><p title="I q. 116 a. 4 ad 1"><a name="33314"><span class="ref">[33314] Iª q. 116 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5338 dicendum quod omnia illa quae ibi tanguntur, fiunt a Deo |
| 5339 mediantibus causis secundis; et ideo sub fati serie continentur. | |
| 53 | 5340 Sed non est eadem ratio de omnibus aliis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 116 a. 4 ad 2"><a name="33315"><span class="ref">[33315] Iª q. 116 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5341 dicendum quod fatum refertur ad voluntatem et potestatem Dei, sicut |
| 5342 ad primum principium. Unde non oportet quod quidquid subiicitur | |
| 5343 voluntati divinae vel potestati, subiiciatur fato, ut dictum | |
| 53 | 5344 est.</p><p title="I q. 116 a. 4 ad 3"><a name="33316"><span class="ref">[33316] Iª q. 116 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5345 dicendum quod, quamvis omnes creaturae sint aliquo modo mutabiles, |
| 5346 tamen aliquae earum non procedunt a causis creatis mutabilibus. Et | |
| 53 | 5347 ideo non subiiciuntur fato, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q117"><h2>Quaestio 117</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 117 pr."><a name="33317"><span class="ref">[33317] |
| 5348 Iª q. 117 pr.</span></a> Postea considerandum est de his quae | |
| 28 | 5349 pertinent ad actionem hominis, qui est compositus ex spirituali et |
| 5350 corporali creatura. Et primo considerandum est de actione hominis; | |
| 5351 secundo, de propagatione hominis ex homine. Circa primum quaeruntur | |
| 5352 quatuor. Primo, utrum unus homo possit docere alium, causando in | |
| 5353 ipso scientiam. Secundo, utrum homo possit docere Angelum. Tertio, | |
| 5354 utrum homo per virtutem suae animae possit immutare materiam | |
| 5355 corporalem. Quarto, utrum anima hominis separata possit movere | |
| 53 | 5356 corpora motu locali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 117 a. 1 arg. 1"><a name="33318"><span class="ref">[33318] Iª q. 117 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5357 proceditur. Videtur quod homo non possit alium docere. Dicit enim |
| 5358 dominus, Matth. XXIII, <i>nolite vocari Rabbi</i>; ubi dicit Glossa | |
| 5359 Hieronymi, <i>ne divinum honorem hominibus tribuatis</i>. Esse ergo | |
| 5360 magistrum pertinet proprie ad divinum honorem. Sed docere est | |
| 5361 proprium magistri. Homo ergo non potest docere, sed hoc est | |
| 53 | 5362 proprium Dei.</p><p title="I q. 117 a. 1 arg. 2"><a name="33319"><span class="ref">[33319] Iª q. 117 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5363 homo alium docet, hoc non est nisi inquantum agit per scientiam |
| 5364 suam ad causandum scientiam in alio. Sed qualitas per quam aliquis | |
| 5365 agit ad faciendum sibi simile, est qualitas activa. Ergo sequitur | |
| 53 | 5366 quod scientia sit qualitas activa, sicut et calor.</p><p title="I q. 117 a. 1 arg. 3"><a name="33320"><span class="ref">[33320] Iª q. 117 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 5367 scientiam requiritur lumen intelligibile, et species rei |
| 5368 intellectae. Sed neutrum istorum potest causare unus homo in alio. | |
| 53 | 5369 Ergo unus homo non potest docendo causare scientiam in alio.</p><p title="I q. 117 a. 1 arg. 4"><a name="33321"><span class="ref">[33321] Iª q. 117 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5370 doctor nihil agit ad discipulum nisi quod proponit ei quaedam |
| 5371 signa, vel vocibus aliquid significando, vel nutibus. Sed | |
| 5372 proponendo signa non potest aliquis alium docere, causando in eo | |
| 5373 scientiam. Quia aut proponit signa rerum notarum; aut rerum | |
| 5374 ignotarum. Si rerum notarum, ille ergo cui signa proponuntur, iam | |
| 5375 habet scientiam, et eam non acquirit a magistro. Si autem rerum | |
| 5376 ignotarum, per huiusmodi signa nihil addiscit, sicut si aliquis | |
| 5377 proponeret alicui Latino verba Graeca, quorum significationem | |
| 5378 ignoraret, per hoc eum docere non posset. Nullo ergo modo unus homo | |
| 53 | 5379 potest, alium docendo, scientiam in eo causare.</p><p title="I q. 117 a. 1 s. c."><a name="33322"><span class="ref">[33322] Iª q. 117 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5380 quod apostolus dicit, I ad Tim. II, <i>in quo positus sum ego |
| 5381 praedicator et apostolus, doctor gentium in fide et | |
| 53 | 5382 veritate</i>.</p><p title="I q. 117 a. 1 co."><a name="33323"><span class="ref">[33323] Iª q. 117 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5383 quod circa hoc diversae fuerunt opiniones. Averroes enim, in |
| 5384 Comment. III de anima, posuit unum intellectum possibilem esse | |
| 5385 omnium hominum, ut supra dictum est. Et ex hoc sequebatur quod | |
| 5386 eaedem species intelligibiles sint omnium hominum. Et secundum hoc, | |
| 5387 ponit quod unus homo per doctrinam non causat aliam scientiam in | |
| 5388 altero ab ea quam ipse habet; sed communicat ei eandem scientiam | |
| 5389 quam ipse habet, per hoc quod movet eum ad ordinandum phantasmata | |
| 5390 in anima sua, ad hoc quod sint disposita convenienter ad | |
| 5391 intelligibilem apprehensionem. Quae quidem opinio quantum ad hoc | |
| 5392 vera est, quod est eadem scientia in discipulo et magistro, si | |
| 5393 consideretur identitas secundum unitatem rei scitae, eadem enim rei | |
| 5394 veritas est quam cognoscit et discipulus et magister. Sed quantum | |
| 5395 ad hoc quod ponit esse unum intellectum possibilem omnium hominum, | |
| 5396 et easdem species intelligibiles, differentes solum secundum | |
| 5397 diversa phantasmata; falsa est eius opinio, ut supra habitum est. | |
| 5398 Alia est opinio Platonicorum, qui posuerunt quod scientia inest a | |
| 5399 principio animabus nostris per participationem formarum | |
| 5400 separatarum, sicut supra habitum est; sed anima ex unione corporis | |
| 5401 impeditur ne possit considerare libere ea quorum scientiam habet. | |
| 5402 Et secundum hoc, discipulus a magistro non acquirit scientiam de | |
| 5403 novo, sed ab eo excitatur ad considerandum ea quorum scientiam | |
| 5404 habet; ut sic addiscere nihil aliud sit quam reminisci. Sicut etiam | |
| 5405 ponebant quod agentia naturalia solummodo disponunt ad susceptionem | |
| 5406 formarum, quas acquirit materia corporalis per participationem | |
| 5407 specierum separatarum. Sed contra hoc supra ostensum est quod | |
| 5408 intellectus possibilis animae humanae est in potentia pura ad | |
| 5409 intelligibilia, secundum quod Aristoteles dicit in III de anima. Et | |
| 5410 ideo aliter dicendum est, quod docens causat scientiam in | |
| 5411 addiscente, reducendo ipsum de potentia in actum, sicut dicitur in | |
| 5412 VIII Physic. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod effectuum | |
| 5413 qui sunt ab exteriori principio, aliquis est ab exteriori principio | |
| 5414 tantum; sicut forma domus causatur in materia solum ab arte. | |
| 5415 Aliquis autem effectus est quandoque quidem ab exteriori principio, | |
| 5416 quandoque autem ab interiori; sicut sanitas causatur in infirmo | |
| 5417 quandoque ab exteriori principio, scilicet ab arte medicinae; | |
| 5418 quandoque autem ab interiori principio ut cum aliquis sanatur per | |
| 5419 virtutem naturae. Et in talibus effectibus sunt duo attendenda. | |
| 5420 Primo quidem, quod ars imitatur naturam in sua operatione, sicut | |
| 5421 enim natura sanat infirmum alterando, digerendo, et expellendo | |
| 5422 materiam quae causat morbum, ita et ars. Secundo attendendum est, | |
| 5423 quod principium exterius, scilicet ars, non operatur sicut | |
| 5424 principale agens, sed sicut coadiuvans agens principale, quod est | |
| 5425 principium interius, confortando ipsum, et ministrando ei | |
| 5426 instrumenta et auxilia, quibus utatur ad effectum producendum, | |
| 5427 sicut medicus confortat naturam, et adhibet ei cibos et medicinas, | |
| 5428 quibus natura utatur ad finem intentum. Scientia autem acquiritur | |
| 5429 in homine et ab interiori principio, ut patet in eo qui per | |
| 5430 inventionem propriam scientiam acquirit; et a principio exteriori, | |
| 5431 ut patet in eo qui addiscit. Inest enim unicuique homini quoddam | |
| 5432 principium scientiae, scilicet lumen intellectus agentis, per quod | |
| 5433 cognoscuntur statim a principio naturaliter quaedam universalia | |
| 5434 principia omnium scientiarum. Cum autem aliquis huiusmodi | |
| 5435 universalia principia applicat ad aliqua particularia, quorum | |
| 5436 memoriam et experimentum per sensum accipit; per inventionem | |
| 5437 propriam acquirit scientiam eorum quae nesciebat, ex notis ad | |
| 5438 ignota procedens. Unde et quilibet docens, ex his quae discipulus | |
| 5439 novit, ducit eum in cognitionem eorum quae ignorabat; secundum quod | |
| 5440 dicitur in I Poster., quod <i>omnis doctrina et omnis disciplina ex | |
| 5441 praeexistenti fit cognitione</i>. Ducit autem magister discipulum | |
| 5442 ex praecognitis in cognitionem ignotorum, dupliciter. Primo quidem, | |
| 5443 proponendo ei aliqua auxilia vel instrumenta, quibus intellectus | |
| 5444 eius utatur ad scientiam acquirendam, puta cum proponit ei aliquas | |
| 5445 propositiones minus universales, quas tamen ex praecognitis | |
| 5446 discipulus diiudicare potest; vel cum proponit ei aliqua sensibilia | |
| 5447 exempla, vel similia, vel opposita, vel aliqua huiusmodi ex quibus | |
| 5448 intellectus addiscentis manuducitur in cognitionem veritatis | |
| 5449 ignotae. Alio modo, cum confortat intellectum addiscentis; non | |
| 5450 quidem aliqua virtute activa quasi superioris naturae, sicut supra | |
| 5451 dictum est de Angelis illuminantibus, quia omnes humani intellectus | |
| 5452 sunt unius gradus in ordine naturae; sed inquantum proponit | |
| 5453 discipulo ordinem principiorum ad conclusiones, qui forte per | |
| 5454 seipsum non haberet tantam virtutem collativam, ut ex principiis | |
| 5455 posset conclusiones deducere. Et ideo dicitur in I Poster., quod | |
| 5456 demonstratio est syllogismus faciens scire. Et per hunc modum ille | |
| 53 | 5457 qui demonstrat, auditorem scientem facit.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 1"><a name="33324"><span class="ref">[33324] Iª q. 117 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5458 dicendum quod, sicut iam dictum est, homo docens solummodo exterius |
| 5459 ministerium adhibet, sicut medicus sanans, sed sicut natura | |
| 5460 interior est principalis causa sanationis, ita et interius lumen | |
| 5461 intellectus est principalis causa scientiae. Utrumque autem horum | |
| 5462 est a Deo. Et ideo sicut de Deo dicitur, qui sanat omnes | |
| 5463 infirmitates tuas; ita de eo dicitur, qui docet hominem scientiam, | |
| 5464 inquantum lumen vultus eius super nos signatur, per quod nobis | |
| 53 | 5465 omnia ostenduntur.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 2"><a name="33325"><span class="ref">[33325] Iª q. 117 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5466 dicendum quod doctor non causat scientiam in discipulo per modum |
| 5467 agentis naturalis, ut Averroes obiicit. Unde non oportet quod | |
| 5468 scientia sit qualitas activa, sed est principium quo aliquis | |
| 5469 dirigitur in docendo, sicut ars est principium quo aliquis | |
| 53 | 5470 dirigitur in operando.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 3"><a name="33326"><span class="ref">[33326] Iª q. 117 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5471 dicendum quod magister non causat lumen intelligibile in discipulo, |
| 5472 nec directe species intelligibiles, sed movet discipulum per suam | |
| 5473 doctrinam ad hoc, quod ipse per virtutem sui intellectus formet | |
| 5474 intelligibiles conceptiones, quarum signa sibi proponit | |
| 53 | 5475 exterius.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 4"><a name="33327"><span class="ref">[33327] Iª q. 117 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5476 dicendum quod signa quae magister discipulo proponit, sunt rerum |
| 5477 notarum in universali, et sub quadam confusione; sed ignotarum in | |
| 5478 particulari, et sub quadam distinctione. Et ideo cum quisque per | |
| 5479 seipsum scientiam acquirit, non potest dici docere seipsum, vel | |
| 5480 esse sui ipsius magister, quia non praeexistit in eo scientia | |
| 53 | 5481 completa, qualis requiritur in magistro.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 117 a. 2 arg. 1"><a name="33328"><span class="ref">[33328] Iª q. 117 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5482 proceditur. Videtur quod homines possint docere Angelos. Dicit enim |
| 5483 apostolus, ad Ephes. III, <i>ut innotescat principibus et | |
| 5484 potestatibus in caelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia | |
| 5485 Dei</i>. Sed Ecclesia est congregatio hominum fidelium. Ergo | |
| 53 | 5486 Angelis per homines aliqua innotescunt.</p><p title="I q. 117 a. 2 arg. 2"><a name="33329"><span class="ref">[33329] Iª q. 117 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5487 Angeli superiores, qui immediate de divinis a Deo illuminantur, |
| 5488 inferiores Angelos instruere possunt, ut supra dictum est. Sed | |
| 5489 aliqui homines immediate de divinis per Dei verbum sunt instructi; | |
| 5490 sicut maxime patet de apostolis, secundum illud ad Heb. I, | |
| 5491 <i>novissime, diebus istis, locutus est nobis in filio</i>. Ergo | |
| 53 | 5492 aliqui homines aliquos Angelos docere potuerunt.</p><p title="I q. 117 a. 2 arg. 3"><a name="33330"><span class="ref">[33330] Iª q. 117 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5493 inferiores Angeli a superioribus instruuntur. Sed quidam homines |
| 5494 superiores sunt aliquibus Angelis, cum ad supremos ordines | |
| 5495 Angelorum aliqui homines assumantur, ut Gregorius dicit in quadam | |
| 5496 homilia. Ergo aliqui inferiores Angeli per aliquos homines de | |
| 53 | 5497 divinis instrui possunt.</p><p title="I q. 117 a. 2 s. c."><a name="33331"><span class="ref">[33331] Iª q. 117 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5498 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod omnes divinae |
| 5499 illuminationes perferuntur ad homines mediantibus Angelis. Non ergo | |
| 53 | 5500 Angeli instruuntur per homines de divinis.</p><p title="I q. 117 a. 2 co."><a name="33332"><span class="ref">[33332] Iª q. 117 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5501 quod, sicut supra habitum est, inferiores Angeli loqui quidem |
| 5502 possunt superioribus Angelis, manifestando eis suas cogitationes; | |
| 5503 sed de rebus divinis superiores ab inferioribus nunquam | |
| 5504 illuminantur. Manifestum est autem quod eo modo quo inferiores | |
| 5505 Angeli superioribus subduntur, supremi homines subduntur etiam | |
| 5506 infimis Angelorum. Quod patet per id quod dominus dicit, Matth. XI, | |
| 5507 <i>inter natos mulierum non surrexit maior Ioanne Baptista; sed qui | |
| 5508 minor est in regno caelorum, maior est illo</i>. Sic igitur de | |
| 5509 rebus divinis ab hominibus Angeli nunquam illuminantur. | |
| 5510 Cogitationes tamen suorum cordium homines Angelis per modum | |
| 5511 locutionis manifestare possunt, quia secreta cordium scire solius | |
| 53 | 5512 Dei est.</p><p title="I q. 117 a. 2 ad 1"><a name="33333"><span class="ref">[33333] Iª q. 117 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5513 dicendum quod Augustinus, V super Gen. ad Litt., sic exponit illam |
| 5514 apostoli auctoritatem. Praemiserat enim apostolus, <i>mihi, omnium | |
| 5515 sanctorum minimo, data est gratia haec, illuminare omnes quae sit | |
| 5516 dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo. Ita dico | |
| 5517 absconditi, ut tamen innotesceret principibus et potestatibus in | |
| 5518 caelestibus, per Ecclesiam scilicet, multiformis sapientia Dei</i>. | |
| 5519 Quasi dicat, ita hoc sacramentum erat absconditum hominibus, ut | |
| 5520 tamen Ecclesiae caelesti, quae continetur in principibus et | |
| 5521 potestatibus, hoc sacramentum notum esset <i>a saeculis, non ante | |
| 5522 saecula, quia ibi primitus Ecclesia fuit, quo post resurrectionem | |
| 5523 et ista Ecclesia hominum congreganda est</i>. Potest tamen et | |
| 5524 aliter dici, quod <i>illud quod absconditum est, non tantum in Deo | |
| 5525 innotescit Angelis, verum etiam hic eis apparet, cum efficitur | |
| 5526 atque propalatur</i>, ut Augustinus ibidem subdit. Et sic dum per | |
| 5527 apostolos impleta sunt Christi et Ecclesiae mysteria, Angelis | |
| 5528 aliqua apparuerunt de huiusmodi mysteriis, quae ante erant eis | |
| 5529 occulta. Et per hunc modum potest intelligi quod Hieronymus dicit, | |
| 5530 quod, apostolis praedicantibus, Angeli aliqua mysteria cognoverunt, | |
| 5531 quia scilicet per praedicationem apostolorum huiusmodi mysteria | |
| 5532 explebantur in rebus ipsis, sicut praedicante Paulo convertebantur | |
| 53 | 5533 gentes; de quo apostolus ibi loquitur.</p><p title="I q. 117 a. 2 ad 2"><a name="33334"><span class="ref">[33334] Iª q. 117 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5534 dicendum quod apostoli instruebantur immediate a verbo Dei, non |
| 5535 secundum eius divinitatem, sed inquantum eius humanitas loquebatur. | |
| 53 | 5536 Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 117 a. 2 ad 3"><a name="33335"><span class="ref">[33335] Iª q. 117 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5537 dicendum quod aliqui homines, etiam in statu viae, sunt maiores |
| 5538 aliquibus Angelis, non quidem actu, sed virtute; inquantum scilicet | |
| 5539 habent caritatem tantae virtutis, ut possint mereri maiorem | |
| 5540 beatitudinis gradum quam quidam Angeli habeant. Sicut si dicamus | |
| 5541 semen alicuius magnae arboris esse maius virtute quam aliquam | |
| 53 | 5542 parvam arborem, cum tamen multo minus sit in actu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 117 a. 3 arg. 1"><a name="33336"><span class="ref">[33336] Iª q. 117 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5543 proceditur. Videtur quod homo per virtutem animae possit corporalem |
| 5544 materiam immutare. Dicit enim Gregorius, II Dialog., quod <i>sancti | |
| 5545 miracula aliquando ex prece faciunt, aliquando ex potestate, sicut | |
| 5546 Petrus, qui Tabitham mortuam orando suscitavit, Ananiam et Saphiram | |
| 5547 mentientes morti increpando tradidit</i>. Sed in operatione | |
| 5548 miraculorum fit aliqua immutatio materiae corporalis. Ergo homines | |
| 53 | 5549 virtute suae animae possunt materiam corporalem immutare.</p><p title="I q. 117 a. 3 arg. 2"><a name="33337"><span class="ref">[33337] Iª q. 117 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5550 super illud ad Gal. III, <i>quis vos fascinavit veritati non |
| 5551 obedire?</i> Dicit Glossa quod <i>quidam habent</i> oculos urentes, | |
| 5552 qui solo aspectu inficiunt alios, et maxime pueros. Sed hoc non | |
| 5553 esset, nisi virtus animae posset materiam corporalem immutare. Ergo | |
| 5554 homo per virtutem suae animae potest materiam corporalem | |
| 53 | 5555 immutare.</p><p title="I q. 117 a. 3 arg. 3"><a name="33338"><span class="ref">[33338] Iª q. 117 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5556 corpus humanum est nobilius quam alia inferiora corpora. Sed per |
| 5557 apprehensionem animae humanae immutatur corpus humanum ad calorem | |
| 5558 et frigus, ut patet in irascentibus et timentibus; et quandoque | |
| 5559 etiam haec immutatio pervenit usque ad aegritudinem et mortem. Ergo | |
| 5560 multo magis anima hominis potest sua virtute materiam corporalem | |
| 53 | 5561 immutare.</p><p title="I q. 117 a. 3 s. c."><a name="33339"><span class="ref">[33339] Iª q. 117 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5562 quod dicit Augustinus, in III de Trin., quod <i>materia corporalis |
| 53 | 5563 soli Deo obedit ad nutum</i>.</p><p title="I q. 117 a. 3 co."><a name="33340"><span class="ref">[33340] Iª q. 117 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5564 quod, sicut supra dictum est materia corporalis non immutatur ad |
| 5565 formam, nisi vel ab agente aliquo composito ex materia et forma; | |
| 5566 vel ab ipso Deo, in quo virtualiter et materia et forma | |
| 5567 praeexistit, sicut in primordiali causa utriusque. Unde et de | |
| 5568 Angelis supra dictum est quod materiam corporalem immutare non | |
| 5569 possunt naturali virtute, nisi applicando corporalia agentia ad | |
| 5570 effectus aliquos producendos. Multo igitur minus anima sua virtute | |
| 5571 naturali potest immutare materiam corporalem, nisi mediantibus | |
| 53 | 5572 aliquibus corporibus.</p><p title="I q. 117 a. 3 ad 1"><a name="33341"><span class="ref">[33341] Iª q. 117 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5573 dicendum quod sancti dicuntur miracula facere ex potestate gratiae, |
| 5574 non naturae. Quod patet per illud quod Gregorius ibidem dicit, | |
| 5575 <i>qui filii Dei ex potestate sunt, ut dicit Ioannes, quid mirum si | |
| 53 | 5576 signa facere ex potestate valeant?</i></p><p title="I q. 117 a. 3 ad 2"><a name="33342"><span class="ref">[33342] Iª q. 117 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5577 dicendum quod fascinationis causam assignavit Avicenna ex hoc, quod |
| 5578 materia corporalis nata est obedire spirituali substantiae magis | |
| 5579 quam contrariis agentibus in natura. Et ideo quando anima fuerit | |
| 5580 fortis in sua imaginatione, corporalis materia immutatur secundum | |
| 5581 eam. Et hanc dicit esse causam oculi fascinantis. Sed supra | |
| 5582 ostensum est quod materia corporalis non obedit substantiae | |
| 5583 spirituali ad nutum, nisi soli creatori. Et ideo melius dicendum | |
| 5584 est, quod ex forti imaginatione animae immutantur spiritus corporis | |
| 5585 coniuncti. Quae quidem immutatio spirituum maxime fit in oculis, ad | |
| 5586 quos subtiliores spiritus perveniunt. Oculi autem inficiunt aerem | |
| 5587 continuum usque ad determinatum spatium, per quem modum specula, si | |
| 5588 fuerint nova et pura, contrahunt quandam impuritatem ex aspectu | |
| 5589 mulieris menstruatae, ut Aristoteles dicit in libro de Somn. et | |
| 5590 Vig. Sic igitur cum aliqua anima fuerit vehementer commota ad | |
| 5591 malitiam, sicut maxime in vetulabus contingit, efficitur secundum | |
| 5592 modum praedictum aspectus eius venenosus et noxius, et maxime | |
| 5593 pueris, qui habent corpus tenerum, et de facili receptivum | |
| 5594 impressionis. Possibile est etiam quod ex Dei permissione, vel | |
| 5595 etiam ex aliquo facto occulto, cooperetur ad hoc malignitas | |
| 53 | 5596 Daemonum, cum quibus vetulae sortilegae aliquod foedus habent.</p><p title="I q. 117 a. 3 ad 3"><a name="33343"><span class="ref">[33343] Iª q. 117 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5597 dicendum quod anima corpori humano unitur ut forma, et appetitus |
| 5598 sensitivus, qui obedit aliqualiter rationi, ut supra dictum est, | |
| 5599 est actus alicuius organi corporalis. Et ideo oportet quod ad | |
| 5600 apprehensionem animae humanae, commoveatur appetitus sensitivus cum | |
| 5601 aliqua operatione corporali. Ad exteriora vero corpora immutanda | |
| 5602 apprehensio animae humanae non sufficit, nisi mediante immutatione | |
| 53 | 5603 proprii corporis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 117 a. 4 arg. 1"><a name="33344"><span class="ref">[33344] Iª q. 117 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 5604 proceditur. Videtur quod anima hominis separata possit corpora |
| 5605 saltem localiter movere. Substantiae enim spirituali naturaliter | |
| 5606 obedit corpus ad motum localem, ut supra dictum est. Sed anima | |
| 5607 separata est substantia spiritualis. Ergo suo imperio potest | |
| 53 | 5608 exteriora corpora movere.</p><p title="I q. 117 a. 4 arg. 2"><a name="33345"><span class="ref">[33345] Iª q. 117 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 5609 itinerario Clementis dicitur, narrante Niceta ad Petrum, quod Simon |
| 5610 magus per magicas artes pueri a se interfecti animam retinebat, per | |
| 5611 quam magicas operationes efficiebat. Sed hoc esse non potuisset | |
| 5612 sine aliqua corporum transmutatione, ad minus locali. Ergo anima | |
| 53 | 5613 separata habet virtutem localiter movendi corpora.</p><p title="I q. 117 a. 4 s. c."><a name="33346"><span class="ref">[33346] Iª q. 117 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5614 quod philosophus dicit, in libro de anima quod anima non potest |
| 53 | 5615 movere quodcumque corpus, sed solummodo proprium.</p><p title="I q. 117 a. 4 co."><a name="33347"><span class="ref">[33347] Iª q. 117 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5616 quod anima separata sua naturali virtute non potest movere aliquod |
| 5617 corpus. Manifestum est enim quod, cum anima est corpori unita, non | |
| 5618 movet corpus nisi vivificatum, unde si aliquod membrum corporis | |
| 5619 mortificetur, non obedit animae ad motum localem. Manifestum est | |
| 5620 autem quod ab anima separata nullum corpus vivificatur. Unde nullum | |
| 5621 corpus obedit ei ad motum localem, quantum est ex virtute suae | |
| 53 | 5622 naturae, supra quam potest aliquid ei conferri virtute divina.</p><p title="I q. 117 a. 4 ad 1"><a name="33348"><span class="ref">[33348] Iª q. 117 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5623 dicendum quod substantiae quaedam spirituales sunt, quarum virtutes |
| 5624 non determinantur ad aliqua corpora, sicut sunt Angeli, qui sunt | |
| 5625 naturaliter a corporibus absoluti, et ideo diversa corpora eis | |
| 5626 possunt obedire ad motum. Si tamen alicuius substantiae separatae | |
| 5627 virtus motiva determinetur naturaliter ad movendum aliquod corpus, | |
| 5628 non poterit illa substantia movere aliquod corpus maius, sed minus, | |
| 5629 sicut, secundum philosophos, motor inferioris caeli non posset | |
| 5630 movere caelum superius. Unde cum anima secundum suam naturam | |
| 5631 determinetur ad movendum corpus cuius est forma, nullum aliud | |
| 53 | 5632 corpus sua naturali virtute movere potest.</p><p title="I q. 117 a. 4 ad 2"><a name="33349"><span class="ref">[33349] Iª q. 117 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5633 dicendum quod, sicut dicit Augustinus X de Civ. Dei, et |
| 5634 Chrysostomus super Matth., frequenter Daemones simulant se esse | |
| 5635 animas mortuorum, ad confirmandum gentilium errorem, qui hoc | |
| 5636 credebant. Et ideo credibile est quod Simon magus illudebatur ab | |
| 5637 aliquo Daemone, qui simulabat se esse animam pueri quem ipse | |
| 53 | 5638 occiderat.</p></div></div><div class="q" id="q118"><h2>Quaestio 118</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 118 pr."><a name="33350"><span class="ref">[33350] |
| 5639 Iª q. 118 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 5640 traductione hominis ex homine. Et primo, quantum ad animam; |
| 5641 secundo, quantum ad corpus. Circa primum quaeruntur tria. Primo, | |
| 5642 utrum anima sensitiva traducatur cum semine. Secundo, utrum anima | |
| 53 | 5643 intellectiva. Tertio, utrum omnes animae fuerint simul creatae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 118 a. 1 arg. 1"><a name="33351"><span class="ref">[33351] Iª q. 118 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5644 proceditur. Videtur quod anima sensitiva non traducatur cum semine, |
| 5645 sed sit per creationem a Deo. Omnis enim substantia perfecta quae | |
| 5646 non est composita ex materia et forma, si esse incipiat, hoc non | |
| 5647 est per generationem, sed per creationem, quia nihil generatur nisi | |
| 5648 ex materia. Sed anima sensitiva est substantia perfecta, alioquin | |
| 5649 non posset movere corpus, et cum sit forma corporis, non est ex | |
| 5650 materia et forma composita. Ergo non incipit esse per generationem, | |
| 53 | 5651 sed per creationem.</p><p title="I q. 118 a. 1 arg. 2"><a name="33352"><span class="ref">[33352] Iª q. 118 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5652 principium generationis in rebus viventibus est per potentiam |
| 5653 generativam; quae, cum numeretur inter vires animae vegetabilis, | |
| 5654 est infra animam sensitivam. Nihil autem agit ultra suam speciem. | |
| 5655 Ergo anima sensitiva non potest causari per vim generativam | |
| 53 | 5656 animalis.</p><p title="I q. 118 a. 1 arg. 3"><a name="33353"><span class="ref">[33353] Iª q. 118 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5657 generans generat sibi simile, et sic oportet quod forma generati |
| 5658 sit actu in causa generationis. Sed anima sensitiva non est actu in | |
| 5659 semine, nec ipsa nec aliqua pars eius, quia nulla pars animae | |
| 5660 sensitivae est nisi in aliqua parte corporis; in semine autem non | |
| 5661 est aliqua corporis particula, quia nulla particula corporis est | |
| 5662 quae non fiat ex semine, et per virtutem seminis. Ergo anima | |
| 53 | 5663 sensitiva non causatur ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 arg. 4"><a name="33354"><span class="ref">[33354] Iª q. 118 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5664 in semine est aliquod principium activum animae sensitivae, aut |
| 5665 illud principium manet, generato iam animali; aut non manet. Sed | |
| 5666 manere non potest. Quia vel esset idem cum anima sensitiva animalis | |
| 5667 generati, et hoc est impossibile, quia sic esset idem generans et | |
| 5668 generatum, faciens et factum. Vel esset aliquid aliud, et hoc etiam | |
| 5669 est impossibile, quia supra ostensum est quod in uno animali non | |
| 5670 est nisi unum principium formale, quod est una anima. Si autem non | |
| 5671 manet, hoc etiam videtur impossibile, quia sic aliquod agens ageret | |
| 5672 ad corruptionem sui ipsius, quod est impossibile. Non ergo anima | |
| 53 | 5673 sensitiva potest generari ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 s. c."><a name="33355"><span class="ref">[33355] Iª q. 118 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, ita |
| 28 | 5674 se habet virtus quae est in semine, ad animalia quae ex semine |
| 5675 generantur, sicut se habet virtus quae est in elementis mundi, ad | |
| 5676 animalia quae ex elementis mundi producuntur, sicut quae ex | |
| 5677 putrefactione generantur. Sed in huiusmodi animalibus animae | |
| 5678 producuntur ex virtute quae est in elementis; secundum illud Gen. | |
| 5679 I, <i>producant aquae reptile animae viventis</i>. Ergo et | |
| 5680 animalium quae generantur ex semine, animae producuntur ex virtute | |
| 53 | 5681 quae est in semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 co."><a name="33356"><span class="ref">[33356] Iª q. 118 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5682 quod quidam posuerunt animas sensitivas animalium a Deo creari. |
| 5683 Quae quidem positio conveniens esset, si anima sensitiva esset res | |
| 5684 subsistens, habens per se esse et operationem. Sic enim, sicut per | |
| 5685 se haberet esse et operationem, ita per se deberetur ei fieri. Et | |
| 5686 cum res simplex et subsistens non possit fieri nisi per creationem, | |
| 5687 sequeretur quod anima sensitiva procederet in esse per creationem. | |
| 5688 Sed ista radix est falsa, scilicet quod anima sensitiva per se | |
| 5689 habeat esse et operationem, ut ex superioribus patet, non enim | |
| 5690 corrumperetur, corrupto corpore. Et ideo, cum non sit forma | |
| 5691 subsistens, habet se in essendo ad modum aliarum formarum | |
| 5692 corporalium, quibus per se non debetur esse, sed esse dicuntur | |
| 5693 inquantum composita subsistentia per eas sunt. Unde et ipsis | |
| 5694 compositis debetur fieri. Et quia generans est simile generato, | |
| 5695 necesse est quod naturaliter tam anima sensitiva, quam aliae | |
| 5696 huiusmodi formae, producantur in esse ab aliquibus corporalibus | |
| 5697 agentibus transmutantibus materiam de potentia in actum, per | |
| 5698 aliquam virtutem corpoream quae est in eis. Quanto autem aliquod | |
| 5699 agens est potentius, tanto potest suam actionem diffundere ad magis | |
| 5700 distans, sicut quanto aliquod corpus est magis calidum, tanto ad | |
| 5701 remotius calefactionem producit. Corpora igitur non viventia, quae | |
| 5702 sunt inferiora naturae ordine, generant quidem sibi simile, non per | |
| 5703 aliquod medium, sed per seipsa; sicut ignis per seipsum generat | |
| 5704 ignem. Sed corpora viventia, tanquam potentiora, agunt ad | |
| 5705 generandum sibi simile et sine medio, et per medium. Sine medio | |
| 5706 quidem, in opere nutritionis, in quo caro generat carnem, cum medio | |
| 5707 vero, in actu generationis, quia ex anima generantis derivatur | |
| 5708 quaedam virtus activa ad ipsum semen animalis vel plantae, sicut et | |
| 5709 a principali agente derivatur quaedam vis motiva ad instrumentum. | |
| 5710 Et sicut non refert dicere quod aliquid moveatur ab instrumento, | |
| 5711 vel a principali agente; ita non refert dicere quod anima generati | |
| 5712 causetur ab anima generantis, vel a virtute derivata ab ipsa, quae | |
| 53 | 5713 est in semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 1"><a name="33357"><span class="ref">[33357] Iª q. 118 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5714 dicendum quod anima sensitiva non est substantia perfecta per se |
| 5715 subsistens. Et de hoc supra dictum est, nec oportet hic | |
| 53 | 5716 iterare.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 2"><a name="33358"><span class="ref">[33358] Iª q. 118 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5717 dicendum quod virtus generativa non generat solum in virtute |
| 5718 propria, sed in virtute totius animae, cuius est potentia. Et ideo | |
| 5719 virtus generativa plantae generat plantam; virtus vero generativa | |
| 5720 animalis generat animal. Quanto enim anima fuerit perfectior, tanto | |
| 53 | 5721 virtus eius generativa ordinatur ad perfectiorem effectum.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 3"><a name="33359"><span class="ref">[33359] Iª q. 118 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5722 dicendum quod illa vis activa quae est in semine, ex anima |
| 5723 generantis derivata, est quasi quaedam motio ipsius animae | |
| 5724 generantis, nec est anima, aut pars animae, nisi in virtute; sicut | |
| 5725 in serra vel securi non est forma lecti, sed motio quaedam ad talem | |
| 5726 formam. Et ideo non oportet quod ista vis activa habeat aliquod | |
| 5727 organum in actu; sed fundatur in ipso spiritu incluso in semine, | |
| 5728 quod est spumosum, ut attestatur eius albedo. In quo etiam spiritu | |
| 5729 est quidam calor ex virtute caelestium corporum, quorum etiam | |
| 5730 virtute agentia inferiora agunt ad speciem, ut supra dictum est. Et | |
| 5731 quia in huiusmodi spiritu concurrit virtus animae cum virtute | |
| 5732 caelesti, dicitur quod homo generat hominem, et sol. Calidum autem | |
| 5733 elementare se habet instrumentaliter ad virtutem animae, sicut | |
| 53 | 5734 etiam ad virtutem nutritivam, ut dicitur in II de anima.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 4"><a name="33360"><span class="ref">[33360] Iª q. 118 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5735 dicendum quod in animalibus perfectis, quae generantur ex coitu, |
| 5736 virtus activa est in semine maris, secundum philosophum in libro de | |
| 5737 Generat. Animal.; materia autem foetus est illud quod ministratur a | |
| 5738 femina. In qua quidem materia statim a principio est anima | |
| 5739 vegetabilis, non quidem secundum actum secundum, sed secundum actum | |
| 5740 primum, sicut anima sensitiva est in dormientibus. Cum autem | |
| 5741 incipit attrahere alimentum, tunc iam actu operatur. Huiusmodi | |
| 5742 igitur materia transmutatur a virtute quae est in semine maris, | |
| 5743 quousque perducatur in actum animae sensitivae, non ita quod | |
| 5744 ipsamet vis quae erat in semine, fiat anima sensitiva; quia sic | |
| 5745 idem esset generans et generatum; et hoc magis esset simile | |
| 5746 nutritioni et augmento, quam generationi, ut philosophus dicit. | |
| 5747 Postquam autem per virtutem principii activi quod erat in semine, | |
| 5748 producta est anima sensitiva in generato quantum ad aliquam partem | |
| 5749 eius principalem, tunc iam illa anima sensitiva prolis incipit | |
| 5750 operari ad complementum proprii corporis, per modum nutritionis et | |
| 5751 augmenti. Virtus autem activa quae erat in semine, esse desinit, | |
| 5752 dissoluto semine, et evanescente spiritu qui inerat. Nec hoc est | |
| 5753 inconveniens, quia vis ista non est principale agens, sed | |
| 5754 instrumentale; motio autem instrumenti cessat, effectu iam producto | |
| 53 | 5755 in esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 118 a. 2 arg. 1"><a name="33361"><span class="ref">[33361] Iª q. 118 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5756 proceditur. Videtur quod anima intellectiva causetur ex semine. |
| 5757 Dicitur enim Gen. XLVI, <i>cunctae animae quae egressae sunt de | |
| 5758 femore Iacob, sexaginta sex</i>. Sed nihil egreditur de femore | |
| 5759 hominis, nisi inquantum causatur ex semine. Ergo anima intellectiva | |
| 53 | 5760 causatur ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 2"><a name="33362"><span class="ref">[33362] Iª q. 118 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5761 sicut supra ostensum est, in homine est una et eadem anima secundum |
| 5762 substantiam, intellectiva, sensitiva et nutritiva. Sed anima | |
| 5763 sensitiva in homine generatur ex semine, sicut in aliis animalibus, | |
| 5764 unde et philosophus dicit in libro de Generat. Animal., quod non | |
| 5765 simul fit animal et homo, sed prius fit animal habens animam | |
| 53 | 5766 sensitivam. Ergo et anima intellectiva causatur ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 3"><a name="33363"><span class="ref">[33363] Iª q. 118 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 5767 et idem agens, est cuius actio terminatur ad formam, et materiam, |
| 5768 alioquin ex forma et materia non fieret unum simpliciter. Sed anima | |
| 5769 intellectiva est forma corporis humani, quod formatur per virtutem | |
| 5770 seminis. Ergo et anima intellectiva per virtutem seminis | |
| 53 | 5771 causatur.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 4"><a name="33364"><span class="ref">[33364] Iª q. 118 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 5772 generat sibi simile secundum speciem. Sed species humana |
| 5773 constituitur per animam rationalem. Ergo anima rationalis est a | |
| 53 | 5774 generante.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 5"><a name="33365"><span class="ref">[33365] Iª q. 118 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5775 inconveniens est dicere quod Deus cooperetur peccantibus. Sed si |
| 5776 animae rationales crearentur a Deo, Deus interdum cooperaretur | |
| 5777 adulteris, de quorum illicito coitu proles interdum generatur. Non | |
| 53 | 5778 ergo animae rationales creantur a Deo.</p><p title="I q. 118 a. 2 s. c."><a name="33366"><span class="ref">[33366] Iª q. 118 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5779 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., quod <i>animae rationales |
| 53 | 5780 non seminantur per coitum</i>.</p><p title="I q. 118 a. 2 co."><a name="33367"><span class="ref">[33367] Iª q. 118 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5781 quod impossibile est virtutem activam quae est in materia, |
| 5782 extendere suam actionem ad producendum immaterialem effectum. | |
| 5783 Manifestum est autem quod principium intellectivum in homine est | |
| 5784 principium transcendens materiam, habet enim operationem in qua non | |
| 5785 communicat corpus. Et ideo impossibile est quod virtus quae est in | |
| 5786 semine, sit productiva intellectivi principii. Similiter etiam quia | |
| 5787 virtus quae est in semine agit in virtute animae generantis, | |
| 5788 secundum quod anima generantis est actus corporis, utens ipso | |
| 5789 corpore in sua operatione. In operatione autem intellectus non | |
| 5790 communicat corpus. Unde virtus intellectivi principii, prout | |
| 5791 intellectivum est, non potest ad semen pervenire. Et ideo | |
| 5792 philosophus, in libro de Generat. Animal., dicit, <i>relinquitur | |
| 5793 intellectus solus de foris advenire</i>. Similiter etiam anima | |
| 5794 intellectiva, cum habeat operationem sine corpore, est subsistens, | |
| 5795 ut supra habitum est, et ita sibi debetur esse et fieri. Et cum sit | |
| 5796 immaterialis substantia, non potest causari per generationem, sed | |
| 5797 solum per creationem a Deo. Ponere ergo animam intellectivam a | |
| 5798 generante causari, nihil est aliud quam ponere eam non | |
| 5799 subsistentem; et per consequens corrumpi eam cum corpore. Et ideo | |
| 5800 haereticum est dicere quod anima intellectiva traducatur cum | |
| 53 | 5801 semine.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 1"><a name="33368"><span class="ref">[33368] Iª q. 118 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5802 dicendum quod in auctoritate illa ponitur per synecdochen pars pro |
| 53 | 5803 toto, idest anima pro toto homine.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 2"><a name="33369"><span class="ref">[33369] Iª q. 118 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5804 dicendum quod aliqui dixerunt quod operationes vitae quae apparent |
| 5805 in embryone, non sunt ab anima eius, sed ab anima matris; vel a | |
| 5806 virtute formativa quae est in semine. Quorum utrumque falsum est, | |
| 5807 opera enim vitae non possunt esse a principio extrinseco, sicut | |
| 5808 sentire, nutriri et augeri. Et ideo dicendum est quod anima | |
| 5809 praeexistit in embryone a principio quidem nutritiva, postmodum | |
| 5810 autem sensitiva, et tandem intellectiva. Dicunt ergo quidam quod | |
| 5811 supra animam vegetabilem quae primo inerat, supervenit alia anima, | |
| 5812 quae est sensitiva; et supra illam iterum alia, quae est | |
| 5813 intellectiva. Et sic sunt in homine tres animae, quarum una est in | |
| 5814 potentia ad aliam. Quod supra improbatum est. Et ideo alii dicunt | |
| 5815 quod illa eadem anima quae primo fuit vegetativa tantum, postmodum, | |
| 5816 per actionem virtutis quae est in semine, perducitur ad hoc quod | |
| 5817 fiat etiam sensitiva; et tandem perducitur ad hoc ut ipsa eadem | |
| 5818 fiat intellectiva, non quidem per virtutem activam seminis, sed per | |
| 5819 virtutem superioris agentis, scilicet Dei deforis illustrantis. Et | |
| 5820 propter hoc dicit philosophus quod intellectus venit ab extrinseco. | |
| 5821 Sed hoc stare non potest. Primo quidem, quia nulla forma | |
| 5822 substantialis recipit magis et minus; sed superadditio maioris | |
| 5823 perfectionis facit aliam speciem, sicut additio unitatis facit | |
| 5824 aliam speciem in numeris. Non est autem possibile ut una et eadem | |
| 5825 forma numero sit diversarum specierum. Secundo, quia sequeretur | |
| 5826 quod generatio animalis esset motus continuus, paulatim procedens | |
| 5827 de imperfecto ad perfectum; sicut accidit in alteratione. Tertio, | |
| 5828 quia sequeretur quod generatio hominis aut animalis non sit | |
| 5829 generatio simpliciter, quia subiectum eius esset ens actu. Si enim | |
| 5830 a principio in materia prolis est anima vegetabilis, et postmodum | |
| 5831 usque ad perfectum paulatim perducitur; erit semper additio | |
| 5832 perfectionis sequentis sine corruptione perfectionis praecedentis. | |
| 5833 Quod est contra rationem generationis simpliciter. Quarto, quia aut | |
| 5834 id quod causatur ex actione Dei, est aliquid subsistens, et ita | |
| 5835 oportet quod sit aliud per essentiam a forma praeexistente, quae | |
| 5836 non erat subsistens; et sic redibit opinio ponentium plures animas | |
| 5837 in corpore. Aut non est aliquid subsistens, sed quaedam perfectio | |
| 5838 animae praeexistentis, et sic ex necessitate sequitur quod anima | |
| 5839 intellectiva corrumpatur, corrupto corpore; quod est impossibile. | |
| 5840 Est autem et alius modus dicendi, secundum eos qui ponunt unum | |
| 5841 intellectum in omnibus. Quod supra improbatum est. Et ideo dicendum | |
| 5842 est quod, cum generatio unius semper sit corruptio alterius, | |
| 5843 necesse est dicere quod tam in homine quam in animalibus aliis, | |
| 5844 quando perfectior forma advenit, fit corruptio prioris, ita tamen | |
| 5845 quod sequens forma habet quidquid habebat prima, et adhuc amplius. | |
| 5846 Et sic per multas generationes et corruptiones pervenitur ad | |
| 5847 ultimam formam substantialem, tam in homine quam in aliis | |
| 5848 animalibus. Et hoc ad sensum apparet in animalibus ex putrefactione | |
| 5849 generatis. Sic igitur dicendum est quod anima intellectiva creatur | |
| 5850 a Deo in fine generationis humanae, quae simul est et sensitiva et | |
| 53 | 5851 nutritiva, corruptis formis praeexistentibus.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 3"><a name="33370"><span class="ref">[33370] Iª q. 118 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5852 dicendum quod ratio illa locum habet in diversis agentibus non |
| 5853 ordinatis ad invicem. Sed si sint multa agentia ordinata, nihil | |
| 5854 prohibet virtutem superioris agentis pertingere ad ultimam formam; | |
| 5855 virtutes autem inferiorum agentium pertingere solum ad aliquam | |
| 5856 materiae dispositionem; sicut virtus seminis disponit materiam, | |
| 5857 virtus autem animae dat formam, in generatione animalis. Manifestum | |
| 5858 est autem ex praemissis quod tota natura corporalis agit ut | |
| 5859 instrumentum spiritualis virtutis; et praecipue Dei. Et ideo nihil | |
| 5860 prohibet quin formatio corporis sit ab aliqua virtute corporali, | |
| 53 | 5861 anima autem intellectiva sit a solo Deo.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 4"><a name="33371"><span class="ref">[33371] Iª q. 118 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5862 dicendum quod homo generat sibi simile, inquantum per virtutem |
| 53 | 5863 seminis eius disponitur materia ad susceptionem talis formae.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 5"><a name="33372"><span class="ref">[33372] Iª q. 118 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5864 dicendum quod in actione adulterorum, illud quod est naturae, bonum |
| 5865 est, et huic cooperatur Deus. Quod vero est inordinatae voluptatis, | |
| 53 | 5866 malum est, et huic Deus non cooperatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 118 a. 3 arg. 1"><a name="33373"><span class="ref">[33373] Iª q. 118 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5867 proceditur. Videtur quod animae humanae fuerint creatae simul a |
| 5868 principio mundi. Dicitur enim Gen. II, <i>requievit Deus ab omni | |
| 5869 opere quod patrarat</i>. Hoc autem non esset, si quotidie novas | |
| 53 | 5870 animas crearet. Ergo omnes animae sunt simul creatae.</p><p title="I q. 118 a. 3 arg. 2"><a name="33374"><span class="ref">[33374] Iª q. 118 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 5871 perfectionem universi maxime pertinent substantiae spirituales. Si |
| 5872 igitur animae simul crearentur cum corporibus, quotidie | |
| 5873 innumerabiles spirituales substantiae perfectioni universi | |
| 5874 adderentur, et sic universum a principio fuisset imperfectum. Quod | |
| 5875 est contra illud quod dicitur Gen. II, <i>Deum omne opus suum | |
| 53 | 5876 complesse</i>.</p><p title="I q. 118 a. 3 arg. 3"><a name="33375"><span class="ref">[33375] Iª q. 118 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5877 finis rei respondet eius principio. Sed anima intellectiva remanet, |
| 53 | 5878 destructo corpore. Ergo incoepit esse ante corpus.</p><p title="I q. 118 a. 3 s. c."><a name="33376"><span class="ref">[33376] Iª q. 118 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5879 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., quod <i>simul anima |
| 53 | 5880 creatur cum corpore</i>.</p><p title="I q. 118 a. 3 co."><a name="33377"><span class="ref">[33377] Iª q. 118 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5881 quod quidam posuerunt quod animae intellectivae accidat uniri |
| 5882 corpori, ponentes eam esse eiusdem conditionis cum substantiis | |
| 5883 spiritualibus quae corpori non uniuntur. Et ideo posuerunt animas | |
| 5884 hominum simul a principio cum Angelis creatas. Sed haec opinio | |
| 5885 falsa est. Primo quidem, quantum ad radicem. Si enim accidentaliter | |
| 5886 conveniret animae corpori uniri, sequeretur quod homo, qui ex ista | |
| 5887 unione constituitur, esset ens per accidens; vel quod anima esset | |
| 5888 homo, quod falsum est, ut supra ostensum est. Quod etiam anima | |
| 5889 humana non sit eiusdem naturae cum Angelis, ipse diversus modus | |
| 5890 intelligendi ostendit, ut supra ostensum est, homo enim intelligit | |
| 5891 a sensibus accipiendo, et convertendo se ad phantasmata, ut supra | |
| 5892 ostensum est. Et ideo indiget uniri corpori, quo indiget ad | |
| 5893 operationem sensitivae partis. Quod de Angelo dici non potest. | |
| 5894 Secundo apparet falsitas in ipsa positione. Si enim animae naturale | |
| 5895 est corpori uniri, esse sine corpore est sibi contra naturam, et | |
| 5896 sine corpore existens non habet suae naturae perfectionem. Non fuit | |
| 5897 autem conveniens ut Deus ab imperfectis suum opus inchoaret, et ab | |
| 5898 his quae sunt praeter naturam, non enim fecit hominem sine manu aut | |
| 5899 sine pede, quae sunt partes naturales hominis. Multo igitur minus | |
| 5900 fecit animam sine corpore. Si vero aliquis dicat quod non est | |
| 5901 naturale animae corpori uniri, oportet inquirere causam quare sint | |
| 5902 corporibus unitae. Oportet autem dicere quod aut hoc sit factum ex | |
| 5903 eius voluntate; aut ex alia causa. Si ex eius voluntate, videtur | |
| 5904 hoc esse inconveniens. Primo quidem, quia haec voluntas | |
| 5905 irrationabilis esset, si non indigeret corpore, et vellet ei uniri, | |
| 5906 si enim eo indigeret, naturale esset ei quod corpori uniretur, quia | |
| 5907 natura non deficit in necessariis. Secundo, quia nulla ratio esset | |
| 5908 quare animae a principio mundi creatae, post tot tempora voluntas | |
| 5909 accesserit ut nunc corpori uniatur. Est enim substantia spiritualis | |
| 5910 supra tempus, utpote revolutiones caeli excedens. Tertio quia | |
| 5911 videretur a casu esse quod haec anima huic corpori uniretur, cum ad | |
| 5912 hoc requiratur concursus duarum voluntatum, scilicet animae | |
| 5913 advenientis, et hominis generantis. Si autem praeter voluntatem | |
| 5914 ipsius corpori unitur, et praeter eius naturam; oportet quod hoc | |
| 5915 sit ex causa violentiam inferente, et sic erit ei poenale et | |
| 5916 triste. Quod est secundum errorem Origenis, qui posuit animas | |
| 5917 incorporari propter poenam peccati. Unde cum haec omnia sint | |
| 5918 inconvenientia, simpliciter confitendum est quod animae non sunt | |
| 5919 creatae ante corpora, sed simul creantur cum corporibus | |
| 53 | 5920 infunduntur.</p><p title="I q. 118 a. 3 ad 1"><a name="33378"><span class="ref">[33378] Iª q. 118 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5921 dicendum quod Deus dicitur cessasse die septimo, non quidem ab omni |
| 5922 opere, cum dicatur Ioan. V, <i>pater meus usque modo operatur</i>; | |
| 5923 sed a novis rerum generibus et speciebus condendis, quae in | |
| 5924 operibus primis non aliquo modo praeextiterint. Sic enim animae | |
| 5925 quae nunc creantur, praeextiterunt secundum similitudinem speciei | |
| 53 | 5926 in primis operibus, in quibus anima Adae creata fuit.</p><p title="I q. 118 a. 3 ad 2"><a name="33379"><span class="ref">[33379] Iª q. 118 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5927 dicendum quod perfectioni universi, quantum ad numerum |
| 5928 individuorum, quotidie potest addi aliquid, non autem quantum ad | |
| 53 | 5929 numerum specierum.</p><p title="I q. 118 a. 3 ad 3"><a name="33380"><span class="ref">[33380] Iª q. 118 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5930 dicendum quod hoc quod anima remanet sine corpore, contingit per |
| 5931 corporis corruptionem, quae consecuta est ex peccato. Unde non fuit | |
| 5932 conveniens quod ab hoc inciperent Dei opera, quia, sicut scriptum | |
| 5933 est Sap. I, <i>Deus mortem non fecit, sed impii manibus et verbis | |
| 53 | 5934 accersierunt eam</i>.</p></div></div><div class="q" id="q119"><h2>Quaestio 119</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 119 pr."><a name="33381"><span class="ref">[33381] |
| 5935 Iª q. 119 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 5936 propagatione hominis quantum ad corpus. Et circa hoc quaeruntur |
| 5937 duo. Primo, utrum aliquid de alimento convertatur in veritatem | |
| 5938 humanae naturae. Secundo, utrum semen, quod est humanae | |
| 53 | 5939 generationis principium, sit de superfluo alimenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 119 a. 1 arg. 1"><a name="33382"><span class="ref">[33382] Iª q. 119 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5940 proceditur. Videtur quod nihil de alimento transeat in veritatem |
| 5941 humanae naturae. Dicitur enim Matth. XV, <i>omne quod in os intrat, | |
| 5942 in ventrem vadit, et per secessum emittitur</i>. Sed quod | |
| 5943 emittitur, non transit in veritatem humanae naturae. Ergo nihil de | |
| 53 | 5944 alimento in veritatem humanae naturae transit.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 2"><a name="33383"><span class="ref">[33383] Iª q. 119 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5945 philosophus, in I de Generat., distinguit carnem secundum speciem, |
| 5946 et secundum materiam; et dicit quod caro secundum materiam advenit | |
| 5947 et recedit. Quod autem ex alimento generatur, advenit et recedit. | |
| 5948 Ergo id in quod alimentum convertitur, est caro secundum materiam, | |
| 5949 non autem caro secundum speciem. Sed hoc pertinet ad veritatem | |
| 5950 humanae naturae, quod pertinet ad speciem eius. Ergo alimentum non | |
| 53 | 5951 transit in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 3"><a name="33384"><span class="ref">[33384] Iª q. 119 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 5952 veritatem humanae naturae pertinere videtur humidum radicale; quod |
| 5953 si deperdatur, restitui non potest, ut medici dicunt. Posset autem | |
| 5954 restitui, si alimentum converteretur in ipsum humidum. Ergo | |
| 53 | 5955 nutrimentum non convertitur in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 4"><a name="33385"><span class="ref">[33385] Iª q. 119 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5956 alimentum transiret in veritatem humanae naturae, quidquid in |
| 5957 homine deperditur, restaurari posset. Sed mors hominis non accidit | |
| 5958 nisi per deperditionem alicuius. Posset igitur homo per sumptionem | |
| 53 | 5959 alimenti in perpetuum se contra mortem tueri.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 5"><a name="33386"><span class="ref">[33386] Iª q. 119 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5960 alimentum in veritatem humanae naturae transiret, nihil esset in |
| 5961 homine quod non posset recedere et reparari, quia id quod in homine | |
| 5962 generatur ex alimento, et recedere et reparari potest. Si ergo homo | |
| 5963 diu viveret, sequeretur quod nihil quod in eo fuit materialiter in | |
| 5964 principio suae generationis, finaliter remaneret in ipso. Et sic | |
| 5965 non esset idem homo numero per totam vitam suam, cum ad hoc quod | |
| 5966 aliquid sit idem numero, requiratur identitas materiae. Hoc autem | |
| 5967 est inconveniens. Non ergo alimentum transit in veritatem humanae | |
| 53 | 5968 naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 s. c."><a name="33387"><span class="ref">[33387] Iª q. 119 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5969 quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., <i>alimenta carnis |
| 5970 corrupta, idest amittentia formam suam, in membrorum fabricam | |
| 5971 migrant</i>. Sed fabrica membrorum pertinet ad veritatem humanae | |
| 53 | 5972 naturae. Ergo alimenta transeunt in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 co."><a name="33388"><span class="ref">[33388] Iª q. 119 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5973 quod, secundum philosophum, II Metaphys., <i>hoc modo se habet |
| 5974 unumquodque ad veritatem, sicut se habet ad esse</i>. Illud ergo | |
| 5975 pertinet ad veritatem naturae alicuius, quod est de constitutione | |
| 5976 naturae ipsius. Sed natura dupliciter considerari potest, uno modo, | |
| 5977 in communi, secundum rationem speciei; alio modo, secundum quod est | |
| 5978 in hoc individuo. Ad veritatem igitur naturae alicuius in communi | |
| 5979 consideratae, pertinet forma et materia eius in communi accepta, ad | |
| 5980 veritatem autem naturae in hoc particulari consideratae, pertinet | |
| 5981 materia individualis signata, et forma per huiusmodi materiam | |
| 5982 individuata. Sicut de veritate humanae naturae in communi, est | |
| 5983 anima humana et corpus, sed de veritate humanae naturae in Petro et | |
| 5984 Martino, est haec anima et hoc corpus. Sunt autem quaedam, quorum | |
| 5985 formae non possunt salvari nisi in una materia signata, sicut forma | |
| 5986 solis non potest salvari nisi in materia quae actu sub ea | |
| 5987 continetur. Et secundum hunc modum, aliqui posuerunt quod forma | |
| 5988 humana non potest salvari nisi in materia quadam signata, quae | |
| 5989 scilicet a principio fuit tali forma formata in primo homine. Ita | |
| 5990 quod quidquid aliud praeter illud quod ex primo parente in posteros | |
| 5991 derivatur, additum fuerit, non pertinet ad veritatem humanae | |
| 5992 naturae, quasi non vere accipiat formam humanae naturae. Sed illa | |
| 5993 materia quae in primo homine formae humanae fuit subiecta, in | |
| 5994 seipsa multiplicatur, et hoc modo multitudo humanorum corporum a | |
| 5995 corpore primi hominis derivatur. Et secundum hos, alimentum non | |
| 5996 convertitur in veritatem humanae naturae, sed dicunt quod alimentum | |
| 5997 accipitur ut quoddam fomentum naturae, idest ut resistat actioni | |
| 5998 caloris naturalis, ne consumat humidum radicale; sicut plumbum vel | |
| 5999 stannum adiungitur argento, ne consumatur per ignem. Sed haec | |
| 6000 positio est multipliciter irrationabilis. Primo quidem, quia | |
| 6001 eiusdem rationis est quod aliqua forma possit fieri in alia | |
| 6002 materia, et quod possit propriam materiam deserere, et ideo omnia | |
| 6003 generabilia sunt corruptibilia, et e converso. Manifestum est autem | |
| 6004 quod forma humana potest deficere ab hac materia quae ei | |
| 6005 subiicitur, alioquin corpus humanum corruptibile non esset. Unde | |
| 6006 relinquitur quod et alii materiae advenire possit, aliquo alio in | |
| 6007 veritatem humanae naturae transeunte. Secundo, quia in omnibus | |
| 6008 quorum materia invenitur tota sub uno individuo, non est nisi unum | |
| 6009 individuum in una specie, sicut patet in sole et luna, et | |
| 6010 huiusmodi. Sic igitur non esset nisi unum individuum humanae | |
| 6011 speciei. Tertio, quia non est possibile quod multiplicatio materiae | |
| 6012 attendatur nisi vel secundum quantitatem tantum, sicut accidit in | |
| 6013 rarefactis, quorum materia suscipit maiores dimensiones; vel etiam | |
| 6014 secundum substantiam materiae. Sola autem eadem substantia materiae | |
| 6015 manente, non potest dici quod sit multiplicata, quia idem ad | |
| 6016 seipsum non constituit multitudinem, cum necesse sit omnem | |
| 6017 multitudinem ex aliqua divisione causari. Unde oportet quod aliqua | |
| 6018 alia substantia materiae adveniat, vel per creationem, vel per | |
| 6019 conversionem alterius in ipsam. Unde relinquitur quod non potest | |
| 6020 aliqua materia multiplicari, nisi vel per rarefactionem, sicut cum | |
| 6021 ex aqua fit aer; vel per conversionem alterius rei, sicut | |
| 6022 multiplicatur ignis per additionem lignorum; vel per creationem | |
| 6023 materiae. Sed manifestum est multiplicationem materiae in humanis | |
| 6024 corporibus non accidere per rarefactionem, quia sic corpora hominum | |
| 6025 perfectae aetatis essent imperfectiora quam corpora puerorum. Nec | |
| 6026 iterum per creationem novae materiae, quia secundum Gregorium, | |
| 6027 <i>omnia sunt simul creata secundum substantiam materiae, licet non | |
| 6028 secundum speciem formae</i>. Unde relinquitur quod multiplicatio | |
| 6029 corporis humani non fit nisi per hoc, quod alimentum convertitur in | |
| 6030 veritatem humani corporis. Quarto, quia cum homo non differat ab | |
| 6031 animalibus et plantis secundum animam vegetabilem, sequeretur quod | |
| 6032 etiam corpora animalium et plantarum non multiplicarentur per | |
| 6033 conversionem alimenti in corpus nutritum, sed per quandam | |
| 6034 multiplicationem. Quae non potest esse naturalis, cum materia | |
| 6035 secundum naturam non extendatur nisi usque ad certam quantitatem; | |
| 6036 nec iterum inveniatur aliquid naturaliter crescere, nisi per | |
| 6037 rarefactionem, vel conversionem alterius in ipsum. Et sic totum | |
| 6038 opus generativae et nutritivae, quae dicuntur vires naturales, | |
| 6039 esset miraculosum. Quod est omnino inconveniens. Unde alii dixerunt | |
| 6040 quod forma humana potest quidem fieri de novo in aliqua alia | |
| 6041 materia, si consideretur natura humana in communi, non autem si | |
| 6042 accipiatur prout est in hoc individuo, in quo forma humana fixa | |
| 6043 manet in quadam materia determinata, cui primo imprimitur in | |
| 6044 generatione huius individui, ita quod illam materiam nunquam | |
| 6045 deserit usque ad ultimam individui corruptionem. Et hanc materiam | |
| 6046 dicunt principaliter pertinere ad veritatem humanae naturae. Sed | |
| 6047 quia huiusmodi materia non sufficit ad quantitatem debitam, | |
| 6048 requiritur ut adveniat alia materia per conversionem alimenti in | |
| 6049 substantiam nutriti, quantum sufficiat ad debitum augmentum. Et | |
| 6050 hanc materiam dicunt secundario pertinere ad veritatem humanae | |
| 6051 naturae, quia non requiritur ad primum esse individui, sed ad | |
| 6052 quantitatem eius. Iam vero si quid aliud advenit ex alimento, non | |
| 6053 pertinet ad veritatem humanae naturae, proprie loquendo. Sed hoc | |
| 6054 etiam est inconveniens. Primo quidem, quia haec opinio iudicat de | |
| 6055 materia corporum viventium, ad modum corporum inanimatorum; in | |
| 6056 quibus etsi sit virtus ad generandum simile in specie, non tamen | |
| 6057 est virtus in eis ad generandum aliquid sibi simile secundum | |
| 6058 individuum; quae quidem virtus in corporibus viventibus est virtus | |
| 6059 nutritiva. Nihil ergo per virtutem nutritivam adderetur corporibus | |
| 6060 viventibus, si alimentum in veritatem naturae ipsorum non | |
| 6061 converteretur. Secundo quia virtus activa quae est in semine, est | |
| 6062 quaedam impressio derivata ab anima generantis, sicut supra dictum | |
| 6063 est. Unde non potest esse maioris virtutis in agendo, quam ipsa | |
| 6064 anima a qua derivatur. Si ergo ex virtute seminis vere assumit | |
| 6065 aliqua materia formam naturae humanae, multo magis anima in | |
| 6066 nutrimentum coniunctum poterit veram formam naturae humanae | |
| 6067 imprimere per potentiam nutritivam. Tertio, quia nutrimento | |
| 6068 indigetur non solum ad augmentum, alioquin terminato augmento | |
| 6069 necessarium non esset, sed etiam ad restaurandum illud quod | |
| 6070 deperditur per actionem caloris naturalis. Non autem esset | |
| 6071 restauratio, nisi id quod ex alimento generatur, succederet in | |
| 6072 locum deperditi. Unde sicut id quod primo inerat, est de veritate | |
| 6073 humanae naturae, ita et id quod ex alimento generatur. Et ideo, | |
| 6074 secundum alios, dicendum est quod alimentum vere convertitur in | |
| 6075 veritatem humanae naturae, inquantum vere accipit speciem carnis et | |
| 6076 ossis et huiusmodi partium. Et hoc est quod dicit philosophus in II | |
| 6077 de anima, quod <i>alimentum nutrit inquantum est potentia | |
| 53 | 6078 caro</i>.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 1"><a name="33389"><span class="ref">[33389] Iª q. 119 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 6079 dicendum quod dominus non dicit quod totum quod in os intrat, per |
| 6080 secessum emittatur, sed omne, quia de quolibet cibo aliquid impurum | |
| 6081 per secessum emittitur. Vel potest dici quod quidquid ex alimento | |
| 6082 generatur, potest etiam per calorem naturalem resolvi, et per poros | |
| 53 | 6083 quosdam occultos emitti, ut Hieronymus exponit.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 2"><a name="33390"><span class="ref">[33390] Iª q. 119 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6084 dicendum quod aliqui per carnem secundum speciem intellexerunt id |
| 6085 quod primo accipit speciem humanam, quod sumitur a generante, et | |
| 6086 hoc dicunt semper manere, quousque individuum durat. Carnem vero | |
| 6087 secundum materiam dicunt esse quae generatur ex alimento, et hanc | |
| 6088 dicunt non semper permanere, sed quod sicut advenit, ita abscedit. | |
| 6089 Sed hoc est contra intentionem Aristotelis. Dicit enim ibi quod, | |
| 6090 sicut in unoquoque habentium speciem in materia, puta in ligno et | |
| 6091 lapide, <i>ita et in carne hoc est secundum speciem, et illud | |
| 6092 secundum materiam</i>. Manifestum est autem quod praedicta | |
| 6093 distinctio locum non habet in rebus inanimatis, quae non generantur | |
| 6094 ex semine, nec nutriuntur. Et iterum, cum id quod ex alimento | |
| 6095 generatur, adiungatur corpori nutrito per modum mixtionis, sicut | |
| 6096 aqua miscetur vino, ut ponit exemplum ibidem philosophus; non | |
| 6097 potest alia esse natura eius quod advenit, et eius cui advenit, cum | |
| 6098 iam sit factum unum per veram mixtionem. Unde nulla ratio est quod | |
| 6099 unum consumatur per calorem naturalem, et alterum maneat. Et ideo | |
| 6100 aliter dicendum est, quod haec distinctio philosophi non est | |
| 6101 secundum diversas carnes, sed est eiusdem carnis secundum diversam | |
| 6102 considerationem. Si enim consideretur caro secundum speciem, idest | |
| 6103 secundum id quod est formale in ipsa, sic semper manet, quia semper | |
| 6104 manet natura carnis, et dispositio naturalis ipsius. Sed si | |
| 6105 consideretur caro secundum materiam, sic non manet, sed paulatim | |
| 6106 consumitur et restauratur, sicut patet in igne fornacis, cuius | |
| 6107 forma manet, sed materia paulatim consumitur, et alia in locum eius | |
| 53 | 6108 substituitur.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 3"><a name="33391"><span class="ref">[33391] Iª q. 119 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6109 dicendum quod ad humidum radicale intelligitur pertinere totum id |
| 6110 in quo fundatur virtus speciei. Quod si subtrahatur, restitui non | |
| 6111 potest, sicut si amputetur manus aut pes, vel aliquid huiusmodi. | |
| 6112 Sed humidum nutrimentale est quod nondum pervenit ad suscipiendum | |
| 6113 perfecte naturam speciei, sed est in via ad hoc; sicut est sanguis, | |
| 6114 et alia huiusmodi. Unde si talia subtrahantur, remanet adhuc virtus | |
| 53 | 6115 speciei in radice, quae non tollitur.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 4"><a name="33392"><span class="ref">[33392] Iª q. 119 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6116 dicendum quod omnis virtus in corpore passibili per continuam |
| 6117 actionem debilitatur, quia huiusmodi agentia etiam patiuntur. Et | |
| 6118 ideo virtus conversiva in principio quidem tam fortis est, ut | |
| 6119 possit convertere non solum quod sufficit ad restaurationem | |
| 6120 deperditi, sed etiam ad augmentum. Postea vero non potest | |
| 6121 convertere nisi quantum sufficit ad restaurationem deperditi, et | |
| 6122 tunc cessat augmentum. Demum nec hoc potest, et tunc fit diminutio. | |
| 6123 Deinde, deficiente huiusmodi virtute totaliter, animal moritur. | |
| 6124 Sicut virtus vini convertentis aquam admixtam, paulatim per | |
| 6125 admixtionem aquae debilitatur, ut tandem totum fiat aquosum, ut | |
| 53 | 6126 philosophus exemplificat in I de Generat.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 5"><a name="33393"><span class="ref">[33393] Iª q. 119 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 6127 dicendum quod, sicut philosophus dicit in I de Generat. quando |
| 6128 aliqua materia per se convertitur in ignem, tunc dicitur ignis de | |
| 6129 novo generari, quando vero aliqua materia convertitur in ignem | |
| 6130 praeexistentem, dicitur ignis nutriri. Unde si tota materia simul | |
| 6131 amittat speciem ignis, et alia materia convertatur in ignem, erit | |
| 6132 alius ignis numero. Si vero, paulatim combusto uno ligno, aliud | |
| 6133 substituatur, et sic deinceps quousque omnia prima consumantur, | |
| 6134 semper remanet idem ignis numero, quia semper quod additur, transit | |
| 6135 in praeexistens. Et similiter est intelligendum in corporibus | |
| 6136 viventibus, in quibus ex nutrimento restauratur id quod per calorem | |
| 53 | 6137 naturalem consumitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 119 a. 2 arg. 1"><a name="33394"><span class="ref">[33394] Iª q. 119 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 6138 proceditur. Videtur quod semen non sit de superfluo alimenti, sed |
| 6139 de substantia generantis. Dicit enim Damascenus quod <i>generatio | |
| 6140 est opus naturae ex substantia generantis producens quod | |
| 6141 generatur</i>. Sed id quod generatur, generatur ex semine. Ergo | |
| 53 | 6142 semen est de substantia generantis.</p><p title="I q. 119 a. 2 arg. 2"><a name="33395"><span class="ref">[33395] Iª q. 119 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6143 secundum hoc filius assimilatur patri, quod ab eo aliquid accipit. |
| 6144 Sed si semen ex quo aliquid generatur, sit de superfluo alimenti; | |
| 6145 nihil acciperet aliquis ab avo et praecedentibus, in quibus hoc | |
| 6146 alimentum nullo modo fuit. Ergo non assimilaretur aliquis avo et | |
| 53 | 6147 praecedentibus, magis quam aliis hominibus.</p><p title="I q. 119 a. 2 arg. 3"><a name="33396"><span class="ref">[33396] Iª q. 119 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6148 alimentum hominis generantis quandoque est ex carnibus bovis, vel |
| 6149 porci, et aliorum huiusmodi. Si igitur semen esset de superfluo | |
| 6150 alimenti, homo generatus ex semine maiorem affinitatem haberet cum | |
| 53 | 6151 bove et porco, quam cum patre et aliis consanguineis.</p><p title="I q. 119 a. 2 arg. 4"><a name="33397"><span class="ref">[33397] Iª q. 119 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6152 Augustinus dicit, X super Gen. ad Litt., quod nos fuimus in Adam |
| 6153 non solum secundum <i>seminalem rationem, sed etiam secundum | |
| 6154 corpulentam substantiam</i>. Hoc autem non esset, si semen esset ex | |
| 53 | 6155 superfluo alimenti. Ergo semen non est superfluo alimenti.</p><p title="I q. 119 a. 2 s. c."><a name="33398"><span class="ref">[33398] Iª q. 119 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 6156 quod philosophus probat multipliciter, in libro de Generat. |
| 53 | 6157 Animal., <i>quod semen est superfluum alimenti</i>.</p><p title="I q. 119 a. 2 co."><a name="33399"><span class="ref">[33399] Iª q. 119 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 6158 quod ista quaestio aliqualiter dependet ex praemissis. Si enim in |
| 6159 natura humana est virtus ad communicandum suam formam materiae | |
| 6160 alienae non solum in alio, sed etiam in ipso; manifestum est quod | |
| 6161 alimentum, quod est in principio dissimile, in fine fit simile per | |
| 6162 formam communicatam. Est autem naturalis ordo ut aliquid gradatim | |
| 6163 de potentia reducatur in actum, et ideo in his quae generantur, | |
| 6164 invenimus quod primo unumquodque est imperfectum, et postea | |
| 6165 perficitur. Manifestum est autem quod commune se habet ad proprium | |
| 6166 et determinatum, ut imperfectum ad perfectum, et ideo videmus quod | |
| 6167 in generatione animalis prius generatur animal, quam homo vel | |
| 6168 equus. Sic igitur et ipsum alimentum primo quidem accipit quandam | |
| 6169 virtutem communem respectu omnium partium corporis, et in fine | |
| 6170 determinatur ad hanc partem vel ad illam. Non autem est possibile | |
| 6171 quod accipiatur pro semine id quod iam conversum est in substantiam | |
| 6172 membrorum, per quandam resolutionem. Quia illud resolutum, si non | |
| 6173 retineret naturam eius a quo resolvitur, tunc iam esset recedens a | |
| 6174 natura generantis, quasi in via corruptionis existens; et sic non | |
| 6175 haberet virtutem convertendi aliud in similem naturam. Si vero | |
| 6176 retineret naturam eius a quo resolvitur, tunc, cum esset contractum | |
| 6177 ad determinatam partem, non haberet virtutem movendi ad naturam | |
| 6178 totius, sed solum ad naturam partis. Nisi forte quis dicat quod | |
| 6179 esset resolutum ab omnibus partibus corporis, et quod retineat | |
| 6180 naturam omnium partium. Et sic semen esset quasi quoddam parvum | |
| 6181 animal in actu; et generatio animalis ex animali non esset nisi per | |
| 6182 divisionem, sicut lutum generatur ex luto, et sicut accidit in | |
| 6183 animalibus quae decisa vivunt. Hoc autem est inconveniens. | |
| 6184 Relinquitur ergo quod semen non sit decisum ab eo quod erat actu | |
| 6185 totum; sed magis sit in potentia totum, habens virtutem ad | |
| 6186 productionem totius corporis, derivatam an anima generantis, ut | |
| 6187 supra dictum est. Hoc autem quod est in potentia ad totum, est | |
| 6188 illud quod generatur ex alimento, antequam convertatur in | |
| 6189 substantiam membrorum. Et ideo ex hoc semen accipitur. Et secundum | |
| 6190 hoc, virtus nutritiva dicitur deservire generativae, quia id quod | |
| 6191 est conversum per virtutem nutritivam, accipitur a virtute | |
| 6192 generativa ut semen. Et huius signum ponit philosophus, quod | |
| 6193 animalia magni corporis, quae indigent multo nutrimento, sunt pauci | |
| 6194 seminis secundum quantitatem sui corporis, et paucae generationis; | |
| 6195 et similiter homines pingues sunt pauci seminis, propter eandem | |
| 53 | 6196 causam.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 1"><a name="33400"><span class="ref">[33400] Iª q. 119 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 6197 dicendum quod generatio est de substantia generantis in animalibus |
| 6198 et plantis, inquantum semen habet virtutem ex forma generantis, et | |
| 53 | 6199 inquantum est in potentia ad substantiam ipsius.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 2"><a name="33401"><span class="ref">[33401] Iª q. 119 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6200 dicendum quod assimilatio generantis ad genitum non fit propter |
| 6201 materiam, sed propter formam agentis, quod generat sibi simile. | |
| 6202 Unde non oportet ad hoc quod aliquis assimiletur avo, quod materia | |
| 6203 corporalis seminis fuerit in avo; sed quod sit in semine aliqua | |
| 53 | 6204 virtus derivata ab anima avi, mediante patre.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 3"><a name="33402"><span class="ref">[33402] Iª q. 119 a. 2 ad 3</span></a> Et similiter |
| 28 | 6205 dicendum est ad tertium. Nam affinitas non attenditur secundum |
| 53 | 6206 materiam, sed magis secundum derivationem formae.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 4"><a name="33403"><span class="ref">[33403] Iª q. 119 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6207 dicendum quod verbum Augustini non est sic intelligendum, quasi in |
| 6208 Adam actu fuerit aut seminalis ratio huius hominis propinqua, aut | |
| 6209 corpulenta eius substantia, sed utrumque fuit in Adam secundum | |
| 6210 originem. Nam et materia corporalis, quae ministrata est a matre, | |
| 6211 quam vocat corpulentam substantiam, derivatur originaliter ab Adam, | |
| 6212 et similiter virtus activa existens in semine patris, quae est | |
| 6213 huius hominis propinqua ratio seminalis. Sed Christus dicitur | |
| 6214 fuisse in Adam secundum corpulentam substantiam, sed non secundum | |
| 6215 seminalem rationem. Quia materia corporis eius, quae ministrata est | |
| 6216 a matre virgine, derivata est ab Adam, sed virtus activa non est | |
| 6217 derivata ab Adam, quia corpus eius non est formatum per virtutem | |
| 6218 virilis seminis, sed operatione spiritus sancti. Talis enim partus | |
| 6219 decebat eum, qui est super omnia benedictus Deus in saecula. | |
| 53 | 6220 Amen.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 6221 <p><a href="sth1090.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 6222 <a href="sth2000.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 6223 <br/> | |
| 6224 <hr/> | |
| 6225 <br/> | |
| 6226 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 6227 hanc editionem<br/> | |
| 6228 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 6229 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 6230 </div></body> | |
| 6231 </html> |