Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth1103.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | 8578f2a13dcd |
line wrap: on
line source
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> <head> <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> <meta content="Latin" name="language"/> <meta content="public" name="security"/> <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> <meta content="" name="abstract"/> <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 103-119</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione CIII ad quaestionem CXIX</div><div class="centro"> <table summary="Imago" align="center"> <tr> <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth1090.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth2000.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <script type="text/javascript" language="JavaScript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#32692">I&ordf; q. 103 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32693">I&ordf; q. 103 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32694">I&ordf; q. 103 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32695">I&ordf; q. 103 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32696">I&ordf; q. 103 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32697">I&ordf; q. 103 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32698">I&ordf; q. 103 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32699">I&ordf; q. 103 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32700">I&ordf; q. 103 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32701">I&ordf; q. 103 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32702">I&ordf; q. 103 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32703">I&ordf; q. 103 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32704">I&ordf; q. 103 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32705">I&ordf; q. 103 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32706">I&ordf; q. 103 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32707">I&ordf; q. 103 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32708">I&ordf; q. 103 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32709">I&ordf; q. 103 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32710">I&ordf; q. 103 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32711">I&ordf; q. 103 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32712">I&ordf; q. 103 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32713">I&ordf; q. 103 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32714">I&ordf; q. 103 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32715">I&ordf; q. 103 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32716">I&ordf; q. 103 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32717">I&ordf; q. 103 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32718">I&ordf; q. 103 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32719">I&ordf; q. 103 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32720">I&ordf; q. 103 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32721">I&ordf; q. 103 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32722">I&ordf; q. 103 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32723">I&ordf; q. 103 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32724">I&ordf; q. 103 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32725">I&ordf; q. 103 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32726">I&ordf; q. 103 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32727">I&ordf; q. 103 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32728">I&ordf; q. 103 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32729">I&ordf; q. 103 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32730">I&ordf; q. 103 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32731">I&ordf; q. 103 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32732">I&ordf; q. 103 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32733">I&ordf; q. 103 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32734">I&ordf; q. 103 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32735">I&ordf; q. 103 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32736">I&ordf; q. 103 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32737">I&ordf; q. 103 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32738">I&ordf; q. 103 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32739">I&ordf; q. 103 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32740">I&ordf; q. 103 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32741">I&ordf; q. 103 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32742">I&ordf; q. 103 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32743">I&ordf; q. 103 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32744">I&ordf; q. 103 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32745">I&ordf; q. 103 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32746">I&ordf; q. 103 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32747">I&ordf; q. 103 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32748">I&ordf; q. 103 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32749">I&ordf; q. 103 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32750">I&ordf; q. 103 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32751">I&ordf; q. 103 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32752">I&ordf; q. 103 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32753">I&ordf; q. 103 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32754">I&ordf; q. 103 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32755">I&ordf; q. 103 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32756">I&ordf; q. 104 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32757">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32758">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32759">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32760">I&ordf; q. 104 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#32761">I&ordf; q. 104 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32762">I&ordf; q. 104 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32763">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32764">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32765">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32766">I&ordf; q. 104 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#32767">I&ordf; q. 104 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32768">I&ordf; q. 104 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32769">I&ordf; q. 104 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32770">I&ordf; q. 104 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32771">I&ordf; q. 104 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32772">I&ordf; q. 104 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32773">I&ordf; q. 104 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32774">I&ordf; q. 104 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32775">I&ordf; q. 104 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32776">I&ordf; q. 104 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32777">I&ordf; q. 104 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32778">I&ordf; q. 104 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32779">I&ordf; q. 104 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32780">I&ordf; q. 104 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32781">I&ordf; q. 104 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32782">I&ordf; q. 104 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32783">I&ordf; q. 104 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32784">I&ordf; q. 104 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32785">I&ordf; q. 104 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32786">I&ordf; q. 104 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32787">I&ordf; q. 104 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32788">I&ordf; q. 104 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32789">I&ordf; q. 104 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32790">I&ordf; q. 104 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32791">I&ordf; q. 105 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32792">I&ordf; q. 105 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32793">I&ordf; q. 105 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32794">I&ordf; q. 105 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32795">I&ordf; q. 105 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32796">I&ordf; q. 105 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32797">I&ordf; q. 105 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32798">I&ordf; q. 105 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32799">I&ordf; q. 105 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32800">I&ordf; q. 105 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32801">I&ordf; q. 105 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32802">I&ordf; q. 105 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32803">I&ordf; q. 105 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32804">I&ordf; q. 105 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32805">I&ordf; q. 105 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32806">I&ordf; q. 105 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32807">I&ordf; q. 105 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32808">I&ordf; q. 105 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32809">I&ordf; q. 105 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32810">I&ordf; q. 105 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32811">I&ordf; q. 105 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32812">I&ordf; q. 105 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32813">I&ordf; q. 105 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32814">I&ordf; q. 105 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32815">I&ordf; q. 105 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32816">I&ordf; q. 105 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32817">I&ordf; q. 105 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32818">I&ordf; q. 105 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32819">I&ordf; q. 105 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32820">I&ordf; q. 105 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32821">I&ordf; q. 105 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32822">I&ordf; q. 105 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32823">I&ordf; q. 105 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32824">I&ordf; q. 105 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32825">I&ordf; q. 105 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32826">I&ordf; q. 105 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32827">I&ordf; q. 105 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32828">I&ordf; q. 105 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32829">I&ordf; q. 105 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32830">I&ordf; q. 105 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32831">I&ordf; q. 105 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32832">I&ordf; q. 105 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32833">I&ordf; q. 105 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32834">I&ordf; q. 105 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32835">I&ordf; q. 105 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32836">I&ordf; q. 105 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32837">I&ordf; q. 105 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32838">I&ordf; q. 105 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32839">I&ordf; q. 105 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32840">I&ordf; q. 105 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32841">I&ordf; q. 105 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32842">I&ordf; q. 105 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32843">I&ordf; q. 105 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32844">I&ordf; q. 105 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32845">I&ordf; q. 105 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32846">I&ordf; q. 105 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32847">I&ordf; q. 105 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32848">I&ordf; q. 105 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32849">I&ordf; q. 105 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32850">I&ordf; q. 105 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32851">I&ordf; q. 105 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32852">I&ordf; q. 105 a. 8 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#32853">I&ordf; q. 106 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32854">I&ordf; q. 106 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32855">I&ordf; q. 106 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32856">I&ordf; q. 106 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32857">I&ordf; q. 106 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32858">I&ordf; q. 106 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32859">I&ordf; q. 106 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32860">I&ordf; q. 106 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32861">I&ordf; q. 106 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32862">I&ordf; q. 106 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32863">I&ordf; q. 106 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32864">I&ordf; q. 106 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32865">I&ordf; q. 106 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32866">I&ordf; q. 106 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32867">I&ordf; q. 106 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32868">I&ordf; q. 106 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32869">I&ordf; q. 106 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32870">I&ordf; q. 106 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32871">I&ordf; q. 106 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32872">I&ordf; q. 106 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32873">I&ordf; q. 106 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32874">I&ordf; q. 106 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32875">I&ordf; q. 106 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32876">I&ordf; q. 106 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32877">I&ordf; q. 106 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32878">I&ordf; q. 106 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32879">I&ordf; q. 106 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32880">I&ordf; q. 106 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32881">I&ordf; q. 106 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32882">I&ordf; q. 106 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32883">I&ordf; q. 106 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32884">I&ordf; q. 106 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32885">I&ordf; q. 106 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32886">I&ordf; q. 107 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32887">I&ordf; q. 107 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32888">I&ordf; q. 107 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32889">I&ordf; q. 107 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32890">I&ordf; q. 107 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32891">I&ordf; q. 107 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32892">I&ordf; q. 107 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32893">I&ordf; q. 107 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32894">I&ordf; q. 107 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32895">I&ordf; q. 107 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32896">I&ordf; q. 107 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32897">I&ordf; q. 107 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32898">I&ordf; q. 107 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32899">I&ordf; q. 107 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32900">I&ordf; q. 107 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32901">I&ordf; q. 107 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32902">I&ordf; q. 107 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32903">I&ordf; q. 107 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32904">I&ordf; q. 107 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32905">I&ordf; q. 107 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32906">I&ordf; q. 107 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32907">I&ordf; q. 107 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32908">I&ordf; q. 107 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32909">I&ordf; q. 107 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32910">I&ordf; q. 107 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32911">I&ordf; q. 107 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32912">I&ordf; q. 107 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32913">I&ordf; q. 107 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32914">I&ordf; q. 107 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32915">I&ordf; q. 107 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32916">I&ordf; q. 107 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32917">I&ordf; q. 107 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32918">I&ordf; q. 107 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32919">I&ordf; q. 107 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32920">I&ordf; q. 107 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32921">I&ordf; q. 108 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32922">I&ordf; q. 108 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32923">I&ordf; q. 108 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32924">I&ordf; q. 108 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32925">I&ordf; q. 108 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32926">I&ordf; q. 108 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32927">I&ordf; q. 108 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32928">I&ordf; q. 108 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32929">I&ordf; q. 108 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32930">I&ordf; q. 108 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32931">I&ordf; q. 108 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32932">I&ordf; q. 108 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32933">I&ordf; q. 108 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32934">I&ordf; q. 108 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32935">I&ordf; q. 108 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32936">I&ordf; q. 108 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32937">I&ordf; q. 108 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32938">I&ordf; q. 108 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32939">I&ordf; q. 108 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32940">I&ordf; q. 108 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32941">I&ordf; q. 108 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32942">I&ordf; q. 108 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32943">I&ordf; q. 108 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32944">I&ordf; q. 108 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32945">I&ordf; q. 108 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32946">I&ordf; q. 108 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32947">I&ordf; q. 108 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32948">I&ordf; q. 108 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32949">I&ordf; q. 108 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32950">I&ordf; q. 108 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32951">I&ordf; q. 108 a. 4 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#32952">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32953">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32954">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32955">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#32956">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#32957">I&ordf; q. 108 a. 5 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#32958">I&ordf; q. 108 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32959">I&ordf; q. 108 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32960">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32961">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32962">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32963">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#32964">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#32965">I&ordf; q. 108 a. 5 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#32966">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32967">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32968">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32969">I&ordf; q. 108 a. 6 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#32970">I&ordf; q. 108 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32971">I&ordf; q. 108 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32972">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32973">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32974">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32975">I&ordf; q. 108 a. 6 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#32976">I&ordf; q. 108 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32977">I&ordf; q. 108 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32978">I&ordf; q. 108 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32979">I&ordf; q. 108 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32980">I&ordf; q. 108 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32981">I&ordf; q. 108 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32982">I&ordf; q. 108 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32983">I&ordf; q. 108 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32984">I&ordf; q. 108 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32985">I&ordf; q. 108 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32986">I&ordf; q. 108 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32987">I&ordf; q. 108 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32988">I&ordf; q. 108 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32989">I&ordf; q. 108 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32990">I&ordf; q. 108 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32991">I&ordf; q. 108 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32992">I&ordf; q. 109 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#32993">I&ordf; q. 109 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32994">I&ordf; q. 109 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#32995">I&ordf; q. 109 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#32996">I&ordf; q. 109 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#32997">I&ordf; q. 109 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#32998">I&ordf; q. 109 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#32999">I&ordf; q. 109 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33000">I&ordf; q. 109 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33001">I&ordf; q. 109 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33002">I&ordf; q. 109 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33003">I&ordf; q. 109 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33004">I&ordf; q. 109 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33005">I&ordf; q. 109 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33006">I&ordf; q. 109 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33007">I&ordf; q. 109 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33008">I&ordf; q. 109 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33009">I&ordf; q. 109 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33010">I&ordf; q. 109 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33011">I&ordf; q. 109 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33012">I&ordf; q. 109 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33013">I&ordf; q. 109 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33014">I&ordf; q. 109 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33015">I&ordf; q. 109 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33016">I&ordf; q. 109 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33017">I&ordf; q. 109 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33018">I&ordf; q. 109 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33019">I&ordf; q. 109 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33020">I&ordf; q. 109 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33021">I&ordf; q. 109 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33022">I&ordf; q. 109 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33023">I&ordf; q. 110 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33024">I&ordf; q. 110 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33025">I&ordf; q. 110 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33026">I&ordf; q. 110 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33027">I&ordf; q. 110 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33028">I&ordf; q. 110 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33029">I&ordf; q. 110 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33030">I&ordf; q. 110 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33031">I&ordf; q. 110 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33032">I&ordf; q. 110 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33033">I&ordf; q. 110 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33034">I&ordf; q. 110 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33035">I&ordf; q. 110 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33036">I&ordf; q. 110 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33037">I&ordf; q. 110 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33038">I&ordf; q. 110 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33039">I&ordf; q. 110 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33040">I&ordf; q. 110 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33041">I&ordf; q. 110 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33042">I&ordf; q. 110 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33043">I&ordf; q. 110 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33044">I&ordf; q. 110 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33045">I&ordf; q. 110 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33046">I&ordf; q. 110 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33047">I&ordf; q. 110 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33048">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33049">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33050">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33051">I&ordf; q. 110 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33052">I&ordf; q. 110 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33053">I&ordf; q. 110 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33054">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33055">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33056">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33057">I&ordf; q. 110 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33058">I&ordf; q. 111 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33059">I&ordf; q. 111 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33060">I&ordf; q. 111 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33061">I&ordf; q. 111 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33062">I&ordf; q. 111 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33063">I&ordf; q. 111 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33064">I&ordf; q. 111 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33065">I&ordf; q. 111 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33066">I&ordf; q. 111 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33067">I&ordf; q. 111 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33068">I&ordf; q. 111 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33069">I&ordf; q. 111 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33070">I&ordf; q. 111 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33071">I&ordf; q. 111 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33072">I&ordf; q. 111 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33073">I&ordf; q. 111 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33074">I&ordf; q. 111 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33075">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33076">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33077">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33078">I&ordf; q. 111 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33079">I&ordf; q. 111 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33080">I&ordf; q. 111 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33081">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33082">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33083">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33084">I&ordf; q. 111 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33085">I&ordf; q. 111 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33086">I&ordf; q. 111 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33087">I&ordf; q. 111 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33088">I&ordf; q. 111 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33089">I&ordf; q. 111 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33090">I&ordf; q. 111 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33091">I&ordf; q. 111 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33092">I&ordf; q. 111 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33093">I&ordf; q. 112 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33094">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33095">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33096">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33097">I&ordf; q. 112 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33098">I&ordf; q. 112 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33099">I&ordf; q. 112 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33100">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33101">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33102">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33103">I&ordf; q. 112 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33104">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33105">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33106">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33107">I&ordf; q. 112 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33108">I&ordf; q. 112 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33109">I&ordf; q. 112 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33110">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33111">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33112">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33113">I&ordf; q. 112 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33114">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33115">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33116">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33117">I&ordf; q. 112 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33118">I&ordf; q. 112 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33119">I&ordf; q. 112 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33120">I&ordf; q. 112 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33121">I&ordf; q. 112 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33122">I&ordf; q. 112 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33123">I&ordf; q. 112 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33124">I&ordf; q. 112 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33125">I&ordf; q. 112 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33126">I&ordf; q. 112 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33127">I&ordf; q. 112 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33128">I&ordf; q. 112 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33129">I&ordf; q. 113 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33130">I&ordf; q. 113 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33131">I&ordf; q. 113 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33132">I&ordf; q. 113 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33133">I&ordf; q. 113 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33134">I&ordf; q. 113 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33135">I&ordf; q. 113 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33136">I&ordf; q. 113 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33137">I&ordf; q. 113 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33138">I&ordf; q. 113 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33139">I&ordf; q. 113 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33140">I&ordf; q. 113 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33141">I&ordf; q. 113 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33142">I&ordf; q. 113 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33143">I&ordf; q. 113 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33144">I&ordf; q. 113 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33145">I&ordf; q. 113 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33146">I&ordf; q. 113 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33147">I&ordf; q. 113 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33148">I&ordf; q. 113 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33149">I&ordf; q. 113 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33150">I&ordf; q. 113 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33151">I&ordf; q. 113 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33152">I&ordf; q. 113 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33153">I&ordf; q. 113 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33154">I&ordf; q. 113 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33155">I&ordf; q. 113 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33156">I&ordf; q. 113 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33157">I&ordf; q. 113 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33158">I&ordf; q. 113 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33159">I&ordf; q. 113 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33160">I&ordf; q. 113 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33161">I&ordf; q. 113 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33162">I&ordf; q. 113 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33163">I&ordf; q. 113 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33164">I&ordf; q. 113 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33165">I&ordf; q. 113 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33166">I&ordf; q. 113 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33167">I&ordf; q. 113 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33168">I&ordf; q. 113 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33169">I&ordf; q. 113 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33170">I&ordf; q. 113 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33171">I&ordf; q. 113 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33172">I&ordf; q. 113 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33173">I&ordf; q. 113 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33174">I&ordf; q. 113 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33175">I&ordf; q. 113 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33176">I&ordf; q. 113 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33177">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33178">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33179">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33180">I&ordf; q. 113 a. 7 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33181">I&ordf; q. 113 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33182">I&ordf; q. 113 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33183">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33184">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33185">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33186">I&ordf; q. 113 a. 7 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33187">I&ordf; q. 113 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33188">I&ordf; q. 113 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33189">I&ordf; q. 113 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33190">I&ordf; q. 113 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33191">I&ordf; q. 113 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33192">I&ordf; q. 113 a. 8 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#33193">I&ordf; q. 114 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33194">I&ordf; q. 114 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33195">I&ordf; q. 114 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33196">I&ordf; q. 114 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33197">I&ordf; q. 114 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33198">I&ordf; q. 114 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33199">I&ordf; q. 114 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33200">I&ordf; q. 114 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33201">I&ordf; q. 114 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33202">I&ordf; q. 114 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33203">I&ordf; q. 114 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33204">I&ordf; q. 114 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33205">I&ordf; q. 114 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33206">I&ordf; q. 114 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33207">I&ordf; q. 114 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33208">I&ordf; q. 114 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33209">I&ordf; q. 114 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33210">I&ordf; q. 114 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33211">I&ordf; q. 114 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33212">I&ordf; q. 114 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33213">I&ordf; q. 114 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33214">I&ordf; q. 114 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33215">I&ordf; q. 114 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33216">I&ordf; q. 114 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33217">I&ordf; q. 114 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33218">I&ordf; q. 114 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33219">I&ordf; q. 114 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33220">I&ordf; q. 114 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33221">I&ordf; q. 114 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33222">I&ordf; q. 114 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33223">I&ordf; q. 114 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33224">I&ordf; q. 114 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33225">I&ordf; q. 114 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33226">I&ordf; q. 114 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33227">I&ordf; q. 114 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33228">I&ordf; q. 114 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33229">I&ordf; q. 114 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33230">I&ordf; q. 114 a. 5 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#33231">I&ordf; q. 115 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33232">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33233">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33234">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33235">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33236">I&ordf; q. 115 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33237">I&ordf; q. 115 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33238">I&ordf; q. 115 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33239">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33240">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33241">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33242">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33243">I&ordf; q. 115 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33244">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33245">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33246">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33247">I&ordf; q. 115 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33248">I&ordf; q. 115 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33249">I&ordf; q. 115 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33250">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33251">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33252">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33253">I&ordf; q. 115 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33254">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33255">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33256">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33257">I&ordf; q. 115 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33258">I&ordf; q. 115 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33259">I&ordf; q. 115 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33260">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33261">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33262">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33263">I&ordf; q. 115 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33264">I&ordf; q. 115 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33265">I&ordf; q. 115 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33266">I&ordf; q. 115 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33267">I&ordf; q. 115 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33268">I&ordf; q. 115 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33269">I&ordf; q. 115 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33270">I&ordf; q. 115 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33271">I&ordf; q. 115 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33272">I&ordf; q. 115 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33273">I&ordf; q. 115 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33274">I&ordf; q. 115 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33275">I&ordf; q. 115 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33276">I&ordf; q. 115 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33277">I&ordf; q. 115 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33278">I&ordf; q. 115 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33279">I&ordf; q. 115 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33280">I&ordf; q. 115 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33281">I&ordf; q. 115 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33282">I&ordf; q. 115 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33283">I&ordf; q. 115 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33284">I&ordf; q. 115 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33285">I&ordf; q. 115 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33286">I&ordf; q. 115 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33287">I&ordf; q. 115 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33288">I&ordf; q. 116 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33289">I&ordf; q. 116 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33290">I&ordf; q. 116 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33291">I&ordf; q. 116 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33292">I&ordf; q. 116 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33293">I&ordf; q. 116 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33294">I&ordf; q. 116 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33295">I&ordf; q. 116 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33296">I&ordf; q. 116 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33297">I&ordf; q. 116 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33298">I&ordf; q. 116 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33299">I&ordf; q. 116 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33300">I&ordf; q. 116 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33301">I&ordf; q. 116 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33302">I&ordf; q. 116 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33303">I&ordf; q. 116 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33304">I&ordf; q. 116 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33305">I&ordf; q. 116 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33306">I&ordf; q. 116 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33307">I&ordf; q. 116 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33308">I&ordf; q. 116 a. 3 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#33309">I&ordf; q. 116 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33310">I&ordf; q. 116 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33311">I&ordf; q. 116 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33312">I&ordf; q. 116 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33313">I&ordf; q. 116 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33314">I&ordf; q. 116 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33315">I&ordf; q. 116 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33316">I&ordf; q. 116 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33317">I&ordf; q. 117 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33318">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33319">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33320">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33321">I&ordf; q. 117 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33322">I&ordf; q. 117 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33323">I&ordf; q. 117 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33324">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33325">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33326">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33327">I&ordf; q. 117 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33328">I&ordf; q. 117 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33329">I&ordf; q. 117 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33330">I&ordf; q. 117 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33331">I&ordf; q. 117 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33332">I&ordf; q. 117 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33333">I&ordf; q. 117 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33334">I&ordf; q. 117 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33335">I&ordf; q. 117 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33336">I&ordf; q. 117 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33337">I&ordf; q. 117 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33338">I&ordf; q. 117 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33339">I&ordf; q. 117 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33340">I&ordf; q. 117 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33341">I&ordf; q. 117 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33342">I&ordf; q. 117 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33343">I&ordf; q. 117 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33344">I&ordf; q. 117 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33345">I&ordf; q. 117 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33346">I&ordf; q. 117 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33347">I&ordf; q. 117 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33348">I&ordf; q. 117 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33349">I&ordf; q. 117 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33350">I&ordf; q. 118 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33351">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33352">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33353">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33354">I&ordf; q. 118 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33355">I&ordf; q. 118 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33356">I&ordf; q. 118 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33357">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33358">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33359">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33360">I&ordf; q. 118 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33361">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33362">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33363">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33364">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33365">I&ordf; q. 118 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33366">I&ordf; q. 118 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33367">I&ordf; q. 118 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33368">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33369">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33370">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33371">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33372">I&ordf; q. 118 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33373">I&ordf; q. 118 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33374">I&ordf; q. 118 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33375">I&ordf; q. 118 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33376">I&ordf; q. 118 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33377">I&ordf; q. 118 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33378">I&ordf; q. 118 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33379">I&ordf; q. 118 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33380">I&ordf; q. 118 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33381">I&ordf; q. 119 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33382">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33383">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33384">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33385">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33386">I&ordf; q. 119 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33387">I&ordf; q. 119 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33388">I&ordf; q. 119 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33389">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33390">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33391">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33392">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33393">I&ordf; q. 119 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33394">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33395">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33396">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33397">I&ordf; q. 119 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33398">I&ordf; q. 119 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33399">I&ordf; q. 119 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33400">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33401">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33402">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33403">I&ordf; q. 119 a. 2 ad 4'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div class="q" id="q103"><h2>Quaestio 103</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 103 pr."><a name="32692"><span class="ref">[32692] Iª q. 103 pr.</span></a> Postquam praemissum est de creatione rerum et distinctione earum, restat nunc tertio considerandum de rerum gubernatione. Et primo, in communi; secundo, in speciali de effectibus gubernationis. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum mundus ab aliquo gubernetur. Secundo, quis sit finis gubernationis ipsius. Tertio, utrum gubernetur ab uno. Quarto, de effectibus gubernationis. Quinto, utrum omnia divinae gubernationi subsint. Sexto, utrum omnia immediate gubernentur a Deo. Septimo, utrum divina gubernatio cassetur in aliquo. Octavo, utrum aliquid divinae providentiae contranitatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 103 a. 1 arg. 1"><a name="32693"><span class="ref">[32693] Iª q. 103 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod mundus non gubernetur ab aliquo. Illorum enim est gubernari, quae moventur vel operantur propter finem. Sed res naturales, quae sunt magna pars mundi, non moventur aut operantur propter finem, quia non cognoscunt finem. Ergo mundus non gubernatur.</p><p title="I q. 103 a. 1 arg. 2"><a name="32694"><span class="ref">[32694] Iª q. 103 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, eorum est proprie gubernari, quae ad aliquid moventur. Sed mundus non videtur ad aliquid moveri, sed in se stabilitatem habet. Ergo non gubernatur.</p><p title="I q. 103 a. 1 arg. 3"><a name="32695"><span class="ref">[32695] Iª q. 103 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, id quod in se habet necessitatem qua determinatur ad unum, non indiget exteriori gubernante. Sed principaliores mundi partes quadam necessitate determinantur ad unum in suis actibus et motibus. Ergo mundus gubernatione non indiget.</p><p title="I q. 103 a. 1 s. c."><a name="32696"><span class="ref">[32696] Iª q. 103 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia providentia</i>. Et Boetius dicit, in libro de Consol., <i>o qui perpetua mundum ratione gubernas</i>.</p><p title="I q. 103 a. 1 co."><a name="32697"><span class="ref">[32697] Iª q. 103 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam antiqui philosophi gubernationem mundo subtraxerunt, dicentes omnia fortuito agi. Sed haec positio ostenditur esse impossibilis ex duobus. Primo quidem, ex eo quod apparet in ipsis rebus. Videmus enim in rebus naturalibus provenire quod melius est, aut semper aut in pluribus, quod non contingeret, nisi per aliquam providentiam res naturales dirigerentur ad finem boni, quod est gubernare. Unde ipse ordo certus rerum manifeste demonstrat gubernationem mundi, sicut si quis intraret domum bene ordinatam, ex ipsa domus ordinatione ordinatoris rationem perpenderet; ut, ab Aristotele dictum, Tullius introducit in libro de natura deorum. Secundo autem apparet idem ex consideratione divinae bonitatis, per quam res in esse productae sunt, ut ex supra dictis patet. Cum enim optimi sit optima producere, non convenit summae Dei bonitati quod res productas ad perfectum non perducat. Ultima autem perfectio uniuscuiusque est in consecutione finis. Unde ad divinam bonitatem pertinet ut, sicut produxit res in esse, ita etiam eas ad finem perducat. Quod est gubernare.</p><p title="I q. 103 a. 1 ad 1"><a name="32698"><span class="ref">[32698] Iª q. 103 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod aliquid movetur vel operatur propter finem dupliciter. Uno modo, sicut agens seipsum in finem, ut homo et aliae creaturae rationales, et talium est cognoscere rationem finis, et eorum quae sunt ad finem. Aliquid autem dicitur moveri vel operari propter finem, quasi ab alio actum vel directum in finem, sicut sagitta movetur ad signum directa a sagittante, qui cognoscit finem, non autem sagitta. Unde sicut motus sagittae ad determinatum finem demonstrat aperte quod sagitta dirigitur ab aliquo cognoscente; ita certus cursus naturalium rerum cognitione carentium, manifeste declarat mundum ratione aliqua gubernari.</p><p title="I q. 103 a. 1 ad 2"><a name="32699"><span class="ref">[32699] Iª q. 103 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in omnibus rebus creatis est aliquid stabile, ad minus prima materia; et aliquid ad motum pertinens, ut sub motu etiam operationem comprehendamus. Et quantum ad utrumque, res indiget gubernatione, quia hoc ipsum quod in rebus est stabile, in nihilum decideret (quia ex nihilo est), nisi manu gubernatoris servaretur, ut infra patebit.</p><p title="I q. 103 a. 1 ad 3"><a name="32700"><span class="ref">[32700] Iª q. 103 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod necessitas naturalis inhaerens rebus quae determinantur ad unum, est impressio quaedam Dei dirigentis ad finem, sicut necessitas qua sagitta agitur ut ad certum signum tendat, est impressio sagittantis, et non sagittae. Sed in hoc differt, quia id quod creaturae a Deo recipiunt, est earum natura; quod autem ab homine rebus naturalibus imprimitur praeter earum naturam, ad violentiam pertinet. Unde sicut necessitas violentiae in motu sagittae demonstrat sagittantis directionem; ita necessitas naturalis creaturarum demonstrat divinae providentiae gubernationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 103 a. 2 arg. 1"><a name="32701"><span class="ref">[32701] Iª q. 103 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod finis gubernationis mundi non sit aliquid extra mundum existens. Illud enim est finis gubernationis rei, ad quod res gubernata perducitur. Sed illud ad quod res aliqua perducitur, est aliquod bonum in ipsa re, sicut infirmus perducitur ad sanitatem, quae est aliquod bonum in ipso. Ergo finis gubernationis rerum non est aliquod bonum extrinsecum, sed aliquod bonum in ipsis rebus existens.</p><p title="I q. 103 a. 2 arg. 2"><a name="32702"><span class="ref">[32702] Iª q. 103 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, I Ethic., quod <i>finium quidam sunt operationes, quidam opera</i>, idest operata. Sed nihil extrinsecum a toto universo potest esse operatum, operatio autem est in ipsis operantibus. Ergo nihil extrinsecum potest esse finis gubernationis rerum.</p><p title="I q. 103 a. 2 arg. 3"><a name="32703"><span class="ref">[32703] Iª q. 103 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum multitudinis videtur esse ordo et pax, quae est tranquillitas ordinis. Ut Augustinus dicit XIX de Civ. Dei. Sed mundus in quadam rerum multitudine consistit. Ergo finis gubernationis mundi est pacificus ordo, qui est in ipsis rebus. Non ergo finis gubernationis rerum est quoddam bonum extrinsecum.</p><p title="I q. 103 a. 2 s. c."><a name="32704"><span class="ref">[32704] Iª q. 103 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Prov. XVI, <i>universa propter se operatus est dominus</i>. Ipse autem est extra totum ordinem universi. Ergo finis rerum est quoddam bonum extrinsecum.</p><p title="I q. 103 a. 2 co."><a name="32705"><span class="ref">[32705] Iª q. 103 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum finis respondeat principio, non potest fieri ut, principio cognito, quid sit rerum finis ignoretur. Cum igitur principium rerum sit aliquid extrinsecum a toto universo, scilicet Deus, ut ex supra dictis patet; necesse est quod etiam finis rerum sit quoddam bonum extrinsecum. Et hoc ratione apparet. Manifestum est enim quod bonum habet rationem finis. Unde finis particularis alicuius rei est quoddam bonum particulare, finis autem universalis rerum omnium est quoddam bonum universale. Bonum autem universale est quod est per se et per suam essentiam bonum, quod est ipsa essentia bonitatis, bonum autem particulare est quod est participative bonum. Manifestum est autem quod in tota universitate creaturarum nullum est bonum quod non sit participative bonum. Unde illud bonum quod est finis totius universi, oportet quod sit extrinsecum a toto universo.</p><p title="I q. 103 a. 2 ad 1"><a name="32706"><span class="ref">[32706] Iª q. 103 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod bonum aliquod consequimur multipliciter, uno modo, sicut formam in nobis existentem, ut sanitatem aut scientiam; alio modo, ut aliquid per nos operatum, sicut aedificator consequitur finem faciendo domum; alio modo, sicut aliquod bonum habitum vel possessum, ut ille qui emit, consequitur finem possidendo agrum. Unde nihil prohibet illud ad quod perducitur universum, esse quoddam bonum extrinsecum.</p><p title="I q. 103 a. 2 ad 2"><a name="32707"><span class="ref">[32707] Iª q. 103 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod philosophus loquitur de finibus artium, quarum quaedam habent pro finibus operationes ipsas, sicut citharistae finis est citharizare; quaedam vero habent pro fine quoddam operatum, sicut aedificatoris finis non est aedificare, sed domus. Contingit autem aliquid extrinsecum esse finem non solum sicut operatum, sed etiam sicut possessum seu habitum, vel etiam sicut repraesentatum, sicut si dicamus quod Hercules est finis imaginis, quae fit ad eum repraesentandum. Sic igitur potest dici quod bonum extrinsecum a toto universo est finis gubernationis rerum sicut habitum et repraesentatum, quia ad hoc unaquaeque res tendit, ut participet ipsum, et assimiletur ei, quantum potest.</p><p title="I q. 103 a. 2 ad 3"><a name="32708"><span class="ref">[32708] Iª q. 103 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod finis quidem universi est aliquod bonum in ipso existens, scilicet ordo ipsius universi, hoc autem bonum non est ultimus finis, sed ordinatur ad bonum extrinsecum ut ad ultimum finem; sicut etiam ordo exercitus ordinatur ad ducem, ut dicitur in XII Metaphys.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 103 a. 3 arg. 1"><a name="32709"><span class="ref">[32709] Iª q. 103 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod mundus non gubernetur ab uno. De causa enim per effectus iudicamus. Sed in gubernatione rerum apparet quod res non uniformiter moventur et operantur, quaedam enim contingenter, quaedam vero ex necessitate, et secundum alias diversitates. Ergo mundus non gubernatur ab uno.</p><p title="I q. 103 a. 3 arg. 2"><a name="32710"><span class="ref">[32710] Iª q. 103 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae gubernantur ab uno, a se invicem non dissentiunt nisi propter imperitiam aut impotentiam gubernantis, quae a Deo sunt procul. Sed res creatae a se invicem dissentiunt, et contra se invicem pugnant; ut in contrariis apparet. Non ergo mundus gubernatur ab uno.</p><p title="I q. 103 a. 3 arg. 3"><a name="32711"><span class="ref">[32711] Iª q. 103 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, in natura semper invenitur quod melius est. Sed melius est simul esse duos quam unum, ut dicitur Eccle. IV. Ergo mundus non gubernatur ab uno, sed a pluribus.</p><p title="I q. 103 a. 3 s. c."><a name="32712"><span class="ref">[32712] Iª q. 103 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod unum Deum et unum dominum confitemur; secundum illud apostoli I ad Cor. VIII, <i>nobis est unus Deus, pater, et dominus unus</i>. Quorum utrumque ad gubernationem pertinet, nam ad dominum pertinet gubernatio subditorum; et Dei nomen ex providentia sumitur, ut supra dictum est. Ergo mundus gubernatur ab uno.</p><p title="I q. 103 a. 3 co."><a name="32713"><span class="ref">[32713] Iª q. 103 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est dicere quod mundus ab uno gubernetur. Cum enim finis gubernationis mundi sit quod est essentialiter bonum, quod est optimum, necesse est quod mundi gubernatio sit optima. Optima autem gubernatio est quae fit per unum. Cuius ratio est, quia gubernatio nihil aliud est quam directio gubernatorum ad finem, qui est aliquod bonum. Unitas autem pertinet ad rationem bonitatis; ut Boetius probat, in III de Consol., per hoc quod. Sicut omnia desiderant bonum, ita desiderant unitatem, sine qua esse non possunt. Nam unumquodque intantum est, inquantum unum est, unde videmus quod res repugnant suae divisioni quantum possunt, et quod dissolutio uniuscuiusque rei provenit ex defectu illius rei. Et ideo id ad quod tendit intentio multitudinem gubernantis, est unitas sive pax. Unitatis autem causa per se est unum. Manifestum est enim quod plures multa unire et concordare non possunt, nisi ipsi aliquo modo uniantur. Illud autem quod est per se unum, potest convenientius et melius esse causa unitatis, quam multi uniti. Unde multitudo melius gubernatur per unum quam per plures. Relinquitur ergo quod gubernatio mundi, quae est optima, sit ab uno gubernante. Et hoc est quod philosophus dicit in XII Metaphys., <i>entia nolunt disponi male, nec bonum pluralitas principatuum, unus ergo princeps</i>.</p><p title="I q. 103 a. 3 ad 1"><a name="32714"><span class="ref">[32714] Iª q. 103 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod motus est actus mobilis a movente. Difformitas ergo motuum est ex diversitate mobilium, quam requirit perfectio universi, ut supra dictum est; non ex diversitate gubernantium.</p><p title="I q. 103 a. 3 ad 2"><a name="32715"><span class="ref">[32715] Iª q. 103 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod contraria, etsi dissentiant quantum ad fines proximos, conveniunt tamen quantum ad finem ultimum, prout concluduntur sub uno ordine universi.</p><p title="I q. 103 a. 3 ad 3"><a name="32716"><span class="ref">[32716] Iª q. 103 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in particularibus bonis duo sunt meliora quam unum, sed ei quod est essentialiter bonum, non potest fieri aliqua additio bonitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 103 a. 4 arg. 1"><a name="32717"><span class="ref">[32717] Iª q. 103 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod effectus gubernationis mundi sit unus tantum, et non plures. Effectus enim gubernationis esse videtur id quod per gubernationem in rebus gubernatis causatur. Hoc autem est unum, scilicet bonum ordinis; ut in exercitu patet. Ergo gubernationis mundi est unus effectus.</p><p title="I q. 103 a. 4 arg. 2"><a name="32718"><span class="ref">[32718] Iª q. 103 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ab uno natum est unum tantum procedere. Sed mundus gubernatur ab uno, ut ostensum est. Ergo et gubernationis effectus est unus tantum.</p><p title="I q. 103 a. 4 arg. 3"><a name="32719"><span class="ref">[32719] Iª q. 103 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si effectus gubernationis non est unus tantum propter unitatem gubernantis, oportet quod multiplicetur secundum multitudinem gubernatorum. Haec autem sunt nobis innumerabilia. Ergo gubernationis effectus non possunt comprehendi sub aliquo certo numero.</p><p title="I q. 103 a. 4 s. c."><a name="32720"><span class="ref">[32720] Iª q. 103 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius dicit, quod <i>deitas providentia et bonitate perfecta omnia continet, et seipsa implet</i>. Gubernatio autem ad providentiam pertinet. Ergo gubernationis divinae sunt aliqui determinati effectus.</p><p title="I q. 103 a. 4 co."><a name="32721"><span class="ref">[32721] Iª q. 103 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod effectus cuiuslibet actionis ex fine eius pensari potest, nam per operationem efficitur ut pertingatur ad finem. Finis autem gubernationis mundi est bonum essentiale, ad cuius participationem et assimilationem omnia tendunt. Effectus igitur gubernationis potest accipi tripliciter. Uno modo, ex parte ipsius finis, et sic est unus effectus gubernationis, scilicet assimilari summo bono. Alio modo potest considerari effectus gubernationis secundum ea quibus ad Dei assimilationem creatura perducitur. Et sic in generali sunt duo effectus gubernationis. Creatura enim assimilatur Deo quantum ad duo, scilicet quantum ad id quod Deus bonus est, inquantum creatura est bona; et quantum ad hoc quod Deus est aliis causa bonitatis, inquantum una creatura movet aliam ad bonitatem. Unde duo sunt effectus gubernationis, scilicet conservatio rerum in bono, et motio earum ad bonum. Tertio modo potest considerari effectus gubernationis in particulari, et sic sunt nobis innumerabiles.</p><p title="I q. 103 a. 4 ad 1"><a name="32722"><span class="ref">[32722] Iª q. 103 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ordo universi includit in se et conservationem rerum diversarum a Deo institutarum, et motionem earum, quia secundum haec duo invenitur ordo in rebus, secundum scilicet quod una est melior alia, et secundum quod una ab alia movetur.</p><p title="I q. 103 a. 4 ad 2"><a name="32723"><span class="ref">[32723] Iª q. 103 a. 4 ad 2</span></a> Ad alia duo patet responsio per ea quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 103 a. 5 arg. 1"><a name="32724"><span class="ref">[32724] Iª q. 103 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non omnia divinae gubernationi subdantur. Dicitur enim Eccle. IX, <i>vidi sub sole nec velocium esse cursum, nec fortium bellum, nec sapientium panem, nec doctorum divitias, nec artificum gratiam, sed tempus casumque in omnibus</i>. Quae autem gubernationi alicuius subsunt, non sunt casualia. Ergo ea quae sunt sub sole, non subduntur divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 5 arg. 2"><a name="32725"><span class="ref">[32725] Iª q. 103 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, apostolus, I ad Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de bobus</i>. Sed unicuique est cura eorum quae gubernantur ab ipso. Non ergo omnia subduntur divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 5 arg. 3"><a name="32726"><span class="ref">[32726] Iª q. 103 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illud quod seipsum gubernare potest, non videtur alterius gubernatione indigere. Sed creatura rationalis seipsam gubernare potest, cum habeat dominium sui actus, et per se agat; et non solum agatur ab alio, quod videtur esse eorum quae gubernantur. Ergo non omnia subsunt divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 5 s. c."><a name="32727"><span class="ref">[32727] Iª q. 103 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, V de Civ. Dei, quod <i>Deus non solum caelum et terram, nec solum hominem et Angelum, sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avis pennulam, nec herbae flosculum, nec arboris folium, sine suarum partium convenientia dereliquit</i>. Omnia ergo eius gubernationi subduntur.</p><p title="I q. 103 a. 5 co."><a name="32728"><span class="ref">[32728] Iª q. 103 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod secundum eandem rationem competit Deo esse gubernatorem rerum, et causam earum, quia eiusdem est rem producere, et ei perfectionem dare, quod ad gubernantem pertinet. Deus autem est causa non quidem particularis unius generis rerum, sed universalis totius entis, ut supra ostensum est. Unde sicut nihil potest esse quod non sit a Deo creatum, ita nihil potest esse quod eius gubernationi non subdatur. Patet etiam hoc idem ex ratione finis. Intantum enim alicuius gubernatio se extendit, inquantum se extendere potest finis gubernationis. Finis autem divinae gubernationis est ipsa sua bonitas, ut supra ostensum est. Unde cum nihil esse possit quod non ordinetur in divinam bonitatem sicut in finem, ut ex supra dictis patet; impossibile est quod aliquod entium subtrahatur gubernationi divinae. Stulta igitur fuit opinio dicentium quod haec inferiora corruptibilia, vel etiam singularia, aut etiam res humanae non gubernantur a Deo. Ex quorum persona dicitur Ezech. IX, <i>dereliquit dominus terram</i>.</p><p title="I q. 103 a. 5 ad 1"><a name="32729"><span class="ref">[32729] Iª q. 103 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sub sole dicuntur esse ea quae secundum motum solis generantur et corrumpuntur. In quibus omnibus casus invenitur; non ita quod omnia quae in eis fiunt, sint casualia; sed quia in quolibet eorum aliquid casuale inveniri potest. Et hoc ipsum quod aliquid casuale invenitur in huiusmodi rebus, demonstrat ea alicuius gubernationi esse subiecta. Nisi enim huiusmodi corruptibilia ab aliquo superiori gubernarentur, nihil intenderent, maxime quae non cognoscunt, et sic non eveniret in eis aliquid praeter intentionem, quod facit rationem casus. Unde ad ostendendum quod casualia secundum ordinem alicuius superioris causae proveniunt, non dicit simpliciter quod vidit casum esse in omnibus, sed dicit tempus et casum; quia scilicet secundum aliquem ordinem temporis, casuales defectus inveniuntur in his rebus.</p><p title="I q. 103 a. 5 ad 2"><a name="32730"><span class="ref">[32730] Iª q. 103 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod gubernatio est quaedam mutatio gubernatorum a gubernante. Omnis autem motus est actus mobilis a movente, ut dicitur in III Physic. Omnis autem actus proportionatur ei cuius est actus. Et sic oportet quod diversa mobilia diversimode moveantur, etiam secundum motionem unius motoris. Sic igitur secundum unam artem Dei gubernantis, res diversimode gubernantur, secundum earum diversitatem. Quaedam enim secundum suam naturam sunt per se agentia, tanquam habentia dominium sui actus, et ista gubernantur a Deo non solum per hoc quod moventur ab ipso Deo in eis interius operante, sed etiam per hoc quod ab eo inducuntur ad bonum et retrahuntur a malo per praecepta et prohibitiones, praemia et poenas. Hoc autem modo non gubernantur a Deo creaturae irrationales, quae tantum aguntur, et non agunt. Cum ergo apostolus dicit quod Deo non est cura de bobus, non totaliter subtrahit boves a cura gubernationis divinae; sed solum quantum ad modum qui proprie competit rationali creaturae.</p><p title="I q. 103 a. 5 ad 3"><a name="32731"><span class="ref">[32731] Iª q. 103 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod creatura rationalis gubernat seipsam per intellectum et voluntatem, quorum utrumque indiget regi et perfici ab intellectu et voluntate Dei. Et ideo supra gubernationem qua creatura rationalis gubernat seipsam tanquam domina sui actus, indiget gubernari a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 103 a. 6 arg. 1"><a name="32732"><span class="ref">[32732] Iª q. 103 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod omnia immediate gubernentur a Deo. Gregorius enim Nyssenus reprehendit opinionem Platonis, qui divisit providentiam in tria, primam quidem primi Dei, qui providet rebus caelestibus, et universalibus omnibus; secundam vero providentiam esse dixit secundorum deorum, qui caelum circumeunt, scilicet respectu eorum quae sunt in generatione et corruptione; tertiam vero providentiam dixit quorundam Daemonum, qui sunt custodes circa terram humanarum actionum. Ergo videtur quod omnia immediate a Deo gubernentur.</p><p title="I q. 103 a. 6 arg. 2"><a name="32733"><span class="ref">[32733] Iª q. 103 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, melius est aliquid fieri per unum quam per multa, si sit possibile, ut dicitur in VIII Physic. Sed Deus potest per seipsum absque mediis causis omnia gubernare. Ergo videtur quod omnia immediate gubernet.</p><p title="I q. 103 a. 6 arg. 3"><a name="32734"><span class="ref">[32734] Iª q. 103 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil in Deo est deficiens et imperfectum. Sed ad defectum gubernatoris pertinere videtur quod mediantibus aliquibus gubernet, sicut rex terrenus, quia non sufficit ad omnia agenda, nec ubique est praesens in suo regno, propter hoc oportet quod habeat suae gubernationis ministros. Ergo Deus immediate omnia gubernat.</p><p title="I q. 103 a. 6 s. c."><a name="32735"><span class="ref">[32735] Iª q. 103 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in III de Trin., <i>quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine reguntur; ita omnia corpora per spiritum vitae rationalem, et spiritus vitae rationalis desertor atque peccator per spiritum vitae rationalem pium et iustum, et ille per ipsum Deum</i>.</p><p title="I q. 103 a. 6 co."><a name="32736"><span class="ref">[32736] Iª q. 103 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in gubernatione duo sunt consideranda, scilicet ratio gubernationis, quae est ipsa providentia; et executio. Quantum igitur ad rationem gubernationis pertinet, Deus immediate omnia gubernat, quantum autem pertinet ad executionem gubernationis, Deus gubernat quaedam mediantibus aliis. Cuius ratio est quia, cum Deus sit ipsa essentia bonitatis, unumquodque attribuendum est Deo secundum sui optimum. Optimum autem in omni genere vel ratione vel cognitione practica, qualis est ratio gubernationis, in hoc consistit, quod particularia cognoscantur, in quibus est actus, sicut optimus medicus est, non qui considerat sola universalia, sed qui potest etiam considerare minima particularium; et idem patet in ceteris. Unde oportet dicere quod Deus omnium etiam minimorum particularium rationem gubernationis habeat. Sed cum per gubernationem res quae gubernantur sint ad perfectionem perducendae; tanto erit melior gubernatio, quanto maior perfectio a gubernante rebus gubernatis communicatur. Maior autem perfectio est quod aliquid in se sit bonum, et etiam sit aliis causa bonitatis, quam si esset solummodo in se bonum. Et ideo sic Deus gubernat res, ut quasdam aliarum in gubernando causas instituat, sicut si aliquis magister discipulos suos non solum scientes faceret, sed etiam aliorum doctores.</p><p title="I q. 103 a. 6 ad 1"><a name="32737"><span class="ref">[32737] Iª q. 103 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod opinio Platonis reprehenditur, quia etiam quantum ad rationem gubernationis, posuit Deum non immediate omnia gubernare. Quod patet per hoc, quod divisit in tria providentiam, quae est ratio gubernationis.</p><p title="I q. 103 a. 6 ad 2"><a name="32738"><span class="ref">[32738] Iª q. 103 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, si solus Deus gubernaret, subtraheretur perfectio causalis a rebus. Unde non totum fieret per unum, quod fit per multa.</p><p title="I q. 103 a. 6 ad 3"><a name="32739"><span class="ref">[32739] Iª q. 103 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non solum pertinet ad imperfectionem regis terreni quod executores habeat suae gubernationis, sed etiam ad regis dignitatem, quia ex ordine ministrorum potestas regia praeclarior redditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 103 a. 7 arg. 1"><a name="32740"><span class="ref">[32740] Iª q. 103 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod aliquid praeter ordinem divinae gubernationis contingere possit. Dicit enim Boetius, in III de Consol., quod <i>Deus per bonum cuncta disponit</i>. Si ergo nihil in rebus contingit praeter ordinem divinae gubernationis, sequeretur quod nihil esset malum in rebus.</p><p title="I q. 103 a. 7 arg. 2"><a name="32741"><span class="ref">[32741] Iª q. 103 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil est casuale quod evenit secundum praeordinationem alicuius gubernantis. Si igitur nihil accidit in rebus praeter ordinem gubernationis divinae, sequitur quod nihil in rebus sit fortuitum et casuale.</p><p title="I q. 103 a. 7 arg. 3"><a name="32742"><span class="ref">[32742] Iª q. 103 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, ordo divinae gubernationis est certus et immutabilis, quia est secundum rationem aeternam. Si igitur nihil possit contingere in rebus praeter ordinem divinae gubernationis, sequitur quod omnia ex necessitate eveniant, et nihil sit in rebus contingens, quod est inconveniens. Potest igitur in rebus aliquid contingere praeter ordinem gubernationis divinae.</p><p title="I q. 103 a. 7 s. c."><a name="32743"><span class="ref">[32743] Iª q. 103 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Esther XIII, <i>domine Deus, rex omnipotens, in ditione tua cuncta sunt posita, et non est qui possit resistere tuae voluntati</i>.</p><p title="I q. 103 a. 7 co."><a name="32744"><span class="ref">[32744] Iª q. 103 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod praeter ordinem alicuius particularis causae, aliquis effectus evenire potest; non autem praeter ordinem causae universalis. Cuius ratio est, quia praeter ordinem particularis causae nihil provenit nisi ex aliqua alia causa impediente, quam quidem causam necesse est reducere in primam causam universalem, sicut indigestio contingit praeter ordinem virtutis nutritivae, ex aliquo impedimento, puta ex grossitie cibi, quam necesse est reducere in aliquam aliam causam, et sic usque ad causam primam universalem. Cum igitur Deus sit prima causa universalis non unius generis tantum, sed universaliter totius entis; impossibile est quod aliquid contingat praeter ordinem divinae gubernationis, sed ex hoc ipso quod aliquid ex una parte videtur exire ab ordine divinae providentiae qui consideratur secundum aliquam particularem causam, necesse est quod in eundem ordinem relabatur secundum aliam causam.</p><p title="I q. 103 a. 7 ad 1"><a name="32745"><span class="ref">[32745] Iª q. 103 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nihil invenitur in mundo quod sit totaliter malum, quia malum semper fundatur in bono, ut supra ostensum est. Et ideo res aliqua dicitur mala, per hoc quod exit ab ordine alicuius particularis boni. Si autem totaliter exiret ab ordine gubernationis divinae, totaliter nihil esset.</p><p title="I q. 103 a. 7 ad 2"><a name="32746"><span class="ref">[32746] Iª q. 103 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliqua dicuntur esse casualia in rebus, per ordinem ad causas particulares, extra quarum ordinem fiunt. Sed quantum ad divinam providentiam pertinet, nihil fit casu in mundo, ut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest.</p><p title="I q. 103 a. 7 ad 3"><a name="32747"><span class="ref">[32747] Iª q. 103 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dicuntur aliqui effectus contingentes, per comparationem ad proximas causas, quae in suis effectibus deficere possunt, non propter hoc quod aliquid fieri possit extra totum ordinem gubernationis divinae. Quia hoc ipsum quod aliquid contingit praeter ordinem causae proximae, est ex aliqua causa subiecta gubernationi divinae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 103 a. 8 arg. 1"><a name="32748"><span class="ref">[32748] Iª q. 103 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod aliquid possit reniti contra ordinem gubernationis divinae. Dicitur enim Isaiae III, <i>lingua eorum et adinventiones eorum contra dominum</i>.</p><p title="I q. 103 a. 8 arg. 2"><a name="32749"><span class="ref">[32749] Iª q. 103 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, nullus rex iuste punit eos qui eius ordinationi non repugnant. Si igitur nihil contraniteretur divinae ordinationi, nullus iuste puniretur a Deo.</p><p title="I q. 103 a. 8 arg. 3"><a name="32750"><span class="ref">[32750] Iª q. 103 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, quaelibet res est subiecta ordini divinae gubernationis. Sed una res ab alia impugnatur. Ergo aliqua sunt quae contranituntur divinae gubernationi.</p><p title="I q. 103 a. 8 s. c."><a name="32751"><span class="ref">[32751] Iª q. 103 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Boetius, in III de Consol., <i>non est aliquid quod summo huic bono vel velit vel possit obsistere. Est igitur summum bonum quod regit cuncta fortiter, suaviterque disponit</i>; ut dicitur Sap. VIII, de divina sapientia.</p><p title="I q. 103 a. 8 co."><a name="32752"><span class="ref">[32752] Iª q. 103 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ordo divinae providentiae dupliciter potest considerari, uno modo in generali, secundum scilicet quod progreditur a causa gubernativa totius; alio modo in speciali, secundum scilicet quod progreditur ex aliqua causa particulari, quae est executiva divinae gubernationis. Primo igitur modo, nihil contranititur ordini divinae gubernationis. Quod ex duobus patet. Primo quidem, ex hoc quod ordo divinae gubernationis totaliter in bonum tendit, et unaquaeque res in sua operatione et conatu non tendit nisi ad bonum, nullus enim respiciens ad malum operatur, ut Dionysius dicit. Alio modo apparet idem ex hoc quod, sicut supra dictum est, omnis inclinatio alicuius rei vel naturalis vel voluntaria, nihil est aliud quam quaedam impressio a primo movente, sicut inclinatio sagittae ad signum determinatum, nihil aliud est quam quaedam impressio a sagittante. Unde omnia quae agunt vel naturaliter vel voluntarie, quasi propria sponte perveniunt in id ad quod divinitus ordinantur. Et ideo dicitur Deus omnia disponere suaviter.</p><p title="I q. 103 a. 8 ad 1"><a name="32753"><span class="ref">[32753] Iª q. 103 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dicuntur aliqui vel cogitare vel loqui vel agere contra Deum, non quia totaliter renitantur ordini divinae gubernationis, quia etiam peccantes intendunt aliquod bonum, sed quia contranituntur cuidam determinato bono, quod est eis conveniens secundum suam naturam aut statum. Et ideo puniuntur iuste a Deo.</p><p title="I q. 103 a. 8 ad 2"><a name="32754"><span class="ref">[32754] Iª q. 103 a. 8 ad 2</span></a> Et per hoc patet solutio ad secundum.</p><p title="I q. 103 a. 8 ad 3"><a name="32755"><span class="ref">[32755] Iª q. 103 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ex hoc quod una res alteri contrapugnat, ostenditur quod aliquid reniti potest ordini qui est ex aliqua causa particulari, non autem ordini qui dependet a causa universali totius.</p></div></div><div class="q" id="q104"><h2>Quaestio 104</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 104 pr."><a name="32756"><span class="ref">[32756] Iª q. 104 pr.</span></a> Deinde considerandum est de effectibus divinae gubernationis in speciali. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum creaturae indigeant ut conserventur in esse a Deo. Secundo, utrum conserventur a Deo immediate. Tertio, utrum Deus possit aliquid redigere in nihilum. Quarto, utrum aliquid in nihilum redigatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 104 a. 1 arg. 1"><a name="32757"><span class="ref">[32757] Iª q. 104 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod creaturae non indigeant ut a Deo conserventur in esse. Quod enim non potest non esse, non indiget ut conservetur in esse, sicut quod non potest abscedere, non indiget ut conservetur ne abscedat. Sed quaedam creaturae sunt quae secundum sui naturam non possunt non esse. Ergo non omnes creaturae indigent ut a Deo conserventur in esse. Probatio mediae. Quod per se inest alicui, necesse est ei inesse, et oppositum eius impossibile est ei inesse, sicut necessarium est binarium esse parem, et impossibile est eum esse imparem. Esse autem per se consequitur ad formam, quia unumquodque secundum hoc est ens actu, quod habet formam. Quaedam autem creaturae sunt, quae sunt formae quaedam subsistentes, sicut de Angelis dictum est; et sic per se inest eis esse. Et eadem ratio est de illis quorum materia non est in potentia nisi ad unam formam, sicut supra dictum est de corporibus caelestibus. Huiusmodi ergo creaturae secundum suam naturam ex necessitate sunt, et non possunt non esse, potentia enim ad non esse non potest fundari neque in forma, quam per se sequitur esse; neque in materia existente sub forma quam non potest amittere, cum non sit in potentia ad aliam formam.</p><p title="I q. 104 a. 1 arg. 2"><a name="32758"><span class="ref">[32758] Iª q. 104 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus est potentior quolibet creato agente. Sed aliquod creatum agens potest communicare suo effectui ut conservetur in esse, etiam eius operatione cessante, sicut cessante actione aedificatoris, remanet domus; et cessante actione ignis, remanet aqua calefacta per aliquod tempus. Ergo multo magis Deus potest suae creaturae conferre quod conservetur in esse, sua operatione cessante.</p><p title="I q. 104 a. 1 arg. 3"><a name="32759"><span class="ref">[32759] Iª q. 104 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nullum violentum potest contingere absque aliqua causa agente. Sed tendere ad non esse est innaturale et violentum cuilibet creaturae, quia quaelibet creatura naturaliter appetit esse. Ergo nulla creatura potest tendere in non esse, nisi aliquo agente ad corruptionem. Sed quaedam sunt ad quorum corruptionem nihil agere potest; sicut spirituales substantiae, et corpora caelestia. Ergo huiusmodi creaturae non possunt tendere in non esse, etiam Dei operatione cessante.</p><p title="I q. 104 a. 1 arg. 4"><a name="32760"><span class="ref">[32760] Iª q. 104 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, si Deus conservat res in esse, hoc erit per aliquam actionem. Per quamlibet autem actionem agentis, si sit efficax, aliquid fit in effectu. Oportet igitur quod per actionem Dei conservantis aliquid fiat in creatura. Sed hoc non videtur. Non enim per huiusmodi actionem fit ipsum esse creaturae, quia quod iam est, non fit. Neque iterum aliquid aliud superadditum, quia vel non continue Deus conservaret creaturam in esse, vel continue aliquid adderetur creaturae, quod est inconveniens. Non igitur creaturae conservantur in esse a Deo.</p><p title="I q. 104 a. 1 s. c."><a name="32761"><span class="ref">[32761] Iª q. 104 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Heb. I, <i>portans omnia verbo virtutis suae</i>.</p><p title="I q. 104 a. 1 co."><a name="32762"><span class="ref">[32762] Iª q. 104 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est dicere, et secundum fidem et secundum rationem, quod creaturae conservantur in esse a Deo. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod aliquid conservatur ab altero dupliciter. Uno modo, indirecte et per accidens, sicut ille dicitur rem conservare, qui removet corrumpens; puta si aliquis puerum custodiat ne cadat in ignem, dicitur eum conservare. Et sic etiam Deus dicitur aliqua conservare, sed non omnia, quia quaedam sunt quae non habent corrumpentia, quae necesse sit removere ad rei conservationem. Alio modo dicitur aliquid rem aliquam conservare per se et directe, inquantum scilicet illud quod conservatur, dependet a conservante, ut sine eo esse non possit. Et hoc modo omnes creaturae indigent divina conservatione. Dependet enim esse cuiuslibet creaturae a Deo, ita quod nec ad momentum subsistere possent, sed in nihilum redigerentur, nisi operatione divinae virtutis conservarentur in esse, sicut Gregorius dicit. Et hoc sic perspici potest. Omnis enim effectus dependet a sua causa, secundum quod est causa eius. Sed considerandum est quod aliquod agens est causa sui effectus secundum fieri tantum, et non directe secundum esse eius. Quod quidem contingit et in artificialibus, et in rebus naturalibus. Aedificator enim est causa domus quantum ad eius fieri, non autem directe quantum ad esse eius. Manifestum est enim quod esse domus consequitur formam eius, forma autem domus est compositio et ordo, quae quidem forma consequitur naturalem virtutem quarundam rerum. Sicut enim coquus coquit cibum adhibendo aliquam virtutem naturalem activam, scilicet ignis; ita aedificator facit domum adhibendo caementum, lapides et ligna, quae sunt susceptiva et conservativa talis compositionis et ordinis. Unde esse domus dependet ex naturis harum rerum, sicut fieri domus dependet ex actione aedificatoris. Et simili ratione est considerandum in rebus naturalibus. Quia si aliquod agens non est causa formae inquantum huiusmodi, non erit per se causa esse quod consequitur ad talem formam, sed erit causa effectus secundum fieri tantum. Manifestum est autem quod, si aliqua duo sunt eiusdem speciei, unum non potest esse per se causa formae alterius, inquantum est talis forma, quia sic esset causa formae propriae, cum sit eadem ratio utriusque. Sed potest esse causa huiusmodi formae secundum quod est in materia, idest quod haec materia acquirat hanc formam. Et hoc est esse causa secundum fieri; sicut cum homo generat hominem, et ignis ignem. Et ideo quandocumque naturalis effectus est natus impressionem agentis recipere secundum eandem rationem secundum quam est in agente, tunc fieri effectus dependet ab agente, non autem esse ipsius. Sed aliquando effectus non est natus recipere impressionem agentis secundum eandem rationem secundum quam est in agente, sicut patet in omnibus agentibus quae non agunt simile secundum speciem; sicut caelestia corpora sunt causa generationis inferiorum corporum dissimilium secundum speciem. Et tale agens potest esse causa formae secundum rationem talis formae, et non solum secundum quod acquiritur in hac materia, et ideo est causa non solum fiendi, sed essendi. Sicut igitur fieri rei non potest remanere, cessante actione agentis quod est causa effectus secundum fieri; ita nec esse rei potest remanere, cessante actione agentis quod est causa effectus non solum secundum fieri, sed etiam secundum esse. Et haec est ratio quare aqua calefacta retinet calorem, cessante actione ignis; non autem remanet aer illuminatus, nec ad momentum, cessante actione solis. Quia scilicet materia aquae susceptiva est caloris ignis secundum eandem rationem qua est in igne, unde si perfecte perducatur ad formam ignis, retinebit calorem semper; si autem imperfecte participet aliquid de forma ignis secundum quandam inchoationem, calor non semper remanebit, sed ad tempus, propter debilem participationem principii caloris. Aer autem nullo modo natus est recipere lumen secundum eandem rationem secundum quam est in sole, ut scilicet recipiat formam solis, quae est principium luminis, et ideo, quia non habet radicem in aere, statim cessat lumen, cessante actione solis. Sic autem se habet omnis creatura ad Deum, sicut aer ad solem illuminantem. Sicut enim sol est lucens per suam naturam, aer autem fit luminosus participando lumen a sole, non tamen participando naturam solis; ita solus Deus est ens per essentiam suam, quia eius essentia est suum esse; omnis autem creatura est ens participative, non quod sua essentia sit eius esse. Et ideo, ut Augustinus dicit IV super Gen. ad Litt., <i>virtus Dei ab eis quae creata sunt regendis si cessaret aliquando, simul et illorum cessaret species, omnisque natura concideret</i>. Et in VIII eiusdem libri dicit quod, <i>sicut aer praesente lumine fit lucidus, sic homo, Deo sibi praesente, illuminatur, absente autem, continuo tenebratur</i>.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 1"><a name="32763"><span class="ref">[32763] Iª q. 104 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod esse per se consequitur formam creaturae, supposito tamen influxu Dei, sicut lumen sequitur diaphanum aeris, supposito influxu solis. Unde potentia ad non esse in spiritualibus creaturis et corporibus caelestibus, magis est in Deo, qui potest subtrahere suum influxum, quam in forma vel in materia talium creaturarum.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 2"><a name="32764"><span class="ref">[32764] Iª q. 104 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Deus non potest communicare alicui creaturae ut conservetur in esse, sua operatione cessante; sicut non potest ei communicare quod non sit causa esse illius. Intantum enim indiget creatura conservari a Deo, inquantum esse effectus dependet a causa essendi. Unde non est simile de agente quod non est causa essendi, sed fieri tantum.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 3"><a name="32765"><span class="ref">[32765] Iª q. 104 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de conservatione quae est per remotionem corrumpentis; qua non indigent omnes creaturae, ut dictum est.</p><p title="I q. 104 a. 1 ad 4"><a name="32766"><span class="ref">[32766] Iª q. 104 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod conservatio rerum a Deo non est per aliquam novam actionem; sed per continuationem actionis qua dat esse, quae quidem actio est sine motu et tempore. Sicut etiam conservatio luminis in aere est per continuatum influxum a sole.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 104 a. 2 arg. 1"><a name="32767"><span class="ref">[32767] Iª q. 104 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Deus immediate omnem creaturam conservet. Eadem enim actione Deus est conservator rerum, qua et creator, ut dictum est. Sed Deus immediate est creator omnium. Ergo immediate est etiam conservator.</p><p title="I q. 104 a. 2 arg. 2"><a name="32768"><span class="ref">[32768] Iª q. 104 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, unaquaeque res magis est proxima sibi, quam rei alteri. Sed non potest communicari alicui creaturae quod conservet seipsam. Ergo multo minus potest ei communicari quod conservet aliam. Ergo Deus omnia conservat absque aliqua media causa conservante.</p><p title="I q. 104 a. 2 arg. 3"><a name="32769"><span class="ref">[32769] Iª q. 104 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, effectus conservatur in esse ab eo quod est causa eius non solum secundum fieri, sed etiam secundum esse. Sed omnes causae creatae, ut videtur, non sunt causae suorum effectuum nisi secundum fieri, non sunt enim causae nisi movendo, ut supra habitum est. Ergo non sunt causae conservantes suos effectus in esse.</p><p title="I q. 104 a. 2 s. c."><a name="32770"><span class="ref">[32770] Iª q. 104 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod per idem conservatur res, per quod habet esse. Sed Deus dat esse rebus mediantibus aliquibus causis mediis. Ergo etiam res in esse conservat mediantibus aliquibus causis.</p><p title="I q. 104 a. 2 co."><a name="32771"><span class="ref">[32771] Iª q. 104 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, dupliciter aliquid rem aliquam in esse conservat, uno modo, indirecte et per accidens, per hoc quod removet vel impedit actionem corrumpentis; alio modo, directe et per se, quia ab eo dependet esse alterius, sicut a causa dependet esse effectus. Utroque autem modo aliqua res creata invenitur esse alterius conservativa. Manifestum est enim quod etiam in rebus corporalibus multa sunt quae impediunt actiones corrumpentium, et per hoc dicuntur rerum conservativa; sicut sal impedit carnes a putrefactione, et simile est in multis aliis. Invenitur etiam quod ab aliqua creatura dependet aliquis effectus secundum suum esse. Cum enim sunt multae causae ordinatae, necesse est quod effectus dependeat primo quidem et principaliter a causa prima; secundario vero ab omnibus causis mediis. Et ideo principaliter quidem prima causa est effectus conservativa; secundario vero omnes mediae causae, et tanto magis quanto causa fuerit altior et primae causae proximior. Unde superioribus causis, etiam in corporalibus rebus, attribuitur conservatio et permanentia rerum, sicut philosophus dicit, in XII Metaphys., quod primus motus, scilicet diurnus, est causa continuitatis generationis; secundus autem motus, qui est per zodiacum, est causa diversitatis quae est secundum generationem et corruptionem. Et similiter astrologi, attribuunt Saturno, qui est supremus planetarum; res fixas et permanentes. Sic igitur dicendum est quod Deus conservat res quasdam in esse, mediantibus aliquibus causis.</p><p title="I q. 104 a. 2 ad 1"><a name="32772"><span class="ref">[32772] Iª q. 104 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus immediate omnia creavit, sed in ipsa rerum creatione ordinem in rebus instituit, ut quaedam ab aliis dependerent, per quas secundario conservarentur in esse; praesupposita tamen principali conservatione, quae est ab ipso.</p><p title="I q. 104 a. 2 ad 2"><a name="32773"><span class="ref">[32773] Iª q. 104 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum propria causa sit conservativa effectus ab ea dependentis; sicut nulli effectui praestari potest quod sit causa sui ipsius, potest tamen ei praestari quod sit causa alterius; ita etiam nulli effectui praestari potest quod sit sui ipsius conservativus, potest tamen ei praestari quod sit conservativus alterius.</p><p title="I q. 104 a. 2 ad 3"><a name="32774"><span class="ref">[32774] Iª q. 104 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nulla creatura potest esse causa alterius, quantum ad hoc quod acquirat novam formam vel dispositionem, nisi per modum alicuius mutationis, quia semper agit praesupposito aliquo subiecto. Sed postquam formam vel dispositionem induxit in effectu, absque alia immutatione effectus, huiusmodi formam vel dispositionem conservat. Sicut in aere, prout illuminatur de novo, intelligitur quaedam mutatio; sed conservatio luminis est absque aeris immutatione, ex sola praesentia illuminantis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 104 a. 3 arg. 1"><a name="32775"><span class="ref">[32775] Iª q. 104 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Deus non possit aliquid in nihilum redigere. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>Deus non est causa tendendi in non esse</i>. Hoc autem contingeret, si aliquam creaturam redigeret in nihilum. Ergo Deus non potest aliquid in nihilum redigere.</p><p title="I q. 104 a. 3 arg. 2"><a name="32776"><span class="ref">[32776] Iª q. 104 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus est causa rerum ut sint, per suam bonitatem, quia, ut Augustinus dicit in libro de Doct. Christ., <i>inquantum Deus bonus est, sumus</i>. Sed Deus non potest non esse bonus. Ergo non potest facere ut res non sint. Quod faceret, si eas in nihilum redigeret.</p><p title="I q. 104 a. 3 arg. 3"><a name="32777"><span class="ref">[32777] Iª q. 104 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si Deus in nihilum aliqua redigeret, oporteret quod hoc fieret per aliquam actionem. Sed hoc non potest esse, quia omnis actio terminatur ad aliquod ens; unde etiam actio corrumpentis terminatur ad aliquid generatum, quia generatio unius est corruptio alterius. Ergo Deus non potest aliquid in nihilum redigere.</p><p title="I q. 104 a. 3 s. c."><a name="32778"><span class="ref">[32778] Iª q. 104 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ierem. X, <i>corripe me, domine, verumtamen in iudicio, et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me</i>.</p><p title="I q. 104 a. 3 co."><a name="32779"><span class="ref">[32779] Iª q. 104 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam posuerunt quod Deus res in esse produxit agendo de necessitate naturae. Quod si esset verum, Deus non posset rem aliquam in nihilum redigere; sicut non potest a sua natura mutari. Sed, sicut supra est habitum, haec positio est falsa, et a fide Catholica penitus aliena, quae confitetur Deum res libera voluntate produxisse in esse, secundum illud Psalmi, <i>omnia quaecumque voluit dominus, fecit</i>. Hoc igitur quod Deus creaturae esse communicat, ex Dei voluntate dependet. Nec aliter res in esse conservat, nisi inquantum eis continue influit esse. Ut dictum est. Sicut ergo antequam res essent, potuit eis non communicare esse, et sic eas non facere; ita postquam iam factae sunt, potest eis non influere esse, et sic esse desisterent. Quod est eas in nihilum redigere.</p><p title="I q. 104 a. 3 ad 1"><a name="32780"><span class="ref">[32780] Iª q. 104 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non esse non habet causam per se, quia nihil potest esse causa nisi inquantum est ens; ens autem, per se loquendo, est causa essendi. Sic igitur Deus non potest esse causa tendendi in non esse; sed hoc habet creatura ex seipsa, inquantum est de nihilo. Sed per accidens Deus potest esse causa quod res in nihilum redigantur, subtrahendo scilicet suam actionem a rebus.</p><p title="I q. 104 a. 3 ad 2"><a name="32781"><span class="ref">[32781] Iª q. 104 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonitas Dei est causa rerum, non quasi ex necessitate naturae, quia divina bonitas non dependet ex rebus creatis; sed per liberam voluntatem. Unde sicut potuit sine praeiudicio bonitatis suae, res non producere in esse; ita absque detrimento suae bonitatis, potest res in esse non conservare.</p><p title="I q. 104 a. 3 ad 3"><a name="32782"><span class="ref">[32782] Iª q. 104 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, si Deus rem aliquam redigeret in nihilum, hoc non esset per aliquam actionem; sed per hoc quod ab agendo cessaret.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 104 a. 4 arg. 1"><a name="32783"><span class="ref">[32783] Iª q. 104 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aliquid in nihilum redigatur. Finis enim respondet principio. Sed a principio nihil erat nisi Deus. Ergo ad hunc finem res perducentur, ut nihil sit nisi Deus. Et ita creaturae in nihilum redigentur.</p><p title="I q. 104 a. 4 arg. 2"><a name="32784"><span class="ref">[32784] Iª q. 104 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis creatura habet potentiam finitam. Sed nulla potentia finita se extendit ad infinitum, unde in VIII Physic. probatur quod potentia finita non potest movere tempore infinito. Ergo nulla creatura potest durare in infinitum. Et ita quandoque in nihilum redigetur.</p><p title="I q. 104 a. 4 arg. 3"><a name="32785"><span class="ref">[32785] Iª q. 104 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, forma et accidentia non habent materiam partem sui. Sed quandoque desinunt esse. Ergo in nihilum rediguntur.</p><p title="I q. 104 a. 4 s. c."><a name="32786"><span class="ref">[32786] Iª q. 104 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Eccle. III. <i>Didici quod omnia opera quae fecit Deus, perseverant in aeternum</i>.</p><p title="I q. 104 a. 4 co."><a name="32787"><span class="ref">[32787] Iª q. 104 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod eorum quae a Deo fiunt circa creaturam, quaedam proveniunt secundum naturalem cursum rerum; quaedam vero miraculose operatur praeter ordinem naturalem creaturis inditum, ut infra dicetur. Quae autem facturus est Deus secundum ordinem naturalem rebus inditum, considerari possunt ex ipsis rerum naturis, quae vero miraculose fiunt, ordinantur ad gratiae manifestationem, secundum illud apostoli I ad Cor. XII, <i>unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem</i>; et postmodum, inter cetera, subdit de miraculorum operatione. Creaturarum autem naturae hoc demonstrant, ut nulla earum in nihilum redigatur, quia vel sunt immateriales, et sic in eis non est potentia ad non esse; vel sunt materiales, et sic saltem remanent semper secundum materiam, quae incorruptibilis est, utpote subiectum existens generationis et corruptionis. Redigere etiam aliquid in nihilum, non pertinet ad gratiae manifestationem, cum magis per hoc divina potentia et bonitas ostendatur, quod res in esse conservat. Unde simpliciter dicendum est quod nihil omnino in nihilum redigetur.</p><p title="I q. 104 a. 4 ad 1"><a name="32788"><span class="ref">[32788] Iª q. 104 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc quod res in esse productae sunt, postquam non fuerunt, declarat potentiam producentis. Sed quod in nihilum redigerentur, huiusmodi manifestationem impediret, cum Dei potentia in hoc maxime ostendatur, quod res in esse conservat, secundum illud apostoli Heb. I, <i>portans omnia verbo virtutis suae</i>.</p><p title="I q. 104 a. 4 ad 2"><a name="32789"><span class="ref">[32789] Iª q. 104 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod potentia creaturae ad essendum est receptiva tantum; sed potentia activa est ipsius Dei, a quo est influxus essendi. Unde quod res in infinitum durent, sequitur infinitatem divinae virtutis. Determinatur tamen quibusdam rebus virtus ad manendum tempore determinato, inquantum impediri possunt ne percipiant influxum essendi qui est ab eo, ex aliquo contrario agente, cui finita virtus non potest resistere tempore infinito, sed solum tempore determinato. Et ideo ea quae non habent contrarium, quamvis habeant finitam virtutem, perseverant in aeternum.</p><p title="I q. 104 a. 4 ad 3"><a name="32790"><span class="ref">[32790] Iª q. 104 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod formae et accidentia non sunt entia completa, cum non subsistant, sed quodlibet eorum est aliquid entis, sic enim ens dicitur, quia eo aliquid est. Et tamen eo modo quo sunt, non omnino in nihilum rediguntur; non quia aliqua pars eorum remaneat, sed remanent in potentia materiae vel subiecti.</p></div></div><div class="q" id="q105"><h2>Quaestio 105</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 105 pr."><a name="32791"><span class="ref">[32791] Iª q. 105 pr.</span></a> Deinde considerandum est de secundo effectu gubernationis divinae qui est mutatio creaturarum. Et primo, de mutatione creaturarum a Deo; secundo, de mutatione unius creaturae ab alia. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum Deus immediate possit movere materiam ad formam. Secundo, utrum immediate possit movere aliquod corpus. Tertio, utrum possit movere intellectum. Quarto, utrum possit movere voluntatem. Quinto, utrum Deus operetur in omni operante. Sexto, utrum possit aliquid facere praeter ordinem rebus inditum. Septimo, utrum omnia quae sic Deus facit, sint miracula. Octavo, de diversitate miraculorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 105 a. 1 arg. 1"><a name="32792"><span class="ref">[32792] Iª q. 105 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Deus non possit immediate movere materiam ad formam. Sicut enim probat philosophus in VII Metaphys., formam in hac materia nihil facere potest nisi forma quae est in materia, quia simile facit sibi simile. Sed Deus non est forma in materia. Ergo non potest causare formam in materia.</p><p title="I q. 105 a. 1 arg. 2"><a name="32793"><span class="ref">[32793] Iª q. 105 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, si aliquod agens se habeat ad multa, nullum eorum producet, nisi determinetur ad ipsum per aliquid aliud, ut enim in III de anima dicitur, universalis opinio non movet nisi mediante aliqua particulari apprehensione. Sed virtus divina est universalis causa omnium. Ergo non potest producere aliquam particularem formam, nisi mediante aliquo particulari agente.</p><p title="I q. 105 a. 1 arg. 3"><a name="32794"><span class="ref">[32794] Iª q. 105 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut esse commune dependet a prima causa universali, ita esse determinatum dependet a determinatis causis particularibus, ut supra habitum est. Sed determinatum esse alicuius rei est per propriam eius formam. Ergo propriae rerum formae non producuntur a Deo, nisi mediantibus causis particularibus.</p><p title="I q. 105 a. 1 s. c."><a name="32795"><span class="ref">[32795] Iª q. 105 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Gen. II, <i>formavit Deus hominem de limo terrae</i>.</p><p title="I q. 105 a. 1 co."><a name="32796"><span class="ref">[32796] Iª q. 105 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus immediate potest movere materiam ad formam. Quia ens in potentia passiva reduci potest in actum, a potentia activa quae eam sub sua potestate continet. Cum igitur materia contineatur sub potestate divina, utpote a Deo producta, potest reduci in actum per divinam potentiam. Et hoc est moveri materiam ad formam, quia forma nihil aliud est quam actus materiae.</p><p title="I q. 105 a. 1 ad 1"><a name="32797"><span class="ref">[32797] Iª q. 105 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod effectus aliquis invenitur assimilari causae agenti dupliciter. Uno modo, secundum eandem speciem; ut homo generatur ab homine, et ignis ab igne. Alio modo, secundum virtualem continentiam, prout scilicet forma effectus virtualiter continetur in causa, et sic animalia ex putrefactione generata, et plantae et corpora mineralia assimilantur soli et stellis, quorum virtute generantur. Sic igitur effectus causae agenti similatur secundum totum illud ad quod se extendit virtus agentis. Virtus autem Dei se extendit ad formam et materiam, ut supra habitum est. Unde compositum quod generatur, similatur Deo secundum virtualem continentiam, sicut similatur composito generanti per similitudinem speciei. Unde sicut compositum generans potest movere materiam ad formam generando compositum sibi simile, ita et Deus. Non autem aliqua alia forma non in materia existens, quia materia non continetur in virtute alterius substantiae separatae. Et ideo Daemones et Angeli operantur circa haec visibilia, non quidem imprimendo formas, sed adhibendo corporalia semina.</p><p title="I q. 105 a. 1 ad 2"><a name="32798"><span class="ref">[32798] Iª q. 105 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio illa procederet, si Deus ageret, ex necessitate naturae. Sed quia agit per voluntatem et intellectum, qui cognoscit rationes proprias omnium formarum, et non solum universales; inde est quod potest determinate hanc vel illam formam materiae imprimere.</p><p title="I q. 105 a. 1 ad 3"><a name="32799"><span class="ref">[32799] Iª q. 105 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hoc ipsum quod causae secundae ordinantur ad determinatos effectus est illis a Deo. Unde Deus, quia alias causas ordinat ad determinatos effectus, potest etiam determinatos effectus producere per seipsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 105 a. 2 arg. 1"><a name="32800"><span class="ref">[32800] Iª q. 105 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Deus non possit immediate movere aliquod corpus. Cum enim movens et motum oporteat esse simul, ut probatur in VII Physic., oportet esse contactum quendam moventis et moti. Sed non potest esse contactus Dei, et corporis alicuius, dicit enim Dionysius, in I cap. de Div. Nom., quod <i>Dei non est aliquis tactus</i>. Ergo Deus non potest immediate movere aliquod corpus.</p><p title="I q. 105 a. 2 arg. 2"><a name="32801"><span class="ref">[32801] Iª q. 105 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus est movens non motum. Tale autem est appetibile apprehensum. Movet igitur Deus sicut desideratum et apprehensum. Sed non apprehenditur nisi ab intellectu, qui non est corpus, nec virtus corporis. Ergo Deus non potest movere aliquod corpus immediate.</p><p title="I q. 105 a. 2 arg. 3"><a name="32802"><span class="ref">[32802] Iª q. 105 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, philosophus probat in VIII Physic., quod potentia infinita movet in instanti. Sed impossibile est aliquod corpus in instanti moveri, quia, cum omnis motus sit inter opposita, sequeretur quod duo opposita simul inessent eidem; quod est impossibile. Ergo corpus non potest immediate moveri a potentia infinita. Potentia autem Dei est infinita, ut supra habitum est. Ergo Deus non potest immediate movere aliquod corpus.</p><p title="I q. 105 a. 2 s. c."><a name="32803"><span class="ref">[32803] Iª q. 105 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, opera sex dierum Deus fecit immediate; in quibus continetur motus corporum, ut patet per hoc quod dicitur Gen. I, <i>congregentur aquae in locum unum</i>. Ergo Deus immediate potest movere corpus.</p><p title="I q. 105 a. 2 co."><a name="32804"><span class="ref">[32804] Iª q. 105 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod erroneum est dicere Deum non posse facere per seipsum omnes determinatos effectus qui fiunt per quamcumque causam creatam. Unde cum corpora moveantur immediate a causis creatis, nulli debet venire in dubium quin Deus possit movere immediate quodcumque corpus. Et hoc quidem consequens est ad ea quae supra dicta sunt. Nam omnis motus corporis cuiuscumque vel consequitur ad aliquam formam, sicut motus localis gravium et levium consequitur formam quae datur a generante, ratione cuius generans dicitur movens, vel est via ad formam aliquam, sicut calefactio est via ad formam ignis. Eiusdem autem est imprimere formam, et disponere ad formam, et dare motum consequentem formam, ignis enim non solum generat alium ignem, sed etiam calefacit, et sursum movet. Cum igitur Deus possit immediate formam materiae imprimere, consequens est ut possit, secundum quemcumque motum, corpus quodcumque movere.</p><p title="I q. 105 a. 2 ad 1"><a name="32805"><span class="ref">[32805] Iª q. 105 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod duplex est tactus, scilicet corporalis, sicut duo corpora se tangunt; et virtualis, sicut dicitur quod contristans tangit contristatum. Secundum igitur primum contactum, Deus, cum sit incorporeus, nec tangit nec tangitur. Secundum autem virtualem contactum, tangit quidem movendo creaturas, sed non tangitur, quia nullius creaturae virtus naturalis potest ad ipsum pertingere. Et sic intellexit Dionysius quod non est tactus Dei, ut scilicet tangatur.</p><p title="I q. 105 a. 2 ad 2"><a name="32806"><span class="ref">[32806] Iª q. 105 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod movet Deus sicut desideratum et intellectum. Sed non oportet quod semper moveat sicut desideratum et intellectum ab eo quod movetur; sed sicut desideratum et notum a seipso; quia omnia operatur propter suam bonitatem.</p><p title="I q. 105 a. 2 ad 3"><a name="32807"><span class="ref">[32807] Iª q. 105 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod philosophus in VIII Physic. intendit probare quod virtus primi motoris non sit virtus in magnitudine, tali ratione, virtus primi motoris est infinita (quod probat per hoc quod potest movere tempore infinito); virtus autem infinita, si esset in aliqua magnitudine, moveret in non tempore, quod est impossibile; ergo oportet quod infinita virtus primi motoris sit non in magnitudine. Ex quo patet quod corpus moveri in non tempore, non consequitur nisi virtutem infinitam in magnitudine. Cuius ratio est, quia omnis virtus quae est in magnitudine, movet secundum se totam, cum moveat per necessitatem naturae. Potentia autem infinita improportionabiliter excedit quamlibet potentiam finitam. Quanto autem maior est potentia moventis, tanto est maior velocitas motus. Cum igitur potentia finita moveat tempore determinato, sequitur quod potentia infinita non moveat in aliquo tempore, quia cuiuscumque temporis ad aliud tempus est aliqua proportio. Sed virtus quae non est in magnitudine, est virtus alicuius intelligentis, qui operatur in effectibus secundum quod eis convenit. Et ideo, cum corpori non possit esse conveniens moveri in non tempore, non sequitur quod moveat in non tempore.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 105 a. 3 arg. 1"><a name="32808"><span class="ref">[32808] Iª q. 105 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Deus non moveat immediate intellectum creatum. Actio enim intellectus est ab eo in quo est, non enim transit in exteriorem materiam, ut dicitur in IX Metaphys. Actio autem eius quod movetur ab alio, non est ab eo in quo est, sed a movente. Non ergo intellectus movetur ab alio. Et ita videtur quod Deus non possit movere intellectum.</p><p title="I q. 105 a. 3 arg. 2"><a name="32809"><span class="ref">[32809] Iª q. 105 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id quod habet in se principium sufficiens sui motus, non movetur ab alio. Sed motus intellectus est ipsum intelligere eius, sicut dicitur quod intelligere vel sentire est motus quidam, secundum philosophum, in III de anima. Sufficiens autem principium intelligendi est lumen intelligibile inditum intellectui. Ergo non movetur ab alio.</p><p title="I q. 105 a. 3 arg. 3"><a name="32810"><span class="ref">[32810] Iª q. 105 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut sensus movetur a sensibili, ita intellectus ab intelligibili. Sed Deus non est intelligibilis nobis, sed nostrum intellectum excedit. Ergo Deus non potest movere nostrum intellectum.</p><p title="I q. 105 a. 3 s. c."><a name="32811"><span class="ref">[32811] Iª q. 105 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, docens movet intellectum addiscentis. Sed Deus docet hominem scientiam, sicut dicitur in Psalmo. Ergo Deus movet intellectum hominis.</p><p title="I q. 105 a. 3 co."><a name="32812"><span class="ref">[32812] Iª q. 105 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut in motibus corporalibus movens dicitur quod dat formam quae est principium motus; ita dicitur movere intellectum, quod causat formam quae est principium intellectualis operationis, quae dicitur motus intellectus. Operationis autem intellectus est duplex principium in intelligente, unum scilicet quod est ipsa virtus intellectualis, quod quidem principium est etiam in intelligente in potentia; aliud autem est principium intelligendi in actu, scilicet similitudo rei intellectae in intelligente. Dicitur ergo aliquid movere intellectum, sive det intelligenti virtutem ad intelligendum, sive imprimat ei similitudinem rei intellectae. Utroque autem modo Deus movet intellectum creatum. Ipse enim est primum ens immateriale. Et quia intellectualitas consequitur immaterialitatem, sequitur quod ipse sit primum intelligens. Unde cum primum in quolibet ordine sit causa eorum quae consequuntur, sequitur quod ab ipso sit omnis virtus intelligendi. Similiter cum ipse sit primum ens, et omnia entia praeexistant in ipso sicut in prima causa, oportet quod sint in eo intelligibiliter secundum modum eius. Sicut enim omnes rationes rerum intelligibiles primo existunt in Deo, et ab derivantur in alios intellectus, ut actu intelligant; sic etiam derivantur in creaturas ut subsistant. Sic igitur Deus movet intellectum creatum, inquantum dat ei virtutem ad intelligendum, vel naturalem vel superadditam; et inquantum imprimit ei species intelligibiles; et utrumque tenet et conservat in esse.</p><p title="I q. 105 a. 3 ad 1"><a name="32813"><span class="ref">[32813] Iª q. 105 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod operatio intellectualis est quidem ab intellectu in quo est, sicut a causa secunda, sed a Deo sicut a causa prima. Ab ipso enim datur intelligenti quod intelligere possit.</p><p title="I q. 105 a. 3 ad 2"><a name="32814"><span class="ref">[32814] Iª q. 105 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod lumen intellectuale, simul cum similitudine rei intellectae, est sufficiens principium intelligendi; secundarium tamen, et a primo principio dependens.</p><p title="I q. 105 a. 3 ad 3"><a name="32815"><span class="ref">[32815] Iª q. 105 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod intelligibile movet intellectum nostrum, inquantum quodammodo imprimit ei suam similitudinem, per quam intelligi potest. Sed similitudines quas Deus imprimit intellectui creato, non sufficiunt ad ipsum Deum intelligendum per essentiam, ut supra habitum est. Unde movet intellectum creatum, cum tamen non sit ei intelligibilis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 105 a. 4 arg. 1"><a name="32816"><span class="ref">[32816] Iª q. 105 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Deus non possit movere voluntatem creatam. Omne enim quod movetur ab extrinseco, cogitur. Sed voluntas non potest cogi. Ergo non movetur ab aliquo extrinseco. Et ita non potest moveri a Deo.</p><p title="I q. 105 a. 4 arg. 2"><a name="32817"><span class="ref">[32817] Iª q. 105 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus non potest facere quod contradictoria sint simul vera. Hoc autem sequeretur, si voluntatem moveret, nam voluntarie moveri est ex se moveri, et non ab alio. Ergo Deus non potest voluntatem movere.</p><p title="I q. 105 a. 4 arg. 3"><a name="32818"><span class="ref">[32818] Iª q. 105 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, motus magis attribuitur moventi quam mobili, unde homicidium non attribuitur lapidi, sed proiicienti. Si igitur Deus moveat voluntatem, sequitur quod opera voluntaria non imputentur homini ad meritum vel demeritum. Hoc autem est falsum. Non igitur Deus movet voluntatem.</p><p title="I q. 105 a. 4 s. c."><a name="32819"><span class="ref">[32819] Iª q. 105 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur ad Philipp. II, <i>Deus est qui operatur in nobis velle et perficere</i>.</p><p title="I q. 105 a. 4 co."><a name="32820"><span class="ref">[32820] Iª q. 105 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut intellectus, ut dictum est, movetur ab obiecto, et ab eo qui dedit virtutem intelligendi; ita voluntas movetur ab obiecto, quod est bonum, et ab eo qui creat virtutem volendi. Potest autem voluntas moveri sicut ab obiecto, a quocumque bono; non tamen sufficienter et efficaciter nisi a Deo. Non enim sufficienter aliquid potest movere aliquod mobile, nisi virtus activa moventis excedat, vel saltem adaequet virtutem passivam mobilis. Virtus autem passiva voluntatis se extendit ad bonum in universali, est enim eius obiectum bonum universale, sicut et intellectus obiectum est ens universale. Quodlibet autem bonum creatum est quoddam particulare bonum, solus autem Deus est bonum universale. Unde ipse solus implet voluntatem, et sufficienter eam movet ut obiectum. Similiter autem et virtus volendi a solo Deo causatur. Velle enim nihil aliud est quam inclinatio quaedam in obiectum voluntatis, quod est bonum universale. Inclinare autem in bonum universale est primi moventis cui proportionatur ultimus finis, sicut in rebus humanis dirigere ad bonum commune est eius qui praeest multitudini. Unde utroque modo proprium est Dei movere voluntatem, sed maxime secundo modo, interius eam inclinando.</p><p title="I q. 105 a. 4 ad 1"><a name="32821"><span class="ref">[32821] Iª q. 105 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod illud quod movetur ab altero dicitur cogi, si moveatur contra inclinationem propriam, sed si moveatur ab alio quod sibi dat propriam inclinationem, non dicitur cogi; sicut grave, cum movetur deorsum a generante, non cogitur. Sic igitur Deus, movendo voluntatem, non cogit ipsam, quia dat ei eius propriam inclinationem.</p><p title="I q. 105 a. 4 ad 2"><a name="32822"><span class="ref">[32822] Iª q. 105 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod moveri voluntarie est moveri ex se, idest a principio intrinseco, sed illud principium intrinsecum potest esse ab alio principio extrinseco. Et sic moveri ex se non repugnat ei quod movetur ab alio.</p><p title="I q. 105 a. 4 ad 3"><a name="32823"><span class="ref">[32823] Iª q. 105 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, si voluntas ita moveretur ab alio quod ex se nullatenus moveretur, opera voluntatis non imputarentur ad meritum vel demeritum. Sed quia per hoc quod movetur ab alio, non excluditur quin moveatur ex se, ut dictum est; ideo per consequens non tollitur ratio meriti vel demeriti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 105 a. 5 arg. 1"><a name="32824"><span class="ref">[32824] Iª q. 105 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Deus non operetur in omni operante. Nulla enim insufficientia est Deo attribuenda. Si igitur Deus operatur in omni operante, sufficienter in quolibet operatur. Superfluum igitur esset quod agens creatum aliquid operaretur.</p><p title="I q. 105 a. 5 arg. 2"><a name="32825"><span class="ref">[32825] Iª q. 105 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, una operatio non est simul a duobus operantibus, sicut nec unus numero motus potest esse duorum mobilium. Si igitur operatio creaturae est a Deo in creatura operante, non potest esse simul a creatura. Et ita nulla creatura aliquid operatur.</p><p title="I q. 105 a. 5 arg. 3"><a name="32826"><span class="ref">[32826] Iª q. 105 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, faciens dicitur esse causa operationis facti, inquantum dat ei formam qua operatur. Si igitur Deus est causa operationis rerum factarum ab ipso, hoc erit inquantum dat eis virtutem operandi. Sed hoc est a principio, quando rem facit. Ergo videtur quod ulterius non operetur in creatura operante.</p><p title="I q. 105 a. 5 s. c."><a name="32827"><span class="ref">[32827] Iª q. 105 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in nobis, domine</i>.</p><p title="I q. 105 a. 5 co."><a name="32828"><span class="ref">[32828] Iª q. 105 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deum operari in quolibet operante aliqui sic intellexerunt, quod nulla virtus creata aliquid operaretur in rebus, sed solus Deus immediate omnia operaretur; puta quod ignis non calefaceret, sed Deus in igne, et similiter de omnibus aliis. Hoc autem est impossibile. Primo quidem, quia sic subtraheretur ordo causae et causati a rebus creatis. Quod pertinet ad impotentiam creantis, ex virtute enim agentis est, quod suo effectui det virtutem agendi. Secundo, quia virtutes operativae quae in rebus inveniuntur, frustra essent rebus attributae, si per eas nihil operarentur. Quinimmo omnes res creatae viderentur quodammodo esse frustra, si propria operatione destituerentur, cum omnis res sit propter suam operationem. Semper enim imperfectum est propter perfectius, sicut igitur materia est propter formam, ita forma, quae est actus primus, est propter suam operationem, quae est actus secundus; et sic operatio est finis rei creatae. Sic igitur intelligendum est Deum operari in rebus, quod tamen ipsae res propriam habeant operationem. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, cum sint causarum quatuor genera, materia quidem non est principium actionis, sed se habet ut subiectum recipiens actionis effectum. Finis vero et agens et forma se habent ut actionis principium, sed ordine quodam. Nam primo quidem, principium actionis est finis, qui movet agentem; secundo vero, agens; tertio autem, forma eius quod ab agente applicatur ad agendum (quamvis et ipsum agens per formam suam agat); ut patet in artificialibus. Artifex enim movetur ad agendum a fine, qui est ipsum operatum, puta arca vel lectus; et applicat ad actionem securim quae incidit per suum acumen. Sic igitur secundum haec tria Deus in quolibet operante operatur. Primo quidem, secundum rationem finis. Cum enim omnis operatio sit propter aliquod bonum verum vel apparens; nihil autem est vel apparet bonum, nisi secundum quod participat aliquam similitudinem summi boni, quod est Deus; sequitur quod ipse Deus sit cuiuslibet operationis causa ut finis. Similiter etiam considerandum est quod, si sint multa agentia ordinata, semper secundum agens agit in virtute primi, nam primum agens movet secundum ad agendum. Et secundum hoc, omnia agunt in virtute ipsius Dei; et ita ipse est causa actionum omnium agentium. Tertio, considerandum est quod Deus movet non solum res ad operandum, quasi applicando formas et virtutes rerum ad operationem, sicut etiam artifex applicat securim ad scindendum, qui tamen interdum formam securi non tribuit; sed etiam dat formam creaturis agentibus, et eas tenet in esse. Unde non solum est causa actionum inquantum dat formam quae est principium actionis, sicut generans dicitur esse causa motus gravium et levium; sed etiam sicut conservans formas et virtutes rerum; prout sol dicitur esse causa manifestationis colorum, inquantum dat et conservat lumen, quo manifestantur colores. Et quia forma rei est intra rem, et tanto magis quanto consideratur ut prior et universalior; et ipse Deus est proprie causa ipsius esse universalis in rebus omnibus, quod inter omnia est magis intimum rebus; sequitur quod Deus in omnibus intime operetur. Et propter hoc in sacra Scriptura operationes naturae Deo attribuuntur quasi operanti in natura; secundum illud Iob X, <i>pelle et carnibus vestisti me, ossibus et nervis compegisti me</i>.</p><p title="I q. 105 a. 5 ad 1"><a name="32829"><span class="ref">[32829] Iª q. 105 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus sufficienter operatur in rebus ad modum primi agentis, nec propter hoc superfluit operatio secundorum agentium.</p><p title="I q. 105 a. 5 ad 2"><a name="32830"><span class="ref">[32830] Iª q. 105 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod una actio non procedit a duobus agentibus unius ordinis, sed nihil prohibet quin una et eadem actio procedat a primo et secundo agente.</p><p title="I q. 105 a. 5 ad 3"><a name="32831"><span class="ref">[32831] Iª q. 105 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus non solum dat formas rebus, sed etiam conservat eas in esse, et applicat eas ad agendum, et est finis omnium actionum, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 105 a. 6 arg. 1"><a name="32832"><span class="ref">[32832] Iª q. 105 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod Deus non possit facere aliquid praeter ordinem rebus inditum. Dicit enim Augustinus, XXVI contra Faustum, <i>Deus, conditor et creator omnium naturarum, nihil contra naturam facit</i>. Sed hoc videtur esse contra naturam, quod est praeter ordinem naturaliter rebus inditum. Ergo Deus non potest facere aliquid praeter ordinem rebus inditum.</p><p title="I q. 105 a. 6 arg. 2"><a name="32833"><span class="ref">[32833] Iª q. 105 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut ordo iustitiae est a Deo, ita et ordo naturae. Sed Deus non potest facere aliquid praeter ordinem iustitiae, faceret enim tunc aliquid iniustum. Ergo non potest facere aliquid praeter ordinem naturae.</p><p title="I q. 105 a. 6 arg. 3"><a name="32834"><span class="ref">[32834] Iª q. 105 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ordinem naturae Deus instituit. Si igitur praeter ordinem naturae Deus aliquid faciat, videtur quod ipse sit mutabilis. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 105 a. 6 s. c."><a name="32835"><span class="ref">[32835] Iª q. 105 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod <i>Deus aliquando aliquid facit contra solitum cursum naturae</i>.</p><p title="I q. 105 a. 6 co."><a name="32836"><span class="ref">[32836] Iª q. 105 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod a qualibet causa derivatur aliquis ordo in suos effectus, cum quaelibet causa habeat rationem principii. Et ideo secundum multiplicationem causarum, multiplicantur et ordines, quorum unus continetur sub altero, sicut et causa continetur sub causa. Unde causa superior non continetur sub ordine causae inferioris, sed e converso. Cuius exemplum apparet in rebus humanis, nam ex patrefamilias dependet ordo domus, qui continetur sub ordine civitatis, qui procedit a civitatis rectore, cum et hic contineatur sub ordine regis, a quo totum regnum ordinatur. Si ergo ordo rerum consideretur prout dependet a prima causa, sic contra rerum ordinem Deus facere non potest, sic enim si faceret, faceret contra suam praescientiam aut voluntatem aut bonitatem. Si vero consideretur rerum ordo prout dependet a qualibet secundarum causarum, sic Deus potest facere praeter ordinem rerum. Quia ordini secundarum causarum ipse non est subiectus, sed talis ordo ei subiicitur, quasi ab eo procedens non per necessitatem naturae, sed per arbitrium voluntatis, potuisset enim et alium ordinem rerum instituere. Unde et potest praeter hunc ordinem institutum agere, cum voluerit; puta agendo effectus secundarum causarum sine ipsis, vel producendo aliquos effectus ad quos causae secundae non se extendunt. Unde et Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod <i>Deus contra solitum cursum naturae facit; sed contra summam legem tam nullo modo facit, quam contra seipsum non facit</i>.</p><p title="I q. 105 a. 6 ad 1"><a name="32837"><span class="ref">[32837] Iª q. 105 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum aliquid contingit in rebus naturalibus praeter naturam inditam, hoc potest dupliciter contingere. Uno modo, per actionem agentis qui inclinationem naturalem non dedit, sicut cum homo movet corpus grave sursum, quod non habet ab eo ut moveatur deorsum, et hoc est contra naturam. Alio modo, per actionem illius agentis a quo dependet actio naturalis. Et hoc non est contra naturam, ut patet in fluxu et refluxu maris, qui non est contra naturam, quamvis sit praeter motum naturalem aquae, quae movetur deorsum; est enim ex impressione caelestis corporis, a quo dependet naturalis inclinatio inferiorum corporum. Cum igitur naturae ordo sit a Deo rebus inditus, si quid praeter hunc ordinem faciat, non est contra naturam. Unde Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod <i>id est cuique rei naturale, quod ille fecerit a quo est omnis modus, numerus et ordo naturae</i>.</p><p title="I q. 105 a. 6 ad 2"><a name="32838"><span class="ref">[32838] Iª q. 105 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ordo iustitiae est secundum relationem ad causam primam, quae est regula omnis iustitiae. Et ideo praeter hunc ordinem, Deus nihil facere potest.</p><p title="I q. 105 a. 6 ad 3"><a name="32839"><span class="ref">[32839] Iª q. 105 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus sic rebus certum ordinem indidit, ut tamen sibi reservaret quid ipse aliquando aliter ex causa esset facturus. Unde cum praeter hunc ordinem agit, non mutatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 105 a. 7 arg. 1"><a name="32840"><span class="ref">[32840] Iª q. 105 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non omnia quae Deus facit praeter ordinem naturalem rerum, sint miracula. Creatio enim mundi, et etiam animarum, et iustificatio impii fiunt a Deo praeter ordinem naturalem, non enim fiunt per actionem alicuius causae naturalis. Et tamen haec miracula non dicuntur. Ergo non omnia quae facit Deus praeter ordinem naturalem rerum, sunt miracula.</p><p title="I q. 105 a. 7 arg. 2"><a name="32841"><span class="ref">[32841] Iª q. 105 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, miraculum dicitur aliquid arduum et insolitum supra facultatem naturae et spem admirantis proveniens. Sed quaedam fiunt praeter naturae ordinem, quae tamen non sunt ardua, sunt enim in minimis rebus, sicut in restauratione gemmarum, vel sanatione aegrorum. Nec etiam sunt insolita, cum frequenter eveniant, sicut cum infirmi in plateis ponebantur ut ad umbram Petri sanarentur. Nec etiam sunt supra facultatem naturae, ut cum aliqui sanantur a febribus. Nec etiam supra spem, sicut resurrectionem mortuorum omnes speramus, quae tamen fiet praeter ordinem naturae. Ergo non omnia quae fiunt praeter naturae ordinem, sunt miracula.</p><p title="I q. 105 a. 7 arg. 3"><a name="32842"><span class="ref">[32842] Iª q. 105 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, miraculi nomen ab admiratione sumitur. Sed admiratio est de rebus sensui manifestis. Sed quandoque aliqua accidunt praeter ordinem naturalem in rebus sensui non manifestis, sicut cum apostoli facti sunt scientes, neque invenientes neque discentes. Ergo non omnia quae fiunt praeter ordinem naturae, sunt miracula.</p><p title="I q. 105 a. 7 s. c."><a name="32843"><span class="ref">[32843] Iª q. 105 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XXVI contra Faustum, quod <i>cum Deus aliquid facit contra cognitum nobis cursum solitumque naturae, magnalia, vel mirabilia nominantur</i>.</p><p title="I q. 105 a. 7 co."><a name="32844"><span class="ref">[32844] Iª q. 105 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nomen miraculi ab admiratione sumitur. Admiratio autem consurgit, cum effectus sunt manifesti et causa occulta; sicut aliquis admiratur cum videt eclipsim solis et ignorat causam, ut dicitur in principio Metaphys. Potest autem causa effectus alicuius apparentis alicui esse nota, quae tamen est aliis incognita. Unde aliquid est mirum uni, quod non est mirum aliis; sicut eclipsim solis miratur rusticus, non autem astrologus. Miraculum autem dicitur quasi admiratione plenum, quod scilicet habet causam simpliciter et omnibus occultam. Haec autem est Deus. Unde illa quae a Deo fiunt praeter causas nobis notas, miracula dicuntur.</p><p title="I q. 105 a. 7 ad 1"><a name="32845"><span class="ref">[32845] Iª q. 105 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod creatio, et iustificatio impii, etsi a solo Deo fiant, non tamen, proprie loquendo, miracula dicuntur. Quia non sunt nata fieri per alias causas, et ita non contingunt praeter ordinem naturae, cum haec ad ordinem naturae non pertineant.</p><p title="I q. 105 a. 7 ad 2"><a name="32846"><span class="ref">[32846] Iª q. 105 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod arduum dicitur miraculum, non propter dignitatem rei in qua fit; sed quia excedit facultatem naturae. Similiter etiam insolitum dicitur, non quia frequenter non eveniat sed quia est praeter naturalem consuetudinem. Supra facultatem autem naturae dicitur aliquid, non solum propter substantiam facti sed etiam propter modum et ordinem faciendi. Supra spem etiam naturae miraculum esse dicitur; non supra spem gratiae, quae est ex fide, per quam credimus resurrectionem futuram.</p><p title="I q. 105 a. 7 ad 3"><a name="32847"><span class="ref">[32847] Iª q. 105 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod scientia apostolorum, quamvis secundum se non fuerit manifesta, manifestabatur tamen in effectibus, ex quibus mirabilis apparebat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 105 a. 8 arg. 1"><a name="32848"><span class="ref">[32848] Iª q. 105 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod unum miraculum non sit maius alio. Dicit enim Augustinus, in epistola ad Volusianum, <i>in rebus mirabiliter factis tota ratio facti est potentia facientis</i>. Sed eadem potentia, scilicet Dei, fiunt omnia miracula. Ergo unum non est maius alio.</p><p title="I q. 105 a. 8 arg. 2"><a name="32849"><span class="ref">[32849] Iª q. 105 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, potentia Dei est infinita. Sed infinitum improportionabiliter excedit omne finitum. Ergo non magis est mirandum quod faciat hunc effectum, quam illum. Ergo unum miraculum non est maius altero.</p><p title="I q. 105 a. 8 s. c."><a name="32850"><span class="ref">[32850] Iª q. 105 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. XIV, de operibus miraculosis loquens, <i>opera quae ego facio, et ipse faciet, et maiora horum faciet</i>.</p><p title="I q. 105 a. 8 co."><a name="32851"><span class="ref">[32851] Iª q. 105 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nihil potest dici miraculum ex comparatione potentiae divinae, quia quodcumque factum, divinae potentiae comparatum, est minimum; secundum illud Isaiae XL, <i>ecce gentes quasi stilla situlae, et quasi momentum staterae reputatae sunt</i>. Sed dicitur aliquid miraculum per comparationem ad facultatem naturae, quam excedit. Et ideo secundum quod magis excedit facultatem naturae, secundum hoc maius miraculum dicitur. Excedit autem aliquid facultatem naturae tripliciter. Uno modo, quantum ad substantiam facti, sicut quod duo corpora sint simul, vel quod sol retrocedat, aut quod corpus humanum glorificetur; quod nullo modo natura facere potest. Et ista tenent summum gradum in miraculis. Secundo aliquid excedit facultatem naturae, non quantum ad id quod fit, sed quantum ad id in quo fit, sicut resuscitatio mortuorum, et illuminatio caecorum, et similia. Potest enim natura causare vitam, sed non in mortuo, et potest praestare visum, sed non caeco. Et haec tenent secundum locum in miraculis. Tertio modo excedit aliquid facultatem naturae, quantum ad modum et ordinem faciendi, sicut cum aliquis subito per virtutem divinam a febre curatur absque curatione et consueto processu naturae in talibus, et cum statim aer divina virtute in pluvias densatur absque naturalibus causis, sicut factum est ad preces Samuelis et Eliae. Et huiusmodi tenent infimum locum in miraculis. Quaelibet tamen horum habent diversos gradus, secundum quod diversimode excedunt facultatem naturae.</p><p title="I q. 105 a. 8 ad arg."><a name="32852"><span class="ref">[32852] Iª q. 105 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc patet solutio ad obiecta, quae procedunt ex parte divinae potentiae.</p></div></div><div class="q" id="q106"><h2>Quaestio 106</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 106 pr."><a name="32853"><span class="ref">[32853] Iª q. 106 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo una creatura moveat aliam. Erit autem haec consideratio tripartita, ut primo consideremus quomodo Angeli moveant, qui sunt creaturae pure spirituales; secundo, quomodo corpora moveant; tertio, quomodo homines, qui sunt ex spirituali et corporali natura compositi. Circa primum tria consideranda occurrunt, primo, quomodo Angelus agat in Angelum; secundo, quomodo in creaturam corporalem; tertio, quomodo in homines. Circa primum, considerare oportet de illuminatione, et locutione Angelorum, et ordinatione eorum ad invicem, tam bonorum, quam malorum. Circa illuminationem quaeruntur quatuor. Primo, utrum unus Angelus moveat intellectum alterius illuminando. Secundo, utrum unus moveat voluntatem alterius. Tertio, utrum inferior Angelus possit illuminare superiorem. Quarto, utrum superior Angelus illuminet inferiorem de omnibus quae cognoscit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 106 a. 1 arg. 1"><a name="32854"><span class="ref">[32854] Iª q. 106 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod unus Angelus non illuminet alium. Angeli enim eandem beatitudinem possident nunc, quam nos in futuro expectamus. Sed tunc unus homo non illuminabit alium; secundum illud Ierem. XXXI, <i>non docebit ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum</i>. Ergo etiam neque nunc unus Angelus illuminat alium.</p><p title="I q. 106 a. 1 arg. 2"><a name="32855"><span class="ref">[32855] Iª q. 106 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, triplex est lumen in Angelis, naturae, gratiae et gloriae. Sed Angelus illuminatur lumine naturae, a creante; lumine gratiae, a iustificante; lumine gloriae, a beatificante; quod totum Dei est. Ergo unus Angelus non illuminat alium.</p><p title="I q. 106 a. 1 arg. 3"><a name="32856"><span class="ref">[32856] Iª q. 106 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, lumen est forma quaedam mentis. Sed mens rationalis a solo Deo formatur, nulla interposita creatura, ut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest. Ergo unus Angelus non illuminat mentem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 1 s. c."><a name="32857"><span class="ref">[32857] Iª q. 106 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Dionysius, VIII cap. Cael. Hier., quod <i>Angeli secundae hierarchiae purgantur et illuminantur et perficiuntur per Angelos primae hierarchiae</i>.</p><p title="I q. 106 a. 1 co."><a name="32858"><span class="ref">[32858] Iª q. 106 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod unus Angelus illuminat alium. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod lumen, secundum quod ad intellectum pertinet, nihil est aliud quam quaedam manifestatio veritatis; secundum illud ad Ephes. V, <i>omne quod manifestatur, lumen est</i>. Unde illuminare nihil aliud est quam manifestationem cognitae veritatis alteri tradere; secundum quem modum apostolus dicit, ad Ephes. III, <i>mihi, omnium sanctorum minimo, data est gratia haec, illuminare omnes quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo</i>. Sic igitur unus Angelus dicitur illuminare alium, inquantum ei manifestat veritatem quam ipse cognoscit. Unde Dionysius dicit, VII cap. Cael. Hier., quod <i>theologi plane monstrant caelestium substantiarum ornatus a supremis mentibus doceri deificas scientias</i>. Cum autem ad intelligendum duo concurrant, ut supra diximus, scilicet virtus intellectiva, et similitudo rei intellectae; secundum haec duo unus Angelus alteri veritatem notam notificare potest. Primo quidem, fortificando virtutem intellectivam eius. Sicut enim virtus imperfectioris corporis confortatur ex situali propinquitate perfectioris corporis, ut minus calidum crescit in calore ex praesentia magis calidi; ita virtus intellectiva inferioris Angeli confortatur ex conversione superioris Angeli ad ipsum. Hoc enim facit in spiritualibus ordo conversionis, quod facit in corporalibus ordo localis propinquitatis. Secundo autem unus Angelus alteri manifestat veritatem, ex parte similitudinis intellectae. Superior enim Angelus notitiam veritatis accipit in universali quadam conceptione, ad quam capiendam inferioris Angeli intellectus non esset sufficiens, sed est ei connaturale ut magis particulariter veritatem accipiat. Superior ergo Angelus veritatem quam universaliter concipit, quodammodo distinguit, ut ab inferiori capi possit; et sic eam cognoscendam illi proponit. Sicut etiam apud nos, doctores, quod in summa capiunt, multipliciter distinguunt, providentes capacitati aliorum. Et hoc est quod Dionysius dicit, XV cap. Cael. Hier., <i>unaquaeque substantia intellectualis datam sibi a diviniore uniformem intelligentiam, provida virtute dividit et multiplicat, ad inferioris sursum ductricem analogiam</i>.</p><p title="I q. 106 a. 1 ad 1"><a name="32859"><span class="ref">[32859] Iª q. 106 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnes Angeli, tam superiores quam inferiores, immediate vident Dei essentiam; et quantum ad hoc, unus non docet alium. De hac enim doctrina propheta loquitur, unde dicit <i>non docebit vir fratrem suum, dicens, cognosce dominum. Omnes enim cognoscent me, a minimo eorum usque ad maximum</i>. Sed rationes divinorum operum, quae in Deo cognoscuntur sicut in causa, omnes quidem Deus in seipso cognoscit, quia seipsum comprehendit, aliorum vero Deum videntium tanto unusquisque in Deo plures rationes cognoscit, quanto eum perfectius videt. Unde superior Angelus plura in Deo de rationibus divinorum operum cognoscit quam inferior; et de his eum illuminat. Et hoc est quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>Angeli existentium illuminantur rationibus</i>.</p><p title="I q. 106 a. 1 ad 2"><a name="32860"><span class="ref">[32860] Iª q. 106 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod unus Angelus non illuminat alium tradendo ei lumen naturae vel gratiae vel gloriae; sed confortando lumen naturale ipsius, et manifestando ei veritatem de his quae pertinent ad statum naturae, gratiae et gloriae, ut dictum est.</p><p title="I q. 106 a. 1 ad 3"><a name="32861"><span class="ref">[32861] Iª q. 106 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod rationalis mens formatur immediate a Deo, vel sicut imago ab exemplari, quia non est facta ad alterius imaginem quam Dei, vel sicut subiectum ab ultima forma completiva, quia semper mens creata reputatur informis, nisi ipsi primae veritati inhaereat. Aliae vero illuminationes, quae sunt ab homine vel Angelo, sunt quasi dispositiones ad ultimam formam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 106 a. 2 arg. 1"><a name="32862"><span class="ref">[32862] Iª q. 106 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod unus Angelus possit movere voluntatem alterius. Quia secundum Dionysium, sicut unus Angelus illuminat alium, ita purgat et perficit; ut patet ex auctoritate supra inducta. Sed purgatio et perfectio videntur pertinere ad voluntatem, nam purgatio videtur esse a sordibus culpae, quae pertinet ad voluntatem; perfectio autem videtur esse per consecutionem finis, qui est obiectum voluntatis. Ergo unus Angelus potest movere voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 arg. 2"><a name="32863"><span class="ref">[32863] Iª q. 106 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier., <i>nomina Angelorum designant eorum proprietates</i>. Seraphim autem incendentes dicuntur, aut calefacientes, quod est per amorem, qui ad voluntatem pertinet. Unus ergo Angelus movet voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 arg. 3"><a name="32864"><span class="ref">[32864] Iª q. 106 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in III de anima, quod appetitus superior movet appetitum inferiorem. Sed sicut intellectus Angeli superioris superior est, ita etiam appetitus. Ergo videtur quod superior Angelus possit immutare voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 s. c."><a name="32865"><span class="ref">[32865] Iª q. 106 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, eius est immutare voluntatem, cuius est iustificare, cum iustitia sit rectitudo voluntatis. Sed solus Deus est qui iustificat. Ergo unus Angelus non potest mutare voluntatem alterius.</p><p title="I q. 106 a. 2 co."><a name="32866"><span class="ref">[32866] Iª q. 106 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, voluntas immutatur dupliciter, uno modo, ex parte obiecti; alio modo ex parte ipsius potentiae. Ex parte quidem obiecti, movet voluntatem et ipsum bonum quod est voluntatis obiectum, sicut appetibile movet appetitum; et ille qui demonstrat obiectum, puta qui demonstrat aliquid esse bonum. Sed sicut supra dictum est, alia quidem bona aliqualiter inclinant voluntatem; sed nihil sufficienter movet voluntatem, nisi bonum universale, quod est Deus. Et hoc bonum solus ipse ostendit, ut per essentiam videatur a beatis, qui dicenti Moysi, <i>ostende mihi gloriam tuam</i>, respondit, <i>ego ostendam tibi omne bonum</i>, ut habetur Exod. XXXIII. Angelus ergo non sufficienter movet voluntatem, neque ut obiectum, neque ut ostendens obiectum. Sed inclinat eam, ut amabile quoddam, et ut manifestans aliqua bona creata ordinata in Dei bonitatem. Et per hoc inclinare potest ad amorem creaturae vel Dei, per modum suadentis. Ex parte vero ipsius potentiae, voluntas nullo modo potest moveri nisi a Deo. Operatio enim voluntatis est inclinatio quaedam volentis in volitum. Hanc autem inclinationem solus ille immutare potest, qui virtutem volendi creaturae contulit, sicut et naturalem inclinationem solum illud agens potest mutare, quod potest dare virtutem quam consequitur inclinatio naturalis. Solus autem Deus est qui potentiam volendi tribuit creaturae, quia ipse solus est auctor intellectualis naturae. Unde unus Angelus voluntatem alterius movere non potest.</p><p title="I q. 106 a. 2 ad 1"><a name="32867"><span class="ref">[32867] Iª q. 106 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod secundum modum illuminationis, est accipienda et purgatio et perfectio. Et quia Deus illuminat immutando intellectum et voluntatem, purgat a defectibus intellectus et voluntatis, et perficit in finem intellectus et voluntatis. Angeli autem illuminatio refertur ad intellectum, ut dictum est. Et ideo etiam purgatio Angeli intelligitur a defectu intellectus, qui est nescientia; perfectio autem est consummatio in finem intellectus, qui est veritas cognita. Et hoc est quod dicit Dionysius, VI cap. Eccl. Hier., quod <i>in caelesti hierarchia purgatio est in subiectis essentiis tanquam ignotorum illuminatio in perfectiorem eas scientiam ducens</i>. Sicut si dicamus visum corporalem purgari, inquantum removentur tenebrae; illuminari vero, inquantum perfunditur lumine; perfici vero, secundum quod perducitur ad cognitionem colorati.</p><p title="I q. 106 a. 2 ad 2"><a name="32868"><span class="ref">[32868] Iª q. 106 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod unus Angelus potest inducere alium ad amorem Dei per modum persuadentis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 106 a. 2 ad 3"><a name="32869"><span class="ref">[32869] Iª q. 106 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod philosophus loquitur de appetitu inferiori sensitivo, qui potest moveri a superiori intellectivo, quia pertinet ad eandem naturam animae, et quia inferior appetitus est virtus in organo corporali. Quod in Angelis locum non habet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 106 a. 3 arg. 1"><a name="32870"><span class="ref">[32870] Iª q. 106 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Angelus inferior superiorem illuminare possit. Ecclesiastica enim hierarchia derivata est a caelesti, et eam repraesentat, unde et superna Ierusalem dicitur mater nostra, Gal. IV. Sed in Ecclesia etiam superiores illuminantur ab inferioribus et docentur; secundum illud apostoli, I ad Cor. XIV, <i>potestis omnes per singulos prophetare, ut omnes discant, et omnes exhortentur</i>. Ergo et in caelesti hierarchia superiores ab inferioribus possunt illuminari.</p><p title="I q. 106 a. 3 arg. 2"><a name="32871"><span class="ref">[32871] Iª q. 106 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut ordo corporalium substantiarum dependet ex Dei voluntate, ita et ordo substantiarum spiritualium. Sed sicut dictum est, Deus quandoque praeter ordinem substantiarum corporalium operatur. Ergo quandoque etiam operatur praeter ordinem spiritualium substantiarum, illuminando inferiores non per medios superiores. Sic ergo inferiores illuminati a Deo, possunt superiores illuminare.</p><p title="I q. 106 a. 3 arg. 3"><a name="32872"><span class="ref">[32872] Iª q. 106 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, unus Angelus alium illuminat, ad quem se convertit, ut supra dictum est. Sed cum ista conversio sit voluntaria, potest supremus Angelus ad infimum se convertere, mediis praetermissis. Ergo potest eum immediate illuminare, et ita potest illuminare superiores.</p><p title="I q. 106 a. 3 s. c."><a name="32873"><span class="ref">[32873] Iª q. 106 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius dicit <i>hanc legem esse divinitatis immobiliter firmatam, ut inferiora reducantur in Deum per superiora</i>.</p><p title="I q. 106 a. 3 co."><a name="32874"><span class="ref">[32874] Iª q. 106 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod inferiores Angeli nunquam illuminant superiores, sed semper ab eis illuminantur. Cuius ratio est quia, sicut supra dictum est, ordo continetur sub ordine, sicut causa continetur sub causa. Unde sicut ordinatur causa ad causam, ita ordo ad ordinem. Et ideo non est inconveniens, si aliquando aliquid fiat praeter ordinem inferioris causae, ad ordinandum in superiorem causam, sicut in rebus humanis praetermittitur mandatum praesidis, ut obediatur principi. Et ita contingit ut praeter ordinem naturae corporalis, aliquid Deus miraculose operetur, ad ordinandum homines in eius cognitionem. Sed praetermissio ordinis qui debetur spiritualibus substantiis, in nullo pertinet ad ordinationem hominum in Deum, cum operationes Angelorum non sint nobis manifestae, sicut operationes visibilium corporum. Et ideo ordo qui convenit spiritualibus substantiis, nunquam a Deo praetermittitur, quin semper inferiora moveantur per superiora, et non e converso.</p><p title="I q. 106 a. 3 ad 1"><a name="32875"><span class="ref">[32875] Iª q. 106 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ecclesiastica hierarchia imitatur caelestem aliqualiter, sed non perfecte consequitur eius similitudinem. In caelesti enim hierarchia tota ratio ordinis est ex propinquitate ad Deum. Et ideo illi qui sunt Deo propinquiores, sunt et gradu sublimiores, et scientia clariores, et propter hoc superiores nunquam ab inferioribus illuminantur. Sed in ecclesiastica hierarchia, interdum qui sunt Deo per sanctitatem propinquiores, sunt gradu infimi, et scientia non eminentes, et quidam in uno etiam secundum scientiam eminent, et in alio deficiunt. Et propter hoc superiores ab inferioribus doceri possunt.</p><p title="I q. 106 a. 3 ad 2"><a name="32876"><span class="ref">[32876] Iª q. 106 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non est similis ratio de hoc quod Deus agat praeter ordinem naturae corporalis, et naturae spiritualis, ut dictum est. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 106 a. 3 ad 3"><a name="32877"><span class="ref">[32877] Iª q. 106 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Angelus voluntate convertitur ad alium Angelum illuminandum; sed voluntas Angeli semper regulatur lege divina, quae ordinem in Angelis instituit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 106 a. 4 arg. 1"><a name="32878"><span class="ref">[32878] Iª q. 106 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Angelus superior non illuminet inferiorem de omnibus quae ipse novit. Dicit enim Dionysius, XII cap. Cael. Hier., quod Angeli superiores habent scientiam magis universalem, inferiores vero magis particularem et subiectam. Sed plura continentur sub scientia universali quam sub particulari. Ergo non omnia quae sciunt superiores Angeli, cognoscunt inferiores per superiorum illuminationem.</p><p title="I q. 106 a. 4 arg. 2"><a name="32879"><span class="ref">[32879] Iª q. 106 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Magister dicit, in XI distinctione II Sent., quod superiores Angeli cognoverunt a saeculis mysterium incarnationis, inferioribus vero ignotum fuit usquequo completum est. Quod videtur per hoc quod, quibusdam Angelis quaerentibus, quis est iste rex gloriae? Quasi ignorantibus, alii respondent, quasi scientes, dominus virtutum ipse est rex gloriae, ut Dionysius exponit VII cap. Cael. Hier. Hoc autem non esset, si superiores Angeli illuminarent inferiores de omnibus quae ipsi cognoscunt. Non ergo eos illuminant de omnibus sibi notis.</p><p title="I q. 106 a. 4 arg. 3"><a name="32880"><span class="ref">[32880] Iª q. 106 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si omnia superiores Angeli inferioribus annuntiant quae cognoscunt, nihil inferioribus ignotum remanet, quod superiores cognoscant. Non ergo de cetero superiores poterunt illuminare inferiores. Quod videtur inconveniens. Non ergo superiores de omnibus inferiores illuminant.</p><p title="I q. 106 a. 4 s. c."><a name="32881"><span class="ref">[32881] Iª q. 106 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, quod <i>in illa caelesti patria, licet quaedam data sint excellenter, nihil tamen possidetur singulariter</i>. Et Dionysius dicit, XV cap. Cael. Hier., quod <i>unaquaeque caelestis essentia intelligentiam sibi a superiori datam, inferiori communicat</i>; ut patet ex auctoritate supra inducta.</p><p title="I q. 106 a. 4 co."><a name="32882"><span class="ref">[32882] Iª q. 106 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnes creaturae ex divina bonitate participant ut bonum quod habent, in alia diffundant, nam de ratione boni est quod se aliis communicet. Et inde est etiam quod agentia corporalia similitudinem suam aliis tradunt, quantum possibile est. Quanto igitur aliqua agentia magis in participatione divinae bonitatis constituuntur, tanto magis perfectiones suas nituntur in alios transfundere, quantum possibile est. Unde beatus Petrus monet eos qui divinam bonitatem per gratiam participant, dicens, I Petr. IV, <i>unusquisque, sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiae Dei</i>. Multo igitur magis sancti Angeli, qui sunt in plenissima participatione divinae bonitatis, quidquid a Deo percipiunt, subiectis impartiuntur. Non tamen recipitur ab inferioribus ita excellenter sicut est in superioribus. Et ideo superiores semper remanent in altiori ordine, et perfectiorem scientiam habentes. Sicut unam et eandem rem plenius intelligit magister, quam discipulus qui ab eo addiscit.</p><p title="I q. 106 a. 4 ad 1"><a name="32883"><span class="ref">[32883] Iª q. 106 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod superiorum Angelorum scientia dicitur esse universalior, quantum ad eminentiorem modum intelligendi.</p><p title="I q. 106 a. 4 ad 2"><a name="32884"><span class="ref">[32884] Iª q. 106 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod verbum Magistri non sic est intelligendum, quod inferiores Angeli penitus ignoraverint mysterium incarnationis; sed quia non ita plene cognoverunt sicut superiores, et in eius cognitione postmodum profecerunt, dum illud mysterium impleretur.</p><p title="I q. 106 a. 4 ad 3"><a name="32885"><span class="ref">[32885] Iª q. 106 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, usque ad diem iudicii, semper nova aliqua supremis Angelis revelantur divinitus de his quae pertinent ad dispositionem mundi, et praecipue ad salutem electorum. Unde semper remanet unde superiores Angeli inferiores illuminent.</p></div></div><div class="q" id="q107"><h2>Quaestio 107</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 107 pr."><a name="32886"><span class="ref">[32886] Iª q. 107 pr.</span></a> Deinde considerandum est de locutionibus Angelorum. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum unus Angelus loquatur alii. Secundo, utrum inferior superiori. Tertio, utrum Angelus Deo. Quarto, utrum in locutione Angeli aliquid distantia localis operetur. Quinto, utrum locutionem unius Angeli ad alterum omnes cognoscant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 107 a. 1 arg. 1"><a name="32887"><span class="ref">[32887] Iª q. 107 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod unus Angelus alteri non loquatur. Dicit enim Gregorius, XVIII Moral., quod <i>in statu resurrectionis uniuscuiusque mentem ab alterius oculis membrorum corpulentia non abscondit</i>. Multo igitur minus mens unius Angeli absconditur ab altero. Sed locutio est ad manifestandum alteri quod latet in mente. Non igitur oportet quod unus Angelus alteri loquatur.</p><p title="I q. 107 a. 1 arg. 2"><a name="32888"><span class="ref">[32888] Iª q. 107 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, duplex est locutio, interior, per quam aliquis sibi ipsi loquitur; et exterior, per quam aliquis loquitur alteri. Exterior autem locutio fit per aliquod sensibile signum, puta voce vel nutu vel aliquo corporis membro, puta lingua vel digito, quae Angelis competere non possunt. Ergo unus Angelus alteri non loquitur.</p><p title="I q. 107 a. 1 arg. 3"><a name="32889"><span class="ref">[32889] Iª q. 107 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, loquens excitat audientem ut attendat suae locutioni. Sed non videtur per quid unus Angelus excitet alium ad attendendum, hoc enim fit apud nos aliquo sensibili signo. Ergo unus Angelus non loquitur alteri.</p><p title="I q. 107 a. 1 s. c."><a name="32890"><span class="ref">[32890] Iª q. 107 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Cor. XIII, <i>si linguis hominum loquar et Angelorum</i>.</p><p title="I q. 107 a. 1 co."><a name="32891"><span class="ref">[32891] Iª q. 107 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in Angelis est aliqua locutio, sed, sicut dicit Gregorius II Moral., <i>dignum est ut mens nostra, qualitatem corporeae locutionis excedens, ad sublimes atque incognitos modos locutionis intimae suspendatur</i>. Ad intelligendum igitur qualiter unus Angelus alii loquatur, considerandum est quod, sicut supra diximus cum de actibus et potentiis animae ageretur, voluntas movet intellectum ad suam operationem. Intelligibile autem est in intellectu tripliciter, primo quidem, habitualiter, vel secundum memoriam, ut Augustinus dicit; secundo autem, ut in actu consideratum vel conceptum; tertio, ut ad aliud relatum. Manifestum est autem quod de primo gradu in secundum transfertur intelligibile per imperium voluntatis, unde in definitione habitus dicitur, quo quis utitur cum voluerit. Similiter autem et de secundo gradu transfertur in tertium per voluntatem, nam per voluntatem conceptus mentis ordinatur ad alterum, puta vel ad agendum aliquid, vel ad manifestandum alteri. Quando autem mens convertit se ad actu considerandum quod habet in habitu, loquitur aliquis sibi ipsi, nam ipse conceptus mentis interius verbum vocatur. Ex hoc vero quod conceptus mentis angelicae ordinatur ad manifestandum alteri, per voluntatem ipsius Angeli, conceptus mentis unius Angeli innotescit alteri, et sic loquitur unus Angelus alteri. Nihil est enim aliud loqui ad alterum, quam conceptum mentis alteri manifestare.</p><p title="I q. 107 a. 1 ad 1"><a name="32892"><span class="ref">[32892] Iª q. 107 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in nobis interior mentis conceptus quasi duplici obstaculo clauditur. Primo quidem, ipsa voluntate, quae conceptum intellectus potest retinere interius, vel ad extra ordinare. Et quantum ad hoc, mentem unius nullus alius potest videre nisi solus Deus; secundum illud I Cor. II, <i>quae sunt hominis, nemo novit nisi spiritus hominis, qui in ipso est</i>. Secundo autem clauditur mens hominis ab alio homine per grossitiem corporis. Unde cum etiam voluntas ordinat conceptum mentis ad manifestandum alteri, non statim cognoscitur ab alio, sed oportet aliquod signum sensibile adhibere. Et hoc est quod Gregorius dicit, II Moral., <i>alienis oculis intra secretum mentis, quasi post parietem corporis stamus, sed cum manifestare nosmetipsos cupimus, quasi per linguae ianuam egredimur, ut quales sumus intrinsecus, ostendamus</i>. Hoc autem obstaculum non habet Angelus. Et ideo quam cito vult manifestare suum conceptum, statim alius cognoscit.</p><p title="I q. 107 a. 1 ad 2"><a name="32893"><span class="ref">[32893] Iª q. 107 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod locutio exterior quae fit per vocem, est nobis necessaria propter obstaculum corporis. Unde non convenit Angelo, sed sola locutio interior; ad quam pertinet non solum quod loquatur sibi interius concipiendo, sed etiam quod ordinet per voluntatem ad alterius manifestationem. Et sic lingua Angelorum metaphorice dicitur ipsa virtus Angeli, qua conceptum suum manifestat.</p><p title="I q. 107 a. 1 ad 3"><a name="32894"><span class="ref">[32894] Iª q. 107 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quantum ad Angelos bonos, qui semper se invicem vident in verbo, non esset necessarium ponere aliquid excitativum, quia sicut unus semper videt alium, ita semper videt quidquid in eo est ad se ordinatum. Sed quia etiam in statu naturae conditae sibi invicem loqui poterant, et mali Angeli etiam nunc sibi invicem loquuntur; dicendum est quod, sicut sensus movetur a sensibili, ita intellectus movetur ab intelligibili. Sicut ergo per signum sensibile excitatur sensus, ita per aliquam virtutem intelligibilem potest excitari mens Angeli ad attendendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 107 a. 2 arg. 1"><a name="32895"><span class="ref">[32895] Iª q. 107 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inferior Angelus superiori non loquatur. Quia super illud I Cor. XIII, <i>si linguis hominum loquar et Angelorum</i>, dicit Glossa quod locutiones Angelorum sunt illuminationes, quibus superiores illuminant inferiores. Sed inferiores nunquam illuminant superiores, ut supra dictum est. Ergo nec inferiores superioribus loquuntur.</p><p title="I q. 107 a. 2 arg. 2"><a name="32896"><span class="ref">[32896] Iª q. 107 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, supra dictum est quod illuminare nihil est aliud quam illud quod est alicui manifestum, alteri manifestare. Sed hoc idem est loqui. Ergo idem est loqui, et illuminare, et sic idem quod prius.</p><p title="I q. 107 a. 2 arg. 3"><a name="32897"><span class="ref">[32897] Iª q. 107 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Gregorius dicit, II Moral., quod <i>Deus ad Angelos loquitur, eo ipso quod eorum cordibus occulta sua invisibilia ostendit</i>. Sed hoc ipsum est illuminare. Ergo omnis Dei locutio est illuminatio. Pari ergo ratione, omnis Angeli locutio est illuminatio. Nullo ergo modo Angelus inferior superiori loqui potest.</p><p title="I q. 107 a. 2 s. c."><a name="32898"><span class="ref">[32898] Iª q. 107 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod, sicut Dionysius exponit VII Cael. Hier., inferiores Angeli superioribus dixerunt, quis est iste rex gloriae?</p><p title="I q. 107 a. 2 co."><a name="32899"><span class="ref">[32899] Iª q. 107 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Angeli inferiores superioribus loqui possunt. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod omnis illuminatio est locutio in Angelis, sed non omnis locutio est illuminatio. Quia sicut dictum est, Angelum loqui Angelo nihil aliud est quam conceptum suum ordinare ad hoc ut ei innotescat, per propriam voluntatem. Ea vero quae mente concipiuntur, ad duplex principium referri possunt, scilicet ad ipsum Deum, qui est prima veritas; et ad voluntatem intelligentis, per quam aliquid actu consideramus. Quia vero veritas est lumen intellectus, et regula omnis veritatis est ipse Deus; manifestatio eius quod mente concipitur, secundum quod dependet a prima veritate, et locutio est et illuminatio; puta si unus homo dicat alii, caelum est a Deo creatum, vel, homo est animal. Sed manifestatio eorum quae dependent ex voluntate intelligentis, non potest dici illuminatio, sed locutio tantum; puta si aliquis alteri dicat, volo hoc addiscere, volo hoc vel illud facere. Cuius ratio est, quia voluntas creata non est lux, nec regula veritatis, sed participans lucem, unde communicare ea quae sunt a voluntate creata, inquantum huiusmodi, non est illuminare. Non enim pertinet ad perfectionem intellectus mei, quid tu velis, vel quid tu intelligas, cognoscere, sed solum quid rei veritas habeat. Manifestum est autem quod Angeli dicuntur superiores vel inferiores per comparationem ad hoc principium quod est Deus. Et ideo illuminatio, quae dependet a principio quod est Deus, solum per superiores Angelos ad inferiores deducitur. Sed in ordine ad principium quod est voluntas, ipse volens est primus et supremus. Et ideo manifestatio eorum quae ad voluntatem pertinent, per ipsum volentem deducitur ad alios quoscumque. Et quantum ad hoc, et superiores inferioribus, et inferiores superioribus loquuntur.</p><p title="I q. 107 a. 2 ad 1"><a name="32900"><span class="ref">[32900] Iª q. 107 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc patet solutio ad primum, et ad secundum.</p><p title="I q. 107 a. 2 ad 3"><a name="32901"><span class="ref">[32901] Iª q. 107 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnis Dei locutio ad Angelos est illuminatio, quia cum voluntas Dei sit regula veritatis, etiam scire quid Deus velit, pertinet ad perfectionem et illuminationem mentis creatae. Sed non est eadem ratio de voluntate Angeli, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 107 a. 3 arg. 1"><a name="32902"><span class="ref">[32902] Iª q. 107 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Angelus Deo non loquatur. Locutio enim est ad manifestandum aliquid alteri. Sed Angelus nihil potest manifestare Deo, qui omnia novit. Ergo Angelus non loquitur Deo.</p><p title="I q. 107 a. 3 arg. 2"><a name="32903"><span class="ref">[32903] Iª q. 107 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, loqui est ordinare conceptum intellectus ad alterum, ut dictum est. Sed Angelus semper conceptum suae mentis ordinat in Deum. Si ergo aliquando Deo loquitur, semper Deo loquitur, quod potest videri alicui inconveniens, cum aliquando Angelus Angelo loquatur. Videtur ergo quod Angelus nunquam loquatur Deo.</p><p title="I q. 107 a. 3 s. c."><a name="32904"><span class="ref">[32904] Iª q. 107 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Zachar. I, <i>respondit Angelus domini, et dixit, domine exercituum, usquequo non misereberis Ierusalem?</i> Loquitur ergo Angelus Deo.</p><p title="I q. 107 a. 3 co."><a name="32905"><span class="ref">[32905] Iª q. 107 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, locutio Angeli est per hoc, quod conceptus mentis ordinatur ad alterum. Sed aliquid ordinatur ad alterum dupliciter. Uno modo, ad hoc quod communicet alteri; sicut in rebus naturalibus agens ordinatur ad patiens et in locutione humana doctor ordinatur ad discipulum. Et quantum ad hoc, nullo modo Angelus loquitur Deo, neque de his quae ad rerum veritatem pertinent, neque de his quae dependent a voluntate creata, quia Deus est omnis veritatis et omnis voluntatis principium et conditor. Alio modo ordinatur aliquid ad alterum, ut ab eo aliquid accipiat; sicut in rebus naturalibus passivum ad agens, et in locutione humana discipulus ad magistrum. Et hoc modo Angelus loquitur Deo, vel consultando divinam voluntatem de agendis; vel eius excellentiam, quam nunquam comprehendit, admirando; sicut Gregorius dicit, II Moral., quod <i>Angeli loquuntur Deo, cum per hoc quod super semetipsos respiciunt, in motum admirationis surgunt</i>.</p><p title="I q. 107 a. 3 ad 1"><a name="32906"><span class="ref">[32906] Iª q. 107 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod locutio non semper est ad manifestandum alteri; sed quandoque ad hoc ordinatur finaliter, ut loquenti aliquid manifestetur; sicut cum discipulus quaerit aliquid a magistro.</p><p title="I q. 107 a. 3 ad 2"><a name="32907"><span class="ref">[32907] Iª q. 107 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod locutione qua Angeli loquuntur Deo laudantes ipsum et admirantes, semper Angeli Deo loquuntur. Sed locutione qua eius sapientiam consulunt super agendis, tunc ei loquuntur, quando aliquod novum per eos agendum occurrit, super quo desiderant illuminari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 107 a. 4 arg. 1"><a name="32908"><span class="ref">[32908] Iª q. 107 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod localis distantia operetur aliquid in locutione angelica. Sicut enim dicit Damascenus, <i>Angelus ubi est, ibi operatur</i>. Locutio autem est quaedam operatio Angeli. Cum ergo Angelus sit in determinato loco, videtur quod usque ad determinatam loci distantiam Angelus loqui possit.</p><p title="I q. 107 a. 4 arg. 2"><a name="32909"><span class="ref">[32909] Iª q. 107 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, clamor loquentis fit propter distantiam audientis. Sed Isaiae VI dicitur de Seraphim, quod clamabat alter ad alterum. Ergo videtur quod in locutione Angelorum aliquid operetur localis distantia.</p><p title="I q. 107 a. 4 s. c."><a name="32910"><span class="ref">[32910] Iª q. 107 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod, sicut dicitur Luc. XVI, dives in Inferno positus loquebatur Abrahae, non impediente locali distantia. Multo igitur minus localis distantia potest impedire locutionem unius Angeli ad alterum.</p><p title="I q. 107 a. 4 co."><a name="32911"><span class="ref">[32911] Iª q. 107 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod locutio Angeli in intellectuali operatione consistit, ut ex dictis patet. Intellectualis autem operatio Angeli omnino abstracta est a loco et tempore, nam etiam nostra intellectualis operatio est per abstractionem ab hic et nunc, nisi per accidens ex parte phantasmatum, quae in Angelis nulla sunt. In eo autem quod est omnino abstractum a loco et tempore, nihil operatur neque temporis diversitas, neque loci distantia. Unde in locutione Angeli nullum impedimentum facit distantia loci.</p><p title="I q. 107 a. 4 ad 1"><a name="32912"><span class="ref">[32912] Iª q. 107 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod locutio Angeli, sicut dictum est, est locutio interior, quae tamen ab alio percipitur, et ideo est in Angelo loquente, et per consequens ubi est Angelus loquens. Sed sicut distantia localis non impedit quin unus Angelus alium videre possit; ita etiam non impedit quin percipiat quod in eo ad se ordinatur, quod est eius locutionem percipere.</p><p title="I q. 107 a. 4 ad 2"><a name="32913"><span class="ref">[32913] Iª q. 107 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod clamor ille non est vocis corporeae, qui fit propter distantiam loci; sed significat magnitudinem rei quae dicebatur, vel magnitudinem affectus, secundum quod dicit Gregorius, II Moral., <i>tanto quisque minus clamat, quanto minus desiderat</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 107 a. 5 arg. 1"><a name="32914"><span class="ref">[32914] Iª q. 107 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod locutionem unius Angeli ad alterum omnes cognoscant. Quod enim unius hominis locutionem non omnes audiant, facit inaequalis loci distantia. Sed in locutione Angeli nihil operatur localis distantia, ut dictum est. Ergo uno Angelo loquente ad alterum, omnes percipiunt.</p><p title="I q. 107 a. 5 arg. 2"><a name="32915"><span class="ref">[32915] Iª q. 107 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, omnes Angeli communicant in virtute intelligendi. Si ergo conceptus mentis unius ordinatus ad alterum cognoscitur ab uno, pari ratione cognoscitur ab aliis.</p><p title="I q. 107 a. 5 arg. 3"><a name="32916"><span class="ref">[32916] Iª q. 107 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illuminatio est quaedam species locutionis. Sed illuminatio unius Angeli ab altero, pervenit ad omnes Angelos, quia, ut Dionysius dicit XV cap. Cael. Hier., <i>unaquaeque caelestis essentia intelligentiam sibi traditam aliis communicat</i>. Ergo et locutio unius Angeli ad alterum, ad omnes perducitur.</p><p title="I q. 107 a. 5 s. c."><a name="32917"><span class="ref">[32917] Iª q. 107 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod unus homo potest alteri soli loqui. Multo igitur magis hoc in Angelis esse potest.</p><p title="I q. 107 a. 5 co."><a name="32918"><span class="ref">[32918] Iª q. 107 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, conceptus mentis unius Angeli percipi potest ab altero, per hoc quod ille cuius est conceptus, sua voluntate ordinat ipsum ad alterum. Potest autem ex aliqua causa ordinari aliquid ad unum, et non ad alterum. Et ideo potest conceptus unius ab aliquo uno cognosci, et non ab aliis. Et sic locutionem unius Angeli ad alterum potest percipere unus absque aliis, non quidem impediente distantia locali, sed hoc faciente voluntaria ordinatione, ut dictum est.</p><p title="I q. 107 a. 5 ad 1"><a name="32919"><span class="ref">[32919] Iª q. 107 a. 5 ad 1</span></a> Unde patet responsio ad primum et secundum.</p><p title="I q. 107 a. 5 ad 3"><a name="32920"><span class="ref">[32920] Iª q. 107 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illuminatio est de his quae emanant a prima regula veritatis, quae est principium commune omnium Angelorum, et ideo illuminationes sunt omnibus communes. Sed locutio potest esse de his quae ordinantur ad principium voluntatis creatae, quod est proprium unicuique Angelo, et ideo non oportet quod huiusmodi locutiones sint omnibus communes.</p></div></div><div class="q" id="q108"><h2>Quaestio 108</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 108 pr."><a name="32921"><span class="ref">[32921] Iª q. 108 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ordinatione Angelorum secundum hierarchias et ordines, dictum est enim quod superiores inferiores illuminant, et non e converso. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum omnes Angeli sint unius hierarchiae. Secundo, utrum in una hierarchia sit unus tantum ordo. Tertio, utrum in uno ordine sint plures Angeli. Quarto, utrum distinctio hierarchiarum et ordinum sit a natura. Quinto, de nominibus et proprietatibus singulorum ordinum. Sexto, de comparatione ordinum ad invicem. Septimo, utrum ordines durent post diem iudicii. Octavo, utrum homines assumantur ad ordines Angelorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 108 a. 1 arg. 1"><a name="32922"><span class="ref">[32922] Iª q. 108 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod omnes Angeli sint unius hierarchiae. Cum enim Angeli sint supremi inter creaturas, oportet dicere quod sint optime dispositi. Sed optima dispositio est multitudinis secundum quod continetur sub uno principatu; ut patet per philosophum, XII Metaphys., et in III Politic. Cum ergo hierarchia nihil sit aliud quam sacer principatus, videtur quod omnes Angeli sint unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 1 arg. 2"><a name="32923"><span class="ref">[32923] Iª q. 108 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Dionysius dicit, in III cap. Cael. Hier., quod <i>hierarchia est ordo, scientia et actio</i>. Sed omnes Angeli conveniunt in uno ordine ad Deum, quem cognoscunt, et a quo in suis actionibus regulantur. Ergo omnes Angeli sunt unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 1 arg. 3"><a name="32924"><span class="ref">[32924] Iª q. 108 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sacer principatus, qui dicitur hierarchia, invenitur in hominibus et Angelis. Sed omnes homines sunt unius hierarchiae. Ergo etiam omnes Angeli sunt unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 1 s. c."><a name="32925"><span class="ref">[32925] Iª q. 108 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius, VI cap. Cael. Hier., distinguit tres hierarchias Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 1 co."><a name="32926"><span class="ref">[32926] Iª q. 108 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod hierarchia est sacer principatus, ut dictum est. In nomine autem principatus duo intelliguntur, scilicet ipse princeps, et multitudo ordinata sub principe. Quia igitur unus est Deus princeps non solum omnium Angelorum, sed etiam hominum, et totius creaturae; ideo non solum omnium Angelorum, sed etiam totius rationalis creaturae, quae sacrorum particeps esse potest, una est hierarchia, secundum quod Augustinus dicit, in XII de Civ. Dei <i>duas esse civitates, hoc est societates, unam in bonis Angelis et hominibus, alteram in malis</i>. Sed si consideretur principatus ex parte multitudinis ordinatae sub principe, sic unus principatus dicitur secundum quod multitudo uno et eodem modo potest gubernationem principis recipere. Quae vero non possunt secundum eundem modum gubernari a principe, ad diversos principatus pertinent, sicut sub uno rege sunt diversae civitates, quae diversis reguntur legibus et ministris. Manifestum est autem quod homines alio modo divinas illuminationes percipiunt quam Angeli, nam Angeli percipiunt eas in intelligibili puritate, homines vero percipiunt eas sub sensibilium similitudinibus, ut Dionysius dicit I cap. Cael. Hier. Et ideo oportuit distingui humanam hierarchiam ab angelica. Et per eundem modum in Angelis tres hierarchiae distinguuntur. Dictum est enim supra, dum de cognitione Angelorum ageretur, quod superiores Angeli habent universaliorem cognitionem veritatis quam inferiores. Huiusmodi autem universalis acceptio cognitionis secundum tres gradus in Angelis distingui potest. Possunt enim rationes rerum de quibus Angeli illuminantur, considerari tripliciter. Primo quidem, secundum quod procedunt a primo principio universali, quod est Deus, et iste modus convenit primae hierarchiae, quae immediate ad Deum extenditur, et quasi in vestibulis Dei collocatur, ut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Secundo vero, prout huiusmodi rationes dependent ab universalibus causis creatis, quae iam aliquo modo multiplicantur, et hic modus convenit secundae hierarchiae. Tertio autem modo, secundum quod huiusmodi rationes applicantur singulis rebus, et prout dependent a propriis causis, et hic modus convenit infimae hierarchiae. Quod plenius patebit, cum de singulis ordinibus agetur. Sic igitur distinguuntur hierarchiae ex parte multitudinis subiectae. Unde manifestum est eos errare, et contra intentionem Dionysii loqui, qui ponunt in divinis personis hierarchiam quam vocant supercaelestem. In divinis enim personis est quidam ordo naturae, sed non hierarchiae. Nam, ut Dionysius dicit III cap. Cael. Hier., <i>ordo hierarchiae est alios quidem purgari et illuminari et perfici, alios autem purgare et illuminare et perficere</i>. Quod absit ut in divinis personis ponamus.</p><p title="I q. 108 a. 1 ad 1"><a name="32927"><span class="ref">[32927] Iª q. 108 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de principatu ex parte principis, quia optimum est quod multitudo regatur ab uno principe, ut philosophus in praedictis locis intendit.</p><p title="I q. 108 a. 1 ad 2"><a name="32928"><span class="ref">[32928] Iª q. 108 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quantum ad cognitionem ipsius Dei, quem omnes uno modo, scilicet per essentiam, vident, non distinguuntur in Angelis hierarchiae, sed quantum ad rationes rerum creatarum, ut dictum est.</p><p title="I q. 108 a. 1 ad 3"><a name="32929"><span class="ref">[32929] Iª q. 108 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnes homines sunt unius speciei, et unus modus intelligendi est eis connaturalis, non sic autem est in Angelis. Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 108 a. 2 arg. 1"><a name="32930"><span class="ref">[32930] Iª q. 108 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in una hierarchia non sint plures ordines. Multiplicata enim definitione, multiplicatur et definitum. Sed hierarchia, ut Dionysius dicit, est ordo. Si ergo sunt multi ordines, non erit una hierarchia, sed multae.</p><p title="I q. 108 a. 2 arg. 2"><a name="32931"><span class="ref">[32931] Iª q. 108 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, diversi ordines sunt diversi gradus. Sed gradus in spiritualibus constituuntur secundum diversa dona spiritualia. Sed in Angelis omnia dona spiritualia sunt communia, quia nihil ibi singulariter possidetur. Ergo non sunt diversi ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 2 arg. 3"><a name="32932"><span class="ref">[32932] Iª q. 108 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in ecclesiastica hierarchia distinguuntur ordines secundum purgare, illuminare et perficere, nam ordo diaconorum est purgativus, sacerdotum illuminativus, episcoporum perfectivus, ut Dionysius dicit V cap. Eccles. Hier. Sed quilibet Angelus purgat, illuminat et perficit. Non ergo est distinctio ordinum in Angelis.</p><p title="I q. 108 a. 2 s. c."><a name="32933"><span class="ref">[32933] Iª q. 108 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit ad Ephes. I, quod Deus constituit Christum hominem supra <i>omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem</i>; qui sunt diversi ordines Angelorum, et quidam eorum ad unam hierarchiam pertinent, ut infra patebit.</p><p title="I q. 108 a. 2 co."><a name="32934"><span class="ref">[32934] Iª q. 108 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, una hierarchia est unus principatus, idest una multitudo ordinata uno modo sub principis gubernatione. Non autem esset multitudo ordinata, sed confusa, si in multitudine diversi ordines non essent. Ipsa ergo ratio hierarchiae requirit ordinum diversitatem. Quae quidem diversitas ordinum secundum diversa officia et actus consideratur. Sicut patet quod in una civitate sunt diversi ordines secundum diversos actus, nam alius est ordo iudicantium, alius pugnantium, alius laborantium in agris, et sic de aliis. Sed quamvis multi sint unius civitatis ordines, omnes tamen ad tres possunt reduci, secundum quod quaelibet multitudo perfecta habet principium, medium et finem. Unde et in civitatibus triplex ordo hominum invenitur, quidam enim sunt supremi, ut optimates; quidam autem sunt infimi, ut vilis populus; quidam autem sunt medii, ut populus honorabilis. Sic igitur et in qualibet hierarchia angelica ordines distinguuntur secundum diversos actus et officia; et omnis ista diversitas ad tria reducitur, scilicet ad summum, medium et infimum. Et propter hoc in qualibet hierarchia Dionysius ponit tres ordines.</p><p title="I q. 108 a. 2 ad 1"><a name="32935"><span class="ref">[32935] Iª q. 108 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ordo dupliciter dicitur. Uno modo, ipsa ordinatio comprehendens sub se diversos gradus, et hoc modo hierarchia dicitur ordo. Alio modo dicitur ordo gradus unus, et sic dicuntur plures ordines unius hierarchiae.</p><p title="I q. 108 a. 2 ad 2"><a name="32936"><span class="ref">[32936] Iª q. 108 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in societate Angelorum omnia possidentur communiter; sed tamen quaedam excellentius habentur a quibusdam quam ab aliis. Unumquodque autem perfectius habetur ab eo qui potest illud communicare, quam ab eo qui non potest, sicut perfectius est calidum quod potest calefacere, quam quod non potest; et perfectius scit qui potest docere, quam qui non potest. Et quanto perfectius donum aliquis communicare potest, tanto in perfectiori gradu est, sicut in perfectiori gradu magisterii est qui potest docere altiorem scientiam. Et secundum hanc similitudinem consideranda est diversitas graduum vel ordinum in Angelis, secundum diversa officia et actus.</p><p title="I q. 108 a. 2 ad 3"><a name="32937"><span class="ref">[32937] Iª q. 108 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod inferior Angelus est superior supremo homine nostrae hierarchiae; secundum illud Matth. XI, <i>qui minor est in regno caelorum, maior est illo</i>, scilicet Ioanne Baptista, quo nullus maior inter natos mulierum surrexit. Unde minor Angelus caelestis hierarchiae potest non solum purgare sed illuminare et perficere, et altiori modo quam ordines nostrae hierarchiae. Et sic secundum distinctionem harum actionum non distinguuntur caelestes ordines; sed secundum alias differentias actionum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 108 a. 3 arg. 1"><a name="32938"><span class="ref">[32938] Iª q. 108 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in uno ordine non sint plures Angeli. Dictum est enim supra omnes Angelos inaequales esse ad invicem. Sed unius ordinis esse dicuntur quae sunt aequalia. Ergo plures Angeli non sunt unius ordinis.</p><p title="I q. 108 a. 3 arg. 2"><a name="32939"><span class="ref">[32939] Iª q. 108 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod potest sufficienter fieri per unum, superfluum est quod fiat per multa. Sed illud quod pertinet ad unum officium angelicum, sufficienter potest fieri per unum Angelum; multo magis quam per unum solem sufficienter fit quod pertinet ad officium solis, quanto perfectior est Angelus caelesti corpore. Si ergo ordines distinguuntur secundum officia, ut dictum est, superfluum est quod sint plures Angeli unius ordinis.</p><p title="I q. 108 a. 3 arg. 3"><a name="32940"><span class="ref">[32940] Iª q. 108 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, supra dictum est quod omnes Angeli sunt inaequales. Si ergo plures Angeli sint unius ordinis, puta tres vel quatuor, infimus superioris ordinis magis conveniet cum supremo inferioris quam cum supremo sui ordinis. Et sic non videtur quod magis sit unius ordinis cum hoc, quam cum illo. Non igitur sunt plures Angeli unius ordinis.</p><p title="I q. 108 a. 3 s. c."><a name="32941"><span class="ref">[32941] Iª q. 108 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Isaiae VI dicitur, quod Seraphim clamabant alter ad alterum. Sunt ergo plures Angeli in uno ordine Seraphim.</p><p title="I q. 108 a. 3 co."><a name="32942"><span class="ref">[32942] Iª q. 108 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ille qui perfecte cognoscit res aliquas, potest usque ad minima et actus et virtutes et naturas earum distinguere. Qui autem cognoscit eas imperfecte, non potest distinguere nisi in universali, quae quidem distinctio fit per pauciora. Sicut qui imperfecte cognoscit res naturales, distinguit earum ordines in universali, ponens in uno ordine caelestia corpora, in alio corpora inferiora inanimata, in alio plantas, in alio animalia, qui autem perfectius cognosceret res naturales, posset distinguere et in ipsis corporibus caelestibus diversos ordines, et in singulis aliorum. Nos autem imperfecte Angelos cognoscimus, et eorum officia, ut Dionysius dicit VI cap. Cael. Hier. Unde non possumus distinguere officia et ordines Angelorum, nisi in communi; secundum quem modum, multi Angeli sub uno ordine continentur. Si autem perfecte cognosceremus officia Angelorum, et eorum distinctiones, perfecte sciremus quod quilibet Angelus habet suum proprium officium et suum proprium ordinem in rebus, multo magis quam quaelibet stella, etsi nos lateat.</p><p title="I q. 108 a. 3 ad 1"><a name="32943"><span class="ref">[32943] Iª q. 108 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnes Angeli unius ordinis sunt aliquo modo aequales, quantum ad communem similitudinem secundum quam constituuntur in uno ordine, sed simpliciter non sunt aequales. Unde Dionysius dicit, X cap. Cael. Hier., quod in uno et eodem ordine Angelorum, est accipere primos, medios et ultimos.</p><p title="I q. 108 a. 3 ad 2"><a name="32944"><span class="ref">[32944] Iª q. 108 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illa specialis distinctio ordinum et officiorum secundum quam quilibet Angelus habet proprium officium et ordinem, est nobis ignota.</p><p title="I q. 108 a. 3 ad 3"><a name="32945"><span class="ref">[32945] Iª q. 108 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut in superficie quae partim est alba et partim nigra, duae partes quae sunt in confinio albi et nigri, magis conveniunt secundum situm quam aliquae duae partes albae, minus tamen secundum qualitatem; ita duo Angeli qui sunt in terminis duorum ordinum, magis secum conveniunt secundum propinquitatem naturae, quam unus eorum cum aliquibus aliis sui ordinis; minus autem secundum idoneitatem ad similia officia, quae quidem idoneitas usque ad aliquem certum terminum protenditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 108 a. 4 arg. 1"><a name="32946"><span class="ref">[32946] Iª q. 108 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod distinctio hierarchiarum et ordinum non sit a natura in Angelis. Hierarchia enim dicitur sacer principatus, et in definitione eius Dionysius ponit quod <i>deiforme, quantum possibile est, similat</i>. Sed sanctitas et deiformitas est in Angelis per gratiam, non per naturam. Ergo distinctio hierarchiarum et ordinum in Angelis est per gratiam, non per naturam.</p><p title="I q. 108 a. 4 arg. 2"><a name="32947"><span class="ref">[32947] Iª q. 108 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Seraphim dicuntur ardentes, vel incendentes, ut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Hoc autem videtur ad caritatem pertinere, quae non est a natura, sed a gratia, <i>diffunditur enim in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>, ut dicitur ad Rom. V. <i>Quod non solum ad sanctos homines pertinet, sed etiam de sanctis Angelis dici potest</i>, ut Augustinus dicit XII de Civ. Dei. Ergo ordines in Angelis non sunt a natura, sed a gratia.</p><p title="I q. 108 a. 4 arg. 3"><a name="32948"><span class="ref">[32948] Iª q. 108 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, hierarchia ecclesiastica exemplatur a caelesti. Sed ordines in hominibus non sunt per naturam, sed per donum gratiae, non enim est a natura quod unus est episcopus, et alius est sacerdos, et alius diaconus. Ergo neque in Angelis sunt ordines a natura, sed a gratia tantum.</p><p title="I q. 108 a. 4 s. c."><a name="32949"><span class="ref">[32949] Iª q. 108 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Magister dicit, IX dist. II Sent., quod <i>ordo Angelorum dicitur multitudo caelestium spirituum, qui inter se aliquo munere gratiae similantur, sicut et naturalium datorum participatione conveniunt</i>. Distinctio ergo ordinum in Angelis est non solum secundum dona gratuita, sed etiam secundum dona naturalia.</p><p title="I q. 108 a. 4 co."><a name="32950"><span class="ref">[32950] Iª q. 108 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ordo gubernationis, qui est ordo multitudinis sub principatu existentis, attenditur per respectum ad finem. Finis autem Angelorum potest accipi dupliciter. Uno modo, secundum facultatem suae naturae, ut scilicet cognoscant et ament Deum naturali cognitione et amore. Et secundum respectum ad hunc finem, distinguuntur ordines Angelorum secundum naturalia dona. Alio modo potest accipi finis angelicae multitudinis supra naturalem facultatem eorum, qui consistit in visione divinae essentiae, et in immobili fruitione bonitatis ipsius; ad quem finem pertingere non possunt nisi per gratiam. Unde secundum respectum ad hunc finem, ordines distinguuntur in Angelis completive quidem secundum dona gratuita, dispositive autem secundum dona naturalia, quia Angelis data sunt dona gratuita secundum capacitatem naturalium, quod non est in hominibus, ut supra dictum est. Unde in hominibus distinguuntur ordines secundum dona gratuita tantum, et non secundum naturam.</p><p title="I q. 108 a. 4 ad arg."><a name="32951"><span class="ref">[32951] Iª q. 108 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 108 a. 5 arg. 1"><a name="32952"><span class="ref">[32952] Iª q. 108 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ordines Angelorum non convenienter nominentur. Omnes enim caelestes spiritus dicuntur et Angeli et virtutes caelestes. Sed nomina communia inconvenienter aliquibus appropriantur. Ergo inconvenienter nominatur unus ordo Angelorum, et alius virtutum.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 2"><a name="32953"><span class="ref">[32953] Iª q. 108 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, esse dominum est proprium Dei; secundum illud Psal. XCIX <i>scitote quoniam dominus ipse est Deus</i>. Ergo inconvenienter unus ordo caelestium spirituum dominationes vocatur.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 3"><a name="32954"><span class="ref">[32954] Iª q. 108 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, nomen dominationis ad gubernationem pertinere videtur. Similiter autem et nomen principatuum, et potestatum. Inconvenienter ergo tribus ordinibus haec tria nomina imponuntur.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 4"><a name="32955"><span class="ref">[32955] Iª q. 108 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, Archangeli dicuntur quasi principes Angeli. Non ergo hoc nomen debet imponi alii ordini quam ordini principatuum.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 5"><a name="32956"><span class="ref">[32956] Iª q. 108 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, nomen Seraphim imponitur ab ardore qui ad caritatem pertinet, nomen autem Cherubim imponitur a scientia. Caritas autem et scientia sunt dona communia omnibus Angelis. Non ergo debent esse nomina specialium ordinum.</p><p title="I q. 108 a. 5 arg. 6"><a name="32957"><span class="ref">[32957] Iª q. 108 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, throni dicuntur sedes. Sed ex hoc ipso Deus in creatura rationali sedere dicitur, quod ipsum cognoscit et amat. Non ergo debet esse alius ordo thronorum ab ordine Cherubim et Seraphim. Sic igitur videtur quod inconvenienter ordines Angelorum nominentur.</p><p title="I q. 108 a. 5 s. c."><a name="32958"><span class="ref">[32958] Iª q. 108 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est auctoritas sacrae Scripturae, quae sic eos nominat. Nomen enim Seraphim ponitur Isaiae VI; nomen Cherubim Ezech. I; nomen thronorum, Coloss. I; dominationes autem et virtutes et potestates et principatus ponuntur Ephes. I; nomen autem Archangeli ponitur in canonica Iudae, nomina autem Angelorum in pluribus Scripturae locis.</p><p title="I q. 108 a. 5 co."><a name="32959"><span class="ref">[32959] Iª q. 108 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in nominatione angelicorum ordinum, considerare oportet quod <i>propria nomina singulorum ordinum proprietates eorum designant</i>, ut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Ad videndum autem quae sit proprietas cuiuslibet ordinis, considerare oportet quod in rebus ordinatis tripliciter aliquid esse contingit, scilicet per proprietatem, per excessum, et per participationem. Per proprietatem autem dicitur esse aliquid in re aliqua, quod adaequatur et proportionatur naturae ipsius. Per excessum autem, quando illud quod attribuitur alicui, est minus quam res cui attribuitur, sed tamen convenit illi rei per quendam excessum; sicut dictum est de omnibus nominibus quae attribuuntur Deo. Per participationem autem, quando illud quod attribuitur alicui, non plenarie invenitur in eo, sed deficienter; sicut sancti homines participative dicuntur dii. Si ergo aliquid nominari debeat nomine designante proprietatem ipsius, non debet nominari ab eo quod imperfecte participat, neque ab eo quod excedenter habet; sed ab eo quod est sibi quasi coaequatum. Sicut si quis velit proprie nominare hominem, dicet eum substantiam rationalem, non autem substantiam intellectualem, quod est proprium nomen Angeli, quia simplex intelligentia convenit Angelo per proprietatem, homini vero per participationem; neque substantiam sensibilem, quod est nomen bruti proprium, quia sensus est minus quam id quod est proprium homini, et convenit homini excedenter prae aliis animalibus. Sic igitur considerandum est in ordinibus Angelorum, quod omnes spirituales perfectiones sunt omnibus Angelis communes et quod omnes abundantius existunt in superioribus quam in inferioribus. Sed cum in ipsis etiam perfectionibus sit quidam gradus, superior perfectio attribuitur superiori ordini per proprietatem, inferiori vero per participationem, e converso autem inferior attribuitur inferiori per proprietatem, superiori autem per excessum. Et ita superior ordo a superiori perfectione nominatur. Sic igitur Dionysius exponit ordinum nomina secundum convenientiam ad spirituales perfectiones eorum. Gregorius vero, in expositione horum nominum, magis attendere videtur exteriora ministeria. Dicit enim, quod <i>Angeli dicuntur qui minima nuntiant; Archangeli, qui summa; virtutes per quas miracula fiunt; potestates quibus adversae potestates repelluntur; principatus, qui ipsis bonis spiritibus praesunt</i>.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 1"><a name="32960"><span class="ref">[32960] Iª q. 108 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Angelus nuntius dicitur. Omnes ergo caelestes spiritus, inquantum sunt manifestatores divinorum, Angeli vocantur. Sed superiores Angeli habent quandam excellentiam in hac manifestatione, a qua superiores ordines nominantur. Infimus autem Angelorum ordo nullam excellentiam supra communem manifestationem addit, et ideo a simplici manifestatione nominatur. Et sic nomen commune remanet infimo ordini quasi proprium, ut dicit Dionysius V cap. Cael. Hier. Vel potest dici quod infimus ordo specialiter dicitur ordo Angelorum, quia immediate nobis annuntiant. Virtus autem dupliciter accipi potest. Uno modo, communiter, secundum quod est media inter essentiam et operationem, et sic omnes caelestes spiritus nominantur caelestes virtutes, sicut et caelestes essentiae. Alio modo, secundum quod importat quendam excessum fortitudinis, et sic est proprium nomen ordinis. Unde Dionysius dicit, VIII cap. Cael. Hier., quod nomen virtutum significat quandam virilem et inconcussam fortitudinem, primo quidem ad omnes operationes divinas eis convenientes; secundo, ad suscipiendum divina. Et ita significat quod sine aliquo timore aggrediuntur divina quae ad eos pertinent, quod videtur ad fortitudinem animi pertinere.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 2"><a name="32961"><span class="ref">[32961] Iª q. 108 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dicit Dionysius XII cap. de Div. Nom., <i>dominatio laudatur in Deo singulariter per quendam excessum, sed per participationem, divina eloquia vocant dominos principaliores ornatus, per quos inferiores ex donis eius accipiunt</i>. Unde et Dionysius dicit in VIII cap. Cael. Hier., quod nomen dominationum primo quidem significat quandam libertatem, quae est a servili conditione et pedestri subiectione, sicut plebs subiicitur, et a tyrannica oppressione, quam interdum etiam maiores patiuntur. Secundo significat quandam rigidam et inflexibilem gubernationem, quae ad nullum servilem actum inclinatur, neque ad aliquem actum subiectorum vel oppressorum a tyrannis. Tertio significat appetitum et participationem veri dominii, quod est in Deo. Et similiter nomen cuiuslibet ordinis significat participationem eius quod est in Deo; sicut nomen virtutum significat participationem divinae virtutis; et sic de aliis.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 3"><a name="32962"><span class="ref">[32962] Iª q. 108 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nomen dominationis, et potestatis, et principatus, diversimode ad gubernationem pertinet. Nam domini est solummodo praecipere de agendis. Et ideo Gregorius dicit quod <i>quaedam Angelorum agmina, pro eo quod eis cetera ad obediendum subiecta sunt, dominationes vocantur</i>. Nomen vero potestatis ordinationem quandam designat; secundum illud apostoli ad Rom. XIII, <i>qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit</i>. Et ideo Dionysius dicit quod nomen potestatis significat quandam ordinationem et circa susceptionem divinorum, et circa actiones divinas quas superiores in inferiores agunt, eas sursum ducendo. Ad ordinem ergo potestatum pertinet ordinare quae a subditis sint agenda. Principari vero, ut Gregorius dicit, est inter reliquos priorem existere, quasi primi sint in executione eorum quae imperantur. Et ideo Dionysius dicit, IX cap. Cael. Hier., quod nomen principatuum significat ductivum cum ordine sacro. Illi enim qui alios ducunt, primi inter eos existentes, principes proprie vocantur secundum illud Psalmi LXVII, <i>praevenerunt principes coniuncti psallentibus</i>.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 4"><a name="32963"><span class="ref">[32963] Iª q. 108 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Archangeli, secundum Dionysium, medii sunt inter principatus et Angelos. Medium autem comparatum uni extremo, videtur alterum, inquantum participat naturam utriusque, sicut tepidum respectu calidi est frigidum, respectu vero frigidi est calidum. Sic et Archangeli dicuntur quasi principes Angeli, quia respectu Angelorum sunt principes, respectu vero principatuum sunt Angeli. Secundum Gregorium autem, dicuntur Archangeli ex eo quod principantur soli ordini Angelorum, quasi magna nuntiantes. Principatus autem dicuntur ex eo quod principantur omnibus caelestibus virtutibus divinas iussiones explentibus.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 5"><a name="32964"><span class="ref">[32964] Iª q. 108 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod nomen Seraphim non imponitur tantum a caritate, sed a caritatis excessu, quem importat nomen ardoris vel incendii. Unde Dionysius, VII cap. Cael. Hier., exponit nomen Seraphim secundum proprietates ignis, in quo est excessus caliditatis. In igne autem tria possumus considerare. Primo quidem, motum, qui est sursum, et qui est continuus. Per quod significatur quod indeclinabiliter moventur in Deum. Secundo vero, virtutem activam eius, quae est calidum. Quod quidem non simpliciter invenitur in igne, sed cum quadam acuitate, quia maxime est penetrativus in agendo, et pertingit usque ad minima; et iterum cum quodam superexcedenti fervore. Et per hoc significatur actio huiusmodi Angelorum, quam in subditos potenter exercent, eos in similem fervorem excitantes, et totaliter eos per incendium purgantes. Tertio consideratur in igne claritas eius. Et hoc significat quod huiusmodi Angeli in seipsis habent inextinguibilem lucem, et quod alios perfecte illuminant. Similiter etiam nomen Cherubim imponitur a quodam excessu scientiae, unde interpretatur plenitudo scientiae. Quod Dionysius exponit quantum ad quatuor, primo quidem, quantum ad perfectam Dei visionem; secundo, quantum ad plenam susceptionem divini luminis; tertio, quantum ad hoc, quod in ipso Deo contemplantur pulchritudinem ordinis rerum a Deo derivatam; quarto, quantum ad hoc, quod ipsi pleni existentes huiusmodi cognitione, eam copiose in alios effundunt.</p><p title="I q. 108 a. 5 ad 6"><a name="32965"><span class="ref">[32965] Iª q. 108 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod ordo thronorum habet excellentiam prae inferioribus ordinibus in hoc, quod immediate in Deo rationes divinorum operum cognoscere possunt. Sed Cherubim habent excellentiam scientiae; Seraphim vero excellentiam ardoris. Et licet in his duabus excellentiis includatur tertia, non tamen in illa quae est thronorum, includuntur aliae duae. Et ideo ordo thronorum distinguitur ab ordine Cherubim et Seraphim. Hoc enim est commune in omnibus, quod excellentia inferioris continetur in excellentia superioris, et non e converso. Exponit autem Dionysius nomen thronorum, per convenientiam ad materiales sedes. In quibus est quatuor considerare. Primo quidem, situm, quia sedes supra terram elevantur. Et sic ipsi Angeli qui throni dicuntur, elevantur usque ad hoc, quod in Deo immediate rationes rerum cognoscant. Secundo in materialibus sedibus consideratur firmitas, quia in ipsis aliquis firmiter sedet. Hic autem est e converso, nam ipsi Angeli firmantur per Deum. Tertio, quia sedes suscipit sedentem, et in ea deferri potest. Sic et isti Angeli suscipiunt Deum in seipsis, et eum quodammodo ad inferiores ferunt. Quarto, ex figura, quia sedes ex una parte est aperta ad suscipiendum sedentem. Ita et isti Angeli sunt per promptitudinem aperti ad suscipiendum Deum, et famulandum ipsi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 108 a. 6 arg. 1"><a name="32966"><span class="ref">[32966] Iª q. 108 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter gradus ordinum assignentur. Ordo enim praelatorum videtur esse supremus. Sed dominationes, principatus et potestates ex ipsis nominibus praelationem quandam habent. Ergo isti ordines debent esse inter omnes supremi.</p><p title="I q. 108 a. 6 arg. 2"><a name="32967"><span class="ref">[32967] Iª q. 108 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, quanto aliquis ordo est Deo propinquior, tanto est superior. Sed ordo thronorum videtur esse Deo propinquissimus, nihil enim coniungitur propinquius sedenti, quam sua sedes. Ergo ordo thronorum est altissimus.</p><p title="I q. 108 a. 6 arg. 3"><a name="32968"><span class="ref">[32968] Iª q. 108 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, scientia est prior quam amor; et intellectus videtur esse altior quam voluntas. Ergo et ordo Cherubim videtur esse altior quam ordo Seraphim.</p><p title="I q. 108 a. 6 arg. 4"><a name="32969"><span class="ref">[32969] Iª q. 108 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, Gregorius ponit principatus supra potestates. Non ergo collocantur immediate supra Archangelos, ut Dionysius dicit.</p><p title="I q. 108 a. 6 s. c."><a name="32970"><span class="ref">[32970] Iª q. 108 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius ponit, in prima quidem hierarchia. Seraphim ut primos, Cherubim ut medios, thronos ut ultimos; in media vero, dominationes ut primos, virtutes ut medios, potestates ut ultimos; in ultima, principatus ut primos, Archangelos ut medios, Angelos ut ultimos.</p><p title="I q. 108 a. 6 co."><a name="32971"><span class="ref">[32971] Iª q. 108 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod gradus angelicorum ordinum assignant et Gregorius et Dionysius, quantum ad alia quidem convenienter, sed quantum ad principatus et virtutes differenter. Nam Dionysius collocat virtutes sub dominationibus et supra potestates, principatus autem sub potestatibus et supra Archangelos, Gregorius autem ponit principatus in medio dominationum et potestatum, virtutes vero in medio potestatum et Archangelorum. Et utraque assignatio fulcimentum habere potest ex auctoritate apostoli. Qui, medios ordines ascendendo enumerans, dicit, Ephes. I, quod Deus constituit illum, scilicet Christum, ad dexteram suam in caelestibus, supra omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem, ubi virtutem ponit inter potestatem et dominationem, secundum assignationem Dionysii. Sed ad Coloss. I, enumerans eosdem ordines descendendo, dicit, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum et in ipso creata sunt, ubi principatus ponit medios inter dominationes et potestates, secundum assignationem Gregorii. Primo igitur videamus rationem assignationis Dionysii. In qua considerandum est quod, sicut supra dictum est, prima hierarchia accipit rationes rerum in ipso Deo; secunda vero in causis universalibus; tertia vero secundum determinationem ad speciales effectus. Et quia Deus est finis non solum angelicorum ministeriorum, sed etiam totius creaturae, ad primam hierarchiam pertinet consideratio finis; ad mediam vero dispositio universalis de agendis; ad ultimam autem applicatio dispositionis ad effectum, quae est operis executio; haec enim tria manifestum est in qualibet operatione inveniri. Et ideo Dionysius, ex nominibus ordinum proprietates illorum considerans, illos ordines in prima hierarchia posuit, quorum nomina imponuntur per respectum ad Deum, scilicet Seraphim et Cherubim et thronos. Illos vero ordines posuit in media hierarchia, quorum nomina designant communem quandam gubernationem sive dispositionem, scilicet dominationes, virtutes et potestates. Illos vero ordines posuit in tertia hierarchia, quorum nomina designant operis executionem, scilicet principatus, Angelos et Archangelos. In respectu autem ad finem, tria considerari possunt, nam primo, aliquis considerat finem; secundo vero, perfectam finis cognitionem accipit; tertio vero, intentionem suam in ipso defigit; quorum secundum ex additione se habet ad primum, et tertium ad utrumque. Et quia Deus est finis creaturarum sicut dux est finis exercitus, ut dicitur in XII Metaphys., potest aliquid simile huius ordinis considerari in rebus humanis, nam quidam sunt qui hoc habent dignitatis, ut per seipsos familiariter accedere possunt ad regem vel ducem; quidam vero super hoc habent, ut etiam secreta eius cognoscant; alii vero insuper circa ipsum semper inhaerent, quasi ei coniuncti. Et secundum hanc similitudinem accipere possumus dispositionem ordinum primae hierarchiae. Nam throni elevantur ad hoc, quod Deum familiariter in seipsis recipiant, secundum quod rationes rerum in ipso immediate cognoscere possunt, quod est proprium totius primae hierarchiae. Cherubim vero supereminenter divina secreta cognoscunt. Seraphim vero excellunt in hoc quod est omnium supremum, scilicet Deo ipsi uniri. Ut sic ab eo quod est commune toti hierarchiae, denominetur ordo thronorum; sicut ab eo quod est commune omnibus caelestibus spiritibus, denominatur ordo Angelorum. Ad gubernationis autem rationem tria pertinent. Quorum primum est definitio eorum quae agenda sunt, quod est proprium dominationum. Secundum autem est praebere facultatem ad implendum, quod pertinet ad virtutes. Tertium autem est ordinare qualiter ea quae praecepta vel definita sunt, impleri possint, ut aliqui exequantur, et hoc pertinet ad potestates. Executio autem angelicorum ministeriorum consistit in annuntiando divina. In executione autem cuiuslibet actus, sunt quidam quasi incipientes actionem et alios ducentes, sicut in cantu praecentores, et in bello illi qui alios ducunt et dirigunt, et hoc pertinet ad principatus. Alii vero sunt qui simpliciter exequuntur, et hoc pertinet ad Angelos. Alii vero medio modo se habent, quod ad Archangelos pertinet, ut supra dictum est. Invenitur autem congrua haec ordinum assignatio. Nam semper summum inferioris ordinis affinitatem habet cum ultimo superioris; sicut infima animalia parum distant a plantis. Primus autem ordo est divinarum personarum, qui terminatur ad spiritum sanctum, qui est amor procedens, cum quo affinitatem habet supremus ordo primae hierarchiae, ab incendio amoris denominatus. Infimus autem ordo primae hierarchiae est thronorum, qui ex suo nomine habent quandam affinitatem cum dominationibus, nam throni dicuntur, secundum Gregorium, per quos Deus sua iudicia exercet; accipiunt enim divinas illuminationes per convenientiam ad immediate illuminandum secundam hierarchiam, ad quam pertinet dispositio divinorum ministeriorum. Ordo vero potestatum affinitatem habet cum ordine principatuum, nam cum potestatum sit ordinationem subiectis imponere, haec ordinatio statim in nomine principatuum designatur, qui sunt primi in executione divinorum ministeriorum, utpote praesidentes gubernationi gentium et regnorum, quod est primum et praecipuum in divinis ministeriis; nam bonum gentis est divinius quam bonum unius hominis. Unde dicitur Dan. X, <i>princeps regni Persarum restitit mihi</i>. Dispositio etiam ordinum quam Gregorius ponit, congruitatem habet. Nam cum dominationes sint definientes et praecipientes ea quae ad divina ministeria pertinent, ordines eis subiecti disponuntur secundum dispositionem eorum in quos divina ministeria exercentur ut autem Augustinus dicit in III de Trin., <i>corpora quodam ordine reguntur, inferiora per superiora, et omnia per spiritualem creaturam; et spiritus malus per spiritum bonum</i>. Primus ergo ordo post dominationes dicitur principatuum, qui etiam bonis spiritibus principantur. Deinde potestates, per quas arcentur mali spiritus, sicut per potestates terrenas arcentur malefactores, ut habetur Rom. XIII. Post quas sunt virtutes, quae habent potestatem super corporalem naturam in operatione miraculorum. Post quas sunt Archangeli et Angeli, qui nuntiant hominibus vel magna, quae sunt supra rationem; vel parva, ad quae ratio se extendere potest.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 1"><a name="32972"><span class="ref">[32972] Iª q. 108 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in Angelis potius est quod subiiciuntur Deo, quam quod inferioribus praesident, et hoc derivatur ex illo. Et ideo ordines nominati a praelatione non sunt supremi, sed magis ordines nominati a conversione ad Deum.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 2"><a name="32973"><span class="ref">[32973] Iª q. 108 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illa propinquitas ad Deum quae designatur nomine thronorum, convenit etiam Cherubim et Seraphim, et excellentius, ut dictum est.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 3"><a name="32974"><span class="ref">[32974] Iª q. 108 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est, cognitio est secundum quod cognita sunt in cognoscente; amor autem secundum quod amans unitur rei amatae. Superiora autem nobiliori modo sunt in seipsis quam in inferioribus, inferiora vero nobiliori modo in superioribus quam in seipsis. Et ideo inferiorum quidem cognitio praeeminet dilectioni, superiorum autem dilectio, et praecipue Dei, praeeminet cognitioni.</p><p title="I q. 108 a. 6 ad 4"><a name="32975"><span class="ref">[32975] Iª q. 108 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, si quis diligenter consideret dispositiones ordinum secundum Dionysium et Gregorium, parum vel nihil differunt, si ad rem referantur. Exponit enim Gregorius principatuum nomen ex hoc, quod bonis spiritibus praesunt, et hoc convenit virtutibus, secundum quod in nomine virtutum intelligitur quaedam fortitudo dans efficaciam inferioribus spiritibus ad exequenda divina ministeria. Rursus virtutes, secundum Gregorium, videntur esse idem quod principatus secundum Dionysium. Nam hoc est primum in divinis ministeriis, miracula facere, per hoc enim paratur via Annuntiationi Archangelorum et Angelorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 108 a. 7 arg. 1"><a name="32976"><span class="ref">[32976] Iª q. 108 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod ordines non remanebunt post diem iudicii. Dicit enim apostolus, I ad Cor. XV, quod Christus evacuabit omnem principatum et potestatem, cum tradiderit regnum Deo et patri, quod erit in ultima consummatione. Pari ergo ratione, in illo statu omnes alii ordines evacuabuntur.</p><p title="I q. 108 a. 7 arg. 2"><a name="32977"><span class="ref">[32977] Iª q. 108 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ad officium angelicorum ordinum pertinet purgare, illuminare et perficere. Sed post diem iudicii unus Angelus non purgabit aut illuminabit aut perficiet alium, quia non proficient amplius in scientia. Ergo frustra ordines angelici remanerent.</p><p title="I q. 108 a. 7 arg. 3"><a name="32978"><span class="ref">[32978] Iª q. 108 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, apostolus dicit, ad Heb. I, de Angelis, quod <i>omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis</i>, ex quo patet quod officia Angelorum ordinantur ad hoc, quod homines ad salutem adducantur. Sed omnes electi usque ad diem iudicii salutem consequuntur. Non ergo post diem iudicii remanebunt officia et ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 7 s. c."><a name="32979"><span class="ref">[32979] Iª q. 108 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Iudic. V, stellae manentes in ordine et cursu suo, quod exponitur de Angelis. Ergo Angeli semper in suis ordinibus remanebunt.</p><p title="I q. 108 a. 7 co."><a name="32980"><span class="ref">[32980] Iª q. 108 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in ordinibus angelicis duo possunt considerari, scilicet distinctio graduum, et executio officiorum. Distinctio autem graduum est in Angelis secundum differentiam gratiae et naturae, ut supra dictum est. Et utraque differentia semper in Angelis remanebit. Non enim posset naturarum differentia ab eis auferri, nisi eis corruptis, differentia etiam gloriae erit in eis semper, secundum differentiam meriti praecedentis. Executio autem officiorum angelicorum aliquo modo remanebit post diem iudicii, et aliquo modo cessabit. Cessabit quidem, secundum quod eorum officia ordinantur ad perducendum aliquos ad finem, remanebit autem, secundum quod convenit in ultima finis consecutione. Sicut etiam alia sunt officia militarium ordinum in pugna, et in triumpho.</p><p title="I q. 108 a. 7 ad 1"><a name="32981"><span class="ref">[32981] Iª q. 108 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod principatus et potestates evacuabuntur in illa finali consummatione quantum ad hoc, quod alios ad finem perducant, quia consecuto iam fine, non est necessarium tendere in finem. Et haec ratio intelligitur ex verbis apostoli, dicentis, cum tradiderit regnum Deo et patri, idest, cum perduxerit fideles ad fruendum ipso Deo.</p><p title="I q. 108 a. 7 ad 2"><a name="32982"><span class="ref">[32982] Iª q. 108 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod actiones Angelorum super alios Angelos considerandae sunt secundum similitudinem actionum intelligibilium quae sunt in nobis. Inveniuntur autem in nobis multae intelligibiles actiones quae sunt ordinatae secundum ordinem causae et causati; sicut cum per multa media gradatim in unam conclusionem devenimus. Manifestum est autem quod cognitio conclusionis dependet ex omnibus mediis praecedentibus, non solum quantum ad novam acquisitionem scientiae, sed etiam quantum ad scientiae conservationem. Cuius signum est quod, si quis oblivisceretur aliquod praecedentium mediorum, opinionem quidem vel fidem de conclusione posset habere, sed non scientiam, ordine causarum ignorato. Sic igitur, cum inferiores Angeli rationes divinorum operum cognoscant per lumen superiorum Angelorum, dependet eorum cognitio ex lumine superiorum, non solum quantum ad novam acquisitionem scientiae, sed etiam quantum ad cognitionis conservationem. Licet ergo post iudicium non proficiant inferiores Angeli in cognitione aliquarum rerum, non tamen propter hoc excluditur quin a superioribus illuminentur.</p><p title="I q. 108 a. 7 ad 3"><a name="32983"><span class="ref">[32983] Iª q. 108 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, etsi post diem iudicii homines non sint ulterius ad salutem adducendi per ministerium Angelorum; tamen illi qui iam salutem erunt consecuti, aliquam illustrationem habebunt per Angelorum officia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 108 a. 8 arg. 1"><a name="32984"><span class="ref">[32984] Iª q. 108 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod homines non assumantur ad ordines Angelorum. Hierarchia enim humana continetur sub infima hierarchiarum caelestium, sicut infima sub media, et media sub prima. Sed Angeli infimae hierarchiae nunquam transferentur in mediam aut in primam. Ergo neque homines transferentur ad ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 8 arg. 2"><a name="32985"><span class="ref">[32985] Iª q. 108 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, ordinibus Angelorum aliqua officia competunt, utpote custodire, miracula facere, Daemones arcere, et huiusmodi, quae non videntur convenire animabus sanctorum. Ergo non transferentur ad ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 8 arg. 3"><a name="32986"><span class="ref">[32986] Iª q. 108 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut boni Angeli inducunt ad bonum, ita Daemones inducunt ad malum. Sed erroneum est dicere quod animae hominum malorum convertantur in Daemones, hoc enim Chrysostomus reprobat, super Matth. Ergo non videtur quod animae sanctorum transferantur ad ordines Angelorum.</p><p title="I q. 108 a. 8 s. c."><a name="32987"><span class="ref">[32987] Iª q. 108 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dominus dicit, Matth. XXII, de sanctis, quod <i>erunt sicut Angeli Dei in caelo</i>.</p><p title="I q. 108 a. 8 co."><a name="32988"><span class="ref">[32988] Iª q. 108 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ordines Angelorum distinguuntur et secundum conditionem naturae, et secundum dona gratiae. Si ergo considerentur Angelorum ordines solum quantum ad gradum naturae, sic homines nullo modo assumi possunt ad ordines Angelorum, quia semper remanebit naturarum distinctio. Quam quidam considerantes, posuerunt quod nullo modo homines transferri possunt ad aequalitatem Angelorum. Quod est erroneum, repugnat enim promissioni Christi, dicentis, Lucae XX, quod filii resurrectionis erunt aequales Angelis in caelis. Illud enim quod est ex parte naturae, se habet ut materiale in ratione ordinis, completivum vero est quod est ex dono gratiae, quae dependet ex liberalitate Dei, non ex ordine naturae. Et ideo per donum gratiae homines mereri possunt tantam gloriam, ut Angelis aequentur secundum singulos Angelorum gradus. Quod est homines ad ordines Angelorum assumi. Quidam tamen dicunt quod ad ordines Angelorum non assumuntur omnes qui salvantur, sed soli virgines vel perfecti; alii vero suum ordinem constituent, quasi condivisum toti societati Angelorum. Sed hoc est contra Augustinum, qui dicit XII de Civ. Dei, quod non erunt duae societates hominum et Angelorum, sed una, quia omnium beatitudo est adhaerere uni Deo.</p><p title="I q. 108 a. 8 ad 1"><a name="32989"><span class="ref">[32989] Iª q. 108 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod gratia Angelis datur secundum proportionem naturalium; non autem sic est de hominibus, ut supra dictum est. Et ideo sicut inferiores Angeli non possunt transferri ad naturalem gradum superiorum, ita nec ad gratuitum. Homines vero possunt ad gratuitum conscendere, sed non ad naturalem.</p><p title="I q. 108 a. 8 ad 2"><a name="32990"><span class="ref">[32990] Iª q. 108 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Angeli, secundum naturae ordinem, medii sunt inter nos et Deum. Et ideo, secundum legem communem, per eos administrantur non solum res humanae, sed etiam omnia corporalia. Homines autem sancti, etiam post hanc vitam, sunt eiusdem naturae nobiscum. Unde secundum legem communem, non administrant humana, nec rebus vivorum intersunt, ut Augustinus dicit in libro de cura pro mortuis agenda. Ex quadam tamen speciali dispensatione interdum aliquibus sanctis conceditur, vel vivis vel mortuis, huiusmodi officia exercere, vel miracula faciendo, vel Daemones arcendo, vel aliquid huiusmodi; sicut Augustinus in eodem libro dicit.</p><p title="I q. 108 a. 8 ad 3"><a name="32991"><span class="ref">[32991] Iª q. 108 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homines ad poenam Daemonum transferri, non est erroneum, sed quidam erronee posuerunt Daemones nihil aliud esse quam animas defunctorum. Et hoc Chrysostomus reprobat.</p></div></div><div class="q" id="q109"><h2>Quaestio 109</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 109 pr."><a name="32992"><span class="ref">[32992] Iª q. 109 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ordinatione malorum Angelorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum ordines sint in Daemonibus. Secundo, utrum in eis sit praelatio. Tertio, utrum unus illuminet alium. Quarto, utrum subiiciantur praelationi bonorum Angelorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 109 a. 1 arg. 1"><a name="32993"><span class="ref">[32993] Iª q. 109 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod ordines non sint in Daemonibus. Ordo enim pertinet ad rationem boni, sicut et modus et species, ut Augustinus dicit in libro de natura boni; et e contrario inordinatio pertinet ad rationem mali. Sed in bonis Angelis nihil est inordinatum. Ergo in malis Angelis non sunt aliqui ordines.</p><p title="I q. 109 a. 1 arg. 2"><a name="32994"><span class="ref">[32994] Iª q. 109 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ordines angelici sub aliqua hierarchia continentur. Sed Daemones non sunt sub aliqua hierarchia, quae est sacer principatus, cum ab omni sanctitate sint vacui. Ergo in Daemonibus non sunt ordines.</p><p title="I q. 109 a. 1 arg. 3"><a name="32995"><span class="ref">[32995] Iª q. 109 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, Daemones de singulis ordinibus Angelorum ceciderunt, ut communiter dicitur. Si ergo aliqui Daemones dicuntur esse alicuius ordinis, quia de illo ordine ceciderunt; videtur quod deberent eis attribui nomina singulorum ordinum. Nunquam autem invenitur quod dicantur Seraphim, vel throni, vel dominationes. Ergo, pari ratione, non sunt in aliquibus ordinibus.</p><p title="I q. 109 a. 1 s. c."><a name="32996"><span class="ref">[32996] Iª q. 109 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, ad Ephes. ult., quod <i>est nobis colluctatio adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum</i>.</p><p title="I q. 109 a. 1 co."><a name="32997"><span class="ref">[32997] Iª q. 109 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, ordo angelicus consideratur et secundum gradum naturae, et secundum gradum gratiae. Gratia vero habet duplicem statum, scilicet imperfectum, qui est status merendi; et perfectum, qui est status gloriae consummatae. Si ergo considerentur ordines angelici quantum ad perfectionem gloriae, sic Daemones neque sunt in ordinibus angelicis, neque unquam fuerunt. Si autem considerentur quantum ad id quod est gratiae imperfectae, sic Daemones fuerunt quidem aliquando in ordinibus Angelorum, sed ab eis ceciderunt; secundum illud quod supra posuimus, omnes Angelos in gratia creatos fuisse. Si autem considerentur quantum ad id quod est naturae, sic adhuc sunt in ordinibus, quia data naturalia non amiserunt, ut Dionysius dicit.</p><p title="I q. 109 a. 1 ad 1"><a name="32998"><span class="ref">[32998] Iª q. 109 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod bonum potest inveniri sine malo; sed malum non potest inveniri sine bono, ut supra habitum est. Et ideo Daemones, inquantum habent naturam bonam, ordinati sunt.</p><p title="I q. 109 a. 1 ad 2"><a name="32999"><span class="ref">[32999] Iª q. 109 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ordinatio Daemonum, si consideretur ex parte Dei ordinantis, est sacra, utitur enim Daemonibus propter seipsum. Sed ex parte voluntatis Daemonum, non est sacra, quia abutuntur sua natura ad malum.</p><p title="I q. 109 a. 1 ad 3"><a name="33000"><span class="ref">[33000] Iª q. 109 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nomen Seraphim imponitur ab ardore caritatis, nomen autem thronorum ab inhabitatione divina, nomen autem dominationum importat libertatem quandam, quae omnia opponuntur peccato. Et ideo peccantibus Angelis huiusmodi nomina non attribuuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 109 a. 2 arg. 1"><a name="33001"><span class="ref">[33001] Iª q. 109 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in Daemonibus non sit praelatio. Omnis enim praelatio est secundum aliquem ordinem iustitiae. Sed Daemones totaliter a iustitia ceciderunt. Ergo in eis non est praelatio.</p><p title="I q. 109 a. 2 arg. 2"><a name="33002"><span class="ref">[33002] Iª q. 109 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi non est obedientia et subiectio, non est praelatio. Haec autem sine concordia esse non possunt; quae in Daemonibus nulla est, secundum illud Prov. XIII, <i>inter superbos semper sunt iurgia</i>. Ergo in Daemonibus non est praelatio.</p><p title="I q. 109 a. 2 arg. 3"><a name="33003"><span class="ref">[33003] Iª q. 109 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si in eis est aliqua praelatio, aut hoc pertinet ad eorum naturam, aut ad eorum culpam vel poenam. Sed non ad eorum naturam, quia subiectio et servitus non est ex natura, sed est ex peccato subsecuta. Nec pertinet ad culpam vel poenam, quia sic superiores Daemones, qui magis peccaverunt, inferioribus subderentur. Non ergo est praelatio in Daemonibus.</p><p title="I q. 109 a. 2 s. c."><a name="33004"><span class="ref">[33004] Iª q. 109 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Glossa, I ad Cor. XV, <i>quandiu durat mundus, Angeli Angelis, homines hominibus, et Daemones Daemonibus praesunt</i>.</p><p title="I q. 109 a. 2 co."><a name="33005"><span class="ref">[33005] Iª q. 109 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum actio sequatur naturam rei, quorumcumque naturae sunt ordinatae, oportet quod etiam actiones sub invicem ordinentur. Sicut patet in rebus corporalibus, quia enim inferiora corpora naturali ordine sunt infra corpora caelestia actiones et motus eorum subduntur actionibus et motibus caelestium corporum. Manifestum est autem ex praemissis quod Daemonum quidam naturali ordine sub aliis constituuntur. Unde et actiones eorum sub actionibus superiorum sunt. Et hoc est quod rationem praelationis facit, ut scilicet actio subditi subdatur actioni praelati. Sic igitur ipsa naturalis dispositio Daemonum requirit quod sit in eis praelatio. Convenit etiam hoc divinae sapientiae, quae nihil in universo inordinatum relinquit, <i>quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>, ut dicitur Sap. VIII.</p><p title="I q. 109 a. 2 ad 1"><a name="33006"><span class="ref">[33006] Iª q. 109 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod praelatio Daemonum non fundatur super eorum iustitia, sed super iustitia Dei cuncta ordinantis.</p><p title="I q. 109 a. 2 ad 2"><a name="33007"><span class="ref">[33007] Iª q. 109 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod concordia Daemonum, qua quidam aliis obediunt, non est ex amicitia quam inter se habeant; sed ex communi nequitia, qua homines odiunt, et Dei iustitiae repugnant. Est enim proprium hominum impiorum, ut eis se adiungant et subiiciant, ad propriam nequitiam exequendam, quos potiores viribus vident.</p><p title="I q. 109 a. 2 ad 3"><a name="33008"><span class="ref">[33008] Iª q. 109 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Daemones non sunt aequales secundum naturam, unde in eis est naturalis praelatio. Quod in hominibus non contingit, qui natura sunt pares. Quod autem superioribus inferiores subdantur, non est ad bonum superiorum, sed magis ad malum eorum; quia cum mala facere maxime ad miseriam pertineat, praeesse in malis est esse magis miserum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 109 a. 3 arg. 1"><a name="33009"><span class="ref">[33009] Iª q. 109 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in Daemonibus sit illuminatio. Illuminatio enim consistit in manifestatione veritatis. Sed unus Daemon potest alteri veritatem manifestare, quia superiores magis acumine naturalis scientiae vigent. Ergo superiores Daemones possunt inferiores illuminare.</p><p title="I q. 109 a. 3 arg. 2"><a name="33010"><span class="ref">[33010] Iª q. 109 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, corpus quod superabundat in lumine, potest illuminare corpus quod in lumine deficit; sicut sol lunam. Sed superiores Daemones magis abundant in participatione luminis naturalis. Ergo videtur quod superiores Daemones possunt inferiores illuminare.</p><p title="I q. 109 a. 3 s. c."><a name="33011"><span class="ref">[33011] Iª q. 109 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, illuminatio cum purgatione est et perfectione, ut supra dictum est. Sed purgare non convenit Daemonibus; secundum illud Eccli. XXXIV, <i>ab immundo quid mundabitur?</i> Ergo etiam neque illuminare.</p><p title="I q. 109 a. 3 co."><a name="33012"><span class="ref">[33012] Iª q. 109 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in Daemonibus non potest esse illuminatio proprie. Dictum est enim supra quod illuminatio proprie est manifestatio veritatis, secundum quod habet ordinem ad Deum, qui illuminat omnem intellectum. Alia autem manifestatio veritatis potest esse locutio; sicut cum unus Angelus alteri suum conceptum manifestat. Perversitas autem Daemonum hoc habet, quod unus alium non intendit ordinare ad Deum, sed magis ab ordine divino abducere. Et ideo unus Daemon alium non illuminat; sed unus alii suum conceptum per modum locutionis intimare potest.</p><p title="I q. 109 a. 3 ad 1"><a name="33013"><span class="ref">[33013] Iª q. 109 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non quaelibet veritatis manifestatio habet rationem illuminationis, sed solum quae dicta est.</p><p title="I q. 109 a. 3 ad 2"><a name="33014"><span class="ref">[33014] Iª q. 109 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod secundum ea quae ad naturalem cognitionem pertinent, non est necessaria manifestatio veritatis neque in Angelis neque in Daemonibus, quia, sicut supra dictum est, statim a principio suae conditionis omnia cognoverunt quae ad naturalem cognitionem pertinent. Et ideo maior plenitudo naturalis luminis quae est in superioribus Daemonibus, non potest esse ratio illuminationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 109 a. 4 arg. 1"><a name="33015"><span class="ref">[33015] Iª q. 109 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod boni Angeli non habeant praelationem super malos. Praelatio enim Angelorum praecipue attenditur secundum illuminationes. Sed mali Angeli, cum sint tenebrae, non illuminantur a bonis. Ergo boni Angeli non habent praelationem super malos.</p><p title="I q. 109 a. 4 arg. 2"><a name="33016"><span class="ref">[33016] Iª q. 109 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad negligentiam praesidentis pertinere videntur ea quae per subditos male fiunt. Sed Daemones multa mala faciunt. Si igitur subsunt praelationi bonorum Angelorum, videtur in Angelis bonis esse aliqua negligentia. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 109 a. 4 arg. 3"><a name="33017"><span class="ref">[33017] Iª q. 109 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, praelatio Angelorum sequitur naturae ordinem, ut supra dictum est. Sed si Daemones de singulis ordinibus ceciderunt, ut communiter dicitur, multi Daemones multis bonis Angelis sunt superiores ordine naturae. Non ergo boni Angeli praelationem habent super omnes malos.</p><p title="I q. 109 a. 4 s. c."><a name="33018"><span class="ref">[33018] Iª q. 109 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>spiritus vitae desertor atque peccator regitur per spiritum vitae rationalem, pium et iustum</i>. Et Gregorius dicit quod <i>potestates dicuntur Angeli quorum ditioni virtutes adversae subiectae sunt</i>.</p><p title="I q. 109 a. 4 co."><a name="33019"><span class="ref">[33019] Iª q. 109 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod totus ordo praelationis primo et originaliter est in Deo, et participatur a creaturis secundum quod Deo magis appropinquant, illae enim creaturae super alias influentiam habent, quae sunt perfectiores et Deo propinquiores. Maxima autem perfectio, et per quam maxime Deo appropinquatur, est creaturarum fruentium Deo, sicut sunt sancti Angeli, qua perfectione Daemones privantur. Et ideo boni Angeli super malos praelationem habent, et per eos reguntur.</p><p title="I q. 109 a. 4 ad 1"><a name="33020"><span class="ref">[33020] Iª q. 109 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod per sanctos Angelos multa de divinis mysteriis Daemonibus revelantur, cum divina iustitia exigit ut per Daemones aliqua fiant vel ad punitionem malorum, vel ad exercitationem bonorum, sicut in rebus humanis assessores iudicis revelant tortoribus eius sententiam. Huiusmodi autem revelationes, si ad Angelos revelantes comparentur, illuminationes sunt, quia ordinant eas ad Deum. Ex parte vero Daemonum, non sunt illuminationes, quia eas in Deum non ordinant, sed ad expletionem propriae iniquitatis.</p><p title="I q. 109 a. 4 ad 2"><a name="33021"><span class="ref">[33021] Iª q. 109 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sancti Angeli sunt ministri divinae sapientiae. Unde sicut divina sapientia permittit aliqua mala fieri per malos Angelos vel homines, propter bona quae ex eis elicit; ita et boni Angeli non totaliter cohibent malos a nocendo.</p><p title="I q. 109 a. 4 ad 3"><a name="33022"><span class="ref">[33022] Iª q. 109 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Angelus qui est inferior ordine naturae, praeest Daemonibus, quamvis superioribus ordine naturae; quia virtus divinae iustitiae, cui inhaerent boni Angeli, potior est quam virtus naturalis Angelorum. Unde et apud homines, spiritualis iudicat omnia, ut dicitur I ad Cor. II. Et philosophus dicit, in libro Ethic., quod <i>virtuosus est regula et mensura omnium humanorum actuum</i>.</p></div></div><div class="q" id="q110"><h2>Quaestio 110</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 110 pr."><a name="33023"><span class="ref">[33023] Iª q. 110 pr.</span></a> Deinde considerandum est de praesidentia Angelorum super creaturam corporalem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum creatura corporalis administretur per Angelos. Secundo, utrum creatura corporalis obediat Angelis ad nutum. Tertio, utrum Angeli sua virtute possint immediate movere corpora localiter. Quarto, utrum Angeli boni vel mali possint facere miracula.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 110 a. 1 arg. 1"><a name="33024"><span class="ref">[33024] Iª q. 110 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod creatura corporalis non administretur per Angelos. Res enim quae habent determinatum modum operandi, non indigent gubernari ab aliquo praesidente, ideo enim indigemus gubernari, ne aliter operemur quam oporteat. Sed res corporales habent determinatas actiones ex naturis sibi divinitus datis. Non ergo indigent gubernatione Angelorum.</p><p title="I q. 110 a. 1 arg. 2"><a name="33025"><span class="ref">[33025] Iª q. 110 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, inferiora in entibus gubernantur per superiora. Sed in corporibus quaedam dicuntur inferiora, quaedam superiora. Inferiora igitur gubernantur per superiora. Non ergo est necessarium quod gubernentur per Angelos.</p><p title="I q. 110 a. 1 arg. 3"><a name="33026"><span class="ref">[33026] Iª q. 110 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, diversi ordines Angelorum distinguuntur secundum diversa officia. Sed si creaturae corporales administrantur per Angelos, tot erunt officia Angelorum, quot sunt species rerum. Ergo etiam tot erunt ordines Angelorum, quot sunt species rerum. Quod est contra supra dicta. Non ergo corporalis creatura administratur per Angelos.</p><p title="I q. 110 a. 1 s. c."><a name="33027"><span class="ref">[33027] Iª q. 110 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>omnia corpora reguntur per spiritum vitae rationalem</i>. Et Gregorius dicit, in IV Dial., quod <i>in hoc mundo visibili nihil nisi per creaturam invisibilem disponi potest</i>.</p><p title="I q. 110 a. 1 co."><a name="33028"><span class="ref">[33028] Iª q. 110 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod tam in rebus humanis quam in rebus naturalibus, hoc communiter invenitur, quod potestas particularis gubernatur et regitur a potestate universali; sicut potestas ballivi gubernatur per potestatem regis. Et in Angelis etiam est dictum quod superiores Angeli, qui praesunt inferioribus, habent scientiam magis universalem. Manifestum est autem quod virtus cuiuslibet corporis est magis particularis quam virtus spiritualis substantiae, nam omnis forma corporalis est forma individuata per materiam, et determinata ad hic et nunc; formae autem immateriales sunt absolutae et intelligibiles. Et ideo sicut inferiores Angeli, qui habent formas minus universales, reguntur per superiores; ita omnia corporalia reguntur per Angelos et hoc non solum a sanctis doctoribus ponitur, sed etiam ab omnibus philosophis qui incorporeas substantias posuerunt.</p><p title="I q. 110 a. 1 ad 1"><a name="33029"><span class="ref">[33029] Iª q. 110 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod res corporales habent determinatas actiones, sed has actiones non exercent nisi secundum quod moventur, quia proprium corporis est quod non agat nisi motum. Et ideo oportet quod creatura corporalis a spirituali moveatur.</p><p title="I q. 110 a. 1 ad 2"><a name="33030"><span class="ref">[33030] Iª q. 110 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio ista procedit secundum opinionem Aristotelis, qui posuit quod corpora caelestia moventur a substantiis spiritualibus; quarum numerum conatus fuit assignare secundum numerum motuum qui apparent in corporibus caelestibus. Sed non posuit quod essent aliquae substantiae spirituales quae haberent immediatam praesidentiam supra inferiora corpora, nisi forte animas humanas. Et hoc ideo, quia non consideravit aliquas operationes in inferioribus corporibus exerceri nisi naturales, ad quas sufficiebat motus corporum caelestium. Sed quia nos ponimus multa in corporibus inferioribus fieri praeter naturales actiones corporum, ad quae non sufficiunt virtutes caelestium corporum; ideo secundum nos, necesse est ponere quod Angeli habeant immediatam praesidentiam non solum supra caelestia corpora, sed etiam supra corpora inferiora.</p><p title="I q. 110 a. 1 ad 3"><a name="33031"><span class="ref">[33031] Iª q. 110 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod de substantiis immaterialibus diversimode philosophi sunt locuti. Plato enim posuit substantias immateriales esse rationes et species sensibilium corporum, et quasdam aliis universaliores, et ideo posuit substantias immateriales habere praesidentiam immediatam circa omnia sensibilia corpora, et diversas circa diversa. Aristoteles autem posuit quod substantiae immateriales non sunt species corporum sensibilium, sed aliquid altius et universalius, et ideo non attribuit eis immediatam praesidentiam supra singula corpora, sed solum supra universalia agentia, quae sunt corpora caelestia. Avicenna vero mediam viam secutus est. Posuit enim cum Platone, aliquam substantiam spiritualem praesidentem immediate sphaerae activorum et passivorum; eo quod, sicut Plato ponebat quod formae horum sensibilium derivantur a substantiis immaterialibus, ita etiam Avicenna hoc posuit. Sed in hoc a Platone differt, quod posuit unam tantum substantiam immaterialem praesidentem omnibus corporibus inferioribus, quam vocavit intelligentiam agentem. Doctores autem sancti posuerunt, sicut et Platonici, diversis rebus corporeis diversas substantias spirituales esse praepositas. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>unaquaeque res visibilis in hoc mundo habet angelicam potestatem sibi praepositam</i>. Et Damascenus dicit, <i>Diabolus erat ex iis angelicis virtutibus quae praeerant terrestri ordini</i>. Et Origenes dicit, super illud Num. XXII, <i>cum vidisset asina Angelum, quod opus est mundo Angelis, qui praesunt super bestias, et praesunt animalium nativitati, et virgultorum et plantationum et ceterarum rerum incrementis</i>. Sed hoc non est ponendum propter hoc, quod secundum suam naturam unus Angelus magis se habeat ad praesidendum animalibus quam plantis, quia quilibet Angelus, etiam minimus, habet altiorem virtutem et universaliorem quam aliquod genus corporalium. Sed est ex ordine divinae sapientiae, quae diversis rebus diversos rectores praeposuit. Nec tamen propter hoc sequitur quod sint plures ordines Angelorum quam novem, quia, sicut supra dictum est, ordines distinguuntur secundum generalia officia. Unde sicut, secundum Gregorium, ad ordinem potestatum pertinent omnes Angeli qui habent proprie praesidentiam super Daemones; ita ad ordinem virtutum pertinere videntur omnes Angeli qui habent praesidentiam super res pure corporeas; horum enim ministerio interdum etiam miracula fiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 110 a. 2 arg. 1"><a name="33032"><span class="ref">[33032] Iª q. 110 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod materia corporalis obediat Angelis ad nutum. Maior est enim virtus Angeli quam virtus animae. Sed conceptioni animae obedit materia corporalis, immutatur enim corpus hominis ex conceptione animae, ad calorem et frigus, et quandoque usque ad sanitatem et aegritudinem. Ergo multo magis secundum conceptionem Angeli, materia corporalis transmutatur.</p><p title="I q. 110 a. 2 arg. 2"><a name="33033"><span class="ref">[33033] Iª q. 110 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quidquid potest virtus inferior, potest virtus superior. Sed virtus Angeli est superior quam virtus corporalis. Corpus autem sua virtute potest transmutare materiam corporalem ad formam aliquam; sicut cum ignis generat ignem. Ergo multo fortius virtute sua Angeli possunt materiam corporalem transmutare ad aliquam formam.</p><p title="I q. 110 a. 2 arg. 3"><a name="33034"><span class="ref">[33034] Iª q. 110 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, tota natura corporalis administratur per Angelos, ut dictum est, et sic videtur quod corpora se habet ad Angelos sicut instrumenta; nam ratio instrumenti est quod sit movens motum. Sed in effectibus aliquid invenitur ex virtute principalium agentium, quod non potest esse per virtutem instrumenti; et hoc est id quod est principalius in effectu. Sicut digestio nutrimenti est per virtutem caloris naturalis, qui est instrumentum animae nutritivae; sed quod generetur caro viva, est ex virtute animae. Similiter quod secetur lignum, pertinet ad serram; sed quod perveniatur ad formam lecti, est ex ratione artis. Ergo forma substantialis, quae est principalius in effectibus corporalibus, est ex virtute Angelorum. Materia ergo obedit, ad sui informationem, Angelis.</p><p title="I q. 110 a. 2 s. c."><a name="33035"><span class="ref">[33035] Iª q. 110 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, III de Trin., <i>non est putandum istis transgressoribus Angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam, sed soli Deo</i>.</p><p title="I q. 110 a. 2 co."><a name="33036"><span class="ref">[33036] Iª q. 110 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Platonici posuerunt formas quae sunt in materia, causari ex immaterialibus formis, quia formas materiales ponebant esse participationes quasdam immaterialium formarum. Et hos, quantum ad aliquid, secutus est Avicenna, qui posuit omnes formas quae sunt in materia, procedere a conceptione intelligentiae, et quod agentia corporalia sunt solum disponentia ad formas. Qui in hoc videntur fuisse decepti, quia existimaverunt formam quasi aliquid per se factum, ut sic ab aliquo formali principio procederet. Sed sicut philosophus probat in VII Metaphys., hoc quod proprie fit, est compositum, hoc enim proprie est quasi subsistens. Forma autem non dicitur ens quasi ipsa sit, sed sicut quo aliquid est, et sic per consequens nec forma proprie fit; eius enim est fieri, cuius est esse, cum fieri nihil aliud sit quam via in esse. Manifestum est autem quod factum est simile facienti, quia omne agens agit sibi simile. Et ideo id quod facit res naturales, habet similitudinem cum composito, vel quia est compositum, sicut ignis generat ignem; vel quia totum compositum, et quantum ad materiam et quantum ad formam, est in virtute ipsius; quod est proprium Dei. Sic igitur omnis informatio materiae vel est a Deo immediate, vel ab aliquo agente corporali; non autem immediate ab Angelo.</p><p title="I q. 110 a. 2 ad 1"><a name="33037"><span class="ref">[33037] Iª q. 110 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod anima nostra unitur corpori ut forma; et sic non est mirum, si formaliter transmutatur ex conceptione ipsius; praesertim cum motus sensitivi appetitus, qui fit cum quadam transmutatione corporali, subdatur imperio rationis. Angelus autem non sic se habet ad corpora naturalia. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 110 a. 2 ad 2"><a name="33038"><span class="ref">[33038] Iª q. 110 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod id quod potest virtus inferior, potest superior non eodem, sed excellentiori modo, sicut intellectus cognoscit sensibilia excellentiori modo quam sensus. Et sic Angelus excellentiori modo transmutat materiam corporalem quam agentia corporalia, scilicet movendo ipsa agentia corporalia, tanquam causa superior.</p><p title="I q. 110 a. 2 ad 3"><a name="33039"><span class="ref">[33039] Iª q. 110 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nihil prohibet ex virtute Angelorum aliquos effectus sequi in rebus naturalibus, ad quae agentia corporalia non sufficerent. Sed hoc non est obedire materiam Angelis ad nutum; sicut nec coquis obedit materia ad nutum, quia aliquem modum decoctionis operantur per ignem secundum aliquam artis moderationem, quam ignis per se non faceret, cum reducere materiam in actum formae substantialis, non excedat virtutem corporalis agentis, quia simile natum est sibi simile facere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 110 a. 3 arg. 1"><a name="33040"><span class="ref">[33040] Iª q. 110 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod corpora non obediant Angelis ad motum localem. Motus enim localis corporum naturalium sequitur formas eorum. Sed Angeli non causant formas corporum naturalium, ut dictum est. Ergo neque possunt causare in eis motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 arg. 2"><a name="33041"><span class="ref">[33041] Iª q. 110 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in VIII Physic. probatur quod motus localis est primus motuum. Sed Angeli non possunt causare alios motus, transmutando materiam formaliter. Ergo neque etiam possunt causare motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 arg. 3"><a name="33042"><span class="ref">[33042] Iª q. 110 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, membra corporalia obediunt conceptioni animae ad motum localem, inquantum habent in seipsis aliquod principium vitae. In corporibus autem naturalibus non est aliquod principium vitae. Ergo non obediunt Angelis ad motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 s. c."><a name="33043"><span class="ref">[33043] Iª q. 110 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, III de Trin., quod Angeli adhibent semina corporalia ad aliquos effectus producendos. Sed hoc non possunt facere nisi localiter movendo. Ergo corpora obediunt eis ad motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 3 co."><a name="33044"><span class="ref">[33044] Iª q. 110 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut Dionysius dicit VII cap. de Div. Nom., <i>divina sapientia coniungit fines primorum principiis secundorum</i>, ex quo patet quod natura inferior in sui supremo attingitur a natura superiori. Natura autem corporalis est infra naturam spiritualem. Inter omnes autem motus corporeos perfectior est motus localis, ut probatur in VIII Physic., cuius ratio est, quia mobile secundum locum non est in potentia ad aliquid intrinsecum, inquantum huiusmodi, sed solum ad aliquid extrinsecum, scilicet ad locum. Et ideo natura corporalis nata est moveri immediate a natura spirituali secundum locum. Unde et philosophi posuerunt suprema corpora moveri localiter a spiritualibus substantiis. Unde videmus quod anima movet corpus primo et principaliter locali motu.</p><p title="I q. 110 a. 3 ad 1"><a name="33045"><span class="ref">[33045] Iª q. 110 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in corporibus sunt alii motus locales praeter eos qui consequuntur formas, sicut fluxus et refluxus maris non consequitur formam substantialem aquae, sed virtutem lunae. Et multo magis aliqui motus locales consequi possunt virtutem spiritualium substantiarum.</p><p title="I q. 110 a. 3 ad 2"><a name="33046"><span class="ref">[33046] Iª q. 110 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Angeli, causando motum localem tanquam priorem, per eum causare possunt alios motus, adhibendo scilicet agentia corporalia ad huiusmodi effectus producendos; sicut faber adhibet ignem ad emollitionem ferri.</p><p title="I q. 110 a. 3 ad 3"><a name="33047"><span class="ref">[33047] Iª q. 110 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Angeli habent virtutem minus contractam quam animae. Unde virtus motiva animae contrahitur ad corpus unitum, quod per eam vivificatur, quo mediante alia potest movere. Sed virtus Angeli non est contracta ad aliquod corpus. Unde potest corpora non coniuncta localiter movere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 110 a. 4 arg. 1"><a name="33048"><span class="ref">[33048] Iª q. 110 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Angeli possunt facere miracula. Dicit enim Gregorius, <i>virtutes vocantur illi spiritus, per quos signa et miracula frequentius fiunt</i>.</p><p title="I q. 110 a. 4 arg. 2"><a name="33049"><span class="ref">[33049] Iª q. 110 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaestionum, <i>quod magi faciunt miracula per privatos contractus, boni Christiani per publicam iustitiam, mali Christiani per signa publicae iustitiae</i>. Sed magi faciunt miracula per hoc quod exaudiuntur a Daemonibus, ut ipse alibi in eodem libro dicit. Ergo Daemones miracula possunt facere. Ergo multo magis Angeli boni.</p><p title="I q. 110 a. 4 arg. 3"><a name="33050"><span class="ref">[33050] Iª q. 110 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus in eodem libro dicit quod <i>omnia quae visibiliter fiunt, etiam per inferiores potestates aeris huius non absurde fieri posse creduntur</i>. Sed quando effectus aliquis naturalium causarum producitur absque ordine naturalis causae, hoc dicimus esse miraculum; puta cum aliquis sanatur a febre, non per operationem naturae. Ergo Angeli et Daemones possunt facere miracula.</p><p title="I q. 110 a. 4 arg. 4"><a name="33051"><span class="ref">[33051] Iª q. 110 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, virtus superior non subditur ordini inferioris causae. Sed natura corporalis est inferior Angelo. Ergo Angelus potest operari praeter ordinem corporalium agentium. Quod est miracula facere.</p><p title="I q. 110 a. 4 s. c."><a name="33052"><span class="ref">[33052] Iª q. 110 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod de Deo dicitur in Psalmo, <i>qui facit mirabilia magna solus</i>.</p><p title="I q. 110 a. 4 co."><a name="33053"><span class="ref">[33053] Iª q. 110 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod miraculum proprie dicitur, cum aliquid fit praeter ordinem naturae. Sed non sufficit ad rationem miraculi si aliquid fiat praeter ordinem naturae alicuius particularis, quia sic, cum aliquis proiicit lapidem sursum, miraculum faceret, cum hoc sit praeter ordinem naturae lapidis. Ex hoc ergo aliquid dicitur esse miraculum, quod fit praeter ordinem totius naturae creatae. Hoc autem non potest facere nisi Deus, quia quidquid facit Angelus, vel quaecumque alia creatura, propria virtute, hoc fit secundum ordinem naturae creatae; et sic non est miraculum. Unde relinquitur quod solus Deus miracula facere possit.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 1"><a name="33054"><span class="ref">[33054] Iª q. 110 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Angeli aliqui dicuntur miracula facere, vel quia ad eorum desiderium Deus miracula facit, sicut et sancti homines dicuntur miracula facere. Vel quia aliquod ministerium exhibent in miraculis quae fiunt; sicut colligendo pulveres in resurrectione communi, vel huiusmodi aliquid agendo.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 2"><a name="33055"><span class="ref">[33055] Iª q. 110 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod miracula simpliciter loquendo, dicuntur, ut dictum est, cum aliqua fiunt praeter ordinem totius naturae creatae. Sed quia non omnis virtus naturae creatae est nota nobis, ideo cum aliquid fit praeter ordinem naturae creatae nobis notae, per virtutem creatam nobis ignotam, est miraculum quoad nos. Sic igitur cum Daemones aliquid faciunt sua virtute naturali, miracula dicuntur non simpliciter, sed quoad nos. Et hoc modo magi per Daemones miracula faciunt. Et dicuntur fieri per privatos contractus, quia quaelibet virtus creaturae in universo se habet ut virtus alicuius privatae personae in civitate; unde cum magus aliquid facit per pactum initum cum Daemone, hoc fit quasi per quendam privatum contractum. Sed iustitia divina est in toto universo sicut lex publica in civitate. Et ideo boni Christiani, inquantum per iustitiam divinam miracula faciunt, dicuntur facere miracula per publicam iustitiam. Mali autem Christiani per signa publicae iustitiae, sicut invocando nomen Christi, vel exhibendo aliqua sacramenta.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 3"><a name="33056"><span class="ref">[33056] Iª q. 110 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod spirituales potestates possunt facere ea quae visibiliter fiunt in hoc mundo, adhibendo corporalia semina per motum localem.</p><p title="I q. 110 a. 4 ad 4"><a name="33057"><span class="ref">[33057] Iª q. 110 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, licet Angeli possint aliquid facere praeter ordinem naturae corporalis, non tamen possunt aliquid facere praeter ordinem totius creaturae, quod exigitur ad rationem miraculi, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q111"><h2>Quaestio 111</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 111 pr."><a name="33058"><span class="ref">[33058] Iª q. 111 pr.</span></a> Deinde considerandum est de actione Angelorum in homines. Et primo, quantum possint eos immutare sua virtute naturali; secundo, quomodo mittantur a Deo ad ministerium hominum; tertio, quomodo custodiant homines. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Angelus possit illuminare intellectum hominis. Secundo, utrum possit immutare affectum eius. Tertio, utrum possit immutare imaginationem eius. Quarto, utrum possit immutare sensum eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 111 a. 1 arg. 1"><a name="33059"><span class="ref">[33059] Iª q. 111 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Angelus non possit illuminare hominem. Homo enim illuminatur per fidem, unde Dionysius, in Eccles. Hier., illuminationem attribuit Baptismo, qui est fidei sacramentum. Sed fides immediate est a Deo; secundum illud ad Ephes. II, <i>gratia estis salvati per fidem, et non ex vobis; Dei enim donum est</i>. Ergo homo non illuminatur ab Angelo, sed immediate a Deo.</p><p title="I q. 111 a. 1 arg. 2"><a name="33060"><span class="ref">[33060] Iª q. 111 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, super illud Rom. I, <i>Deus illis manifestavit</i>, dicit Glossa quod <i>non solum ratio naturalis ad hoc profuit ut divina hominibus manifestarentur, sed etiam Deus illis revelavit per opus suum</i>, scilicet per creaturam. Sed utrumque est a Deo immediate, scilicet ratio naturalis, et creatura. Ergo Deus immediate illuminat hominem.</p><p title="I q. 111 a. 1 arg. 3"><a name="33061"><span class="ref">[33061] Iª q. 111 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quicumque illuminatur, cognoscit suam illuminationem. Sed homines non percipiunt se ab Angelis illuminari. Ergo non illuminantur ab eis.</p><p title="I q. 111 a. 1 s. c."><a name="33062"><span class="ref">[33062] Iª q. 111 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius probat, in IV cap. Cael. Hier., quod revelationes divinorum perveniunt ad homines mediantibus Angelis. Huiusmodi autem revelationes sunt illuminationes, ut supra dictum est. Ergo homines illuminantur per Angelos.</p><p title="I q. 111 a. 1 co."><a name="33063"><span class="ref">[33063] Iª q. 111 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum divinae providentiae ordo habeat ut actionibus superiorum inferiora subdantur, ut supra dictum est; sicut inferiores Angeli illuminantur per superiores, ita homines qui sunt Angelis inferiores, per eos illuminantur. Sed modus utriusque illuminationis quodammodo est similis, et quodammodo diversus. Dictum est enim supra quod illuminatio, quae est manifestatio divinae veritatis, secundum duo attenditur, scilicet secundum quod intellectus inferior confortatur per actionem intellectus superioris; et secundum quod proponuntur intellectui inferiori species intelligibiles quae sunt in superiori, ut capi possint ab inferiori. Et hoc quidem in Angelis fit, secundum quod superior Angelus veritatem universalem conceptam dividit secundum capacitatem inferioris Angeli, ut supra dictum est. Sed intellectus humanus non potest ipsam intelligibilem veritatem nudam capere, quia connaturale est ei ut intelligat per conversionem ad phantasmata, ut supra dictum est. Et ideo intelligibilem veritatem proponunt Angeli hominibus sub similitudinibus sensibilium; secundum illud quod dicit Dionysius, I cap. Cael. Hier., quod <i>impossibile est aliter nobis lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum velaminum circumvelatum</i>. Ex alia vero parte, intellectus humanus, tanquam inferior, fortificatur per actionem intellectus angelici. Et secundum haec duo attenditur illuminatio qua homo illuminatur ab Angelo.</p><p title="I q. 111 a. 1 ad 1"><a name="33064"><span class="ref">[33064] Iª q. 111 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ad fidem duo concurrunt. Primo quidem habitus intellectus, quo disponitur ad obediendum voluntati tendenti in divinam veritatem, intellectus enim assentit veritati fidei, non quasi convictus ratione, sed quasi imperatus a voluntate; nullus enim credit nisi volens, ut Augustinus dicit. Et quantum ad hoc, fides est a solo Deo. Secundo requiritur ad fidem, quod credibilia proponantur credenti. Et hoc quidem fit per hominem, secundum quod fides est ex auditu, ut dicitur Rom. X; sed per Angelos principaliter, per quos hominibus revelantur divina. Unde Angeli operantur aliquid ad illuminationem fidei. Et tamen homines illuminantur ab Angelis non solum de credendis, sed etiam de agendis.</p><p title="I q. 111 a. 1 ad 2"><a name="33065"><span class="ref">[33065] Iª q. 111 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio naturalis, quae est immediate a Deo, potest per Angelum confortari, ut dictum est. Et similiter ex speciebus a creaturis acceptis, tanto altior elicitur intelligibilis veritas, quanto intellectus humanus fuerit fortior. Et sic per Angelum adiuvatur homo, ut ex creaturis perfectius in divinam cognitionem deveniat.</p><p title="I q. 111 a. 1 ad 3"><a name="33066"><span class="ref">[33066] Iª q. 111 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod operatio intellectualis, et illuminatio, dupliciter possunt considerari. Uno modo, ex parte rei intellectae, et sic quicumque intelligit vel illuminatur, cognoscit se intelligere vel illuminari; quia cognoscit rem sibi esse manifestam. Alio modo, ex parte principii, et sic non quicumque intelligit aliquam veritatem, cognoscit quid sit intellectus, qui est principium intellectualis operationis. Et similiter non quicumque illuminatur ab Angelo, cognoscit se ab Angelo illuminari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 111 a. 2 arg. 1"><a name="33067"><span class="ref">[33067] Iª q. 111 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Angeli possint immutare voluntatem hominis. Quia super illud Heb. I, <i>qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis</i>, dicit Glossa quod <i>ignis sunt, dum spiritu fervent, et vitia nostra urunt</i>. Sed hoc non esset, nisi voluntatem immutarent. Ergo Angeli possunt immutare voluntatem.</p><p title="I q. 111 a. 2 arg. 2"><a name="33068"><span class="ref">[33068] Iª q. 111 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Beda dicit quod <i>Diabolus non est immissor malarum cogitationum, sed incensor</i>. Damascenus autem ulterius dicit quod etiam est immissor, dicit enim in II libro, quod <i>omnis malitia et immundae passiones ex Daemonibus excogitatae sunt, et immittere homini sunt concessi</i>. Et pari ratione, Angeli boni immittunt et incendunt bonas cogitationes. Sed hoc non possent facere, nisi immutarent voluntatem. Ergo immutant voluntatem.</p><p title="I q. 111 a. 2 arg. 3"><a name="33069"><span class="ref">[33069] Iª q. 111 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Angelus, sicut est dictum, illuminat intellectum hominis mediantibus phantasmatibus. Sed sicut phantasia, quae deservit intellectui, potest immutari ab Angelo; ita et appetitus sensitivus qui deservit voluntati, quia et ipse etiam est vis utens organo corporali. Ergo sicut illuminat intellectum, ita potest immutare voluntatem.</p><p title="I q. 111 a. 2 s. c."><a name="33070"><span class="ref">[33070] Iª q. 111 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod immutare voluntatem est proprium Dei; secundum illud Prov. XXI, <i>cor regis in manu domini; quocumque voluerit, vertet illud</i>.</p><p title="I q. 111 a. 2 co."><a name="33071"><span class="ref">[33071] Iª q. 111 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod voluntas potest immutari dupliciter. Uno modo, ab interiori. Et sic cum motus voluntatis non sit aliud quam inclinatio voluntatis in rem volitam, solius Dei est sic immutare voluntatem, qui dat naturae intellectuali virtutem talis inclinationis. Sicut enim inclinatio naturalis non est nisi a Deo qui dat naturam; ita inclinatio voluntaria non est nisi a Deo, qui causat voluntatem. Alio modo movetur voluntas ab exteriori. Et hoc in Angelo est quidem uno modo tantum, scilicet a bono apprehenso per intellectum. Unde secundum quod aliquis est causa quod aliquid apprehendatur ut bonum ad appetendum, secundum hoc movet voluntatem. Et sic etiam solus Deus efficaciter potest movere voluntatem; Angelus autem et homo per modum suadentis, ut supra dictum est. Sed praeter hunc modum, etiam aliter movetur in hominibus voluntas ab exteriori, scilicet ex passione existente circa appetitum sensitivum; sicut ex concupiscentia vel ira inclinatur voluntas ad aliquid volendum. Et sic etiam Angeli, inquantum possunt concitare huiusmodi passiones, possunt voluntatem movere. Non tamen ex necessitate, quia voluntas semper remanet libera ad consentiendum vel resistendum passioni.</p><p title="I q. 111 a. 2 ad 1"><a name="33072"><span class="ref">[33072] Iª q. 111 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ministri Dei, vel homines vel Angeli, dicuntur urere vitia, et inflammare ad virtutes, per modum persuasionis.</p><p title="I q. 111 a. 2 ad 2"><a name="33073"><span class="ref">[33073] Iª q. 111 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Daemones non possunt immittere cogitationes, interius eas causando, cum usus cogitativae virtutis subiaceat voluntati. Dicitur tamen Diabolus incensor cogitationum, inquantum incitat ad cogitandum, vel ad appetendum cogitata, per modum persuadentis, vel passionem concitantis. Et hoc ipsum incendere Damascenus vocat immittere, quia talis operatio interius fit. Sed bonae cogitationes attribuuntur altiori principio, scilicet Deo; licet Angelorum ministerio procurentur.</p><p title="I q. 111 a. 2 ad 3"><a name="33074"><span class="ref">[33074] Iª q. 111 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod intellectus humanus, secundum praesentem statum, non potest intelligere nisi convertendo se ad phantasmata; sed voluntas humana potest aliquid velle ex iudicio rationis, non sequendo passionem appetitus sensitivi. Unde non est simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 111 a. 3 arg. 1"><a name="33075"><span class="ref">[33075] Iª q. 111 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Angelus non possit immutare imaginationem hominis. Phantasia enim, ut dicitur in libro de anima, est motus factus a sensu secundum actum. Sed si fieret per immutationem Angeli, non fieret a sensu secundum actum. Ergo est contra rationem phantasiae, quae est actus imaginativae virtutis, ut sit per immutationem Angeli.</p><p title="I q. 111 a. 3 arg. 2"><a name="33076"><span class="ref">[33076] Iª q. 111 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, formae quae sunt in imaginatione, cum sint spirituales, sunt nobiliores formis quae sunt in materia sensibili. Sed Angelus non potest imprimere formas in materia sensibili, ut dictum est. Ergo non potest imprimere formas in imaginatione. Et ita non potest eam immutare.</p><p title="I q. 111 a. 3 arg. 3"><a name="33077"><span class="ref">[33077] Iª q. 111 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., <i>commixtione alterius spiritus fieri potest ut ea quae ipse scit, per huiusmodi imagines ei cui miscetur ostendat, sive intelligenti, sive ut ab alio intellecta pandantur</i>. Sed non videtur quod Angelus possit misceri imaginationi humanae; neque quod imaginatio possit capere intelligibilia, quae Angelus cognoscit. Ergo videtur quod Angelus non possit mutare imaginationem.</p><p title="I q. 111 a. 3 arg. 4"><a name="33078"><span class="ref">[33078] Iª q. 111 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in visione imaginaria homo adhaeret similitudinibus rerum quasi ipsis rebus. Sed in hoc est quaedam deceptio. Cum ergo Angelus bonus non possit esse causa deceptionis, videtur quod non possit causare imaginariam visionem, imaginationem immutando.</p><p title="I q. 111 a. 3 s. c."><a name="33079"><span class="ref">[33079] Iª q. 111 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod ea quae apparent in somnis, videntur imaginaria visione. Sed Angeli revelant aliqua in somnis; ut patet Matth. I et II, de Angelo qui Ioseph in somnis apparuit. Ergo Angelus potest imaginationem movere.</p><p title="I q. 111 a. 3 co."><a name="33080"><span class="ref">[33080] Iª q. 111 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Angelus, tam bonus quam malus, virtute naturae suae potest movere imaginationem hominis. Quod quidem sic considerari potest. Dictum est enim supra quod natura corporalis obedit Angelo ad motum localem. Illa ergo quae ex motu locali aliquorum corporum possunt causari, subsunt virtuti naturali Angelorum. Manifestum est autem quod apparitiones imaginariae causantur interdum in nobis ex locali mutatione corporalium spirituum et humorum. Unde Aristoteles, in Lib. de Somn. et Vig., assignans causam apparitionis somniorum, dicit quod, cum animal dormit, descendente plurimo sanguine ad principium sensitivum, simul descendunt motus, idest impressiones relictae ex sensibilium motionibus, quae in spiritibus sensualibus conservantur, et movent principium sensitivum, ita quod fit quaedam apparitio, ac si tunc principium sensitivum a rebus ipsis exterioribus mutaretur. Et tanta potest esse commotio spirituum et humorum, quod huiusmodi apparitiones etiam vigilantibus fiant; sicut patet in phreneticis, et in aliis huiusmodi. Sicut igitur hoc fit per naturalem commotionem humorum; et quandoque etiam per voluntatem hominis, qui voluntarie imaginatur quod prius senserat, ita etiam hoc potest fieri virtute Angeli boni vel mali, quandoque quidem cum alienatione a corporeis sensibus, quandoque autem absque tali alienatione.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 1"><a name="33081"><span class="ref">[33081] Iª q. 111 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod primum principium phantasiae est a sensu secundum actum, non enim possumus imaginari quae nullo modo sensimus, vel secundum totum vel secundum partem; sicut caecus natus non potest imaginari colorem. Sed aliquando imaginatio informatur, ut actus phantastici motus consurgat, ab impressionibus interius conservatis, ut dictum est.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 2"><a name="33082"><span class="ref">[33082] Iª q. 111 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Angelus transmutat imaginationem, non quidem imprimendo aliquam formam imaginariam nullo modo per sensum prius acceptam (non enim posset facere quod caecus imaginaretur colores), sed hoc facit per motum localem spirituum et humorum, ut dictum est.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 3"><a name="33083"><span class="ref">[33083] Iª q. 111 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod commixtio illa spiritus angelici ad imaginationem humanam, non est per essentiam, sed per effectum quem praedicto modo in imaginatione facit; cui demonstrat quae ipse novit, non tamen eo modo quo ipse novit.</p><p title="I q. 111 a. 3 ad 4"><a name="33084"><span class="ref">[33084] Iª q. 111 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Angelus causans aliquam imaginariam visionem, quandoque quidem simul intellectum illuminat, ut cognoscat quid per huiusmodi similitudines significetur, et tunc nulla est deceptio. Quandoque vero per operationem Angeli solummodo similitudines rerum apparent in imaginatione, nec tamen tunc causatur deceptio ab Angelo, sed ex defectu intellectus eius cui talia apparent. Sicut nec Christus fuit causa deceptionis in hoc quod multa turbis in parabolis proposuit, quae non exposuit eis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 111 a. 4 arg. 1"><a name="33085"><span class="ref">[33085] Iª q. 111 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Angelus non possit immutare sensum humanum. Operatio enim sensitiva est operatio vitae. Huiusmodi autem operatio non est a principio extrinseco. Non ergo operatio sensitiva potest causari ab Angelo.</p><p title="I q. 111 a. 4 arg. 2"><a name="33086"><span class="ref">[33086] Iª q. 111 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, virtus sensitiva est nobilior quam nutritiva. Sed Angelus, ut videtur, non potest mutare virtutem nutritivam; sicut nec alias formas naturales. Ergo neque virtutem sensitivam immutare potest.</p><p title="I q. 111 a. 4 arg. 3"><a name="33087"><span class="ref">[33087] Iª q. 111 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sensus naturaliter movetur a sensibili. Sed Angelus non potest immutare naturae ordinem, ut supra dictum est. Ergo Angelus non potest immutare sensum, sed semper sensus a sensibili immutatur.</p><p title="I q. 111 a. 4 s. c."><a name="33088"><span class="ref">[33088] Iª q. 111 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Angeli qui subverterunt Sodomam, <i>percusserunt Sodomitas caecitate (vel aorasia), ut ostium domus invenire non possent</i>, ut dicitur Gen. XIX. Et simile legitur IV Reg. VI, de Syris quos Elisaeus duxit in Samariam.</p><p title="I q. 111 a. 4 co."><a name="33089"><span class="ref">[33089] Iª q. 111 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod sensus immutatur dupliciter. Uno modo, ab exteriori; sicut cum mutatur a sensibili. Alio modo, ab interiori, videmus enim quod, perturbatis spiritibus et humoribus immutatur sensus; lingua enim infirmi, quia plena est cholerico humore, omnia sentit ut amara; et simile contingit in aliis sensibus. Utroque autem modo Angelus potest immutare sensum hominis sua naturali virtute. Potest enim Angelus opponere exterius sensui sensibile aliquod, vel a natura formatum, vel aliquod de novo formando; sicut facit dum corpus assumit, ut supra dictum est. Similiter etiam potest interius commovere spiritus et humores, ut supra dictum est, ex quibus sensus diversimode immutentur.</p><p title="I q. 111 a. 4 ad 1"><a name="33090"><span class="ref">[33090] Iª q. 111 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod principium sensitivae operationis non potest esse absque principio interiori, quod est potentia sensitiva, sed illud interius principium potest multipliciter ab exteriori principio commoveri, ut dictum est.</p><p title="I q. 111 a. 4 ad 2"><a name="33091"><span class="ref">[33091] Iª q. 111 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod etiam per commotionem interiorem spirituum et humorum, potest Angelus aliquid operari ad immutandum actum potentiae nutritivae. Et similiter potentiae appetitivae, et sensitivae, et cuiuscumque potentiae corporali organo utentis.</p><p title="I q. 111 a. 4 ad 3"><a name="33092"><span class="ref">[33092] Iª q. 111 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod praeter ordinem totius creaturae Angelus facere non potest, sed praeter ordinem alicuius particularis naturae facere potest, cum tali ordini non subdatur. Et sic quodam singulari modo potest sensum immutare, praeter modum communem.</p></div></div><div class="q" id="q112"><h2>Quaestio 112</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 112 pr."><a name="33093"><span class="ref">[33093] Iª q. 112 pr.</span></a> Deinde considerandum est de missione Angelorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliqui Angeli mittantur in ministerium. Secundo, utrum omnes mittantur. Tertio, utrum illi qui mittuntur, assistant. Quarto, de quibus ordinibus mittantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 112 a. 1 arg. 1"><a name="33094"><span class="ref">[33094] Iª q. 112 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Angeli in ministerium non mittantur. Omnis enim missio est ad aliquem determinatum locum. Sed actiones intellectuales non determinant aliquem locum, quia intellectus abstrahit ab hic et nunc. Cum igitur actiones angelicae sint intellectuales, videtur quod Angeli ad suas actiones agendas non mittantur.</p><p title="I q. 112 a. 1 arg. 2"><a name="33095"><span class="ref">[33095] Iª q. 112 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, caelum Empyreum est locus pertinens ad dignitatem Angelorum. Si igitur ad nos mittantur in ministerium, videtur quod eorum dignitati aliquid depereat. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 112 a. 1 arg. 3"><a name="33096"><span class="ref">[33096] Iª q. 112 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, exterior occupatio impedit sapientiae contemplationem, unde dicitur Eccli. XXXVIII, <i>qui minoratur actu, percipiet sapientiam</i>. Si igitur Angeli aliqui mittuntur ad exteriora ministeria, videtur quod retardentur a contemplatione. Sed tota eorum beatitudo in contemplatione Dei consistit. Si ergo mitterentur, eorum beatitudo minueretur. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 112 a. 1 arg. 4"><a name="33097"><span class="ref">[33097] Iª q. 112 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ministrare est inferioris, unde dicitur Lucae XXII, <i>quis maior est, qui recumbit, an ille qui ministrat? Nonne qui recumbit?</i> Sed Angeli sunt maiores nobis ordine naturae. Ergo non mittuntur in ministerium nostrum.</p><p title="I q. 112 a. 1 s. c."><a name="33098"><span class="ref">[33098] Iª q. 112 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Exod. XXIII, <i>ecce ego mittam Angelum meum, qui praecedat te</i>.</p><p title="I q. 112 a. 1 co."><a name="33099"><span class="ref">[33099] Iª q. 112 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ex supra dictis manifestum esse potest quod aliqui Angeli in ministerium mittuntur a Deo. Ut enim supra dictum est, cum de missione divinarum personarum ageretur, ille mitti dicitur, qui aliquo modo ab alio procedit, ut incipiat esse ubi prius non erat, vel ubi prius erat, per alium modum. Filius enim aut spiritus sanctus mitti dicitur, ut a patre procedens per originem; et incipit esse novo modo, idest per gratiam vel per naturam assumptam, ubi prius erat per deitatis praesentiam. Dei enim proprium est ubique esse, quia cum sit universale agens, eius virtus attingit omnia entia; unde est in omnibus rebus, ut supra dictum est. Virtus autem Angeli, cum sit particulare agens, non attingit totum universum; sed sic attingit unum, quod non attingit aliud. Et ideo ita est hic, quod non alibi. Manifestum est autem per supra dicta, quod creatura corporalis per Angelos administratur. Cum igitur aliquid est fiendum per aliquem Angelum circa aliquam creaturam corpoream, de novo applicatur Angelus illi corpori sua virtute; et sic Angelus de novo incipit ibi esse. Et hoc totum procedit ex imperio divino. Unde sequitur, secundum praemissa, quod Angelus a Deo mittatur. Sed actio quam Angelus missus exercet, procedit a Deo sicut a primo principio, cuius nutu et auctoritate Angeli operantur; et in Deum reducitur sicut in ultimum finem. Et hoc facit rationem ministri, nam minister est sicut instrumentum intelligens; instrumentum autem ab alio movetur, et eius actio ad aliud ordinatur. Unde actiones Angelorum ministeria vocantur; et propter hoc dicuntur in ministerium mitti.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 1"><a name="33100"><span class="ref">[33100] Iª q. 112 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod aliqua operatio dupliciter dicitur intellectualis. Uno modo, quasi in ipso intellectu consistens, ut contemplatio. Et talis operatio non determinat sibi locum, immo, ut Augustinus dicit IV de Trin., <i>etiam nos, secundum quod aliquid aeternum mente sapimus, non in hoc mundo sumus</i>. Alio modo dicitur aliqua actio intellectualis, quia est ab aliquo intellectu regulata et imperata. Et sic manifestum est quod operationes intellectuales interdum determinant sibi loca.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 2"><a name="33101"><span class="ref">[33101] Iª q. 112 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod caelum Empyreum pertinet ad dignitatem Angeli secundum congruentiam quandam, quia congruum est ut supremum corporum naturae quae est supra omnia corpora, attribuatur. Non tamen Angelus aliquid dignitatis accipit a caelo Empyreo. Et ideo quando actu non est in caelo Empyreo, nihil eius dignitati subtrahitur, sicut nec regi, quando non actu sedet in regali solio, quod congruit eius dignitati.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 3"><a name="33102"><span class="ref">[33102] Iª q. 112 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in nobis exterior occupatio puritatem contemplationis impedit, quia actioni insistimus secundum sensitivas vires, quarum actiones cum intenduntur, retardantur actiones intellectivae virtutis. Sed Angelus per solam intellectualem operationem regulat suas actiones exteriores. Unde actiones exteriores in nullo impediunt eius contemplationem, quia duarum actionum quarum una est regula et ratio alterius, una non impedit, sed iuvat aliam. Unde Gregorius dicit, in II Moral., quod <i>Angeli non sic foris exeunt, ut internae contemplationis gaudiis priventur</i>.</p><p title="I q. 112 a. 1 ad 4"><a name="33103"><span class="ref">[33103] Iª q. 112 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Angeli in suis actionibus exterioribus ministrant principaliter Deo, et secundario nobis. Non quia nos sumus superiores eis, simpliciter loquendo, sed quilibet homo vel Angelus, inquantum adhaerendo Deo fit unus spiritus cum Deo, est superior omni creatura. Unde apostolus, ad Philipp. II, dicit, <i>superiores sibi invicem arbitrantes</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 112 a. 2 arg. 1"><a name="33104"><span class="ref">[33104] Iª q. 112 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod omnes Angeli in ministerium mittantur. Dicit enim apostolus, ad Heb. I, <i>omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi</i>.</p><p title="I q. 112 a. 2 arg. 2"><a name="33105"><span class="ref">[33105] Iª q. 112 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, inter ordines supremus est ordo Seraphim, ut ex supra dictis patet. Sed Seraphim est missus ad purgandum labia prophetae, ut habetur Isaiae VI. Ergo multo magis inferiores Angeli mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 2 arg. 3"><a name="33106"><span class="ref">[33106] Iª q. 112 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, divinae personae in infinitum excedunt omnes ordines Angelorum. Sed divinae personae mittuntur, ut supra dictum est. Ergo multo magis quicumque supremi Angeli.</p><p title="I q. 112 a. 2 arg. 4"><a name="33107"><span class="ref">[33107] Iª q. 112 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si superiores Angeli non mittuntur ad exterius ministerium, hoc non est nisi quia superiores Angeli exequuntur divina ministeria per inferiores. Sed cum omnes Angeli sint inaequales, ut supra dictum est, quilibet Angelus habet inferiorem Angelum, praeter ultimum. Ergo unus Angelus solus ministraret in ministerium missus. Quod est contra id quod dicitur Daniel VII, <i>millia millium ministrabant ei</i>.</p><p title="I q. 112 a. 2 s. c."><a name="33108"><span class="ref">[33108] Iª q. 112 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, referens sententiam Dionysii, <i>superiora agmina usum exterioris ministerii nequaquam habent</i>.</p><p title="I q. 112 a. 2 co."><a name="33109"><span class="ref">[33109] Iª q. 112 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, hoc habet ordo divinae providentiae, non solum in Angelis, sed etiam in toto universo, quod inferiora per superiora administrantur, sed ab hoc ordine in rebus corporalibus aliquando ex divina dispensatione receditur, propter altiorem ordinem, secundum scilicet quod expedit ad gratiae manifestationem. Quod enim caecus natus fuit illuminatus, quod Lazarus fuit suscitatus, immediate a Deo factum est, absque aliqua actione caelestium corporum. Sed et Angeli boni et mali possunt aliquid in istis corporibus operari praeter actionem caelestium corporum, condensando nubes in pluvias, et aliqua huiusmodi faciendo. Neque alicui debet esse dubium quin Deus immediate hominibus aliqua revelare posset, non mediantibus Angelis; et superiores Angeli, non mediantibus inferioribus. Et secundum hanc considerationem, quidam dixerunt quod, secundum communem legem, superiores non mittuntur, sed inferiores tantum; sed ex aliqua dispensatione divina, interdum etiam superiores mittuntur. Sed hoc non videtur rationabile. Quia ordo angelicus attenditur secundum dona gratiarum. Ordo autem gratiae non habet alium superiorem ordinem, propter quem praetermitti debeat, sicut praetermittitur ordo naturae propter ordinem gratiae. Considerandum est etiam quod ordo naturae in operationibus miraculorum praetermittitur, propter fidei confirmationem. Ad quam nihil valeret, si praetermitteretur ordo angelicus, quia hoc a nobis percipi non posset. Nihil etiam est ita magnum in ministeriis divinis, quod per inferiores ordines exerceri non possit. Unde Gregorius dicit quod <i>qui summa annuntiant, Archangeli vocantur. Hinc est quod ad virginem Mariam Gabriel Archangelus mittitur</i>. Quod tamen fuit summum inter omnia divina ministeria, ut ibidem subditur. Et ideo simpliciter dicendum est, cum Dionysio, quod superiores Angeli nunquam ad exterius ministerium mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 1"><a name="33110"><span class="ref">[33110] Iª q. 112 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut in missionibus divinarum personarum aliqua est visibilis, quae attenditur secundum creaturam corpoream; aliqua invisibilis, quae fit secundum spiritualem effectum, ita in missionibus Angelorum aliqua dicitur exterior, quae scilicet est ad aliquod ministerium circa corporalia exhibendum, et secundum hanc missionem non omnes mittuntur; alia est interior, secundum intellectuales effectus, prout scilicet unus Angelus illuminat alium, et sic omnes Angeli mittuntur. Vel aliter dicendum quod apostolus inducit illud ad probandum quod Christus sit maior Angelis per quos data est lex; ut sic ostendat excellentiam novae legis ad veterem. Unde non oportet quod intelligatur nisi de Angelis ministerii, per quos data est lex.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 2"><a name="33111"><span class="ref">[33111] Iª q. 112 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum, secundum Dionysium, quod ille Angelus qui missus est ad purgandum labia prophetae, fuit de inferioribus Angelis; sed dictus est Seraphim, idest incendens, aequivoce, propter hoc quod venerat ad incendendum labia prophetae. Vel dicendum quod superiores Angeli communicant propria dona, a quibus denominantur, mediantibus inferioribus Angelis. Sic igitur unus de Seraphim dictus est purgasse incendio labia prophetae, non quia hoc ipse immediate fecerit, sed quia inferior Angelus virtute eius hoc fecit. Sicut Papa dicitur absolvere aliquem, etiam si per alium officium absolutionis impendat.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 3"><a name="33112"><span class="ref">[33112] Iª q. 112 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod divinae personae non mittuntur in ministerium, sed aequivoce mitti dicuntur; ut ex praedictis patet.</p><p title="I q. 112 a. 2 ad 4"><a name="33113"><span class="ref">[33113] Iª q. 112 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod in divinis ministeriis est multiplex gradus. Unde nihil prohibet etiam inaequales Angelos immediate ad ministeria mitti; ita tamen quod superiores mittantur ad altiora ministeria, inferiores vero ad inferiora.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 112 a. 3 arg. 1"><a name="33114"><span class="ref">[33114] Iª q. 112 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod etiam Angeli qui mittuntur, assistant. Dicit enim Gregorius, in homilia, <i>et mittuntur igitur Angeli, et assistunt, quia etsi circumscriptus est angelicus spiritus, summus tamen spiritus ipse, qui Deus est, circumscriptus non est</i>.</p><p title="I q. 112 a. 3 arg. 2"><a name="33115"><span class="ref">[33115] Iª q. 112 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Angelus Tobiae in ministerium missus fuit. Sed tamen ipse dixit, <i>ego sum Raphael Angelus, unus ex septem qui adstamus ante Deum</i>, ut habetur Tobiae XII. Ergo Angeli qui mittuntur, assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 arg. 3"><a name="33116"><span class="ref">[33116] Iª q. 112 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quilibet Angelus beatus propinquior est Deo quam Satan. Sed Satan assistit Deo; secundum quod dicitur Iob I, <i>cum assisterent filii Dei coram domino, affuit inter eos et Satan</i>. Ergo multo magis Angeli qui mittuntur in ministerium, assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 arg. 4"><a name="33117"><span class="ref">[33117] Iª q. 112 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, si inferiores Angeli non assistunt, hoc non est nisi quia non immediate, sed per superiores Angelos divinas illuminationes recipiunt. Sed quilibet Angelus per superiorem divinas illuminationes suscipit, excepto eo qui est inter omnes supremus. Ergo solus supremus Angelus assisteret. Quod est contra illud quod habetur Dan. VII, <i>decies millies centena millia assistebant ei</i>. Ergo etiam illi qui ministrant, assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 s. c."><a name="33118"><span class="ref">[33118] Iª q. 112 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, XVII Moral., super illud Iob, <i>numquid est numerus militum eius? Assistunt, inquit, illae potestates, quae ad quaedam hominibus nuntianda non exeunt</i>. Ergo illi qui in ministerium mittuntur, non assistunt.</p><p title="I q. 112 a. 3 co."><a name="33119"><span class="ref">[33119] Iª q. 112 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Angeli introducuntur assistentes et administrantes, ad similitudinem eorum qui alicui regi famulantur. Quorum aliqui semper ei assistunt, et eius praecepta immediate audiunt. Alii vero sunt, ad quos praecepta regalia per assistentes nuntiantur, sicut illi qui administrationi civitatum praeficiuntur, et hi dicuntur ministrantes, sed non assistentes. Considerandum est ergo quod omnes Angeli divinam essentiam immediate vident, et quantum ad hoc, omnes etiam qui ministrant, assistere dicuntur. Unde Gregorius dicit in II Moral., quod <i>semper assistere, aut videre faciem patris possunt, qui ad ministerium exterius mittuntur pro nostra salute</i>. Sed non omnes Angeli secreta divinorum mysteriorum in ipsa claritate divinae essentiae percipere possunt; sed soli superiores, per quos inferioribus denuntiantur. Et secundum hoc, soli superiores, qui sunt primae hierarchiae, assistere dicuntur, cuius proprium dicit esse Dionysius immediate a Deo illuminari.</p><p title="I q. 112 a. 3 ad 1"><a name="33120"><span class="ref">[33120] Iª q. 112 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet solutio ad primum et secundum, quae procedunt de primo modo assistendi.</p><p title="I q. 112 a. 3 ad 3"><a name="33121"><span class="ref">[33121] Iª q. 112 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Satan non dicitur astitisse, sed inter assistentes affuisse describitur, quia, ut Gregorius dicit II Moral., <i>etsi beatitudinem perdidit, naturam tamen Angelis similem non amisit</i>.</p><p title="I q. 112 a. 3 ad 4"><a name="33122"><span class="ref">[33122] Iª q. 112 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod omnes assistentes aliqua immediate vident in claritate divinae essentiae; et ideo totius primae hierarchiae proprium esse dicitur immediate illuminari a Deo. Sed superiores eorum plura percipiunt quam inferiores, de quibus illuminant alios, sicut etiam inter eos qui assistunt regi, plura scit de secretis regis unus quam alius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 112 a. 4 arg. 1"><a name="33123"><span class="ref">[33123] Iª q. 112 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Angeli secundae hierarchiae omnes mittantur. Angeli enim omnes vel assistunt vel ministrant; secundum quod habetur Dan. VII. Sed Angeli secundae hierarchiae non assistunt, illuminantur enim per Angelos primae hierarchiae, sicut dicit Dionysius VIII cap. Cael. Hier. Omnes ergo Angeli secundae hierarchiae in ministerium mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 4 arg. 2"><a name="33124"><span class="ref">[33124] Iª q. 112 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Gregorius dicit, XVII Moral., quod <i>plures sunt qui ministrant, quam qui assistunt</i>. Sed hoc non esset, si Angeli secundae hierarchiae in ministerium non mitterentur. Ergo omnes Angeli secundae hierarchiae in ministerium mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 4 s. c."><a name="33125"><span class="ref">[33125] Iª q. 112 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius dicit, quod <i>dominationes sunt maiores omni subiectione</i>. Sed mitti in ministerium, ad subiectionem pertinet. Ergo dominationes in ministerium non mittuntur.</p><p title="I q. 112 a. 4 co."><a name="33126"><span class="ref">[33126] Iª q. 112 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, mitti ad exterius ministerium proprie convenit Angelo, secundum quod ex divino imperio operatur circa aliquam creaturam corporalem; quod quidem pertinet ad executionem divini ministerii. Proprietates autem Angelorum ex eorum nominibus manifestantur, ut Dionysius dicit VII cap. Cael. Hier. Et ideo Angeli illorum ordinum ad exterius ministerium mittuntur, ex quorum nominibus aliqua executio datur intelligi. In nomine autem dominationum non importatur aliqua executio, sed sola dispositio et imperium de exequendis. Sed in nominibus inferiorum ordinum intelligitur aliqua executio, nam Angeli et Archangeli denominantur a denuntiando; virtutes et potestates dicuntur per respectum ad aliquem actum; principis etiam est, ut Gregorius dicit, inter alios operantes priorem existere. Unde ad hos quinque ordines pertinet in exterius ministerium mitti, non autem ad quatuor superiores.</p><p title="I q. 112 a. 4 ad 1"><a name="33127"><span class="ref">[33127] Iª q. 112 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominationes computantur quidem inter Angelos ministrantes, non sicut exequentes ministerium, sed sicut disponentes et mandantes quid per alios fieri debeat. Sicut architectores in artificiis nihil manu operantur, sed solum disponunt et praecipiunt quid alii debeant operari.</p><p title="I q. 112 a. 4 ad 2"><a name="33128"><span class="ref">[33128] Iª q. 112 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod de numero assistentium et ministrantium duplex ratio haberi potest. Gregorius enim dicit plures esse ministrantes quam assistentes. Intelligit enim quod dicitur, millia millium ministrabant ei, non esse dictum multiplicative, sed partitive; ac si diceretur, millia de numero millium. Et sic ministrantium numerus ponitur indefinitus, ad significandum excessum; assistentium vero finitus, cum subditur, et decies millies centena millia assistebant ei. Et hoc procedit secundum rationem Platonicorum, qui dicebant quod quanto aliqua sunt uni primo principio propinquiora, tanto sunt minoris multitudinis, sicut quanto numerus est propinquior unitati, tanto est multitudine minor. Et haec opinio salvatur quantum ad numerum ordinum, dum sex ministrant, et tres assistunt. Sed Dionysius ponit, XIV cap. Cael. Hier., quod multitudo Angelorum transcendit omnem materialem multitudinem; ut scilicet, sicut corpora superiora transcendunt corpora inferiora magnitudine quasi in immensum, ita superiores naturae incorporeae transcendunt multitudine omnes naturas corporeas; quia quod est melius, est magis a Deo intentum et multiplicatum. Et secundum hoc, cum assistentes sint superiores ministrantibus, plures erunt assistentes quam ministrantes. Unde secundum hoc, millia millium legitur multiplicativae, ac si diceretur, millies millia. Et quia decies centum sunt mille, si diceretur, decies centena millia, daretur intelligi quod tot essent assistentes, quot ministrantes, sed quia dicitur, decies millies centena millia, multo plures dicuntur esse assistentes quam ministrantes. Nec tamen hoc pro tanto dicitur, quia tantus solum sit Angelorum numerus, sed multo maior, quia omnem materialem multitudinem excedit. Quod significatur per multiplicationem maximorum numerorum supra seipsos, scilicet denarii, centenarii et millenarii; ut Dionysius ibidem dicit.</p></div></div><div class="q" id="q113"><h2>Quaestio 113</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 113 pr."><a name="33129"><span class="ref">[33129] Iª q. 113 pr.</span></a> Deinde considerandum est de custodia bonorum Angelorum, et de impugnatione malorum. Et circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum homines ab Angelis custodiantur. Secundo, utrum singulis hominibus singuli Angeli ad custodiam deputentur. Tertio, utrum custodia pertineat solum ad ultimum ordinem Angelorum. Quarto, utrum omni homini conveniat habere Angelum custodem. Quinto, quando incipiat custodia Angeli circa hominem. Sexto, utrum Angelus semper custodiat hominem. Septimo, utrum doleat de perditione custoditi. Octavo, utrum inter Angelos sit pugna ratione custodiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 113 a. 1 arg. 1"><a name="33130"><span class="ref">[33130] Iª q. 113 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod homines non custodiantur ab Angelis. Custodes enim deputantur aliquibus vel quia nesciunt, vel quia non possunt custodire seipsos; sicut pueris et infirmis. Sed homo potest custodire seipsum per liberum arbitrium; et scit, per naturalem cognitionem legis naturalis. Ergo homo non custoditur ab Angelo.</p><p title="I q. 113 a. 1 arg. 2"><a name="33131"><span class="ref">[33131] Iª q. 113 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi adest fortior custodia, infirmior superfluere videtur. Sed homines custodiuntur a Deo; secundum illud Psalmi CXX, <i>non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel</i>. Ergo non est necessarium quod homo custodiatur ab Angelo.</p><p title="I q. 113 a. 1 arg. 3"><a name="33132"><span class="ref">[33132] Iª q. 113 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, perditio custoditi redundat in negligentiam custodis, unde dicitur cuidam, III Reg. XX, <i>custodi virum istum, qui si lapsus fuerit, erit anima tua pro anima eius</i>. Sed multi homines quotidie pereunt, in peccatum cadentes, quibus Angeli subvenire possent vel visibiliter apparendo, vel miracula faciendo, vel aliquo simili modo. Essent ergo negligentes Angeli, si eorum custodiae homines essent commissi, quod patet esse falsum. Non igitur Angeli sunt hominum custodes.</p><p title="I q. 113 a. 1 s. c."><a name="33133"><span class="ref">[33133] Iª q. 113 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo, <i>Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis</i>.</p><p title="I q. 113 a. 1 co."><a name="33134"><span class="ref">[33134] Iª q. 113 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum rationem divinae providentiae, hoc in rebus omnibus invenitur, quod mobilia et variabilia per immobilia et invariabilia moventur et regulantur; sicut omnia corporalia per substantias spirituales immobiles, et corpora inferiora per corpora superiora, quae sunt invariabilia secundum substantiam. Sed et nos ipsi regulamur circa conclusiones in quibus possumus diversimode opinari, per principia quae invariabiliter tenemus. Manifestum est autem quod in rebus agendis cognitio et affectus hominis multipliciter variari et deficere possunt a bono. Et ideo necessarium fuit quod hominibus Angeli ad custodiam deputarentur, per quos regularentur et moverentur ad bonum.</p><p title="I q. 113 a. 1 ad 1"><a name="33135"><span class="ref">[33135] Iª q. 113 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod per liberum arbitrium potest homo aliqualiter malum vitare, sed non sufficienter, quia infirmatur circa affectum boni, propter multiplices animae passiones. Similiter etiam universalis cognitio naturalis legis, quae homini naturaliter adest, aliqualiter dirigit hominem ad bonum, sed non sufficienter, quia in applicando universalia principia iuris ad particularia opera, contingit hominem multipliciter deficere. Unde dicitur Sap. IX, <i>cogitationes mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae</i>. Et ideo necessaria fuit homini custodia Angelorum.</p><p title="I q. 113 a. 1 ad 2"><a name="33136"><span class="ref">[33136] Iª q. 113 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ad bene operandum duo requiruntur. Primo quidem, quod affectus inclinetur ad bonum, quod quidem fit in nobis per habitum virtutis moralis. Secundo autem, quod ratio inveniat congruas vias ad perficiendum bonum virtutis, quod quidem philosophus attribuit prudentiae. Quantum ergo ad primum, Deus immediate custodit hominem, infundendo ei gratiam et virtutes. Quantum autem ad secundum, Deus custodit hominem sicut universalis instructor, cuius instructio ad hominem provenit mediantibus Angelis, ut supra habitum est.</p><p title="I q. 113 a. 1 ad 3"><a name="33137"><span class="ref">[33137] Iª q. 113 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut homines a naturali instinctu boni discedunt propter passionem peccati; ita etiam discedunt ab instigatione bonorum Angelorum, quae fit invisibiliter per hoc quod homines illuminant ad bene agendum. Unde quod homines pereunt, non est imputandum negligentiae Angelorum, sed malitiae hominum. Quod autem aliquando, praeter legem communem, hominibus visibiliter apparent, ex speciali Dei gratia est, sicut etiam quod praeter ordinem naturae miracula fiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 113 a. 2 arg. 1"><a name="33138"><span class="ref">[33138] Iª q. 113 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non singuli homines a singulis Angelis custodiantur. Angelus enim est virtuosior quam homo. Sed unus homo sufficit ad custodiam multorum hominum. Ergo multo magis unus Angelus multos homines potest custodire.</p><p title="I q. 113 a. 2 arg. 2"><a name="33139"><span class="ref">[33139] Iª q. 113 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, inferiora reducuntur in Deum a superioribus per media, ut Dionysius dicit. Sed cum omnes Angeli sint inaequales, ut supra dictum est, solus unus Angelus est inter quem et homines non est aliquis medius. Ergo unus Angelus solus est qui immediate custodit homines.</p><p title="I q. 113 a. 2 arg. 3"><a name="33140"><span class="ref">[33140] Iª q. 113 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, maiores Angeli maioribus officiis deputantur. Sed non est maius officium custodire unum hominem quam alium, cum omnes homines natura sint pares. Cum ergo omnium Angelorum sit unus maior alio, secundum Dionysium, videtur quod diversi homines non custodiantur a diversis Angelis.</p><p title="I q. 113 a. 2 s. c."><a name="33141"><span class="ref">[33141] Iª q. 113 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hieronymus, exponens illud Matth. XVIII, <i>Angeli eorum in caelis</i>, dicit, <i>magna est dignitas animarum, ut unaquaeque habeat, ab ortu nativitatis, in custodiam sui Angelum delegatum</i>.</p><p title="I q. 113 a. 2 co."><a name="33142"><span class="ref">[33142] Iª q. 113 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod singulis hominibus singuli Angeli ad custodiam deputantur. Cuius ratio est, quia Angelorum custodia est quaedam executio divinae providentiae circa homines. Providentia autem Dei aliter se habet ad homines, et ad alias corruptibiles creaturas, quia aliter se habent ad incorruptibilitatem. Homines enim non solum sunt incorruptibiles quantum ad communem speciem, sed etiam quantum ad proprias formas singulorum, quae sunt animae rationales, quod de aliis rebus corruptibilibus dici non potest. Manifestum est autem quod providentia Dei principaliter est circa illa quae perpetuo manent, circa ea vero quae transeunt, providentia Dei est inquantum ordinat ipsa ad res perpetuas. Sic igitur providentia Dei comparatur ad singulos homines, sicut comparatur ad singula genera vel species corruptibilium rerum. Sed secundum Gregorium, diversi ordines deputantur diversis rerum generibus; puta potestates ad arcendos Daemones, virtutes ad miracula facienda in rebus corporeis. Et probabile est quod diversis speciebus rerum diversi Angeli eiusdem ordinis praeficiantur. Unde etiam rationabile est ut diversis hominibus diversi Angeli ad custodiam deputentur.</p><p title="I q. 113 a. 2 ad 1"><a name="33143"><span class="ref">[33143] Iª q. 113 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod alicui homini adhibetur custos dupliciter. Uno modo, inquantum est homo singularis, et sic uni homini debetur unus custos, et interdum plures deputantur ad custodiam unius. Alio modo, inquantum est pars alicuius collegii, et sic toti collegio unus homo ad custodiam praeponitur, ad quem pertinet providere ea quae pertinent ad unum hominem in ordine ad totum collegium; sicut sunt ea quae exterius aguntur, de quibus alii aedificantur vel scandalizantur. Angelorum autem custodia deputatur hominibus etiam quantum ad invisibilia et occulta, quae pertinent ad singulorum salutem secundum seipsos. Unde singulis hominibus singuli Angeli deputantur ad custodiam.</p><p title="I q. 113 a. 2 ad 2"><a name="33144"><span class="ref">[33144] Iª q. 113 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est, Angeli primae hierarchiae omnes quantum ad aliqua illuminantur immediate a Deo, sed quaedam sunt de quibus illuminantur superiores tantum immediate a Deo, quae inferioribus revelant. Et idem etiam in inferioribus ordinibus considerandum est, nam aliquis infimus Angelus illuminatur quantum ad quaedam ab aliquo supremo, et quantum ad aliqua ab eo qui immediate sibi praefertur. Et sic etiam possibile est quod aliquis Angelus immediate illuminet hominem, qui tamen habet aliquos Angelos sub se, quos illuminat.</p><p title="I q. 113 a. 2 ad 3"><a name="33145"><span class="ref">[33145] Iª q. 113 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quamvis homines natura sint pares, tamen inaequalitas in eis invenitur, secundum quod ex divina providentia quidam ordinantur ad maius, et quidam ad minus; secundum illud quod dicitur Eccli. XXXIII, <i>in multitudine disciplinae domini separavit eos, ex ipsis benedixit et exaltavit, ex ipsis maledixit et humiliavit</i>. Et sic maius officium est custodire unum hominem quam alium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 113 a. 3 arg. 1"><a name="33146"><span class="ref">[33146] Iª q. 113 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod custodire homines non pertineat solum ad infimum ordinem Angelorum. Dicit enim Chrysostomus quod hoc quod dicitur Matth. XVIII, <i>Angeli eorum in caelo etc., intelligitur non de quibuscumque Angelis, sed de supereminentibus</i>. Ergo supereminentes Angeli custodiunt homines.</p><p title="I q. 113 a. 3 arg. 2"><a name="33147"><span class="ref">[33147] Iª q. 113 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, apostolus, ad Heb. I, dicit quod <i>Angeli sunt in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis</i>, et sic videtur quod missio Angelorum ad custodiam hominum ordinetur. Sed quinque ordines in exterius ministerium mittuntur, ut supra dictum est. Ergo omnes Angeli quinque ordinum custodiae hominum deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 3 arg. 3"><a name="33148"><span class="ref">[33148] Iª q. 113 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad custodiam hominum maxime videtur esse necessarium arcere Daemones, quod pertinet ad potestates, secundum Gregorium; et miracula facere, quod pertinet ad virtutes. Ergo illi etiam ordines deputantur ad custodiam, et non solum infimus.</p><p title="I q. 113 a. 3 s. c."><a name="33149"><span class="ref">[33149] Iª q. 113 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod in Psalmo custodia hominum attribuitur Angelis; quorum ordo est infimus, secundum Dionysium.</p><p title="I q. 113 a. 3 co."><a name="33150"><span class="ref">[33150] Iª q. 113 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, homini custodia dupliciter adhibetur. Uno modo custodia particularis, secundum quod singulis hominibus singuli Angeli ad custodiam deputantur. Et talis custodia pertinet ad infimum ordinem Angelorum, quorum, secundum Gregorium, est minima nuntiare; hoc autem videtur esse minimum in officiis Angelorum, procurare ea quae ad unius hominis tantum salutem pertinent. Alia vero est custodia universalis. Et haec multiplicatur secundum diversos ordines, nam quanto agens fuerit universalius, tanto est superius. Sic igitur custodia humanae multitudinis pertinet ad ordinem principatuum, vel forte ad Archangelos, qui dicuntur principes Angeli, unde et Michael, quem Archangelum dicimus, unus de principibus dicitur Dan. X. Ulterius autem super omnes naturas corporeas habent custodiam virtutes. Et ulterius etiam super Daemones habent custodiam potestates. Et ulterius etiam super bonos spiritus habent custodiam principatus, secundum Gregorium.</p><p title="I q. 113 a. 3 ad 1"><a name="33151"><span class="ref">[33151] Iª q. 113 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum Chrysostomi potest intelligi, ut loquatur de supremis in ordine infimo Angelorum, quia, ut Dionysius dicit, in quolibet ordine sunt primi, medii et ultimi. Est autem probabile quod maiores Angeli deputentur ad custodiam eorum qui sunt ad maiorem gradum gloriae a Deo electi.</p><p title="I q. 113 a. 3 ad 2"><a name="33152"><span class="ref">[33152] Iª q. 113 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non omnes Angeli qui mittuntur, habent particularem custodiam super singulos homines; sed quidam ordines habent universalem custodiam, magis vel minus, ut dictum est.</p><p title="I q. 113 a. 3 ad 3"><a name="33153"><span class="ref">[33153] Iª q. 113 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod etiam inferiores Angeli exercent officia superiorum, inquantum aliquid de dono eorum participant, et se habent ad superiores sicut executores virtutis eorum. Et per hunc modum etiam Angeli infimi ordinis possunt et arcere Daemones, et miracula facere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 113 a. 4 arg. 1"><a name="33154"><span class="ref">[33154] Iª q. 113 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non omnibus hominibus Angeli ad custodiam deputentur. Dicitur enim de Christo, Philipp. II, quod est <i>in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo</i>. Si igitur omnibus hominibus Angeli ad custodiam deputantur, etiam Christus Angelum custodem habuisset. Sed hoc videtur inconveniens, cum Christus sit maior omnibus Angelis. Non ergo omnibus hominibus Angeli ad custodiam deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 4 arg. 2"><a name="33155"><span class="ref">[33155] Iª q. 113 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnium hominum primus fuit Adam. Sed sibi non competebat habere Angelum custodem, ad minus in statu innocentiae, quia tunc nullis periculis angustiabatur. Ergo Angeli non praeficiuntur ad custodiam omnibus hominibus.</p><p title="I q. 113 a. 4 arg. 3"><a name="33156"><span class="ref">[33156] Iª q. 113 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, hominibus Angeli ad custodiam deputantur, ut per eos manuducantur ad vitam aeternam, et incitentur ad bene operandum, et muniantur contra insultus Daemonum. Sed homines praesciti ad damnationem, nunquam perveniunt ad vitam aeternam. Infideles etiam, etsi interdum bona opera faciant, non tamen bene faciunt, quia non recta intentione faciunt, fides enim intentionem dirigit, ut Augustinus dicit. Antichristi etiam adventus erit secundum operationem Satanae, ut dicitur II ad Thessal. II. Non ergo omnibus hominibus Angeli ad custodiam deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 4 s. c."><a name="33157"><span class="ref">[33157] Iª q. 113 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est auctoritas Hieronymi supra inducta, qui dicit quod <i>unaquaeque anima ad sui custodiam habet Angelum deputatum</i>.</p><p title="I q. 113 a. 4 co."><a name="33158"><span class="ref">[33158] Iª q. 113 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod homo in statu vitae istius constitutus, est quasi in quadam via, qua debet tendere ad patriam. In qua quidem via multa pericula homini imminent, tum ab interiori, tum ab exteriori; secundum illud Psalmi CXLI, <i>in via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum mihi</i>. Et ideo sicut hominibus per viam non tutam ambulantibus dantur custodes, ita et cuilibet homini, quandiu viator est, custos Angelus deputatur. Quando autem iam ad terminum viae pervenerit, iam non habebit Angelum custodem; sed habebit in regno Angelum conregnantem, in Inferno Daemonem punientem.</p><p title="I q. 113 a. 4 ad 1"><a name="33159"><span class="ref">[33159] Iª q. 113 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus, secundum quod homo, immediate regulabatur a verbo Dei, unde non indigebat custodia Angelorum. Et iterum secundum animam erat comprehensor; sed ratione passibilitatis corporis, erat viator. Et secundum hoc, non debebatur ei Angelus custos, tanquam superior; sed Angelus minister, tanquam inferior. Unde dicitur Matth. IV, quod <i>accesserunt Angeli et ministrabant ei</i>.</p><p title="I q. 113 a. 4 ad 2"><a name="33160"><span class="ref">[33160] Iª q. 113 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo in statu innocentiae non patiebatur aliquod periculum ab interiori, quia interius erant omnia ordinata, ut supra dictum est, sed imminebat ei periculum ab exteriori, propter insidias Daemonum; ut rei probavit eventus. Et ideo indigebat custodia Angelorum.</p><p title="I q. 113 a. 4 ad 3"><a name="33161"><span class="ref">[33161] Iª q. 113 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut praesciti et infideles, et etiam Antichristus, non privantur interiori auxilio naturalis rationis; ita etiam non privantur exteriori auxilio toti naturae humanae divinitus concesso, scilicet custodia Angelorum. Per quam etsi non iuventur quantum ad hoc quod vitam aeternam bonis operibus mereantur, iuvantur tamen quantum ad hoc, quod ab aliquibus malis retrahuntur, quibus et sibi ipsis et aliis nocere possunt. Nam et ipsi Daemones arcentur per bonos Angelos, ne noceant quantum volunt. Et similiter Antichristus non tantum nocebit, quantum vellet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 113 a. 5 arg. 1"><a name="33162"><span class="ref">[33162] Iª q. 113 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Angelus non deputetur homini ad custodiam a sua nativitate. Angeli enim mittuntur <i>in ministerium, propter eos qui haereditatem capiunt salutis</i>, ut apostolus, ad Heb. dicit. Sed homines incipiunt haereditatem capere salutis, quando baptizantur. Ergo Angelus deputatur homini ad custodiam a tempore Baptismi, et non a tempore nativitatis.</p><p title="I q. 113 a. 5 arg. 2"><a name="33163"><span class="ref">[33163] Iª q. 113 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, homines ab Angelis custodiuntur, inquantum ab eis illuminantur per modum doctrinae. Sed pueri mox nati non sunt capaces doctrinae, quia non habent usum rationis. Ergo pueris mox natis non deputantur Angeli custodes.</p><p title="I q. 113 a. 5 arg. 3"><a name="33164"><span class="ref">[33164] Iª q. 113 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, pueri in materno utero existentes habent animam rationalem aliquo tempore, sicut et post nativitatem ex utero. Sed cum sunt in materno utero, non deputantur eis Angeli ad custodiam, ut videtur, quia neque etiam ministri Ecclesiae eos sacramentis imbuunt. Non ergo statim a nativitate hominibus Angeli ad custodiam deputantur.</p><p title="I q. 113 a. 5 s. c."><a name="33165"><span class="ref">[33165] Iª q. 113 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hieronymus dicit, quod <i>unaquaeque anima, ab ortu nativitatis, habet in custodiam sui Angelum deputatum</i>.</p><p title="I q. 113 a. 5 co."><a name="33166"><span class="ref">[33166] Iª q. 113 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut Origenes dicit super Matthaeum, super hoc est duplex opinio. Quidam enim dixerunt quod Angelus ad custodiam homini deputatur a tempore Baptismi, alii vero quod a tempore nativitatis. Et hanc opinionem Hieronymus approbat; et rationabiliter. Beneficia enim quae dantur homini divinitus ex eo quod est Christianus, incipiunt a tempore Baptismi; sicut perceptio Eucharistiae, et alia huiusmodi. Sed ea quae providentur homini a Deo, inquantum habet naturam rationalem, ex tunc ei exhibentur, ex quo nascendo talem naturam accipit. Et tale beneficium est custodia Angelorum, ut ex praemissis patet. Unde statim a nativitate habet homo Angelum ad sui custodiam deputatum.</p><p title="I q. 113 a. 5 ad 1"><a name="33167"><span class="ref">[33167] Iª q. 113 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Angeli mittuntur in ministerium, efficaciter quidem propter eos solos qui haereditatem capiunt salutis, si consideretur ultimus effectus custodiae, qui est perceptio haereditatis. Nihilominus tamen et aliis ministerium Angelorum non subtrahitur, quamvis in eis hanc efficaciam non habeat, quod perducantur ad salutem. Efficax tamen est circa eos Angelorum ministerium, inquantum a multis malis retrahuntur.</p><p title="I q. 113 a. 5 ad 2"><a name="33168"><span class="ref">[33168] Iª q. 113 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod officium custodiae ordinatur quidem ad illuminationem doctrinae, sicut ad ultimum et principalem effectum. Nihilominus tamen multos alios effectus habet, qui pueris competunt, scilicet arcere Daemones, et alia nocumenta tam corporalia quam spiritualia prohibere.</p><p title="I q. 113 a. 5 ad 3"><a name="33169"><span class="ref">[33169] Iª q. 113 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod puer quandiu est in materno utero, non totaliter est a matre separatus, sed per quandam colligationem est quodammodo adhuc aliquid eius, sicut et fructus pendens in arbore, est aliquid arboris. Et ideo probabiliter dici potest quod Angelus qui est in custodia matris, custodiat prolem in matris utero existentem. Sed in nativitate, quando separatur a matre, Angelus ei ad custodiam deputatur, ut Hieronymus dicit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 113 a. 6 arg. 1"><a name="33170"><span class="ref">[33170] Iª q. 113 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod Angelus custos quandoque deserat hominem cuius custodiae deputatur. Dicitur enim Ierem. li, ex persona Angelorum, <i>curavimus Babylonem, et non est curata, derelinquamus ergo eam</i>. Et Isaiae V, <i>auferam sepem eius, et erit in conculcationem</i>; Glossa, <i>idest Angelorum custodiam</i>.</p><p title="I q. 113 a. 6 arg. 2"><a name="33171"><span class="ref">[33171] Iª q. 113 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, principalius custodit Deus quam Angelus. Sed Deus aliquando hominem derelinquit; secundum illud Psalmi XXI, <i>Deus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti?</i> Ergo multo magis Angelus custos hominem derelinquit.</p><p title="I q. 113 a. 6 arg. 3"><a name="33172"><span class="ref">[33172] Iª q. 113 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut dicit Damascenus, <i>Angeli, cum sunt hic nobiscum, non sunt in caelo</i>. Sed aliquando sunt in caelo. Ergo aliquando nos derelinquunt.</p><p title="I q. 113 a. 6 s. c."><a name="33173"><span class="ref">[33173] Iª q. 113 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, Daemones nos semper impugnant; secundum illud I Petri V, <i>adversarius vester Diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret</i>. Ergo multo magis boni Angeli semper nos custodiunt.</p><p title="I q. 113 a. 6 co."><a name="33174"><span class="ref">[33174] Iª q. 113 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod custodia Angelorum, ut ex supra dictis patet, est quaedam executio divinae providentiae circa homines facta. Manifestum est autem quod nec homo, nec res aliqua, totaliter divinae providentiae subtrahitur, inquantum enim aliquid participat de esse, intantum subditur universali providentiae entium. Sed intantum Deus, secundum ordinem suae providentiae, dicitur hominem derelinquere, inquantum permittit hominem pati aliquem defectum vel poenae vel culpae. Similiter etiam dicendum est quod Angelus custos nunquam totaliter dimittit hominem, sed ad aliquid interdum eum dimittit; prout scilicet non impedit quin subdatur alicui tribulationi, vel etiam quin cadat in peccatum, secundum ordinem divinorum iudiciorum. Et secundum hoc Babylon et domus Israel ab Angelis derelictae dicuntur, quia Angeli earum custodes non impediverunt quin tribulationibus subderentur.</p><p title="I q. 113 a. 6 ad 1"><a name="33175"><span class="ref">[33175] Iª q. 113 a. 6 ad 1</span></a> Et per hoc patet solutio ad primum et secundum.</p><p title="I q. 113 a. 6 ad 3"><a name="33176"><span class="ref">[33176] Iª q. 113 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Angelus, etsi interdum derelinquat hominem loco, non tamen derelinquit eum quantum ad effectum custodiae, quia etiam cum est in caelo, cognoscit quid circa hominem agatur; nec indiget mora temporis ad motum localem, sed statim potest adesse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 113 a. 7 arg. 1"><a name="33177"><span class="ref">[33177] Iª q. 113 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod Angeli doleant de malis eorum quos custodiunt. Dicitur enim Isaiae XXXIII, <i>Angeli pacis amare flebunt</i>. Sed fletus est signum doloris et tristitiae. Ergo Angeli tristantur de malis hominum quos custodiunt.</p><p title="I q. 113 a. 7 arg. 2"><a name="33178"><span class="ref">[33178] Iª q. 113 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, tristitia est, ut Augustinus dicit, <i>de his quae nobis nolentibus accidunt</i>. Sed perditio hominis custoditi est contra voluntatem Angeli custodis. Ergo tristantur Angeli de perditione hominum.</p><p title="I q. 113 a. 7 arg. 3"><a name="33179"><span class="ref">[33179] Iª q. 113 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut gaudio contrariatur tristitia, ita poenitentiae contrariatur peccatum. Sed Angeli gaudent de peccatore poenitentiam agente, ut habetur Lucae XV. Ergo tristantur de iusto in peccatum cadente.</p><p title="I q. 113 a. 7 arg. 4"><a name="33180"><span class="ref">[33180] Iª q. 113 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, super illud Num. XVIII; quidquid offerunt primitiarum etc., dicit Glossa Origenis; <i>trahuntur Angeli in iudicium, utrum ex ipsorum negligentia, an hominum ignavia lapsi sint</i>. Sed quilibet rationabiliter dolet de malis propter quae in iudicium tractus est. Ergo Angeli dolent de peccatis hominum.</p><p title="I q. 113 a. 7 s. c."><a name="33181"><span class="ref">[33181] Iª q. 113 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, ubi est tristitia et dolor, non est perfecta felicitas, unde dicitur Apoc. XXI, <i>mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, neque ullus dolor</i>. Sed Angeli sunt perfecte beati. Ergo de nullo dolent.</p><p title="I q. 113 a. 7 co."><a name="33182"><span class="ref">[33182] Iª q. 113 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Angeli non dolent neque de peccatis, neque de poenis hominum. Tristitia enim et dolor, secundum Augustinum, non est nisi de his quae contrariantur voluntati. Nihil autem accidit in mundo quod sit contrarium voluntati Angelorum et aliorum beatorum, quia voluntas eorum totaliter inhaeret ordini divinae iustitiae; nihil autem fit in mundo, nisi quod per divinam iustitiam fit aut permittitur. Et ideo, simpliciter loquendo, nihil fit in mundo contra voluntatem beatorum. Ut enim philosophus dicit in III Ethic. illud dicitur simpliciter voluntarium, quod aliquis vult in particulari, secundum quod agitur, consideratis scilicet omnibus quae circumstant, quamvis in universali consideratum non esset voluntarium, sicut nauta non vult proiectionem mercium in mare, absolute et universaliter considerando, sed imminente periculo salutis hoc vult. Unde magis est hoc voluntarium quam involuntarium, ut ibidem dicitur. Sic igitur Angeli peccata et poenas hominum, universaliter et absolute loquendo, non volunt, volunt tamen quod circa hoc ordo divinae iustitiae servetur, secundum quem quidam poenis subduntur, et peccare permittuntur.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 1"><a name="33183"><span class="ref">[33183] Iª q. 113 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum illud Isaiae potest intelligi de Angelis, idest nuntiis, Ezechiae, qui fleverunt propter verba Rabsacis; de quibus habetur Isaiae XXXVII. Et hoc secundum litteralem sensum. Secundum vero allegoricum, Angeli pacis sunt apostoli et alii praedicatores, qui flent pro peccatis hominum. Si vero secundum sensum anagogicum exponatur de Angelis beatis, tunc metaphorica erit locutio, ad designandum quod Angeli volunt in universali hominum salutem. Sic enim Deo et Angelis huiusmodi passiones attribuuntur.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 2"><a name="33184"><span class="ref">[33184] Iª q. 113 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum patet solutio per ea quae dicta sunt.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 3"><a name="33185"><span class="ref">[33185] Iª q. 113 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod tam in poenitentia hominum, quam in peccato, manet una ratio gaudii Angelis, scilicet impletio ordinis divinae providentiae.</p><p title="I q. 113 a. 7 ad 4"><a name="33186"><span class="ref">[33186] Iª q. 113 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Angeli ducuntur in iudicium pro peccatis hominum, non quasi rei, sed quasi testes, ad convincendum homines de eorum ignavia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 113 a. 8 arg. 1"><a name="33187"><span class="ref">[33187] Iª q. 113 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod inter Angelos non possit esse pugna seu discordia. Dicitur enim Iob XXV, <i>qui facit concordiam in sublimibus</i>. Sed pugna opponitur concordiae. Ergo in sublimibus Angelis non est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 arg. 2"><a name="33188"><span class="ref">[33188] Iª q. 113 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi est perfecta caritas et iusta praelatio, non potest esse pugna. Sed hoc totum est in Angelis. Ergo in Angelis non est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 arg. 3"><a name="33189"><span class="ref">[33189] Iª q. 113 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si Angeli dicuntur pugnare pro eis quos custodiunt, necesse est quod unus Angelus foveat unam partem, et alius aliam. Sed si una pars habet iustitiam, e contra alia pars habet iniustitiam. Ergo sequitur quod Angelus bonus sit fautor iniustitiae, quod est inconveniens. Ergo inter bonos Angelos non est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 s. c."><a name="33190"><span class="ref">[33190] Iª q. 113 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Dan. X, ex persona Gabrielis, <i>princeps regni Persarum restitit mihi viginti et uno diebus</i>. Hic autem princeps Persarum erat Angelus regno Persarum in custodiam deputatus. Ergo unus bonus Angelus resistit alii, et sic inter eos est pugna.</p><p title="I q. 113 a. 8 co."><a name="33191"><span class="ref">[33191] Iª q. 113 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ista quaestio movetur occasione horum verborum Danielis. Quae quidem Hieronymus exponit, dicens principem regni Persarum esse Angelum qui se opposuit liberationi populi Israelitici, pro quo Daniel orabat, Gabriele preces eius Deo praesentante. Haec autem resistentia potuit fieri, quia princeps aliquis Daemonum Iudaeos in Persidem ductos ad peccatum induxerat, per quod impedimentum praestabatur orationi Danielis, pro eodem populo deprecantis. Sed secundum Gregorium, XVII Moral., princeps regni Persarum bonus Angelus fuit, custodiae regni illius deputatus. Ad videndum igitur qualiter unus Angelus alteri resistere dicitur, considerandum est quod divina iudicia circa diversa regna et diversos homines, per Angelos exercentur. In suis autem actionibus Angeli secundum divinam sententiam regulantur. Contingit autem quandoque quod in diversis regnis, vel in diversis hominibus, contraria merita vel demerita inveniuntur, ut unus alteri subdatur aut praesit. Quid autem super hoc ordo divinae sapientiae habeat, cognoscere non possunt nisi Deo revelante, unde necesse habent super his sapientiam Dei consulere. Sic igitur inquantum de contrariis meritis et sibi repugnantibus, divinam consulunt voluntatem, resistere sibi invicem dicuntur, non quia sint eorum contrariae voluntates, cum in hoc omnes concordent, quod Dei sententia impleatur; sed quia ea de quibus consulunt, sunt repugnantia.</p><p title="I q. 113 a. 8 ad arg."><a name="33192"><span class="ref">[33192] Iª q. 113 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc patet solutio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q114"><h2>Quaestio 114</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 114 pr."><a name="33193"><span class="ref">[33193] Iª q. 114 pr.</span></a> Deinde considerandum est de impugnatione Daemonum. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum homines a Daemonibus impugnentur. Secundo, utrum tentare sit proprium Diaboli. Tertio, utrum omnia peccata hominum ex impugnatione sive tentatione Daemonum proveniant. Quarto, utrum possint vera miracula facere ad seducendum. Quinto, utrum Daemones qui ab hominibus superantur, ab impugnatione hominum arceantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 114 a. 1 arg. 1"><a name="33194"><span class="ref">[33194] Iª q. 114 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod homines non impugnentur a Daemonibus. Angeli enim deputantur ad hominum custodiam, missi a Deo. Sed Daemones non mittuntur a Deo, cum Daemonum intentio sit perdere animas, Dei autem salvare. Ergo Daemones non deputantur ad hominum impugnationem.</p><p title="I q. 114 a. 1 arg. 2"><a name="33195"><span class="ref">[33195] Iª q. 114 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, non est aequa conditio pugnae, ut infirmus contra fortem, ignarus contra astutum exponatur ad bellum. Sed homines sunt infirmi et ignari; Daemones autem potentes et astuti. Non est ergo permittendum a Deo, qui est omnis iustitiae auctor, ut homines a Daemonibus impugnentur.</p><p title="I q. 114 a. 1 arg. 3"><a name="33196"><span class="ref">[33196] Iª q. 114 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad exercitium hominum sufficit impugnatio carnis et mundi. Sed Deus permittit electos suos impugnari propter eorum exercitium. Ergo non videtur necessarium quod a Daemonibus impugnentur.</p><p title="I q. 114 a. 1 s. c."><a name="33197"><span class="ref">[33197] Iª q. 114 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, ad Ephes. VI, quod <i>non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in caelestibus</i>.</p><p title="I q. 114 a. 1 co."><a name="33198"><span class="ref">[33198] Iª q. 114 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa impugnationem Daemonum duo est considerare, scilicet ipsam impugnationem, et impugnationis ordinem. Impugnatio quidem ipsa ex Daemonum malitia procedit, qui propter invidiam profectum hominum impedire nituntur; et propter superbiam divinae potestatis similitudinem usurpant, deputando sibi ministros determinatos ad hominum impugnationem, sicut et Angeli Deo ministrant in determinatis officiis ad hominum salutem. Sed ordo impugnationis ipsius est a Deo, qui ordinate novit malis uti, ad bona ea ordinando. Sed ex parte Angelorum, tam ipsa custodia quam ordo custodiae reducitur ad Deum, sicut ad primum auctorem.</p><p title="I q. 114 a. 1 ad 1"><a name="33199"><span class="ref">[33199] Iª q. 114 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod mali Angeli impugnant homines dupliciter. Uno modo, instigando ad peccatum. Et sic non mittuntur a Deo ad impugnandum, sed aliquando permittuntur, secundum Dei iusta iudicia. Aliquando autem impugnant homines puniendo. Et sic mittuntur a Deo; sicut missus est spiritus mendax ad puniendum Achab regem Israel, ut dicitur III Reg. ult. Poena enim refertur in Deum, sicut in primum auctorem. Et tamen Daemones ad puniendum missi, alia intentione puniunt, quam mittantur, nam ipsi puniunt ex odio vel invidia; mittuntur autem a Deo propter eius iustitiam.</p><p title="I q. 114 a. 1 ad 2"><a name="33200"><span class="ref">[33200] Iª q. 114 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ad hoc quod non sit inaequalis pugnae conditio, fit ex parte hominis recompensatio, principaliter quidem per auxilium divinae gratiae; secundario autem per custodiam Angelorum. Unde IV Reg., Elisaeus dixit ad ministrum suum, <i>noli timere, plures enim nobiscum sunt, quam cum illis</i>.</p><p title="I q. 114 a. 1 ad 3"><a name="33201"><span class="ref">[33201] Iª q. 114 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod infirmitati humanae sufficeret ad exercitium impugnatio quae est a carne et mundo, sed malitiae Daemonum non sufficit, quae utroque utitur ad hominum impugnationem. Sed tamen ex divina ordinatione hoc provenit in gloriam electorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 114 a. 2 arg. 1"><a name="33202"><span class="ref">[33202] Iª q. 114 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod tentare non sit proprium Diaboli. Dicitur enim Deus tentare; secundum illud Gen. XXII, <i>tentavit Deus Abraham</i>. Tentat etiam caro, et mundus. Et etiam homo dicitur tentare Deum, et hominem. Ergo non est proprium Daemonis tentare.</p><p title="I q. 114 a. 2 arg. 2"><a name="33203"><span class="ref">[33203] Iª q. 114 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, tentare est ignorantis. Sed Daemones sciunt quid circa homines agatur. Ergo Daemones non tentant.</p><p title="I q. 114 a. 2 arg. 3"><a name="33204"><span class="ref">[33204] Iª q. 114 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, tentatio est via in peccatum. Peccatum autem in voluntate consistit. Cum ergo Daemones non possint voluntatem hominis immutare, ut per supra dicta patet; videtur quod ad eos non pertineat tentare.</p><p title="I q. 114 a. 2 s. c."><a name="33205"><span class="ref">[33205] Iª q. 114 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I ad Thessal. III, <i>ne forte tentaverit vos is qui tentat</i>; Glossa, idest Diabolus, cuius officium est tentare.</p><p title="I q. 114 a. 2 co."><a name="33206"><span class="ref">[33206] Iª q. 114 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod tentare est proprie experimentum sumere de aliquo. Experimentum autem sumitur de aliquo, ut sciatur aliquid circa ipsum, et ideo proximus finis cuiuslibet tentantis est scientia. Sed quandoque ulterius ex scientia quaeritur aliquis alius finis, vel bonus vel malus, bonus quidem, sicut cum aliquis vult scire qualis aliquis sit, vel quantum ad scientiam vel quantum ad virtutem, ut eum promoveat; malus autem, quando hoc scire vult, ut eum decipiat vel subvertat. Et per hunc modum potest accipi quomodo tentare diversis diversimode attribuatur. Homo enim tentare dicitur, quandoque quidem ut sciat tantum, et propter hoc, tentare Deum dicitur esse peccatum; quia homo, quasi incertus, experiri praesumit Dei virtutem. Quandoque vero tentat ut iuvet, quandoque vero, ut noceat. Diabolus autem semper tentat ut noceat, in peccatum praecipitando. Et secundum hoc, dicitur proprium officium eius tentare, nam etsi homo aliquando sic tentet, hoc agit inquantum est minister Diaboli. Deus autem tentare dicitur ut sciat, eo modo loquendi quo dicitur scire quod facit alios scire. Unde dicitur Deut. XII, <i>tentat vos dominus Deus vester, ut palam fiat utrum diligatis eum</i>. Caro autem et mundus dicuntur tentare instrumentaliter, seu materialiter, inquantum scilicet potest cognosci qualis sit homo, ex hoc quod sequitur vel repugnat concupiscentiis carnis, et ex hoc quod contemnit prospera mundi et adversa; quibus etiam Diabolus utitur ad tentandum.</p><p title="I q. 114 a. 2 ad 1"><a name="33207"><span class="ref">[33207] Iª q. 114 a. 2 ad 1</span></a> Et sic patet solutio ad primum.</p><p title="I q. 114 a. 2 ad 2"><a name="33208"><span class="ref">[33208] Iª q. 114 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Daemones sciunt ea quae exterius aguntur circa homines, sed interiorem hominis conditionem solus Deus novit, qui est spirituum ponderator, ex qua aliqui sunt magis proni ad unum vitium quam ad aliud. Et ideo Diabolus tentat explorando interiorem conditionem hominis, ut de illo vitio tentet, ad quod homo magis pronus est.</p><p title="I q. 114 a. 2 ad 3"><a name="33209"><span class="ref">[33209] Iª q. 114 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Daemon, etsi non possit immutare voluntatem, potest tamen, ut supra dictum est, aliqualiter immutare inferiores hominis vires; ex quibus etsi non cogitur voluntas, tamen inclinatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 114 a. 3 arg. 1"><a name="33210"><span class="ref">[33210] Iª q. 114 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod omnia peccata procedant ex tentatione Diaboli. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>multitudo Daemonum est causa omnium malorum et sibi et aliis</i>. Et Damascenus dicit quod <i>omnis malitia et omnis immunditia a Diabolo excogitatae sunt</i>.</p><p title="I q. 114 a. 3 arg. 2"><a name="33211"><span class="ref">[33211] Iª q. 114 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, de quolibet peccatore dici posset quod dominus de Iudaeis dicit, Ioan. VIII, <i>vos ex patre Diabolo estis</i>. Hoc autem est inquantum ipsi ex Diaboli suggestione peccabant. Omne ergo peccatum est ex suggestione Diaboli.</p><p title="I q. 114 a. 3 arg. 3"><a name="33212"><span class="ref">[33212] Iª q. 114 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut Angeli deputantur ad custodiam hominum, ita Daemones ad impugnationem. Sed omnia bona quae facimus, ex suggestione bonorum Angelorum procedunt, quia divina ad nos mediantibus Angelis perferuntur. Ergo et omnia mala quae facimus, proveniunt ex suggestione Diaboli.</p><p title="I q. 114 a. 3 s. c."><a name="33213"><span class="ref">[33213] Iª q. 114 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>non omnes cogitationes nostrae malae a Diabolo excitantur, sed aliquoties ex nostri arbitrii motu emergunt</i>.</p><p title="I q. 114 a. 3 co."><a name="33214"><span class="ref">[33214] Iª q. 114 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod causa alicuius potest dici aliquid dupliciter, uno modo, directe, alio modo, indirecte. Indirecte quidem, sicut cum aliquod agens causans aliquam dispositionem ad aliquem effectum, dicitur esse occasionaliter et indirecte causa illius effectus; sicut si dicatur quod ille qui siccat ligna, est causa combustionis eorum. Et hoc modo dicendum est quod Diabolus est causa omnium peccatorum nostrorum, quia ipse instigavit primum hominem ad peccandum, ex cuius peccato consecuta est in toto genere humano quaedam pronitas ad omnia peccata. Et per hunc modum intelligenda sunt verba Damasceni et Dionysii. Directe autem dicitur esse aliquid causa alicuius, quod operatur directe ad illud. Et hoc modo Diabolus non est causa omnis peccati non enim omnia peccata committuntur Diabolo instigante, sed quaedam ex libertate arbitrii et carnis corruptione. Quia, ut Origenes dicit, etiam si Diabolus non esset, homines haberent appetitum ciborum et venereorum et huiusmodi; circa quae multa inordinatio contingit, nisi per rationem talis appetitus refraenetur; et maxime, supposita corruptione naturae. Refraenare autem et ordinare huiusmodi appetitum, subiacet libero arbitrio. Sic ergo non est necessarium omnia peccata ex instinctu Diaboli provenire. Si qua tamen ex instinctu eius proveniunt, ad ea complenda <i>eo blandimento decipiuntur homines nunc, quo primi parentes</i>, ut Isidorus dicit.</p><p title="I q. 114 a. 3 ad 1"><a name="33215"><span class="ref">[33215] Iª q. 114 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad primum.</p><p title="I q. 114 a. 3 ad 2"><a name="33216"><span class="ref">[33216] Iª q. 114 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, si qua peccata absque instinctu Diaboli perpetrantur, per ea tamen fiunt homines filii Diaboli, inquantum ipsum primo peccantem imitantur.</p><p title="I q. 114 a. 3 ad 3"><a name="33217"><span class="ref">[33217] Iª q. 114 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homo potest per seipsum ruere in peccatum, sed ad meritum proficere non potest nisi auxilio divino, quod homini exhibetur mediante ministerio Angelorum. Et ideo ad omnia bona nostra cooperantur Angeli, non tamen omnia nostra peccata procedunt ex Daemonum suggestione. Quamvis nullum genus peccati sit, quod non interdum ex Daemonum suggestione proveniat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 114 a. 4 arg. 1"><a name="33218"><span class="ref">[33218] Iª q. 114 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Daemones non possint homines seducere per aliqua miracula vera. Operatio enim Daemonum maxime vigebit in operibus Antichristi. Sed sicut apostolus dicit II ad Thessal. II, <i>eius adventus est secundum operationem Satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacibus</i>. Ergo multo magis alio tempore per Daemones non fiunt nisi signa mendacia.</p><p title="I q. 114 a. 4 arg. 2"><a name="33219"><span class="ref">[33219] Iª q. 114 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, vera miracula per aliquam corporum immutationem fiunt. Sed Daemones non possunt immutare corpus in aliam naturam, dicit enim Augustinus, XVIII de Civ. Dei, <i>nec corpus quidem humanum ulla ratione crediderim Daemonum arte vel potestate in membra bestialia posse converti</i>. Ergo Daemones vera miracula facere non possunt.</p><p title="I q. 114 a. 4 arg. 3"><a name="33220"><span class="ref">[33220] Iª q. 114 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, argumentum efficaciam non habet, quod se habet ad opposita. Si ergo miracula vera possunt fieri a Daemonibus ad falsitatem persuadendam, non erunt efficacia ad veritatem fidei confirmandam. Quod est inconveniens, cum dicatur Marci ult., <i>domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis</i>.</p><p title="I q. 114 a. 4 s. c."><a name="33221"><span class="ref">[33221] Iª q. 114 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, libro octoginta trium quaest., quod <i>magicis artibus fiunt miracula plerumque similia illis miraculis quae fiunt per servos Dei</i>.</p><p title="I q. 114 a. 4 co."><a name="33222"><span class="ref">[33222] Iª q. 114 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, si miraculum proprie accipiatur, Daemones miracula facere non possunt, nec aliqua creatura, sed solus Deus, quia miraculum proprie dicitur quod fit praeter ordinem totius naturae creatae, sub quo ordine continetur omnis virtus creaturae. Dicitur tamen quandoque miraculum large, quod excedit humanam facultatem et considerationem. Et sic Daemones possunt facere miracula, quae scilicet homines mirantur, inquantum eorum facultatem et cognitionem excedunt. Nam et unus homo, inquantum facit aliquid quod est supra facultatem et cognitionem alterius, ducit alium in admirationem sui operis, ut quodammodo miraculum videatur operari. Sciendum est tamen quod, quamvis huiusmodi opera Daemonum, quae nobis miracula videntur, ad veram rationem miraculi non pertingant; sunt tamen quandoque verae res. Sicut magi Pharaonis per virtutem Daemonum veros serpentes et ranas fecerunt. <i>Et quando ignis de caelo cecidit et familiam Iob cum gregibus pecorum uno impetu consumpsit, et turbo domum deiiciens filios eius occidit, quae fuerunt opera Satanae, phantasmata non fuerunt</i>, ut Augustinus dicit, XX de Civ. Dei.</p><p title="I q. 114 a. 4 ad 1"><a name="33223"><span class="ref">[33223] Iª q. 114 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit ibidem, Antichristi opera possunt dici esse signa mendacii, <i>vel quia mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut quod non facit, videatur facere, vel quia, si sint vera prodigia, ad mendacium tamen pertrahent credituros</i>.</p><p title="I q. 114 a. 4 ad 2"><a name="33224"><span class="ref">[33224] Iª q. 114 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, materia corporalis non obedit Angelis bonis seu malis ad nutum, ut Daemones sua virtute possint transmutare materiam de forma in formam, sed possunt adhibere quaedam semina quae in elementis mundi inveniuntur, ad huiusmodi effectus complendos, ut Augustinus dicit III de Trin. Et ideo dicendum est quod omnes transmutationes corporalium rerum quae possunt fieri per aliquas virtutes naturales, ad quas pertinent praedicta semina, possunt fieri per operationem Daemonum, huiusmodi seminibus adhibitis; sicut cum aliquae res transmutantur in serpentes vel ranas, quae per putrefactionem generari possunt. Illae vero transmutationes corporalium rerum quae non possunt virtute naturae fieri, nullo modo operatione Daemonum, secundum rei veritatem, perfici possunt; sicut quod corpus humanum mutetur in corpus bestiale, aut quod corpus hominis mortuum reviviscat. Et si aliquando aliquid tale operatione Daemonum fieri videatur, hoc non est secundum rei veritatem, sed secundum apparentiam tantum. Quod quidem potest dupliciter contingere. Uno modo, ab interiori; secundum quod Daemon potest mutare phantasiam hominis, et etiam sensus corporeos, ut aliquid videatur aliter quam sit, sicut supra dictum est. Et hoc etiam interdum fieri dicitur virtute aliquarum rerum corporalium. Alio modo, ab exteriori. Cum enim ipse possit formare corpus ex aere cuiuscumque formae et figurae, ut illud assumens in eo visibiliter appareat; potest eadem ratione circumponere cuicumque rei corporeae quamcumque formam corpoream, ut in eius specie videatur. Et hoc est quod Augustinus dicit XVIII de Civ. Dei, quod <i>phantasticum hominis, quod etiam cogitando sive somniando per rerum innumerabilium genera variatur, velut corporatum in alicuius animalis effigie, sensibus apparet alienis</i>. Quod non est sic intelligendum, quod ipsa vis phantastica hominis, aut species eius, eadem numero incorporata alterius sensibus ostendatur, sed quia Daemon qui in phantasia unius hominis format aliquam speciem, ipse etiam potest similem speciem alterius sensibus offerre.</p><p title="I q. 114 a. 4 ad 3"><a name="33225"><span class="ref">[33225] Iª q. 114 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., <i>cum talia faciunt magi qualia sancti, diverso fine et diverso iure fiunt. Illi enim faciunt, quaerentes gloriam suam, isti, quaerentes gloriam Dei. Et illi faciunt per quaedam privata commercia; isti autem publica administratione, et iussu Dei, cui cuncta creatura subiecta est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 114 a. 5 arg. 1"><a name="33226"><span class="ref">[33226] Iª q. 114 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Daemon qui superatur ab aliquo, non propter hoc ab impugnatione arceatur. Christus enim efficacissime suum tentatorem vicit. Sed tamen postea eum impugnavit, ad occisionem eius Iudaeos incitando. Ergo non est verum quod Diabolus victus ab impugnatione cesset.</p><p title="I q. 114 a. 5 arg. 2"><a name="33227"><span class="ref">[33227] Iª q. 114 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, infligere poenam ei qui in pugna succumbit, est incitare ad acrius impugnandum. Hoc autem non pertinet ad Dei misericordiam. Ergo Daemones superati non arcentur.</p><p title="I q. 114 a. 5 s. c."><a name="33228"><span class="ref">[33228] Iª q. 114 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Matth. IV, tunc reliquit eum Diabolus, scilicet Christum superantem.</p><p title="I q. 114 a. 5 co."><a name="33229"><span class="ref">[33229] Iª q. 114 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam dicunt quod Daemon superatus nullum hominum potest de cetero tentare, nec de eodem nec de alio peccato. Quidam autem dicunt quod potest alios tentare, sed non eundem. Et hoc probabilius dicitur, si tamen intelligatur usque ad aliquod tempus, unde et Lucae IV dicitur quod, <i>consummata omni tentatione, Diabolus recessit a Christo usque ad tempus</i>. Et huius ratio est duplex. Una est ex parte divinae clementiae, quia, ut Chrysostomus dicit, super Matth., <i>non tandiu homines Diabolus tentat, quandiu vult, sed quandiu Deus permittit; quia etsi permittat paulisper tentare, tamen repellit, propter infirmam naturam</i>. Alia ratio sumitur ex astutia Diaboli, unde Ambrosius dicit, super Lucam, quod <i>Diabolus instare formidat, quia frequentius refugit triumphari</i>. Quod tamen aliquando Diabolus redeat ad eum quem dimisit, patet per illud quod dicitur Matth. XII, <i>revertar in domum meam, unde exivi</i>.</p><p title="I q. 114 a. 5 ad arg."><a name="33230"><span class="ref">[33230] Iª q. 114 a. 5 ad arg.</span></a> Et per hoc patet solutio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q115"><h2>Quaestio 115</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 115 pr."><a name="33231"><span class="ref">[33231] Iª q. 115 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de actione corporalis creaturae; et fato, quod aliquibus corporibus attribuitur. Circa actiones corporales quaeruntur sex. Primo, utrum aliquod corpus sit activum. Secundo, utrum in corporibus sint aliquae seminales rationes. Tertio, utrum corpora caelestia sint causa eorum quae hic per inferiora corpora fiunt. Quarto, utrum sint causa humanorum actuum. Quinto, utrum eorum actionibus Daemones subdantur. Sexto, utrum caelestia corpora imponant necessitatem his quae eorum actionibus subduntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 115 a. 1 arg. 1"><a name="33232"><span class="ref">[33232] Iª q. 115 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod nullum corpus sit activum. Dicit enim Augustinus quod <i>in rebus invenitur aliquid actum et non agens, sicut sunt corpora; aliquid agens et non actum, sicut Deus; aliquid agens et actum, sicut substantiae spirituales</i>.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 2"><a name="33233"><span class="ref">[33233] Iª q. 115 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne agens, excepto primo agente, in suo opere indiget subiecto quod sit susceptibile suae actionis. Sed infra substantiam corporalem non est substantia quae sit susceptibilis suae actionis, quia haec substantia tenet infimum gradum in entibus. Ergo substantia corporalis non est activa.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 3"><a name="33234"><span class="ref">[33234] Iª q. 115 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis substantia corporalis concluditur quantitate. Sed quantitas impedit substantiam a motu et actione, quia comprehendit eam, et mergitur in ea, sicut impeditur aer nubilosus a perceptione luminis. Et huius signum est, quod quanto magis accreverit quantitas corporis, tanto est ponderosius et gravius ad hoc quod moveatur. Ergo nulla substantia corporalis est activa.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 4"><a name="33235"><span class="ref">[33235] Iª q. 115 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, omne agens habet virtutem agendi ex propinquitate ad primum activum. Sed a primo activo, quod est simplicissimum, remotissima sunt corpora, quae sunt maxime composita. Ergo nullum corpus est agens.</p><p title="I q. 115 a. 1 arg. 5"><a name="33236"><span class="ref">[33236] Iª q. 115 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, si aliquod corpus est agens, aut agit ad formam substantialem; aut ad formam accidentalem. Sed non ad formam substantialem, quia non invenitur in corporibus principium actionis nisi aliqua qualitas activa, quae est accidens; accidens autem non potest esse causa formae substantialis, cum causa sit potior quam effectus. Similiter etiam neque ad formam accidentalem, <i>quia accidens non se extendit ultra suum subiectum</i>, ut Augustinus dicit IX de Trin. Ergo nullum corpus est activum.</p><p title="I q. 115 a. 1 s. c."><a name="33237"><span class="ref">[33237] Iª q. 115 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius, XV cap. Cael. Hier., inter ceteras proprietates corporei ignis, dicit quod <i>ad susceptas materias manifestat sui ipsius magnitudinem activus et potens</i>.</p><p title="I q. 115 a. 1 co."><a name="33238"><span class="ref">[33238] Iª q. 115 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod sensibiliter apparet aliqua corpora esse activa. Sed circa corporum actiones tripliciter aliqui erraverunt. Fuerunt enim aliqui qui totaliter corporibus actiones subtraxerunt. Et haec est opinio Avicebron in libro fontis vitae, ubi per rationes quae tactae sunt, probare nititur quod nullum corpus agit, sed omnes actiones quae videntur esse corporum, sunt actiones cuiusdam virtutis spiritualis quae penetrat per omnia corpora; ita quod ignis, secundum eum, non calefacit, sed virtus spiritualis penetrans per ipsum. Et videtur haec opinio derivata esse ab opinione Platonis. Nam Plato posuit omnes formas quae sunt in materia corporali, esse participatas et determinatas et contractas ad hanc materiam; formas vero separatas esse absolutas et quasi universales; et ideo illas formas separatas dicebat esse causas formarum quae sunt in materia. Secundum hoc ergo quod forma quae est in materia corporali, determinata est ad hanc materiam individuatam per quantitatem, ponebat Avicebron quod a quantitate, prout est individuationis principium, retinetur et arcetur forma corporalis, ne possit se extendere per actionem in aliam materiam; sed solum forma spiritualis et immaterialis, quae non est coarctata per quantitatem, potest effluere per actionem in aliud. Sed ista ratio non concludit quod forma corporalis non sit agens, sed quod non sit agens universale. Secundum enim quod participatur aliquid, secundum hoc est necessarium quod participetur id quod est proprium ei, sicut quantum participatur de lumine, tantum participatur de ratione visibilis. Agere autem, quod nihil est aliud quam facere aliquid actu, est per se proprium actus, inquantum est actus, unde et omne agens agit sibi simile. Sic ergo ex hoc quod aliquid est forma non determinata per materiam quantitati subiectam, habet quod sit agens indeterminatum et universale, ex hoc vero quod est determinata ad hanc materiam, habet quod sit agens contractum et particulare. Unde si esset forma ignis separata, ut Platonici posuerunt, esset aliquo modo causa omnis ignitionis. Sed haec forma ignis quae est in hac materia corporali, est causa huius ignitionis quae est ab hoc corpore in hoc corpus. Unde et fit talis actio per contactum duorum corporum. Sed tamen haec opinio Avicebron superexcedit opinionem Platonis. Nam Plato ponebat solum formas substantiales separatas; accidentia vero reducebat ad principia materialia quae sunt magnum et parvum, quae ponebat esse prima contraria, sicut et alii rarum et densum. Et ideo tam Plato quam Avicenna, in aliquo ipsum sequens, ponebant quod agentia corporalia agunt secundum formas accidentales, disponendo materiam ad formam substantialem; sed ultima perfectio, quae est per introductionem formae substantialis est a principio immateriali. Et haec est secunda opinio de actione corporum, de qua supra dictum est, cum de creatione ageretur. Tertia vero opinio fuit Democriti, qui ponebat actionem esse per effluxionem atomorum a corpore agente, et passionem esse per receptionem eorundem in poris corporis patientis. Quam opinionem improbat Aristoteles in I de Generat. Sequeretur enim quod corpus non pateretur per totum, et quod quantitas corporis agentis diminueretur ex hoc quod agit, quae sunt manifeste falsa. Dicendum est ergo quod corpus agit secundum quod est actu, in aliud corpus secundum quod est in potentia.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 1"><a name="33239"><span class="ref">[33239] Iª q. 115 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dictum Augustini est intelligendum de tota natura corporali simul accepta, quae non habet aliquam inferiorem naturam infra se, in quam agat, sicut natura spiritualis in corporalem, et natura increata in creatam. Sed tamen unum corpus est infra alterum, inquantum est in potentia ad id quod habet aliud in actu.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 2"><a name="33240"><span class="ref">[33240] Iª q. 115 a. 1 ad 2</span></a> Et per hoc patet solutio ad secundum. Sciendum est tamen quod, cum Avicebron sic argumentatur, est aliquid quod est movens non motum, scilicet primus factor rerum, ergo, ex opposito, est aliquid quod est motum et patiens tantum, quod concedendum est. Sed hoc est materia prima, quae est potentia pura, sicut Deus est actus purus. Corpus autem componitur ex potentia et actu, et ideo est agens et patiens.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 3"><a name="33241"><span class="ref">[33241] Iª q. 115 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quantitas non impedit formam corporalem omnino ab actione, sicut dictum est, sed impedit eam ne sit agens universale, inquantum forma individuatur prout est in materia quantitati subiecta. Signum tamen quod inducitur de ponderositate corporum, non est ad propositum. Primo quidem, quia additio quantitatis non est causa gravitatis; ut probatur in IV de caelo et mundo. Secundo, quia falsum est quod ponderositas facit tardiorem motum, immo quanto aliquid est gravius, tanto magis movetur motu proprio. Tertio, quia actio non fit per motum localem, ut Democritus posuit; sed per hoc quod aliquid reducitur de potentia in actum.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 4"><a name="33242"><span class="ref">[33242] Iª q. 115 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod corpus non est id quod maxime distat a Deo, participat enim aliquid de similitudine divini esse, secundum formam quam habet. Sed id quod maxime distat a Deo, est materia prima; quae nullo modo est agens, cum sit in potentia tantum.</p><p title="I q. 115 a. 1 ad 5"><a name="33243"><span class="ref">[33243] Iª q. 115 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod corpus agit et ad formam accidentalem, et ad formam substantialem. Qualitas enim activa, ut calor, etsi sit accidens, agit tamen in virtute formae substantialis, sicut eius instrumentum; et ideo potest agere ad formam substantialem; sicut et calor naturalis, inquantum est instrumentum animae, agit ad generationem carnis. Ad accidens vero agit propria virtute. Nec est contra rationem accidentis, quod excedat suum subiectum in agendo, sed quod excedat in essendo, nisi forsan quis imaginetur idem accidens numero defluere ab agente in patiens, sicut Democritus ponebat fieri actionem per defluxum atomorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 115 a. 2 arg. 1"><a name="33244"><span class="ref">[33244] Iª q. 115 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in materia corporali non sint aliquae rationes seminales. Ratio enim importat aliquid secundum esse spirituale. Sed in materia corporali non est aliquid spiritualiter, sed materialiter tantum, secundum scilicet modum eius in quo est. Ergo in materia corporali non sunt seminales rationes.</p><p title="I q. 115 a. 2 arg. 2"><a name="33245"><span class="ref">[33245] Iª q. 115 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, III de Trin., quod Daemones quaedam opera faciunt adhibendo occultis motibus quaedam semina, quae in elementis cognoscunt. Sed ea quae per motum localem adhibentur, sunt corpora, non rationes. Ergo inconvenienter dicitur quod sunt in corporali materia seminales rationes.</p><p title="I q. 115 a. 2 arg. 3"><a name="33246"><span class="ref">[33246] Iª q. 115 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, semen est principium activum. Sed in materia corporali non est aliquod principium activum, cum materiae non competat agere, ut dictum est. Ergo in materia corporali non sunt seminales rationes.</p><p title="I q. 115 a. 2 arg. 4"><a name="33247"><span class="ref">[33247] Iª q. 115 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in materia corporali dicuntur esse quaedam causales rationes, quae videntur sufficere ad rerum productionem. Sed seminales rationes sunt aliae a causalibus, quia praeter seminales rationes fiunt miracula, non autem praeter causales. Ergo inconvenienter dicitur quod seminales rationes sunt in materia corporali.</p><p title="I q. 115 a. 2 s. c."><a name="33248"><span class="ref">[33248] Iª q. 115 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, III de Trin., <i>omnium rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi huius elementis latent</i>.</p><p title="I q. 115 a. 2 co."><a name="33249"><span class="ref">[33249] Iª q. 115 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod denominationes consueverunt fieri a perfectiori, ut dicitur in II de anima. In tota autem natura corporea perfectiora sunt corpora viva, unde et ipsum nomen naturae translatum est a rebus viventibus ad omnes res naturales. Nam ipsum nomen naturae, ut philosophus dicit in V Metaphys., primo impositum fuit ad significandum generationem viventium, quae nativitas dicitur, et quia viventia generantur ex principio coniuncto, sicut fructus ex arbore, et foetus ex matre, cui colligatur, consequenter tractum est nomen naturae ad omne principium motus quod est in eo quod movetur. Manifestum est autem quod principium activum et passivum generationis rerum viventium sunt semina ex quibus viventia generantur. Et ideo convenienter Augustinus omnes virtutes activas et passivas quae sunt principia generationum et motuum naturalium, seminales rationes vocat. Huiusmodi autem virtutes activae et passivae in multiplici ordine considerari possunt. Nam primo quidem, ut Augustinus dicit VI super Gen. ad Litt., sunt principaliter et originaliter in ipso verbo Dei, secundum rationes ideales. Secundo vero, sunt in elementis mundi, ubi simul a principio productae sunt, sicut in universalibus causis. Tertio vero modo, sunt in iis quae ex universalibus causis secundum successiones temporum producuntur, sicut in hac planta et in hoc animali, tanquam in particularibus causis. Quarto modo, sunt in seminibus quae ex animalibus et plantis producuntur. Quae iterum comparantur ad alios effectus particulares, sicut primordiales causae universales ad primos effectus productos.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 1"><a name="33250"><span class="ref">[33250] Iª q. 115 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod huiusmodi virtutes activae et passivae rerum naturalium, etsi non possint dici rationes secundum quod sunt in materia corporali; possunt tamen dici rationes per comparationem ad suam originem, secundum quod deducuntur a rationibus idealibus.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 2"><a name="33251"><span class="ref">[33251] Iª q. 115 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod huiusmodi virtutes activae vel passivae sunt in aliquibus partibus corporalibus; quae dum adhibentur per motum localem ad aliquos effectus complendos, dicuntur semina adhiberi per Daemones.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 3"><a name="33252"><span class="ref">[33252] Iª q. 115 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod semen maris est principium activum in generatione animalis. Sed potest etiam dici semen id quod est ex parte feminae, quod est principium passivum. Et sic sub semine comprehendi possunt vires activae et passivae.</p><p title="I q. 115 a. 2 ad 4"><a name="33253"><span class="ref">[33253] Iª q. 115 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod ex verbis Augustini de huiusmodi rationibus seminalibus loquentis, satis accipi potest quod ipsae rationes seminales sunt etiam rationes causales, sicut et semen est quaedam causa, dicit enim in III de Trin., quod <i>sicut matres gravidae sunt foetibus, sic ipse mundus est gravidus causis nascentium</i>. Sed tamen rationes ideales possunt dici causales, non autem proprie loquendo seminales, quia semen non est principium separatum, et praeter huiusmodi rationes non fiunt miracula. Similiter etiam neque praeter virtutes passivas creaturae inditas, ut ex ea fieri possit quidquid Deus mandaverit. Sed praeter virtutes activas naturales, et potentias passivas quae ordinantur ad huiusmodi virtutes activas, dicuntur fieri miracula, dum dicitur quod fiunt praeter rationes seminales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 115 a. 3 arg. 1"><a name="33254"><span class="ref">[33254] Iª q. 115 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod corpora caelestia non sint causa eorum quae hic in inferioribus corporibus fiunt. Dicit enim Damascenus, nos autem dicimus quoniam ipsa, scilicet corpora caelestia, <i>non sunt causa alicuius eorum quae fiunt, neque corruptionis eorum quae corrumpuntur, signa autem sunt magis imbrium et aeris transmutationis</i>.</p><p title="I q. 115 a. 3 arg. 2"><a name="33255"><span class="ref">[33255] Iª q. 115 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad faciendum aliquid, sufficit agens et materia. Sed in istis inferioribus invenitur materia patiens, inveniuntur etiam contraria agentia, scilicet calidum et frigidum et huiusmodi. Ergo non est necessarium, ad causandum ea quae hic inferius fiunt, causalitatem caelestibus corporibus attribuere.</p><p title="I q. 115 a. 3 arg. 3"><a name="33256"><span class="ref">[33256] Iª q. 115 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, agens agit sibi simile. Sed videmus quod omnia quae fiunt hic inferius, fiunt per hoc quod calefiunt et frigidantur, et humectantur et desiccantur, et aliis huiusmodi qualitatibus alterantur, quae non inveniuntur in corporibus caelestibus. Ergo corpora caelestia non sunt causa eorum quae hic fiunt.</p><p title="I q. 115 a. 3 arg. 4"><a name="33257"><span class="ref">[33257] Iª q. 115 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut Augustinus dicit V de Civ. Dei, <i>nihil est magis corporeum quam corporis sexus</i>. Sed corporis sexus non causatur ex corporibus caelestibus, cuius signum esse videtur, quod duorum geminorum sub una constellatione natorum, unus est masculus et alter est femina. Ergo corpora caelestia non sunt causa rerum corporalium quae hic fiunt.</p><p title="I q. 115 a. 3 s. c."><a name="33258"><span class="ref">[33258] Iª q. 115 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>corpora crassiora et inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine reguntur</i>. Et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>lumen solis ad generationem sensibilium corporum confert, et ad vitam ipsa movet, et nutrit et auget et perficit</i>.</p><p title="I q. 115 a. 3 co."><a name="33259"><span class="ref">[33259] Iª q. 115 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum omnis multitudo ab unitate procedat; quod autem immobile est, uno modo se habet, quod vero movetur, multiformiter, considerandum est, in tota natura, quod omnis motus ab immobili procedit. Et ideo quanto aliqua sunt immobiliora, tanto sunt magis causa eorum quae sunt magis mobilia. Corpora autem caelestia sunt inter alia corpora magis immobilia, non enim moventur nisi motu locali. Et ideo motus horum inferiorum corporum qui sunt varii et multiformes, reducuntur in motum corporis caelestis, sicut in causam.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 1"><a name="33260"><span class="ref">[33260] Iª q. 115 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dictum Damasceni intelligendum est, quod corpora caelestia non sunt prima causa generationis et corruptionis eorum quae hic fiunt; sicut dicebant illi qui ponebant corpora caelestia esse deos.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 2"><a name="33261"><span class="ref">[33261] Iª q. 115 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod principia activa in istis inferioribus corporibus non inveniuntur nisi qualitates activae elementorum, quae sunt calidum et frigidum et huiusmodi. Et si sic esset quod formae substantiales inferiorum corporum non diversificarentur nisi secundum huiusmodi accidentia, quorum principia rarum et densum antiqui naturales posuerunt; non oporteret super haec inferiora corpora aliquod principium activum ponere, sed ipsa sufficerent ad agendum. Sed recte considerantibus apparet quod huiusmodi accidentia se habent sicut materiales dispositiones ad formas substantiales naturalium corporum. Materia autem non sufficit ad agendum. Et ideo oportet super has materiales dispositiones ponere aliquod principium activum. Unde Platonici posuerunt species separatas, secundum quarum participationem inferiora corpora substantiales formas consequuntur. Sed hoc non videtur sufficere. Quia species separatae semper eodem modo se haberent, cum ponantur immobiles, et sic sequeretur quod non esset aliqua variatio circa generationem et corruptionem inferiorum corporum; quod patet esse falsum. Unde secundum philosophum, in II de Gen., necesse est ponere aliquod principium activum mobile, quod per sui praesentiam et absentiam causet varietatem circa generationem et corruptionem inferiorum corporum. Et huiusmodi sunt corpora caelestia. Et ideo quidquid in istis inferioribus generat, movet ad speciem sicut instrumentum caelestis corporis; secundum quod dicitur in II Physic., quod <i>homo generat hominem, et sol</i>.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 3"><a name="33262"><span class="ref">[33262] Iª q. 115 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod corpora caelestia inferioribus corporibus non sunt similia similitudine speciei; sed inquantum sua universali virtute continent in se quidquid in inferioribus corporibus generatur; secundum quem modum dicimus etiam omnia esse Deo similia.</p><p title="I q. 115 a. 3 ad 4"><a name="33263"><span class="ref">[33263] Iª q. 115 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod actiones corporum caelestium diversimode recipiuntur in inferioribus corporibus secundum diversam materiae dispositionem. Contingit autem quandoque quod materia conceptus humani non est disposita totaliter ad masculinum sexum; unde partim formatur in masculum, partim in feminam. Unde ad hoc introducitur ab Augustino, ad repellendum scilicet divinationem quae fit per astra, quia effectus astrorum variantur etiam in rebus corporeis, secundum diversam materiae dispositionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 115 a. 4 arg. 1"><a name="33264"><span class="ref">[33264] Iª q. 115 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod corpora caelestia sint causa humanorum actuum. Corpora enim caelestia, cum moveantur a spiritualibus substantiis, sicut supra dictum est, agunt in virtute earum quasi instrumenta. Sed illae substantiae spirituales sunt superiores animabus nostris. Ergo videtur quod possint imprimere in animas nostras, et sic causare actus humanos.</p><p title="I q. 115 a. 4 arg. 2"><a name="33265"><span class="ref">[33265] Iª q. 115 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne multiforme reducitur in aliquod uniforme principium. Sed actus humani sunt varii et multiformes. Ergo videtur quod reducantur in uniformes motus caelestium corporum, sicut in sua principia.</p><p title="I q. 115 a. 4 arg. 3"><a name="33266"><span class="ref">[33266] Iª q. 115 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, astrologi frequenter vera annuntiant de eventibus bellorum, et aliis humanis actibus, quorum principia sunt intellectus et voluntas. Quod facere non possent secundum caelestia corpora, nisi essent humanorum actuum causa. Sunt ergo corpora caelestia humanorum actuum causa.</p><p title="I q. 115 a. 4 s. c."><a name="33267"><span class="ref">[33267] Iª q. 115 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <i>corpora caelestia humanorum actuum nequaquam sunt causa</i>.</p><p title="I q. 115 a. 4 co."><a name="33268"><span class="ref">[33268] Iª q. 115 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod corpora caelestia in corpora quidem imprimunt directe et per se, sicut iam dictum est. In vires autem animae quae sunt actus organorum corporeorum, directe quidem, sed per accidens, quia necesse est huiusmodi actus harum potentiarum impediri secundum impedimenta organorum, sicut oculus turbatus non bene videt. Unde si intellectus et voluntas essent vires corporeis organis alligatae, sicut posuerunt aliqui, dicentes quod intellectus non differt a sensu; ex necessitate sequeretur quod corpora caelestia essent causa electionum et actuum humanorum. Et ex hoc sequeretur quod homo naturali instinctu ageretur ad suas actiones, sicut cetera animalia, in quibus non sunt nisi vires animae corporeis organis alligatae, nam illud quod fit in istis inferioribus ex impressione corporum caelestium, naturaliter agitur. Et ita sequeretur quod homo non esset liberi arbitrii, sed haberet actiones determinatas, sicut et ceterae res naturales. Quae manifeste sunt falsa, et conversationi humanae contraria. Sciendum est tamen quod indirecte et per accidens impressiones corporum caelestium ad intellectum et voluntatem pertingere possunt; inquantum scilicet tam intellectus quam voluntas aliquo modo ab inferioribus viribus accipiunt, quae organis corporeis alligantur. Sed circa hoc diversimode se habent intellectus et voluntas. Nam intellectus ex necessitate accipit ab inferioribus viribus apprehensivis, unde turbata vi imaginativa vel cogitativa vel memorativa, ex necessitate turbatur actio intellectus. Sed voluntas non ex necessitate sequitur inclinationem appetitus inferioris, licet enim passiones quae sunt in irascibili et concupiscibili, habeant quandam vim ad inclinandam voluntatem; tamen in potestate voluntatis remanet sequi passiones, vel eas refutare. Et ideo impressio caelestium corporum, secundum quam immutari possunt inferiores vires, minus pertingit ad voluntatem, quae est proxima causa humanorum actuum, quam ad intellectum. Ponere igitur caelestia corpora esse causam humanorum actuum, est proprium illorum qui dicunt intellectum non differre a sensu. Unde quidam eorum dicebant quod <i>talis est voluntas in hominibus, qualem in diem inducit pater virorum deorumque</i>. Quia ergo constat intellectum et voluntatem non esse actus organorum corporeorum, impossibile est quod corpora caelestia sint causa humanorum actuum.</p><p title="I q. 115 a. 4 ad 1"><a name="33269"><span class="ref">[33269] Iª q. 115 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod spirituales substantiae quae caelestia corpora movent, in corporalia quidem agunt mediantibus caelestibus corporibus, sed in intellectum humanum agunt immediate illuminando. Voluntatem autem immutare non possunt, ut supra habitum est.</p><p title="I q. 115 a. 4 ad 2"><a name="33270"><span class="ref">[33270] Iª q. 115 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut multiformitas corporalium motuum reducitur sicut in causam in uniformitatem motuum caelestium; ita multiformitas actuum qui sunt ab intellectu et voluntate, reducitur in principium uniforme quod est intellectus et voluntas divina.</p><p title="I q. 115 a. 4 ad 3"><a name="33271"><span class="ref">[33271] Iª q. 115 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod plures hominum sequuntur passiones, quae sunt motus sensitivi appetitus, ad quas cooperari possunt corpora caelestia, pauci autem sunt sapientes, qui huiusmodi passionibus resistant. Et ideo astrologi ut in pluribus vera possunt praedicere, et maxime in communi. Non autem in speciali, quia nihil prohibet aliquem hominem per liberum arbitrium passionibus resistere. Unde et ipsi astrologi dicunt quod sapiens homo dominatur astris, inquantum scilicet dominatur suis passionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 115 a. 5 arg. 1"><a name="33272"><span class="ref">[33272] Iª q. 115 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod corpora caelestia possint imprimere in ipsos Daemones. Daemones enim secundum certa augmenta lunae aliquos homines vexant, qui et propter hoc lunatici dicuntur; ut patet Matth. IV et XVII. Sed hoc non esset, nisi corporibus caelestibus subiacerent. Ergo Daemones subiacent actionibus caelestium corporum.</p><p title="I q. 115 a. 5 arg. 2"><a name="33273"><span class="ref">[33273] Iª q. 115 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, necromantici observant certas constellationes ad invocandos Daemones. Non autem per corpora caelestia invocarentur, si non eis subiacerent. Ergo Daemones subiacent actionibus caelestium corporum.</p><p title="I q. 115 a. 5 arg. 3"><a name="33274"><span class="ref">[33274] Iª q. 115 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, corpora caelestia virtuosiora sunt quam corpora inferiora. Sed quibusdam inferioribus corporibus Daemones arcentur, scilicet herbis et lapidibus et animantibus, et quibusdam <i>sonis certis ac vocibus, et figurationibus atque figmentis</i>, ut a Porphyrio dictum Augustinus introducit in X de Civ. Dei. Ergo multo magis Daemones subduntur actioni caelestium corporum.</p><p title="I q. 115 a. 5 s. c."><a name="33275"><span class="ref">[33275] Iª q. 115 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Daemones sunt superiores ordine naturae quam corpora caelestia. Agens autem est superius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt. Ergo Daemones non subiiciuntur actioni corporum caelestium.</p><p title="I q. 115 a. 5 co."><a name="33276"><span class="ref">[33276] Iª q. 115 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa Daemones fuit triplex opinio. Prima Peripateticorum, qui posuerunt Daemones non esse; sed ea quae attribuuntur Daemonibus, secundum artem necromanticam, fiunt virtute caelestium corporum. Et hoc est quod Augustinus, X de Civ. Dei, introducit dictum a Porphyrio, quod <i>fabricantur in terra ab hominibus potestates idoneae siderum variis effectibus exequendis</i>. Sed haec positio est manifeste falsa. Experimento enim scitur multa per Daemones fieri, ad quae nullo modo virtus caelestium corporum sufficeret; puta quod arreptitii loquuntur lingua ignota, quod recitant versus et auctoritates quas nunquam sciverunt, quod necromantici faciunt statuas loqui et moveri, et similia. Ex quibus Platonici moti fuerunt ut ponerent Daemones esse animalia corpore aerea, animo passiva; ut ab Apuleio dictum Augustinus introducit VIII de Civ. Dei. Et haec est secunda opinio, secundum quam dici posset quod Daemones hoc modo subduntur corporibus caelestibus, sicut et de hominibus dictum est. Sed haec opinio ex superioribus patet esse falsa, dicimus enim Daemones esse substantias intellectuales corporibus non unitas. Unde patet quod non subduntur actioni caelestium corporum, nec per se nec per accidens, nec directe nec indirecte.</p><p title="I q. 115 a. 5 ad 1"><a name="33277"><span class="ref">[33277] Iª q. 115 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc quod Daemones secundum certa augmenta lunae homines vexant, contingit propter duo. Primo quidem, ad hoc quod infament creaturam Dei, scilicet lunam, ut Hieronymus et Chrysostomus dicunt. Secundo quia, cum non possint operari nisi mediantibus naturalibus virtutibus, ut supra dictum est; in suis operibus considerant corporum aptitudines ad effectus intentos. Manifestum est autem quod <i>cerebrum humidissimum est omnium partium corporis</i>, ut Aristoteles dicit, et ideo maxime subiicitur operationi lunae, quae ex sua proprietate habet movere humorem. In cerebro autem perficiuntur vires animales, et ideo Daemones secundum certa augmenta lunae perturbant hominis phantasiam, quando considerant cerebrum ad hoc esse dispositum.</p><p title="I q. 115 a. 5 ad 2"><a name="33278"><span class="ref">[33278] Iª q. 115 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Daemones advocati in certis constellationibus, propter duo veniunt. Primo quidem, ut homines in hunc errorem inducant, quod credant aliquod numen esse in stellis. Secundo, quia considerant secundum aliquas certas constellationes materiam corporalem magis esse dispositam ad effectus pro quibus advocantur.</p><p title="I q. 115 a. 5 ad 3"><a name="33279"><span class="ref">[33279] Iª q. 115 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit XXI de Civ. Dei, <i>Daemones alliciuntur per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis</i>; inquantum scilicet haec eis exhibentur in signum divini honoris, cuius ipsi sunt cupidi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 115 a. 6 arg. 1"><a name="33280"><span class="ref">[33280] Iª q. 115 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod corpora caelestia imponant necessitatem iis quae eorum actioni subduntur. Causa enim sufficienti posita, necesse est effectum poni. Sed corpora caelestia sunt sufficiens causa suorum effectuum. Cum igitur corpora caelestia, cum suis motibus et dispositionibus, ponantur sicut ex necessitate entia; videtur quod effectus eorum ex necessitate consequantur.</p><p title="I q. 115 a. 6 arg. 2"><a name="33281"><span class="ref">[33281] Iª q. 115 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, effectus agentis ex necessitate sequitur in materia, quando virtus agentis tanta fuerit quod possit sibi subiicere totaliter materiam. Sed tota materia inferiorum corporum subiicitur virtuti caelestium corporum, tanquam excellentiori. Ergo ex necessitate effectus caelestium corporum recipitur in materia corporali.</p><p title="I q. 115 a. 6 arg. 3"><a name="33282"><span class="ref">[33282] Iª q. 115 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, si effectus caelestis corporis non ex necessitate proveniat, hoc est propter aliquam causam impedientem. Sed quamlibet causam corpoream quae impedire posset effectum caelestis corporis, necesse est reduci in aliquod caeleste principium, cum caelestia corpora sint causa omnium quae hic fiunt. Ergo, cum et illud caeleste principium sit necessarium, sequitur quod necesse sit impediri effectum alterius corporis caelestis. Et sic omnia quae hic contingunt, ex necessitate eveniunt.</p><p title="I q. 115 a. 6 s. c."><a name="33283"><span class="ref">[33283] Iª q. 115 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in libro de Somn. et Vigil., <i>quod neque eorum quae in corporibus sunt signorum caelestium, velut aquarum et ventorum, inconveniens est multa non evenire</i>. Sic ergo non omnes effectus caelestium corporum ex necessitate eveniunt.</p><p title="I q. 115 a. 6 co."><a name="33284"><span class="ref">[33284] Iª q. 115 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ista quaestio partim quidem absoluta est, secundum praemissa; partim autem difficultatem habet. Ostensum enim est quod, quamvis ex impressione corporum caelestium fiant aliquae inclinationes in natura corporali, voluntas tamen non ex necessitate sequitur has inclinationes. Et ideo nihil prohibet per voluntariam actionem impediri effectum caelestium corporum, non solum in ipso homine, sed etiam in aliis rebus ad quas hominum operatio se extendit. Sed nullum tale principium invenitur in rebus naturalibus, quod habeat libertatem sequendi vel non sequendi impressiones caelestes. Unde videtur quod in talibus, ad minus, omnia ex necessitate proveniant, secundum antiquam quorundam rationem, qui, supponentes omne quod est causam habere, et quod, posita causa, ex necessitate ponitur effectus, concludebant, quod omnia ex necessitate contingant. Quam quidem opinionem repellit Aristoteles in VI Metaphys., secundum duo quae ipsi supponunt. Primo enim, non est verum quod, posita quacumque causa, necesse sit effectum poni. Sunt enim quaedam causae quae ordinantur ad suos effectus non ex necessitate, sed ut in pluribus, quae quandoque deficiunt in minori parte. Sed quia huiusmodi causae non deficiunt in minori parte, nisi propter aliquam causam impedientem, videtur adhuc praedictum inconveniens non vitari, quia et ipsum impedimentum talis causae ex necessitate contingit. Et ideo, secundo, oportet dicere quod omne quod est per se, habet causam, quod autem est per accidens, non habet causam, quia non est vere ens, cum non sit vere unum. Album enim causam habet, similiter et musicum; sed album musicum non habet causam, quia non est vere ens, neque vere unum. Manifestum est autem quod causa impediens actionem alicuius causae ordinatae ad suum effectum ut in pluribus, concurrit ei interdum per accidens, unde talis concursus non habet causam, inquantum est per accidens. Et propter hoc, id quod ex tali concursu sequitur, non reducitur in aliquam causam praeexistentem, ex qua ex necessitate sequatur. Sicut quod aliquod corpus terrestre ignitum in superiori parte aeris generetur et deorsum cadat, habet causam aliquam virtutem caelestem, et similiter etiam quod in superficie terrae sit aliqua materia combustibilis, potest reduci in aliquod caeleste principium. Sed quod ignis cadens huic materiae occurrat et comburat eam, non habet causam aliquod caeleste corpus, sed est per accidens. Et sic patet quod non omnes effectus caelestium corporum sunt ex necessitate.</p><p title="I q. 115 a. 6 ad 1"><a name="33285"><span class="ref">[33285] Iª q. 115 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod corpora caelestia sunt causa inferiorum effectuum mediantibus causis particularibus inferioribus, quae deficere possunt in minori parte.</p><p title="I q. 115 a. 6 ad 2"><a name="33286"><span class="ref">[33286] Iª q. 115 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod virtus corporis caelestis non est infinita. Unde requirit determinatam dispositionem in materia ad inducendum suum effectum, et quantum ad distantiam loci, et quantum ad alias conditiones. Et ideo sicut distantia loci impedit effectum caelestis corporis (non enim sol eundem caloris effectum habet in Dacia, quem habet in Aethiopia); ita et grossities materiae, vel frigiditas aut caliditas, aut alia huiusmodi dispositio, impedire potest effectum corporis caelestis.</p><p title="I q. 115 a. 6 ad 3"><a name="33287"><span class="ref">[33287] Iª q. 115 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod licet causa impediens effectum alterius causae, reducatur in aliquod caeleste corpus sicut in causam; tamen concursus duarum causarum, cum sit per accidens, non reducitur in causam caelestem, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q116"><h2>Quaestio 116</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 116 pr."><a name="33288"><span class="ref">[33288] Iª q. 116 pr.</span></a> Deinde considerandum est de fato. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, an fatum sit. Secundo, in quo sit. Tertio, utrum sit immobile. Quarto, utrum omnia subsint fato.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 116 a. 1 arg. 1"><a name="33289"><span class="ref">[33289] Iª q. 116 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod fatum nihil sit. Dicit enim Gregorius, in homilia Epiphaniae, <i>absit a fidelium cordibus ut fatum esse aliquid dicant</i>.</p><p title="I q. 116 a. 1 arg. 2"><a name="33290"><span class="ref">[33290] Iª q. 116 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae fato aguntur, non sunt improvisa, quia, ut Augustinus dicit V de Civ. Dei, <i>fatum a fando dictum intelligimus, idest a loquendo</i>; ut ea fato fieri dicantur, quae ab aliquo determinante sunt ante praelocuta. Quae autem sunt provisa, non sunt fortuita neque casualia. Si igitur res fato aguntur, excludetur casus et fortuna a rebus.</p><p title="I q. 116 a. 1 s. c."><a name="33291"><span class="ref">[33291] Iª q. 116 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra quod non est, non definitur. Sed Boetius, in IV de Consol., definit fatum, dicens quod <i>fatum est inhaerens rebus mobilibus dispositio, per quam providentia suis quaeque nectit ordinibus</i>. Ergo fatum aliquid est.</p><p title="I q. 116 a. 1 co."><a name="33292"><span class="ref">[33292] Iª q. 116 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in rebus inferioribus videntur quaedam a fortuna vel casu provenire. Contingit autem quandoque quod aliquid, ad inferiores causas relatum, est fortuitum vel casuale, quod tamen, relatum ad causam aliquam superiorem, invenitur esse per se intentum. Sicut si duo servi alicuius domini mittantur ab eo ad eundem locum, uno de altero ignorante; concursus duorum servorum, si ad ipsos servos referatur, casualis est, quia accidit praeter utriusque intentionem; si autem referatur ad dominum, qui hoc praeordinavit, non est casuale, sed per se intentum. Fuerunt igitur aliqui qui huiusmodi casualia et fortuita, quae in his inferioribus accidunt, in nullam superiorem causam reducere voluerunt. Et hi fatum et providentiam negaverunt; ut de Tullio Augustinus recitat in V de Civ. Dei. Quod est contra ea quae superius de providentia dicta sunt. Quidam vero omnia fortuita et casualia quae in istis inferioribus accidunt, sive in rebus naturalibus sive in rebus humanis, reducere voluerunt in superiorem causam, idest in caelestia corpora. Et secundum hos, fatum nihil aliud est quam <i>dispositio siderum in qua quisque conceptus est vel natus</i>. Sed hoc stare non potest, propter duo. Primo quidem, quantum ad res humanas. Quia iam ostensum est quod humani actus non subduntur actioni caelestium corporum, nisi per accidens et indirecte. Causa autem fatalis, cum habeat ordinationem super ea quae fato aguntur, necesse est quod sit directe et per se causa eius quod agitur. Secundo, quantum ad omnia quae per accidens aguntur. Dictum est enim supra quod id quod est per accidens, non est proprie ens neque unum. Omnis autem naturae actio terminatur ad aliquid unum. Unde impossibile est quod id quod est per accidens, sit effectus per se alicuius naturalis principii agentis. Nulla ergo natura per se hoc facere potest, quod intendens fodere sepulcrum, inveniat thesaurum. Manifestum est autem quod corpus caeleste agit per modum naturalis principii, unde et effectus eius in hoc mundo sunt naturales. Impossibile est ergo quod aliqua virtus activa caelestis corporis sit causa eorum quae hic aguntur per accidens, sive a casu sive a fortuna. Et ideo dicendum est quod ea quae hic per accidens aguntur, sive in rebus naturalibus sive in rebus humanis, reducuntur in aliquam causam praeordinantem, quae est providentia divina. Quia nihil prohibet id quod est per accidens, accipi ut unum ab aliquo intellectu, alioquin intellectus formare non posset hanc propositionem, fodiens sepulcrum invenit thesaurum. Et sicut hoc potest intellectus apprehendere, ita potest efficere, sicut si aliquis sciens in quo loco sit thesaurus absconditus, instiget aliquem rusticum hoc ignorantem, ut ibi fodiat sepulcrum. Et sic nihil prohibet ea quae hic per accidens aguntur, ut fortuita vel casualia, reduci in aliquam causam ordinantem, quae per intellectum agat; et praecipue intellectum divinum. Nam solus Deus potest voluntatem immutare, ut supra habitum est. Et per consequens ordinatio humanorum actuum, quorum principium est voluntas, soli Deo attribui debet. Sic igitur inquantum omnia quae hic aguntur, divinae providentiae subduntur, tanquam per eam praeordinata et quasi praelocuta, fatum ponere possumus, licet hoc nomine sancti doctores uti recusaverint, propter eos qui ad vim positionis siderum hoc nomen retorquebant. Unde Augustinus dicit, in V de Civ. Dei, <i>si propterea quisquam res humanas fato tribuit, quia ipsam Dei voluntatem vel potestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat</i>. Et sic etiam Gregorius fatum esse negat.</p><p title="I q. 116 a. 1 ad 1"><a name="33293"><span class="ref">[33293] Iª q. 116 a. 1 ad 1</span></a> Unde patet solutio ad primum.</p><p title="I q. 116 a. 1 ad 2"><a name="33294"><span class="ref">[33294] Iª q. 116 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nihil prohibet aliqua esse fortuita vel casualia per comparationem ad causas proximas, non tamen per comparationem ad divinam providentiam, sic enim nihil temere fit in mundo, ut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 116 a. 2 arg. 1"><a name="33295"><span class="ref">[33295] Iª q. 116 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod fatum non sit in rebus creatis. Dicit enim Augustinus, V de Civ. Dei, quod <i>ipsa Dei voluntas vel potestas fati nomine appellatur</i>. Sed voluntas et potestas Dei non est in creaturis, sed in Deo. Ergo fatum non est in rebus creatis, sed in Deo.</p><p title="I q. 116 a. 2 arg. 2"><a name="33296"><span class="ref">[33296] Iª q. 116 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, fatum comparatur ad ea quae ex fato aguntur, ut causa; ut ipse modus loquendi ostendit. Sed causa universalis per se eorum quae hic per accidens aguntur, est solus Deus, ut supra dictum est. Ergo fatum est in Deo, et non in rebus creatis.</p><p title="I q. 116 a. 2 arg. 3"><a name="33297"><span class="ref">[33297] Iª q. 116 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si fatum est in creaturis, aut est substantia, aut accidens, et quodcumque horum detur, oportet quod multiplicetur secundum creaturarum multitudinem. Cum ergo fatum videatur esse unum tantum, videtur quod fatum non sit in creaturis, sed in Deo.</p><p title="I q. 116 a. 2 s. c."><a name="33298"><span class="ref">[33298] Iª q. 116 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, in IV de Consol. quod <i>fatum est dispositio rebus mobilibus inhaerens</i>.</p><p title="I q. 116 a. 2 co."><a name="33299"><span class="ref">[33299] Iª q. 116 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ex praedictis patet, divina providentia per causas medias suos effectus exequitur. Potest ergo ipsa ordinatio effectuum dupliciter considerari. Uno modo, secundum quod est in ipso Deo, et sic ipsa ordinatio effectuum vocatur providentia. Secundum vero quod praedicta ordinatio consideratur in mediis causis a Deo ordinatis ad aliquos effectus producendos, sic habet rationem fati. Et hoc est quod Boetius dicit, IV de Consol., <i>sive famulantibus quibusdam providentiae divinae spiritibus fatum exercetur; seu anima, seu tota inserviente natura, sive caelestibus siderum motibus, seu angelica virtute, seu Daemonum varia solertia, seu aliquibus eorum, seu omnibus, fatalis series texitur</i>, de quibus omnibus per singula in praecedentibus dictum est. Sic ergo est manifestum quod fatum est in ipsis causis creatis, inquantum sunt ordinatae a Deo ad effectus producendos.</p><p title="I q. 116 a. 2 ad 1"><a name="33300"><span class="ref">[33300] Iª q. 116 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ipsa ordinatio causarum secundarum, quam Augustinus seriem causarum nominat, non habet rationem fati, nisi secundum quod dependet a Deo. Et ideo causaliter Dei potestas vel voluntas dici potest fatum. Essentialiter vero fatum est ipsa dispositio seu series, idest ordo, causarum secundarum.</p><p title="I q. 116 a. 2 ad 2"><a name="33301"><span class="ref">[33301] Iª q. 116 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intantum fatum habet rationem causae, inquantum et ipsae causae secundae, quarum ordinatio fatum vocatur.</p><p title="I q. 116 a. 2 ad 3"><a name="33302"><span class="ref">[33302] Iª q. 116 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod fatum dicitur dispositio, non quae est in genere qualitatis; sed secundum quod dispositio designat ordinem, qui non est substantia, sed relatio. Qui quidem ordo, si consideretur per comparationem ad suum principium, est unus, et sic dicitur unum fatum. Si autem consideretur per comparationem ad effectus, vel ad ipsas causas medias, sic multiplicatur, per quem modum poeta dixit, <i>te tua fata trahunt</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 116 a. 3 arg. 1"><a name="33303"><span class="ref">[33303] Iª q. 116 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod fatum non sit immobile. Dicit enim Boetius, in IV de Consol., <i>uti est ad intellectum ratiocinatio, ad id quod est id quod gignitur, ad aeternitatem tempus, ad punctum medium circulus; ita est fati series mobilis ad providentiae stabilem simplicitatem</i>.</p><p title="I q. 116 a. 3 arg. 2"><a name="33304"><span class="ref">[33304] Iª q. 116 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut philosophus dicit in II Topic., <i>motis nobis, moventur ea quae in nobis sunt. Sed fatum est dispositio inhaerens rebus mobilibus</i>, ut Boetius dicit. Ergo fatum est mobile.</p><p title="I q. 116 a. 3 arg. 3"><a name="33305"><span class="ref">[33305] Iª q. 116 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si fatum est immobile, ea quae subduntur fato, immobiliter et ex necessitate eveniunt. Sed talia maxime videntur esse contingentia, quae fato attribuuntur. Ergo nihil erit contingens in rebus, sed omnia ex necessitate evenient.</p><p title="I q. 116 a. 3 s. c."><a name="33306"><span class="ref">[33306] Iª q. 116 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, quod fatum est immobilis dispositio.</p><p title="I q. 116 a. 3 co."><a name="33307"><span class="ref">[33307] Iª q. 116 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod dispositio secundarum causarum, quam fatum dicimus, potest dupliciter considerari, uno modo, secundum ipsas causas secundas, quae sic disponuntur seu ordinantur; alio modo, per relationem ad primum principium a quo ordinantur, scilicet Deum. Quidam ergo posuerunt ipsam seriem seu dispositionem causarum esse secundum se necessariam, ita quod omnia ex necessitate contingerent; propter hoc, quod quilibet effectus habet causam, et causa posita necesse est effectum poni. Sed hoc patet esse falsum, per ea quae supra dicta sunt. Alii vero e contrario posuerunt fatum esse mobile, etiam secundum quod a divina providentia dependet. Unde Aegyptii dicebant quibusdam sacrificiis fatum posse mutari, ut Gregorius Nyssenus dicit. Sed hoc supra exclusum est, quia immobilitati divinae providentiae repugnat. Et ideo dicendum est quod fatum, secundum considerationem secundarum causarum, mobile est, sed secundum quod subest divinae providentiae, immobilitatem sortitur, non quidem absolutae necessitatis, sed conditionatae; secundum quod dicimus hanc conditionalem esse veram vel necessariam, si Deus praescivit hoc futurum, erit. Unde cum Boetius dixisset fati seriem esse mobilem, post pauca subdit, <i>quae cum ab immobilis providentiae proficiscatur exordiis, ipsam quoque immutabilem esse necesse est</i>.</p><p title="I q. 116 a. 3 ad arg."><a name="33308"><span class="ref">[33308] Iª q. 116 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 116 a. 4 arg. 1"><a name="33309"><span class="ref">[33309] Iª q. 116 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod omnia fato subdantur. Dicit enim Boetius, in IV de Consol., <i>series fati caelum et sidera movet, elementa in se invicem temperat, et alterna format transmutatione; eadem nascentia occidentiaque omnia per similes foetuum seminumque renovat progressus; haec actus fortunasque hominum indissolubili causarum connexione constringit</i>. Nihil ergo excipi videtur, quod sub fati serie non contineatur.</p><p title="I q. 116 a. 4 arg. 2"><a name="33310"><span class="ref">[33310] Iª q. 116 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in V de Civ. Dei, quod fatum aliquid est, secundum quod ad voluntatem et potestatem Dei refertur. Sed voluntas Dei est causa omnium quae fiunt, ut Augustinus dicit in III de Trin. Ergo omnia subduntur fato.</p><p title="I q. 116 a. 4 arg. 3"><a name="33311"><span class="ref">[33311] Iª q. 116 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, fatum, secundum Boetium, est <i>dispositio rebus mobilibus inhaerens</i>. Sed omnes creaturae sunt mutabiles, et solus Deus vere immutabilis, ut supra habitum est. Ergo in omnibus creaturis est fatum.</p><p title="I q. 116 a. 4 s. c."><a name="33312"><span class="ref">[33312] Iª q. 116 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, in IV de Consol., quod <i>quaedam quae sub providentia locata sunt, fati seriem superant</i>.</p><p title="I q. 116 a. 4 co."><a name="33313"><span class="ref">[33313] Iª q. 116 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, fatum est ordinatio secundarum causarum ad effectus divinitus provisos. Quaecumque igitur causis secundis subduntur, ea subduntur et fato. Si qua vero sunt quae immediate a Deo fiunt, cum non subdantur secundis causis, non subduntur fato; sicut creatio rerum, glorificatio spiritualium substantiarum, et alia huiusmodi. Et hoc est quod Boetius dicit, quod <i>ea quae sunt primae divinitati propinqua, stabiliter fixa, fatalis ordinem mobilitatis excedunt. Ex quo etiam patet quod quanto aliquid longius a prima mente discedit, nexibus fati maioribus implicatur</i>; quia magis subiicitur necessitati secundarum causarum.</p><p title="I q. 116 a. 4 ad 1"><a name="33314"><span class="ref">[33314] Iª q. 116 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnia illa quae ibi tanguntur, fiunt a Deo mediantibus causis secundis; et ideo sub fati serie continentur. Sed non est eadem ratio de omnibus aliis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 116 a. 4 ad 2"><a name="33315"><span class="ref">[33315] Iª q. 116 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod fatum refertur ad voluntatem et potestatem Dei, sicut ad primum principium. Unde non oportet quod quidquid subiicitur voluntati divinae vel potestati, subiiciatur fato, ut dictum est.</p><p title="I q. 116 a. 4 ad 3"><a name="33316"><span class="ref">[33316] Iª q. 116 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quamvis omnes creaturae sint aliquo modo mutabiles, tamen aliquae earum non procedunt a causis creatis mutabilibus. Et ideo non subiiciuntur fato, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q117"><h2>Quaestio 117</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 117 pr."><a name="33317"><span class="ref">[33317] Iª q. 117 pr.</span></a> Postea considerandum est de his quae pertinent ad actionem hominis, qui est compositus ex spirituali et corporali creatura. Et primo considerandum est de actione hominis; secundo, de propagatione hominis ex homine. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum unus homo possit docere alium, causando in ipso scientiam. Secundo, utrum homo possit docere Angelum. Tertio, utrum homo per virtutem suae animae possit immutare materiam corporalem. Quarto, utrum anima hominis separata possit movere corpora motu locali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 117 a. 1 arg. 1"><a name="33318"><span class="ref">[33318] Iª q. 117 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non possit alium docere. Dicit enim dominus, Matth. XXIII, <i>nolite vocari Rabbi</i>; ubi dicit Glossa Hieronymi, <i>ne divinum honorem hominibus tribuatis</i>. Esse ergo magistrum pertinet proprie ad divinum honorem. Sed docere est proprium magistri. Homo ergo non potest docere, sed hoc est proprium Dei.</p><p title="I q. 117 a. 1 arg. 2"><a name="33319"><span class="ref">[33319] Iª q. 117 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, si homo alium docet, hoc non est nisi inquantum agit per scientiam suam ad causandum scientiam in alio. Sed qualitas per quam aliquis agit ad faciendum sibi simile, est qualitas activa. Ergo sequitur quod scientia sit qualitas activa, sicut et calor.</p><p title="I q. 117 a. 1 arg. 3"><a name="33320"><span class="ref">[33320] Iª q. 117 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad scientiam requiritur lumen intelligibile, et species rei intellectae. Sed neutrum istorum potest causare unus homo in alio. Ergo unus homo non potest docendo causare scientiam in alio.</p><p title="I q. 117 a. 1 arg. 4"><a name="33321"><span class="ref">[33321] Iª q. 117 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, doctor nihil agit ad discipulum nisi quod proponit ei quaedam signa, vel vocibus aliquid significando, vel nutibus. Sed proponendo signa non potest aliquis alium docere, causando in eo scientiam. Quia aut proponit signa rerum notarum; aut rerum ignotarum. Si rerum notarum, ille ergo cui signa proponuntur, iam habet scientiam, et eam non acquirit a magistro. Si autem rerum ignotarum, per huiusmodi signa nihil addiscit, sicut si aliquis proponeret alicui Latino verba Graeca, quorum significationem ignoraret, per hoc eum docere non posset. Nullo ergo modo unus homo potest, alium docendo, scientiam in eo causare.</p><p title="I q. 117 a. 1 s. c."><a name="33322"><span class="ref">[33322] Iª q. 117 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, I ad Tim. II, <i>in quo positus sum ego praedicator et apostolus, doctor gentium in fide et veritate</i>.</p><p title="I q. 117 a. 1 co."><a name="33323"><span class="ref">[33323] Iª q. 117 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc diversae fuerunt opiniones. Averroes enim, in Comment. III de anima, posuit unum intellectum possibilem esse omnium hominum, ut supra dictum est. Et ex hoc sequebatur quod eaedem species intelligibiles sint omnium hominum. Et secundum hoc, ponit quod unus homo per doctrinam non causat aliam scientiam in altero ab ea quam ipse habet; sed communicat ei eandem scientiam quam ipse habet, per hoc quod movet eum ad ordinandum phantasmata in anima sua, ad hoc quod sint disposita convenienter ad intelligibilem apprehensionem. Quae quidem opinio quantum ad hoc vera est, quod est eadem scientia in discipulo et magistro, si consideretur identitas secundum unitatem rei scitae, eadem enim rei veritas est quam cognoscit et discipulus et magister. Sed quantum ad hoc quod ponit esse unum intellectum possibilem omnium hominum, et easdem species intelligibiles, differentes solum secundum diversa phantasmata; falsa est eius opinio, ut supra habitum est. Alia est opinio Platonicorum, qui posuerunt quod scientia inest a principio animabus nostris per participationem formarum separatarum, sicut supra habitum est; sed anima ex unione corporis impeditur ne possit considerare libere ea quorum scientiam habet. Et secundum hoc, discipulus a magistro non acquirit scientiam de novo, sed ab eo excitatur ad considerandum ea quorum scientiam habet; ut sic addiscere nihil aliud sit quam reminisci. Sicut etiam ponebant quod agentia naturalia solummodo disponunt ad susceptionem formarum, quas acquirit materia corporalis per participationem specierum separatarum. Sed contra hoc supra ostensum est quod intellectus possibilis animae humanae est in potentia pura ad intelligibilia, secundum quod Aristoteles dicit in III de anima. Et ideo aliter dicendum est, quod docens causat scientiam in addiscente, reducendo ipsum de potentia in actum, sicut dicitur in VIII Physic. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod effectuum qui sunt ab exteriori principio, aliquis est ab exteriori principio tantum; sicut forma domus causatur in materia solum ab arte. Aliquis autem effectus est quandoque quidem ab exteriori principio, quandoque autem ab interiori; sicut sanitas causatur in infirmo quandoque ab exteriori principio, scilicet ab arte medicinae; quandoque autem ab interiori principio ut cum aliquis sanatur per virtutem naturae. Et in talibus effectibus sunt duo attendenda. Primo quidem, quod ars imitatur naturam in sua operatione, sicut enim natura sanat infirmum alterando, digerendo, et expellendo materiam quae causat morbum, ita et ars. Secundo attendendum est, quod principium exterius, scilicet ars, non operatur sicut principale agens, sed sicut coadiuvans agens principale, quod est principium interius, confortando ipsum, et ministrando ei instrumenta et auxilia, quibus utatur ad effectum producendum, sicut medicus confortat naturam, et adhibet ei cibos et medicinas, quibus natura utatur ad finem intentum. Scientia autem acquiritur in homine et ab interiori principio, ut patet in eo qui per inventionem propriam scientiam acquirit; et a principio exteriori, ut patet in eo qui addiscit. Inest enim unicuique homini quoddam principium scientiae, scilicet lumen intellectus agentis, per quod cognoscuntur statim a principio naturaliter quaedam universalia principia omnium scientiarum. Cum autem aliquis huiusmodi universalia principia applicat ad aliqua particularia, quorum memoriam et experimentum per sensum accipit; per inventionem propriam acquirit scientiam eorum quae nesciebat, ex notis ad ignota procedens. Unde et quilibet docens, ex his quae discipulus novit, ducit eum in cognitionem eorum quae ignorabat; secundum quod dicitur in I Poster., quod <i>omnis doctrina et omnis disciplina ex praeexistenti fit cognitione</i>. Ducit autem magister discipulum ex praecognitis in cognitionem ignotorum, dupliciter. Primo quidem, proponendo ei aliqua auxilia vel instrumenta, quibus intellectus eius utatur ad scientiam acquirendam, puta cum proponit ei aliquas propositiones minus universales, quas tamen ex praecognitis discipulus diiudicare potest; vel cum proponit ei aliqua sensibilia exempla, vel similia, vel opposita, vel aliqua huiusmodi ex quibus intellectus addiscentis manuducitur in cognitionem veritatis ignotae. Alio modo, cum confortat intellectum addiscentis; non quidem aliqua virtute activa quasi superioris naturae, sicut supra dictum est de Angelis illuminantibus, quia omnes humani intellectus sunt unius gradus in ordine naturae; sed inquantum proponit discipulo ordinem principiorum ad conclusiones, qui forte per seipsum non haberet tantam virtutem collativam, ut ex principiis posset conclusiones deducere. Et ideo dicitur in I Poster., quod demonstratio est syllogismus faciens scire. Et per hunc modum ille qui demonstrat, auditorem scientem facit.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 1"><a name="33324"><span class="ref">[33324] Iª q. 117 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut iam dictum est, homo docens solummodo exterius ministerium adhibet, sicut medicus sanans, sed sicut natura interior est principalis causa sanationis, ita et interius lumen intellectus est principalis causa scientiae. Utrumque autem horum est a Deo. Et ideo sicut de Deo dicitur, qui sanat omnes infirmitates tuas; ita de eo dicitur, qui docet hominem scientiam, inquantum lumen vultus eius super nos signatur, per quod nobis omnia ostenduntur.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 2"><a name="33325"><span class="ref">[33325] Iª q. 117 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod doctor non causat scientiam in discipulo per modum agentis naturalis, ut Averroes obiicit. Unde non oportet quod scientia sit qualitas activa, sed est principium quo aliquis dirigitur in docendo, sicut ars est principium quo aliquis dirigitur in operando.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 3"><a name="33326"><span class="ref">[33326] Iª q. 117 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod magister non causat lumen intelligibile in discipulo, nec directe species intelligibiles, sed movet discipulum per suam doctrinam ad hoc, quod ipse per virtutem sui intellectus formet intelligibiles conceptiones, quarum signa sibi proponit exterius.</p><p title="I q. 117 a. 1 ad 4"><a name="33327"><span class="ref">[33327] Iª q. 117 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod signa quae magister discipulo proponit, sunt rerum notarum in universali, et sub quadam confusione; sed ignotarum in particulari, et sub quadam distinctione. Et ideo cum quisque per seipsum scientiam acquirit, non potest dici docere seipsum, vel esse sui ipsius magister, quia non praeexistit in eo scientia completa, qualis requiritur in magistro.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 117 a. 2 arg. 1"><a name="33328"><span class="ref">[33328] Iª q. 117 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod homines possint docere Angelos. Dicit enim apostolus, ad Ephes. III, <i>ut innotescat principibus et potestatibus in caelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei</i>. Sed Ecclesia est congregatio hominum fidelium. Ergo Angelis per homines aliqua innotescunt.</p><p title="I q. 117 a. 2 arg. 2"><a name="33329"><span class="ref">[33329] Iª q. 117 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Angeli superiores, qui immediate de divinis a Deo illuminantur, inferiores Angelos instruere possunt, ut supra dictum est. Sed aliqui homines immediate de divinis per Dei verbum sunt instructi; sicut maxime patet de apostolis, secundum illud ad Heb. I, <i>novissime, diebus istis, locutus est nobis in filio</i>. Ergo aliqui homines aliquos Angelos docere potuerunt.</p><p title="I q. 117 a. 2 arg. 3"><a name="33330"><span class="ref">[33330] Iª q. 117 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, inferiores Angeli a superioribus instruuntur. Sed quidam homines superiores sunt aliquibus Angelis, cum ad supremos ordines Angelorum aliqui homines assumantur, ut Gregorius dicit in quadam homilia. Ergo aliqui inferiores Angeli per aliquos homines de divinis instrui possunt.</p><p title="I q. 117 a. 2 s. c."><a name="33331"><span class="ref">[33331] Iª q. 117 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod omnes divinae illuminationes perferuntur ad homines mediantibus Angelis. Non ergo Angeli instruuntur per homines de divinis.</p><p title="I q. 117 a. 2 co."><a name="33332"><span class="ref">[33332] Iª q. 117 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra habitum est, inferiores Angeli loqui quidem possunt superioribus Angelis, manifestando eis suas cogitationes; sed de rebus divinis superiores ab inferioribus nunquam illuminantur. Manifestum est autem quod eo modo quo inferiores Angeli superioribus subduntur, supremi homines subduntur etiam infimis Angelorum. Quod patet per id quod dominus dicit, Matth. XI, <i>inter natos mulierum non surrexit maior Ioanne Baptista; sed qui minor est in regno caelorum, maior est illo</i>. Sic igitur de rebus divinis ab hominibus Angeli nunquam illuminantur. Cogitationes tamen suorum cordium homines Angelis per modum locutionis manifestare possunt, quia secreta cordium scire solius Dei est.</p><p title="I q. 117 a. 2 ad 1"><a name="33333"><span class="ref">[33333] Iª q. 117 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus, V super Gen. ad Litt., sic exponit illam apostoli auctoritatem. Praemiserat enim apostolus, <i>mihi, omnium sanctorum minimo, data est gratia haec, illuminare omnes quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo. Ita dico absconditi, ut tamen innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus, per Ecclesiam scilicet, multiformis sapientia Dei</i>. Quasi dicat, ita hoc sacramentum erat absconditum hominibus, ut tamen Ecclesiae caelesti, quae continetur in principibus et potestatibus, hoc sacramentum notum esset <i>a saeculis, non ante saecula, quia ibi primitus Ecclesia fuit, quo post resurrectionem et ista Ecclesia hominum congreganda est</i>. Potest tamen et aliter dici, quod <i>illud quod absconditum est, non tantum in Deo innotescit Angelis, verum etiam hic eis apparet, cum efficitur atque propalatur</i>, ut Augustinus ibidem subdit. Et sic dum per apostolos impleta sunt Christi et Ecclesiae mysteria, Angelis aliqua apparuerunt de huiusmodi mysteriis, quae ante erant eis occulta. Et per hunc modum potest intelligi quod Hieronymus dicit, quod, apostolis praedicantibus, Angeli aliqua mysteria cognoverunt, quia scilicet per praedicationem apostolorum huiusmodi mysteria explebantur in rebus ipsis, sicut praedicante Paulo convertebantur gentes; de quo apostolus ibi loquitur.</p><p title="I q. 117 a. 2 ad 2"><a name="33334"><span class="ref">[33334] Iª q. 117 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod apostoli instruebantur immediate a verbo Dei, non secundum eius divinitatem, sed inquantum eius humanitas loquebatur. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 117 a. 2 ad 3"><a name="33335"><span class="ref">[33335] Iª q. 117 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aliqui homines, etiam in statu viae, sunt maiores aliquibus Angelis, non quidem actu, sed virtute; inquantum scilicet habent caritatem tantae virtutis, ut possint mereri maiorem beatitudinis gradum quam quidam Angeli habeant. Sicut si dicamus semen alicuius magnae arboris esse maius virtute quam aliquam parvam arborem, cum tamen multo minus sit in actu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 117 a. 3 arg. 1"><a name="33336"><span class="ref">[33336] Iª q. 117 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod homo per virtutem animae possit corporalem materiam immutare. Dicit enim Gregorius, II Dialog., quod <i>sancti miracula aliquando ex prece faciunt, aliquando ex potestate, sicut Petrus, qui Tabitham mortuam orando suscitavit, Ananiam et Saphiram mentientes morti increpando tradidit</i>. Sed in operatione miraculorum fit aliqua immutatio materiae corporalis. Ergo homines virtute suae animae possunt materiam corporalem immutare.</p><p title="I q. 117 a. 3 arg. 2"><a name="33337"><span class="ref">[33337] Iª q. 117 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, super illud ad Gal. III, <i>quis vos fascinavit veritati non obedire?</i> Dicit Glossa quod <i>quidam habent</i> oculos urentes, qui solo aspectu inficiunt alios, et maxime pueros. Sed hoc non esset, nisi virtus animae posset materiam corporalem immutare. Ergo homo per virtutem suae animae potest materiam corporalem immutare.</p><p title="I q. 117 a. 3 arg. 3"><a name="33338"><span class="ref">[33338] Iª q. 117 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, corpus humanum est nobilius quam alia inferiora corpora. Sed per apprehensionem animae humanae immutatur corpus humanum ad calorem et frigus, ut patet in irascentibus et timentibus; et quandoque etiam haec immutatio pervenit usque ad aegritudinem et mortem. Ergo multo magis anima hominis potest sua virtute materiam corporalem immutare.</p><p title="I q. 117 a. 3 s. c."><a name="33339"><span class="ref">[33339] Iª q. 117 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in III de Trin., quod <i>materia corporalis soli Deo obedit ad nutum</i>.</p><p title="I q. 117 a. 3 co."><a name="33340"><span class="ref">[33340] Iª q. 117 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est materia corporalis non immutatur ad formam, nisi vel ab agente aliquo composito ex materia et forma; vel ab ipso Deo, in quo virtualiter et materia et forma praeexistit, sicut in primordiali causa utriusque. Unde et de Angelis supra dictum est quod materiam corporalem immutare non possunt naturali virtute, nisi applicando corporalia agentia ad effectus aliquos producendos. Multo igitur minus anima sua virtute naturali potest immutare materiam corporalem, nisi mediantibus aliquibus corporibus.</p><p title="I q. 117 a. 3 ad 1"><a name="33341"><span class="ref">[33341] Iª q. 117 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sancti dicuntur miracula facere ex potestate gratiae, non naturae. Quod patet per illud quod Gregorius ibidem dicit, <i>qui filii Dei ex potestate sunt, ut dicit Ioannes, quid mirum si signa facere ex potestate valeant?</i></p><p title="I q. 117 a. 3 ad 2"><a name="33342"><span class="ref">[33342] Iª q. 117 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod fascinationis causam assignavit Avicenna ex hoc, quod materia corporalis nata est obedire spirituali substantiae magis quam contrariis agentibus in natura. Et ideo quando anima fuerit fortis in sua imaginatione, corporalis materia immutatur secundum eam. Et hanc dicit esse causam oculi fascinantis. Sed supra ostensum est quod materia corporalis non obedit substantiae spirituali ad nutum, nisi soli creatori. Et ideo melius dicendum est, quod ex forti imaginatione animae immutantur spiritus corporis coniuncti. Quae quidem immutatio spirituum maxime fit in oculis, ad quos subtiliores spiritus perveniunt. Oculi autem inficiunt aerem continuum usque ad determinatum spatium, per quem modum specula, si fuerint nova et pura, contrahunt quandam impuritatem ex aspectu mulieris menstruatae, ut Aristoteles dicit in libro de Somn. et Vig. Sic igitur cum aliqua anima fuerit vehementer commota ad malitiam, sicut maxime in vetulabus contingit, efficitur secundum modum praedictum aspectus eius venenosus et noxius, et maxime pueris, qui habent corpus tenerum, et de facili receptivum impressionis. Possibile est etiam quod ex Dei permissione, vel etiam ex aliquo facto occulto, cooperetur ad hoc malignitas Daemonum, cum quibus vetulae sortilegae aliquod foedus habent.</p><p title="I q. 117 a. 3 ad 3"><a name="33343"><span class="ref">[33343] Iª q. 117 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod anima corpori humano unitur ut forma, et appetitus sensitivus, qui obedit aliqualiter rationi, ut supra dictum est, est actus alicuius organi corporalis. Et ideo oportet quod ad apprehensionem animae humanae, commoveatur appetitus sensitivus cum aliqua operatione corporali. Ad exteriora vero corpora immutanda apprehensio animae humanae non sufficit, nisi mediante immutatione proprii corporis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 117 a. 4 arg. 1"><a name="33344"><span class="ref">[33344] Iª q. 117 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod anima hominis separata possit corpora saltem localiter movere. Substantiae enim spirituali naturaliter obedit corpus ad motum localem, ut supra dictum est. Sed anima separata est substantia spiritualis. Ergo suo imperio potest exteriora corpora movere.</p><p title="I q. 117 a. 4 arg. 2"><a name="33345"><span class="ref">[33345] Iª q. 117 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, in itinerario Clementis dicitur, narrante Niceta ad Petrum, quod Simon magus per magicas artes pueri a se interfecti animam retinebat, per quam magicas operationes efficiebat. Sed hoc esse non potuisset sine aliqua corporum transmutatione, ad minus locali. Ergo anima separata habet virtutem localiter movendi corpora.</p><p title="I q. 117 a. 4 s. c."><a name="33346"><span class="ref">[33346] Iª q. 117 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in libro de anima quod anima non potest movere quodcumque corpus, sed solummodo proprium.</p><p title="I q. 117 a. 4 co."><a name="33347"><span class="ref">[33347] Iª q. 117 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod anima separata sua naturali virtute non potest movere aliquod corpus. Manifestum est enim quod, cum anima est corpori unita, non movet corpus nisi vivificatum, unde si aliquod membrum corporis mortificetur, non obedit animae ad motum localem. Manifestum est autem quod ab anima separata nullum corpus vivificatur. Unde nullum corpus obedit ei ad motum localem, quantum est ex virtute suae naturae, supra quam potest aliquid ei conferri virtute divina.</p><p title="I q. 117 a. 4 ad 1"><a name="33348"><span class="ref">[33348] Iª q. 117 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod substantiae quaedam spirituales sunt, quarum virtutes non determinantur ad aliqua corpora, sicut sunt Angeli, qui sunt naturaliter a corporibus absoluti, et ideo diversa corpora eis possunt obedire ad motum. Si tamen alicuius substantiae separatae virtus motiva determinetur naturaliter ad movendum aliquod corpus, non poterit illa substantia movere aliquod corpus maius, sed minus, sicut, secundum philosophos, motor inferioris caeli non posset movere caelum superius. Unde cum anima secundum suam naturam determinetur ad movendum corpus cuius est forma, nullum aliud corpus sua naturali virtute movere potest.</p><p title="I q. 117 a. 4 ad 2"><a name="33349"><span class="ref">[33349] Iª q. 117 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dicit Augustinus X de Civ. Dei, et Chrysostomus super Matth., frequenter Daemones simulant se esse animas mortuorum, ad confirmandum gentilium errorem, qui hoc credebant. Et ideo credibile est quod Simon magus illudebatur ab aliquo Daemone, qui simulabat se esse animam pueri quem ipse occiderat.</p></div></div><div class="q" id="q118"><h2>Quaestio 118</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 118 pr."><a name="33350"><span class="ref">[33350] Iª q. 118 pr.</span></a> Deinde considerandum est de traductione hominis ex homine. Et primo, quantum ad animam; secundo, quantum ad corpus. Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum anima sensitiva traducatur cum semine. Secundo, utrum anima intellectiva. Tertio, utrum omnes animae fuerint simul creatae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 118 a. 1 arg. 1"><a name="33351"><span class="ref">[33351] Iª q. 118 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima sensitiva non traducatur cum semine, sed sit per creationem a Deo. Omnis enim substantia perfecta quae non est composita ex materia et forma, si esse incipiat, hoc non est per generationem, sed per creationem, quia nihil generatur nisi ex materia. Sed anima sensitiva est substantia perfecta, alioquin non posset movere corpus, et cum sit forma corporis, non est ex materia et forma composita. Ergo non incipit esse per generationem, sed per creationem.</p><p title="I q. 118 a. 1 arg. 2"><a name="33352"><span class="ref">[33352] Iª q. 118 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, principium generationis in rebus viventibus est per potentiam generativam; quae, cum numeretur inter vires animae vegetabilis, est infra animam sensitivam. Nihil autem agit ultra suam speciem. Ergo anima sensitiva non potest causari per vim generativam animalis.</p><p title="I q. 118 a. 1 arg. 3"><a name="33353"><span class="ref">[33353] Iª q. 118 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, generans generat sibi simile, et sic oportet quod forma generati sit actu in causa generationis. Sed anima sensitiva non est actu in semine, nec ipsa nec aliqua pars eius, quia nulla pars animae sensitivae est nisi in aliqua parte corporis; in semine autem non est aliqua corporis particula, quia nulla particula corporis est quae non fiat ex semine, et per virtutem seminis. Ergo anima sensitiva non causatur ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 arg. 4"><a name="33354"><span class="ref">[33354] Iª q. 118 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, si in semine est aliquod principium activum animae sensitivae, aut illud principium manet, generato iam animali; aut non manet. Sed manere non potest. Quia vel esset idem cum anima sensitiva animalis generati, et hoc est impossibile, quia sic esset idem generans et generatum, faciens et factum. Vel esset aliquid aliud, et hoc etiam est impossibile, quia supra ostensum est quod in uno animali non est nisi unum principium formale, quod est una anima. Si autem non manet, hoc etiam videtur impossibile, quia sic aliquod agens ageret ad corruptionem sui ipsius, quod est impossibile. Non ergo anima sensitiva potest generari ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 s. c."><a name="33355"><span class="ref">[33355] Iª q. 118 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, ita se habet virtus quae est in semine, ad animalia quae ex semine generantur, sicut se habet virtus quae est in elementis mundi, ad animalia quae ex elementis mundi producuntur, sicut quae ex putrefactione generantur. Sed in huiusmodi animalibus animae producuntur ex virtute quae est in elementis; secundum illud Gen. I, <i>producant aquae reptile animae viventis</i>. Ergo et animalium quae generantur ex semine, animae producuntur ex virtute quae est in semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 co."><a name="33356"><span class="ref">[33356] Iª q. 118 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam posuerunt animas sensitivas animalium a Deo creari. Quae quidem positio conveniens esset, si anima sensitiva esset res subsistens, habens per se esse et operationem. Sic enim, sicut per se haberet esse et operationem, ita per se deberetur ei fieri. Et cum res simplex et subsistens non possit fieri nisi per creationem, sequeretur quod anima sensitiva procederet in esse per creationem. Sed ista radix est falsa, scilicet quod anima sensitiva per se habeat esse et operationem, ut ex superioribus patet, non enim corrumperetur, corrupto corpore. Et ideo, cum non sit forma subsistens, habet se in essendo ad modum aliarum formarum corporalium, quibus per se non debetur esse, sed esse dicuntur inquantum composita subsistentia per eas sunt. Unde et ipsis compositis debetur fieri. Et quia generans est simile generato, necesse est quod naturaliter tam anima sensitiva, quam aliae huiusmodi formae, producantur in esse ab aliquibus corporalibus agentibus transmutantibus materiam de potentia in actum, per aliquam virtutem corpoream quae est in eis. Quanto autem aliquod agens est potentius, tanto potest suam actionem diffundere ad magis distans, sicut quanto aliquod corpus est magis calidum, tanto ad remotius calefactionem producit. Corpora igitur non viventia, quae sunt inferiora naturae ordine, generant quidem sibi simile, non per aliquod medium, sed per seipsa; sicut ignis per seipsum generat ignem. Sed corpora viventia, tanquam potentiora, agunt ad generandum sibi simile et sine medio, et per medium. Sine medio quidem, in opere nutritionis, in quo caro generat carnem, cum medio vero, in actu generationis, quia ex anima generantis derivatur quaedam virtus activa ad ipsum semen animalis vel plantae, sicut et a principali agente derivatur quaedam vis motiva ad instrumentum. Et sicut non refert dicere quod aliquid moveatur ab instrumento, vel a principali agente; ita non refert dicere quod anima generati causetur ab anima generantis, vel a virtute derivata ab ipsa, quae est in semine.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 1"><a name="33357"><span class="ref">[33357] Iª q. 118 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod anima sensitiva non est substantia perfecta per se subsistens. Et de hoc supra dictum est, nec oportet hic iterare.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 2"><a name="33358"><span class="ref">[33358] Iª q. 118 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod virtus generativa non generat solum in virtute propria, sed in virtute totius animae, cuius est potentia. Et ideo virtus generativa plantae generat plantam; virtus vero generativa animalis generat animal. Quanto enim anima fuerit perfectior, tanto virtus eius generativa ordinatur ad perfectiorem effectum.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 3"><a name="33359"><span class="ref">[33359] Iª q. 118 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illa vis activa quae est in semine, ex anima generantis derivata, est quasi quaedam motio ipsius animae generantis, nec est anima, aut pars animae, nisi in virtute; sicut in serra vel securi non est forma lecti, sed motio quaedam ad talem formam. Et ideo non oportet quod ista vis activa habeat aliquod organum in actu; sed fundatur in ipso spiritu incluso in semine, quod est spumosum, ut attestatur eius albedo. In quo etiam spiritu est quidam calor ex virtute caelestium corporum, quorum etiam virtute agentia inferiora agunt ad speciem, ut supra dictum est. Et quia in huiusmodi spiritu concurrit virtus animae cum virtute caelesti, dicitur quod homo generat hominem, et sol. Calidum autem elementare se habet instrumentaliter ad virtutem animae, sicut etiam ad virtutem nutritivam, ut dicitur in II de anima.</p><p title="I q. 118 a. 1 ad 4"><a name="33360"><span class="ref">[33360] Iª q. 118 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod in animalibus perfectis, quae generantur ex coitu, virtus activa est in semine maris, secundum philosophum in libro de Generat. Animal.; materia autem foetus est illud quod ministratur a femina. In qua quidem materia statim a principio est anima vegetabilis, non quidem secundum actum secundum, sed secundum actum primum, sicut anima sensitiva est in dormientibus. Cum autem incipit attrahere alimentum, tunc iam actu operatur. Huiusmodi igitur materia transmutatur a virtute quae est in semine maris, quousque perducatur in actum animae sensitivae, non ita quod ipsamet vis quae erat in semine, fiat anima sensitiva; quia sic idem esset generans et generatum; et hoc magis esset simile nutritioni et augmento, quam generationi, ut philosophus dicit. Postquam autem per virtutem principii activi quod erat in semine, producta est anima sensitiva in generato quantum ad aliquam partem eius principalem, tunc iam illa anima sensitiva prolis incipit operari ad complementum proprii corporis, per modum nutritionis et augmenti. Virtus autem activa quae erat in semine, esse desinit, dissoluto semine, et evanescente spiritu qui inerat. Nec hoc est inconveniens, quia vis ista non est principale agens, sed instrumentale; motio autem instrumenti cessat, effectu iam producto in esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 118 a. 2 arg. 1"><a name="33361"><span class="ref">[33361] Iª q. 118 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva causetur ex semine. Dicitur enim Gen. XLVI, <i>cunctae animae quae egressae sunt de femore Iacob, sexaginta sex</i>. Sed nihil egreditur de femore hominis, nisi inquantum causatur ex semine. Ergo anima intellectiva causatur ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 2"><a name="33362"><span class="ref">[33362] Iª q. 118 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut supra ostensum est, in homine est una et eadem anima secundum substantiam, intellectiva, sensitiva et nutritiva. Sed anima sensitiva in homine generatur ex semine, sicut in aliis animalibus, unde et philosophus dicit in libro de Generat. Animal., quod non simul fit animal et homo, sed prius fit animal habens animam sensitivam. Ergo et anima intellectiva causatur ex semine.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 3"><a name="33363"><span class="ref">[33363] Iª q. 118 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum et idem agens, est cuius actio terminatur ad formam, et materiam, alioquin ex forma et materia non fieret unum simpliciter. Sed anima intellectiva est forma corporis humani, quod formatur per virtutem seminis. Ergo et anima intellectiva per virtutem seminis causatur.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 4"><a name="33364"><span class="ref">[33364] Iª q. 118 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, homo generat sibi simile secundum speciem. Sed species humana constituitur per animam rationalem. Ergo anima rationalis est a generante.</p><p title="I q. 118 a. 2 arg. 5"><a name="33365"><span class="ref">[33365] Iª q. 118 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, inconveniens est dicere quod Deus cooperetur peccantibus. Sed si animae rationales crearentur a Deo, Deus interdum cooperaretur adulteris, de quorum illicito coitu proles interdum generatur. Non ergo animae rationales creantur a Deo.</p><p title="I q. 118 a. 2 s. c."><a name="33366"><span class="ref">[33366] Iª q. 118 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., quod <i>animae rationales non seminantur per coitum</i>.</p><p title="I q. 118 a. 2 co."><a name="33367"><span class="ref">[33367] Iª q. 118 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est virtutem activam quae est in materia, extendere suam actionem ad producendum immaterialem effectum. Manifestum est autem quod principium intellectivum in homine est principium transcendens materiam, habet enim operationem in qua non communicat corpus. Et ideo impossibile est quod virtus quae est in semine, sit productiva intellectivi principii. Similiter etiam quia virtus quae est in semine agit in virtute animae generantis, secundum quod anima generantis est actus corporis, utens ipso corpore in sua operatione. In operatione autem intellectus non communicat corpus. Unde virtus intellectivi principii, prout intellectivum est, non potest ad semen pervenire. Et ideo philosophus, in libro de Generat. Animal., dicit, <i>relinquitur intellectus solus de foris advenire</i>. Similiter etiam anima intellectiva, cum habeat operationem sine corpore, est subsistens, ut supra habitum est, et ita sibi debetur esse et fieri. Et cum sit immaterialis substantia, non potest causari per generationem, sed solum per creationem a Deo. Ponere ergo animam intellectivam a generante causari, nihil est aliud quam ponere eam non subsistentem; et per consequens corrumpi eam cum corpore. Et ideo haereticum est dicere quod anima intellectiva traducatur cum semine.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 1"><a name="33368"><span class="ref">[33368] Iª q. 118 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in auctoritate illa ponitur per synecdochen pars pro toto, idest anima pro toto homine.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 2"><a name="33369"><span class="ref">[33369] Iª q. 118 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliqui dixerunt quod operationes vitae quae apparent in embryone, non sunt ab anima eius, sed ab anima matris; vel a virtute formativa quae est in semine. Quorum utrumque falsum est, opera enim vitae non possunt esse a principio extrinseco, sicut sentire, nutriri et augeri. Et ideo dicendum est quod anima praeexistit in embryone a principio quidem nutritiva, postmodum autem sensitiva, et tandem intellectiva. Dicunt ergo quidam quod supra animam vegetabilem quae primo inerat, supervenit alia anima, quae est sensitiva; et supra illam iterum alia, quae est intellectiva. Et sic sunt in homine tres animae, quarum una est in potentia ad aliam. Quod supra improbatum est. Et ideo alii dicunt quod illa eadem anima quae primo fuit vegetativa tantum, postmodum, per actionem virtutis quae est in semine, perducitur ad hoc quod fiat etiam sensitiva; et tandem perducitur ad hoc ut ipsa eadem fiat intellectiva, non quidem per virtutem activam seminis, sed per virtutem superioris agentis, scilicet Dei deforis illustrantis. Et propter hoc dicit philosophus quod intellectus venit ab extrinseco. Sed hoc stare non potest. Primo quidem, quia nulla forma substantialis recipit magis et minus; sed superadditio maioris perfectionis facit aliam speciem, sicut additio unitatis facit aliam speciem in numeris. Non est autem possibile ut una et eadem forma numero sit diversarum specierum. Secundo, quia sequeretur quod generatio animalis esset motus continuus, paulatim procedens de imperfecto ad perfectum; sicut accidit in alteratione. Tertio, quia sequeretur quod generatio hominis aut animalis non sit generatio simpliciter, quia subiectum eius esset ens actu. Si enim a principio in materia prolis est anima vegetabilis, et postmodum usque ad perfectum paulatim perducitur; erit semper additio perfectionis sequentis sine corruptione perfectionis praecedentis. Quod est contra rationem generationis simpliciter. Quarto, quia aut id quod causatur ex actione Dei, est aliquid subsistens, et ita oportet quod sit aliud per essentiam a forma praeexistente, quae non erat subsistens; et sic redibit opinio ponentium plures animas in corpore. Aut non est aliquid subsistens, sed quaedam perfectio animae praeexistentis, et sic ex necessitate sequitur quod anima intellectiva corrumpatur, corrupto corpore; quod est impossibile. Est autem et alius modus dicendi, secundum eos qui ponunt unum intellectum in omnibus. Quod supra improbatum est. Et ideo dicendum est quod, cum generatio unius semper sit corruptio alterius, necesse est dicere quod tam in homine quam in animalibus aliis, quando perfectior forma advenit, fit corruptio prioris, ita tamen quod sequens forma habet quidquid habebat prima, et adhuc amplius. Et sic per multas generationes et corruptiones pervenitur ad ultimam formam substantialem, tam in homine quam in aliis animalibus. Et hoc ad sensum apparet in animalibus ex putrefactione generatis. Sic igitur dicendum est quod anima intellectiva creatur a Deo in fine generationis humanae, quae simul est et sensitiva et nutritiva, corruptis formis praeexistentibus.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 3"><a name="33370"><span class="ref">[33370] Iª q. 118 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa locum habet in diversis agentibus non ordinatis ad invicem. Sed si sint multa agentia ordinata, nihil prohibet virtutem superioris agentis pertingere ad ultimam formam; virtutes autem inferiorum agentium pertingere solum ad aliquam materiae dispositionem; sicut virtus seminis disponit materiam, virtus autem animae dat formam, in generatione animalis. Manifestum est autem ex praemissis quod tota natura corporalis agit ut instrumentum spiritualis virtutis; et praecipue Dei. Et ideo nihil prohibet quin formatio corporis sit ab aliqua virtute corporali, anima autem intellectiva sit a solo Deo.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 4"><a name="33371"><span class="ref">[33371] Iª q. 118 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod homo generat sibi simile, inquantum per virtutem seminis eius disponitur materia ad susceptionem talis formae.</p><p title="I q. 118 a. 2 ad 5"><a name="33372"><span class="ref">[33372] Iª q. 118 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod in actione adulterorum, illud quod est naturae, bonum est, et huic cooperatur Deus. Quod vero est inordinatae voluptatis, malum est, et huic Deus non cooperatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 118 a. 3 arg. 1"><a name="33373"><span class="ref">[33373] Iª q. 118 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod animae humanae fuerint creatae simul a principio mundi. Dicitur enim Gen. II, <i>requievit Deus ab omni opere quod patrarat</i>. Hoc autem non esset, si quotidie novas animas crearet. Ergo omnes animae sunt simul creatae.</p><p title="I q. 118 a. 3 arg. 2"><a name="33374"><span class="ref">[33374] Iª q. 118 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad perfectionem universi maxime pertinent substantiae spirituales. Si igitur animae simul crearentur cum corporibus, quotidie innumerabiles spirituales substantiae perfectioni universi adderentur, et sic universum a principio fuisset imperfectum. Quod est contra illud quod dicitur Gen. II, <i>Deum omne opus suum complesse</i>.</p><p title="I q. 118 a. 3 arg. 3"><a name="33375"><span class="ref">[33375] Iª q. 118 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, finis rei respondet eius principio. Sed anima intellectiva remanet, destructo corpore. Ergo incoepit esse ante corpus.</p><p title="I q. 118 a. 3 s. c."><a name="33376"><span class="ref">[33376] Iª q. 118 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., quod <i>simul anima creatur cum corpore</i>.</p><p title="I q. 118 a. 3 co."><a name="33377"><span class="ref">[33377] Iª q. 118 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam posuerunt quod animae intellectivae accidat uniri corpori, ponentes eam esse eiusdem conditionis cum substantiis spiritualibus quae corpori non uniuntur. Et ideo posuerunt animas hominum simul a principio cum Angelis creatas. Sed haec opinio falsa est. Primo quidem, quantum ad radicem. Si enim accidentaliter conveniret animae corpori uniri, sequeretur quod homo, qui ex ista unione constituitur, esset ens per accidens; vel quod anima esset homo, quod falsum est, ut supra ostensum est. Quod etiam anima humana non sit eiusdem naturae cum Angelis, ipse diversus modus intelligendi ostendit, ut supra ostensum est, homo enim intelligit a sensibus accipiendo, et convertendo se ad phantasmata, ut supra ostensum est. Et ideo indiget uniri corpori, quo indiget ad operationem sensitivae partis. Quod de Angelo dici non potest. Secundo apparet falsitas in ipsa positione. Si enim animae naturale est corpori uniri, esse sine corpore est sibi contra naturam, et sine corpore existens non habet suae naturae perfectionem. Non fuit autem conveniens ut Deus ab imperfectis suum opus inchoaret, et ab his quae sunt praeter naturam, non enim fecit hominem sine manu aut sine pede, quae sunt partes naturales hominis. Multo igitur minus fecit animam sine corpore. Si vero aliquis dicat quod non est naturale animae corpori uniri, oportet inquirere causam quare sint corporibus unitae. Oportet autem dicere quod aut hoc sit factum ex eius voluntate; aut ex alia causa. Si ex eius voluntate, videtur hoc esse inconveniens. Primo quidem, quia haec voluntas irrationabilis esset, si non indigeret corpore, et vellet ei uniri, si enim eo indigeret, naturale esset ei quod corpori uniretur, quia natura non deficit in necessariis. Secundo, quia nulla ratio esset quare animae a principio mundi creatae, post tot tempora voluntas accesserit ut nunc corpori uniatur. Est enim substantia spiritualis supra tempus, utpote revolutiones caeli excedens. Tertio quia videretur a casu esse quod haec anima huic corpori uniretur, cum ad hoc requiratur concursus duarum voluntatum, scilicet animae advenientis, et hominis generantis. Si autem praeter voluntatem ipsius corpori unitur, et praeter eius naturam; oportet quod hoc sit ex causa violentiam inferente, et sic erit ei poenale et triste. Quod est secundum errorem Origenis, qui posuit animas incorporari propter poenam peccati. Unde cum haec omnia sint inconvenientia, simpliciter confitendum est quod animae non sunt creatae ante corpora, sed simul creantur cum corporibus infunduntur.</p><p title="I q. 118 a. 3 ad 1"><a name="33378"><span class="ref">[33378] Iª q. 118 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus dicitur cessasse die septimo, non quidem ab omni opere, cum dicatur Ioan. V, <i>pater meus usque modo operatur</i>; sed a novis rerum generibus et speciebus condendis, quae in operibus primis non aliquo modo praeextiterint. Sic enim animae quae nunc creantur, praeextiterunt secundum similitudinem speciei in primis operibus, in quibus anima Adae creata fuit.</p><p title="I q. 118 a. 3 ad 2"><a name="33379"><span class="ref">[33379] Iª q. 118 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod perfectioni universi, quantum ad numerum individuorum, quotidie potest addi aliquid, non autem quantum ad numerum specierum.</p><p title="I q. 118 a. 3 ad 3"><a name="33380"><span class="ref">[33380] Iª q. 118 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hoc quod anima remanet sine corpore, contingit per corporis corruptionem, quae consecuta est ex peccato. Unde non fuit conveniens quod ab hoc inciperent Dei opera, quia, sicut scriptum est Sap. I, <i>Deus mortem non fecit, sed impii manibus et verbis accersierunt eam</i>.</p></div></div><div class="q" id="q119"><h2>Quaestio 119</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 119 pr."><a name="33381"><span class="ref">[33381] Iª q. 119 pr.</span></a> Deinde considerandum est de propagatione hominis quantum ad corpus. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum aliquid de alimento convertatur in veritatem humanae naturae. Secundo, utrum semen, quod est humanae generationis principium, sit de superfluo alimenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 119 a. 1 arg. 1"><a name="33382"><span class="ref">[33382] Iª q. 119 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod nihil de alimento transeat in veritatem humanae naturae. Dicitur enim Matth. XV, <i>omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et per secessum emittitur</i>. Sed quod emittitur, non transit in veritatem humanae naturae. Ergo nihil de alimento in veritatem humanae naturae transit.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 2"><a name="33383"><span class="ref">[33383] Iª q. 119 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus, in I de Generat., distinguit carnem secundum speciem, et secundum materiam; et dicit quod caro secundum materiam advenit et recedit. Quod autem ex alimento generatur, advenit et recedit. Ergo id in quod alimentum convertitur, est caro secundum materiam, non autem caro secundum speciem. Sed hoc pertinet ad veritatem humanae naturae, quod pertinet ad speciem eius. Ergo alimentum non transit in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 3"><a name="33384"><span class="ref">[33384] Iª q. 119 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad veritatem humanae naturae pertinere videtur humidum radicale; quod si deperdatur, restitui non potest, ut medici dicunt. Posset autem restitui, si alimentum converteretur in ipsum humidum. Ergo nutrimentum non convertitur in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 4"><a name="33385"><span class="ref">[33385] Iª q. 119 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, si alimentum transiret in veritatem humanae naturae, quidquid in homine deperditur, restaurari posset. Sed mors hominis non accidit nisi per deperditionem alicuius. Posset igitur homo per sumptionem alimenti in perpetuum se contra mortem tueri.</p><p title="I q. 119 a. 1 arg. 5"><a name="33386"><span class="ref">[33386] Iª q. 119 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, si alimentum in veritatem humanae naturae transiret, nihil esset in homine quod non posset recedere et reparari, quia id quod in homine generatur ex alimento, et recedere et reparari potest. Si ergo homo diu viveret, sequeretur quod nihil quod in eo fuit materialiter in principio suae generationis, finaliter remaneret in ipso. Et sic non esset idem homo numero per totam vitam suam, cum ad hoc quod aliquid sit idem numero, requiratur identitas materiae. Hoc autem est inconveniens. Non ergo alimentum transit in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 s. c."><a name="33387"><span class="ref">[33387] Iª q. 119 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., <i>alimenta carnis corrupta, idest amittentia formam suam, in membrorum fabricam migrant</i>. Sed fabrica membrorum pertinet ad veritatem humanae naturae. Ergo alimenta transeunt in veritatem humanae naturae.</p><p title="I q. 119 a. 1 co."><a name="33388"><span class="ref">[33388] Iª q. 119 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, II Metaphys., <i>hoc modo se habet unumquodque ad veritatem, sicut se habet ad esse</i>. Illud ergo pertinet ad veritatem naturae alicuius, quod est de constitutione naturae ipsius. Sed natura dupliciter considerari potest, uno modo, in communi, secundum rationem speciei; alio modo, secundum quod est in hoc individuo. Ad veritatem igitur naturae alicuius in communi consideratae, pertinet forma et materia eius in communi accepta, ad veritatem autem naturae in hoc particulari consideratae, pertinet materia individualis signata, et forma per huiusmodi materiam individuata. Sicut de veritate humanae naturae in communi, est anima humana et corpus, sed de veritate humanae naturae in Petro et Martino, est haec anima et hoc corpus. Sunt autem quaedam, quorum formae non possunt salvari nisi in una materia signata, sicut forma solis non potest salvari nisi in materia quae actu sub ea continetur. Et secundum hunc modum, aliqui posuerunt quod forma humana non potest salvari nisi in materia quadam signata, quae scilicet a principio fuit tali forma formata in primo homine. Ita quod quidquid aliud praeter illud quod ex primo parente in posteros derivatur, additum fuerit, non pertinet ad veritatem humanae naturae, quasi non vere accipiat formam humanae naturae. Sed illa materia quae in primo homine formae humanae fuit subiecta, in seipsa multiplicatur, et hoc modo multitudo humanorum corporum a corpore primi hominis derivatur. Et secundum hos, alimentum non convertitur in veritatem humanae naturae, sed dicunt quod alimentum accipitur ut quoddam fomentum naturae, idest ut resistat actioni caloris naturalis, ne consumat humidum radicale; sicut plumbum vel stannum adiungitur argento, ne consumatur per ignem. Sed haec positio est multipliciter irrationabilis. Primo quidem, quia eiusdem rationis est quod aliqua forma possit fieri in alia materia, et quod possit propriam materiam deserere, et ideo omnia generabilia sunt corruptibilia, et e converso. Manifestum est autem quod forma humana potest deficere ab hac materia quae ei subiicitur, alioquin corpus humanum corruptibile non esset. Unde relinquitur quod et alii materiae advenire possit, aliquo alio in veritatem humanae naturae transeunte. Secundo, quia in omnibus quorum materia invenitur tota sub uno individuo, non est nisi unum individuum in una specie, sicut patet in sole et luna, et huiusmodi. Sic igitur non esset nisi unum individuum humanae speciei. Tertio, quia non est possibile quod multiplicatio materiae attendatur nisi vel secundum quantitatem tantum, sicut accidit in rarefactis, quorum materia suscipit maiores dimensiones; vel etiam secundum substantiam materiae. Sola autem eadem substantia materiae manente, non potest dici quod sit multiplicata, quia idem ad seipsum non constituit multitudinem, cum necesse sit omnem multitudinem ex aliqua divisione causari. Unde oportet quod aliqua alia substantia materiae adveniat, vel per creationem, vel per conversionem alterius in ipsam. Unde relinquitur quod non potest aliqua materia multiplicari, nisi vel per rarefactionem, sicut cum ex aqua fit aer; vel per conversionem alterius rei, sicut multiplicatur ignis per additionem lignorum; vel per creationem materiae. Sed manifestum est multiplicationem materiae in humanis corporibus non accidere per rarefactionem, quia sic corpora hominum perfectae aetatis essent imperfectiora quam corpora puerorum. Nec iterum per creationem novae materiae, quia secundum Gregorium, <i>omnia sunt simul creata secundum substantiam materiae, licet non secundum speciem formae</i>. Unde relinquitur quod multiplicatio corporis humani non fit nisi per hoc, quod alimentum convertitur in veritatem humani corporis. Quarto, quia cum homo non differat ab animalibus et plantis secundum animam vegetabilem, sequeretur quod etiam corpora animalium et plantarum non multiplicarentur per conversionem alimenti in corpus nutritum, sed per quandam multiplicationem. Quae non potest esse naturalis, cum materia secundum naturam non extendatur nisi usque ad certam quantitatem; nec iterum inveniatur aliquid naturaliter crescere, nisi per rarefactionem, vel conversionem alterius in ipsum. Et sic totum opus generativae et nutritivae, quae dicuntur vires naturales, esset miraculosum. Quod est omnino inconveniens. Unde alii dixerunt quod forma humana potest quidem fieri de novo in aliqua alia materia, si consideretur natura humana in communi, non autem si accipiatur prout est in hoc individuo, in quo forma humana fixa manet in quadam materia determinata, cui primo imprimitur in generatione huius individui, ita quod illam materiam nunquam deserit usque ad ultimam individui corruptionem. Et hanc materiam dicunt principaliter pertinere ad veritatem humanae naturae. Sed quia huiusmodi materia non sufficit ad quantitatem debitam, requiritur ut adveniat alia materia per conversionem alimenti in substantiam nutriti, quantum sufficiat ad debitum augmentum. Et hanc materiam dicunt secundario pertinere ad veritatem humanae naturae, quia non requiritur ad primum esse individui, sed ad quantitatem eius. Iam vero si quid aliud advenit ex alimento, non pertinet ad veritatem humanae naturae, proprie loquendo. Sed hoc etiam est inconveniens. Primo quidem, quia haec opinio iudicat de materia corporum viventium, ad modum corporum inanimatorum; in quibus etsi sit virtus ad generandum simile in specie, non tamen est virtus in eis ad generandum aliquid sibi simile secundum individuum; quae quidem virtus in corporibus viventibus est virtus nutritiva. Nihil ergo per virtutem nutritivam adderetur corporibus viventibus, si alimentum in veritatem naturae ipsorum non converteretur. Secundo quia virtus activa quae est in semine, est quaedam impressio derivata ab anima generantis, sicut supra dictum est. Unde non potest esse maioris virtutis in agendo, quam ipsa anima a qua derivatur. Si ergo ex virtute seminis vere assumit aliqua materia formam naturae humanae, multo magis anima in nutrimentum coniunctum poterit veram formam naturae humanae imprimere per potentiam nutritivam. Tertio, quia nutrimento indigetur non solum ad augmentum, alioquin terminato augmento necessarium non esset, sed etiam ad restaurandum illud quod deperditur per actionem caloris naturalis. Non autem esset restauratio, nisi id quod ex alimento generatur, succederet in locum deperditi. Unde sicut id quod primo inerat, est de veritate humanae naturae, ita et id quod ex alimento generatur. Et ideo, secundum alios, dicendum est quod alimentum vere convertitur in veritatem humanae naturae, inquantum vere accipit speciem carnis et ossis et huiusmodi partium. Et hoc est quod dicit philosophus in II de anima, quod <i>alimentum nutrit inquantum est potentia caro</i>.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 1"><a name="33389"><span class="ref">[33389] Iª q. 119 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominus non dicit quod totum quod in os intrat, per secessum emittatur, sed omne, quia de quolibet cibo aliquid impurum per secessum emittitur. Vel potest dici quod quidquid ex alimento generatur, potest etiam per calorem naturalem resolvi, et per poros quosdam occultos emitti, ut Hieronymus exponit.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 2"><a name="33390"><span class="ref">[33390] Iª q. 119 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliqui per carnem secundum speciem intellexerunt id quod primo accipit speciem humanam, quod sumitur a generante, et hoc dicunt semper manere, quousque individuum durat. Carnem vero secundum materiam dicunt esse quae generatur ex alimento, et hanc dicunt non semper permanere, sed quod sicut advenit, ita abscedit. Sed hoc est contra intentionem Aristotelis. Dicit enim ibi quod, sicut in unoquoque habentium speciem in materia, puta in ligno et lapide, <i>ita et in carne hoc est secundum speciem, et illud secundum materiam</i>. Manifestum est autem quod praedicta distinctio locum non habet in rebus inanimatis, quae non generantur ex semine, nec nutriuntur. Et iterum, cum id quod ex alimento generatur, adiungatur corpori nutrito per modum mixtionis, sicut aqua miscetur vino, ut ponit exemplum ibidem philosophus; non potest alia esse natura eius quod advenit, et eius cui advenit, cum iam sit factum unum per veram mixtionem. Unde nulla ratio est quod unum consumatur per calorem naturalem, et alterum maneat. Et ideo aliter dicendum est, quod haec distinctio philosophi non est secundum diversas carnes, sed est eiusdem carnis secundum diversam considerationem. Si enim consideretur caro secundum speciem, idest secundum id quod est formale in ipsa, sic semper manet, quia semper manet natura carnis, et dispositio naturalis ipsius. Sed si consideretur caro secundum materiam, sic non manet, sed paulatim consumitur et restauratur, sicut patet in igne fornacis, cuius forma manet, sed materia paulatim consumitur, et alia in locum eius substituitur.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 3"><a name="33391"><span class="ref">[33391] Iª q. 119 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ad humidum radicale intelligitur pertinere totum id in quo fundatur virtus speciei. Quod si subtrahatur, restitui non potest, sicut si amputetur manus aut pes, vel aliquid huiusmodi. Sed humidum nutrimentale est quod nondum pervenit ad suscipiendum perfecte naturam speciei, sed est in via ad hoc; sicut est sanguis, et alia huiusmodi. Unde si talia subtrahantur, remanet adhuc virtus speciei in radice, quae non tollitur.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 4"><a name="33392"><span class="ref">[33392] Iª q. 119 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod omnis virtus in corpore passibili per continuam actionem debilitatur, quia huiusmodi agentia etiam patiuntur. Et ideo virtus conversiva in principio quidem tam fortis est, ut possit convertere non solum quod sufficit ad restaurationem deperditi, sed etiam ad augmentum. Postea vero non potest convertere nisi quantum sufficit ad restaurationem deperditi, et tunc cessat augmentum. Demum nec hoc potest, et tunc fit diminutio. Deinde, deficiente huiusmodi virtute totaliter, animal moritur. Sicut virtus vini convertentis aquam admixtam, paulatim per admixtionem aquae debilitatur, ut tandem totum fiat aquosum, ut philosophus exemplificat in I de Generat.</p><p title="I q. 119 a. 1 ad 5"><a name="33393"><span class="ref">[33393] Iª q. 119 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, sicut philosophus dicit in I de Generat. quando aliqua materia per se convertitur in ignem, tunc dicitur ignis de novo generari, quando vero aliqua materia convertitur in ignem praeexistentem, dicitur ignis nutriri. Unde si tota materia simul amittat speciem ignis, et alia materia convertatur in ignem, erit alius ignis numero. Si vero, paulatim combusto uno ligno, aliud substituatur, et sic deinceps quousque omnia prima consumantur, semper remanet idem ignis numero, quia semper quod additur, transit in praeexistens. Et similiter est intelligendum in corporibus viventibus, in quibus ex nutrimento restauratur id quod per calorem naturalem consumitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 119 a. 2 arg. 1"><a name="33394"><span class="ref">[33394] Iª q. 119 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod semen non sit de superfluo alimenti, sed de substantia generantis. Dicit enim Damascenus quod <i>generatio est opus naturae ex substantia generantis producens quod generatur</i>. Sed id quod generatur, generatur ex semine. Ergo semen est de substantia generantis.</p><p title="I q. 119 a. 2 arg. 2"><a name="33395"><span class="ref">[33395] Iª q. 119 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum hoc filius assimilatur patri, quod ab eo aliquid accipit. Sed si semen ex quo aliquid generatur, sit de superfluo alimenti; nihil acciperet aliquis ab avo et praecedentibus, in quibus hoc alimentum nullo modo fuit. Ergo non assimilaretur aliquis avo et praecedentibus, magis quam aliis hominibus.</p><p title="I q. 119 a. 2 arg. 3"><a name="33396"><span class="ref">[33396] Iª q. 119 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, alimentum hominis generantis quandoque est ex carnibus bovis, vel porci, et aliorum huiusmodi. Si igitur semen esset de superfluo alimenti, homo generatus ex semine maiorem affinitatem haberet cum bove et porco, quam cum patre et aliis consanguineis.</p><p title="I q. 119 a. 2 arg. 4"><a name="33397"><span class="ref">[33397] Iª q. 119 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, X super Gen. ad Litt., quod nos fuimus in Adam non solum secundum <i>seminalem rationem, sed etiam secundum corpulentam substantiam</i>. Hoc autem non esset, si semen esset ex superfluo alimenti. Ergo semen non est superfluo alimenti.</p><p title="I q. 119 a. 2 s. c."><a name="33398"><span class="ref">[33398] Iª q. 119 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus probat multipliciter, in libro de Generat. Animal., <i>quod semen est superfluum alimenti</i>.</p><p title="I q. 119 a. 2 co."><a name="33399"><span class="ref">[33399] Iª q. 119 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ista quaestio aliqualiter dependet ex praemissis. Si enim in natura humana est virtus ad communicandum suam formam materiae alienae non solum in alio, sed etiam in ipso; manifestum est quod alimentum, quod est in principio dissimile, in fine fit simile per formam communicatam. Est autem naturalis ordo ut aliquid gradatim de potentia reducatur in actum, et ideo in his quae generantur, invenimus quod primo unumquodque est imperfectum, et postea perficitur. Manifestum est autem quod commune se habet ad proprium et determinatum, ut imperfectum ad perfectum, et ideo videmus quod in generatione animalis prius generatur animal, quam homo vel equus. Sic igitur et ipsum alimentum primo quidem accipit quandam virtutem communem respectu omnium partium corporis, et in fine determinatur ad hanc partem vel ad illam. Non autem est possibile quod accipiatur pro semine id quod iam conversum est in substantiam membrorum, per quandam resolutionem. Quia illud resolutum, si non retineret naturam eius a quo resolvitur, tunc iam esset recedens a natura generantis, quasi in via corruptionis existens; et sic non haberet virtutem convertendi aliud in similem naturam. Si vero retineret naturam eius a quo resolvitur, tunc, cum esset contractum ad determinatam partem, non haberet virtutem movendi ad naturam totius, sed solum ad naturam partis. Nisi forte quis dicat quod esset resolutum ab omnibus partibus corporis, et quod retineat naturam omnium partium. Et sic semen esset quasi quoddam parvum animal in actu; et generatio animalis ex animali non esset nisi per divisionem, sicut lutum generatur ex luto, et sicut accidit in animalibus quae decisa vivunt. Hoc autem est inconveniens. Relinquitur ergo quod semen non sit decisum ab eo quod erat actu totum; sed magis sit in potentia totum, habens virtutem ad productionem totius corporis, derivatam an anima generantis, ut supra dictum est. Hoc autem quod est in potentia ad totum, est illud quod generatur ex alimento, antequam convertatur in substantiam membrorum. Et ideo ex hoc semen accipitur. Et secundum hoc, virtus nutritiva dicitur deservire generativae, quia id quod est conversum per virtutem nutritivam, accipitur a virtute generativa ut semen. Et huius signum ponit philosophus, quod animalia magni corporis, quae indigent multo nutrimento, sunt pauci seminis secundum quantitatem sui corporis, et paucae generationis; et similiter homines pingues sunt pauci seminis, propter eandem causam.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 1"><a name="33400"><span class="ref">[33400] Iª q. 119 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod generatio est de substantia generantis in animalibus et plantis, inquantum semen habet virtutem ex forma generantis, et inquantum est in potentia ad substantiam ipsius.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 2"><a name="33401"><span class="ref">[33401] Iª q. 119 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod assimilatio generantis ad genitum non fit propter materiam, sed propter formam agentis, quod generat sibi simile. Unde non oportet ad hoc quod aliquis assimiletur avo, quod materia corporalis seminis fuerit in avo; sed quod sit in semine aliqua virtus derivata ab anima avi, mediante patre.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 3"><a name="33402"><span class="ref">[33402] Iª q. 119 a. 2 ad 3</span></a> Et similiter dicendum est ad tertium. Nam affinitas non attenditur secundum materiam, sed magis secundum derivationem formae.</p><p title="I q. 119 a. 2 ad 4"><a name="33403"><span class="ref">[33403] Iª q. 119 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod verbum Augustini non est sic intelligendum, quasi in Adam actu fuerit aut seminalis ratio huius hominis propinqua, aut corpulenta eius substantia, sed utrumque fuit in Adam secundum originem. Nam et materia corporalis, quae ministrata est a matre, quam vocat corpulentam substantiam, derivatur originaliter ab Adam, et similiter virtus activa existens in semine patris, quae est huius hominis propinqua ratio seminalis. Sed Christus dicitur fuisse in Adam secundum corpulentam substantiam, sed non secundum seminalem rationem. Quia materia corporis eius, quae ministrata est a matre virgine, derivata est ab Adam, sed virtus activa non est derivata ab Adam, quia corpus eius non est formatum per virtutem virilis seminis, sed operatione spiritus sancti. Talis enim partus decebat eum, qui est super omnia benedictus Deus in saecula. Amen.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth1090.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth2000.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> </div></body> </html>