Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3155.html @ 94:4fa8e40d9df7
minor fixups through to the end
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 01 Jun 2014 11:19:28 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 155-169</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CLV ad |
| 22 CLXIX</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1899 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3146.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3170.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#45247">II&ordf;-IIae, q. 155 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#45248">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#45249">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#45250">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#45251">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#45252">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#45253">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#45254">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#45255">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#45256">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#45257">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#45258">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#45259">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 arg. 4'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#45260">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 arg. 5'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#45261">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 s. c.'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#45262">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 co.'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#45263">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 ad 1'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#45264">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 ad 2'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#45265">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 ad 3'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#45266">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 ad 4'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#45267">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 2 ad 5'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#45268">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 arg. 1'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#45269">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 arg. 2'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#45270">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 arg. 3'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#45271">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 s. c.'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#45272">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 co.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#45273">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 ad 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#45274">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 ad 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#45275">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 3 ad 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#45276">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 arg. 1'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#45277">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 arg. 2'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#45278">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 arg. 3'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#45279">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 s. c.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#45280">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 co.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#45281">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 ad 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#45282">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 ad 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#45283">II&ordf;-IIae, q. 155 a. 4 ad 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#45284">II&ordf;-IIae, q. 156 pr.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#45285">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 arg. 1'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#45286">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 arg. 2'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#45287">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 arg. 3'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#45288">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 s. c.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#45289">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 co.'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#45290">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 ad 1'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#45291">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 ad 2'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#45292">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 1 ad 3'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#45293">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 arg. 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#45294">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 arg. 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#45295">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 arg. 3'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#45296">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 s. c.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#45297">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 co.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#45298">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 ad 1'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#45299">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 ad 2'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#45300">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 2 ad 3'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#45301">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 arg. 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#45302">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 arg. 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#45303">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 arg. 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#45304">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 s. c.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#45305">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 co.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#45306">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 ad 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#45307">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 ad 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#45308">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 3 ad 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#45309">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 arg. 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#45310">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 arg. 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#45311">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 arg. 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#45312">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 s. c.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#45313">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 co.'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#45314">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 ad 1'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#45315">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 ad 2'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#45316">II&ordf;-IIae, q. 156 a. 4 ad 3'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#45317">II&ordf;-IIae, q. 157 pr.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#45318">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 arg. 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#45319">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 arg. 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#45320">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 arg. 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#45321">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 s. c.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#45322">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 co.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#45323">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 ad 1'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#45324">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 ad 2'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#45325">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 1 ad 3'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#45326">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#45327">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#45328">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#45329">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 s. c.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#45330">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 co.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#45331">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 ad 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#45332">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 ad 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#45333">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 2 ad 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#45334">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 arg. 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#45335">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 arg. 2'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#45336">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 arg. 3'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#45337">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 s. c.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#45338">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 co.'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#45339">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 ad 1'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#45340">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 ad 2'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#45341">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 3 ad 3'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#45342">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 arg. 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#45343">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 arg. 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#45344">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 arg. 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#45345">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 s. c.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#45346">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 co.'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#45347">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 ad 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#45348">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 ad 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#45349">II&ordf;-IIae, q. 157 a. 4 ad 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#45350">II&ordf;-IIae, q. 158 pr.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#45351">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 arg. 1'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#45352">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 arg. 2'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#45353">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 arg. 3'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#45354">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 arg. 4'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#45355">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 s. c.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#45356">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 co.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#45357">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 ad 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#45358">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 ad 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#45359">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 ad 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#45360">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 1 ad 4'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#45361">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 arg. 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#45362">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 arg. 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#45363">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 arg. 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#45364">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 arg. 4'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#45365">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 s. c.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#45366">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 co.'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#45367">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 ad 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#45368">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 ad 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#45369">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 ad 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#45370">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 2 ad 4'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#45371">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 arg. 1'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#45372">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 arg. 2'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#45373">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 arg. 3'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#45374">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 s. c.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#45375">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 co.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#45376">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 ad 1'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#45377">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 ad 2'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#45378">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 3 ad 3'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#45379">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 arg. 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#45380">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 arg. 2'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#45381">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 arg. 3'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#45382">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 s. c.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#45383">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 co.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#45384">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 ad 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#45385">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 ad 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#45386">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 4 ad 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#45387">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 arg. 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#45388">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 arg. 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#45389">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 arg. 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#45390">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 s. c.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#45391">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 co.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#45392">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 ad 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#45393">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 ad 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#45394">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 5 ad 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#45395">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 arg. 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#45396">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 arg. 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#45397">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 arg. 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#45398">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 s. c.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#45399">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 co.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#45400">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 ad 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#45401">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 ad 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#45402">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 6 ad 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#45403">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 arg. 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#45404">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 arg. 2'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#45405">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 arg. 3'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#45406">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 s. c.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#45407">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 co.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#45408">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 ad 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#45409">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 ad 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#45410">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 7 ad 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#45411">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 arg. 1'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#45412">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 arg. 2'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#45413">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 arg. 3'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#45414">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 s. c.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#45415">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 co.'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#45416">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 ad 1'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#45417">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 ad 2'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#45418">II&ordf;-IIae, q. 158 a. 8 ad 3'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#45419">II&ordf;-IIae, q. 159 pr.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#45420">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 arg. 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#45421">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 arg. 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#45422">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 arg. 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#45423">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 s. c.'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#45424">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 co.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#45425">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 ad 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#45426">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 ad 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#45427">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 1 ad 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#45428">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 arg. 1'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#45429">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 arg. 2'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#45430">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 arg. 3'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#45431">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 s. c.'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#45432">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 co.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#45433">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 ad 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#45434">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 ad 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#45435">II&ordf;-IIae, q. 159 a. 2 ad 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#45436">II&ordf;-IIae, q. 160 pr.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#45437">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 arg. 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#45438">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 arg. 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#45439">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 arg. 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#45440">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 s. c.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#45441">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 co.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#45442">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 ad 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#45443">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 ad 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#45444">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 1 ad 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#45445">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 arg. 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#45446">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 arg. 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#45447">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 arg. 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#45448">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 s. c.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#45449">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 co.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#45450">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 ad 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#45451">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 ad 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#45452">II&ordf;-IIae, q. 160 a. 2 ad 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#45453">II&ordf;-IIae, q. 161 pr.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#45454">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 arg. 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#45455">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 arg. 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#45456">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 arg. 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#45457">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 arg. 4'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#45458">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 arg. 5'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#45459">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 s. c.'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#45460">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 co.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#45461">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 ad 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#45462">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 ad 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#45463">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 ad 3'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#45464">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 ad 4'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#45465">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 1 ad 5'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#45466">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 arg. 1'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#45467">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 arg. 2'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#45468">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 arg. 3'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#45469">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 arg. 4'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#45470">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 s. c.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#45471">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 co.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#45472">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 ad 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#45473">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 ad 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#45474">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 ad 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#45475">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 2 ad 4'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#45476">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 arg. 1'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#45477">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 arg. 2'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#45478">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 arg. 3'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#45479">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 s. c.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#45480">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 co.'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#45481">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 ad 1'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#45482">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 ad 2'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#45483">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 3 ad 3'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#45484">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 arg. 1'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#45485">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 arg. 2'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#45486">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 arg. 3'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#45487">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 s. c.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#45488">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 co.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#45489">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 ad 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#45490">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 ad 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#45491">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 4 ad 3'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#45492">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 arg. 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#45493">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 arg. 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#45494">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 arg. 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#45495">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 arg. 4'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#45496">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#45497">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#45498">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#45499">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#45500">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#45501">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 5 ad 4'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#45502">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 arg. 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#45503">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 arg. 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#45504">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 arg. 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#45505">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 arg. 4'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#45506">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 arg. 5'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#45507">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 co.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#45508">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 ad 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#45509">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 ad 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#45510">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 ad 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#45511">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 ad 4'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#45512">II&ordf;-IIae, q. 161 a. 6 ad 5'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#45513">II&ordf;-IIae, q. 162 pr.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#45514">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 arg. 1'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#45515">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 arg. 2'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#45516">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 arg. 3'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#45517">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 s. c.'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#45518">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 co.'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#45519">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 ad 1'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#45520">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 ad 2'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#45521">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 1 ad 3'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#45522">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 arg. 1'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#45523">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 arg. 2'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#45524">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 arg. 3'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#45525">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 arg. 4'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#45526">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 s. c.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#45527">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 co.'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#45528">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 ad 1'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#45529">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 ad 2'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#45530">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 ad 3'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#45531">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 2 ad 4'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#45532">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 arg. 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#45533">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 arg. 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#45534">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 arg. 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#45535">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 arg. 4'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#45536">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 s. c.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#45537">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 co.'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#45538">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 ad 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#45539">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 ad 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#45540">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 ad 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#45541">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 3 ad 4'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#45542">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 arg. 1'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#45543">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 arg. 2'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#45544">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 arg. 3'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#45545">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 arg. 4'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#45546">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 s. c.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#45547">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 co.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#45548">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 ad 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#45549">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 ad 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#45550">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 ad 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#45551">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 4 ad 4'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#45552">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 arg. 1'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#45553">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 arg. 2'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#45554">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 arg. 3'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#45555">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 s. c.'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#45556">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 co.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#45557">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 ad 1'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#45558">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 ad 2'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#45559">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 5 ad 3'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#45560">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 arg. 1'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#45561">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 arg. 2'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#45562">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 arg. 3'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#45563">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 s. c.'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#45564">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 co.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#45565">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 ad 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#45566">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 ad 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#45567">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 6 ad 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#45568">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 arg. 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#45569">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 arg. 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#45570">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 arg. 3'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#45571">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 arg. 4'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#45572">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 arg. 5'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#45573">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 s. c.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#45574">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 co.'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#45575">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 ad 1'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#45576">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 ad 2'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#45577">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 ad 3'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#45578">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 ad 4'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#45579">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 7 ad 5'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#45580">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 arg. 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#45581">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 arg. 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#45582">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 arg. 3'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#45583">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 s. c.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#45584">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 co.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#45585">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 ad 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#45586">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 ad 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#45587">II&ordf;-IIae, q. 162 a. 8 ad 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#45588">II&ordf;-IIae, q. 163 pr.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#45589">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 arg. 1'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#45590">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 arg. 2'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#45591">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 arg. 3'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#45592">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 arg. 4'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#45593">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 s. c.'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#45594">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 co.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#45595">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 ad 1'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#45596">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 ad 2'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#45597">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 ad 3'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#45598">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 1 ad 4'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#45599">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 arg. 1'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#45600">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 arg. 2'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#45601">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 arg. 3'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#45602">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 s. c.'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#45603">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 co.'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#45604">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 ad 1'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#45605">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 ad 2'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#45606">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 2 ad 3'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#45607">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 arg. 1'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#45608">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 arg. 2'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#45609">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 arg. 3'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#45610">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 s. c.'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#45611">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 co.'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#45612">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 ad 1'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#45613">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 ad 2'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#45614">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 3 ad 3'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#45615">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 arg. 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#45616">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 arg. 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#45617">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 arg. 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#45618">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 s. c.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#45619">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 co.'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#45620">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 ad 1'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#45621">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 ad 2'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#45622">II&ordf;-IIae, q. 163 a. 4 ad 3'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#45623">II&ordf;-IIae, q. 164 pr.'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#45624">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 1'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#45625">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 2'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#45626">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 3'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#45627">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 4'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#45628">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 5'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#45629">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 6'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#45630">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 7'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#45631">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 arg. 8'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#45632">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 s. c.'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#45633">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 co.'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#45634">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 1'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#45635">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 2'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#45636">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 3'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#45637">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 4'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#45638">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 5'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#45639">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 6'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#45640">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 7'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#45641">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 1 ad 8'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#45642">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 1'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#45643">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 2'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#45644">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 3'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#45645">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 4'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#45646">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 5'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#45647">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 6'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#45648">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 7'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#45649">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 8'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#45650">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 arg. 9'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#45651">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 s. c.'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#45652">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 co.'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#45653">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 1'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#45654">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 2'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#45655">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 3'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#45656">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 4'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#45657">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 5'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#45658">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 6'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#45659">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 7'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#45660">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 8'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#45661">II&ordf;-IIae, q. 164 a. 2 ad 9'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#45662">II&ordf;-IIae, q. 165 pr.'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#45663">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 arg. 1'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#45664">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 arg. 2'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#45665">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 arg. 3'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#45666">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 s. c.'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#45667">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 co.'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#45668">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 ad 1'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#45669">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 ad 2'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#45670">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 1 ad 3'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#45671">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 arg. 1'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#45672">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 arg. 2'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#45673">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 arg. 3'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#45674">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 arg. 4'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#45675">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 s. c.'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#45676">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 co.'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#45677">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 ad 1'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#45678">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 ad 2'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#45679">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 ad 3'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#45680">II&ordf;-IIae, q. 165 a. 2 ad 4'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#45681">II&ordf;-IIae, q. 166 pr.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#45682">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 arg. 1'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#45683">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 arg. 2'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#45684">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 arg. 3'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#45685">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 s. c.'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#45686">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 co.'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#45687">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 ad 1'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#45688">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 ad 2'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#45689">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 1 ad 3'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#45690">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 arg. 1'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#45691">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 arg. 2'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#45692">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 arg. 3'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#45693">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 s. c.'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#45694">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 co.'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#45695">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 ad 1'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#45696">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 ad 2'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#45697">II&ordf;-IIae, q. 166 a. 2 ad 3'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#45698">II&ordf;-IIae, q. 167 pr.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#45699">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 arg. 1'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#45700">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 arg. 2'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#45701">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 arg. 3'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#45702">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 s. c.'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#45703">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 co.'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#45704">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 ad 1'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#45705">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 ad 2'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#45706">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 1 ad 3'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#45707">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 arg. 1'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#45708">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 arg. 2'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#45709">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 arg. 3'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#45710">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 s. c.'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#45711">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 co.'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#45712">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 ad 1'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#45713">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 ad 2'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#45714">II&ordf;-IIae, q. 167 a. 2 ad 3'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#45715">II&ordf;-IIae, q. 168 pr.'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#45716">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 arg. 1'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#45717">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 arg. 2'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#45718">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 arg. 3'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#45719">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 arg. 4'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#45720">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 s. c.'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#45721">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 co.'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#45722">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 ad 1'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#45723">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 ad 2'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#45724">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 ad 3'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#45725">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 1 ad 4'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#45726">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 arg. 1'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#45727">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 arg. 2'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#45728">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 arg. 3'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#45729">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 s. c.'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#45730">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 co.'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#45731">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 ad 1'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#45732">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 ad 2'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#45733">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 2 ad 3'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#45734">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 arg. 1'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#45735">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 arg. 2'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#45736">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 arg. 3'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#45737">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 s. c.'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#45738">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 co.'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#45739">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 ad 1'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#45740">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 ad 2'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#45741">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 3 ad 3'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#45742">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 arg. 1'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#45743">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 arg. 2'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#45744">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 arg. 3'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#45745">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 s. c.'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#45746">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 co.'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#45747">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 ad 1'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#45748">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 ad 2'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#45749">II&ordf;-IIae, q. 168 a. 4 ad 3'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#45750">II&ordf;-IIae, q. 169 pr.'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#45751">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 arg. 1'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#45752">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 arg. 2'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#45753">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 arg. 3'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#45754">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 s. c.'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#45755">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 co.'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#45756">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 ad 1'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#45757">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 ad 2'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#45758">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 1 ad 3'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#45759">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 arg. 1'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#45760">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 arg. 2'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#45761">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 arg. 3'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#45762">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 s. c.'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#45763">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 co.'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#45764">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 ad 1'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#45765">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 ad 2'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#45766">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 ad 3'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#45767">II&ordf;-IIae, q. 169 a. 2 ad 4'); | |
| 571 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 572 document.write('<BR><BR>'); | |
| 573 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 574 document.write('<\/FORM>'); | |
| 575 // --> | |
| 576 // | |
| 577 </script><br/> | |
| 578 <hr/> | |
| 579 <br/></div><div class="q" id="q155"><h2>Quaestio 155</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 155 pr."><a name="45247"><span class="ref">[45247] IIª-IIae, q. 155 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 580 considerandum est de partibus potentialibus temperantiae. Et primo, |
| 581 de continentia; secundo, de clementia; tertio, de modestia. Circa | |
| 582 primum, considerandum est de continentia, et de incontinentia. | |
| 583 Circa continentiam quaeruntur quatuor. Primo, utrum continentia sit | |
| 584 virtus. Secundo, quae sit materia eius. Tertio, quid sit eius | |
| 53 | 585 subiectum. Quarto, de comparatione eius ad temperantiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 155 a. 1 arg. 1"><a name="45248"><span class="ref">[45248] IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 586 primum sic proceditur. Videtur quod continentia non sit virtus. |
| 587 Species enim non condividitur generi. Sed continentia condividitur | |
| 588 virtuti, ut patet per philosophum, in VII Ethic. Ergo continentia | |
| 53 | 589 non est virtus.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 arg. 2"><a name="45249"><span class="ref">[45249] IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 590 Praeterea, nullus utendo virtute peccat, quia secundum Augustinum, |
| 591 in libro de Lib. Arbit., <i>virtus est qua nemo male utitur</i>. | |
| 592 Sed aliquis continendo potest peccare, puta si desideret aliquod | |
| 593 bonum facere et ab eo se contineat. Ergo continentia non est | |
| 53 | 594 virtus.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 arg. 3"><a name="45250"><span class="ref">[45250] IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 595 Praeterea, nulla virtus retrahit hominem a licitis, sed solum ab |
| 596 illicitis. Sed continentia retrahit hominem a licitis, dicit enim | |
| 597 Glossa Galat. V, quod per continentiam aliquis se etiam a licitis | |
| 53 | 598 abstinet. Ergo continentia non est virtus.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 s. c."><a name="45251"><span class="ref">[45251] IIª-IIae, q. 155 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 599 contra, omnis habitus laudabilis videtur esse virtus. Sed |
| 600 continentia est huiusmodi, dicit enim Andronicus quod continentia | |
| 601 est habitus invictus a delectatione. Ergo continentia est | |
| 53 | 602 virtus.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 co."><a name="45252"><span class="ref">[45252] IIª-IIae, q. 155 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 603 dicendum quod nomen continentiae dupliciter sumitur a diversis. |
| 604 Quidam enim continentiam nominant per quam aliquis ab omni | |
| 605 delectatione venerea abstinet, unde et apostolus, Galat. V, | |
| 606 continentiam castitati coniungit. Et sic continentia perfecta | |
| 607 principalis quidem est virginitas, secundaria vero viduitas. Unde | |
| 608 secundum hoc, eadem ratio est de continentia quae de virginitate, | |
| 609 quam supra diximus virtutem. Alii vero dicunt continentiam esse per | |
| 610 quam aliquis resistit concupiscentiis pravis, quae in eo vehementes | |
| 611 existunt. Et hoc modo accipit philosophus continentiam, VII Ethic. | |
| 612 Et hoc etiam modo accipitur continentia in collationibus patrum. | |
| 613 Hoc autem modo continentia habet aliquid de ratione virtutis, | |
| 614 inquantum scilicet ratio firmata est contra passiones, ne ab eis | |
| 615 deducatur, non tamen attingit ad perfectam rationem virtutis | |
| 616 moralis, secundum quam etiam appetitus sensitivus subditur rationi | |
| 617 sic ut in eo non insurgant vehementes passiones rationi contrariae. | |
| 618 Et ideo philosophus dicit, in IV Ethic., quod continentia non est | |
| 619 virtus, sed quaedam mixta, inquantum scilicet aliquid habet de | |
| 620 virtute et in aliquo deficit a virtute. Largius tamen accipiendo | |
| 621 nomen virtutis pro quolibet principio laudabilium operum, possumus | |
| 53 | 622 dicere continentiam esse virtutem.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 ad 1"><a name="45253"><span class="ref">[45253] IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 623 ergo dicendum quod philosophus condividit continentiam virtuti |
| 53 | 624 quantum ad hoc in quo deficit a virtute.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 ad 2"><a name="45254"><span class="ref">[45254] IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 625 secundum dicendum quod homo proprie est id quod est secundum |
| 626 rationem. Et ideo ex hoc dicitur aliquis in seipso se tenere, quod | |
| 627 tenet se in eo quod convenit rationi. Quod autem pertinet ad | |
| 628 perversitatem rationis, non est conveniens rationi. Unde ille solus | |
| 629 continens vere dicitur qui tenet se in eo quod est secundum | |
| 630 rationem rectam, non autem in eo quod est secundum rationem | |
| 631 perversam. Rationi autem rectae opponuntur concupiscentiae pravae, | |
| 632 sicut et rationi perversae opponuntur concupiscentiae bonae. Et | |
| 633 ideo proprie et vere continens est qui persistit in ratione recta | |
| 634 abstinens a concupiscentiis pravis, non autem qui persistit in | |
| 635 ratione perversa abstinens a concupiscentiis bonis, sed hic magis | |
| 53 | 636 potest dici obstinatus in malo.</p><p title="II-II q. 155 a. 1 ad 3"><a name="45255"><span class="ref">[45255] IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 637 dicendum quod Glossa ibi loquitur de continentia secundum primum |
| 638 modum, secundum quem continentia nominat quandam virtutem | |
| 639 perfectam, quae non solum abstinet ab illicitis bonis, sed etiam a | |
| 640 quibusdam licitis minus bonis, ut totaliter intendatur | |
| 53 | 641 perfectioribus bonis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 1"><a name="45256"><span class="ref">[45256] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 642 secundum sic proceditur. Videtur quod materia continentiae non sint |
| 643 concupiscentiae delectationum tactus. Dicit enim Ambrosius, in I de | |
| 644 Offic., quod <i>generale decorum ita est ac si aequabilem formam | |
| 645 atque universitatem honestatis habeat in omni actu suo | |
| 646 continentem</i>. Sed non omnis actus humanus pertinet ad | |
| 647 delectationes tactus. Ergo continentia non est solum circa | |
| 53 | 648 concupiscentias delectationum tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 2"><a name="45257"><span class="ref">[45257] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 649 Praeterea, nomen continentiae ex hoc sumitur quod aliquis tenet se |
| 650 in bono rationis rectae, sicut dictum est. Sed quaedam aliae | |
| 651 passiones vehementius abducunt hominem a ratione recta quam | |
| 652 concupiscentiae delectabilium tactus, sicut timor periculorum | |
| 653 mortis, qui stupefacit hominem; et ira, quae est insaniae similis, | |
| 654 ut Seneca dicit. Ergo continentia non dicitur proprie circa | |
| 53 | 655 concupiscentias delectationum tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 3"><a name="45258"><span class="ref">[45258] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 656 Praeterea, Tullius dicit, in II Rhet., quod <i>continentia est per |
| 657 quam cupiditas consilii gubernatione regitur</i>. Cupiditas autem | |
| 658 magis consuevit dici divitiarum quam delectabilium tactus, secundum | |
| 659 illud I ad Tim. ult., <i>radix omnium malorum cupiditas</i>. Ergo | |
| 660 continentia non est proprie circa concupiscentias delectationum | |
| 53 | 661 tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 4"><a name="45259"><span class="ref">[45259] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 662 Praeterea, delectationes tactus non solum sunt in rebus venereis, |
| 663 sed etiam in esu. Sed continentia solum circa usum venereorum | |
| 664 consuevit dici. Ergo non est propria materia eius concupiscentia | |
| 53 | 665 delectationum tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 5"><a name="45260"><span class="ref">[45260] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 5</span></a> |
| 28 | 666 Praeterea, inter delectationes tactus quaedam sunt, non humanae, |
| 667 sed bestiales, tam in cibis, utpote si quis delectaretur in esu | |
| 668 carnium humanarum; quam etiam in venereis, puta in abusu bestiarum | |
| 669 vel puerorum. Sed circa huiusmodi non est continentia, ut dicitur | |
| 670 in VII Ethic. Non ergo propria materia continentiae sunt | |
| 53 | 671 concupiscentiae delectationum tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 s. c."><a name="45261"><span class="ref">[45261] IIª-IIae, q. 155 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 672 contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod |
| 673 <i>continentia et incontinentia sunt circa eadem circa quae | |
| 674 temperantia et intemperantia</i>. Sed temperantia et intemperantia | |
| 675 sunt circa concupiscentias delectationum tactus, ut supra habitum | |
| 676 est. Ergo etiam continentia et incontinentia sunt circa eandem | |
| 53 | 677 materiam.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 co."><a name="45262"><span class="ref">[45262] IIª-IIae, q. 155 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 678 dicendum quod nomen continentiae refrenationem quandam importat, |
| 679 inquantum scilicet tenet se aliquis ne passiones sequatur. Et ideo | |
| 680 proprie continentia dicitur circa illas passiones quae impellunt ad | |
| 681 aliquid prosequendum, in quibus laudabile est ut ratio retrahat | |
| 682 hominem a prosequendo, non autem proprie est circa illas passiones | |
| 683 quae important retractionem quandam, sicut timor et alia huiusmodi; | |
| 684 in his enim laudabile est firmitatem servare in prosequendo quod | |
| 685 ratio dictat ut supra dictum est. Est autem considerandum quod | |
| 686 naturales inclinationes principia sunt omnium supervenientium, ut | |
| 687 supra dictum est. Et ideo passiones tanto vehementius impellunt ad | |
| 688 aliquid prosequendum, quanto magis sequuntur inclinationem naturae. | |
| 689 Quae praecipue inclinat ad ea quae sunt sibi necessaria, vel ad | |
| 690 conservationem individui, sicut sunt cibi; vel ad conservationem | |
| 691 speciei, sicut sunt actus venerei. Quorum delectationes ad tactum | |
| 692 pertinent. Et ideo continentia et incontinentia proprie dicuntur | |
| 53 | 693 circa concupiscentias delectationum tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 ad 1"><a name="45263"><span class="ref">[45263] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 694 ergo dicendum quod, sicut nomen temperantiae potest communiter |
| 695 accipi in quacumque materia, proprie tamen dicitur in illa materia | |
| 696 in qua est optimum hominem refrenari; ita etiam continentia proprie | |
| 697 dicitur in materia in qua est optimum et difficillimum continere, | |
| 698 scilicet in concupiscentiis delectationum tactus. Communiter autem | |
| 699 et secundum quid potest dici in quacumque alia materia. Et hoc modo | |
| 53 | 700 utitur Ambrosius nomine continentiae.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 ad 2"><a name="45264"><span class="ref">[45264] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 701 secundum dicendum quod circa timorem non proprie laudatur |
| 702 continentia, sed magis firmitas animi, quam fortitudo importat. Ira | |
| 703 autem impetum quidem facit ad aliquid prosequendum, iste tamen | |
| 704 impetus magis sequitur apprehensionem animalem, prout scilicet | |
| 705 aliquis apprehendit se esse ab alio laesum, quam inclinationem | |
| 706 naturalem. Et ideo dicitur quidem aliquis secundum quid continens | |
| 53 | 707 irae, non tamen simpliciter.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 ad 3"><a name="45265"><span class="ref">[45265] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 708 dicendum quod huiusmodi exteriora bona, sicut honores, divitiae et |
| 709 huiusmodi, ut philosophus dicit, in VII Ethic., <i>videntur quidem | |
| 710 secundum se esse eligibilia, non autem quasi necessaria</i> ad | |
| 711 conservationem naturae. Et ideo circa ea <i>non dicimus simpliciter | |
| 712 aliquos continentes vel incontinentes</i>, sed secundum quid, | |
| 713 apponendo quod sint <i>continentes vel incontinentes vel lucri, vel | |
| 714 honoris</i>, vel alicuius huiusmodi. Et ideo vel Tullius communiter | |
| 715 usus est nomine continentiae, prout comprehendit sub se etiam | |
| 716 continentiam secundum quid, vel accipit cupiditatem stricte pro | |
| 53 | 717 concupiscentia delectabilium tactus.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 ad 4"><a name="45266"><span class="ref">[45266] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 718 dicendum quod delectationes venereorum sunt vehementiores quam |
| 719 delectationes ciborum. Et ideo circa venerea magis consuevimus | |
| 720 continentiam et incontinentiam dicere quam circa cibos, licet, | |
| 53 | 721 secundum philosophum, circa utrumque possit dici.</p><p title="II-II q. 155 a. 2 ad 5"><a name="45267"><span class="ref">[45267] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 722 dicendum quod continentia est bonum rationis humanae, et ideo |
| 723 attenditur circa passiones quae possunt esse homini connaturales. | |
| 724 Unde philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>si aliquis tenens | |
| 725 puerum concupiscat eum vel comedere, vel ad venereorum | |
| 726 inconvenientem delectationem, sive sequatur concupiscentiam sive | |
| 53 | 727 non, non dicetur simpliciter continens, sed secundum quid</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 155 a. 3 arg. 1"><a name="45268"><span class="ref">[45268] IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 728 tertium sic proceditur. Videtur quod subiectum continentiae sit vis |
| 729 concupiscibilis. Subiectum enim alicuius virtutis oportet esse | |
| 730 proportionatum materiae. Sed materia continentiae, sicut dictum | |
| 731 est, sunt concupiscentiae delectabilium tactus, quae pertinent ad | |
| 53 | 732 vim concupiscibilem. Ergo continentia est in vi concupiscibili.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 arg. 2"><a name="45269"><span class="ref">[45269] IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 733 Praeterea, opposita sunt circa idem. Sed incontinentia est in |
| 734 concupiscibili, cuius passiones superant rationem, dicit enim | |
| 735 Andronicus quod <i>incontinentia est malitia concupiscibilis, | |
| 736 secundum quam eligit pravas delectationes, prohibente | |
| 737 rationali</i>. Ergo et continentia, pari ratione, est in | |
| 53 | 738 concupiscibili.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 arg. 3"><a name="45270"><span class="ref">[45270] IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 739 Praeterea, subiectum virtutis humanae vel est ratio, vel vis |
| 740 appetitiva, quae dividitur in voluntatem, concupiscibilem et | |
| 741 irascibilem. Sed continentia non est in ratione, quia sic esset | |
| 742 virtus intellectualis. Neque etiam est in voluntate, quia | |
| 743 continentia est circa passiones, quae non sunt in voluntate. Nec | |
| 744 etiam est in irascibili, quia non est proprie circa passiones | |
| 745 irascibilis, ut dictum est. Ergo relinquitur quod sit in | |
| 53 | 746 concupiscibili.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 s. c."><a name="45271"><span class="ref">[45271] IIª-IIae, q. 155 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 747 contra, omnis virtus in aliqua potentia existens aufert malum actum |
| 748 illius potentiae. Sed continentia non aufert malum actum | |
| 749 concupiscibilis, habet enim continens concupiscentias pravas, ut | |
| 750 philosophus dicit, in VII Ethic. Ergo continentia non est in | |
| 53 | 751 concupiscibili.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 co."><a name="45272"><span class="ref">[45272] IIª-IIae, q. 155 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 752 dicendum quod omnis virtus in aliquo subiecto existens facit illud |
| 753 differre a dispositione quam habet dum subiicitur opposito vitio. | |
| 754 Concupiscibilis autem eodem modo se habet in eo qui est continens, | |
| 755 et in eo qui est incontinens, quia in utroque prorumpit ad | |
| 756 concupiscentias pravas vehementes. Unde manifestum est quod | |
| 757 continentia non est in concupiscibili sicut in subiecto. Similiter | |
| 758 etiam ratio eodem modo se habet in utroque, quia tam continens quam | |
| 759 incontinens habet rationem rectam; et uterque, extra passionem | |
| 760 existens, gerit in proposito concupiscentias illicitas non sequi. | |
| 761 Prima autem differentia eorum invenitur in electione, quia | |
| 762 continens, quamvis patiatur vehementes concupiscentias, tamen | |
| 763 eligit non sequi eas, propter rationem; incontinens autem eligit | |
| 764 sequi eas, non obstante contradictione rationis. Et ideo oportet | |
| 765 quod continentia sit, sicut in subiecto, in illa vi animae cuius | |
| 53 | 766 actus est electio. Et haec est voluntas, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 ad 1"><a name="45273"><span class="ref">[45273] IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 767 ergo dicendum quod continentia habet materiam concupiscentias |
| 768 delectationum tactus, non sicut quas moderetur, quod pertinet ad | |
| 769 temperantiam, quae est in concupiscibili, sed est circa eas quasi | |
| 770 eis resistens. Unde oportet quod sit in alia vi, quia resistentia | |
| 53 | 771 est alterius ad alterum.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 ad 2"><a name="45274"><span class="ref">[45274] IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 772 secundum dicendum quod voluntas media est inter rationem et |
| 773 concupiscibilem, et potest ab utroque moveri. In eo autem qui est | |
| 774 continens, movetur a ratione, in eo autem qui est incontinens, | |
| 775 movetur a concupiscibili. Et ideo continentia potest attribui | |
| 776 rationi sicut primo moventi, et incontinentia concupiscibili, | |
| 777 quamvis utrumque immediate pertineat ad voluntatem sicut ad | |
| 53 | 778 proprium subiectum.</p><p title="II-II q. 155 a. 3 ad 3"><a name="45275"><span class="ref">[45275] IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 779 dicendum quod, licet passiones non sint in voluntate sicut in |
| 780 subiecto, est tamen in potestate voluntatis eis resistere et hoc | |
| 53 | 781 modo voluntas continentis resistit concupiscentiis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 155 a. 4 arg. 1"><a name="45276"><span class="ref">[45276] IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 782 quartum sic proceditur. Videtur quod continentia sit melior quam |
| 783 temperantia. Dicitur enim Eccli. XXVI, <i>omnis autem ponderatio | |
| 784 non est digna continentis animae</i>. Ergo nulla virtus potest | |
| 53 | 785 continentiae adaequari.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 arg. 2"><a name="45277"><span class="ref">[45277] IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 786 Praeterea, quanto aliqua virtus meretur maius praemium, tanto |
| 787 potior est. Sed continentia videtur mereri maius praemium, dicitur | |
| 788 enim II ad Tim. II, <i>non coronabitur nisi qui legitime | |
| 789 certaverit</i>; magis autem certat continens, qui patitur | |
| 790 vehementes concupiscentias pravas, quam temperatus, qui non habet | |
| 791 eas vehementes. Ergo continentia est potior virtus quam | |
| 53 | 792 temperantia.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 arg. 3"><a name="45278"><span class="ref">[45278] IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 793 Praeterea, voluntas est dignior potentia quam vis concupiscibilis. |
| 794 Sed continentia est in voluntate, temperantia autem in vi | |
| 795 concupiscibili, ut ex dictis patet. Ergo continentia est potior | |
| 53 | 796 virtus quam temperantia.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 s. c."><a name="45279"><span class="ref">[45279] IIª-IIae, q. 155 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 797 contra est quod Tullius et Andronicus ponunt continentiam adiunctam |
| 53 | 798 temperantiae sicut principali virtuti.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 co."><a name="45280"><span class="ref">[45280] IIª-IIae, q. 155 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 799 dicendum quod, sicut supra dictum est, nomen continentiae |
| 800 dupliciter accipitur. Uno modo, secundum quod importat cessationem | |
| 801 ab omnibus delectationibus venereis. Et sic sumendo nomen | |
| 802 continentiae, continentia est potior temperantia simpliciter dicta, | |
| 803 ut patet ex his quae supra dicta sunt de praeeminentia virginitatis | |
| 804 ad castitatem simpliciter dictam. Alio modo potest accipi nomen | |
| 805 continentiae secundum quod importat resistentiam rationis ad | |
| 806 concupiscentias pravas quae sunt in homine vehementes. Et secundum | |
| 807 hoc, temperantia est multo potior quam continentia. Quia bonum | |
| 808 virtutis laudabile est ex eo quod est secundum rationem. Plus autem | |
| 809 viget bonum rationis in eo qui est temperatus, in quo etiam ipse | |
| 810 appetitus sensitivus est subiectus rationi et quasi a ratione | |
| 811 edomitus, quam in eo qui est continens, in quo appetitus sensitivus | |
| 812 vehementer resistit rationi per concupiscentias pravas. Unde | |
| 813 continentia comparatur ad temperantiam sicut imperfectum ad | |
| 53 | 814 perfectum.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 ad 1"><a name="45281"><span class="ref">[45281] IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 815 ergo dicendum quod auctoritas illa potest dupliciter intelligi. Uno |
| 816 modo, secundum quod accipitur continentia prout abstinet ab omnibus | |
| 817 venereis. Et hoc modo dicitur quod omnis ponderatio non est digna | |
| 818 animae continentis, in genere castitatis, quia nec etiam fecunditas | |
| 819 carnis, quae quaeritur in matrimonio, adaequatur continentiae | |
| 820 virginali vel viduali, ut supra dictum est. Alio modo potest | |
| 821 intelligi secundum quod nomen continentiae accipitur communiter pro | |
| 822 omni abstinentia a rebus illicitis. Et sic dicitur quod omnis | |
| 823 ponderatio non est digna animae continentis, quia non respicit | |
| 53 | 824 aestimationem auri vel argenti, quae commutantur ad pondus.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 ad 2"><a name="45282"><span class="ref">[45282] IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 825 secundum dicendum quod magnitudo concupiscentiae, seu debilitas |
| 826 eius, ex duplici causa procedere potest. Quandoque enim procedit ex | |
| 827 causa corporali. Quidam enim ex naturali complexione sunt magis | |
| 828 proni ad concupiscendum quam alii. Et iterum quidam habent | |
| 829 opportunitates delectationum, concupiscentiam inflammantes, magis | |
| 830 paratas quam alii. Et talis debilitas concupiscentiae diminuit | |
| 831 meritum, magnitudo vero auget. Quandoque vero debilitas vel | |
| 832 magnitudo concupiscentiae provenit ex causa spirituali laudabili, | |
| 833 puta ex vehementia caritatis vel fortitudine rationis, sicut est in | |
| 834 homine temperato. Et hoc modo debilitas concupiscentiae auget | |
| 53 | 835 meritum, ratione suae causae, magnitudo vero minuit.</p><p title="II-II q. 155 a. 4 ad 3"><a name="45283"><span class="ref">[45283] IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 836 dicendum quod voluntas propinquior est rationi quam vis |
| 837 concupiscibilis. Unde bonum rationis, ex quo virtus laudatur, maius | |
| 838 esse ostenditur ex hoc quod pertingit non solum usque ad | |
| 839 voluntatem, sed etiam usque ad vim concupiscibilem, quod accidit in | |
| 840 eo qui est temperatus, quam si pertingat solum ad voluntatem, ut | |
| 53 | 841 accidit in eo qui est continens.</p></div></div><div class="q" id="q156"><h2>Quaestio 156</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 156 pr."><a name="45284"><span class="ref">[45284] IIª-IIae, q. 156 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 842 considerandum est de incontinentia. Et circa hoc quaeruntur |
| 843 quatuor. Primo, utrum incontinentia pertineat ad animam, vel ad | |
| 844 corpus. Secundo, utrum incontinentia sit peccatum. Tertio, de | |
| 845 comparatione incontinentiae ad intemperantiam. Quarto, quis sit | |
| 846 turpior, utrum incontinens irae, vel incontinens | |
| 53 | 847 concupiscentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 156 a. 1 arg. 1"><a name="45285"><span class="ref">[45285] IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 848 primum sic proceditur. Videtur quod incontinentia non pertineat ad |
| 849 animam, sed ad corpus. Diversitas enim sexuum non est ex parte | |
| 850 animae, sed ex parte corporis. Sed diversitas sexuum facit | |
| 851 diversitatem circa incontinentiam, dicit enim philosophus, in VII | |
| 852 Ethic., quod mulieres non dicuntur neque continentes neque | |
| 853 incontinentes. Ergo continentia non pertinet ad animam, sed ad | |
| 53 | 854 corpus.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 arg. 2"><a name="45286"><span class="ref">[45286] IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 855 Praeterea, illud quod pertinet ad animam, non sequitur corporis |
| 856 complexiones. Sed incontinentia sequitur corporis complexionem, | |
| 857 dicit enim philosophus, in VII Ethic., quod <i>maxime acuti</i>, | |
| 858 idest cholerici, <i>et melancholici secundum irrefrenatam | |
| 859 concupiscentiam sunt incontinentes</i>. Ergo incontinentia pertinet | |
| 53 | 860 ad corpus.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 arg. 3"><a name="45287"><span class="ref">[45287] IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 861 Praeterea, victoria magis pertinet ad eum qui vincit quam ad eum |
| 862 qui vincitur. Sed ex hoc dicitur aliquis esse incontinens quod caro | |
| 863 concupiscens adversus spiritum superat ipsum. Ergo incontinentia | |
| 53 | 864 magis pertinet ad carnem quam ad animam.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 s. c."><a name="45288"><span class="ref">[45288] IIª-IIae, q. 156 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 865 contra est quod homo differt a bestiis principaliter secundum |
| 866 animam. Differt autem secundum rationem continentiae et | |
| 867 incontinentiae, bestias autem dicimus neque continentes neque | |
| 868 incontinentes, ut patet per philosophum, in VII Ethic. Ergo | |
| 53 | 869 incontinentia maxime est ex parte animae.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 co."><a name="45289"><span class="ref">[45289] IIª-IIae, q. 156 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 870 dicendum quod unumquodque attribuitur magis ei quod est causa per |
| 871 se quam ei quod solam occasionem praestat. Id autem quod est ex | |
| 872 parte corporis, solum occasionem incontinentiae praestat. Ex | |
| 873 dispositione enim corporis potest contingere quod insurgant | |
| 874 passiones vehementes in appetitu sensitivo, qui est virtus corporei | |
| 875 organi, sed huiusmodi passiones, quantumcumque vehementes, non sunt | |
| 876 sufficiens causa incontinentiae sed occasio sola; eo quod, durante | |
| 877 usu rationis, semper homo potest passionibus resistere. Si vero | |
| 878 passiones adeo increscant quod totaliter auferant usum rationis, | |
| 879 sicut accidit in his qui propter vehementiam passionum amentiam | |
| 880 incurrunt, non remanebit ratio continentiae neque incontinentiae, | |
| 881 quia non salvatur in eis iudicium rationis, quod continens servat | |
| 882 et incontinens deserit. Et sic relinquitur quod per se causa | |
| 883 incontinentiae sit ex parte animae, quae ratione passioni non | |
| 884 resistit. Quod quidem fit duobus modis, ut philosophus dicit, in | |
| 885 VII Ethic. Uno modo, quando anima passionibus cedit antequam ratio | |
| 886 consilietur, quae quidem vocatur irrefrenata incontinentia, vel | |
| 887 praevolatio. Alio modo, quando non permanet homo in his quae | |
| 888 consiliata sunt, eo quod debiliter est firmatus in eo quod ratio | |
| 889 iudicavit, unde et haec incontinentia vocatur debilitas. Et sic | |
| 53 | 890 patet quod incontinentia principaliter ad animam pertinet.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 ad 1"><a name="45290"><span class="ref">[45290] IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 891 ergo dicendum quod anima humana est corporis forma, et habet |
| 892 quasdam vires corporeis organis utentes, quarum operationes aliquid | |
| 893 conferunt etiam ad illa opera animae quae sunt sine corporeis | |
| 894 instrumentis, idest ad actum intellectus et voluntatis, inquantum | |
| 895 scilicet intellectus a sensu accipit, et voluntas impellitur a | |
| 896 passione appetitus sensitivi. Et secundum hoc, quia femina secundum | |
| 897 corpus habet quandam debilem complexionem, fit ut in pluribus quod | |
| 898 etiam debiliter inhaereat quibuscumque inhaeret, etsi raro in | |
| 899 aliquibus aliter accidat, secundum illud Proverb. ult., <i>mulierem | |
| 900 fortem quis inveniet?</i> Et quia id quod est parvum vel debile | |
| 901 reputatur quasi nullum, inde est quod philosophus loquitur de | |
| 902 mulieribus quasi non habentibus iudicium rationis firmum, quamvis | |
| 903 in aliquibus mulieribus contrarium accidat. Et propter hoc dicit | |
| 904 quod mulieres non dicimus continentes, quia non ducunt, quasi | |
| 905 habentes solidam rationem, sed ducuntur, quasi de facili sequentes | |
| 53 | 906 passiones.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 ad 2"><a name="45291"><span class="ref">[45291] IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 907 secundum dicendum quod ex impetu passionis contingit quod aliquis |
| 908 statim passionem sequatur, ante consilium rationis. Impetus autem | |
| 909 passionis provenire potest vel ex velocitate, sicut in cholericis; | |
| 910 vel ex vehementia, sicut in melancholicis, qui propter terrestrem | |
| 911 complexionem vehementissime inflammantur. Sicut et e contrario | |
| 912 contingit quod aliquis non persistat in eo quod consiliatum est, ex | |
| 913 eo quod debiliter inhaeret, propter mollitiem complexionis, ut de | |
| 914 mulieribus dictum est. Quod etiam videtur in phlegmaticis | |
| 915 contingere, propter eandem causam sicut etiam in mulieribus. Haec | |
| 916 autem accidunt inquantum ex complexione corporis datur aliqua | |
| 917 incontinentiae occasio, non autem causa sufficiens, ut dictum | |
| 53 | 918 est.</p><p title="II-II q. 156 a. 1 ad 3"><a name="45292"><span class="ref">[45292] IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 919 dicendum quod concupiscentia carnis in eo qui est incontinens, |
| 920 superat spiritum non ex necessitate, sed per quandam negligentiam | |
| 53 | 921 spiritus non resistentis fortiter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 156 a. 2 arg. 1"><a name="45293"><span class="ref">[45293] IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 922 secundum sic proceditur. Videtur quod incontinentia non sit |
| 923 peccatum. Quia, ut Augustinus dicit, in libro de Lib. Arbit., | |
| 924 <i>nullus peccat in eo quod vitare non potest</i>. Sed | |
| 925 incontinentiam nullus potest ex seipso vitare, secundum illud Sap. | |
| 926 VIII, <i>scio quod non possum esse continens nisi Deus det</i>. | |
| 53 | 927 Ergo incontinentia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 arg. 2"><a name="45294"><span class="ref">[45294] IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 928 Praeterea, omne peccatum in ratione videtur consistere. Sed in eo |
| 929 qui est incontinens, vincitur iudicium rationis. Ergo incontinentia | |
| 53 | 930 non est peccatum.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 arg. 3"><a name="45295"><span class="ref">[45295] IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 931 Praeterea, nullus peccat ex eo quod vehementer Deum amat. Sed ex |
| 932 vehementia divini amoris aliquis fit incontinens, dicit enim | |
| 933 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>Paulus per incontinentiam | |
| 934 divini amoris dixit, vivo ego, iam non ego</i>. Ergo incontinentia | |
| 53 | 935 non est peccatum.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 s. c."><a name="45296"><span class="ref">[45296] IIª-IIae, q. 156 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 936 contra est quod connumeratur aliis peccatis, II ad Tim. III, ubi |
| 937 dicitur, criminatores, incontinentes, immites, et cetera. Ergo | |
| 53 | 938 incontinentia est peccatum.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 co."><a name="45297"><span class="ref">[45297] IIª-IIae, q. 156 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 939 dicendum quod incontinentia potest attendi circa aliquid |
| 940 tripliciter. Uno modo, proprie et simpliciter. Et sic incontinentia | |
| 941 attenditur circa concupiscentias delectationum tactus, sicut et | |
| 942 intemperantia, ut supra dictum est de continentia. Et hoc modo | |
| 943 incontinentia est peccatum, duplici ratione, uno modo, ex eo quod | |
| 944 incontinens recedit ab eo quod est secundum rationem; alio modo, ex | |
| 945 eo quod se immergit quibusdam turpibus delectationibus. Et ideo | |
| 946 philosophus dicit, in VII Ethic., quod incontinentia vituperatur | |
| 947 non solum sicut peccatum, quod scilicet est per recessum a ratione, | |
| 948 sed sicut malitia quaedam, inquantum scilicet pravas | |
| 949 concupiscentias sequitur. Alio modo incontinentia dicitur circa | |
| 950 aliquid, proprie quidem, inquantum homo recedit ab eo quod est | |
| 951 secundum rationem, sed non simpliciter, puta cum aliquis non servat | |
| 952 modum rationis in concupiscentia honoris, divitiarum et aliorum | |
| 953 huiusmodi, quae secundum se videntur esse bona; circa quae non est | |
| 954 incontinentia simpliciter, sed secundum quid, sicut supra de | |
| 955 continentia dictum est. Et sic incontinentia est peccatum, non ex | |
| 956 eo quod aliquis ingerat se pravis concupiscentiis, sed eo quod non | |
| 957 servat modum debitum rationis, etiam in concupiscentia rerum per se | |
| 958 appetendarum. Tertio modo incontinentia dicitur esse circa aliquid | |
| 959 non proprie, sed secundum similitudinem, puta circa concupiscentias | |
| 960 eorum quibus non potest aliquis male uti, puta circa | |
| 961 concupiscentias virtutum. Circa quas potest dici aliquis esse | |
| 962 incontinens per similitudinem, quia sicut ille qui est incontinens | |
| 963 totaliter ducitur per concupiscentiam malam, ita aliquis totaliter | |
| 964 ducitur per concupiscentiam bonam, quae est secundum rationem. Et | |
| 965 talis incontinentia non est peccatum, sed pertinet ad perfectionem | |
| 53 | 966 virtutis.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 ad 1"><a name="45298"><span class="ref">[45298] IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 967 ergo dicendum quod homo potest vitare peccatum et facere bonum, non |
| 968 tamen sine divino auxilio, secundum illud Ioan. XV, <i>sine me | |
| 969 nihil potestis facere</i>. Unde per hoc quod homo indiget divino | |
| 970 auxilio ad hoc quod sit continens, non excluditur quin | |
| 971 incontinentia sit peccatum, quia, ut dicitur in III Ethic., <i>quae | |
| 53 | 972 per amicos possumus, aliqualiter per nos possumus</i>.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 ad 2"><a name="45299"><span class="ref">[45299] IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 973 secundum dicendum quod in eo qui est incontinens vincitur iudicium |
| 974 rationis, non quidem ex necessitate, quod auferret rationem | |
| 975 peccati, sed ex negligentia quadam hominis non firmiter intendentis | |
| 53 | 976 ad resistendum passioni per iudicium rationis quod habet.</p><p title="II-II q. 156 a. 2 ad 3"><a name="45300"><span class="ref">[45300] IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 977 dicendum quod ratio illa procedit de incontinentia per |
| 53 | 978 similitudinem dicta, et non proprie.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 156 a. 3 arg. 1"><a name="45301"><span class="ref">[45301] IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 979 tertium sic proceditur. Videtur quod incontinens plus peccet quam |
| 980 intemperatus. Tanto enim aliquis videtur gravius peccare, quanto | |
| 981 magis contra conscientiam agit, secundum illud Luc. XII, <i>servus | |
| 982 sciens voluntatem domini sui et faciens digna plagis, vapulabit | |
| 983 multis</i>. Sed incontinens magis videtur agere contra conscientiam | |
| 984 quam intemperatus, quia, ut dicitur in VII Ethic., incontinens, | |
| 985 sciens quoniam prava sunt quae concupiscit, nihilominus agit, | |
| 986 propter passionem; intemperatus autem iudicat ea quae concupiscit | |
| 53 | 987 esse bona. Ergo incontinens gravius peccat quam intemperatus.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 arg. 2"><a name="45302"><span class="ref">[45302] IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 988 Praeterea, quanto aliquod peccatum gravius est, tanto videtur esse |
| 989 minus sanabile, unde et peccata in spiritum sanctum, quae sunt | |
| 990 gravissima, dicuntur esse irremissibilia. Sed peccatum | |
| 991 incontinentiae videtur esse insanabilius quam peccatum | |
| 992 intemperantiae. Sanatur enim peccatum alicuius per admonitionem et | |
| 993 correctionem, quae nihil videtur conferre incontinenti, qui scit se | |
| 994 male agere, et nihilominus male agit, intemperato autem videtur | |
| 995 quod bene agat, et sic aliquid ei conferre posset admonitio. Ergo | |
| 53 | 996 videtur quod incontinens gravius peccet quam intemperatus.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 arg. 3"><a name="45303"><span class="ref">[45303] IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 997 Praeterea, quanto aliquis ex maiori libidine peccat, tanto gravius |
| 998 peccat. Sed incontinens peccat ex maiori libidine quam | |
| 999 intemperatus, quia incontinens habet vehementes concupiscentias, | |
| 1000 quas non semper habet intemperatus. Ergo incontinens magis peccat | |
| 53 | 1001 quam intemperatus.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 s. c."><a name="45304"><span class="ref">[45304] IIª-IIae, q. 156 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1002 contra est quod impoenitentia aggravat omne peccatum, unde |
| 1003 Augustinus, in libro de Verb. Dom., dicit quod impoenitentia est | |
| 1004 peccatum in spiritum sanctum. Sed sicut philosophus dicit, in VII | |
| 1005 Ethic., <i>intemperatus non est poenitivus, immanet enim electioni, | |
| 1006 incontinens autem omnis est poenitivus</i>. Ergo intemperatus | |
| 53 | 1007 gravius peccat quam incontinens.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 co."><a name="45305"><span class="ref">[45305] IIª-IIae, q. 156 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1008 dicendum quod peccatum, secundum Augustinum, praecipue in voluntate |
| 1009 consistit, voluntas enim est qua peccatur et recte vivitur. Et ideo | |
| 1010 ubi est maior inclinatio voluntatis ad peccandum, ibi est gravius | |
| 1011 peccatum. In eo autem qui est intemperatus, voluntas inclinatur ad | |
| 1012 peccandum ex propria electione, quae procedit ex habitu per | |
| 1013 consuetudinem acquisito. In eo autem qui est incontinens, voluntas | |
| 1014 inclinatur ad peccandum ex aliqua passione. Et quia passio cito | |
| 1015 transit, habitus autem est qualitas difficile mobilis, inde est | |
| 1016 quod incontinens statim poenitet, transeunte passione, quod non | |
| 1017 accidit de intemperato, quinimmo gaudet se peccasse, eo quod | |
| 1018 operatio peccati est sibi facta connaturalis secundum habitum. Unde | |
| 1019 de his dicitur Proverb. II, quod <i>laetantur cum male fecerint, et | |
| 1020 exultant in rebus pessimis</i>. Unde patet quod intemperatus est | |
| 1021 multo peior quam incontinens, ut etiam philosophus dicit, in VII | |
| 53 | 1022 Ethic.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 ad 1"><a name="45306"><span class="ref">[45306] IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1023 ergo dicendum quod ignorantia intellectus quandoque quidem |
| 1024 praecedit inclinationem appetitus, et causat eam. Et sic, quanto | |
| 1025 est maior ignorantia, tanto magis peccatum diminuit, vel totaliter | |
| 1026 excusat, inquantum causat involuntarium. Alio modo e converso | |
| 1027 ignorantia rationis sequitur inclinationem appetitus. Et talis | |
| 1028 ignorantia quanto est maior, tanto peccatum est gravius, quia | |
| 1029 ostenditur inclinatio appetitus esse maior. Ignorantia autem tam | |
| 1030 incontinentis quam intemperati provenit ex eo quod appetitus est in | |
| 1031 aliquid inclinatus, sive per passionem, sicut in incontinente; sive | |
| 1032 per habitum, sicut in intemperato. Maior autem ignorantia causatur | |
| 1033 ex hoc in intemperato quam in incontinente. Et uno quidem modo, | |
| 1034 quantum ad durationem. Quia in incontinente durat illa ignorantia | |
| 1035 solum passione durante, sicut accessio febris tertianae durat, | |
| 1036 durante commotione humoris. Ignorantia autem intemperati durat | |
| 1037 assidue, propter permanentiam habitus, unde assimilatur phthisicae, | |
| 1038 vel cuicumque morbo continuo, ut philosophus dicit, in VII Ethic. | |
| 1039 Alio autem modo est maior ignorantia intemperati, quantum ad id | |
| 1040 quod ignoratur. Nam ignorantia incontinentis attenditur quantum ad | |
| 1041 aliquod particulare eligibile, prout scilicet aestimat hoc nunc | |
| 1042 esse eligendum, sed intemperatus habet ignorantiam circa ipsum | |
| 1043 finem, inquantum scilicet iudicat hoc esse bonum, ut irrefrenate | |
| 1044 concupiscentias sequatur. Unde philosophus, in VII Ethic., dicit | |
| 1045 quod incontinens est melior intemperato, quia salvatur in eo | |
| 53 | 1046 optimum principium, scilicet recta existimatio de fine.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 ad 2"><a name="45307"><span class="ref">[45307] IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1047 secundum dicendum quod ad sanationem incontinentis non sufficit |
| 1048 sola cognitio, sed requiritur interius auxilium gratiae | |
| 1049 concupiscentiam mitigantis, et adhibetur etiam exterius remedium | |
| 1050 admonitionis et correctionis, ex quibus aliquis incipit | |
| 1051 concupiscentiis resistere, ex quo concupiscentia debilitatur, ut | |
| 1052 supra dictum est. Et iisdem etiam modis potest sanari intemperatus, | |
| 1053 sed difficilior est eius sanatio, propter duo. Quorum primum est ex | |
| 1054 parte rationis, quae corrupta est circa aestimationem ultimi finis, | |
| 1055 quod se habet sicut principium in demonstrativis, difficilius autem | |
| 1056 reducitur ad veritatem ille qui errat circa principium, et | |
| 1057 similiter in operativis ille qui errat circa finem. Aliud autem est | |
| 1058 ex parte inclinationis appetitus, quae in intemperato est ex | |
| 1059 habitu, qui difficile tollitur, inclinatio autem incontinentis est | |
| 53 | 1060 ex passione, quae facilius reprimi potest.</p><p title="II-II q. 156 a. 3 ad 3"><a name="45308"><span class="ref">[45308] IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1061 dicendum quod libido voluntatis, quae auget peccatum, maior est in |
| 1062 intemperato quam in incontinente, ut ex dictis patet. Sed libido | |
| 1063 concupiscentiae appetitus sensitivi quandoque maior est in | |
| 1064 incontinente, quia incontinens non peccat nisi a gravi | |
| 1065 concupiscentia; sed intemperatus etiam ex levi concupiscentia | |
| 1066 peccat, et quandoque eam praevenit. Et ideo philosophus dicit, in | |
| 1067 VII Ethic., quod magis intemperatum vituperamus, quia non | |
| 1068 concupiscens, vel quiete, idest remisse concupiscens, persequitur | |
| 1069 delectationes. Quid enim faceret si adesset concupiscentia | |
| 53 | 1070 iuvenilis?</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 156 a. 4 arg. 1"><a name="45309"><span class="ref">[45309] IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1071 quartum sic proceditur. Videtur quod incontinens irae sit peior |
| 1072 quam incontinens concupiscentiae. Quanto enim difficilius est | |
| 1073 resistere passioni, tanto incontinentia videtur esse levior, unde | |
| 1074 philosophus dicit, in VII Ethic., <i>non enim, si quis a fortibus | |
| 1075 et superexcellentibus delectationibus vincitur vel tristitiis, est | |
| 1076 admirabile, sed condonabile. Sed, sicut Heraclitus dixit, | |
| 1077 difficilius est pugnare contra concupiscentiam quam contra | |
| 1078 iram</i>. Ergo levior est incontinentia concupiscentiae quam | |
| 53 | 1079 incontinentia irae.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 arg. 2"><a name="45310"><span class="ref">[45310] IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1080 Praeterea, si passio per suam vehementiam totaliter auferat |
| 1081 iudicium rationis, omnino excusatur aliquis a peccato, sicut patet | |
| 1082 in eo qui incidit ex passione in furiam. Sed plus remanet de | |
| 1083 iudicio rationis in eo qui est incontinens irae, quam in eo qui est | |
| 1084 incontinens concupiscentiae, <i>iratus enim aliqualiter audit | |
| 1085 rationem, non autem concupiscens</i>, ut patet per philosophum, in | |
| 1086 VII Ethic. Ergo incontinens irae est peior quam incontinens | |
| 53 | 1087 concupiscentiae.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 arg. 3"><a name="45311"><span class="ref">[45311] IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1088 Praeterea, tanto aliquod peccatum videtur esse gravius, quanto est |
| 1089 periculosius. Sed incontinentia irae videtur esse periculosior, | |
| 1090 quia perducit hominem ad maius peccatum, scilicet ad homicidium, | |
| 1091 quod est gravius peccatum quam adulterium, ad quod perducit | |
| 1092 incontinentia concupiscentiae. Ergo incontinentia irae est gravior | |
| 53 | 1093 quam incontinentia concupiscentiae.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 s. c."><a name="45312"><span class="ref">[45312] IIª-IIae, q. 156 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1094 contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>minus |
| 1095 turpis est incontinentia irae quam incontinentia | |
| 53 | 1096 concupiscentiae</i>.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 co."><a name="45313"><span class="ref">[45313] IIª-IIae, q. 156 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1097 dicendum quod peccatum incontinentiae potest dupliciter |
| 1098 considerari. Uno modo, ex parte passionis ex qua ratio superatur. | |
| 1099 Et sic incontinentia concupiscentiae est turpior quam incontinentia | |
| 1100 irae, quia motus concupiscentiae habet maiorem inordinationem quam | |
| 1101 motus irae. Et hoc propter quatuor, quae philosophus tangit in VII | |
| 1102 Ethic. Primo quidem, quia motus irae participat aliqualiter | |
| 1103 ratione, inquantum scilicet iratus tendit ad vindicandum iniuriam | |
| 1104 sibi factam, quod aliqualiter ratio dictat, sed non perfecte, quia | |
| 1105 non intendit debitum modum vindictae. Sed motus concupiscentiae | |
| 1106 totaliter est secundum sensum, et nullo modo secundum rationem. | |
| 1107 Secundo, quia motus irae magis consequitur corporis complexionem, | |
| 1108 propter velocitatem motus cholerae, quae intendit ad iram. Unde | |
| 1109 magis est in promptu quod ille qui est secundum complexionem | |
| 1110 corporis dispositus ad irascendum, irascatur, quam quod ille qui | |
| 1111 est dispositus ad concupiscendum, concupiscat. Unde etiam | |
| 1112 frequentius ex iracundis nascuntur iracundi quam ex | |
| 1113 concupiscentibus concupiscentes. Quod autem provenit ex naturali | |
| 1114 corporis dispositione, reputatur magis venia dignum. Tertio, quia | |
| 1115 ira quaerit manifeste operari. Sed concupiscentia quaerit latebras, | |
| 1116 et dolose subintrat. Quarto, quia concupiscens delectabiliter | |
| 1117 operatur, sed iratus quasi quadam tristitia praecedente coactus. | |
| 1118 Alio modo potest considerari peccatum incontinentiae quantum ad | |
| 1119 malum in quod quis incidit a ratione discedens. Et sic | |
| 1120 incontinentia irae est, ut plurimum, gravior, quia ducit in ea quae | |
| 53 | 1121 pertinent ad proximi nocumentum.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 ad 1"><a name="45314"><span class="ref">[45314] IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1122 ergo dicendum quod difficilius est assidue pugnare contra |
| 1123 delectationem quam contra iram, quia concupiscentia est magis | |
| 1124 continua, sed ad horam difficilius est resistere irae, propter eius | |
| 53 | 1125 impetum.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 ad 2"><a name="45315"><span class="ref">[45315] IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1126 secundum dicendum quod concupiscentia dicitur esse sine ratione, |
| 1127 non quia totaliter auferat iudicium rationis, sed quia in nullo | |
| 53 | 1128 procedit secundum iudicium rationis. Et ex hoc est turpior.</p><p title="II-II q. 156 a. 4 ad 3"><a name="45316"><span class="ref">[45316] IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1129 dicendum quod ratio illa procedit ex parte eorum in quae |
| 53 | 1130 incontinens deducitur.</p></div></div><div class="q" id="q157"><h2>Quaestio 157</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 157 pr."><a name="45317"><span class="ref">[45317] IIª-IIae, q. 157 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1131 considerandum est de clementia et mansuetudine, et vitiis |
| 1132 oppositis. Circa ipsas autem virtutes quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 1133 utrum clementia et mansuetudo sint idem. Secundo, utrum utraque | |
| 1134 earum sit virtus. Tertio, utrum utraque earum sit pars | |
| 53 | 1135 temperantiae. Quarto, de comparatione earum ad alias virtutes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 157 a. 1 arg. 1"><a name="45318"><span class="ref">[45318] IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1136 primum sic proceditur. Videtur quod clementia et mansuetudo sint |
| 1137 penitus idem. Mansuetudo enim est moderativa irarum, ut philosophus | |
| 1138 dicit, in IV Ethic. Ira autem est appetitus vindictae. <i>Cum ergo | |
| 1139 clementia sit lenitas superioris adversus inferiorem in | |
| 1140 constituendis poenis</i>, ut Seneca dicit, in II de clementia; per | |
| 1141 poenas autem fit vindicta, videtur quod clementia et mansuetudo | |
| 53 | 1142 sint idem.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 arg. 2"><a name="45319"><span class="ref">[45319] IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1143 Praeterea, Tullius dicit, in II Rhet., quod <i>clementia est virtus |
| 1144 per quam animus concitatus in odium alicuius, benignitate | |
| 1145 retinetur</i>, et sic videtur quod clementia sit moderativa odii. | |
| 1146 Sed odium, ut Augustinus dicit, causatur ab ira, circa quam est | |
| 1147 mansuetudo. Ergo videtur quod mansuetudo et clementia sint | |
| 53 | 1148 idem.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 arg. 3"><a name="45320"><span class="ref">[45320] IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1149 Praeterea, idem vitium non contrariatur diversis virtutibus. Sed |
| 1150 idem vitium opponitur mansuetudini et clementiae, scilicet | |
| 1151 crudelitas. Ergo videtur quod mansuetudo et clementia sint penitus | |
| 53 | 1152 idem.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 s. c."><a name="45321"><span class="ref">[45321] IIª-IIae, q. 157 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1153 contra est quod secundum praedictam definitionem Senecae, clementia |
| 1154 est lenitas superioris adversus inferiorem. Mansuetudo autem non | |
| 1155 solum est superioris ad inferiorem, sed cuiuslibet ad quemlibet. | |
| 53 | 1156 Ergo mansuetudo et clementia non sunt penitus idem.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 co."><a name="45322"><span class="ref">[45322] IIª-IIae, q. 157 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1157 dicendum quod, sicut dicitur in II Ethic., virtus moralis consistit |
| 1158 circa passiones et actiones. Passiones autem interiores sunt | |
| 1159 actionum exteriorum principia, aut etiam impedimenta. Et ideo | |
| 1160 virtutes quae moderantur passiones quodammodo concurrunt in eundem | |
| 1161 effectum cum virtutibus quae moderantur actiones, licet specie | |
| 1162 differant. Sicut ad iustitiam proprie pertinet cohibere hominem a | |
| 1163 furto, ad quod aliquis inclinatur per inordinatum amorem vel | |
| 1164 concupiscentiam pecuniae, quae moderantur per liberalitatem, et | |
| 1165 ideo liberalitas concurrit cum iustitia in hoc effectu qui est | |
| 1166 abstinere a furto. Et hoc etiam considerandum est in proposito. Nam | |
| 1167 ex passione irae provocatur aliquis ad hoc quod graviorem inferat | |
| 1168 poenam. Ad clementiam autem pertinet directe quod sit diminutiva | |
| 1169 poenarum, quod quidem impediri posset per excessum irae. Et ideo | |
| 1170 mansuetudo, inquantum refrenat impetum irae, concurrit in eundem | |
| 1171 effectum cum clementia. Differunt tamen ab invicem, inquantum | |
| 1172 clementia est moderativa exterioris punitionis, mansuetudo autem | |
| 53 | 1173 proprie diminuit passionem irae.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 ad 1"><a name="45323"><span class="ref">[45323] IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1174 ergo dicendum quod mansuetudo proprie respicit ipsum vindictae |
| 1175 appetitum. Sed clementia respicit ipsas poenas quae exterius | |
| 53 | 1176 adhibentur ad vindictam.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 ad 2"><a name="45324"><span class="ref">[45324] IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1177 secundum dicendum quod affectus hominis inclinatur ad minorationem |
| 1178 eorum quae homini per se non placent. Ex hoc autem quod aliquis | |
| 1179 amat aliquem, contingit quod non placet ei per se poena eius, sed | |
| 1180 solum in ordine ad aliud, puta ad iustitiam, vel ad correctionem | |
| 1181 eius qui punitur. Et ideo ex amore provenit quod aliquis sit | |
| 1182 promptus ad diminuendum poenas, quod pertinet ad clementiam, et ex | |
| 1183 odio impeditur talis diminutio. Et propter hoc Tullius dicit quod | |
| 1184 animus concitatus in odium, scilicet ad gravius puniendum, per | |
| 1185 clementiam retinetur, ne scilicet acriorem poenam inferat, non quod | |
| 53 | 1186 clementia sit directe odii moderativa, sed poenae.</p><p title="II-II q. 157 a. 1 ad 3"><a name="45325"><span class="ref">[45325] IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1187 dicendum quod mansuetudini, quae est directe circa iras proprie |
| 1188 opponitur vitium iracundiae, quod importat excessum irae. Sed | |
| 1189 crudelitas importat excessum in puniendo. Unde dicit Seneca, in II | |
| 1190 de Clem., quod <i>crudeles vocantur qui puniendi causam habent, | |
| 1191 modum non habent</i>. Qui autem in poenis hominum propter se | |
| 1192 delectantur, etiam sine causa, possunt dici saevi vel feri, quasi | |
| 1193 affectum humanum non habentes, ex quo naturaliter homo diligit | |
| 53 | 1194 hominem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 157 a. 2 arg. 1"><a name="45326"><span class="ref">[45326] IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1195 secundum sic proceditur. Videtur quod neque clementia neque |
| 1196 mansuetudo sit virtus. Nulla enim virtus alteri virtuti opponitur. | |
| 1197 Sed utraque videtur opponi severitati, quae est quaedam virtus. | |
| 53 | 1198 Ergo neque clementia neque mansuetudo est virtus.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 arg. 2"><a name="45327"><span class="ref">[45327] IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1199 Praeterea, virtus corrumpitur per superfluum et diminutum. Sed tam |
| 1200 clementia quam mansuetudo in diminutione quadam consistunt, nam | |
| 1201 clementia est diminutiva poenarum, mansuetudo autem est diminutiva | |
| 53 | 1202 irae. Ergo neque clementia neque mansuetudo est virtus.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 arg. 3"><a name="45328"><span class="ref">[45328] IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1203 Praeterea, mansuetudo, sive mititas, ponitur, Matth. V, inter |
| 1204 beatitudines; et inter fructus, Galat. V. Sed virtutes differunt et | |
| 1205 a beatitudinibus et a fructibus. Ergo non continetur sub | |
| 53 | 1206 virtute.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 s. c."><a name="45329"><span class="ref">[45329] IIª-IIae, q. 157 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1207 contra est quod Seneca dicit, in II de Clem., <i>clementiam et |
| 1208 mansuetudinem omnes boni viri praestabunt</i>. Sed virtus est | |
| 1209 proprie quae pertinet ad bonos viros, nam <i>virtus est quae bonum | |
| 1210 facit habentem, et opus eius bonum reddit</i>, ut dicitur in II | |
| 53 | 1211 Ethic. Ergo clementia et mansuetudo sunt virtutes.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 co."><a name="45330"><span class="ref">[45330] IIª-IIae, q. 157 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1212 dicendum quod ratio virtutis moralis consistit in hoc quod |
| 1213 appetitus rationi subdatur, ut patet per philosophum, in I Ethic. | |
| 1214 Hoc autem servatur tam in clementia quam in mansuetudine, nam | |
| 1215 clementia in diminuendo poenas aspicit ad rationem, ut Seneca | |
| 1216 dicit, in II de Clem.; similiter etiam mansuetudo secundum rationem | |
| 1217 rectam moderatur iras, ut dicitur in IV Ethic. Unde manifestum est | |
| 53 | 1218 quod tam clementia quam mansuetudo est virtus.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 ad 1"><a name="45331"><span class="ref">[45331] IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1219 ergo dicendum quod mansuetudo non directe opponitur severitati, nam |
| 1220 mansuetudo est circa iras, severitas autem attenditur circa | |
| 1221 exteriorem inflictionem poenarum. Unde secundum hoc, videretur | |
| 1222 magis opponi clementiae, quae etiam circa exteriorem punitionem | |
| 1223 consideratur, ut dictum est. Non tamen opponitur, eo quod utrumque | |
| 1224 est secundum rationem rectam. Nam severitas inflexibilis est circa | |
| 1225 inflictionem poenarum quando hoc recta ratio requirit, clementia | |
| 1226 autem diminutiva est poenarum etiam secundum rationem rectam, | |
| 1227 quando scilicet oportet, et in quibus oportet. Et ideo non sunt | |
| 53 | 1228 opposita, quia non sunt circa idem.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 ad 2"><a name="45332"><span class="ref">[45332] IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1229 secundum dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., |
| 1230 <i>habitus qui medium tenet in ira, est innominatus; et ideo virtus | |
| 1231 nominatur a diminutione irae, quae significatur nomine | |
| 1232 mansuetudinis</i>, eo quod virtus propinquior est diminutioni quam | |
| 1233 superabundantiae, propter hoc quod naturalius est homini appetere | |
| 1234 vindictam iniuriarum illatarum quam ab hoc deficere; quia <i>vix | |
| 1235 alicui nimis parvae videntur iniuriae sibi illatae</i>, ut dicit | |
| 1236 Sallustius. Clementia autem est diminutiva poenarum, non quidem in | |
| 1237 respectu ad id quod est secundum rationem rectam, sed in respectu | |
| 1238 ad id quod est secundum legem communem, quam respicit iustitia | |
| 1239 legalis, sed propter aliqua particularia considerata, clementia | |
| 1240 diminuit poenas, quasi decernens hominem non esse magis puniendum. | |
| 1241 Unde dicit Seneca, in II de Clem., <i>clementia hoc primum | |
| 1242 praestat, ut quos dimittit, nihil aliud illos pati debuisse | |
| 1243 pronuntiat, venia vero debitae poenae remissio est</i>. Ex quo | |
| 1244 patet quod clementia comparatur ad severitatem sicut epieikeia ad | |
| 1245 iustitiam legalem, cuius pars est severitas quantum ad inflictionem | |
| 1246 poenarum secundum legem. Differt tamen clementia ab epieikeia, ut | |
| 53 | 1247 infra dicetur.</p><p title="II-II q. 157 a. 2 ad 3"><a name="45333"><span class="ref">[45333] IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1248 dicendum quod beatitudines sunt actus virtutum, fructus autem sunt |
| 1249 delectationes de actibus virtutum. Et ideo nihil prohibet | |
| 53 | 1250 mansuetudinem poni et virtutem et beatitudinem et fructum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 157 a. 3 arg. 1"><a name="45334"><span class="ref">[45334] IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1251 tertium sic proceditur. Videtur quod praedictae virtutes non sint |
| 1252 partes temperantiae. Clementia enim est diminutiva poenarum, ut | |
| 1253 dictum est. Hoc autem philosophus, in V Ethic., attribuit | |
| 1254 epieikeiae, quae pertinet ad iustitiam, ut supra habitum est. Ergo | |
| 53 | 1255 videtur quod clementia non sit pars temperantiae.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 arg. 2"><a name="45335"><span class="ref">[45335] IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1256 Praeterea, temperantia est circa concupiscentias. Mansuetudo autem |
| 1257 et clementia non respiciunt concupiscentias, sed magis iram et | |
| 53 | 1258 vindictam. Non ergo debent poni partes temperantiae.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 arg. 3"><a name="45336"><span class="ref">[45336] IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1259 Praeterea, Seneca dicit, in II de Clem., <i>cui voluptati saevitia |
| 1260 est, possumus insaniam vocare</i>. Hoc autem opponitur clementiae | |
| 1261 et mansuetudini. Cum ergo insania opponatur prudentiae, videtur | |
| 1262 quod clementia et mansuetudo sint partes prudentiae, magis quam | |
| 53 | 1263 temperantiae.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 s. c."><a name="45337"><span class="ref">[45337] IIª-IIae, q. 157 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1264 contra est quod Seneca dicit, in II de Clem., quod <i>clementia est |
| 1265 temperantia animi in potestate ulciscendi</i>. Tullius etiam ponit | |
| 53 | 1266 clementiam partem temperantiae.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 co."><a name="45338"><span class="ref">[45338] IIª-IIae, q. 157 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1267 dicendum quod partes assignantur virtutibus principalibus secundum |
| 1268 quod imitantur ipsas in aliquibus materiis secundariis, quantum ad | |
| 1269 modum ex quo principaliter dependet laus virtutis, unde et nomen | |
| 1270 accipit, sicut modus et nomen iustitiae in quadam aequalitate | |
| 1271 consistit; fortitudinis autem in quadam firmitate; temperantiae | |
| 1272 autem in quadam refrenatione, inquantum scilicet refrenat | |
| 1273 concupiscentias vehementissimas delectationum tactus. Clementia | |
| 1274 autem et mansuetudo similiter in quadam refrenatione consistit, | |
| 1275 quia scilicet clementia est diminutiva poenarum, mansuetudo vero | |
| 1276 est mitigativa irae, ut ex dictis patet. Et ideo tam clementia quam | |
| 1277 mansuetudo adiunguntur temperantiae sicut virtuti principali. Et | |
| 53 | 1278 secundum hoc ponuntur partes ipsius.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 ad 1"><a name="45339"><span class="ref">[45339] IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1279 ergo dicendum quod in diminutione poenarum duo sunt consideranda. |
| 1280 Quorum unum est quod diminutio poenarum fiat secundum intentionem | |
| 1281 legislatoris, licet non secundum verba legis. Et secundum hoc, | |
| 1282 pertinet ad epieikeiam. Aliud autem est quaedam moderatio affectus, | |
| 1283 ut homo non utatur sua potestate in inflictione poenarum. Et hoc | |
| 1284 proprie pertinet ad clementiam, propter quod Seneca dicit quod est | |
| 1285 temperantia animi in potestate ulciscendi. Et haec quidem moderatio | |
| 1286 animi provenit ex quadam dulcedine affectus, qua quis abhorret omne | |
| 1287 illud quod potest alium tristare. Et ideo dicit Seneca quod | |
| 1288 <i>clementia est quaedam lenitas animi</i>. Nam e contrario | |
| 1289 austeritas animi videtur esse in eo qui non veretur alios | |
| 53 | 1290 contristare.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 ad 2"><a name="45340"><span class="ref">[45340] IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1291 secundum dicendum quod adiunctio virtutum secundariarum ad |
| 1292 principales magis attenditur secundum modum virtutis, qui est quasi | |
| 1293 quaedam forma eius, quam secundum materiam. Mansuetudo autem et | |
| 1294 clementia conveniunt cum temperantia in modo, ut dictum est, licet | |
| 53 | 1295 non conveniant in materia.</p><p title="II-II q. 157 a. 3 ad 3"><a name="45341"><span class="ref">[45341] IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1296 dicendum quod insania dicitur per corruptionem sanitatis. Sicut |
| 1297 autem sanitas corporalis corrumpitur per hoc quod corpus recedit a | |
| 1298 debita complexione humanae speciei, ita etiam insania secundum | |
| 1299 animam accipitur per hoc quod anima humana recedit a debita | |
| 1300 dispositione humanae speciei. Quod quidem contingit et secundum | |
| 1301 rationem, puta cum aliquis usum rationis amittit, et quantum ad vim | |
| 1302 appetitivam, puta cum aliquis amittit affectum humanum, secundum | |
| 1303 quem homo naturaliter est omni homini amicus, ut dicitur in VIII | |
| 1304 Ethic. Insania autem quae excludit usum rationis, opponitur | |
| 1305 prudentiae. Sed quod aliquis delectetur in poenis hominum, dicitur | |
| 1306 esse insania, quia per hoc videtur homo privatus affectu humano, | |
| 53 | 1307 quem sequitur clementia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 157 a. 4 arg. 1"><a name="45342"><span class="ref">[45342] IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1308 quartum sic proceditur. Videtur quod clementia et mansuetudo sint |
| 1309 potissimae virtutes. Laus enim virtutis praecipue consistit ex hoc | |
| 1310 quod ordinat hominem ad beatitudinem, quae in Dei cognitione | |
| 1311 consistit. Sed mansuetudo maxime ordinat hominem ad Dei | |
| 1312 cognitionem, dicitur enim Iac. I, <i>in mansuetudine suscipite | |
| 1313 insitum verbum</i>; et Eccli. V, <i>esto mansuetus ad audiendum | |
| 1314 verbum Dei</i>; et Dionysius dicit, in epistola ad Demophil., | |
| 1315 <i>Moysen propter multam mansuetudinem Dei apparitione dignum | |
| 53 | 1316 habitum</i>. Ergo mansuetudo est potissima virtutum.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 arg. 2"><a name="45343"><span class="ref">[45343] IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1317 Praeterea, tanto virtus aliqua potior esse videtur, quanto magis |
| 1318 acceptatur a Deo et ab hominibus. Sed mansuetudo maxime videtur | |
| 1319 acceptari a Deo, dicitur enim Eccli. I, quod <i>beneplacitum est | |
| 1320 Deo fides et mansuetudo</i>. Unde et specialiter ad suae | |
| 1321 mansuetudinis imitationem Christus nos invitat, dicens, <i>discite | |
| 1322 a me, quia mitis sum et humilis corde</i>, et Hilarius dicit quod | |
| 1323 <i>per mansuetudinem mentis nostrae habitat Christus in nobis</i>. | |
| 1324 Est etiam hominibus acceptissima, unde dicitur Eccli. III, <i>fili, | |
| 1325 in mansuetudine perfice opera tua, et super hominum gloria | |
| 1326 diligeris</i>. Propter quod et Proverb. XX dicitur quod | |
| 1327 <i>clementia thronus regius roboratur</i>. Ergo mansuetudo et | |
| 53 | 1328 clementia sunt potissimae virtutes.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 arg. 3"><a name="45344"><span class="ref">[45344] IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1329 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Serm. domini in monte, |
| 1330 quod <i>mites sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt in | |
| 1331 malo, sed vincunt in bono malum</i>. Hoc autem videtur pertinere ad | |
| 1332 misericordiam vel pietatem, quae videtur esse potissima virtutum, | |
| 1333 quia super illud I ad Tim. IV, pietas ad omnia utilis est, dicit | |
| 1334 Glossa Ambrosii quod <i>omnis summa religionis Christianae in | |
| 1335 pietate consistit</i>. Ergo mansuetudo et clementia sunt maximae | |
| 53 | 1336 virtutes.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 s. c."><a name="45345"><span class="ref">[45345] IIª-IIae, q. 157 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1337 contra est, quia non ponuntur virtutes principales, sed adiunguntur |
| 53 | 1338 alteri virtuti quasi principaliori.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 co."><a name="45346"><span class="ref">[45346] IIª-IIae, q. 157 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1339 dicendum quod nihil prohibet aliquas virtutes non esse potissimas |
| 1340 simpliciter nec quoad omnia, sed secundum quid et in aliquo genere. | |
| 1341 Non est autem possibile quod clementia et mansuetudo sint | |
| 1342 potissimae virtutes simpliciter. Quia laus earum attenditur in hoc | |
| 1343 quod retrahunt a malo, inquantum scilicet diminuunt iram vel | |
| 1344 poenam. Perfectius autem est consequi bonum quam carere malo. Et | |
| 1345 ideo virtutes quae simpliciter ordinant in bonum, sicut fides, | |
| 1346 spes, caritas, et etiam prudentia et iustitia, sunt simpliciter | |
| 1347 maiores virtutes quam clementia et mansuetudo. Sed secundum quid, | |
| 1348 nihil prohibet mansuetudinem et clementiam habere quandam | |
| 1349 excellentiam inter virtutes quae resistunt affectionibus pravis. | |
| 1350 Nam ira, quam mitigat mansuetudo, propter suum impetum maxime | |
| 1351 impedit animum hominis ne libere iudicet veritatem. Et propter hoc, | |
| 1352 mansuetudo maxime facit hominem esse compotem sui, unde dicitur | |
| 1353 Eccli. X, <i>fili, in mansuetudine serva animam tuam</i>. Quamvis | |
| 1354 concupiscentiae delectationum tactus sint turpiores, et magis | |
| 1355 continue infestent, propter quod temperantia magis ponitur virtus | |
| 1356 principalis, ut ex dictis patet. Clementia vero, in hoc quod | |
| 1357 diminuit poenas, maxime videtur accedere ad caritatem, quae est | |
| 1358 potissima virtutum, per quam bona operamur ad proximos et eorum | |
| 53 | 1359 mala impedimus.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 ad 1"><a name="45347"><span class="ref">[45347] IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1360 ergo dicendum quod mansuetudo praeparat hominem ad Dei cognitionem |
| 1361 removendo impedimentum. Et hoc dupliciter. Primo quidem faciendo | |
| 1362 hominem compotem sui per diminutionem irae, ut dictum est. Alio | |
| 1363 modo, quia ad mansuetudinem pertinet quod homo non contradicat | |
| 1364 verbis veritatis, quod plerumque aliqui faciunt ex commotione irae. | |
| 1365 Et ideo Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., quod <i>mitescere | |
| 1366 est non contradicere divinae Scripturae, sive intellectae, si | |
| 1367 aliqua vitia nostra percutit; sive non intellectae, quasi nos | |
| 53 | 1368 melius et verius sapere et praecipere possemus</i>.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 ad 2"><a name="45348"><span class="ref">[45348] IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1369 secundum dicendum quod mansuetudo et clementia reddunt hominem Deo |
| 1370 et hominibus acceptum, secundum quod concurrunt in eundem effectum | |
| 1371 cum caritate, quae est maxima virtutum, scilicet in subtrahendo | |
| 53 | 1372 mala proximorum.</p><p title="II-II q. 157 a. 4 ad 3"><a name="45349"><span class="ref">[45349] IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1373 dicendum quod misericordia et pietas conveniunt quidem cum |
| 1374 mansuetudine et clementia, inquantum concurrunt in eundem effectum, | |
| 1375 qui est prohibere mala proximorum. Differunt tamen quantum ad | |
| 1376 motivum. Nam pietas removet mala proximorum ex reverentia quam | |
| 1377 habet ad aliquem superiorem, puta Deum vel parentem. Misericordia | |
| 1378 vero removet mala proximorum ex hoc quod in eis aliquis | |
| 1379 contristatur inquantum aestimat eas ad se pertinere, ut supra | |
| 1380 dictum est, quod provenit ex amicitia, quae facit amicos de eisdem | |
| 1381 gaudere et tristari. Mansuetudo vero hoc facit inquantum removet | |
| 1382 iram incitantem ad vindictam. Clementia vero hoc facit ex animi | |
| 1383 lenitate, inquantum iudicat esse aequum ut aliquis non amplius | |
| 53 | 1384 puniatur.</p></div></div><div class="q" id="q158"><h2>Quaestio 158</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 158 pr."><a name="45350"><span class="ref">[45350] IIª-IIae, q. 158 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1385 considerandum est de vitiis oppositis. Et primo, de iracundia, quae |
| 1386 opponitur mansuetudini; secundo, de crudelitate, quae opponitur | |
| 1387 clementiae. Circa iracundiam quaeruntur octo. Primo, utrum irasci | |
| 1388 possit aliquando esse licitum. Secundo, utrum ira sit peccatum. | |
| 1389 Tertio, utrum sit peccatum mortale. Quarto, utrum sit gravissimum | |
| 1390 peccatorum. Quinto, de speciebus irae. Sexto, utrum ira sit vitium | |
| 1391 capitale. Septimo, quae sint filiae eius. Octavo, utrum habeat | |
| 53 | 1392 vitium oppositum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 1"><a name="45351"><span class="ref">[45351] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1393 primum sic proceditur. Videtur quod irasci non possit esse licitum. |
| 1394 Hieronymus enim, exponens illud Matth. V, <i>qui irascitur fratri | |
| 1395 suo</i> etc., dicit, <i>in quibusdam codicibus additur, sine causa, | |
| 1396 ceterum in veris definita sententia est, et ira penitus | |
| 53 | 1397 tollitur</i>. Ergo irasci nullo modo est licitum.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 2"><a name="45352"><span class="ref">[45352] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1398 Praeterea, secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., <i>malum |
| 1399 animae est sine ratione esse</i>. Sed ira semper est sine ratione. | |
| 1400 Dicit enim philosophus, in VII Ethic., quod <i>ira non perfecte | |
| 1401 audit rationem</i>. Et Gregorius dicit, V Moral., quod <i>cum | |
| 1402 tranquillitatem mentis ira diverberat, dilaniatam quodammodo | |
| 1403 scissamque perturbat</i>. Et Cassianus dicit, in libro de | |
| 1404 institutis coenobiorum, <i>qualibet ex causa iracundiae motus | |
| 1405 effervens, excaecat oculum cordis</i>. Ergo irasci semper est | |
| 53 | 1406 malum.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 3"><a name="45353"><span class="ref">[45353] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1407 Praeterea, ira est appetitus vindictae, ut dicit Glossa super |
| 1408 Levit. XIX, <i>non oderis fratrem tuum in corde tuo</i>. Sed | |
| 1409 appetere ultionem non videtur esse licitum, sed hoc Deo est | |
| 1410 reservandum, secundum illud Deut. XXXII, <i>mea est ultio</i>. Ergo | |
| 53 | 1411 videtur quod irasci semper sit malum.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 4"><a name="45354"><span class="ref">[45354] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 1412 Praeterea, omne illud quod abducit nos a divina similitudine, est |
| 1413 malum. Sed irasci semper abducit nos a divina similitudine, quia | |
| 1414 Deus cum tranquillitate iudicat, ut habetur Sap. XII. Ergo irasci | |
| 53 | 1415 semper est malum.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 s. c."><a name="45355"><span class="ref">[45355] IIª-IIae, q. 158 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1416 contra est quod Chrysostomus dicit, super Matth., <i>qui sine causa |
| 1417 irascitur, reus erit, qui vero cum causa, non erit reus. Nam si ira | |
| 1418 non fuerit, nec doctrina proficit, nec iudicia stant, nec crimina | |
| 53 | 1419 compescuntur</i>. Ergo irasci non semper est malum.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 co."><a name="45356"><span class="ref">[45356] IIª-IIae, q. 158 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1420 dicendum quod ira, proprie loquendo, est passio quaedam appetitus |
| 1421 sensitivi, a qua vis irascibilis denominatur, ut supra habitum est, | |
| 1422 cum de passionibus ageretur. Est autem hoc considerandum circa | |
| 1423 passiones animae, quod dupliciter in eis potest malum inveniri. Uno | |
| 1424 modo, ex ipsa specie passionis. Quae quidem consideratur secundum | |
| 1425 obiectum passionis. Sicut invidia secundum suam speciem importat | |
| 1426 quoddam malum, est enim tristitia de bono aliorum, quod secundum se | |
| 1427 rationi repugnat. Et ideo invidia, mox nominata, sonat aliquid | |
| 1428 mali, ut philosophus dicit, in II Ethic. Hoc autem non convenit | |
| 1429 irae, quae est appetitus vindictae, potest enim vindicta et bene et | |
| 1430 male appeti. Alio modo invenitur malum in aliqua passione secundum | |
| 1431 quantitatem ipsius, idest secundum superabundantiam vel defectum | |
| 1432 ipsius. Et sic potest malum in ira inveniri, quando scilicet | |
| 1433 aliquis irascitur plus vel minus, praeter rationem rectam. Si autem | |
| 1434 aliquis irascatur secundum rationem rectam, tunc irasci est | |
| 53 | 1435 laudabile.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 ad 1"><a name="45357"><span class="ref">[45357] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1436 ergo dicendum quod Stoici iram et omnes alias passiones nominabant |
| 1437 affectus quosdam praeter ordinem rationis existentes, et secundum | |
| 1438 hoc, ponebant iram et omnes alias passiones esse malas, ut supra | |
| 1439 dictum est, cum de passionibus ageretur. Et secundum hoc accipit | |
| 1440 iram Hieronymus, loquitur enim de ira qua quis irascitur contra | |
| 1441 proximum quasi malum eius intendens. Sed secundum Peripateticos, | |
| 1442 quorum sententiam magis approbat Augustinus, in IX de Civ. Dei, ira | |
| 1443 et aliae passiones animae dicuntur motus appetitus sensitivi, sive | |
| 1444 sint moderatae secundum rationem sive non. Et secundum hoc, ira non | |
| 53 | 1445 semper est mala.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 ad 2"><a name="45358"><span class="ref">[45358] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1446 secundum dicendum quod ira dupliciter se potest habere ad rationem. |
| 1447 Uno quidem modo, antecedenter. Et sic trahit rationem a sua | |
| 1448 rectitudine, unde habet rationem mali. Alio modo, consequenter | |
| 1449 prout scilicet appetitus sensitivus movetur contra vitia secundum | |
| 1450 ordinem rationis. Et haec ira est bona, quae dicitur ira per zelum. | |
| 1451 Unde Gregorius dicit, in V Moral., <i>curandum summopere est ne | |
| 1452 ira, quae ut instrumentum virtutis assumitur, menti dominetur, ne | |
| 1453 quasi domina praeeat, sed velut ancilla ad obsequium parata, a | |
| 1454 rationis tergo nunquam recedat</i>. Haec autem ira, etsi in ipsa | |
| 1455 executione actus iudicium rationis aliqualiter impediat, non tamen | |
| 1456 rectitudinem rationis tollit. Unde Gregorius, ibidem, dicit quod | |
| 1457 <i>ira per zelum turbat rationis oculum, sed ira per vitium | |
| 1458 excaecat</i>. Non autem est contra rationem virtutis ut | |
| 1459 intermittatur deliberatio rationis in executione eius quod est a | |
| 1460 ratione deliberatum. Quia etiam ars impediretur in suo actu si, dum | |
| 53 | 1461 debet agere, deliberaret de agendis.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 ad 3"><a name="45359"><span class="ref">[45359] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1462 dicendum quod appetere vindictam propter malum eius qui puniendus |
| 1463 est, illicitum est. Sed appetere vindictam propter vitiorum | |
| 1464 correctionem et bonum iustitiae conservandum, laudabile est. Et in | |
| 1465 hoc potest tendere appetitus sensitivus inquantum movetur a | |
| 1466 ratione. Et dum vindicta secundum ordinem iudicii fit, a Deo fit, | |
| 53 | 1467 cuius minister est potestas puniens, ut dicitur Rom. XIII.</p><p title="II-II q. 158 a. 1 ad 4"><a name="45360"><span class="ref">[45360] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1468 dicendum quod Deo assimilari possumus et debemus in appetitu boni, |
| 1469 sed in modo appetendi ei omnino assimilari non possumus; quia in | |
| 1470 Deo non est appetitus sensitivus, sicut in nobis, cuius motus debet | |
| 1471 rationi deservire. Unde Gregorius dicit, in V Moral., quod <i>tunc | |
| 1472 robustius ratio contra vitia erigitur, cum ira subdita rationi | |
| 53 | 1473 famulatur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 1"><a name="45361"><span class="ref">[45361] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1474 secundum sic proceditur. Videtur quod ira non sit peccatum. |
| 1475 Peccando enim demeremur. <i>Sed passionibus non demeremur, sicut | |
| 1476 neque vituperamur</i>, ut dicitur in II Ethic. Ergo nulla passio | |
| 1477 est peccatum. Ira autem est passio, ut supra habitum est, cum de | |
| 53 | 1478 passionibus ageretur. Ergo ira non est peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 2"><a name="45362"><span class="ref">[45362] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1479 Praeterea, in omni peccato est conversio ad aliquod commutabile |
| 1480 bonum. Sed per iram non convertitur aliquis ad aliquod bonum | |
| 53 | 1481 commutabile, sed in malum alicuius. Ergo ira non est peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 3"><a name="45363"><span class="ref">[45363] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1482 <i>Praeterea, nullus peccat in eo quod vitare non potest</i>, ut |
| 1483 Augustinus dicit. Sed iram homo vitare non potest, quia super illud | |
| 1484 Psalmi, <i>irascimini et nolite peccare</i>, dicit Glossa quod | |
| 1485 motus irae non est in potestate nostra. Philosophus etiam dicit, in | |
| 1486 VII Ethic., quod iratus cum tristitia operatur, tristitia autem est | |
| 53 | 1487 contraria voluntati. Ergo ira non est peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 4"><a name="45364"><span class="ref">[45364] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 1488 Praeterea, peccatum est contra naturam, ut Damascenus dicit, in II |
| 1489 libro. Sed irasci non est contra naturam hominis, cum sit actus | |
| 1490 naturalis potentiae quae est irascibilis. Unde et Hieronymus dicit, | |
| 1491 in quadam epistola, quod irasci est hominis. Ergo ira non est | |
| 53 | 1492 peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 s. c."><a name="45365"><span class="ref">[45365] IIª-IIae, q. 158 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1493 contra est quod apostolus dicit, ad Ephes. IV, <i>omnis indignatio |
| 53 | 1494 et ira tollatur a vobis</i>.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 co."><a name="45366"><span class="ref">[45366] IIª-IIae, q. 158 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1495 dicendum quod ira, sicut dictum est, proprie nominat quandam |
| 1496 passionem. Passio autem appetitus sensitivi intantum est bona | |
| 1497 inquantum ratione regulatur, si autem ordinem rationis excludat, | |
| 1498 est mala. Ordo autem rationis in ira potest attendi quantum ad duo. | |
| 1499 Primo quidem, quantum ad appetibile in quod tendit, quod est | |
| 1500 vindicta. Unde si aliquis appetat quod secundum ordinem rationis | |
| 1501 fiat vindicta, est laudabilis irae appetitus, et vocatur ira per | |
| 1502 zelum. Si autem aliquis appetat quod fiat vindicta qualitercumque | |
| 1503 contra ordinem rationis; puta si appetat puniri eum qui non meruit, | |
| 1504 vel ultra quam meruit, vel etiam non secundum legitimum ordinem, | |
| 1505 vel non propter debitum finem, qui est conservatio iustitiae et | |
| 1506 correctio culpae, erit appetitus irae vitiosus. Et nominatur ira | |
| 1507 per vitium. Alio modo attenditur ordo rationis circa iram quantum | |
| 1508 ad modum irascendi, ut scilicet motus irae non immoderate | |
| 1509 fervescat, nec interius nec exterius. Quod quidem si | |
| 1510 praetermittatur, non erit ira absque peccato, etiam si aliquis | |
| 53 | 1511 appetat iustam vindictam.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 ad 1"><a name="45367"><span class="ref">[45367] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1512 ergo dicendum quod, quia passio potest esse regulata ratione vel |
| 1513 non regulata, ideo secundum passionem absolute consideratam non | |
| 1514 importatur ratio meriti vel demeriti, seu laudis vel vituperii. | |
| 1515 Secundum tamen quod est regulata ratione, potest habere rationem | |
| 1516 meritorii et laudabilis, et e contrario, secundum quod non est | |
| 1517 regulata ratione, potest habere rationem demeriti et vituperabilis. | |
| 1518 Unde et philosophus ibidem dicit quod <i>laudatur vel vituperatur | |
| 53 | 1519 qui aliqualiter irascitur</i>.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 ad 2"><a name="45368"><span class="ref">[45368] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1520 secundum dicendum quod iratus non appetit malum alterius propter |
| 1521 se, sed propter vindictam, in quam convertitur appetitus eius sicut | |
| 53 | 1522 in quoddam commutabile bonum.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 ad 3"><a name="45369"><span class="ref">[45369] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1523 dicendum quod homo est dominus suorum actuum per arbitrium |
| 1524 rationis. Et ideo motus qui praeveniunt iudicium rationis, non sunt | |
| 1525 in potestate hominis in generali, ut scilicet nullus eorum | |
| 1526 insurgat, quamvis ratio possit quemlibet singulariter impedire ne | |
| 1527 insurgat. Et secundum hoc dicitur quod motus irae non est in | |
| 1528 potestate hominis, ita scilicet quod nullus insurgat. Quia tamen | |
| 1529 aliqualiter est in hominis potestate, non totaliter perdit rationem | |
| 1530 peccati, si sit inordinatus. Quod autem philosophus dicit, iratum | |
| 1531 cum tristitia operari, non est sic intelligendum quasi tristetur de | |
| 1532 eo quod irascitur, sed quia tristatur de iniuria quam aestimat sibi | |
| 53 | 1533 illatam, et ex hac tristitia movetur ad appetendum vindictam.</p><p title="II-II q. 158 a. 2 ad 4"><a name="45370"><span class="ref">[45370] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1534 dicendum quod irascibilis in homine naturaliter subiicitur rationi. |
| 1535 Et ideo actus eius intantum est homini naturalis inquantum est | |
| 1536 secundum rationem, inquantum vero est praeter ordinem rationis, est | |
| 53 | 1537 contra hominis naturam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 158 a. 3 arg. 1"><a name="45371"><span class="ref">[45371] IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1538 tertium sic proceditur. Videtur quod omnis ira sit peccatum |
| 1539 mortale. Dicitur enim Iob V, <i>virum stultum interficit | |
| 1540 iracundia</i>, et loquitur de interfectione spirituali, a qua | |
| 53 | 1541 peccatum mortale denominatur. Ergo ira est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 arg. 2"><a name="45372"><span class="ref">[45372] IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1542 Praeterea, nihil meretur damnationem aeternam nisi peccatum |
| 1543 mortale. Sed ira meretur damnationem aeternam, dicit enim dominus, | |
| 1544 Matth. V, <i>omnis qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio</i>; | |
| 1545 ubi dicit Glossa quod <i>per illa tria</i>, quae ibi tanguntur, | |
| 1546 scilicet, <i>iudicium, Concilium et Gehennam, diversae mansiones in | |
| 1547 aeterna damnatione, pro modo peccati, singulariter exprimuntur</i>. | |
| 53 | 1548 Ergo ira est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 arg. 3"><a name="45373"><span class="ref">[45373] IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1549 Praeterea, quidquid contrariatur caritati est peccatum mortale. Sed |
| 1550 ira de se contrariatur caritati, ut patet per Hieronymum, super | |
| 1551 illud Matth. V, <i>qui irascitur fratri suo</i> etc., ubi dicit | |
| 1552 quod hoc est contra proximi dilectionem. Ergo ira est peccatum | |
| 53 | 1553 mortale.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 s. c."><a name="45374"><span class="ref">[45374] IIª-IIae, q. 158 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1554 contra est quod super illud Psalmi, <i>irascimini et nolite |
| 1555 peccare</i>, dicit Glossa, <i>venialis est ira quae non perducitur | |
| 53 | 1556 ad effectum</i>.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 co."><a name="45375"><span class="ref">[45375] IIª-IIae, q. 158 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1557 dicendum quod motus irae potest esse inordinatus et peccatum |
| 1558 dupliciter, sicut dictum est. Uno modo, ex parte appetibilis, | |
| 1559 utpote cum aliquis appetit iniustam vindictam. Et sic ex genere suo | |
| 1560 ira est peccatum mortale, quia contrariatur caritati et iustitiae. | |
| 1561 Potest tamen contingere quod talis appetitus sit peccatum veniale | |
| 1562 propter imperfectionem actus. Quae quidem imperfectio attenditur | |
| 1563 vel ex parte appetentis, puta cum motus irae praevenit iudicium | |
| 1564 rationis, vel etiam ex parte appetibilis, puta cum aliquis appetit | |
| 1565 in aliquo modico se vindicare, quod quasi nihil est reputandum, ita | |
| 1566 quod etiam si actu inferatur, non esset peccatum mortale; puta si | |
| 1567 aliquis parum trahat aliquem puerum per capillos, vel aliquid | |
| 1568 huiusmodi. Alio modo potest esse motus irae inordinatus quantum ad | |
| 1569 modum irascendi, utpote si nimis ardenter irascatur interius, vel | |
| 1570 si nimis exterius manifestet signa irae. Et sic ira secundum se non | |
| 1571 habet ex suo genere rationem peccati mortalis. Potest tamen | |
| 1572 contingere quod sit peccatum mortale, puta si ex vehementia irae | |
| 53 | 1573 aliquis excidat a dilectione Dei et proximi.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 ad 1"><a name="45376"><span class="ref">[45376] IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1574 ergo dicendum quod ex illa auctoritate non habetur quod omnis ira |
| 1575 sit peccatum mortale, sed quod stulti per iracundiam spiritualiter | |
| 1576 occiduntur, inquantum scilicet, non refrenando per rationem motum | |
| 1577 irae, dilabuntur in aliqua peccata mortalia, puta in blasphemiam | |
| 53 | 1578 Dei vel in iniuriam proximi.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 ad 2"><a name="45377"><span class="ref">[45377] IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1579 secundum dicendum quod dominus verbum illud dixit de ira, quasi |
| 1580 superaddens ad illud verbum legis, qui occiderit, reus erit | |
| 1581 iudicio. Unde loquitur ibi dominus de motu irae quo quis appetit | |
| 1582 proximi occisionem, aut quamcumque gravem laesionem, cui appetitui | |
| 1583 si consensus rationis superveniat, absque dubio erit peccatum | |
| 53 | 1584 mortale.</p><p title="II-II q. 158 a. 3 ad 3"><a name="45378"><span class="ref">[45378] IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1585 dicendum quod in illo casu in quo ira contrariatur caritati, est |
| 1586 peccatum mortale, sed hoc non semper accidit, ut ex dictis | |
| 53 | 1587 patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 158 a. 4 arg. 1"><a name="45379"><span class="ref">[45379] IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1588 quartum sic proceditur. Videtur quod ira sit gravissimum peccatum. |
| 1589 Dicit enim Chrysostomus quod <i>nihil est turpius visu furentis, et | |
| 1590 nihil deformius severo visu, et multo magis, anima</i>. Ergo ira | |
| 53 | 1591 est gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 arg. 2"><a name="45380"><span class="ref">[45380] IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1592 Praeterea, quanto aliquod peccatum est magis nocivum, tanto videtur |
| 1593 esse peius, quia sicut Augustinus dicit, in Enchirid., <i>malum | |
| 1594 dicitur aliquid quod nocet</i>. Ira autem maxime nocet, quia aufert | |
| 1595 homini rationem, per quam est dominus sui ipsius; dicit enim | |
| 1596 Chrysostomus quod <i>irae et insaniae nihil est medium, sed ira | |
| 1597 temporaneus est quidam Daemon, magis autem et Daemonium habente | |
| 53 | 1598 difficilius</i>. Ergo ira est gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 arg. 3"><a name="45381"><span class="ref">[45381] IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1599 Praeterea, interiores motus diiudicantur secundum exteriores |
| 1600 effectus. Sed effectus irae est homicidium, quod est gravissimum | |
| 53 | 1601 peccatum. Ergo ira est gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 s. c."><a name="45382"><span class="ref">[45382] IIª-IIae, q. 158 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1602 contra est quod ira comparatur ad odium sicut festuca ad trabem, |
| 1603 dicit enim Augustinus, in regula, <i>ne ira crescat in odium, et | |
| 1604 trabem faciat de festuca</i>. Non ergo ira est gravissimum | |
| 53 | 1605 peccatum.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 co."><a name="45383"><span class="ref">[45383] IIª-IIae, q. 158 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1606 dicendum quod, sicut dictum est, inordinatio irae secundum duo |
| 1607 attenditur, scilicet secundum indebitum appetibile, et secundum | |
| 1608 indebitum modum irascendi. Quantum igitur ad appetibile quod iratus | |
| 1609 appetit, videtur esse ira minimum peccatorum. Appetit enim ira | |
| 1610 malum poenae alicuius sub ratione boni quod est vindicta. Et ideo | |
| 1611 ex parte mali quod appetit, convenit peccatum irae cum illis | |
| 1612 peccatis quae appetunt malum proximi, puta cum invidia et odio, sed | |
| 1613 odium appetit absolute malum alicuius, inquantum huiusmodi; invidus | |
| 1614 autem appetit malum alterius propter appetitum propriae gloriae; | |
| 1615 sed iratus appetit malum alterius sub ratione iustae vindictae. Ex | |
| 1616 quo patet quod odium est gravius quam invidia, et invidia quam ira, | |
| 1617 quia peius est appetere malum sub ratione mali quam sub ratione | |
| 1618 boni; et peius est appetere malum sub ratione boni exterioris, quod | |
| 1619 est honor vel gloria, quam sub ratione rectitudinis iustitiae. Sed | |
| 1620 ex parte boni sub cuius ratione appetit iratus malum, convenit ira | |
| 1621 cum peccato concupiscentiae, quod tendit in aliquod bonum. Et | |
| 1622 quantum ad hoc etiam, absolute loquendo, peccatum irae videtur esse | |
| 1623 minus quam concupiscentiae, quanto melius est bonum iustitiae, quod | |
| 1624 appetit iratus, quam bonum delectabile vel utile, quod appetit | |
| 1625 concupiscens. Unde philosophus dicit, in VII Ethic., quod | |
| 1626 <i>incontinens concupiscentiae est turpior quam incontinens | |
| 1627 irae</i>. Sed quantum ad inordinationem quae est secundum modum | |
| 1628 irascendi, ira habet quandam excellentiam, propter vehementiam et | |
| 1629 velocitatem sui motus, secundum illud Proverb. XXVII, <i>ira non | |
| 1630 habet misericordiam, nec erumpens furor, et impetum concitati | |
| 1631 spiritus ferre quis poterit?</i> Unde Gregorius dicit, in V Moral., | |
| 1632 <i>irae suae stimulis accensum cor palpitat, corpus tremit, lingua | |
| 1633 se praepedit, facies ignescit, exasperantur oculi, et nequaquam | |
| 1634 recognoscuntur noti, ore quidem clamorem format, sed sensus quid | |
| 53 | 1635 loquitur, ignorat</i>.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 ad 1"><a name="45384"><span class="ref">[45384] IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1636 ergo dicendum quod Chrysostomus loquitur de turpitudine quantum ad |
| 53 | 1637 gestus exteriores, qui proveniunt ex impetu irae.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 ad 2"><a name="45385"><span class="ref">[45385] IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1638 secundum dicendum quod ratio illa procedit secundum inordinatum |
| 53 | 1639 motum irae, qui provenit ex eius impetu, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 158 a. 4 ad 3"><a name="45386"><span class="ref">[45386] IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1640 dicendum quod homicidium non minus provenit ex odio vel invidia |
| 1641 quam ex ira. Ira tamen levior est, inquantum attendit rationem | |
| 53 | 1642 iustitiae, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 158 a. 5 arg. 1"><a name="45387"><span class="ref">[45387] IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1643 quintum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter determinentur |
| 1644 species iracundiae a philosopho, in IV Ethic., ubi dicit quod | |
| 1645 iracundorum quidam sunt acuti, quidam amari, quidam difficiles sive | |
| 1646 graves. Quia secundum ipsum, amari dicuntur quorum ira difficile | |
| 1647 solvitur et multo tempore manet. Sed hoc videtur pertinere ad | |
| 1648 circumstantiam temporis. Ergo videtur quod etiam secundum alias | |
| 53 | 1649 circumstantias possunt accipi aliae species irae.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 arg. 2"><a name="45388"><span class="ref">[45388] IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1650 Praeterea, difficiles, sive graves, dicit esse <i>quorum ira non |
| 1651 commutatur sine cruciatu vel punitione</i>. Sed hoc etiam pertinet | |
| 1652 ad insolubilitatem irae. Ergo videtur quod idem sint difficiles et | |
| 53 | 1653 amari.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 arg. 3"><a name="45389"><span class="ref">[45389] IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1654 Praeterea, dominus, Matth. V, ponit tres gradus irae, cum dicit, |
| 1655 <i>qui irascitur fratri suo; et, qui dixerit fratri suo, raca; et, | |
| 1656 qui dixerit fratri suo, fatue</i> qui quidem gradus ad praedictas | |
| 1657 species non referuntur. Ergo videtur quod praedicta divisio irae | |
| 53 | 1658 non sit conveniens.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 s. c."><a name="45390"><span class="ref">[45390] IIª-IIae, q. 158 a. 5 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1659 contra est quod Gregorius Nyssenus dicit quod tres sunt |
| 1660 irascibilitatis species, scilicet ira quae vocatur fellea; et | |
| 1661 mania, quae dicitur insania; et furor. Quae tria videntur esse | |
| 1662 eadem tribus praemissis, nam iram felleam dicit esse quae | |
| 1663 principium et motum habet, quod philosophus attribuit acutis; | |
| 1664 maniam vero dicit esse iram quae permanet et in vetustatem devenit, | |
| 1665 quod philosophus attribuit amaris; furorem autem dicit esse iram | |
| 1666 quae observat tempus in supplicium, quod philosophus attribuit | |
| 1667 difficilibus. Et eandem etiam divisionem ponit Damascenus, in II | |
| 53 | 1668 libro. Ergo praedicta philosophi distinctio est conveniens.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 co."><a name="45391"><span class="ref">[45391] IIª-IIae, q. 158 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1669 dicendum quod praedicta distinctio potest referri vel ad passionem |
| 1670 irae, vel etiam ad ipsum peccatum irae. Quomodo autem referatur ad | |
| 1671 passionem irae, supra habitum est, cum de passione irae ageretur. | |
| 1672 Et sic praecipue videtur poni a Gregorio Nysseno et Damasceno. Nunc | |
| 1673 autem oportet accipere distinctionem harum specierum secundum quod | |
| 1674 pertinent ad peccatum irae, prout ponitur a philosopho. Potest enim | |
| 1675 inordinatio irae ex duobus attendi. Primo quidem, ex ipsa irae | |
| 1676 origine. Et hoc pertinet ad acutos, qui nimis cito irascuntur, et | |
| 1677 ex qualibet levi causa. Alio modo, ex ipsa irae duratione, eo | |
| 1678 scilicet quod ira nimis perseverat. Quod quidem potest esse | |
| 1679 dupliciter. Uno modo, quia causa irae, scilicet iniuria illata, | |
| 1680 nimis manet in memoria hominis, unde ex hoc homo diutinam | |
| 1681 tristitiam concipit; et ideo sunt sibi ipsis graves et amari. Alio | |
| 1682 modo contingit ex parte ipsius vindictae, quam aliquis obstinato | |
| 1683 appetitu quaerit et hoc pertinet ad difficiles sive graves, qui non | |
| 53 | 1684 dimittunt iram quousque puniant.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 ad 1"><a name="45392"><span class="ref">[45392] IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1685 ergo dicendum quod in speciebus praedictis non principaliter |
| 1686 consideratur tempus, sed facilitas hominis ad iram, vel firmitas in | |
| 53 | 1687 ira.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 ad 2"><a name="45393"><span class="ref">[45393] IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1688 secundum dicendum quod utrique, scilicet amari et difficiles, |
| 1689 habent iram diuturnam, sed propter aliam causam. Nam amari habent | |
| 1690 iram permanentem propter permanentiam tristitiae, quam interius | |
| 1691 tenent clausam, et quia non prorumpunt ad exteriora iracundiae | |
| 1692 signa, non possunt persuaderi ab aliis; nec ex seipsis recedunt ab | |
| 1693 ira, nisi prout diuturnitate temporis tristitia aboletur, et sic | |
| 1694 deficit ira. Sed in difficilibus est ira diuturna propter vehemens | |
| 1695 desiderium vindictae. Et ideo tempore non digeritur, sed per solam | |
| 53 | 1696 punitionem quiescit.</p><p title="II-II q. 158 a. 5 ad 3"><a name="45394"><span class="ref">[45394] IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1697 dicendum quod gradus irae quos dominus ponit, non pertinent ad |
| 1698 diversas irae species, sed accipiuntur secundum processum humani | |
| 1699 actus. In quibus primo aliquid in corde concipitur. Et quantum ad | |
| 1700 hoc dicit, <i>qui irascitur fratri suo</i>. Secundum autem est cum | |
| 1701 per aliqua signa exteriora manifestatur exterius, etiam antequam | |
| 1702 prorumpat in effectum. Et quantum ad hoc dicit, <i>qui dixerit | |
| 1703 fratri suo, raca</i>, quod est interiectio irascentis. Tertius | |
| 1704 gradus est quando peccatum interius conceptum ad effectum | |
| 1705 perducitur. Est autem effectus irae nocumentum alterius sub ratione | |
| 1706 vindictae. Minimum autem nocumentorum est quod fit solo verbo. Et | |
| 1707 ideo quantum ad hoc dicit, <i>qui dixerit fratri suo, fatue</i>. Et | |
| 1708 sic patet quod secundum addit supra primum, et tertium supra | |
| 1709 utrumque. Unde si primum est peccatum mortale, in casu in quo | |
| 1710 dominus loquitur, sicut dictum est, multo magis alia. Et ideo | |
| 1711 singulis eorum ponuntur correspondentia aliqua pertinentia ad | |
| 1712 condemnationem. Sed in primo ponitur iudicium, quod minus est, | |
| 1713 quia, ut Augustinus dicit, in iudicio adhuc defensionis locus | |
| 1714 datur. In secundo vero ponit Concilium, in quo iudices inter se | |
| 1715 conferunt quo supplicio damnari oporteat. In tertio ponit Gehennam | |
| 53 | 1716 ignis, quae est certa damnatio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 158 a. 6 arg. 1"><a name="45395"><span class="ref">[45395] IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1717 sextum sic proceditur. Videtur quod ira non debeat poni inter vitia |
| 1718 capitalia. Ira enim ex tristitia nascitur. Sed tristitia est vitium | |
| 1719 capitale, quod dicitur acedia. Ergo ira non debet poni vitium | |
| 53 | 1720 capitale.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 arg. 2"><a name="45396"><span class="ref">[45396] IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1721 Praeterea, odium est gravius peccatum quam ira. Ergo magis debet |
| 53 | 1722 poni vitium capitale quam ira.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 arg. 3"><a name="45397"><span class="ref">[45397] IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1723 Praeterea, super illud Proverb. XXIX, vir iracundus provocat rixas, |
| 1724 dicit Glossa, <i>ianua est omnium vitiorum iracundia, qua clausa, | |
| 1725 virtutibus intrinsecus dabitur quies; aperta, ad omne facinus | |
| 1726 armabitur animus</i>. Nullum autem vitium capitale est principium | |
| 1727 omnium peccatorum, sed quorundam determinate. Ergo ira non debet | |
| 53 | 1728 poni inter vitia capitalia.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 s. c."><a name="45398"><span class="ref">[45398] IIª-IIae, q. 158 a. 6 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1729 contra est quod Gregorius, XXXI Moral., ponit iram inter vitia |
| 53 | 1730 capitalia.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 co."><a name="45399"><span class="ref">[45399] IIª-IIae, q. 158 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1731 dicendum quod, sicut ex praemissis patet, vitium capitale dicitur |
| 1732 ex quo multa vitia oriuntur. Habet autem hoc ira, quod ex ea multa | |
| 1733 vitia oriri possint, duplici ratione. Primo, ex parte sui obiecti, | |
| 1734 quod multum habet de ratione appetibilitatis, inquantum scilicet | |
| 1735 vindicta appetitur sub ratione iusti et honesti, quod sua dignitate | |
| 1736 allicit, ut supra habitum est. Alio modo, ex suo impetu, quo mentem | |
| 1737 praecipitat ad inordinata quaecumque agenda. Unde manifestum est | |
| 53 | 1738 quod ira est vitium capitale.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 ad 1"><a name="45400"><span class="ref">[45400] IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1739 ergo dicendum quod illa tristitia ex qua oritur ira, ut plurimum, |
| 1740 non est acediae vitium, sed passio tristitiae, quae consequitur ex | |
| 53 | 1741 iniuria illata.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 ad 2"><a name="45401"><span class="ref">[45401] IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1742 secundum dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, ad rationem |
| 1743 vitii capitalis pertinet quod habeat finem multum appetibilem, ut | |
| 1744 sic propter appetitum eius multa peccata committantur. Ira autem, | |
| 1745 quae appetit malum sub ratione boni, habet finem magis appetibilem | |
| 1746 quam odium, quod appetit malum sub ratione mali. Et ideo magis est | |
| 53 | 1747 vitium capitale ira quam odium.</p><p title="II-II q. 158 a. 6 ad 3"><a name="45402"><span class="ref">[45402] IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1748 dicendum quod ira dicitur esse ianua vitiorum per accidens, |
| 1749 scilicet removendo prohibens, idest impediendo iudicium rationis, | |
| 1750 per quod homo retrahitur a malis. Directe autem et per se est causa | |
| 53 | 1751 aliquorum specialium peccatorum, quae dicuntur filiae eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 158 a. 7 arg. 1"><a name="45403"><span class="ref">[45403] IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1752 septimum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur |
| 1753 sex filiae irae, quae sunt <i>rixa, tumor mentis, contumelia, | |
| 1754 clamor, indignatio, blasphemia</i>. Blasphemia enim ponitur ab | |
| 53 | 1755 Isidoro filia superbiae. Non ergo debet poni filia irae.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 arg. 2"><a name="45404"><span class="ref">[45404] IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1756 Praeterea, odium nascitur ex ira, ut Augustinus dicit, in regula. |
| 53 | 1757 Ergo deberet numerari inter filias irae.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 arg. 3"><a name="45405"><span class="ref">[45405] IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1758 Praeterea, tumor mentis videtur idem esse quod superbia. Superbia |
| 1759 autem non est filia alicuius vitii, sed mater omnium vitiorum, ut | |
| 1760 Gregorius dicit, XXXI Moral. Ergo tumor mentis non debet numerari | |
| 53 | 1761 inter filias irae.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 s. c."><a name="45406"><span class="ref">[45406] IIª-IIae, q. 158 a. 7 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1762 contra est quod Gregorius, XXXI Moral., assignat has filias |
| 53 | 1763 irae.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 co."><a name="45407"><span class="ref">[45407] IIª-IIae, q. 158 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1764 dicendum quod ira potest tripliciter considerari. Uno modo, |
| 1765 secundum quod est in corde. Et sic ex ira nascuntur duo vitia. Unum | |
| 1766 quidem ex parte eius contra quem homo irascitur, quem reputat | |
| 1767 indignum ut sibi tale quid fecerit. Et sic ponitur indignatio. | |
| 1768 Aliud autem vitium est ex parte sui ipsius, inquantum scilicet | |
| 1769 excogitat diversas vias vindictae, et talibus cogitationibus animum | |
| 1770 suum replet, secundum illud Iob XV, <i>nunquid sapiens implebit | |
| 1771 ardore stomachum suum</i>. Et sic ponitur tumor mentis. Alio modo | |
| 1772 consideratur ira secundum quod est in ore. Et sic ex ira duplex | |
| 1773 inordinatio procedit. Una quidem secundum hoc quod homo in modo | |
| 1774 loquendi iram suam demonstrat, sicut dictum est de eo qui dicit | |
| 1775 fratri suo, raca. Et sic ponitur clamor, per quem intelligitur | |
| 1776 inordinata et confusa locutio. Alia autem est inordinatio secundum | |
| 1777 quod aliquis prorumpit in verba iniuriosa. Quae quidem si sint | |
| 1778 contra Deum, erit blasphemia; si autem contra proximum, contumelia. | |
| 1779 Tertio modo consideratur ira secundum quod procedit usque ad | |
| 1780 factum. Et sic ex ira oriuntur rixae, per quas intelliguntur omnia | |
| 53 | 1781 nocumenta quae facto proximis inferuntur ex ira.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 ad 1"><a name="45408"><span class="ref">[45408] IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1782 ergo dicendum quod blasphemia in quam aliquis prorumpit deliberata |
| 1783 mente, procedit ex superbia hominis contra Deum se erigentis, quia, | |
| 1784 ut dicitur Eccli. X, <i>initium superbiae hominis apostatare a | |
| 1785 Deo</i>; idest, recedere a veneratione eius est prima superbiae | |
| 1786 pars, et ex hoc oritur blasphemia. Sed blasphemia in quam aliquis | |
| 53 | 1787 prorumpit ex commotione animi, procedit ex ira.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 ad 2"><a name="45409"><span class="ref">[45409] IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1788 secundum dicendum quod odium, etsi aliquando nascatur ex ira, tamen |
| 1789 habet aliquam priorem causam ex qua directius oritur, scilicet | |
| 1790 tristitiam, sicut e contrario amor nascitur ex delectatione. Ex | |
| 1791 tristitia autem illata quandoque in iram, quandoque in odium | |
| 1792 aliquis movetur. Unde convenientius fuit quod odium poneretur oriri | |
| 53 | 1793 ex acedia quam ex ira.</p><p title="II-II q. 158 a. 7 ad 3"><a name="45410"><span class="ref">[45410] IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1794 dicendum quod tumor mentis non accipitur hic pro superbia, sed pro |
| 1795 quodam conatu sive audacia hominis intentantis vindictam. Audacia | |
| 53 | 1796 autem est vitium fortitudini oppositum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 158 a. 8 arg. 1"><a name="45411"><span class="ref">[45411] IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1797 octavum sic proceditur. Videtur quod non sit aliquod vitium |
| 1798 oppositum iracundiae, proveniens ex defectu irae. Nihil enim est | |
| 1799 vitiosum per quod homo Deo similatur. Sed per hoc quod homo omnino | |
| 1800 est sine ira, similatur Deo, qui cum tranquillitate iudicat. Ergo | |
| 53 | 1801 non videtur quod sit vitiosum omnino ira carere.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 arg. 2"><a name="45412"><span class="ref">[45412] IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1802 Praeterea, defectus eius quod ad nihil est utile, non est vitiosus. |
| 1803 Sed motus irae ad nihil est utilis, ut probat Seneca in libro quem | |
| 53 | 1804 fecit de ira. Ergo videtur quod defectus irae non sit vitiosus.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 arg. 3"><a name="45413"><span class="ref">[45413] IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1805 Praeterea, malum hominis, secundum Dionysium, est praeter rationem |
| 1806 esse. Sed, subtracto omni motu irae, adhuc remanet integrum | |
| 53 | 1807 iudicium rationis. Ergo nullus defectus irae vitium causat.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 s. c."><a name="45414"><span class="ref">[45414] IIª-IIae, q. 158 a. 8 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1808 contra est quod Chrysostomus dicit, super Matth., <i>qui cum causa |
| 1809 non irascitur, peccat. Patientia enim irrationabilis vitia seminat, | |
| 1810 negligentiam nutrit, et non solum malos, sed etiam bonos invitat ad | |
| 53 | 1811 malum</i>.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 co."><a name="45415"><span class="ref">[45415] IIª-IIae, q. 158 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1812 dicendum quod ira dupliciter potest intelligi. Uno modo, simplex |
| 1813 motus voluntatis quo aliquis non ex passione, sed ex iudicio | |
| 1814 rationis poenam infligit. Et sic defectus irae absque dubio est | |
| 1815 peccatum. Et hoc modo ira accipitur in verbis Chrysostomi, qui | |
| 1816 dicit ibidem, <i>iracundia quae cum causa est, non est iracundia, | |
| 1817 sed iudicium. Iracundia enim proprie intelligitur commotio | |
| 1818 passionis, qui autem cum causa irascitur, ira illius non est ex | |
| 1819 passione. Ideo iudicare dicitur, non irasci</i>. Alio modo | |
| 1820 accipitur ira pro motu appetitus sensitivi, qui est cum passione et | |
| 1821 transmutatione corporali. Et hic quidem motus ex necessitate | |
| 1822 consequitur in homine ad simplicem motum voluntatis, quia | |
| 1823 naturaliter appetitus inferior sequitur motum appetitus superioris, | |
| 1824 nisi aliquid repugnet. Et ideo non potest totaliter deficere motus | |
| 1825 irae in appetitu sensitivo, nisi per subtractionem vel debilitatem | |
| 1826 voluntarii motus. Et ideo ex consequenti etiam defectus passionis | |
| 1827 irae vitiosus est, sicut et defectus voluntarii motus ad puniendum | |
| 53 | 1828 secundum iudicium rationis.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 ad 1"><a name="45416"><span class="ref">[45416] IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1829 ergo dicendum quod ille qui totaliter non irascitur cum debet |
| 1830 irasci, imitatur quidem Deum quantum ad carentiam passionis, non | |
| 53 | 1831 autem quantum ad hoc quod Deus ex iudicio punit.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 ad 2"><a name="45417"><span class="ref">[45417] IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1832 secundum dicendum quod passio irae utilis est, sicut et omnes alii |
| 1833 motus appetitus sensitivi, ad hoc quod homo promptius exequatur id | |
| 1834 quod ratio dictat. Alioquin, frustra esset in homine appetitus | |
| 53 | 1835 sensitivus, cum tamen natura nihil faciat frustra.</p><p title="II-II q. 158 a. 8 ad 3"><a name="45418"><span class="ref">[45418] IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1836 dicendum quod in eo qui ordinate agit, iudicium rationis non solum |
| 1837 est causa simplicis motus voluntatis, sed etiam passionis appetitus | |
| 1838 sensitivi, ut dictum est, et ideo, sicut remotio effectus est | |
| 1839 signum remotionis causae, ita etiam remotio irae est signum | |
| 53 | 1840 remotionis iudicii rationis.</p></div></div><div class="q" id="q159"><h2>Quaestio 159</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 159 pr."><a name="45419"><span class="ref">[45419] IIª-IIae, q. 159 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1841 considerandum est de crudelitate. Et circa hoc quaeruntur duo. |
| 1842 Primo, utrum crudelitas opponatur clementiae. Secundo, de | |
| 53 | 1843 comparatione eius ad saevitiam vel feritatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 159 a. 1 arg. 1"><a name="45420"><span class="ref">[45420] IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1844 primum sic proceditur. Videtur quod crudelitas non opponatur |
| 1845 clementiae. Dicit enim Seneca, in II de Clement., quod <i>illi | |
| 1846 vocantur crudeles qui excedunt modum in puniendo</i>, quod | |
| 1847 contrariatur iustitiae. Clementia autem non ponitur pars iustitiae, | |
| 1848 sed temperantiae. Ergo crudelitas non videtur opponi | |
| 53 | 1849 clementiae.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 arg. 2"><a name="45421"><span class="ref">[45421] IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1850 Praeterea, Ierem. VI dicitur, <i>crudelis est, et non |
| 1851 miserebitur</i>, et sic videtur quod crudelitas opponatur | |
| 1852 misericordiae. Sed misericordia non est idem clementiae, ut supra | |
| 53 | 1853 dictum est. Ergo crudelitas non opponitur clementiae.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 arg. 3"><a name="45422"><span class="ref">[45422] IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1854 Praeterea, clementia consideratur circa inflictionem poenarum, ut |
| 1855 dictum est. Sed crudelitas consideratur etiam in subtractione | |
| 1856 beneficiorum, secundum illud Proverb. XI, <i>qui crudelis est, | |
| 1857 propinquos abiicit</i>. Ergo crudelitas non opponitur | |
| 53 | 1858 clementiae.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 s. c."><a name="45423"><span class="ref">[45423] IIª-IIae, q. 159 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1859 contra est quod dicit Seneca, in II de Clement., quod <i>opponitur |
| 1860 clementiae crudelitas, quae nihil aliud est quam atrocitas animi in | |
| 53 | 1861 exigendis poenis</i>.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 co."><a name="45424"><span class="ref">[45424] IIª-IIae, q. 159 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1862 dicendum quod nomen crudelitatis a cruditate sumptum esse videtur. |
| 1863 Sicut autem ea quae sunt decocta et digesta, solent habere suavem | |
| 1864 et dulcem saporem; ita illa quae sunt cruda, habent horribilem et | |
| 1865 asperum saporem. Dictum est autem supra quod clementia importat | |
| 1866 quandam animi lenitatem sive dulcedinem, per quam aliquis est | |
| 1867 diminutivus poenarum. Unde directe crudelitas clementiae | |
| 53 | 1868 opponitur.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 ad 1"><a name="45425"><span class="ref">[45425] IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1869 ergo dicendum quod, sicut diminutio poenarum quae est secundum |
| 1870 rationem, pertinet ad epieikeiam, sed ipsa dulcedo affectus ex qua | |
| 1871 homo ad hoc inclinatur, pertinet ad clementiam; ita etiam | |
| 1872 superexcessus poenarum, quantum ad id quod exterius agitur, | |
| 1873 pertinet ad iniustitiam; sed quantum ad austeritatem animi per quam | |
| 1874 aliquis fit promptus ad poenas augendas, pertinet ad | |
| 53 | 1875 crudelitatem.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 ad 2"><a name="45426"><span class="ref">[45426] IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1876 secundum dicendum quod misericordia et clementia conveniunt in hoc |
| 1877 quod utraque refugit et abhorret miseriam alienam, aliter tamen et | |
| 1878 aliter. Nam ad misericordiam pertinet miseriae subvenire per | |
| 1879 beneficii collationem, ad clementiam autem pertinet miseriam | |
| 1880 diminuere per subtractionem poenarum. Et quia crudelitas | |
| 1881 superabundantiam in exigendis poenis importat, directius opponitur | |
| 1882 clementiae quam misericordiae. Tamen, propter similitudinem harum | |
| 53 | 1883 virtutum, accipitur quandoque crudelitas pro immisericordia.</p><p title="II-II q. 159 a. 1 ad 3"><a name="45427"><span class="ref">[45427] IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1884 dicendum quod crudelitas ibi accipitur pro immisericordia, ad quam |
| 1885 pertinet beneficia non largiri. Quamvis etiam dici possit quod ipsa | |
| 53 | 1886 beneficii subtractio quaedam poena est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 159 a. 2 arg. 1"><a name="45428"><span class="ref">[45428] IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1887 secundum sic proceditur. Videtur quod crudelitas a saevitia sive |
| 1888 feritate non differat. Uni enim virtuti, ex una parte, unum vitium | |
| 1889 videtur esse oppositum. Sed clementiae per superabundantiam | |
| 1890 opponitur et crudelitas et saevitia. Ergo videtur quod saevitia et | |
| 53 | 1891 crudelitas sint idem.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 arg. 2"><a name="45429"><span class="ref">[45429] IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1892 Praeterea, Isidorus dicit, in libro Etymol., quod <i>severus |
| 1893 dicitur quasi saevus et verus, quia sine pietate tenet | |
| 1894 iustitiam</i>, et sic saevitia videtur excludere remissionem | |
| 1895 poenarum in iudiciis, quod pertinet ad pietatem. Hoc autem dictum | |
| 1896 est ad crudelitatem pertinere. Ergo crudelitas est idem quod | |
| 53 | 1897 saevitia.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 arg. 3"><a name="45430"><span class="ref">[45430] IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1898 Praeterea, sicut virtuti opponitur aliquod vitium in excessu, ita |
| 1899 etiam et in defectu, quod quidem contrariatur et virtuti, quae est | |
| 1900 in medio, et vitio quod est in excessu. Sed idem vitium ad defectum | |
| 1901 pertinens opponitur et crudelitati et saevitiae, videlicet remissio | |
| 1902 vel dissolutio, dicit enim Gregorius, XX Moral., <i>sit amor, sed | |
| 1903 non emolliens, sit rigor, sed non exasperans. Sit zelus, sed non | |
| 1904 immoderate saeviens, sit pietas, sed non plus quam expediat | |
| 53 | 1905 parcens</i>. Ergo saevitia est idem crudelitati.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 s. c."><a name="45431"><span class="ref">[45431] IIª-IIae, q. 159 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1906 contra est quod Seneca dicit, in II de Clement., quod <i>ille qui |
| 1907 non laesus, nec peccatori irascitur, non dicitur crudelis, sed | |
| 53 | 1908 ferus sive saevus</i>.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 co."><a name="45432"><span class="ref">[45432] IIª-IIae, q. 159 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1909 dicendum quod nomen saevitiae et feritatis a similitudine ferarum |
| 1910 accipitur, quae etiam saevae dicuntur. Huiusmodi enim animalia | |
| 1911 nocent hominibus ut ex eorum corporibus pascantur, non ex aliqua | |
| 1912 iustitiae causa, cuius consideratio pertinet ad solam rationem. Et | |
| 1913 ideo, proprie loquendo, feritas vel saevitia dicitur secundum quam | |
| 1914 aliquis in poenis inferendis non considerat aliquam culpam eius qui | |
| 1915 punitur, sed solum hoc quod delectatur in hominum cruciatu. Et sic | |
| 1916 patet quod continetur sub bestialitate, nam talis delectatio non | |
| 1917 est humana, sed bestialis, proveniens vel ex mala consuetudine vel | |
| 1918 ex corruptione naturae, sicut et aliae huiusmodi bestiales | |
| 1919 affectiones. Sed crudelitas attendit culpam in eo qui punitur, sed | |
| 1920 excedit modum in puniendo. Et ideo crudelitas differt a saevitia | |
| 1921 sive feritate sicut malitia humana a bestialitate, ut dicitur in | |
| 53 | 1922 VII Ethic.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 ad 1"><a name="45433"><span class="ref">[45433] IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1923 ergo dicendum quod clementia est virtus humana, unde directe sibi |
| 1924 opponitur crudelitas, quae est malitia humana. Sed saevitia vel | |
| 1925 feritas continetur sub bestialitate. Unde non directe opponitur | |
| 1926 clementiae, sed superexcellentiori virtuti, quam philosophus vocat | |
| 1927 heroicam vel divinam, quae secundum nos videtur pertinere ad dona | |
| 1928 spiritus sancti. Unde potest dici quod saevitia directe opponitur | |
| 53 | 1929 dono pietatis.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 ad 2"><a name="45434"><span class="ref">[45434] IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1930 secundum dicendum quod severus non dicitur simpliciter saevus, quia |
| 1931 hoc sonat in vitium, sed dicitur saevus circa veritatem, propter | |
| 1932 aliquam similitudinem saevitiae, quae non est diminutiva | |
| 53 | 1933 poenarum.</p><p title="II-II q. 159 a. 2 ad 3"><a name="45435"><span class="ref">[45435] IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1934 dicendum quod remissio in puniendo non est vitium nisi inquantum |
| 1935 praetermittitur ordo iustitiae, quo aliquis debet puniri propter | |
| 1936 culpam, quam excedit crudelitas. Saevitia autem penitus hunc | |
| 1937 ordinem non attendit. Unde remissio punitionis directe opponitur | |
| 53 | 1938 crudelitati, non autem saevitiae.</p></div></div><div class="q" id="q160"><h2>Quaestio 160</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 160 pr."><a name="45436"><span class="ref">[45436] IIª-IIae, q. 160 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1939 considerandum est de modestia. Et primo, de ipsa in communi; |
| 1940 secundo, de singulis quae sub ea continentur. Circa primum | |
| 1941 quaeruntur duo. Primo, utrum modestia sit pars temperantiae. | |
| 53 | 1942 Secundo, quae sit materia modestiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 160 a. 1 arg. 1"><a name="45437"><span class="ref">[45437] IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1943 primum sic proceditur. Videtur quod modestia non sit pars |
| 1944 temperantiae. Modestia enim a modo dicitur. Sed in omnibus | |
| 1945 virtutibus requiritur modus, nam virtus ordinatur ad bonum; bonum | |
| 1946 autem, ut Augustinus dicit, in libro de natura boni, consistit in | |
| 1947 modo, specie et ordine. Ergo modestia est generalis virtus. Non | |
| 53 | 1948 ergo debet poni pars temperantiae.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 arg. 2"><a name="45438"><span class="ref">[45438] IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1949 Praeterea, laus temperantiae praecipue videtur consistere ex quadam |
| 1950 moderatione. Ab hac autem sumitur nomen modestiae. Ergo modestia | |
| 53 | 1951 est idem quod temperantia, et non pars eius.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 arg. 3"><a name="45439"><span class="ref">[45439] IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1952 Praeterea, modestia videtur consistere circa proximorum |
| 1953 correctionem, secundum illud II ad Tim. II, <i>servum Dei non | |
| 1954 oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, cum modestia | |
| 1955 corripientem eos qui resistunt veritati</i>. Sed correctio | |
| 1956 delinquentium est actus iustitiae vel caritatis, ut supra habitum | |
| 1957 est. Ergo videtur quod modestia magis sit pars iustitiae quam | |
| 53 | 1958 temperantiae.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 s. c."><a name="45440"><span class="ref">[45440] IIª-IIae, q. 160 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 1959 contra est quod Tullius ponit modestiam partem temperantiae.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 co."><a name="45441"><span class="ref">[45441] IIª-IIae, q. 160 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1960 dicendum quod, sicut supra dictum est, temperantia moderationem |
| 1961 adhibet circa ea in quibus difficillimum est moderari, scilicet | |
| 1962 circa concupiscentias delectationum tactus. Ubicumque autem est | |
| 1963 aliqua virtus specialiter circa aliquod maximum, oportet esse aliam | |
| 1964 virtutem circa ea quae mediocriter se habent, eo quod oportet | |
| 1965 quantum ad omnia vitam hominis secundum virtutes regulatam esse, | |
| 1966 sicut supra dictum est quod magnificentia est circa magnos sumptus | |
| 1967 pecuniarum, praeter quam est necessaria liberalitas, quae fit circa | |
| 1968 mediocres sumptus. Unde necessarium est quod sit quaedam virtus | |
| 1969 moderativa in aliis mediocribus, in quibus non est ita difficile | |
| 1970 moderari. Et haec virtus vocatur modestia, et adiungitur | |
| 53 | 1971 temperantiae sicut principali.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 ad 1"><a name="45442"><span class="ref">[45442] IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1972 ergo dicendum quod nomen commune quandoque appropriatur his quae |
| 1973 sunt infima, sicut nomen commune Angelorum appropriatur infimo | |
| 1974 ordini Angelorum. Ita etiam et modus, qui communiter observatur in | |
| 1975 qualibet virtute, appropriatur specialiter virtuti quae in minimis | |
| 53 | 1976 modum ponit.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 ad 2"><a name="45443"><span class="ref">[45443] IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 1977 secundum dicendum quod aliqua temperatione indigent propter suam |
| 1978 vehementiam, sicut vinum forte temperatur, sed moderatio requiritur | |
| 1979 in omnibus. Et ideo temperantia magis se habet ad passiones | |
| 53 | 1980 vehementes, modestia vero ad mediocres.</p><p title="II-II q. 160 a. 1 ad 3"><a name="45444"><span class="ref">[45444] IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1981 dicendum quod modestia ibi accipitur a modo communiter sumpto, |
| 53 | 1982 prout requiritur in omnibus virtutibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 160 a. 2 arg. 1"><a name="45445"><span class="ref">[45445] IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1983 secundum sic proceditur. Videtur quod modestia sit solum circa |
| 1984 exteriores actiones. Interiores enim motus passionum aliis noti | |
| 1985 esse non possunt. Sed apostolus, Philipp. IV, mandat ut modestia | |
| 1986 nostra nota sit omnibus hominibus. Ergo modestia est solum circa | |
| 53 | 1987 exteriores actiones.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 arg. 2"><a name="45446"><span class="ref">[45446] IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1988 Praeterea, virtutes quae sunt circa passiones, distinguuntur a |
| 1989 virtute iustitiae, quae est circa operationes. Sed modestia videtur | |
| 1990 esse una virtus. Si ergo est circa operationes exteriores, non erit | |
| 53 | 1991 circa aliquas interiores passiones.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 arg. 3"><a name="45447"><span class="ref">[45447] IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1992 Praeterea, nulla virtus una et eadem est circa ea quae pertinent ad |
| 1993 appetitum, quod est proprium virtutum moralium; et circa ea quae | |
| 1994 pertinent ad cognitionem, quae est proprie virtutum | |
| 1995 intellectualium; neque etiam circa ea quae pertinent ad | |
| 1996 irascibilem, et concupiscibilem. Si ergo modestia est una virtus, | |
| 53 | 1997 non potest esse circa omnia praedicta.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 s. c."><a name="45448"><span class="ref">[45448] IIª-IIae, q. 160 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1998 contra, in omnibus praedictis oportet observari modum, a quo |
| 53 | 1999 modestia dicitur. Ergo circa omnia praedicta est modestia.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 co."><a name="45449"><span class="ref">[45449] IIª-IIae, q. 160 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2000 dicendum quod, sicut dictum est, modestia differt a temperantia in |
| 2001 hoc quod temperantia est moderativa eorum quae difficillimum est | |
| 2002 refrenare, modestia autem est moderativa eorum quae in hoc | |
| 2003 mediocriter se habent. Diversimode autem aliqui de modestia | |
| 2004 videntur esse locuti. Ubicumque enim consideraverunt aliquam | |
| 2005 specialem rationem boni vel difficultatis in moderando, illud | |
| 2006 subtraxerunt modestiae, relinquentes modestiam circa minora. | |
| 2007 Manifestum est autem omnibus quod refrenatio delectationum tactus | |
| 2008 specialem quandam difficultatem habet. Unde omnes temperantiam a | |
| 2009 modestia distinxerunt. Sed praeter hoc, Tullius consideravit | |
| 2010 quoddam speciale bonum esse in moderatione poenarum. Et ideo etiam | |
| 2011 clementiam subtraxit modestiae, ponens modestiam circa omnia quae | |
| 2012 relinquuntur moderanda. Quae quidem videntur esse quatuor. Quorum | |
| 2013 unum est motus animi ad aliquam excellentiam, quem moderatur | |
| 2014 humilitas. Secundum autem est desiderium eorum quae pertinent ad | |
| 2015 cognitionem, et in hoc moderatur studiositas, quae opponitur | |
| 2016 curiositati. Tertium autem, quod pertinet ad corporales motus et | |
| 2017 actiones, ut scilicet decenter et honeste fiant, tam in his quae | |
| 2018 serio, quam in his quae ludo aguntur. Quartum autem est quod | |
| 2019 pertinet ad exteriorem apparatum, puta in vestibus et aliis | |
| 2020 huiusmodi. Sed circa quaedam eorum alii posuerunt quasdam speciales | |
| 2021 virtutes sicut Andronicus mansuetudinem, simplicitatem et | |
| 2022 humilitatem, et alia huiusmodi, de quibus supra dictum est. | |
| 2023 Aristoteles etiam circa delectationes ludorum posuit eutrapeliam. | |
| 2024 Quae omnia continentur sub modestia, secundum quod a Tullio | |
| 2025 accipitur. Et hoc modo modestia se habet non solum circa exteriores | |
| 53 | 2026 actiones, sed etiam circa interiores.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 ad 1"><a name="45450"><span class="ref">[45450] IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2027 ergo dicendum quod apostolus loquitur de modestia prout est circa |
| 2028 exteriora. Et tamen etiam interiorum moderatio manifestari potest | |
| 53 | 2029 per quaedam exteriora signa.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 ad 2"><a name="45451"><span class="ref">[45451] IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2030 secundum dicendum quod sub modestia continentur diversae virtutes, |
| 2031 quae a diversis assignantur. Unde nihil prohibet modestiam esse | |
| 2032 circa ea quae requirunt diversas virtutes. Et tamen non est tanta | |
| 2033 diversitas inter partes modestiae ad invicem, quanta est iustitiae, | |
| 2034 quae est circa operationes, ad temperantiam, quae est circa | |
| 2035 passiones, quia in actionibus et passionibus in quibus non est | |
| 2036 aliqua excellens difficultas ex parte materiae, sed solum ex parte | |
| 2037 moderationis, non attenditur virtus nisi una, scilicet secundum | |
| 53 | 2038 rationem moderationis.</p><p title="II-II q. 160 a. 2 ad 3"><a name="45452"><span class="ref">[45452] IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 3</span></a> Et per hoc |
| 2039 etiam patet responsio ad tertium.</p></div></div><div class="q" id="q161"><h2>Quaestio 161</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 161 pr."><a name="45453"><span class="ref">[45453] IIª-IIae, q. 161 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 2040 considerandum est de speciebus modestiae. Et primo, de humilitate, |
| 2041 et superbia, quae ei opponitur; secundo, de studiositate, et | |
| 2042 curiositate sibi opposita; tertio, de modestia secundum quod est in | |
| 2043 verbis vel factis; quarto, de modestia secundum quod est circa | |
| 2044 exteriorem cultum. Circa humilitatem quaeruntur sex. Primo, utrum | |
| 2045 humilitas sit virtus. Secundo, utrum consistat in appetitu, vel in | |
| 2046 iudicio rationis. Tertio, utrum aliquis per humilitatem se debeat | |
| 2047 omnibus subiicere. Quarto, utrum sit pars modestiae vel | |
| 2048 temperantiae. Quinto, de comparatione eius ad alias virtutes. | |
| 53 | 2049 Sexto, de gradibus humilitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 1"><a name="45454"><span class="ref">[45454] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2050 primum sic proceditur. Videtur quod humilitas non sit virtus. |
| 2051 Virtus enim importat rationem boni. Sed humilitas videtur importare | |
| 2052 rationem mali poenalis, secundum illud Psalmi. <i>Humiliaverunt in | |
| 53 | 2053 compedibus pedes eius</i>. Ergo humilitas non est virtus.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 2"><a name="45455"><span class="ref">[45455] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2054 Praeterea, virtus et vitium opponuntur. Sed humilitas quandoque |
| 2055 sonat in vitium, dicitur enim Eccli. XIX, est qui nequiter se | |
| 53 | 2056 humiliat. Ergo humilitas non est virtus.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 3"><a name="45456"><span class="ref">[45456] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2057 Praeterea, nulla virtus opponitur alii virtuti. Sed humilitas |
| 2058 videtur opponi virtuti magnanimitatis, quae tendit in magna, | |
| 2059 humilitas autem ipsa refugit. Ergo videtur quod humilitas non sit | |
| 53 | 2060 virtus.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 4"><a name="45457"><span class="ref">[45457] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2061 Praeterea, virtus est dispositio perfecti, ut dicitur in VII |
| 2062 Physic. Sed humilitas videtur esse imperfectorum, unde et Deo non | |
| 2063 convenit humiliari, qui nulli subiici potest. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2064 humilitas non sit virtus.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 5"><a name="45458"><span class="ref">[45458] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 5</span></a> |
| 28 | 2065 <i>Praeterea, omnis virtus moralis est circa actiones vel |
| 2066 passiones</i>, ut dicitur in II Ethic. Sed humilitas non | |
| 2067 connumeratur a philosopho inter virtutes quae sunt circa passiones, | |
| 2068 nec etiam continetur sub iustitia, quae est circa actiones. Ergo | |
| 53 | 2069 videtur quod non sit virtus.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 s. c."><a name="45459"><span class="ref">[45459] IIª-IIae, q. 161 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2070 contra est quod Origenes dicit, exponens illud Luc. I, <i>respexit |
| 2071 humilitatem ancillae suae, proprie in Scripturis una de virtutibus | |
| 2072 humilitas praedicatur, ait quippe salvator, discite a me, quia | |
| 53 | 2073 mitis sum et humilis corde</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 co."><a name="45460"><span class="ref">[45460] IIª-IIae, q. 161 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2074 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de passionibus ageretur, |
| 2075 bonum arduum habet aliquid unde attrahit appetitum, scilicet ipsam | |
| 2076 rationem boni, et habet aliquid retrahens, scilicet ipsam | |
| 2077 difficultatem adipiscendi, secundum quorum primum insurgit motus | |
| 2078 spei, et secundum aliud motus desperationis. Dictum est autem supra | |
| 2079 quod circa motus appetitivos qui se habent per modum impulsionis, | |
| 2080 oportet esse virtutem moralem moderantem et refrenantem, circa | |
| 2081 illos autem qui se habent per modum retractionis, oportet esse | |
| 2082 virtutem moralem firmantem et impellentem. Et ideo circa appetitum | |
| 2083 boni ardui necessaria est duplex virtus. Una quidem quae temperet | |
| 2084 et refrenet animum, ne immoderate tendat in excelsa, et hoc | |
| 2085 pertinet ad virtutem humilitatis. Alia vero quae firmat animum | |
| 2086 contra desperationem, et impellit ipsum ad prosecutionem magnorum | |
| 2087 secundum rationem rectam, et haec est magnanimitas. Et sic patet | |
| 53 | 2088 quod humilitas est quaedam virtus.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 ad 1"><a name="45461"><span class="ref">[45461] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2089 ergo dicendum quod, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., humilis |
| 2090 dicitur quasi humi acclinis, idest, imis inhaerens. Quod quidem | |
| 2091 contingit dupliciter. Uno modo, ex principio extrinseco, puta cum | |
| 2092 aliquis ab alio deiicitur. Et sic humilitas est poena. Alio modo, a | |
| 2093 principio intrinseco. Et hoc potest fieri quandoque quidem bene, | |
| 2094 puta cum aliquis, considerans suum defectum, tenet se in infimis | |
| 2095 secundum suum modum; sicut Abraham dixit ad dominum, Gen. XVIII, | |
| 2096 <i>loquar ad dominum meum, cum sim pulvis et cinis</i>. Et hoc modo | |
| 2097 humilitas ponitur virtus. Quandoque autem potest fieri male, puta | |
| 2098 cum homo, honorem suum non intelligens, comparat se iumentis | |
| 53 | 2099 insipientibus, et fit similis illis.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 ad 2"><a name="45462"><span class="ref">[45462] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2100 secundum dicendum quod, sicut dictum est, humilitas, secundum quod |
| 2101 est virtus, in sui ratione importat quandam laudabilem deiectionem | |
| 2102 ad ima. Hoc autem quandoque fit solum secundum signa exteriora, | |
| 2103 secundum fictionem. Unde haec est falsa humilitas, de qua | |
| 2104 Augustinus dicit, in quadam epistola, quod est magna superbia, quia | |
| 2105 scilicet videtur tendere ad excellentiam gloriae. Quandoque autem | |
| 2106 fit secundum interiorem motum animae. Et secundum hoc humilitas | |
| 2107 proprie ponitur virtus, quia virtus non consistit in exterioribus, | |
| 2108 sed principaliter in interiori electione mentis, ut patet per | |
| 53 | 2109 philosophum, in libro Ethicorum.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 ad 3"><a name="45463"><span class="ref">[45463] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2110 dicendum quod humilitas reprimit appetitum, ne tendat in magna |
| 2111 praeter rationem rectam. Magnanimitas autem animum ad magna | |
| 2112 impellit secundum rationem rectam. Unde patet quod magnanimitas non | |
| 2113 opponitur humilitati, sed conveniunt in hoc quod utraque est | |
| 53 | 2114 secundum rationem rectam.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 ad 4"><a name="45464"><span class="ref">[45464] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2115 dicendum quod perfectum dicitur aliquid dupliciter. Uno modo, |
| 2116 simpliciter, in quo scilicet nullus defectus invenitur, nec | |
| 2117 secundum suam naturam, nec per respectum ad aliquid aliud. Et sic | |
| 2118 solus Deus est perfectus, cui secundum naturam divinam non competit | |
| 2119 humilitas, sed solum secundum naturam assumptam. Alio modo potest | |
| 2120 dici aliquid perfectum secundum quid, puta secundum suam naturam, | |
| 2121 vel secundum statum aut tempus. Et hoc modo homo virtuosus est | |
| 2122 perfectus. Cuius tamen perfectio in comparatione ad Deum deficiens | |
| 2123 invenitur, secundum illud Isaiae XL, <i>omnes gentes, quasi non | |
| 2124 sint, sic sunt coram eo</i>. Et sic cuilibet homini potest | |
| 53 | 2125 convenire humilitas.</p><p title="II-II q. 161 a. 1 ad 5"><a name="45465"><span class="ref">[45465] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2126 dicendum quod philosophus intendebat agere de virtutibus secundum |
| 2127 quod ordinantur ad vitam civilem, in qua subiectio unius hominis ad | |
| 2128 alterum secundum legis ordinem determinatur, et ideo continetur sub | |
| 2129 iustitia legali. Humilitas autem, secundum quod est specialis | |
| 2130 virtus, praecipue respicit subiectionem hominis ad Deum, propter | |
| 53 | 2131 quem etiam aliis humiliando se subiicit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 1"><a name="45466"><span class="ref">[45466] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2132 secundum sic proceditur. Videtur quod humilitas non consistat circa |
| 2133 appetitum, sed magis circa iudicium rationis. Humilitas enim | |
| 2134 superbiae opponitur. Sed superbia maxime consistit in his quae | |
| 2135 pertinent ad cognitionem. Dicit enim Gregorius, XXXIV Moral., quod | |
| 2136 <i>superbia, cum exterius usque ad corpus extenditur, prius per | |
| 2137 oculos indicatur</i>; unde etiam in Psalmo dicitur, <i>domine, non | |
| 2138 est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei</i>, oculi autem | |
| 2139 maxime deserviunt cognitioni. Ergo videtur quod humilitas maxime | |
| 53 | 2140 sit circa cognitionem, quam de se aliquis aestimat parvam.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 2"><a name="45467"><span class="ref">[45467] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2141 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Virginit., quod |
| 2142 <i>humilitas pene tota disciplina Christiana est</i>. Nihil ergo | |
| 2143 quod in disciplina Christiana continetur, repugnat humilitati. Sed | |
| 2144 in disciplina Christiana admonemur ad appetendum meliora, secundum | |
| 2145 illud I ad Cor. XII, <i>aemulamini charismata meliora</i>. Ergo ad | |
| 2146 humilitatem non pertinet reprimere appetitum arduorum, sed magis | |
| 53 | 2147 aestimationem.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 3"><a name="45468"><span class="ref">[45468] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2148 Praeterea, ad eandem virtutem pertinet refrenare superfluum motum, |
| 2149 et firmare animum contra superfluam retractionem, sicut eadem | |
| 2150 fortitudo est quae refrenat audaciam, et quae firmat animum contra | |
| 2151 timorem. Sed magnanimitas firmat animum contra difficultates quae | |
| 2152 accidunt in prosecutione magnorum. Si ergo humilitas refrenaret | |
| 2153 appetitum magnorum, sequeretur quod humilitas non esset virtus | |
| 2154 distincta a magnanimitate. Quod patet esse falsum. Non ergo | |
| 2155 humilitas consistit circa appetitum magnorum, sed magis circa | |
| 53 | 2156 aestimationem.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 4"><a name="45469"><span class="ref">[45469] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2157 Praeterea, Andronicus ponit humilitatem circa exteriorem cultum, |
| 2158 dicit enim quod <i>humilitas est habitus non superabundans | |
| 2159 sumptibus et praeparationibus</i>. Ergo non est circa motum | |
| 53 | 2160 appetitus.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 s. c."><a name="45470"><span class="ref">[45470] IIª-IIae, q. 161 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2161 contra est quod Augustinus dicit, in libro de Poenit., quod |
| 2162 <i>humilis est qui eligit abiici in domo domini, magis quam | |
| 2163 habitare in tabernaculis peccatorum</i>. Sed electio pertinet ad | |
| 2164 appetitum. Ergo humilitas consistit circa appetitum, magis quam | |
| 53 | 2165 circa aestimationem.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 co."><a name="45471"><span class="ref">[45471] IIª-IIae, q. 161 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2166 dicendum quod, sicut dictum est, ad humilitatem proprie pertinet ut |
| 2167 aliquis reprimat seipsum, ne feratur in ea quae sunt supra se. Ad | |
| 2168 hoc autem necessarium est ut aliquis cognoscat id in quo deficit a | |
| 2169 proportione eius quod suam virtutem excedit. Et ideo cognitio | |
| 2170 proprii defectus pertinet ad humilitatem sicut regula quaedam | |
| 2171 directiva appetitus. Sed in ipso appetitu consistit humilitas | |
| 2172 essentialiter. Et ideo dicendum est quod humilitas proprie est | |
| 53 | 2173 moderativa motus appetitus.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 ad 1"><a name="45472"><span class="ref">[45472] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2174 ergo dicendum quod extollentia oculorum est quoddam signum |
| 2175 superbiae, inquantum excludit reverentiam et timorem. Consueverunt | |
| 2176 enim timentes et verecundati maxime oculos deprimere, quasi non | |
| 2177 audentes se aliis comparare. Non autem ex hoc sequitur quod | |
| 53 | 2178 humilitas essentialiter circa cognitionem consistat.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 ad 2"><a name="45473"><span class="ref">[45473] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2179 secundum dicendum quod tendere in aliqua maiora ex propriarum |
| 2180 virium confidentia, humilitati contrariatur. Sed quod aliquis ex | |
| 2181 confidentia divini auxilii in maiora tendat, hoc non est contra | |
| 2182 humilitatem, praesertim cum ex hoc aliquis magis apud Deum | |
| 2183 exaltetur quod ei se magis per humilitatem subiicit. Unde | |
| 2184 Augustinus dicit, in libro de Poenit., <i>aliud est levare se ad | |
| 2185 Deum, aliud est levare se contra Deum. Qui ante illum se proiicit, | |
| 2186 ab illo erigitur, qui adversus illum se erigit, ab illo | |
| 53 | 2187 proiicitur</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 ad 3"><a name="45474"><span class="ref">[45474] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2188 dicendum quod in fortitudine invenitur eadem ratio refrenandi |
| 2189 audaciam et firmandi animum contra timorem, utriusque enim ratio | |
| 2190 est ex hoc quod homo debet bonum rationis periculis mortis | |
| 2191 praestare. Sed in refrenando praesumptionem spei, quod pertinet ad | |
| 2192 humilitatem, et in firmando animum contra desperationem, quod | |
| 2193 pertinet ad magnanimitatem, est alia et alia ratio. Nam ratio | |
| 2194 firmandi animum contra desperationem est adeptio proprii boni, ne | |
| 2195 scilicet, desperando, homo se indignum reddat bono quod sibi | |
| 2196 competebat. Sed in reprimendo praesumptionem spei, ratio praecipua | |
| 2197 sumitur ex reverentia divina, ex qua contingit ut homo non plus | |
| 2198 sibi attribuat quam sibi competat secundum gradum quem est a Deo | |
| 2199 sortitus. Unde humilitas praecipue videtur importare subiectionem | |
| 2200 hominis ad Deum. Et propter hoc Augustinus, in libro de Serm. Dom. | |
| 2201 in monte, humilitatem, quam intelligit per paupertatem spiritus, | |
| 2202 attribuit dono timoris, quo homo Deum reveretur. Et inde est quod | |
| 2203 fortitudo aliter se habet ad audaciam quam humilitas ad spem. Nam | |
| 2204 fortitudo plus utitur audacia quam eam reprimat, unde | |
| 2205 superabundantia est ei similior quam defectus. Humilitas autem plus | |
| 2206 reprimit spem vel fiduciam de seipso quam ea utatur, unde magis | |
| 53 | 2207 opponitur sibi superabundantia quam defectus.</p><p title="II-II q. 161 a. 2 ad 4"><a name="45475"><span class="ref">[45475] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2208 dicendum quod superabundantia in exterioribus sumptibus et |
| 2209 praeparationibus solet ad quandam iactantiam fieri, quae per | |
| 2210 humilitatem reprimitur. Et quantum ad hoc, secundario consistit in | |
| 53 | 2211 exterioribus, prout sunt signa interioris appetitivi motus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 161 a. 3 arg. 1"><a name="45476"><span class="ref">[45476] IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2212 tertium sic proceditur. Videtur quod homo non debeat se omnibus per |
| 2213 humilitatem subiicere. Quia, sicut dictum est, humilitas praecipue | |
| 2214 consistit in subiectione hominis ad Deum. Sed id quod debetur Deo, | |
| 2215 non est homini exhibendum, ut patet in omnibus actibus latriae. | |
| 53 | 2216 Ergo homo per humilitatem non debet se homini subiicere.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 arg. 2"><a name="45477"><span class="ref">[45477] IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2217 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Nat. et gratia, |
| 2218 <i>humilitas collocanda est in parte veritatis, non in parte | |
| 2219 falsitatis</i>. Sed aliqui sunt in supremo statu, qui si se | |
| 2220 inferioribus subiicerent, absque falsitate hoc fieri non posset. | |
| 53 | 2221 Ergo homo non debet se omnibus per humilitatem subiicere.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 arg. 3"><a name="45478"><span class="ref">[45478] IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2222 Praeterea, nullus debet facere id quod vergat in detrimentum |
| 2223 salutis alterius. Sed si aliquis per humilitatem se alteri | |
| 2224 subiiciat, quandoque hoc verget in detrimentum illius cui se | |
| 2225 subiicit, qui ex hoc superbiret vel contemneret, unde Augustinus | |
| 2226 dicit, in regula, <i>ne, dum nimium servatur humilitas, regendi | |
| 2227 frangatur auctoritas</i>. Ergo homo non debet se per humilitatem | |
| 53 | 2228 omnibus subiicere.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 s. c."><a name="45479"><span class="ref">[45479] IIª-IIae, q. 161 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2229 contra est quod dicitur Philipp. II, <i>in humilitate superiores |
| 53 | 2230 sibi invicem arbitrantes</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 co."><a name="45480"><span class="ref">[45480] IIª-IIae, q. 161 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2231 dicendum quod in homine duo possunt considerari, scilicet id quod |
| 2232 est Dei, et id quod est hominis. Hominis autem est quidquid | |
| 2233 pertinet ad defectum, sed Dei est quidquid pertinet ad salutem et | |
| 2234 perfectionem, secundum illud Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex | |
| 2235 me tantum auxilium tuum</i>. Humilitas autem, sicut dictum est, | |
| 2236 proprie respicit reverentiam qua homo Deo subiicitur. Et ideo | |
| 2237 quilibet homo, secundum id quod suum est, debet se cuilibet proximo | |
| 2238 subiicere quantum ad id quod est Dei in ipso. Non autem hoc | |
| 2239 requirit humilitas, ut aliquis id quod est Dei in seipso, subiiciat | |
| 2240 ei quod apparet esse Dei in altero. Nam illi qui dona Dei | |
| 2241 participant, cognoscunt se ea habere, secundum illud I ad Cor. II, | |
| 2242 <i>ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Et ideo absque | |
| 2243 praeiudicio humilitatis possunt dona quae ipsi acceperunt, | |
| 2244 praeferre donis Dei quae aliis apparent collata, sicut apostolus, | |
| 2245 ad Ephes. III, dicit, <i>aliis generationibus non est agnitum | |
| 2246 filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanctis apostolis | |
| 2247 eius</i>. Similiter etiam non hoc requirit humilitas, ut aliquis id | |
| 2248 quod est suum in seipso, subiiciat ei quod est hominis in proximo. | |
| 2249 Alioquin, oporteret ut quilibet reputaret se magis peccatorem | |
| 2250 quolibet alio, cum tamen apostolus absque praeiudicio humilitatis | |
| 2251 dicat, Galat. II, <i>nos natura Iudaei, et non ex gentibus | |
| 2252 peccatores</i>. Potest tamen aliquis reputare aliquid boni esse in | |
| 2253 proximo quod ipse non habet, vel aliquid mali in se esse quod in | |
| 53 | 2254 alio non est, ex quo potest ei se subiicere per humilitatem.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 ad 1"><a name="45481"><span class="ref">[45481] IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2255 ergo dicendum quod non solum debemus Deum revereri in seipso, sed |
| 2256 etiam id quod est eius debemus revereri in quolibet, non tamen | |
| 2257 eodem modo reverentiae quo reveremur Deum. Et ideo per humilitatem | |
| 2258 debemus nos subiicere omnibus proximis propter Deum, secundum illud | |
| 2259 I Pet. II, <i>subiecti estote omni humanae creaturae propter | |
| 53 | 2260 Deum</i>, latriam tamen soli Deo debemus exhibere.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 ad 2"><a name="45482"><span class="ref">[45482] IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2261 secundum dicendum quod, si nos praeferamus id quod est Dei in |
| 2262 proximo, ei quod est proprium in nobis, non possumus incurrere | |
| 2263 falsitatem. Unde super illud Philipp. II, <i>superiores invicem | |
| 2264 arbitrantes</i>, dicit Glossa, <i>non hoc ita debemus aestimare ut | |
| 2265 nos aestimare fingamus, sed vere aestimemus posse aliquid esse | |
| 2266 occultum in alio quo nobis superior sit, etiam si bonum nostrum, | |
| 53 | 2267 quo illo videmur superiores esse, non sit occultum</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 3 ad 3"><a name="45483"><span class="ref">[45483] IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2268 dicendum quod humilitas, sicut et ceterae virtutes, praecipue |
| 2269 interius in anima consistit. Et ideo potest homo secundum | |
| 2270 interiorem actum animae alteri se subiicere, sine hoc quod | |
| 2271 occasionem habeat alicuius quod pertineat ad detrimentum suae | |
| 2272 salutis. Et hoc est quod Augustinus dicit, in regula, <i>timore | |
| 2273 coram Deo praelatus substratus sit pedibus vestris</i>. Sed in | |
| 2274 exterioribus humilitatis actibus, sicut et in actibus ceterarum | |
| 2275 virtutum, est debita moderatio adhibenda, ne possint vergere in | |
| 2276 detrimentum alterius. Si autem aliquis quod debet faciat, et alii | |
| 2277 ex hoc occasionem sumant peccati, non imputatur humiliter agenti, | |
| 53 | 2278 quia ille non scandalizat, quamvis alter scandalizetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 161 a. 4 arg. 1"><a name="45484"><span class="ref">[45484] IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2279 quartum sic proceditur. Videtur quod humilitas non sit pars |
| 2280 modestiae vel temperantiae. Humilitas enim praecipue respicit | |
| 2281 reverentiam qua quis subiicitur Deo, ut dictum est. Sed ad virtutem | |
| 2282 theologicam pertinet quod habeat Deum pro obiecto. Ergo humilitas | |
| 2283 magis debet poni virtus theologica quam pars temperantiae seu | |
| 53 | 2284 modestiae.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 arg. 2"><a name="45485"><span class="ref">[45485] IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2285 Praeterea, temperantia est in concupiscibili. Humilitas autem |
| 2286 videtur esse in irascibili, sicut et superbia, quae ei opponitur, | |
| 2287 cuius obiectum est arduum. Ergo videtur quod humilitas non sit pars | |
| 53 | 2288 temperantiae vel modestiae.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 arg. 3"><a name="45486"><span class="ref">[45486] IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2289 Praeterea, humilitas et magnanimitas circa eadem sunt, ut ex supra |
| 2290 dictis patet. Sed magnanimitas non ponitur pars temperantiae, sed | |
| 2291 magis fortitudinis, ut supra habitum est. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2292 humilitas non sit pars temperantiae vel modestiae.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 s. c."><a name="45487"><span class="ref">[45487] IIª-IIae, q. 161 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2293 contra est quod Origenes dicit, super Lucam, <i>si vis nomen huius |
| 2294 audire virtutis, quomodo etiam a philosophis appelletur, ausculta | |
| 2295 eandem esse humilitatem quam respicit Deus, quae ab illis metriotes | |
| 2296 dicitur</i>, idest mensuratio sive moderatio, quae manifeste | |
| 2297 pertinet ad modestiam et temperantiam. Ergo humilitas est pars | |
| 53 | 2298 modestiae et temperantiae.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 co."><a name="45488"><span class="ref">[45488] IIª-IIae, q. 161 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2299 dicendum quod, sicut supra dictum est, in assignando partes |
| 2300 virtutibus praecipue attenditur similitudo quantum ad modum | |
| 2301 virtutis. Modus autem temperantiae, ex quo maxime laudem habet, est | |
| 2302 refrenatio vel repressio impetus alicuius passionis. Et ideo omnes | |
| 2303 virtutes refrenantes sive reprimentes impetus aliquarum | |
| 2304 affectionum, vel actiones moderantes, ponuntur partes temperantiae. | |
| 2305 Sicut autem mansuetudo reprimit motum irae, ita etiam humilitas | |
| 2306 reprimit motum spei, qui est motus spiritus in magna tendentis. Et | |
| 2307 ideo, sicut mansuetudo ponitur pars temperantiae, ita etiam | |
| 2308 humilitas. Unde et philosophus, in IV Ethic., eum qui tendit in | |
| 2309 parva secundum suum modum, dicit non esse magnanimum, sed | |
| 2310 temperatum, quem nos humilem dicere possumus. Et inter alias partes | |
| 2311 temperantiae, ratione superius dicta, continetur sub modestia, | |
| 2312 prout Tullius de ea loquitur, inquantum scilicet humilitas nihil | |
| 2313 est aliud quam quaedam moderatio spiritus. Unde et I Pet. III | |
| 2314 dicitur, <i>in incorruptibilitate quieti ac modesti | |
| 53 | 2315 spiritus</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 ad 1"><a name="45489"><span class="ref">[45489] IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2316 ergo dicendum quod virtutes theologicae, quae sunt circa ultimum |
| 2317 finem, qui est primum principium in appetibilibus, sunt causae | |
| 2318 omnium aliarum virtutum. Unde ex hoc quod humilitas causatur ex | |
| 2319 reverentia divina, non excluditur quin humilitas sit pars modestiae | |
| 53 | 2320 vel temperantiae.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 ad 2"><a name="45490"><span class="ref">[45490] IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2321 secundum dicendum quod partes principalibus virtutibus assignantur, |
| 2322 non secundum convenientiam in subiecto vel in materia, sed secundum | |
| 2323 convenientiam in modo formali, ut dictum est. Et ideo, licet | |
| 2324 humilitas sit in irascibili sicut in subiecto, ponitur tamen pars | |
| 53 | 2325 modestiae et temperantiae propter modum.</p><p title="II-II q. 161 a. 4 ad 3"><a name="45491"><span class="ref">[45491] IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2326 dicendum quod, licet magnanimitas et humilitas in materia |
| 2327 conveniant, differunt tamen in modo, ratione cuius magnanimitas | |
| 53 | 2328 ponitur pars fortitudinis, humilitas autem pars temperantiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 1"><a name="45492"><span class="ref">[45492] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2329 quintum sic proceditur. Videtur quod humilitas sit potissima |
| 2330 virtutum. Dicit enim Chrysostomus, exponens illud quod dicitur Luc. | |
| 2331 XVIII de Pharisaeo et publicano, quod, <i>si mixta delictis | |
| 2332 humilitas tam facile currit ut iustitiam superbiae coniunctam | |
| 2333 transeat, si iustitiae coniunxeris eam, quo non ibit? Assistet ipsi | |
| 2334 tribunali divino in medio Angelorum</i>. Et sic patet quod | |
| 2335 humilitas praefertur iustitiae. Sed iustitia vel est praeclarissima | |
| 2336 virtutum, vel includit in se omnes virtutes, ut patet per | |
| 53 | 2337 philosophum, in V Ethic. Ergo humilitas est maxima virtutum.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 2"><a name="45493"><span class="ref">[45493] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2338 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Verb. Dom., <i>cogitas |
| 2339 magnam fabricam construere celsitudinis? De fundamento prius cogita | |
| 2340 humilitatis</i>. Ex quo videtur quod humilitas sit fundamentum | |
| 53 | 2341 omnium virtutum. Ergo videtur esse potior aliis.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 3"><a name="45494"><span class="ref">[45494] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2342 Praeterea, maiori virtuti maius debetur praemium. Sed humilitati |
| 2343 debetur maximum praemium, quia qui se humiliat, exaltabitur, ut | |
| 53 | 2344 dicitur Luc. XIV. Ergo humilitas est maxima virtutum.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 4"><a name="45495"><span class="ref">[45495] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2345 Praeterea, sicut Augustinus dicit, in libro de vera Relig., <i>tota |
| 2346 vita Christi in terris, per hominem quem suscipere dignatus est, | |
| 2347 disciplina morum fuit</i>. Praecipue humilitatem suam imitandam | |
| 2348 proposuit. Dicens, Matth. XI, <i>discite a me, quia mitis sum et | |
| 2349 humilis corde</i>. Et Gregorius dicit, in Pastoral., quod | |
| 2350 <i>argumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei</i>. | |
| 53 | 2351 Ergo humilitas videtur esse maxima virtutum.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 s. c."><a name="45496"><span class="ref">[45496] IIª-IIae, q. 161 a. 5 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2352 contra est quod caritas praefertur omnibus virtutibus, secundum |
| 2353 illud Coloss. III, <i>super omnia, caritatem habete</i>. Non ergo | |
| 53 | 2354 humilitas est maxima virtutum.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 co."><a name="45497"><span class="ref">[45497] IIª-IIae, q. 161 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2355 dicendum quod bonum humanae virtutis in ordine rationis consistit. |
| 2356 Qui quidem principaliter attenditur respectu finis. Unde virtutes | |
| 2357 theologicae, quae habent ultimum finem pro obiecto, sunt | |
| 2358 potissimae. Secundario autem attenditur prout secundum rationem | |
| 2359 finis ordinantur ea quae sunt ad finem. Et haec quidem ordinatio | |
| 2360 essentialiter consistit in ipsa ratione ordinante, participative | |
| 2361 autem in appetitu per rationem ordinato. Quam quidem ordinationem | |
| 2362 universaliter facit iustitia, praesertim legalis. Ordinationi autem | |
| 2363 facit hominem bene subiectum humilitas in universali quantum ad | |
| 2364 omnia, quaelibet autem alia virtus quantum ad aliquam materiam | |
| 2365 specialem. Et ideo post virtutes theologicas; et virtutes | |
| 2366 intellectuales, quae respiciunt ipsam rationem; et post iustitiam, | |
| 53 | 2367 praesertim legalem; potior ceteris est humilitas.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 ad 1"><a name="45498"><span class="ref">[45498] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2368 ergo dicendum quod humilitas iustitiae non praefertur, sed |
| 2369 iustitiae cui superbia coniungitur, quae iam desinit esse virtus. | |
| 2370 Sicut e contrario peccatum per humilitatem remittitur, nam et de | |
| 2371 publicano dicitur, Luc. XVIII, quod merito humilitatis descendit | |
| 2372 iustificatus in domum suam. Unde et Chrysostomus dicit, <i>geminas | |
| 2373 bigas mihi accommodes, alteram quidem iustitiae et superbiae; | |
| 2374 alteram vero peccati et humilitatis. Et videbis peccatum | |
| 2375 praevertens iustitiam, non propriis, sed humilitatis coniugae | |
| 2376 viribus, aliud vero par videbis devictum, non fragilitate | |
| 53 | 2377 iustitiae, sed mole et tumore superbiae</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 ad 2"><a name="45499"><span class="ref">[45499] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2378 secundum dicendum quod, sicut ordinata virtutum congregatio per |
| 2379 quandam similitudinem aedificio comparatur, ita etiam illud quod | |
| 2380 est primum in acquisitione virtutum, fundamento comparatur, quod | |
| 2381 primum in aedificio iacitur. Virtutes autem verae infunduntur a | |
| 2382 Deo. Unde primum in acquisitione virtutum potest accipi dupliciter. | |
| 2383 Uno modo, per modum removentis prohibens. Et sic humilitas primum | |
| 2384 locum tenet, inquantum scilicet expellit superbiam, cui Deus | |
| 2385 resistit, et praebet hominem subditum et semper patulum ad | |
| 2386 suscipiendum influxum divinae gratiae, inquantum evacuat | |
| 2387 inflationem superbiae; ut dicitur Iac. IV, quod <i>Deus superbis | |
| 2388 resistit, humilibus autem dat gratiam</i>. Et secundum hoc, | |
| 2389 humilitas dicitur spiritualis aedificii fundamentum. Alio modo est | |
| 2390 aliquid primum in virtutibus directe, per quod scilicet iam ad Deum | |
| 2391 acceditur. Primus autem accessus ad Deum est per fidem, secundum | |
| 2392 illud Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet credere</i>. Et | |
| 2393 secundum hoc, fides ponitur fundamentum, nobiliori modo quam | |
| 53 | 2394 humilitas.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 ad 3"><a name="45500"><span class="ref">[45500] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2395 dicendum quod contemnenti terrena promittuntur caelestia, sicut |
| 2396 contemnentibus divitias terrenas promittuntur caelestes thesauri, | |
| 2397 secundum illud Matth. VI, <i>nolite thesaurizare vobis thesauros in | |
| 2398 terra, sed thesaurizate vobis thesauros in coelo</i>; et similiter | |
| 2399 contemnentibus mundi gaudia promittuntur consolationes caelestes, | |
| 2400 secundum illud Matth. V, <i>beati qui lugent, quoniam ipsi | |
| 2401 consolabuntur</i>. Et eodem modo humilitati promittitur spiritualis | |
| 2402 exaltatio, non quia ipsa sola eam mereatur, sed quia eius est | |
| 2403 proprium contemnere sublimitatem terrenam. Unde Augustinus dicit, | |
| 2404 in libro de poenitentia, <i>ne putes eum qui se humiliat, semper | |
| 2405 iacere, cum dictum sit, exaltabitur. Et ne opineris eius | |
| 2406 exaltationem in oculis hominum per sublimitates fieri | |
| 53 | 2407 corporales</i>.</p><p title="II-II q. 161 a. 5 ad 4"><a name="45501"><span class="ref">[45501] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2408 dicendum quod ideo Christus praecipue humilitatem nobis |
| 2409 commendavit, quia per hoc maxime removetur impedimentum humanae | |
| 2410 salutis, quae consistit in hoc quod homo ad caelestia et | |
| 2411 spiritualia tendat, a quibus homo impeditur dum in terrenis | |
| 2412 magnificari studet. Et ideo dominus, ut impedimentum salutis | |
| 2413 auferret, exteriorem celsitudinem contemnendam monstravit per | |
| 2414 humilitatis exempla. Et sic humilitas est quasi quaedam dispositio | |
| 2415 ad liberum accessum hominis in spiritualia et divina bona. Sicut | |
| 2416 ergo perfectio est potior dispositione, ita etiam caritas et aliae | |
| 2417 virtutes quibus homo directe movetur in Deum, sunt potiores | |
| 53 | 2418 humilitate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 1"><a name="45502"><span class="ref">[45502] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2419 sextum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur |
| 2420 duodecim gradus humilitatis qui in regula beati Benedicti ponuntur, | |
| 2421 quorum primus est, corde et corpore semper humilitatem ostendere, | |
| 2422 defixis in terram aspectibus; secundus, ut pauca verba, et | |
| 2423 rationabilia loquatur aliquis, non clamosa voce; tertius, ut non | |
| 2424 sit facilis aut promptus in risum; quartus, taciturnitas usque ad | |
| 2425 interrogationem; quintus, tenere quod habet communis monasterii | |
| 2426 regula; sextus, credere et pronuntiare se omnibus viliorem; | |
| 2427 septimus, ad omnia indignum et inutilem se confiteri et credere; | |
| 2428 octavus, confessio peccatorum; nonus, pro obedientia in duris et | |
| 2429 asperis patientiam amplecti; decimus, ut cum obedientia se subdat | |
| 2430 maiori; undecimus, ut voluntatem propriam non delectetur implere; | |
| 2431 duodecimus, ut Deum timeat, et memor sit omnium quae praecepit. | |
| 2432 Enumerantur enim hic quaedam quae ad alias virtutes pertinent, | |
| 2433 sicut obedientia et patientia. Enumerantur etiam aliqua quae ad | |
| 2434 falsam opinionem pertinere videntur, quae nulli virtuti potest | |
| 2435 competere, scilicet quod aliquis pronuntiet se omnibus viliorem, | |
| 2436 quod ad omnia indignum et inutilem se confiteatur et credat. Ergo | |
| 53 | 2437 inconvenienter ista ponuntur inter gradus humilitatis.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 2"><a name="45503"><span class="ref">[45503] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2438 Praeterea, humilitas ab interioribus ad exteriora procedit, sicut |
| 2439 et ceterae virtutes. Inconvenienter igitur praemittuntur in | |
| 2440 praemissis gradibus illa quae pertinent ad exteriores actus, his | |
| 53 | 2441 quae pertinent ad interiores.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 3"><a name="45504"><span class="ref">[45504] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2442 Praeterea, Anselmus, in libro de similitudinibus, ponit septem |
| 2443 humilitatis gradus, quorum primus est, contemptibilem se esse | |
| 2444 cognoscere; secundus, de hoc dolere; tertius, hoc confiteri; | |
| 2445 quartus, hoc persuadere, ut scilicet velit hoc credi; quintus, ut | |
| 2446 patienter sustineat hoc dici; sextus, ut patiatur contemptibiliter | |
| 2447 se tractari; septimus, ut hoc amet. Ergo videntur praemissi gradus | |
| 53 | 2448 esse superflui.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 4"><a name="45505"><span class="ref">[45505] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2449 Praeterea, Matth. III dicit Glossa, <i>perfecta humilitas tres |
| 2450 habet gradus. Primus est subdere se maiori, et non praeferre se | |
| 2451 aequali, qui est sufficiens. Secundus est subdere se aequali, nec | |
| 2452 praeferre se minori, et hic dicitur abundans. Tertius gradus est | |
| 2453 subesse minori, in quo est omnis iustitia</i>. Ergo praemissi | |
| 53 | 2454 gradus videntur esse superflui.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 5"><a name="45506"><span class="ref">[45506] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 5</span></a> |
| 28 | 2455 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Virginit., <i>mensura |
| 2456 humilitatis cuique ex mensura ipsius magnitudinis data est, cui est | |
| 2457 periculosa superbia, quae amplius amplioribus insidiatur</i>. Sed | |
| 2458 mensura magnitudinis humanae non potest sub certo numero graduum | |
| 2459 determinari. Ergo videtur quod non possint determinati gradus | |
| 53 | 2460 humilitatis assignari.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 co."><a name="45507"><span class="ref">[45507] IIª-IIae, q. 161 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2461 dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, humilitas essentialiter |
| 2462 in appetitu consistit, secundum quod aliquis refrenat impetum animi | |
| 2463 sui, ne inordinate tendat in magna, sed regulam habet in | |
| 2464 cognitione, ut scilicet aliquis non se existimet esse supra id quod | |
| 2465 est. Et utriusque principium et radix est reverentia quam quis | |
| 2466 habet ad Deum. Ex interiori autem dispositione humilitatis | |
| 2467 procedunt quaedam exteriora signa in verbis et factis et gestibus, | |
| 2468 quibus id quod interius latet manifestatur, sicut et in ceteris | |
| 2469 virtutibus accidit, nam <i>ex visu cognoscitur vir, et ab occursu | |
| 2470 faciei sensatus</i>, ut dicitur Eccli. XIX. Et ideo in praedictis | |
| 2471 gradibus humilitatis ponitur aliquid quod pertinet ad humilitatis | |
| 2472 radicem, scilicet duodecimus gradus, qui est, <i>ut homo Deum | |
| 2473 timeat, et memor sit omnium quae praecepit</i>. Ponitur etiam | |
| 2474 aliquid pertinens ad appetitum, ne scilicet in propriam | |
| 2475 excellentiam inordinate tendat. Quod quidem fit tripliciter. Uno | |
| 2476 modo, ut non sequatur homo propriam voluntatem, quod pertinet ad | |
| 2477 undecimum gradum. Alio modo, ut regulet eam secundum superioris | |
| 2478 arbitrium, quod pertinet ad gradum decimum. Tertio modo, ut ab hoc | |
| 2479 non desistat propter dura et aspera quae occurrunt, et hoc pertinet | |
| 2480 ad nonum. Ponuntur etiam quaedam pertinentia ad existimationem | |
| 2481 hominis recognoscentis suum defectum. Et hoc tripliciter. Uno | |
| 2482 quidem modo, per hoc quod proprios defectus recognoscat et | |
| 2483 confiteatur, quod pertinet ad octavum gradum. Secundo, ut ex | |
| 2484 consideratione sui defectus aliquis insufficientem se existimet ad | |
| 2485 maiora, quod pertinet ad septimum. Tertio, ut quantum ad hoc sibi | |
| 2486 alios praeferat, quod pertinet ad sextum. Ponuntur etiam quaedam | |
| 2487 quae pertinent ad exteriora signa. Quorum unum est in factis, ut | |
| 2488 scilicet homo non recedat in suis operibus a via communi, quod | |
| 2489 pertinet ad quintum. Alia duo sunt in verbis, ut scilicet homo non | |
| 2490 praeripiat tempus loquendi, quod pertinet ad quartum; nec excedat | |
| 2491 modum in loquendo, quod pertinet ad secundum. Alia vero consistunt | |
| 2492 in exterioribus gestibus, puta in reprimendo extollentiam oculorum, | |
| 2493 quod pertinet ad primum; et in cohibendo exterius risum et alia | |
| 53 | 2494 ineptae laetitiae signa, quod pertinet ad tertium.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 ad 1"><a name="45508"><span class="ref">[45508] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2495 ergo dicendum quod aliquis absque falsitate potest se credere et |
| 2496 pronuntiare omnibus viliorem, secundum defectus occultos quos in se | |
| 2497 recognoscit, et dona Dei quae in aliis latent. Unde Augustinus | |
| 2498 dicit, in libro de Virginit., <i>existimate aliquos in occulto | |
| 2499 superiores, quibus estis in manifesto meliores</i>. Similiter etiam | |
| 2500 absque falsitate potest aliquis confiteri et credere ad omnia se | |
| 2501 inutilem et indignum, secundum proprias vires, ut sufficientiam | |
| 2502 suam totam in Deum referat, secundum illud II ad Cor. III, <i>non | |
| 2503 quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, | |
| 2504 sed sufficientia nostra ex Deo est</i>. Non est autem inconveniens | |
| 2505 quod ea quae ad alias virtutes pertinent, humilitati adscribantur. | |
| 2506 Quia sicut unum vitium oritur ex alio, ita naturali ordine actus | |
| 53 | 2507 unius virtutis procedit ex actu alterius.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 ad 2"><a name="45509"><span class="ref">[45509] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2508 secundum dicendum quod homo ad humilitatem pervenit per duo. Primo |
| 2509 quidem et principaliter, per gratiae donum. Et quantum ad hoc, | |
| 2510 interiora praecedunt exteriora. Aliud autem est humanum studium, | |
| 2511 per quod homo prius exteriora cohibet, et postmodum pertingit ad | |
| 2512 extirpandum interiorem radicem. Et secundum hunc ordinem | |
| 53 | 2513 assignantur hic humilitatis gradus.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 ad 3"><a name="45510"><span class="ref">[45510] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2514 dicendum quod omnes gradus quos Anselmus ponit, reducuntur ad |
| 2515 opinionem et manifestationem et voluntatem propriae abiectionis. | |
| 2516 Nam primus gradus pertinet ad cognitionem proprii defectus. Sed | |
| 2517 quia vituperabile esset si quis proprium defectum amaret, hoc per | |
| 2518 secundum gradum excluditur. Sed ad manifestationem sui defectus | |
| 2519 pertinent tertius et quartus gradus, ut scilicet aliquis non solum | |
| 2520 simpliciter suum defectum enuntiet, sed etiam persuadeat. Alii | |
| 2521 autem tres gradus pertinent ad appetitum. Qui excellentiam | |
| 2522 exteriorem non quaerit, sed exteriorem abiectionem vel aequanimiter | |
| 2523 patitur, sive in verbis sive in factis, quia, sicut Gregorius | |
| 2524 dicit, in registro, <i>non grande est his nos esse humiles a quibus | |
| 2525 honoramur, quia et hoc saeculares quilibet faciunt, sed illis | |
| 2526 maxime humiles esse debemus a quibus aliqua patimur</i>. Et hoc | |
| 2527 pertinet ad quintum et sextum gradum. Vel etiam desideranter | |
| 2528 exteriorem abiectionem amplectitur, quod pertinet ad septimum | |
| 2529 gradum. Et sic omnes isti gradus continentur sub sexto et septimo | |
| 53 | 2530 superius enumeratis.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 ad 4"><a name="45511"><span class="ref">[45511] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2531 dicendum quod illi gradus accipiuntur non ex parte ipsius rei, |
| 2532 idest secundum naturam humilitatis, sed per comparationem ad gradus | |
| 53 | 2533 hominum, qui sunt vel maiores vel minores vel aequales.</p><p title="II-II q. 161 a. 6 ad 5"><a name="45512"><span class="ref">[45512] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2534 dicendum quod etiam illa ratio procedit ex gradibus humilitatis non |
| 2535 secundum ipsam naturam rei, secundum quam assignantur praemissi | |
| 53 | 2536 gradus, sed secundum diversas hominum conditiones.</p></div></div><div class="q" id="q162"><h2>Quaestio 162</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 162 pr."><a name="45513"><span class="ref">[45513] IIª-IIae, q. 162 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2537 considerandum est de superbia. Et primo, de superbia in communi; |
| 2538 secundo, de peccato primi hominis, quod ponitur esse superbia. | |
| 2539 Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum superbia sit peccatum. | |
| 2540 Secundo, utrum sit vitium speciale. Tertio, in quo sit sicut in | |
| 2541 subiecto. Quarto, de speciebus eius. Quinto, utrum sit peccatum | |
| 2542 mortale. Sexto, utrum sit gravissimum omnium peccatorum. Septimo, | |
| 2543 de ordine eius ad alia peccata. Octavo, utrum debeat poni vitium | |
| 53 | 2544 capitale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 162 a. 1 arg. 1"><a name="45514"><span class="ref">[45514] IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2545 primum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit peccatum. |
| 2546 Nullum enim peccatum est repromissum a Deo, promittit enim Deus | |
| 2547 quod ipse facturus est; non est autem auctor peccati. Sed superbia | |
| 2548 connumeratur inter repromissiones divinas, dicitur enim Isaiae LX, | |
| 2549 <i>ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generatione et | |
| 53 | 2550 generationem</i>. Ergo superbia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 arg. 2"><a name="45515"><span class="ref">[45515] IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2551 Praeterea, appetere divinam similitudinem non est peccatum, hoc |
| 2552 enim naturaliter appetit quaelibet creatura, et in hoc optimum eius | |
| 2553 consistit. Et praecipue hoc convenit rationali creaturae, quae | |
| 2554 facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Sed sicut dicitur in | |
| 2555 libro sententiarum prosperi, superbia est amor propriae | |
| 2556 excellentiae, per quam homo Deo similatur, qui est | |
| 2557 excellentissimus, unde dicit Augustinus, in II Confess., | |
| 2558 <i>superbia celsitudinem imitatur, cum tu sis unus super omnia Deus | |
| 53 | 2559 excelsus</i>. Ergo superbia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 arg. 3"><a name="45516"><span class="ref">[45516] IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2560 Praeterea, peccatum non solum contrariatur virtuti, sed etiam |
| 2561 opposito vitio, ut patet per philosophum, in II Ethic. Sed nullum | |
| 2562 vitium invenitur oppositum esse superbiae. Ergo superbia non est | |
| 53 | 2563 peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 s. c."><a name="45517"><span class="ref">[45517] IIª-IIae, q. 162 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2564 contra est quod dicitur Tobiae IV, <i>superbiam nunquam in tuo |
| 53 | 2565 sensu aut in tuo verbo dominari permittas</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 co."><a name="45518"><span class="ref">[45518] IIª-IIae, q. 162 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2566 dicendum quod superbia nominatur ex hoc quod aliquis per voluntatem |
| 2567 tendit supra id quod est, unde dicit Isidorus, in libro Etymol., | |
| 2568 <i>superbus dictus est quia super vult videri quam est, qui enim | |
| 2569 vult supergredi quod est, superbus est</i>. Habet autem hoc ratio | |
| 2570 recta, ut voluntas uniuscuiusque feratur in id quod est | |
| 2571 proportionatum sibi. Et ideo manifestum est quod superbia importat | |
| 2572 aliquid quod adversatur rationi rectae. Hoc autem facit rationem | |
| 2573 peccati, quia secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., malum | |
| 2574 animae est praeter rationem esse. Unde manifestum est quod superbia | |
| 53 | 2575 est peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 ad 1"><a name="45519"><span class="ref">[45519] IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2576 ergo dicendum quod superbia dupliciter accipi potest. Uno modo, ex |
| 2577 eo quod supergreditur regulam rationis. Et sic dicimus eam esse | |
| 2578 peccatum. Alio modo potest superbia nominari simpliciter a | |
| 2579 superexcessu. Et secundum hoc, omne superexcedens potest nominari | |
| 2580 superbia. Et ita repromittitur a Deo superbia, quasi quidam | |
| 2581 superexcessus bonorum. Unde et Glossa Hieronymi dicit, ibidem, quod | |
| 2582 est superbia bona, et mala. Quamvis etiam dici possit quod superbia | |
| 2583 ibi accipitur materialiter pro abundantia rerum de quibus possunt | |
| 53 | 2584 homines superbire.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 ad 2"><a name="45520"><span class="ref">[45520] IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2585 secundum dicendum quod eorum quae naturaliter homo appetit, ratio |
| 2586 est ordinatrix, et ita, si aliquis a regula rationis recedit, vel | |
| 2587 in plus vel in minus, erit talis appetitus vitiosus; sicut patet de | |
| 2588 appetitu cibi, qui naturaliter desideratur. Superbia autem appetit | |
| 2589 excellentiam in excessu ad rationem rectam, unde Augustinus dicit, | |
| 2590 in XIV de Civ. Dei, quod superbia est perversae celsitudinis | |
| 2591 appetitus. Et inde est etiam quod, sicut Augustinus dicit, XIX de | |
| 2592 Civ. Dei, <i>superbia perverse imitatur Deum. Odit namque cum | |
| 2593 sociis aequalitatem sub illo, sed imponere vult sociis dominationem | |
| 53 | 2594 suam pro illo</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 1 ad 3"><a name="45521"><span class="ref">[45521] IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2595 dicendum quod superbia directe opponitur virtuti humilitatis, quae |
| 2596 quodammodo circa eadem magnanimitati existit, ut supra dictum est. | |
| 2597 Unde et vitium quod opponitur superbiae in defectum vergens, | |
| 2598 propinquum est vitio pusillanimitatis, quae opponitur magnanimitati | |
| 2599 secundum defectum. Nam sicut ad magnanimitatem pertinet impellere | |
| 2600 animum ad magna, contra desperationem; ita ad humilitatem pertinet | |
| 2601 retrahere animum ab inordinato appetitu magnorum, contra | |
| 2602 praesumptionem. Pusillanimitas autem, si importet defectum a | |
| 2603 prosecutione magnorum, proprie opponitur magnanimitati per modum | |
| 2604 defectus; si autem importet applicationem animi ad aliqua viliora | |
| 2605 quam hominem deceant, opponetur humilitati secundum defectum, | |
| 2606 utrumque enim ex animi parvitate procedit. Sicut et e contrario | |
| 2607 superbia potest secundum superexcessum et magnanimitati et | |
| 2608 humilitati opponi, secundum rationes diversas, humilitati quidem, | |
| 2609 secundum quod subiectionem aspernatur; magnanimitati autem, | |
| 2610 secundum quod inordinate ad magna se extendit. Sed quia superbia | |
| 2611 superioritatem quandam importat, directius opponitur humilitati, | |
| 2612 sicut et pusillanimitas, quae importat parvitatem animi in magna | |
| 53 | 2613 tendentis, directius opponitur magnanimitati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 1"><a name="45522"><span class="ref">[45522] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2614 secundum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit speciale |
| 2615 peccatum. Dicit enim Augustinus, in libro de Nat. et gratia, quod | |
| 2616 <i>sine superbiae appellatione, nullum peccatum invenies</i>. Et | |
| 2617 prosper dicit, in libro de vita Contemplat., <i>nullum peccatum | |
| 2618 absque superbia potest, vel potuit esse, aut poterit</i>. Ergo | |
| 53 | 2619 superbia est generale peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 2"><a name="45523"><span class="ref">[45523] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2620 Praeterea, Iob XXXIII, ut avertat hominem ab iniquitate, dicit |
| 2621 Glossa quod <i>contra conditorem superbire est eius praecepta | |
| 2622 peccando transcendere</i>. Sed secundum Ambrosium, <i>omne peccatum | |
| 2623 est transgressio legis divinae et caelestium inobedientia | |
| 53 | 2624 mandatorum</i>. Ergo omne peccatum est superbia.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 3"><a name="45524"><span class="ref">[45524] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2625 Praeterea, omne peccatum speciale alicui speciali virtuti |
| 2626 opponitur. Sed superbia opponitur omnibus virtutibus, dicit enim | |
| 2627 Gregorius, XXXIV Moral., <i>superbia nequaquam est unius virtutis | |
| 2628 extinctione contenta, per cuncta animae membra se erigit, et quasi | |
| 2629 generalis ac pestifer morbus, corpus omne corrumpit</i>. Et | |
| 2630 Isidorus dicit, in libro Etymol., quod est ruina omnium virtutum | |
| 53 | 2631 ergo superbia non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 4"><a name="45525"><span class="ref">[45525] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2632 Praeterea, omne peccatum speciale habet specialem materiam. Sed |
| 2633 superbia habet generalem materiam, dicit enim Gregorius, XXXIV | |
| 2634 Moral., quod <i>alter intumescit auro, alter eloquio, alter infimis | |
| 2635 et terrenis rebus, alter summis caelestibusque virtutibus</i>. Ergo | |
| 53 | 2636 superbia non est speciale peccatum, sed generale.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 s. c."><a name="45526"><span class="ref">[45526] IIª-IIae, q. 162 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2637 contra est quod Augustinus dicit, in libro de Nat. et gratia, |
| 2638 <i>quaerat, et inveniet, secundum legem Dei, superbiam esse | |
| 2639 peccatum multum discretum ab aliis vitiis</i>. Genus autem non | |
| 2640 distinguitur a suis speciebus. Ergo superbia non est generale | |
| 53 | 2641 peccatum, sed speciale.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 co."><a name="45527"><span class="ref">[45527] IIª-IIae, q. 162 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2642 dicendum quod peccatum superbiae dupliciter potest considerari. Uno |
| 2643 modo, secundum propriam speciem, quam habet ex ratione proprii | |
| 2644 obiecti. Et hoc modo superbia est speciale peccatum, quia habet | |
| 2645 speciale obiectum, est enim inordinatus appetitus propriae | |
| 2646 excellentiae, ut dictum est. Alio modo potest considerari secundum | |
| 2647 redundantiam quandam in alia peccata. Et secundum hoc, habet | |
| 2648 quandam generalitatem, inquantum scilicet ex superbia oriri possunt | |
| 2649 omnia peccata, duplici ratione. Uno modo, per se, inquantum | |
| 2650 scilicet alia peccata ordinantur ad finem superbiae, qui est | |
| 2651 propria excellentia, ad quam potest ordinari omne id quod quis | |
| 2652 inordinate appetit. Alio modo, indirecte et quasi per accidens, | |
| 2653 scilicet removendo prohibens, inquantum scilicet per superbiam homo | |
| 2654 contemnit divinam legem, per quam prohibetur a peccando; secundum | |
| 2655 illud Ierem. II, <i>confregisti iugum, rupisti vincula, dixisti, | |
| 2656 non serviam</i>. Sciendum tamen quod ad hanc generalitatem | |
| 2657 superbiae pertinet quod omnia vitia ex superbia interdum oriri | |
| 2658 possunt, non autem ad eam pertinet quod omnia vitia semper ex | |
| 2659 superbia oriantur. Quamvis enim omnia praecepta legis possit | |
| 2660 aliquis transgredi qualicumque peccato ex contemptu, qui pertinet | |
| 2661 ad superbiam; non tamen semper ex contemptu aliquis praecepta | |
| 2662 divina transgreditur, sed quandoque ex ignorantia, quandoque ex | |
| 2663 infirmitate. Et inde est quod, sicut Augustinus dicit, in libro de | |
| 2664 Nat. et gratia, <i>multa perperam fiunt, quae non fiunt | |
| 53 | 2665 superbe</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 ad 1"><a name="45528"><span class="ref">[45528] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2666 ergo dicendum quod Augustinus illa verba inducit, in libro de Nat. |
| 2667 et gratia, non ex persona sua, sed ex persona alterius, contra quem | |
| 2668 disputat. Unde et postmodum improbat ea, ostendens quod non semper | |
| 2669 ex superbia peccatur. Potest tamen dici quod auctoritates illae | |
| 2670 intelliguntur quantum ad exteriorem effectum superbiae, qui est | |
| 2671 transgredi praecepta, quod invenitur in quolibet peccato, non autem | |
| 2672 quantum ad interiorem actum superbiae, qui est contemptus | |
| 2673 praecepti. Non enim semper peccatum fit ex contemptu, sed quandoque | |
| 53 | 2674 ex ignorantia, quandoque ex infirmitate, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 ad 2"><a name="45529"><span class="ref">[45529] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2675 secundum dicendum quod quandoque aliquis committit aliquod peccatum |
| 2676 secundum effectum, sed non secundum affectum, sicut ille qui | |
| 2677 ignoranter occidit patrem, committit parricidium secundum effectum, | |
| 2678 sed non secundum affectum, quia hoc non intendebat. Et secundum | |
| 2679 hoc, transgredi praeceptum Dei dicitur esse contra Deum superbire, | |
| 2680 secundum effectum quidem semper, non autem semper secundum | |
| 53 | 2681 affectum.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 ad 3"><a name="45530"><span class="ref">[45530] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2682 dicendum quod peccatum aliquod potest corrumpere virtutem |
| 2683 dupliciter. Uno modo, per directam contrarietatem ad virtutem. Et | |
| 2684 hoc modo superbia non corrumpit quamlibet virtutem, sed solam | |
| 2685 humilitatem, sicut et quodlibet aliud speciale peccatum corrumpit | |
| 2686 specialem virtutem sibi oppositam, contrarium agendo. Alio modo | |
| 2687 peccatum aliquod corrumpit virtutem abutendo ipsa virtute. Et sic | |
| 2688 superbia corrumpit quamlibet virtutem, inquantum scilicet ex ipsis | |
| 2689 virtutibus sumit occasionem superbiendi, sicut et quibuslibet aliis | |
| 2690 rebus ad excellentiam pertinentibus. Unde non sequitur quod sit | |
| 53 | 2691 generale peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 2 ad 4"><a name="45531"><span class="ref">[45531] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2692 dicendum quod superbia attendit specialem rationem obiecti, quae |
| 2693 tamen inveniri potest in diversis materiis. Est enim inordinatus | |
| 2694 amor propriae excellentiae, excellentia autem potest in diversis | |
| 53 | 2695 rebus inveniri.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 1"><a name="45532"><span class="ref">[45532] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2696 tertium sic proceditur. Videtur quod superbia non sit in irascibili |
| 2697 sicut in subiecto. Dicit enim Gregorius, XXIII Moral., | |
| 2698 <i>obstaculum veritatis tumor mentis est, quia, dum inflat, | |
| 2699 obnubilat</i>. Sed cognitio veritatis non pertinet ad irascibilem, | |
| 53 | 2700 sed ad vim rationalem. Ergo superbia non est in irascibili.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 2"><a name="45533"><span class="ref">[45533] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2701 Praeterea, Gregorius dicit, XXIV Moral., quod <i>superbi non eorum |
| 2702 vitam considerant quibus se humiliando postponant, sed quibus | |
| 2703 superbiendo se praeferant</i>, et sic videtur superbia ex indebita | |
| 2704 consideratione procedere. Sed consideratio non pertinet ad | |
| 2705 irascibilem, sed potius ad rationalem. Ergo superbia non est in | |
| 53 | 2706 irascibili, sed potius in rationali.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 3"><a name="45534"><span class="ref">[45534] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2707 Praeterea, superbia non solum quaerit excellentiam in rebus |
| 2708 sensibilibus, sed etiam in rebus spiritualibus et intelligibilibus | |
| 2709 ipsa etiam principaliter consistit in contemptu Dei, secundum illud | |
| 2710 Eccli. X, <i>initium superbiae hominis est apostatare a Deo</i>. | |
| 2711 Sed irascibilis, cum sit pars appetitus sensitivi, non potest se | |
| 2712 extendere in Deum et in intelligibilia. Ergo superbia non potest | |
| 53 | 2713 esse in irascibili.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 4"><a name="45535"><span class="ref">[45535] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2714 Praeterea, ut dicitur in libro sententiarum prosperi, <i>superbia |
| 2715 est amor propriae excellentiae</i>. Sed amor non est in irascibili, | |
| 53 | 2716 sed in concupiscibili. Ergo superbia non est in irascibili.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 s. c."><a name="45536"><span class="ref">[45536] IIª-IIae, q. 162 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2717 contra est quod Gregorius, in II Moral., ponit contra superbiam |
| 2718 donum timoris. Timor autem pertinet ad irascibilem. Ergo superbia | |
| 53 | 2719 est in irascibili.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 co."><a name="45537"><span class="ref">[45537] IIª-IIae, q. 162 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2720 dicendum quod subiectum cuiuslibet virtutis vel vitii oportet |
| 2721 inquirere ex proprio obiecto, non enim potest esse aliud obiectum | |
| 2722 habitus vel actus nisi quod est obiectum potentiae quae utrique | |
| 2723 subiicitur. Proprium autem obiectum superbiae est arduum, est enim | |
| 2724 appetitus propriae excellentiae, ut dictum est. Unde oportet quod | |
| 2725 superbia aliquo modo ad vim irascibilem pertineat. Sed irascibilis | |
| 2726 dupliciter accipi potest. Uno modo, proprie. Et sic est pars | |
| 2727 appetitus sensitivi, sicut et ira proprie sumpta est quaedam passio | |
| 2728 sensitivi appetitus. Alio modo, potest accipi irascibilis largius, | |
| 2729 ut scilicet pertineat etiam ad appetitum intellectivum, cui etiam | |
| 2730 quandoque attribuitur ira, prout scilicet attribuimus iram Deo et | |
| 2731 Angelis, non quidem secundum passionem, sed secundum iudicium | |
| 2732 iustitiae iudicantis. Et tamen irascibilis sic communiter dicta non | |
| 2733 est potentia distincta a concupiscibili, ut patet ex his quae in | |
| 2734 primo dicta sunt. Si ergo arduum quod est obiectum superbiae, esset | |
| 2735 solum aliquid sensibile, in quod posset tendere appetitus | |
| 2736 sensitivus, oporteret quod superbia esset in irascibili quae est | |
| 2737 pars appetitus sensitivi. Sed quia arduum quod respicit superbia, | |
| 2738 communiter invenitur et in sensibilibus et in spiritualibus rebus | |
| 2739 necesse est dicere quod subiectum superbiae sit irascibilis non | |
| 2740 solum proprie sumpta, prout est pars appetitus sensitivi, sed etiam | |
| 2741 communius accepta, prout invenitur in appetitu intellectivo. Unde | |
| 53 | 2742 et in Daemonibus superbia ponitur.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 ad 1"><a name="45538"><span class="ref">[45538] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2743 ergo dicendum quod cognitio veritatis est duplex. Una pure |
| 2744 speculativa. Et hanc superbia indirecte impedit, subtrahendo | |
| 2745 causam. Superbus enim neque Deo suum intellectum subiicit, ut ab eo | |
| 2746 veritatis cognitionem percipiat, secundum illud Matth. XI, | |
| 2747 abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, idest a superbis, | |
| 2748 qui sibi sapientes et prudentes videntur, et revelasti ea parvulis, | |
| 2749 idest humilibus. Neque etiam ab hominibus addiscere dignantur, cum | |
| 2750 tamen dicatur, Eccli. VI, <i>si inclinaveris aurem tuam</i>. | |
| 2751 Scilicet humiliter audiendo, excipies doctrinam. Alia autem est | |
| 2752 cognitio veritatis affectiva. Et talem cognitionem veritatis | |
| 2753 directe impedit superbia. Quia superbi, dum delectantur in propria | |
| 2754 excellentia, excellentiam veritatis fastidiunt, ut Gregorius dicit, | |
| 2755 XXIII Moral., quod <i>superbi et secreta quaedam intelligendo | |
| 2756 percipiunt, et eorum dulcedinem experiri non possunt, et si | |
| 2757 noverint quomodo sunt, ignorant quomodo sapiunt</i>. Unde et | |
| 53 | 2758 Proverb. XI dicitur, <i>ubi humilitas, ibi sapientia</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 ad 2"><a name="45539"><span class="ref">[45539] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2759 secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, humilitas attendit |
| 2760 ad regulam rationis rectae, secundum quam aliquis veram | |
| 2761 existimationem de se habet. Hanc autem regulam rectae rationis non | |
| 2762 attendit superbia, sed de se maiora existimat quam sint. Quod | |
| 2763 contingit ex inordinato appetitu propriae excellentiae, quia quod | |
| 2764 quis vehementer desiderat, facile credit. Et ex hoc etiam eius | |
| 2765 appetitus in altiora fertur quam sibi conveniant. Et ideo | |
| 2766 quaecumque ad hoc conferant quod aliquis existimet se supra id quod | |
| 2767 est, inducunt hominem ad superbiam. Quorum unum est quod aliquis | |
| 2768 consideret defectus aliorum, sicut e contrario Gregorius, ibidem, | |
| 2769 dicit quod <i>sancti viri virtutum consideratione vicissim sibi | |
| 2770 alios praeferunt</i>. Ex hoc ergo non habetur quod superbia sit in | |
| 53 | 2771 rationali, sed quod aliqua causa eius in ratione existat.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 ad 3"><a name="45540"><span class="ref">[45540] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2772 dicendum quod superbia non est solum in irascibili secundum quod |
| 2773 est pars appetitus sensitivi, sed prout communius irascibilis | |
| 53 | 2774 accipitur, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 162 a. 3 ad 4"><a name="45541"><span class="ref">[45541] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2775 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, amor |
| 2776 praecedit omnes alias animi affectiones, et est causa earum. Et | |
| 2777 ideo potest poni pro qualibet aliarum affectionum. Et secundum hoc, | |
| 2778 superbia dicitur esse amor propriae excellentiae, inquantum ex | |
| 2779 amore causatur inordinata praesumptio alios superandi, quod proprie | |
| 53 | 2780 pertinet ad superbiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 1"><a name="45542"><span class="ref">[45542] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2781 quartum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur |
| 2782 quatuor superbiae species quas Gregorius assignat, XXIII Moral., | |
| 2783 dicens, <i>quatuor quippe sunt species quibus omnis tumor | |
| 2784 arrogantium demonstratur, cum bonum aut a semetipsis habere se | |
| 2785 aestimant; aut, si sibi datum desuper credunt, pro suis hoc | |
| 2786 accepisse meritis putant; aut cum iactant se habere quod non | |
| 2787 habent; aut, despectis ceteris, singulariter videri appetunt habere | |
| 2788 quod habent</i>. Superbia enim est vitium distinctum ab | |
| 2789 infidelitate, sicut etiam humilitas est virtus distincta a fide. | |
| 2790 Sed quod aliquis existimet bonum se non habere a Deo, vel quod | |
| 2791 bonum gratiae habeat ex meritis propriis, ad infidelitatem | |
| 53 | 2792 pertinet. Ergo non debent poni species superbiae.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 2"><a name="45543"><span class="ref">[45543] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2793 Praeterea, idem non debet poni species diversorum generum. Sed |
| 2794 iactantia ponitur species mendacii, ut supra habitum est. Non ergo | |
| 53 | 2795 debet poni species superbiae.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 3"><a name="45544"><span class="ref">[45544] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2796 Praeterea, quaedam alia videntur ad superbiam pertinere quae hic |
| 2797 non connumerantur. Dicit enim Hieronymus quod <i>nihil est tam | |
| 2798 superbum quam ingratum videri</i>. Et Augustinus dicit, XIV de Civ. | |
| 2799 Dei, quod excusare se de peccato commisso ad superbiam pertinet. | |
| 2800 Praesumptio etiam, qua quis tendit ad assequendum aliquid quod | |
| 2801 supra se est, maxime ad superbiam pertinere videtur. Non ergo | |
| 53 | 2802 sufficienter praedicta divisio comprehendit superbiae species.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 4"><a name="45545"><span class="ref">[45545] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2803 Praeterea, inveniuntur aliae divisiones superbiae. Dividit enim |
| 2804 Anselmus exaltationem superbiae, dicens quod quaedam est in | |
| 2805 voluntate, quaedam in sermone, quaedam in operatione. Bernardus | |
| 2806 etiam ponit duodecim gradus superbiae, qui sunt, <i>curiositas, | |
| 2807 mentis levitas, inepta laetitia, iactantia, singularitas, | |
| 2808 arrogantia, praesumptio, defensio peccatorum, simulata confessio, | |
| 2809 rebellio, libertas, peccandi consuetudo</i>. Quae non videntur | |
| 2810 comprehendi sub speciebus a Gregorio assignatis. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2811 inconvenienter assignentur.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 s. c."><a name="45546"><span class="ref">[45546] IIª-IIae, q. 162 a. 4 s. c.</span></a> In |
| 2812 contrarium sufficiat auctoritas Gregorii.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 co."><a name="45547"><span class="ref">[45547] IIª-IIae, q. 162 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2813 dicendum quod, sicut dictum est, superbia importat immoderatum |
| 2814 excellentiae appetitum, qui scilicet non est secundum rationem | |
| 2815 rectam. Est autem considerandum quod quaelibet excellentia | |
| 2816 consequitur aliquod bonum habitum. Quod quidem potest considerari | |
| 2817 tripliciter. Uno modo, secundum se. Manifestum est enim quod quanto | |
| 2818 maius est bonum quod quis habet, tanto per hoc maiorem excellentiam | |
| 2819 consequitur. Et ideo cum aliquis attribuit sibi maius bonum quam | |
| 2820 habeat, consequens est quod eius appetitus tendit in excellentiam | |
| 2821 propriam ultra modum sibi convenientem. Et sic est tertia superbiae | |
| 2822 species, cum scilicet aliquis iactat se habere quod non habet. Alio | |
| 2823 modo, ex parte causae, prout excellentius est quod aliquod bonum | |
| 2824 insit alicui a seipso, quam quod insit ei ab alio. Et ideo cum | |
| 2825 aliquis aestimat bonum quod habet ab alio, ac si haberet a seipso, | |
| 2826 fertur per consequens appetitus eius in propriam excellentiam supra | |
| 2827 suum modum. Est autem dupliciter aliquis causa sui boni, uno modo, | |
| 2828 efficienter; alio modo, meritorie. Et secundum hoc sumuntur duae | |
| 2829 primae superbiae species, scilicet, cum quis a semetipso habere | |
| 2830 aestimat quod a Deo habet; vel, cum propriis meritis sibi datum | |
| 2831 desuper credit. Tertio modo, ex parte modi habendi, prout | |
| 2832 excellentior aliquis redditur ex hoc quod aliquod bonum | |
| 2833 excellentius ceteris possidet. Unde et ex hoc etiam fertur | |
| 2834 inordinate appetitus in propriam excellentiam. Et secundum hoc | |
| 2835 sumitur quarta species superbiae, quae est cum aliquis, despectis | |
| 53 | 2836 ceteris, singulariter vult videri.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 ad 1"><a name="45548"><span class="ref">[45548] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2837 ergo dicendum quod vera existimatio potest corrumpi dupliciter. Uno |
| 2838 modo, in universali. Et sic, in his quae ad finem pertinent, | |
| 2839 corrumpitur vera existimatio per infidelitatem. Alio modo, in | |
| 2840 aliquo particulari eligibili. Et hoc non facit infidelitatem. Sicut | |
| 2841 ille qui fornicatur, aestimat pro tempore illo bonum esse sibi | |
| 2842 fornicari, nec tamen est infidelis, sicut esset si in universali | |
| 2843 diceret fornicationem esse bonam. Et ita etiam est in proposito. | |
| 2844 Nam dicere in universali aliquod bonum esse quod non est a Deo, vel | |
| 2845 gratiam hominibus pro meritis dari, pertinet ad infidelitatem. Sed | |
| 2846 quod aliquis, ex inordinato appetitu propriae excellentiae, ita de | |
| 2847 bonis suis glorietur ac si ea a se haberet vel ex meritis propriis, | |
| 2848 pertinet ad superbiam, et non ad infidelitatem, proprie | |
| 53 | 2849 loquendo.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 ad 2"><a name="45549"><span class="ref">[45549] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2850 secundum dicendum quod iactantia ponitur species mendacii quantum |
| 2851 ad exteriorem actum, quo quis falso sibi attribuit quod non habet. | |
| 2852 Sed quantum ad interiorem cordis arrogantiam, ponitur a Gregorio | |
| 53 | 2853 species superbiae.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 ad 3"><a name="45550"><span class="ref">[45550] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2854 dicendum quod ingratus est qui sibi attribuit quod ab alio habet. |
| 2855 Unde duae primae superbiae species ad ingratitudinem pertinent. | |
| 2856 Quod autem aliquis se excuset de peccato quod habet, pertinet ad | |
| 2857 tertiam speciem, quia per hoc aliquis sibi attribuit bonum | |
| 2858 innocentiae, quod non habet. Quod autem aliquis praesumptuose | |
| 2859 tendit in id quod supra ipsum est, praecipue videtur ad quartam | |
| 53 | 2860 speciem pertinere, secundum quam aliquis vult aliis praeferri.</p><p title="II-II q. 162 a. 4 ad 4"><a name="45551"><span class="ref">[45551] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2861 dicendum quod illa tria quae ponit Anselmus, accipiuntur secundum |
| 2862 progressum peccati cuiuslibet, quod primo, corde concipitur; | |
| 2863 secundo, ore profertur; tertio, opere perficitur. Illa autem | |
| 2864 duodecim quae ponit Bernardus, sumuntur per oppositum ad duodecim | |
| 2865 gradus humilitatis, de quibus supra habitum est. Nam primus gradus | |
| 2866 humilitatis est, corde et corpore semper humilitatem ostendere, | |
| 2867 defixis in terram aspectibus. Cui opponitur curiositas, per quam | |
| 2868 aliquis curiose ubique et inordinate circumspicit. Secundus gradus | |
| 2869 humilitatis est, ut pauca verba et rationabilia loquatur aliquis, | |
| 2870 non clamosa voce. Contra quem opponitur levitas mentis, per quam | |
| 2871 scilicet homo superbe se habet in verbo. Tertius gradus humilitatis | |
| 2872 est, ut non sit facilis aut promptus in risu. Cui opponitur inepta | |
| 2873 laetitia. Quartus gradus humilitatis est taciturnitas usque ad | |
| 2874 interrogationem. Cui opponitur iactantia. Quintus gradus | |
| 2875 humilitatis est, tenere quod communis regula monasterii habet. Cui | |
| 2876 opponitur singularitas, per quam scilicet aliquis sanctior vult | |
| 2877 apparere. Sextus gradus humilitatis est, credere et pronuntiare se | |
| 2878 omnibus viliorem. Cui opponitur arrogantia, per quam scilicet homo | |
| 2879 se aliis praefert. Septimus gradus humilitatis est, ad omnia | |
| 2880 inutilem et indignum se confiteri et credere. Cui opponitur | |
| 2881 praesumptio, per quam scilicet aliquis reputat se sufficientem ad | |
| 2882 maiora. Octavus gradus humilitatis est confessio peccatorum. Cui | |
| 2883 opponitur defensio peccatorum. Nonus gradus est, in duris et | |
| 2884 asperis patientiam amplecti. Cui opponitur simulata confessio, per | |
| 2885 quam scilicet aliquis non vult subire poenam pro peccatis, quae | |
| 2886 simulate confitetur. Decimus gradus humilitatis est obedientia. Cui | |
| 2887 opponitur rebellio. Undecimus autem gradus est, ut homo non | |
| 2888 delectetur facere propriam voluntatem. Cui opponitur libertas, per | |
| 2889 quam scilicet homo delectatur libere facere quod vult. Ultimus | |
| 2890 autem gradus humilitatis est timor Dei. Cui opponitur peccandi | |
| 2891 consuetudo, quae implicat Dei contemptum. In his autem duodecim | |
| 2892 gradibus tanguntur non solum superbiae species, sed etiam quaedam | |
| 2893 antecedentia et consequentia, sicut etiam supra de humilitate | |
| 53 | 2894 dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 162 a. 5 arg. 1"><a name="45552"><span class="ref">[45552] IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2895 quintum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit peccatum |
| 2896 mortale. Quia super illud Psalmi, <i>domine Deus meus si feci | |
| 2897 istud</i>, dicit Glossa, scilicet universale peccatum, quod est | |
| 2898 superbia. Si igitur superbia esset peccatum mortale, omne peccatum | |
| 53 | 2899 esset mortale.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 arg. 2"><a name="45553"><span class="ref">[45553] IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2900 Praeterea, omne peccatum contrariatur caritati. Sed peccatum |
| 2901 superbiae non videtur contrariari caritati, neque quantum ad | |
| 2902 dilectionem Dei, neque quantum ad dilectionem proximi, quia | |
| 2903 excellentia quam quis inordinate per superbiam appetit, non semper | |
| 2904 contrariatur honori Dei aut utilitati proximi. Ergo superbia non | |
| 53 | 2905 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 arg. 3"><a name="45554"><span class="ref">[45554] IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2906 Praeterea, omne peccatum mortale contrariatur virtuti. Sed superbia |
| 2907 non contrariatur virtuti, sed potius ex ea oritur, quia, ut | |
| 2908 Gregorius dicit, XXXIV Moral., <i>aliquando homo ex summis | |
| 2909 caelestibusque virtutibus intumescit</i>. Ergo superbia non est | |
| 53 | 2910 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 s. c."><a name="45555"><span class="ref">[45555] IIª-IIae, q. 162 a. 5 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2911 contra est quod Gregorius, in eodem libro, dicit quod |
| 2912 <i>evidentissimum reproborum signum superbia est, at contra, | |
| 2913 humilitas electorum</i>. Sed homines non fiunt reprobi pro peccatis | |
| 2914 venialibus. Ergo superbia non est peccatum veniale, sed | |
| 53 | 2915 mortale.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 co."><a name="45556"><span class="ref">[45556] IIª-IIae, q. 162 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2916 dicendum quod superbia humilitati opponitur. Humilitas autem |
| 2917 proprie respicit subiectionem hominis ad Deum, ut supra dictum est. | |
| 2918 Unde e contrario superbia proprie respicit defectum huius | |
| 2919 subiectionis, secundum scilicet quod aliquis se extollit supra id | |
| 2920 quod est sibi praefixum secundum divinam regulam vel mensuram; | |
| 2921 contra id quod apostolus dicit, <i>nos autem non in immensum | |
| 2922 gloriamur, sed secundum mensuram qua mensus est nobis Deus</i>. Et | |
| 2923 ideo dicitur Eccli. X, quod <i>initium superbiae hominis est | |
| 2924 apostatare a Deo</i>, scilicet, in hoc radix superbiae | |
| 2925 consideratur, quod homo aliqualiter non subditur Deo et regulae | |
| 2926 ipsius. Manifestum est autem quod hoc ipsum quod est non subiici | |
| 2927 Deo, habet rationem peccati mortalis, hoc enim est averti a Deo. | |
| 2928 Unde consequens est quod superbia, secundum suum genus, sit | |
| 2929 peccatum mortale. Sicut tamen in aliis quae ex suo genere sunt | |
| 2930 peccata mortalia, puta in fornicatione et adulterio, sunt aliqui | |
| 2931 motus qui sunt peccata venialia propter eorum imperfectionem, quia | |
| 2932 scilicet praeveniunt rationis iudicium et sunt praeter eius | |
| 2933 consensum; ita etiam et circa superbiam accidit quod aliqui motus | |
| 53 | 2934 superbiae sunt peccata venialia, dum eis ratio non consentit.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 ad 1"><a name="45557"><span class="ref">[45557] IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2935 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, superbia non est |
| 2936 universale peccatum secundum suam essentiam, sed per quandam | |
| 2937 redundantiam, inquantum scilicet ex superbia omnia peccata oriri | |
| 2938 possunt. Unde non sequitur quod omnia peccata sint mortalia, sed | |
| 2939 solum quando oriuntur ex superbia completa, quam diximus esse | |
| 53 | 2940 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 ad 2"><a name="45558"><span class="ref">[45558] IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 2941 secundum dicendum quod superbia semper quidem contrariatur |
| 2942 dilectioni divinae, inquantum scilicet superbus non se subiicit | |
| 2943 divinae regulae prout debet. Et quandoque etiam contrariatur | |
| 2944 dilectioni proximi, inquantum scilicet aliquis inordinate se | |
| 2945 praefert proximo, aut ab eius subiectione se subtrahit. In quo | |
| 2946 etiam derogatur divinae regulae, ex qua sunt hominum ordines | |
| 53 | 2947 instituti, prout scilicet unus eorum sub alio esse debet.</p><p title="II-II q. 162 a. 5 ad 3"><a name="45559"><span class="ref">[45559] IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2948 dicendum quod superbia non oritur ex virtutibus sicut ex causa per |
| 2949 se, sed sicut ex causa per accidens, inquantum scilicet aliquis ex | |
| 2950 virtutibus occasiones superbiae sumit. Nihil autem prohibet quin | |
| 2951 unum contrariorum sit alterius causa per accidens, ut dicitur in | |
| 2952 VIII Physic. Unde etiam et de ipsa humilitate aliqui | |
| 53 | 2953 superbiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 162 a. 6 arg. 1"><a name="45560"><span class="ref">[45560] IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2954 sextum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit gravissimum |
| 2955 peccatorum. Quanto enim aliquod peccatum difficilius cavetur, tanto | |
| 2956 videtur esse levius. Sed superbia difficillime cavetur, quia sicut | |
| 2957 Augustinus dicit, in regula, <i>cetera peccata in malis operibus | |
| 2958 exercentur, ut fiant, superbia vero bonis operibus insidiatur, ut | |
| 53 | 2959 pereant</i>. Ergo superbia non est gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 arg. 2"><a name="45561"><span class="ref">[45561] IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2960 <i>Praeterea, maius malum maiori bono opponitur</i>, ut philosophus |
| 2961 dicit, in VIII Ethic. Sed humilitas, cui opponitur superbia, non | |
| 2962 est maxima virtutum, ut supra habitum est. Ergo et vitia quae | |
| 2963 opponuntur maioribus virtutibus, puta infidelitas, desperatio, | |
| 2964 odium Dei, homicidium, et alia huiusmodi, sunt graviora peccata | |
| 53 | 2965 quam superbia.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 arg. 3"><a name="45562"><span class="ref">[45562] IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2966 Praeterea, maius malum non punitur per minus malum. Sed superbia |
| 2967 interdum punitur per alia peccata, ut patet Rom. I, ubi dicitur | |
| 2968 quod philosophi propter elationem cordis <i>traditi sunt in | |
| 2969 reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt</i>. Ergo superbia | |
| 53 | 2970 non est gravissimum peccatorum.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 s. c."><a name="45563"><span class="ref">[45563] IIª-IIae, q. 162 a. 6 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 2971 contra est quod super illud Psalmi, <i>superbi inique agebant |
| 2972 usquequaque</i>, dicit Glossa, <i>maximum peccatum in homine est | |
| 53 | 2973 superbia</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 co."><a name="45564"><span class="ref">[45564] IIª-IIae, q. 162 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2974 dicendum quod in peccato duo attenduntur, scilicet conversio ad |
| 2975 commutabile bonum, quae materialiter se habet in peccato; et | |
| 2976 aversio a bono incommutabili, quae est formalis et completiva | |
| 2977 peccati. Ex parte autem conversionis, non habet superbia quod sit | |
| 2978 maximum peccatorum, quia celsitudo, quam superbus inordinate | |
| 2979 appetit, secundum suam rationem non habet maximam repugnantiam ad | |
| 2980 bonum virtutis. Sed ex parte aversionis, superbia habet maximam | |
| 2981 gravitatem, quia in aliis peccatis homo a Deo avertitur vel propter | |
| 2982 ignorantiam, vel propter infirmitatem, sive propter desiderium | |
| 2983 cuiuscumque alterius boni; sed superbia habet aversionem a Deo ex | |
| 2984 hoc ipso quod non vult Deo et eius regulae subiici. Unde Boetius | |
| 2985 dicit quod, <i>cum omnia vitia fugiant a Deo, sola superbia se Deo | |
| 2986 opponit</i>. Propter quod etiam specialiter dicitur Iac. IV, quod | |
| 2987 <i>Deus superbis resistit</i>. Et ideo averti a Deo et eius | |
| 2988 praeceptis, quod est quasi consequens in aliis peccatis, per se ad | |
| 2989 superbiam pertinet, cuius actus est Dei contemptus. Et quia id quod | |
| 2990 est per se, semper est potius eo quod est per aliud, consequens est | |
| 2991 quod superbia sit gravissimum peccatorum secundum suum genus, quia | |
| 53 | 2992 excedit in aversione, quae formaliter complet peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 ad 1"><a name="45565"><span class="ref">[45565] IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2993 ergo dicendum quod aliquod peccatum difficile cavetur dupliciter. |
| 2994 Uno modo, propter vehementiam impugnationis, sicut ira vehementer | |
| 2995 impugnat propter suum impetum. Et adhuc difficilius est resistere | |
| 2996 concupiscentiae, propter eius connaturalitatem, ut dicitur in II | |
| 2997 Ethic. Et talis difficultas vitandi peccatum gravitatem peccati | |
| 2998 diminuit, quia quanto aliquis minoris tentationis impetu cadit, | |
| 2999 tanto gravius peccat, ut Augustinus dicit. Alio modo difficile est | |
| 3000 vitare aliquod peccatum propter eius latentiam. Et hoc modo | |
| 3001 superbiam difficile est vitare, quia etiam ex ipsis bonis | |
| 3002 occasionem sumit, ut dictum est. Et ideo signanter Augustinus dicit | |
| 3003 quod bonis operibus insidiatur et in Psalmo dicitur, <i>in via hac | |
| 3004 qua ambulabam, absconderunt superbi laqueum mihi</i>. Et ideo motus | |
| 3005 superbiae occulte subrepens non habet maximam gravitatem, antequam | |
| 3006 per iudicium rationis deprehendatur. Sed postquam deprehensus | |
| 3007 fuerit per rationem, tunc facile evitatur. Tum ex consideratione | |
| 3008 propriae infirmitatis, secundum illud Eccli. X, quid superbit terra | |
| 3009 et cinis? Tum etiam ex consideratione magnitudinis divinae, | |
| 3010 secundum illud Iob XV, quid tumet contra Deum spiritus tuus? Tum | |
| 3011 etiam ex imperfectione bonorum de quibus homo superbit, secundum | |
| 3012 illud Isaiae XL, <i>omnis caro faenum, et omnis gloria eius quasi | |
| 3013 flos agri</i>; et infra, LXIV, <i>quasi pannus menstruatae | |
| 53 | 3014 universae iustitiae nostrae</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 ad 2"><a name="45566"><span class="ref">[45566] IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3015 secundum dicendum quod oppositio vitii ad virtutem attenditur |
| 3016 secundum obiectum, quod consideratur ex parte conversionis. Et | |
| 3017 secundum hoc superbia non habet quod sit maximum peccatorum, sicut | |
| 3018 nec humilitas quod sit maxima virtutum. Sed ex parte aversionis est | |
| 3019 maximum, utpote aliis peccatis magnitudinem praestans. Nam per hoc | |
| 3020 ipsum infidelitatis peccatum gravius redditur, si ex superbiae | |
| 3021 contemptu procedat, quam si ex ignorantia vel infirmitate | |
| 3022 proveniat. Et idem dicendum est de desperatione et aliis | |
| 53 | 3023 huiusmodi.</p><p title="II-II q. 162 a. 6 ad 3"><a name="45567"><span class="ref">[45567] IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3024 dicendum quod, sicut in syllogismis ducentibus ad impossibile |
| 3025 quandoque aliquis convincitur per hoc quod ducitur ad inconveniens | |
| 3026 magis manifestum; ita etiam, ad convincendum superbiam hominum, | |
| 3027 Deus aliquos punit permittens eos ruere in peccata carnalia, quae, | |
| 3028 etsi sint minora, tamen manifestiorem turpitudinem continent. Unde | |
| 3029 Isidorus dicit, in libro de summo bono, <i>omni vitio deteriorem | |
| 3030 esse superbiam, seu propter quod a summis personis et primis | |
| 3031 assumitur; seu quod de opere iustitiae et virtutis exoritur, | |
| 3032 minusque culpa eius sentitur. Luxuria vero carnis ideo notabilis | |
| 3033 omnibus est, quoniam statim per se turpis est. Et tamen, | |
| 3034 dispensante Deo, superbia minor est, sed qui detinetur superbia et | |
| 3035 non sentit, labitur in carnis luxuriam, ut per hanc humiliatus, a | |
| 3036 confusione exurgat</i>. Ex quo etiam patet gravitas peccati | |
| 3037 superbiae. Sicut enim medicus sapiens in remedium maioris morbi | |
| 3038 patitur infirmum in leviorem morbum incidere, ita etiam peccatum | |
| 3039 superbiae gravius esse ostenditur ex hoc ipso quod pro eius remedio | |
| 53 | 3040 Deus permittit ruere hominem in alia peccata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 1"><a name="45568"><span class="ref">[45568] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3041 septimum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit primum |
| 3042 omnium peccatorum. Primum enim salvatur in omnibus consequentibus. | |
| 3043 Sed non omnia peccata sunt cum superbia, nec oriuntur ex superbia, | |
| 3044 dicit enim Augustinus, in libro de Nat. et gratia, quod <i>multa | |
| 3045 perperam fiunt quae non fiunt superbe</i>. Ergo superbia non est | |
| 53 | 3046 primum omnium peccatorum.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 2"><a name="45569"><span class="ref">[45569] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3047 Praeterea, Eccli. X dicitur quod <i>initium superbiae est |
| 3048 apostatare a Deo</i>. Ergo apostasia a Deo est prius quam | |
| 53 | 3049 superbia.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 3"><a name="45570"><span class="ref">[45570] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3050 Praeterea, ordo peccatorum esse videtur secundum ordinem virtutum. |
| 3051 Sed humilitas non est prima virtutum, sed magis fides. Ergo | |
| 53 | 3052 superbia non est primum peccatorum.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 4"><a name="45571"><span class="ref">[45571] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3053 Praeterea, II ad Tim. III, dicitur, <i>mali homines et seductores |
| 3054 proficiunt in peius</i>, et ita videtur quod principium malitiae | |
| 3055 hominis non sit a maximo peccatorum. Sed superbia est maximum | |
| 53 | 3056 peccatorum, ut dictum est. Non est igitur primum peccatum.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 5"><a name="45572"><span class="ref">[45572] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 5</span></a> |
| 28 | 3057 Praeterea, id quod est secundum apparentiam et fictionem, est |
| 3058 posterius eo quod est secundum veritatem. Sed philosophus dicit, in | |
| 3059 III Ethic., quod <i>superbus est fictor fortitudinis et | |
| 53 | 3060 audaciae</i>. Ergo vitium audaciae est prius vitio superbiae.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 s. c."><a name="45573"><span class="ref">[45573] IIª-IIae, q. 162 a. 7 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3061 contra est quod dicitur Eccli. X, <i>initium omnis peccati |
| 53 | 3062 superbia</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 co."><a name="45574"><span class="ref">[45574] IIª-IIae, q. 162 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3063 dicendum quod illud quod est per se, est primum in quolibet genere. |
| 3064 Dictum est autem supra quod aversio a Deo, quae formaliter complet | |
| 3065 rationem peccati, pertinet ad superbiam per se, ad alia autem | |
| 3066 peccata ex consequenti. Et inde est quod superbia habet rationem | |
| 3067 primi; et est etiam principium omnium peccatorum, ut supra dictum | |
| 3068 est, cum de causis peccati ageretur, ex parte aversionis, quae est | |
| 53 | 3069 principalior in peccato.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 ad 1"><a name="45575"><span class="ref">[45575] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3070 ergo dicendum quod superbia dicitur esse omnis peccati initium, non |
| 3071 quia quodlibet peccatum singulariter ex superbia oriatur, sed quia | |
| 53 | 3072 quodlibet genus peccati natum est ex superbia oriri.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 ad 2"><a name="45576"><span class="ref">[45576] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3073 secundum dicendum quod apostatare a Deo dicitur esse superbiae |
| 3074 humanae initium, non quasi aliquod aliud peccatum a superbia | |
| 3075 existens, sed quia est prima superbiae pars. Dictum est enim quod | |
| 3076 superbia principaliter respicit subiectionem divinam, quam | |
| 3077 contemnit, ex consequenti autem contemnit subiici creaturae propter | |
| 53 | 3078 Deum.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 ad 3"><a name="45577"><span class="ref">[45577] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3079 dicendum quod non oportet esse eundem ordinem virtutum et vitiorum. |
| 3080 Nam vitium est corruptivum virtutis. Id autem quod est primum in | |
| 3081 generatione, est postremum in corruptione. Et ideo, sicut fides est | |
| 3082 prima virtutum, ita infidelitas est ultimum peccatorum, ad quam | |
| 3083 homo quandoque per alia peccata perducitur. Super illud Psalmi, | |
| 3084 <i>exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea</i>, dicit | |
| 3085 Glossa quod <i>coacervatione vitiorum subrepit diffidentia</i>. Et | |
| 3086 apostolus dicit, I ad Tim. I, quod <i>quidam, repellentes | |
| 53 | 3087 conscientiam bonam, circa fidem naufragaverunt</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 ad 4"><a name="45578"><span class="ref">[45578] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3088 dicendum quod superbia dicitur esse gravissimum peccatum ex eo quod |
| 3089 per se competit peccato, ex quo attenditur gravitas in peccato. Et | |
| 3090 ideo superbia causat gravitatem aliorum peccatorum. Contingit ergo | |
| 3091 ante superbiam esse aliqua peccata leviora, quae scilicet ex | |
| 3092 ignorantia vel infirmitate committuntur. Sed inter gravia peccata | |
| 3093 primum est superbia, sicut causa per quam alia peccata aggravantur. | |
| 3094 Et quia id quod est primum in causando, est etiam ultimum in | |
| 3095 recedendo; ideo super illud Psalmi, <i>emundabor a delicto | |
| 3096 maximo</i>, dicit Glossa, <i>hoc est, a delicto superbiae, quod est | |
| 53 | 3097 ultimum redeuntibus ad Deum, et primum recedentibus</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 7 ad 5"><a name="45579"><span class="ref">[45579] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3098 dicendum quod philosophus ponit superbiam circa fictionem |
| 3099 fortitudinis, non quia solum in hoc consistat, sed quia per hoc | |
| 3100 homo maxime reputat se posse excellentiam apud homines consequi, si | |
| 53 | 3101 audax vel fortis videatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 162 a. 8 arg. 1"><a name="45580"><span class="ref">[45580] IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3102 octavum sic proceditur. Videtur quod superbia debeat poni vitium |
| 3103 capitale. Isidorus enim, et etiam Cassianus, enumerant superbiam | |
| 53 | 3104 inter vitia capitalia.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 arg. 2"><a name="45581"><span class="ref">[45581] IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3105 Praeterea, superbia videtur esse idem inani gloriae, quia utraque |
| 3106 excellentiam quaerit. Sed inanis gloria ponitur vitium capitale. | |
| 53 | 3107 Ergo etiam superbia debet poni vitium capitale.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 arg. 3"><a name="45582"><span class="ref">[45582] IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3108 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Virginit., quod |
| 3109 <i>superbia invidiam parit, nec unquam est sine tali comite</i>. | |
| 3110 Sed invidia ponitur vitium capitale, ut supra habitum est. Ergo | |
| 53 | 3111 multo magis superbia.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 s. c."><a name="45583"><span class="ref">[45583] IIª-IIae, q. 162 a. 8 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3112 contra est quod Gregorius, XXXI Moral., non enumerat superbiam |
| 53 | 3113 inter vitia capitalia.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 co."><a name="45584"><span class="ref">[45584] IIª-IIae, q. 162 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3114 dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, superbia dupliciter |
| 3115 considerari potest, uno modo, secundum se, prout scilicet est | |
| 3116 quoddam speciale peccatum; alio modo, secundum quod habet quandam | |
| 3117 universalem influentiam in omnia peccata. Vitia autem capitalia | |
| 3118 ponuntur esse quaedam specialia peccata, ex quibus multa genera | |
| 3119 peccatorum oriuntur. Et ideo quidam, considerantes superbiam | |
| 3120 secundum quod est quoddam speciale peccatum, connumeraverunt eam | |
| 3121 aliis vitiis capitalibus. Gregorius vero, considerans universalem | |
| 3122 eius influentiam quam habet in omnia vitia, ut dictum est, non | |
| 3123 connumeravit eam aliis capitalibus vitiis, sed posuit eam reginam | |
| 3124 omnium vitiorum et matrem. Unde Gregorius dicit, in XXXI Moral., | |
| 3125 <i>ipsa vitiorum regina superbia, cum devictum plene cor ceperit, | |
| 3126 mox illud septem principalibus vitiis, quasi quibusdam suis | |
| 3127 ducibus, devastandum tradit, ex quibus vitiorum multitudines | |
| 53 | 3128 oriuntur</i>.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 ad 1"><a name="45585"><span class="ref">[45585] IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 3129 patet responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 ad 2"><a name="45586"><span class="ref">[45586] IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 2</span></a> Ad | |
| 28 | 3130 secundum dicendum quod superbia non est idem inani gloriae, sed |
| 3131 causa eius. Nam superbia inordinate excellentiam appetit, sed | |
| 53 | 3132 inanis gloria appetit excellentiae manifestationem.</p><p title="II-II q. 162 a. 8 ad 3"><a name="45587"><span class="ref">[45587] IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3133 dicendum quod ex hoc quod invidia, quae est vitium capitale, oritur |
| 3134 ex superbia, non sequitur quod superbia sit vitium capitale, sed | |
| 53 | 3135 quod sit aliquid principalius capitalibus vitiis.</p></div></div><div class="q" id="q163"><h2>Quaestio 163</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 163 pr."><a name="45588"><span class="ref">[45588] IIª-IIae, q. 163 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3136 considerandum est de peccato primi hominis, quod fuit per |
| 3137 superbiam. Et primo, de peccato eius; secundo, de poena peccati; | |
| 3138 tertio, de tentatione qua inductus est ad peccandum. Circa primum | |
| 3139 quaeruntur quatuor. Primo, utrum primum peccatum hominis fuerit | |
| 3140 superbia. Secundo, quid primus homo peccando appetierit. Tertio, | |
| 3141 utrum eius peccatum fuerit gravius omnibus aliis peccatis. Quarto, | |
| 53 | 3142 quis plus peccaverit, utrum vir vel mulier.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 1"><a name="45589"><span class="ref">[45589] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3143 primum sic proceditur. Videtur quod superbia non fuerit primi |
| 3144 hominis peccatum. Dicit enim apostolus, Rom. V, quod <i>per | |
| 3145 inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi</i>. | |
| 3146 Sed primi hominis peccatum est ex quo omnes peccatores constituti | |
| 3147 sunt originali peccato. Ergo inobedientia fuit primi hominis | |
| 53 | 3148 peccatum, et non superbia.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 2"><a name="45590"><span class="ref">[45590] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3149 Praeterea, Ambrosius dicit, super Luc., quod eo ordine Diabolus |
| 3150 Christum tentavit quo primum hominem deiecit. Sed Christus primo | |
| 3151 tentatus est de gula, ut patet Matth. IV, cum ei dictum est, <i>si | |
| 3152 filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant</i>. Ergo primum | |
| 53 | 3153 peccatum primi hominis non fuit superbia, sed gula.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 3"><a name="45591"><span class="ref">[45591] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3154 Praeterea, homo Diabolo suggerente peccavit. Sed Diabolus tentans |
| 3155 hominem scientiam repromisit, ut patet Gen. III. Ergo prima | |
| 3156 inordinatio hominis fuit per appetitum scientiae, quod pertinet ad | |
| 3157 curiositatem. Ergo curiositas fuit peccatum primum, et non | |
| 53 | 3158 superbia.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 4"><a name="45592"><span class="ref">[45592] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3159 Praeterea, super illud I ad Tim. II, <i>mulier seducta in |
| 3160 praevaricatione fuit</i>, dicit Glossa, <i>hanc seductionem proprie | |
| 3161 appellavit apostolus, per quam id quod suadebatur, cum falsum | |
| 3162 esset, verum putatum est, scilicet quod Deus lignum illud ideo | |
| 3163 tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, velut deos | |
| 3164 futuros; tanquam eis divinitatem invideret qui eos homines | |
| 3165 fecerat</i>. Sed hoc credere pertinet ad infidelitatem. Ergo primum | |
| 53 | 3166 peccatum hominis fuit infidelitas, et non superbia.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 s. c."><a name="45593"><span class="ref">[45593] IIª-IIae, q. 163 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3167 contra est quod dicitur Eccli. X, <i>initium omnis peccati |
| 3168 superbia</i>. Sed peccatum primi hominis est initium omnis peccati, | |
| 3169 secundum illud Rom. V, <i>per unum hominem peccatum in hunc mundum | |
| 53 | 3170 intravit</i>. Ergo primum peccatum hominis fuit superbia.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 co."><a name="45594"><span class="ref">[45594] IIª-IIae, q. 163 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3171 dicendum quod ad unum peccatum multi motus concurrere possunt, |
| 3172 inter quos ille habet rationem primi peccati in quo primo | |
| 3173 inordinatio invenitur. Manifestum est autem quod primo invenitur | |
| 3174 inordinatio in motu interiori animae quam in actu exteriori | |
| 3175 corporis, quia, ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>non | |
| 3176 amittitur corporis sanctitas manente animae sanctitate</i>. Inter | |
| 3177 motus autem interiores, prius movetur appetitus in finem quam in id | |
| 3178 quod quaeritur propter finem. Et ideo ibi fuit primum peccatum | |
| 3179 hominis ubi potuit esse primus appetitus inordinati finis. Sic | |
| 3180 autem homo erat in statu innocentiae institutus ut nulla esset | |
| 3181 rebellio carnis ad spiritum. Unde non potuit esse prima inordinatio | |
| 3182 appetitus humani ex hoc quod appetierit aliquod sensibile bonum, in | |
| 3183 quod carnis concupiscentia tendit praeter ordinem rationis. | |
| 3184 Relinquitur igitur quod prima inordinatio appetitus humani fuit ex | |
| 3185 hoc quod aliquod bonum spirituale inordinate appetiit. Non autem | |
| 3186 inordinate appetivisset, appetendo illud secundum suam mensuram ex | |
| 3187 divina regula praestitutam. Unde relinquitur quod primum peccatum | |
| 3188 eius fuit in hoc quod appetiit quoddam spirituale bonum supra suam | |
| 3189 mensuram. Quod pertinet ad superbiam. Unde manifestum est quod | |
| 53 | 3190 primum peccatum hominis fuit superbia.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 ad 1"><a name="45595"><span class="ref">[45595] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3191 ergo dicendum quod hoc quod homo divino praecepto non obediret, non |
| 3192 fuit propter se ab eo volitum, quia hoc non posset contingere nisi | |
| 3193 praesupposita inordinatione voluntatis. Relinquitur ergo quod | |
| 3194 voluerit propter aliquid aliud. Primum autem quod inordinate voluit | |
| 3195 fuit propria excellentia. Et ideo inobedientia in eo causata fuit | |
| 3196 ex superbia. Et hoc est quod Augustinus dicit, ad Orosium, quod | |
| 3197 <i>homo elatus superbia, suasioni serpentis obediens, praecepta Dei | |
| 53 | 3198 contempsit</i>.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 ad 2"><a name="45596"><span class="ref">[45596] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3199 secundum dicendum quod in peccato primorum parentum etiam gula |
| 3200 locum habuit, dicitur enim Gen. III, <i>vidit mulier quod lignum | |
| 3201 esset bonum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque | |
| 3202 delectabile, et tulit de fructu eius, et comedit</i>. Non tamen | |
| 3203 ipsa bonitas et pulchritudo cibi fuit primum motivum ad peccandum, | |
| 3204 sed potius suasio serpentis, qui dixit, <i>aperientur oculi vestri, | |
| 3205 et eritis sicut dii</i>; quod appetendo, superbiam mulier incurrit. | |
| 53 | 3206 Et ideo peccatum gulae derivatum est ex peccato superbiae.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 ad 3"><a name="45597"><span class="ref">[45597] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3207 dicendum quod appetitus scientiae causatus fuit in primis |
| 3208 parentibus ex inordinato appetitu excellentiae. Unde et in verbis | |
| 3209 serpentis praemittitur, eritis sicut dii; et postea subditur, | |
| 53 | 3210 scientes bonum et malum.</p><p title="II-II q. 163 a. 1 ad 4"><a name="45598"><span class="ref">[45598] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3211 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., |
| 3212 <i>verbis serpentis mulier non crederet a bona atque utili re | |
| 3213 divinitus se fuisse prohibitos, nisi iam inesset menti amor ille | |
| 3214 propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio</i>. Quod | |
| 3215 non est sic intelligendum quasi superbia praecesserit suasionem | |
| 3216 serpentis, sed quia statim post suasionem serpentis, invasit mentem | |
| 3217 eius elatio, ex qua consecutum est ut crederet verum esse quod | |
| 53 | 3218 Daemon dicebat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 163 a. 2 arg. 1"><a name="45599"><span class="ref">[45599] IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3219 secundum sic proceditur. Videtur quod superbia primi hominis non |
| 3220 fuerit in hoc quod appetierit divinam similitudinem. Nullus enim | |
| 3221 peccat appetendo id quod sibi competit secundum suam naturam. Sed | |
| 3222 similitudo Dei competit homini secundum suam naturam, dicitur enim | |
| 3223 Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem | |
| 53 | 3224 nostram</i>. Ergo non peccavit divinam similitudinem appetendo.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 arg. 2"><a name="45600"><span class="ref">[45600] IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3225 Praeterea, in hoc videtur primus homo divinam similitudinem |
| 3226 appetiisse, ut scientia boni et mali potiretur, hoc enim ei a | |
| 3227 serpente suggerebatur, <i>eritis sicut dii, scientes bonum et | |
| 3228 malum</i>. Sed appetitus scientiae est homini naturalis, secundum | |
| 3229 illud philosophi, in principio Metaphys., <i>omnes homines natura | |
| 3230 scire desiderant</i>. Ergo non peccavit appetendo divinam | |
| 53 | 3231 similitudinem.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 arg. 3"><a name="45601"><span class="ref">[45601] IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3232 Praeterea, nullus sapiens eligit id quod est impossibile. Primus |
| 3233 autem homo sapientia praeditus erat, secundum illud Eccli. XVII, | |
| 3234 <i>disciplina intellectus replevit illos</i>. Cum ergo omne | |
| 3235 peccatum consistat in appetitu deliberato, qui est electio, videtur | |
| 3236 quod primus homo non peccaverit appetendo aliquid impossibile. Sed | |
| 3237 impossibile est esse hominem similem Deo, secundum illud Exodi XV, | |
| 3238 <i>quis similis tui in fortibus, domine?</i> Ergo primus homo non | |
| 53 | 3239 peccavit appetendo divinam similitudinem.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 s. c."><a name="45602"><span class="ref">[45602] IIª-IIae, q. 163 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3240 contra est quod super illud Psalmi, <i>quae non rapui, tunc |
| 3241 exsolvebam</i>, dicit Augustinus, <i>Adam et Eva rapere voluerunt | |
| 53 | 3242 divinitatem, et perdiderunt felicitatem</i>.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 co."><a name="45603"><span class="ref">[45603] IIª-IIae, q. 163 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3243 dicendum quod duplex est similitudo. Una omnimodae aequiparantiae. |
| 3244 Et hanc similitudinem ad Deum primi parentes non appetierunt, quia | |
| 3245 talis similitudo ad Deum non cadit in apprehensione, praecipue | |
| 3246 sapientis. Alia autem est similitudo imitationis, qualis possibilis | |
| 3247 est creaturae ad Deum, inquantum videlicet participat aliquid de | |
| 3248 similitudine ipsius secundum suum modum. Unde Dionysius dicit, in | |
| 3249 IX cap. de Div. Nom., <i>eadem similia sunt Deo, et dissimilia, hoc | |
| 3250 quidem secundum contingentem imitationem; hoc autem secundum quod | |
| 3251 causata minus habent a causa</i>. Quodlibet autem bonum in creatura | |
| 3252 existens est quaedam participata similitudo primi boni. Et ideo ex | |
| 3253 hoc ipso quod homo appetiit aliquod spirituale bonum supra suam | |
| 3254 mensuram, ut dictum est, consequens est quod appetierit divinam | |
| 3255 similitudinem inordinate. Considerandum tamen est quod appetitus | |
| 3256 proprie est rei non habitae. Bonum autem spirituale secundum quod | |
| 3257 creatura rationalis participat divinam similitudinem, potest | |
| 3258 secundum tria attendi. Primo quidem, secundum ipsum esse naturae. | |
| 3259 Et talis similitudo ab ipso creationis principio fuit impressa et | |
| 3260 homini, de quo dicitur, Gen. I, quod <i>fecit Deus hominem ad | |
| 3261 imaginem et similitudinem suam</i>; et Angelo, de quo dicitur, | |
| 3262 Ezech. XXVIII, <i>tu signaculum similitudinis</i>. Secundo vero, | |
| 3263 quantum ad cognitionem. Et hanc etiam similitudinem in sui | |
| 3264 creatione Angelus accepit, unde in praemissis verbis, cum dictum | |
| 3265 esset, tu signaculum similitudinis, statim subditur, plenus | |
| 3266 sapientia. Sed primus homo in sua creatione istam similitudinem | |
| 3267 nondum actu adeptus erat, sed solum in potentia. Tertio, quantum ad | |
| 3268 potestatem operandi. Et hanc similitudinem nondum erant in actu | |
| 3269 assecuti neque Angelus neque homo in ipso creationis principio, | |
| 3270 quia utrique restabat aliquid agendum quo ad beatitudinem | |
| 3271 perveniret. Et ideo cum uterque, scilicet Diabolus et primus homo, | |
| 3272 inordinate divinam similitudinem appetierint, neuter eorum peccavit | |
| 3273 appetendo similitudinem naturae. Sed primus homo peccavit | |
| 3274 principaliter appetendo similitudinem Dei quantum ad scientiam boni | |
| 3275 et mali, sicut serpens ei suggessit, ut scilicet per virtutem | |
| 3276 propriae naturae determinaret sibi quid esset bonum et quid malum | |
| 3277 ad agendum; vel etiam ut per seipsum praecognosceret quid sibi boni | |
| 3278 vel mali esset futurum. Et secundario peccavit appetendo | |
| 3279 similitudinem Dei quantum ad propriam potestatem operandi, ut | |
| 3280 scilicet virtute propriae naturae operaretur ad beatitudinem | |
| 3281 consequendam, unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., quod | |
| 3282 <i>menti mulieris inhaesit amor propriae potestatis</i>. Sed | |
| 3283 Diabolus peccavit appetendo similitudinem Dei quantum ad | |
| 3284 potestatem, unde Augustinus dicit, in libro de vera Relig., quod | |
| 3285 <i>magis voluit sua potentia frui quam Dei</i>. Veruntamen quantum | |
| 3286 ad aliquid uterque Deo aequiparari appetiit, inquantum scilicet | |
| 53 | 3287 uterque sibi inniti voluit, contempto divinae regulae ordine.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 ad 1"><a name="45604"><span class="ref">[45604] IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3288 ergo dicendum quod ratio illa procedit de similitudine naturae, ex |
| 53 | 3289 cuius appetitu homo non peccavit, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 ad 2"><a name="45605"><span class="ref">[45605] IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3290 secundum dicendum quod appetere similitudinem Dei absolute quantum |
| 3291 ad scientiam, non est peccatum. Sed appetere huiusmodi | |
| 3292 similitudinem inordinate, idest supra suam mensuram, peccatum est. | |
| 3293 Unde super illud Psalmi, <i>Deus quis similis erit tibi</i>, dicit | |
| 3294 Augustinus, <i>qui per se vult esse Deus, perverse vult esse | |
| 3295 similis Deo, ut Diabolus, qui noluit sub eo esse; et homo, qui ut | |
| 53 | 3296 servus noluit tenere praecepta</i>.</p><p title="II-II q. 163 a. 2 ad 3"><a name="45606"><span class="ref">[45606] IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3297 dicendum quod ratio illa procedit de similitudine |
| 53 | 3298 aequiparantiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 163 a. 3 arg. 1"><a name="45607"><span class="ref">[45607] IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3299 tertium sic proceditur. Videtur quod peccatum primorum parentum |
| 3300 fuerit ceteris gravius. Dicit enim Augustinus, XIV de Civ. Dei, | |
| 3301 <i>magna fuit in peccando iniquitas, ubi tanta fuit in non peccando | |
| 3302 facilitas</i>. Sed primi parentes maximam habuerunt facilitatem ad | |
| 3303 non peccandum, quia nihil habebant intrinsecus quod eos ad | |
| 3304 peccandum impelleret. Ergo peccatum primorum parentum fuit ceteris | |
| 53 | 3305 gravius.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 arg. 2"><a name="45608"><span class="ref">[45608] IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3306 Praeterea, poena proportionatur culpae. Sed peccatum primorum |
| 3307 parentum gravissime est punitum, quia ex ipso mors introivit in | |
| 3308 hunc mundum, ut apostolus dicit, Rom. V. Ergo peccatum illud fuit | |
| 53 | 3309 gravius aliis peccatis.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 arg. 3"><a name="45609"><span class="ref">[45609] IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3310 Praeterea, primum in quolibet genere videtur esse maximum, ut |
| 3311 dicitur in II Metaphys. Sed peccatum primorum parentum fuit primum | |
| 53 | 3312 inter alia peccata hominum. Ergo fuit maximum.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 s. c."><a name="45610"><span class="ref">[45610] IIª-IIae, q. 163 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3313 contra est quod Origenes dicit, <i>non arbitror quod aliquis ex his |
| 3314 qui in summo perfectoque constiterunt gradu, ad subitum evacuetur | |
| 3315 ac decidat, sed paulatim et per partes defluere eum necesse | |
| 3316 est</i>. Sed primi parentes in summo perfectoque gradu | |
| 3317 consistebant. Non ergo eorum primum peccatum fuit maximum omnium | |
| 53 | 3318 peccatorum.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 co."><a name="45611"><span class="ref">[45611] IIª-IIae, q. 163 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3319 dicendum quod duplex gravitas in peccato attendi potest. Una |
| 3320 quidem, ex ipsa specie peccati, sicut dicimus adulterium esse | |
| 3321 gravius peccatum simplici fornicatione. Alia autem est gravitas | |
| 3322 peccati quae attenditur secundum aliquam circumstantiam loci, vel | |
| 3323 personae, aut temporis. Prima autem gravitas essentialior est | |
| 3324 peccato, et principalior. Unde secundum eam magis peccatum dicitur | |
| 3325 grave quam secundum aliam. Dicendum est igitur quod peccatum primi | |
| 3326 hominis non fuit gravius omnibus aliis peccatis humanis secundum | |
| 3327 speciem peccati. Etsi enim superbia secundum suum genus habeat | |
| 3328 quandam excellentiam inter alia peccata, maior tamen est superbia | |
| 3329 qua quis Deum negat vel blasphemat, quam superbia qua quis | |
| 3330 inordinate divinam similitudinem appetit, qualis fuit superbia | |
| 3331 primorum parentum, ut dictum est. Sed secundum conditionem | |
| 3332 personarum peccantium, peccatum illud habuit maximam gravitatem, | |
| 3333 propter perfectionem status ipsorum. Et ideo dicendum est quod | |
| 3334 illud peccatum fuit quidem secundum quid gravissimum, sed non | |
| 53 | 3335 simpliciter.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 ad 1"><a name="45612"><span class="ref">[45612] IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3336 ergo dicendum quod ratio illa procedit de gravitate peccati ex |
| 53 | 3337 circumstantia peccantis.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 ad 2"><a name="45613"><span class="ref">[45613] IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3338 secundum dicendum quod magnitudo poenae quae consecuta est ad illud |
| 3339 primum peccatum, non correspondet ei secundum quantitatem propriae | |
| 3340 speciei, sed inquantum fuit primum, quia ex hoc interrupta est | |
| 3341 innocentia primi status, qua subtracta, deordinata est tota natura | |
| 53 | 3342 humana.</p><p title="II-II q. 163 a. 3 ad 3"><a name="45614"><span class="ref">[45614] IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3343 dicendum quod in his quae sunt per se ordinata, oportet id quod est |
| 3344 primum esse maximum. Talis autem ordo non attenditur in peccatis, | |
| 3345 sed unum per accidens sequitur post aliud. Unde non sequitur quod | |
| 53 | 3346 primum peccatum sit maximum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 163 a. 4 arg. 1"><a name="45615"><span class="ref">[45615] IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3347 quartum sic proceditur. Videtur quod peccatum Adae fuit gravius |
| 3348 quam peccatum Evae. Dicitur enim I ad Tim. II, quod <i>Adam non est | |
| 3349 seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit</i>, et sic | |
| 3350 videtur quod peccatum mulieris fuerit ex ignorantia, peccatum autem | |
| 3351 viri ex certa scientia. Sed huiusmodi peccatum est gravius, | |
| 3352 secundum illud Luc. XII, <i>ille servus qui cognovit voluntatem | |
| 3353 domini sui et non fecit secundum voluntatem eius, vapulabit multis, | |
| 3354 qui autem non cognovit et fecit digna plagis, vapulabit paucis</i>. | |
| 53 | 3355 Ergo Adam gravius peccavit quam Eva.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 arg. 2"><a name="45616"><span class="ref">[45616] IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3356 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de decem chordis, <i>si caput |
| 3357 est vir, melius debet vivere, et praecedere in omnibus bonis factis | |
| 3358 uxorem suam, ut illa imitetur virum</i>. Sed ille qui melius debet | |
| 3359 facere, si peccet, gravius peccat. Ergo Adam gravius peccavit quam | |
| 53 | 3360 Eva.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 arg. 3"><a name="45617"><span class="ref">[45617] IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3361 Praeterea, peccatum in spiritum sanctum videtur esse gravissimum. |
| 3362 Sed Adam videtur in spiritum sanctum peccasse, quia peccavit | |
| 3363 cogitans de divina misericordia, quod pertinet ad peccatum | |
| 3364 praesumptionis. Ergo videtur quod Adam gravius peccavit quam | |
| 53 | 3365 Eva.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 s. c."><a name="45618"><span class="ref">[45618] IIª-IIae, q. 163 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3366 contra est quod poena respondet culpae. Sed mulier gravius est |
| 3367 punita quam vir, ut patet Gen. III. Ergo gravius peccavit quam | |
| 53 | 3368 vir.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 co."><a name="45619"><span class="ref">[45619] IIª-IIae, q. 163 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3369 dicendum quod, sicut dictum est, gravitas peccati principalius |
| 3370 attenditur secundum peccati speciem quam secundum personae | |
| 3371 circumstantiam. Dicendum est ergo quod, si consideremus conditionem | |
| 3372 personae utriusque, scilicet mulieris et viri, peccatum viri est | |
| 3373 gravius, quia erat perfectior muliere. Sed quantum ad ipsum genus | |
| 3374 peccati, utriusque peccatum aequale dicitur, quia utriusque | |
| 3375 peccatum fuit superbia. Unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad | |
| 3376 Litt., quod mulier excusavit peccatum suum <i>in impari sexu, sed | |
| 3377 pari fastu</i>. Sed quantum ad speciem superbiae, gravius peccavit | |
| 3378 mulier, triplici ratione. Primo quidem, quia maior elatio fuit | |
| 3379 mulieris quam viri. Mulier enim credidit verum esse quod serpens | |
| 3380 suasit, scilicet quod Deus prohibuit ligni esum ne ad eius | |
| 3381 similitudinem pervenirent, et ita, dum per esum ligni vetiti Dei | |
| 3382 similitudinem consequi voluit, superbia eius ad hoc se erexit quod | |
| 3383 contra Dei voluntatem aliquid voluit obtinere. Sed vir non credidit | |
| 3384 hoc esse verum. Unde non voluit consequi divinam similitudinem | |
| 3385 contra Dei voluntatem, sed in hoc superbivit, quod voluit eam | |
| 3386 consequi per seipsum. Secundo, quia mulier non solum ipsa peccavit, | |
| 3387 sed etiam viro peccatum suggessit. Unde peccavit et in Deum et in | |
| 3388 proximum. Tertio, in hoc quod peccatum viri diminutum est ex hoc | |
| 3389 quod in peccatum consensit <i>amicabili quadam benevolentia, qua | |
| 3390 plerumque fit ut offendatur Deus ne homo ex amico fiat inimicus, | |
| 3391 quod eum facere non debuisse divinae sententiae exitus | |
| 3392 indicavit</i>, ut Augustinus dicit, XI Sup. Gen. ad litteram. Et | |
| 3393 sic patet quod peccatum mulieris fuit gravius quam peccatum | |
| 53 | 3394 viri.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 ad 1"><a name="45620"><span class="ref">[45620] IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3395 ergo dicendum quod illa seductio mulieris ex praecedenti elevatione |
| 3396 subsecuta est. Et ideo talis ignorantia non excusat, sed aggravat | |
| 3397 peccatum, inquantum scilicet ignorando in maiorem elationem erecta | |
| 53 | 3398 est.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 ad 2"><a name="45621"><span class="ref">[45621] IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3399 secundum dicendum quod ratio illa procedit ex circumstantia |
| 3400 conditionis personae, ex qua peccatum viri fuit gravius secundum | |
| 53 | 3401 quid.</p><p title="II-II q. 163 a. 4 ad 3"><a name="45622"><span class="ref">[45622] IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3402 dicendum quod vir non cogitavit de divina misericordia usque ad |
| 3403 contemptum divinae iustitiae, quod facit peccatum in spiritum | |
| 3404 sanctum, sed quia, ut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., | |
| 3405 <i>inexpertus divinae severitatis, credidit illud peccatum esse | |
| 53 | 3406 veniale</i>, id est de facili remissibile.</p></div></div><div class="q" id="q164"><h2>Quaestio 164</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 164 pr."><a name="45623"><span class="ref">[45623] IIª-IIae, q. 164 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3407 considerandum est de poena primi peccati. Et circa hoc quaeruntur |
| 3408 duo. Primo, de morte, quae est poena communis. Secundo, de aliis | |
| 53 | 3409 particularibus poenis quae in Genesi assignantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 1"><a name="45624"><span class="ref">[45624] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3410 primum sic proceditur. Videtur quod mors non sit poena peccati |
| 3411 primorum parentum. Illud enim quod est homini naturale, non potest | |
| 3412 dici poena peccati, quia peccatum non perficit naturam, sed vitiat. | |
| 3413 Mors autem est homini naturalis, quod patet ex hoc quod corpus eius | |
| 3414 ex contrariis componitur; et ex hoc etiam quod mortale ponitur in | |
| 3415 definitione hominis. Ergo mors non est poena peccati primorum | |
| 53 | 3416 parentum.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 2"><a name="45625"><span class="ref">[45625] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3417 Praeterea, mors et alii corporales defectus similiter inveniuntur |
| 3418 in homine sicut et in aliis animalibus, secundum illud Eccle. III, | |
| 3419 <i>unus interitus est hominis et iumentorum, et aequa utriusque | |
| 3420 conditio</i>. Sed in animalibus brutis mors non est poena peccati. | |
| 53 | 3421 Ergo etiam neque in hominibus.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 3"><a name="45626"><span class="ref">[45626] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3422 Praeterea, peccatum primorum parentum fuit specialium personarum. |
| 3423 Sed mors consequitur totam humanam naturam. Ergo non videtur esse | |
| 53 | 3424 poena peccati primorum parentum.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 4"><a name="45627"><span class="ref">[45627] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3425 Praeterea, omnes aequaliter derivantur a primis parentibus. Si |
| 3426 igitur mors esset poena peccati primorum parentum, sequeretur quod | |
| 3427 omnes homines aequaliter mortem paterentur. Quod patet esse falsum, | |
| 3428 quia quidam citius aliis, et gravius moriuntur. Ergo mors non est | |
| 53 | 3429 poena primi peccati.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 5"><a name="45628"><span class="ref">[45628] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 5</span></a> |
| 28 | 3430 Praeterea, malum poenae est a Deo, ut supra habitum est. Sed mors |
| 3431 non videtur esse a Deo, dicitur enim Sap. I, quod <i>Deus mortem | |
| 53 | 3432 non fecit</i>. Ergo mors non est poena primi peccati.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 6"><a name="45629"><span class="ref">[45629] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 6</span></a> |
| 28 | 3433 Praeterea, poenae non videntur esse meritoriae, nam meritum |
| 3434 continetur sub bono, poena autem sub malo. Sed mors quandoque est | |
| 3435 meritoria, sicut patet de morte martyrum. Ergo videtur quod mors | |
| 53 | 3436 non sit poena.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 7"><a name="45630"><span class="ref">[45630] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 7</span></a> |
| 28 | 3437 Praeterea, poena videtur esse afflictiva. Sed mors non potest esse |
| 3438 afflictiva, ut videtur, quia quando mors est, homo non sentit; | |
| 3439 quando autem non est, sentiri non potest. Ergo mors non est poena | |
| 53 | 3440 peccati.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 8"><a name="45631"><span class="ref">[45631] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 8</span></a> |
| 28 | 3441 Praeterea, si mors esset poena peccati, statim fuisset ad peccatum |
| 3442 consecuta. Sed hoc non est verum, nam primi parentes post peccatum | |
| 3443 diu vixerunt, ut patet Gen. IV. Ergo mors non videtur esse poena | |
| 53 | 3444 peccati.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 s. c."><a name="45632"><span class="ref">[45632] IIª-IIae, q. 164 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3445 contra est quod apostolus dicit, Rom. V, <i>per unum hominem |
| 53 | 3446 peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors</i>.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 co."><a name="45633"><span class="ref">[45633] IIª-IIae, q. 164 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3447 dicendum quod, si aliquis propter culpam suam privetur aliquo |
| 3448 beneficio sibi dato, carentia illius beneficii est poena culpae | |
| 3449 illius. Sicut autem in primo dictum est, homini in prima sui | |
| 3450 institutione hoc beneficium fuit collatum divinitus, ut quandiu | |
| 3451 mens eius esset Deo subiecta, inferiores vires animae subiicerentur | |
| 3452 rationali menti, et corpus animae subiiceretur. Sed quia mens | |
| 3453 hominis per peccatum a divina subiectione recessit, consecutum est | |
| 3454 ut nec inferiores vires totaliter rationi subiicerentur, unde tanta | |
| 3455 est rebellio carnalis appetitus ad rationem; nec etiam corpus | |
| 3456 totaliter subiiceretur animae, unde consequitur mors, et alii | |
| 3457 corporales defectus. Vita enim et incolumitas corporis consistit in | |
| 3458 hoc quod subiiciatur animae, sicut perfectibile suae perfectioni, | |
| 3459 unde, per oppositum, mors et aegritudo, et quilibet corporalis | |
| 3460 defectus, pertinet ad defectum subiectionis corporis ad animam. | |
| 3461 Unde patet quod, sicut rebellio carnalis appetitus ad spiritum est | |
| 3462 poena peccati primorum parentum, ita etiam et mors et omnes | |
| 53 | 3463 corporales defectus.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 1"><a name="45634"><span class="ref">[45634] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3464 ergo dicendum quod naturale dicitur quod ex principiis naturae |
| 3465 causatur. Naturae autem per se principia sunt forma et materia. | |
| 3466 Forma autem hominis est anima rationalis, quae de se est | |
| 3467 immortalis. Et ideo mors non est naturalis homini ex parte suae | |
| 3468 formae. Materia autem hominis est corpus tale quod est ex | |
| 3469 contrariis compositum, ad quod sequitur ex necessitate | |
| 3470 corruptibilitas. Et quantum ad hoc, mors est homini naturalis. Haec | |
| 3471 tamen conditio in materia humani corporis est consequens ex | |
| 3472 necessitate materiae, quia oportebat corpus humanum esse organum | |
| 3473 tactus, et per consequens medium inter tangibilia; et hoc non | |
| 3474 poterat esse nisi esset ex contrariis compositum, ut patet per | |
| 3475 philosophum, in II de anima. Non autem est conditio secundum quam | |
| 3476 materia adaptetur formae, quia, si esset possibile, cum forma sit | |
| 3477 incorruptibilis, potius oporteret materiam incorruptibilem esse. | |
| 3478 Sicut quod serra sit ferrea, competit formae et actioni ipsius, ut | |
| 3479 per duritiem sit apta ad secandum, sed quod sit potens rubiginem | |
| 3480 contrahere, consequitur ex necessitate talis materiae, et non | |
| 3481 secundum electionem agentis; nam si artifex posset, faceret ex | |
| 3482 ferro serram quae rubiginem non posset contrahere. Deus autem, qui | |
| 3483 est conditor hominis, omnipotens est. Unde ademit suo beneficio ab | |
| 3484 homine primitus instituto necessitatem moriendi ex tali materia | |
| 3485 consequentem. Quod tamen beneficium subtractum est per peccatum | |
| 3486 primorum parentum. Et sic mors et est naturalis, propter | |
| 3487 conditionem materiae, et est poenalis, propter amissionem divini | |
| 53 | 3488 beneficii praeservantis a morte.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 2"><a name="45635"><span class="ref">[45635] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3489 secundum dicendum quod similitudo illa hominis ad alia animalia |
| 3490 attenditur quantum ad conditionem materiae, idest quantum ad corpus | |
| 3491 ex contrariis compositum, non autem quantum ad formam. Nam anima | |
| 3492 hominis est immortalis, brutorum vero animalium animae sunt | |
| 53 | 3493 mortales.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 3"><a name="45636"><span class="ref">[45636] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3494 dicendum quod primi parentes fuerunt instituti a Deo non solum |
| 3495 sicut quaedam personae singulares, sed sicut quaedam principia | |
| 3496 totius humanae naturae ab eis in posteros derivandae simul cum | |
| 3497 beneficio divino praeservante a morte. Et ideo per eorum peccatum | |
| 3498 tota humana natura in posteris tali beneficio destituta, mortem | |
| 53 | 3499 incurrit.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 4"><a name="45637"><span class="ref">[45637] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3500 dicendum quod aliquis defectus ex peccato consequitur dupliciter. |
| 3501 Uno modo, per modum poenae taxatae a iudice. Et talis defectus | |
| 3502 aequalis debet esse in his ad quos aequaliter pertinet peccatum. | |
| 3503 Alius autem defectus est qui ex huiusmodi poena per accidens | |
| 3504 consequitur, sicut quod aliquis pro sua culpa excaecatus, cadat in | |
| 3505 via. Et talis defectus culpae non proportionatur, nec ab homine | |
| 3506 iudice pensatur, qui non potest fortuitos eventus praecognoscere. | |
| 3507 Sic igitur poena taxata pro primo peccato, proportionaliter ei | |
| 3508 respondens, fuit subtractio divini beneficii quo rectitudo et | |
| 3509 integritas humanae naturae conservabatur. Defectus autem | |
| 3510 consequentes subtractionem huius beneficii, sunt mors et aliae | |
| 3511 poenalitates praesentis vitae. Et ideo non oportet huiusmodi poenas | |
| 3512 aequales esse in his ad quos aequaliter pertinet primum peccatum. | |
| 3513 Verum quia Deus praescius est omnium futurorum eventuum, ex | |
| 3514 dispensatione divinae providentiae huiusmodi poenalitates | |
| 3515 diversimode in diversis inveniuntur, non quidem propter aliqua | |
| 3516 merita praecedentia hanc vitam, ut Origenes posuit (hoc enim est | |
| 3517 contra id quod dicitur Rom. IX, <i>cum nondum aliquid boni aut mali | |
| 3518 egissent</i>; est etiam contra hoc quod in primo ostensum est, quod | |
| 3519 anima non est creata ante corpus); sed vel in poenam paternorum | |
| 3520 peccatorum, inquantum filius est quaedam res patris, unde | |
| 3521 frequenter parentes puniuntur in prole; vel etiam propter remedium | |
| 3522 salutis eius qui huiusmodi poenalitatibus subditur, ut scilicet per | |
| 3523 hoc a peccatis arceatur, vel etiam de virtutibus non superbiat, et | |
| 53 | 3524 per patientiam coronetur.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 5"><a name="45638"><span class="ref">[45638] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3525 dicendum quod mors dupliciter potest considerari. Uno modo, |
| 3526 secundum quod est quoddam malum humanae naturae. Et sic non est ex | |
| 3527 Deo, sed est defectus quidam incidens ex culpa humana. Alio modo | |
| 3528 potest considerari secundum quod habet quandam rationem boni, prout | |
| 3529 scilicet est quaedam iusta poena. Et sic est a Deo. Unde Augustinus | |
| 3530 dicit, in libro Retractat., quod Deus non est auctor mortis, nisi | |
| 53 | 3531 inquantum est poena.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 6"><a name="45639"><span class="ref">[45639] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3532 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XIII de Civ. Dei, |
| 3533 <i>quemadmodum iniusti male utuntur non tantum malis, verum etiam | |
| 3534 bonis; ita iusti bene utuntur non tantum bonis, sed etiam malis. | |
| 3535 Hinc fit ut et mali male lege utantur, quamvis sit lex bonum, et | |
| 3536 boni bene moriantur, quamvis sit mors malum</i>. Inquantum igitur | |
| 53 | 3537 sancti bene morte utuntur, fit eis mors meritoria.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 7"><a name="45640"><span class="ref">[45640] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 7</span></a> Ad |
| 28 | 3538 septimum dicendum quod mors dupliciter accipi potest. Uno modo, pro |
| 3539 ipsa privatione vitae. Et sic mors sentiri non potest, cum sit | |
| 3540 privatio sensus et vitae. Et sic non est poena sensus, sed poena | |
| 3541 damni. Alio modo, secundum quod nominat ipsam corruptionem quae | |
| 3542 terminatur ad privationem praedictam. De corruptione autem, sicut | |
| 3543 et de generatione, dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum | |
| 3544 quod est terminus alterationis. Et sic in ipso instanti in quo | |
| 3545 primo privatur vita, dicitur inesse mors. Et secundum hoc etiam, | |
| 3546 mors non est poena sensus. Alio modo corruptio potest accipi cum | |
| 3547 alteratione praecedente, prout dicitur aliquis mori dum movetur in | |
| 3548 mortem; sicut dicitur aliquid generari dum movetur in generatum | |
| 53 | 3549 esse. Et sic mors potest esse afflictiva.</p><p title="II-II q. 164 a. 1 ad 8"><a name="45641"><span class="ref">[45641] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3550 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., |
| 3551 <i>quamvis annos multos primi parentes postea vixerint, illo tamen | |
| 3552 die mori coeperunt quo mortis legem, qua in senium veterascerent, | |
| 53 | 3553 acceperunt</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 1"><a name="45642"><span class="ref">[45642] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3554 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter particulares |
| 3555 poenae primorum parentum determinentur in Scriptura. Non enim debet | |
| 3556 assignari ut poena peccati id quod etiam sine peccato esset. Sed | |
| 3557 dolor in pariendo esset, ut videtur, etiam sine peccato, hoc enim | |
| 3558 requirit dispositio feminei sexus, ut proles nasci non possit sine | |
| 3559 dolore parientis. Similiter etiam subiectio mulieris ad virum | |
| 3560 consequitur perfectionem virilis sexus et imperfectionem muliebris. | |
| 3561 Germinatio etiam spinarum et tribulorum ad naturam terrae pertinet, | |
| 3562 quae fuisset etiam sine peccato. Non ergo huiusmodi sunt | |
| 53 | 3563 convenientes poenae primi peccati.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 2"><a name="45643"><span class="ref">[45643] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3564 Praeterea, illud quod pertinet ad dignitatem alicuius, non videtur |
| 3565 ad poenam eius pertinere. Sed multiplicatio conceptus pertinet ad | |
| 53 | 3566 dignitatem mulieris. Ergo non debet poni quasi mulieris poena.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 3"><a name="45644"><span class="ref">[45644] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3567 Praeterea, poena peccati primorum parentum ad omnes derivatur, |
| 3568 sicut de morte dictum est. Sed non omnium mulierum multiplicantur | |
| 3569 conceptus, nec omnes viri in sudore vultus sui pane vescuntur. Non | |
| 53 | 3570 ergo ista sunt convenientes poenae primi peccati.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 4"><a name="45645"><span class="ref">[45645] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3571 Praeterea, locus Paradisi propter hominem factus erat. Sed nihil |
| 3572 debet esse frustra in rerum ordine. Ergo videtur quod non fuerit | |
| 53 | 3573 conveniens hominis poena quod a Paradiso excluderetur.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 5"><a name="45646"><span class="ref">[45646] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 5</span></a> |
| 28 | 3574 Praeterea, locus ille Paradisi terrestris de se dicitur esse |
| 3575 inaccessibilis. Frustra ergo apposita sunt alia impedimenta, ne | |
| 3576 homo illuc reverteretur, scilicet Cherubin et gladius flammeus | |
| 53 | 3577 atque versatilis.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 6"><a name="45647"><span class="ref">[45647] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 6</span></a> |
| 28 | 3578 Praeterea, homo post peccatum statim necessitati mortis fuit |
| 3579 addictus, et ita beneficio ligni vitae non poterat ad | |
| 3580 immortalitatem reparari. Frustra ergo ei esus ligni vitae | |
| 3581 interdicitur. Cum dicitur Gen. III, <i>videte, ne forte sumat de | |
| 53 | 3582 ligno vitae, et vivat in aeternum</i>.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 7"><a name="45648"><span class="ref">[45648] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 7</span></a> |
| 28 | 3583 Praeterea, insultare misero videtur misericordiae et clementiae |
| 3584 repugnare, quae maxime in Scriptura Deo attribuitur, secundum illud | |
| 3585 Psalmi, <i>miserationes eius super omnia opera eius</i>. Ergo | |
| 3586 inconvenienter ponitur dominum insultasse primis parentibus per | |
| 3587 peccatum iam in miseriam deductis, ubi dicitur, <i>ecce, Adam quasi | |
| 53 | 3588 unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum.</i></p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 8"><a name="45649"><span class="ref">[45649] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 8</span></a> |
| 28 | 3589 Praeterea, vestitus ad necessitatem hominis pertinet, sicut et |
| 3590 cibus, secundum illud I ad Tim. ult., <i>habentes alimenta et | |
| 3591 quibus tegamur, his contenti sumus</i>. Ergo, sicut cibus primis | |
| 3592 parentibus fuit attributus ante peccatum, ita etiam et vestitus | |
| 3593 attribui debuit. Inconvenienter ergo post peccatum dicitur eis Deus | |
| 53 | 3594 tunicas pelliceas fecisse.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 9"><a name="45650"><span class="ref">[45650] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 9</span></a> |
| 28 | 3595 Praeterea, poena quae peccato alicui adhibetur, debet plus habere |
| 3596 in malo quam emolumentum quod quis ex peccato consequitur, | |
| 3597 alioquin, per poenam non deterreretur aliquis a peccato. Sed primi | |
| 3598 parentes ex peccato consecuti sunt quod eorum oculi aperirentur, ut | |
| 3599 dicitur Gen. III. Hoc autem praeponderat in bono omnibus malis | |
| 3600 poenalibus quae ponuntur ex peccato consecuta. Inconvenienter | |
| 3601 igitur describuntur poenae peccatum primorum parentum | |
| 53 | 3602 consequentes.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 s. c."><a name="45651"><span class="ref">[45651] IIª-IIae, q. 164 a. 2 s. c.</span></a> In |
| 28 | 3603 contrarium est quod huiusmodi poenae sunt divinitus taxatae, qui |
| 53 | 3604 omnia facit in numero, pondere et mensura, ut dicitur Sap. XI.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 co."><a name="45652"><span class="ref">[45652] IIª-IIae, q. 164 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3605 dicendum quod, sicut dictum est, primi parentes propter suum |
| 3606 peccatum privati sunt beneficio divino quo humanae naturae | |
| 3607 integritas in eis conservabatur, per cuius subtractionem humana | |
| 3608 natura in defectus poenales incidit. Et ideo dupliciter puniti | |
| 3609 fuerunt. Primo quidem, quantum ad hoc quod subtractum fuit eis id | |
| 3610 quod integritatis statui competebat, scilicet locus terrestris | |
| 3611 Paradisi, quod significatur Gen. III, cum dicitur, <i>et emisit eum | |
| 3612 Deus de Paradiso voluptatis</i>. Et quia ad illum statum primae | |
| 3613 innocentiae per seipsum redire non poterat, convenienter apposita | |
| 3614 sunt impedimenta ne rediret ad ea quae primo statui competebant, | |
| 3615 scilicet a cibo, ne sumeret de ligno vitae; et a loco, | |
| 3616 <i>collocavit Deus ante Paradisum Cherubin et flammeum gladium</i>. | |
| 3617 Secundo autem puniti fuerunt quantum ad hoc quod attributa sunt eis | |
| 3618 ea quae naturae conveniunt tali beneficio destitutae. Et hoc quidem | |
| 3619 et quantum ad corpus, et quantum ad animam. Quantum quidem ad | |
| 3620 corpus, ad quod pertinet differentia sexus, alia poena attributa | |
| 3621 est mulieri, alia viro. Mulieri quidem attributa est poena secundum | |
| 3622 duo propter quae viro coniungitur, quae sunt generatio prolis, et | |
| 3623 communicatio operum pertinentium ad domesticam conversationem. | |
| 3624 Quantum autem ad generationem prolis, punita fuit dupliciter. Primo | |
| 3625 quidem, quantum ad taedia quae sustinet portando prolem conceptam, | |
| 3626 et hoc significatur cum dicitur, <i>multiplicabo aerumnas tuas et | |
| 3627 conceptus tuos</i>. Et quantum ad dolorem quem patitur in pariendo, | |
| 3628 et quantum ad hoc dicitur, <i>in dolore paries</i>. Quantum vero ad | |
| 3629 domesticam conversationem, punitur secundum hoc quod subiicitur | |
| 3630 dominationi viri, per hoc quod dicitur, <i>sub viri potestate | |
| 3631 eris</i>. Sicut autem ad mulierem pertinet ut subdatur viro in his | |
| 3632 quae ad domesticam conversationem pertinent, ita ad virum pertinet | |
| 3633 quod necessaria vitae procuret. Et circa hoc punitur tripliciter. | |
| 3634 Primo quidem, per terrae sterilitatem, cum dicitur, maledicta terra | |
| 3635 in opere tuo. Secundo, per laboris anxietatem, sine qua fructus | |
| 3636 terrae non percipit, unde dicitur, <i>in labore comedes de ea | |
| 3637 cunctis diebus vitae tuae</i>. Tertio, quantum ad impedimenta quae | |
| 3638 proveniunt terram colentibus, unde dicitur, <i>spinas et tribulos | |
| 3639 germinabit tibi</i>. Similiter etiam ex parte animae triplex eorum | |
| 3640 poena describitur. Primo quidem, quantum ad confusionem quam passi | |
| 3641 sunt de rebellione carnis ad spiritum, unde dicitur, <i>aperti sunt | |
| 3642 oculi amborum, et cognoverunt se esse nudos</i>. Secundo, quantum | |
| 3643 ad increpationem propriae culpae, per hoc quod dicitur, <i>ecce, | |
| 3644 Adam factus est quasi unus ex nobis</i>. Tertio, quantum ad | |
| 3645 commemorationem futurae mortis, secundum quod ei dictum est, | |
| 3646 <i>pulvis es, et in pulverem reverteris</i>. Ad quod etiam pertinet | |
| 3647 quod Deus fecit eis tunicas pelliceas, in signum mortalitatis | |
| 53 | 3648 eorum.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 1"><a name="45653"><span class="ref">[45653] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3649 ergo dicendum quod in statu innocentiae fuisset partus absque |
| 3650 dolore. Dicit enim Augustinus, XIV de Civ. Dei, <i>sic ad pariendum | |
| 3651 non doloris gemitus, sed maturitatis impulsus feminea viscera | |
| 3652 relaxaret, sicut ad concipiendum non libidinis appetitus, sed | |
| 3653 voluntarius usus naturam utramque coniungeret</i>. Subiectio autem | |
| 3654 mulieris ad virum intelligenda est in poenam mulieris esse inducta, | |
| 3655 non quantum ad regimen, quia etiam ante peccatum vir caput mulieris | |
| 3656 fuisset et eius gubernator existeret, sed prout mulier, contra | |
| 3657 propriam voluntatem, necesse habet viri voluntati parere. Spinas | |
| 3658 autem et tribulos terra germinasset, si homo non peccasset, in | |
| 3659 cibum animalium, non autem in hominis poenam, quia scilicet per | |
| 3660 eorum exortum nullus labor aut punctio homini operanti in terra | |
| 3661 accideret, ut Augustinus dicit, super Gen. ad Litt. Quamvis | |
| 3662 Alcuinus dicat quod ante peccatum terra omnino spinas et tribulos | |
| 53 | 3663 non germinasset. Sed primum melius est.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 2"><a name="45654"><span class="ref">[45654] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3664 secundum dicendum quod multitudo conceptuum inducitur in poenam |
| 3665 mulieris, non propter ipsam procreationem prolis, quae etiam ante | |
| 3666 peccatum fuisset, sed propter multitudinem afflictionum, quae | |
| 3667 mulier patitur ex hoc quod portat fetum conceptum. Unde signanter | |
| 3668 coniungitur, <i>multiplicabo aerumnas tuas et conceptus | |
| 53 | 3669 tuos</i>.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 3"><a name="45655"><span class="ref">[45655] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3670 dicendum quod illae poenae aliqualiter ad omnes pertinent. |
| 3671 Quaecumque enim mulier concipit, necesse est quod aerumnas patiatur | |
| 3672 et cum dolore pariat, praeter beatam virginem, quae sine | |
| 3673 corruptione concepit et sine dolore peperit, quia eius conceptio | |
| 3674 non fuit secundum legem naturae a primis parentibus derivata. Si | |
| 3675 autem aliqua non concipit neque parit, patitur sterilitatis | |
| 3676 defectum, qui praeponderat poenis praedictis. Similiter etiam | |
| 3677 oportet ut quicumque terram operatur, in sudore vultus comedat | |
| 3678 panem. Et qui ipsi per se agriculturam non exercent, in aliis | |
| 3679 laboribus occupantur, homo enim nascitur ad laborem, ut dicitur Iob | |
| 53 | 3680 V, et sic panem ab aliis in sudore vultus elaboratum manducant.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 4"><a name="45656"><span class="ref">[45656] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3681 dicendum quod locus ille Paradisi terrestris, quamvis non serviat |
| 3682 homini ad usum, servit tamen ei ad documentum, dum cognoscit | |
| 3683 propter peccatum se tali loco fuisse privatum; et dum per ea quae | |
| 3684 corporaliter in illo Paradiso sunt, instruuntur de his quae | |
| 3685 pertinent ad Paradisum caelestem, quo aditus homini praeparatur per | |
| 53 | 3686 Christum.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 5"><a name="45657"><span class="ref">[45657] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3687 dicendum quod, salvis spiritualis sensus mysteriis, locus ille |
| 3688 praecipue videtur esse inaccessibilis propter vehementiam aestus in | |
| 3689 locis intermediis ex propinquitate solis. Et hoc significatur per | |
| 3690 flammeum gladium, qui versatilis dicitur, propter proprietatem | |
| 3691 motus circularis huiusmodi aestum causantis. Et quia motus | |
| 3692 corporalis creaturae disponitur ministerio Angelorum, ut patet per | |
| 3693 Augustinum, III de Trin.; convenienter etiam simul cum gladio | |
| 3694 versatili Cherubin adiungitur, ad custodiendam viam ligni vitae. | |
| 3695 Unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., <i>hoc per caelestes | |
| 3696 potestates etiam in Paradiso visibili factum esse credendum est, ut | |
| 3697 per angelicum ministerium esset illic quaedam ignea | |
| 53 | 3698 custodia</i>.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 6"><a name="45658"><span class="ref">[45658] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3699 dicendum quod homo, si post peccatum de ligno vitae comedisset, non |
| 3700 propter hoc immortalitatem recuperasset, sed beneficio illius cibi | |
| 3701 potuisset vitam magis prolongare. Unde quod dicitur, et vivat in | |
| 3702 aeternum, sumitur ibi aeternum pro diuturno. Hoc autem non | |
| 3703 expediebat homini, ut in miseria huius vitae diutius | |
| 53 | 3704 permaneret.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 7"><a name="45659"><span class="ref">[45659] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 7</span></a> Ad |
| 28 | 3705 septimum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad |
| 3706 Litt., <i>verba Dei non tam sunt primis parentibus insultantis, | |
| 3707 quam ceteros, ne ita superbiant, deterrentis, propter quos ista | |
| 3708 conscripta sunt, quia scilicet non solum Adam non fuit factus | |
| 3709 qualis fieri voluit, sed nec illud quod factus fuerat, | |
| 53 | 3710 conservavit</i>.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 8"><a name="45660"><span class="ref">[45660] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3711 dicendum quod vestitus necessarius est homini secundum statum |
| 3712 praesentis miseriae, propter duo, primo quidem, propter defectum ab | |
| 3713 exterioribus nocumentis, puta intemperie caloris et frigoris; | |
| 3714 secundo, ad tegumentum ignominiae, ne turpitudo membrorum appareat | |
| 3715 in quibus praecipue manifestatur rebellio carnis ad spiritum. Haec | |
| 3716 autem duo in primo statu non erant. Quia in statu illo corpus | |
| 3717 hominis non poterat per aliquid extrinsecum laedi, ut in primo | |
| 3718 dictum est. Nec etiam erat in statu illo aliqua turpitudo in | |
| 3719 corpore hominis quae confusionem induceret, unde dicitur Genesi, | |
| 3720 <i>erat autem uterque nudus</i>, Adam scilicet et uxor eius, et non | |
| 3721 erubescebant. Alia autem ratio est de cibo, qui est necessarius ad | |
| 53 | 3722 fomentum caloris naturalis et ad corporis augmentum.</p><p title="II-II q. 164 a. 2 ad 9"><a name="45661"><span class="ref">[45661] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 9</span></a> Ad nonum |
| 28 | 3723 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., non |
| 3724 est credendum quod primi parentes essent producti clausis oculis, | |
| 3725 praecipue cum de muliere dicatur quod <i>vidit lignum, quod esset | |
| 3726 pulchrum et bonum ad vescendum. Aperti ergo sunt oculi amborum ad | |
| 3727 aliquid intuendum et cogitandum quod antea nunquam adverterant</i>, | |
| 53 | 3728 scilicet ad invicem concupiscendum, quod ante non fuerat.</p></div></div><div class="q" id="q165"><h2>Quaestio 165</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 165 pr."><a name="45662"><span class="ref">[45662] IIª-IIae, q. 165 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3729 considerandum est de tentatione primorum parentum. Circa quam |
| 3730 quaeruntur duo. Primo, utrum fuerit conveniens quod homo a Diabolo | |
| 53 | 3731 tentaretur. Secundo, de modo et ordine illius tentationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 165 a. 1 arg. 1"><a name="45663"><span class="ref">[45663] IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3732 primum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens ut homo a |
| 3733 Diabolo tentaretur. Eadem enim poena finalis debetur peccato Angeli | |
| 3734 et peccato hominis, secundum illud Matth. XXV, <i>ite, maledicti, | |
| 3735 in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis eius</i>. Sed | |
| 3736 primum peccatum Angeli non fuit ex aliqua tentatione exteriori. | |
| 3737 Ergo nec primum peccatum hominis debuit esse ex aliqua tentatione | |
| 53 | 3738 exteriori.</p><p title="II-II q. 165 a. 1 arg. 2"><a name="45664"><span class="ref">[45664] IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3739 Praeterea, Deus, praescius futurorum, sciebat quod homo per |
| 3740 tentationem Daemonis in peccatum deiiceretur, et sic bene sciebat | |
| 3741 quod non expediebat ei quod tentaretur. Ergo videtur quod non | |
| 53 | 3742 fuerit conveniens quod permitteret eum tentari.</p><p title="II-II q. 165 a. 1 arg. 3"><a name="45665"><span class="ref">[45665] IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3743 Praeterea, quod aliquis impugnatorem habeat, ad poenam pertinere |
| 3744 videtur, sicut et e contrario ad praemium pertinere videtur quod | |
| 3745 impugnatio subtrahatur, secundum illud Prov. XVI, <i>cum placuerint | |
| 3746 domino viae hominis, inimicos quoque eius convertet ad pacem</i>. | |
| 3747 Sed poena non debet praecedere culpam. Ergo inconveniens fuit quod | |
| 53 | 3748 homo ante peccatum tentaretur.</p><p title="II-II q. 165 a. 1 s. c."><a name="45666"><span class="ref">[45666] IIª-IIae, q. 165 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3749 contra est quod dicitur Eccli. XXXIV, <i>qui non est tentatus, |
| 53 | 3750 qualia scit?</i></p><p title="II-II q. 165 a. 1 co."><a name="45667"><span class="ref">[45667] IIª-IIae, q. 165 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3751 dicendum quod divina sapientia disponit omnia suaviter, ut dicitur |
| 3752 Sap. VIII, inquantum scilicet sua providentia singulis attribuit | |
| 3753 quae eis competunt secundum suam naturam; quia, ut Dionysius dicit, | |
| 3754 IV cap. de Div. Nom., <i>providentiae non est naturam corrumpere, | |
| 3755 sed salvare</i>. Hoc autem pertinet ad conditionem humanae naturae, | |
| 3756 ut ab aliis creaturis iuvari vel impediri possit. Unde conveniens | |
| 3757 fuit ut Deus hominem in statu innocentiae et tentari permitteret | |
| 3758 per malos Angelos, et iuvari eum faceret per bonos. Ex speciali | |
| 3759 autem beneficio gratiae hoc erat ei collatum, ut nulla creatura | |
| 3760 exterior ei posset nocere contra propriam voluntatem, per quam | |
| 53 | 3761 etiam tentationi Daemonis resistere poterat.</p><p title="II-II q. 165 a. 1 ad 1"><a name="45668"><span class="ref">[45668] IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3762 ergo dicendum quod supra naturam humanam est aliqua natura in qua |
| 3763 potest malum culpae inveniri, non autem supra naturam angelicam. | |
| 3764 Tentare autem inducendo ad malum, non est nisi iam depravati per | |
| 3765 culpam. Et ideo conveniens fuit ut homo per Angelum malum | |
| 3766 tentaretur ad peccandum, sicut etiam, secundum naturae ordinem, per | |
| 3767 Angelum bonum promovetur ad perfectionem. Angelus autem a suo | |
| 3768 superiori, scilicet a Deo, in bono perfici potuit, non autem ad | |
| 3769 peccandum induci, quia, sicut dicitur Iac. I, <i>Deus intentator | |
| 53 | 3770 malorum est</i>.</p><p title="II-II q. 165 a. 1 ad 2"><a name="45669"><span class="ref">[45669] IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3771 secundum dicendum quod, sicut Deus sciebat quod homo per |
| 3772 tentationem in peccatum esset deiiciendus, ita etiam sciebat quod | |
| 3773 per liberum arbitrium resistere poterat tentatori. Hoc autem | |
| 3774 requirebat conditio naturae ipsius, ut propriae voluntati | |
| 3775 relinqueretur, secundum illud Eccli. XV, <i>Deus reliquit hominem | |
| 3776 in manu consilii sui</i>. Unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad | |
| 3777 Litt., <i>non mihi videtur magnae laudis futurum fuisse hominem, si | |
| 3778 propterea posset bene vivere quia nemo male vivere suaderet, cum et | |
| 3779 in natura posse, et in potestate haberet velle non consentire | |
| 53 | 3780 suadenti</i>.</p><p title="II-II q. 165 a. 1 ad 3"><a name="45670"><span class="ref">[45670] IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3781 dicendum quod impugnatio cui cum difficultate resistitur, poenalis |
| 3782 est. Sed homo in statu innocentiae poterat absque omni difficultate | |
| 3783 tentationi resistere. Et ideo impugnatio tentatoris poenalis ei non | |
| 53 | 3784 fuit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 1"><a name="45671"><span class="ref">[45671] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3785 secundum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens modus |
| 3786 et ordo primae tentationis. Sicut enim ordine naturae Angelus erat | |
| 3787 superior homine, ita et vir erat perfectior muliere. Sed peccatum | |
| 3788 pervenit ab Angelo ad hominem. Ergo, pari ratione, debuit pervenire | |
| 3789 a viro in mulierem, ut scilicet mulier per virum tentaretur, et non | |
| 53 | 3790 e converso.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 2"><a name="45672"><span class="ref">[45672] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3791 Praeterea, tentatio primorum parentum fuit per suggestionem. Potest |
| 3792 autem Diabolus suggerere homini etiam absque aliqua exteriori | |
| 3793 sensibili creatura. Cum ergo primi parentes essent spirituali mente | |
| 3794 praediti, minus sensibilibus quam intelligibilibus inhaerentes, | |
| 3795 convenientius fuisset quod solum spirituali tentatione homo | |
| 53 | 3796 tentaretur quam exteriori.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 3"><a name="45673"><span class="ref">[45673] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3797 Praeterea, non potest convenienter aliquis malum suggerere nisi per |
| 3798 aliquid quod appareat bonum. Sed multa alia animalia habent maiorem | |
| 3799 apparentiam boni quam serpens. Non ergo convenienter tentatus fuit | |
| 53 | 3800 homo a Diabolo per serpentem.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 4"><a name="45674"><span class="ref">[45674] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3801 Praeterea, serpens est animal irrationale. Sed animali irrationali |
| 3802 non competit sapientia nec locutio, nec poena. Ergo inconvenienter | |
| 3803 inducitur serpens esse callidior cunctis animalibus, vel, | |
| 3804 prudentissimus omnium bestiarum, secundum aliam translationem. | |
| 3805 Inconvenienter etiam inducitur fuisse mulieri locutus, et a Deo | |
| 53 | 3806 punitus.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 s. c."><a name="45675"><span class="ref">[45675] IIª-IIae, q. 165 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3807 contra est quod id quod est primum in aliquo genere, debet esse |
| 3808 proportionatum his quae in eodem genere consequuntur. Sed in | |
| 3809 quolibet peccato invenitur ordo primae tentationis, inquantum | |
| 3810 videlicet praecedit in sensualitate, quae per serpentem | |
| 3811 significatur, peccati concupiscentia; in ratione inferiori, quae | |
| 3812 significatur per mulierem, delectatio; in ratione superiori, quae | |
| 3813 significatur per virum, consensus peccati; ut Augustinus dicit, XII | |
| 53 | 3814 de Trin. Ergo congruus fuit ordo primae tentationis.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 co."><a name="45676"><span class="ref">[45676] IIª-IIae, q. 165 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3815 dicendum quod homo compositus est ex duplici natura, intellectiva |
| 3816 scilicet et sensitiva. Et ideo Diabolus in tentatione hominis usus | |
| 3817 est incitamento ad peccandum dupliciter. Uno quidem modo, ex parte | |
| 3818 intellectus, inquantum promisit divinitatis similitudinem per | |
| 3819 scientiae adeptionem, quam homo naturaliter desiderat. Alio modo, | |
| 3820 ex parte sensus. Et sic usus est his sensibilibus rebus quae | |
| 3821 maximam habent affinitatem ad hominem, partim quidem in eadem | |
| 3822 specie, tentans virum per mulierem; partim vero in eodem genere, | |
| 3823 tentans mulierem per serpentem; partim vero ex genere propinquo, | |
| 53 | 3824 proponens pomum ligni vetiti ad edendum.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 ad 1"><a name="45677"><span class="ref">[45677] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3825 ergo dicendum quod in actu tentationis Diabolus erat sicut |
| 3826 principale agens, sed mulier assumebatur quasi instrumentum | |
| 3827 tentationis ad deiiciendum virum. Tum quia mulier erat infirmior | |
| 3828 viro, unde magis seduci poterat. Tum etiam, propter coniunctionem | |
| 3829 eius ad virum, maxime per eam Diabolus poterat virum seducere. Non | |
| 3830 autem est eadem ratio principalis agentis et instrumenti. Nam | |
| 3831 principale agens oportet esse potius, quod non requiritur in agente | |
| 53 | 3832 instrumentali.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 ad 2"><a name="45678"><span class="ref">[45678] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3833 secundum dicendum quod suggestio qua spiritualiter Diabolus aliquid |
| 3834 homini suggerit, ostendit Diabolus plus habere potestatis in homine | |
| 3835 quam suggestio exterior, quia per suggestionem interiorem immutatur | |
| 3836 a Diabolo saltem hominis phantasia, sed per suggestionem exteriorem | |
| 3837 immutatur sola exterior creatura. Diabolus autem minimum potestatis | |
| 3838 habebat in homine ante peccatum et ideo non potuit eum interiori | |
| 53 | 3839 suggestione, sed solum exteriori tentare.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 ad 3"><a name="45679"><span class="ref">[45679] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3840 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., |
| 3841 <i>non debemus opinari quod serpentem sibi, per quem tentaret, | |
| 3842 Diabolus eligeret. Sed, cum esset in illo decipiendi cupiditas, non | |
| 53 | 3843 nisi per illud animal potuit per quod posse permissus est</i>.</p><p title="II-II q. 165 a. 2 ad 4"><a name="45680"><span class="ref">[45680] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3844 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., |
| 3845 <i>serpens dictus est astutus, vel callidus, sive prudens, propter | |
| 3846 astutiam Diaboli, quae in illo agebat dolum, sicut dicitur prudens | |
| 3847 vel astuta lingua quam prudens vel astutus movet ad aliquid | |
| 3848 prudenter vel astute suadendum. Neque etiam serpens verborum sonos | |
| 3849 intelligebat qui ex illo fiebant ad mulierem, neque enim conversa | |
| 3850 credenda est anima eius in naturam rationalem. Quandoquidem nec | |
| 3851 ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum Daemon in eis | |
| 3852 loquitur, sciunt quid loquantur. Sic ergo locutus est serpens | |
| 3853 homini sicut asina in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi | |
| 3854 quod illud fuit opus diabolicum, hoc angelicum. Unde serpens non | |
| 3855 est interrogatus cur hoc fecerit, quia non in sua natura ipse id | |
| 3856 fecerat, sed Diabolus in illo, qui iam ex peccato suo igni | |
| 3857 destinatus fuerat sempiterno. Quod autem serpenti dicitur, ad eum | |
| 3858 qui per serpentem operatus est, refertur</i>. Et sicut Augustinus | |
| 3859 dicit, in libro super Gen. contra Manichaeos, <i>nunc quidem eius | |
| 3860 poena, idest Diaboli, dicitur qua nobis cavendus est, non ea quae | |
| 3861 ultimo iudicio reservatur</i>. Per hoc enim quod ei dicitur, | |
| 3862 <i>maledictus es inter omnia animantia et bestias terrae, pecora | |
| 3863 illi praeponuntur, non in potestate, sed in conservatione naturae | |
| 3864 suae, quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam caelestem, | |
| 3865 quam nunquam habuerunt, sed in sua natura quam acceperunt, peragunt | |
| 3866 vitam</i>. Dicitur etiam ei, pectore et ventre repes, secundum | |
| 3867 aliam litteram. Ubi <i>nomine pectoris significatur superbia, quia | |
| 3868 ibi dominatur impetus animae, nomine autem ventris significatur | |
| 3869 carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. His | |
| 3870 autem rebus serpit ad eos quos vult decipere</i>. Quod autem | |
| 3871 dicitur, <i>terram comedes cunctis diebus vitae tuae, duobus modis | |
| 3872 intelligi potest. Vel, ad te pertinebunt quos terrena cupiditate | |
| 3873 deceperis, idest peccatores, qui terrae nomine significantur. Vel | |
| 3874 tertium genus tentationis his verbis figuratur, quod est | |
| 3875 curiositas, terram enim qui manducat, profunda et tenebrosa | |
| 3876 penetrat</i>. Per hoc autem quod inimicitiae ponuntur inter ipsum | |
| 3877 et mulierem, <i>ostenditur non posse nos a Diabolo tentari nisi per | |
| 3878 illam animalem partem quae quasi mulieris imaginem in homine | |
| 3879 ostendit. Semen autem Diaboli est perversa suggestio, semen | |
| 3880 mulieris, fructus boni operis, quod perversae suggestioni resistit. | |
| 3881 Et ideo observat serpens plantam mulieris, ut, si quando in | |
| 3882 illicita illabitur, delectatio illam capiat, et illa observat caput | |
| 53 | 3883 eius, ut eum in ipso initio malae suasionis excludat</i>.</p></div></div><div class="q" id="q166"><h2>Quaestio 166</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 166 pr."><a name="45681"><span class="ref">[45681] IIª-IIae, q. 166 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3884 considerandum est de studiositate, et curiositate sibi opposita. |
| 3885 Circa studiositatem autem quaeruntur duo. Primo, quae sit materia | |
| 53 | 3886 studiositatis. Secundo, utrum sit pars temperantiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 166 a. 1 arg. 1"><a name="45682"><span class="ref">[45682] IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3887 primum sic proceditur. Videtur quod materia studiositatis non sit |
| 3888 proprie cognitio. Studiosus enim dicitur aliquis ex eo quod adhibet | |
| 3889 studium aliquibus rebus. Sed in qualibet materia debet homo studium | |
| 3890 adhibere, ad hoc quod recte faciat quod est faciendum. Ergo videtur | |
| 53 | 3891 quod non sit specialis materia studiositatis cognitio.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 arg. 2"><a name="45683"><span class="ref">[45683] IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3892 Praeterea, studiositas curiositati opponitur. Sed curiositas, quae |
| 3893 a cura dicitur, potest esse etiam circa ornatum vestium, et circa | |
| 3894 alia huiusmodi quae pertinent ad corpus, unde apostolus dicit, Rom. | |
| 3895 XIII, <i>carnis curam ne feceritis in desideriis</i>. Ergo | |
| 53 | 3896 studiositas non est solum circa cognitionem.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 arg. 3"><a name="45684"><span class="ref">[45684] IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3897 Praeterea, Ierem. VI dicitur, <i>a minori usque ad maiorem, omnes |
| 3898 avaritiae student</i>. Sed avaritia non est proprie circa | |
| 3899 cognitionem, sed magis circa possessionem divitiarum, ut supra | |
| 3900 habitum est. Ergo studiositas, quae a studio dicitur, non est | |
| 53 | 3901 proprie circa cognitionem.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 s. c."><a name="45685"><span class="ref">[45685] IIª-IIae, q. 166 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3902 contra est quod dicitur Prov. XXVII, <i>stude sapientiae, fili mi, |
| 3903 et laetifica cor meum, ut possis respondere sermonem</i>. Sed eadem | |
| 3904 studiositas est quae laudatur ut virtus, et ad quam lex invitat. | |
| 53 | 3905 Ergo studiositas proprie est circa cognitionem.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 co."><a name="45686"><span class="ref">[45686] IIª-IIae, q. 166 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3906 dicendum quod studium praecipue importat vehementem applicationem |
| 3907 mentis ad aliquid. Mens autem non applicatur ad aliquid nisi | |
| 3908 cognoscendo illud. Unde per prius mens applicatur ad cognitionem, | |
| 3909 secundario autem applicatur ad ea in quibus homo per cognitionem | |
| 3910 dirigitur. Et ideo studium per prius respicit cognitionem, et per | |
| 3911 posterius quaecumque alia ad quae operanda directione cognitionis | |
| 3912 indigemus. Virtutes autem proprie sibi attribuunt illam materiam | |
| 3913 circa quam primo et principaliter sunt, sicut fortitudo pericula | |
| 3914 mortis, et temperantia delectationem tactus. Et ideo studiositas | |
| 53 | 3915 proprie dicitur circa cognitionem.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 ad 1"><a name="45687"><span class="ref">[45687] IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3916 ergo dicendum quod circa alias materias non potest aliquid recte |
| 3917 fieri, nisi secundum quod est praeordinatum per rationem | |
| 3918 cognoscentem. Et ideo per prius studiositas cognitionem respicit, | |
| 53 | 3919 cuicumque materiae studium adhibeatur.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 ad 2"><a name="45688"><span class="ref">[45688] IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3920 secundum dicendum quod ex affectu hominis trahitur mens eius ad |
| 3921 intendendum his ad quae afficitur, secundum illud Matth. VI, <i>ubi | |
| 3922 est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum</i>. Et quia ad ea quibus | |
| 3923 caro fovetur, maxime homo afficitur, consequens est quod cogitatio | |
| 3924 hominis versetur praecipue circa ea quibus caro fovetur, ut | |
| 3925 scilicet homo inquirat qualiter homo optime possit carni suae | |
| 3926 subvenire. Et secundum hoc, curiositas ponitur circa ea quae ad | |
| 53 | 3927 carnem pertinent, ratione eorum quae ad cognitionem pertinent.</p><p title="II-II q. 166 a. 1 ad 3"><a name="45689"><span class="ref">[45689] IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3928 dicendum quod avaritia inhiat ad lucra conquirenda, ad quod maxime |
| 3929 necessaria est quaedam peritia terrenarum rerum. Et secundum hoc, | |
| 53 | 3930 studium attribuitur his quae ad avaritiam spectant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 166 a. 2 arg. 1"><a name="45690"><span class="ref">[45690] IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3931 secundum sic proceditur. Videtur quod studiositas non sit |
| 3932 temperantiae pars. Studiosus enim dicitur aliquis secundum | |
| 3933 studiositatem. Sed universaliter omnis virtuosus vocatur studiosus, | |
| 3934 ut patet per philosophum, qui frequenter sic utitur nomine | |
| 3935 studiosi. Ergo studiositas est generalis virtus, et non est pars | |
| 53 | 3936 temperantiae.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 arg. 2"><a name="45691"><span class="ref">[45691] IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3937 Praeterea, studiositas, sicut dictum est, ad cognitionem pertinet. |
| 3938 Sed cognitio non pertinet ad virtutes morales, quae sunt in | |
| 3939 appetitiva animae parte, sed magis ad intellectuales, quae sunt in | |
| 3940 parte cognoscitiva, unde et sollicitudo est actus prudentiae, ut | |
| 53 | 3941 supra habitum est. Ergo studiositas non est pars temperantiae.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 arg. 3"><a name="45692"><span class="ref">[45692] IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3942 Praeterea, virtus quae ponitur pars alicuius principalis virtutis, |
| 3943 assimilatur ei quantum ad modum. Sed studiositas non assimilatur | |
| 3944 temperantiae quantum ad modum. Quia temperantiae nomen sumitur ex | |
| 3945 quadam refrenatione, unde magis opponitur vitio quod est in | |
| 3946 excessu. Nomen autem studiositatis sumitur e contrario ex | |
| 3947 applicatione animae ad aliquid, unde magis videtur opponi vitio | |
| 3948 quod est in defectu, scilicet negligentiae studendi, quam vitio | |
| 3949 quod est in excessu, scilicet curiositati. Unde, propter horum | |
| 3950 similitudinem, dicit Isidorus, in libro Etymol., quod studiosus | |
| 3951 dicitur quasi studiis curiosus. Ergo studiositas non est pars | |
| 53 | 3952 temperantiae.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 s. c."><a name="45693"><span class="ref">[45693] IIª-IIae, q. 166 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3953 contra est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccle., |
| 3954 <i>curiosi esse prohibemur, quod magnae temperantiae munus est</i>. | |
| 3955 Sed curiositas prohibetur per studiositatem moderatam. Ergo | |
| 53 | 3956 studiositas est pars temperantiae.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 co."><a name="45694"><span class="ref">[45694] IIª-IIae, q. 166 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3957 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad temperantiam pertinet |
| 3958 moderari motum appetitus, ne superflue tendat in id quod | |
| 3959 naturaliter concupiscitur. Sicut autem naturaliter homo concupiscit | |
| 3960 delectationes ciborum et venereorum secundum naturam corporalem, | |
| 3961 ita secundum animam naturaliter desiderat cognoscere aliquid, unde | |
| 3962 et philosophus dicit, in I Metaphys., quod <i>omnes homines | |
| 3963 naturaliter scire desiderant</i>. Moderatio autem huius appetitus | |
| 3964 pertinet ad virtutem studiositatis. Unde consequens est quod | |
| 3965 studiositas sit pars potentialis temperantiae, sicut virtus | |
| 3966 secundaria ei adiuncta ut principali virtuti. Et comprehenditur sub | |
| 53 | 3967 modestia, ratione superius dicta.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 ad 1"><a name="45695"><span class="ref">[45695] IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3968 ergo dicendum quod prudentia est completiva omnium virtutum |
| 3969 moralium, ut dicitur in VI Ethic. Inquantum igitur cognitio | |
| 3970 prudentiae ad omnes virtutes pertinet, intantum nomen | |
| 3971 studiositatis, quae proprie circa cognitionem est, ad omnes | |
| 53 | 3972 virtutes derivatur.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 ad 2"><a name="45696"><span class="ref">[45696] IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 3973 secundum dicendum quod actus cognoscitivae virtutis imperatur a vi |
| 3974 appetitiva, quae est motiva omnium virium, ut supra habitum est. Et | |
| 3975 ideo circa cognitionem duplex bonum potest attendi. Unum quidem, | |
| 3976 quantum ad ipsum actum cognitionis. Et tale bonum pertinet ad | |
| 3977 virtutes intellectuales, ut scilicet homo circa singula aestimet | |
| 3978 verum. Aliud autem est bonum quod pertinet ad actum appetitivae | |
| 3979 virtutis, ut scilicet homo habeat appetitum rectum applicandi vim | |
| 3980 cognoscitivam sic vel aliter, ad hoc vel ad illud. Et hoc pertinet | |
| 3981 ad virtutem studiositatis. Unde computatur inter virtutes | |
| 53 | 3982 morales.</p><p title="II-II q. 166 a. 2 ad 3"><a name="45697"><span class="ref">[45697] IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3983 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Ethic., ad hoc quod |
| 3984 homo fiat virtuosus, oportet quod servet se ab his ad quae maxime | |
| 3985 inclinat natura. Et inde est quod, quia natura praecipue inclinat | |
| 3986 ad timendum mortis pericula et ad sectandum delectabilia carnis, | |
| 3987 quod laus virtutis fortitudinis praecipue consistit in quadam | |
| 3988 firmitate persistendi contra huiusmodi pericula, et laus virtutis | |
| 3989 temperantiae in quadam refrenatione a delectabilibus carnis. Sed | |
| 3990 quantum ad cognitionem, est in homine contraria inclinatio. Quia ex | |
| 3991 parte animae, inclinatur homo ad hoc quod cognitionem rerum | |
| 3992 desideret, et sic oportet ut homo laudabiliter huiusmodi appetitum | |
| 3993 refrenet, ne immoderate rerum cognitioni intendat. Ex parte vero | |
| 3994 naturae corporalis, homo inclinatur ad hoc ut laborem inquirendi | |
| 3995 scientiam vitet. Quantum igitur ad primum, studiositas in | |
| 3996 refrenatione consistit, et secundum hoc ponitur pars temperantiae. | |
| 3997 Sed quantum ad secundum laus huius virtutis consistit in quadam | |
| 3998 vehementia intentionis ad scientiam rerum percipiendam, et ex hoc | |
| 3999 nominatur. Primum autem est essentialius huic virtuti quam | |
| 4000 secundum. Nam appetitus cognoscendi per se respicit cognitionem, ad | |
| 4001 quam ordinatur studiositas. Sed labor addiscendi est impedimentum | |
| 4002 quoddam cognitionis, unde respicitur ab hac virtute per accidens, | |
| 53 | 4003 quasi removendo prohibens.</p></div></div><div class="q" id="q167"><h2>Quaestio 167</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 167 pr."><a name="45698"><span class="ref">[45698] IIª-IIae, q. 167 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4004 considerandum est de curiositate. Et circa hoc quaeruntur duo. |
| 4005 Primo, utrum vitium curiositatis possit esse in cognitione | |
| 53 | 4006 intellectiva. Secundo, utrum sit in cognitione sensitiva.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 167 a. 1 arg. 1"><a name="45699"><span class="ref">[45699] IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4007 primum sic proceditur. Videtur quod circa cognitionem intellectivam |
| 4008 non possit esse curiositas. Quia secundum philosophum, in II | |
| 4009 Ethic., in his quae secundum se sunt bona vel mala, non possunt | |
| 4010 accipi medium et extrema. Sed cognitio intellectiva secundum se est | |
| 4011 bona, in hoc enim perfectio hominis videtur consistere, ut | |
| 4012 intellectus eius de potentia reducatur in actum, quod fit per | |
| 4013 cognitionem veritatis. Dionysius etiam dicit, IV cap. de Div. Nom., | |
| 4014 quod <i>bonum animae humanae est secundum rationem esse</i>, cuius | |
| 4015 perfectio in cognitione veritatis consistit. Ergo circa cognitionem | |
| 53 | 4016 intellectivam non potest esse vitium curiositatis.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 arg. 2"><a name="45700"><span class="ref">[45700] IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4017 Praeterea, illud per quod homo similatur Deo, et quod a Deo |
| 4018 consequitur, non potest esse malum. Sed quaecumque abundantia | |
| 4019 cognitionis a Deo est, secundum illud Eccli. I, <i>omnis sapientia | |
| 4020 a domino Deo est</i>. Et Sap. VII dicitur, <i>ipse dedit mihi horum | |
| 4021 quae sunt scientiam veram, ut sciam dispositionem orbis terrarum et | |
| 4022 virtutes elementorum</i>, et cetera. Per hoc etiam homo Deo | |
| 4023 assimilatur, quod veritatem cognoscit, quia omnia nuda et aperta | |
| 4024 sunt oculis eius, ut habetur ad Heb. IV. Unde et I Reg. II dicitur | |
| 4025 quod <i>Deus scientiarum dominus est</i>, ergo, quantumcumque | |
| 4026 abundet cognitio veritatis, non est mala, sed bona. Appetitus autem | |
| 4027 boni non est vitiosus. Ergo circa intellectivam cognitionem | |
| 53 | 4028 veritatis non potest esse vitium curiositatis.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 arg. 3"><a name="45701"><span class="ref">[45701] IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4029 Praeterea, si circa aliquam intellectivam cognitionem posset esse |
| 4030 curiositatis vitium, praecipue esset circa philosophicas scientias. | |
| 4031 Sed eis intendere non videtur esse vitiosum, dicit enim Hieronymus, | |
| 4032 super Danielem, <i>qui de mensa et vino regis noluerunt comedere ne | |
| 4033 polluantur, si sapientiam atque doctrinam Babyloniorum scirent esse | |
| 4034 peccatum, nunquam acquiescerent discere quod non licebat</i>. Et | |
| 4035 Augustinus dicit, in II de Doctr. Christ., quod, <i>si qua vera | |
| 4036 philosophi dixerunt, ab eis sunt, tanquam ab iniustis | |
| 4037 possessoribus, in usum nostrum vindicanda</i>. Non ergo circa | |
| 53 | 4038 cognitionem intellectivam potest esse curiositas vitiosa.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 s. c."><a name="45702"><span class="ref">[45702] IIª-IIae, q. 167 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4039 contra est quod Hieronymus dicit, <i>nonne vobis videtur in |
| 4040 vanitate sensus et obscuritate mentis ingredi qui diebus ac | |
| 4041 noctibus in dialectica arte torquetur, qui physicus perscrutator | |
| 4042 oculos trans caelum levat?</i> Sed vanitas sensus et obscuritas | |
| 4043 mentis est vitiosa. Ergo circa intellectivas scientias potest esse | |
| 53 | 4044 curiositas vitiosa.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 co."><a name="45703"><span class="ref">[45703] IIª-IIae, q. 167 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4045 dicendum quod, sicut dictum est, studiositas non est directe circa |
| 4046 ipsam cognitionem, sed circa appetitum et studium cognitionis | |
| 4047 acquirendae. Aliter autem est iudicandum de ipsa cognitione | |
| 4048 veritatis, et aliter de appetitu et studio veritatis cognoscendae. | |
| 4049 Ipsa enim veritatis cognitio, per se loquendo, bona est. Potest | |
| 4050 autem per accidens esse mala, ratione scilicet alicuius | |
| 4051 consequentis, vel inquantum scilicet aliquis de cognitione | |
| 4052 veritatis superbit, secundum illud I ad Cor. VIII, scientia inflat; | |
| 4053 vel inquantum homo utitur cognitione veritatis ad peccandum. Sed | |
| 4054 ipse appetitus vel studium cognoscendae veritatis potest habere | |
| 4055 rectitudinem vel perversitatem. Uno quidem modo, prout aliquis | |
| 4056 tendit suo studio in cognitionem veritatis prout per accidens | |
| 4057 coniungitur ei malum, sicut illi qui student ad scientiam veritatis | |
| 4058 ut exinde superbiant. Unde Augustinus dicit, in libro de moribus | |
| 4059 Eccle., <i>sunt qui, desertis virtutibus, et nescientes quid sit | |
| 4060 Deus et quanta sit maiestas semper eodem modo manentis naturae, | |
| 4061 magnum aliquid se agere putant si universam istam corporis molem | |
| 4062 quam mundum nuncupamus, curiosissime intentissimeque perquirant. | |
| 4063 Unde etiam tanta superbia gignitur ut in ipso caelo, de quo saepe | |
| 4064 disputant, sibimet habitare videantur</i>. Similiter etiam illi qui | |
| 4065 student addiscere aliquid ad peccandum, vitiosum studium habent, | |
| 4066 secundum illud Ierem. IX, <i>docuerunt linguam suam loqui | |
| 4067 mendacium, ut inique agerent, laboraverunt</i>. Alio autem modo | |
| 4068 potest esse vitium ex ipsa inordinatione appetitus et studii | |
| 4069 addiscendi veritatem. Et hoc quadrupliciter. Uno modo, inquantum | |
| 4070 per studium minus utile retrahuntur a studio quod eis ex | |
| 4071 necessitate incumbit. Unde Hieronymus dicit, <i>sacerdotes, | |
| 4072 dimissis Evangeliis et prophetiis, videmus comoedias legere, et | |
| 4073 amatoria bucolicorum versuum verba cantare</i>. Alio modo, | |
| 4074 inquantum studet aliquis addiscere ab eo a quo non licet, sicut | |
| 4075 patet de his qui aliqua futura a Daemonibus perquirunt, quae est | |
| 4076 superstitiosa curiositas. De quo Augustinus dicit, in libro de vera | |
| 4077 Relig., <i>nescio an philosophi impedirentur a fide vitio | |
| 4078 curiositatis in percunctandis Daemonibus</i>. Tertio, quando homo | |
| 4079 appetit cognoscere veritatem circa creaturas non referendo ad | |
| 4080 debitum finem, scilicet ad cognitionem Dei. Unde Augustinus dicit, | |
| 4081 in libro de vera Relig., quod <i>in consideratione creaturarum non | |
| 4082 est vana et peritura curiositas exercenda, sed gradus ad immortalia | |
| 4083 et semper manentia faciendus</i>. Quarto modo, inquantum aliquis | |
| 4084 studet ad cognoscendam veritatem supra proprii ingenii facultatem, | |
| 4085 quia per hoc homines de facili in errores labuntur. Unde dicitur | |
| 4086 Eccli. III, <i>altiora te ne quaesieris, et fortiora ne scrutatus | |
| 4087 fueris, et in pluribus operibus eius ne fueris curiosus</i>; et | |
| 4088 postea sequitur, <i>multos enim supplantavit suspicio eorum, et in | |
| 53 | 4089 vanitate detinuit sensus eorum</i>.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 ad 1"><a name="45704"><span class="ref">[45704] IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4090 ergo dicendum quod bonum hominis consistit in cognitione veri, non |
| 4091 tamen summum hominis bonum consistit in cognitione cuiuslibet veri, | |
| 4092 sed in perfecta cognitione summae veritatis, ut patet per | |
| 4093 philosophum, in X Ethic. Et ideo potest esse vitium in cognitione | |
| 4094 aliquorum verorum, secundum quod talis appetitus non debito modo | |
| 4095 ordinatur ad cognitionem summae veritatis, in qua consistit summa | |
| 53 | 4096 felicitas.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 ad 2"><a name="45705"><span class="ref">[45705] IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4097 secundum dicendum quod ratio illa ostendit quod cognitio veritatis |
| 4098 secundum se sit bona, non tamen per hoc excluditur quin possit | |
| 4099 aliquis cognitione veritatis abuti ad malum, vel etiam inordinate | |
| 4100 cognitionem veritatis appetere; quia etiam oportet appetitum boni | |
| 53 | 4101 debito modo regulatum esse.</p><p title="II-II q. 167 a. 1 ad 3"><a name="45706"><span class="ref">[45706] IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4102 dicendum quod studium philosophiae secundum se est licitum et |
| 4103 laudabile, propter veritatem quam philosophi perceperunt, Deo illis | |
| 4104 revelante, ut dicitur Rom. I. Sed quia quidam philosophi abutuntur | |
| 4105 ad fidei impugnationem, ideo apostolus dicit, ad Coloss. II, | |
| 4106 <i>videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem | |
| 4107 scientiam, secundum traditionem hominum, et non secundum | |
| 4108 Christum</i>. Et Dionysius dicit, in epistola ad Polycarpum, de | |
| 4109 quibusdam philosophis, quod <i>divinis non sancte contra divina | |
| 4110 utuntur, per sapientiam Dei tentantes expellere divinam | |
| 53 | 4111 venerationem</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 167 a. 2 arg. 1"><a name="45707"><span class="ref">[45707] IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4112 secundum sic proceditur. Videtur quod vitium curiositatis non sit |
| 4113 circa sensitivam cognitionem. Sicut enim aliqua cognoscuntur per | |
| 4114 sensum visus, ita etiam aliqua cognoscuntur per sensum tactus et | |
| 4115 gustus. Sed circa tangibilia et gustabilia non ponitur vitium | |
| 4116 curiositatis, sed magis vitium luxuriae aut gulae. Ergo videtur | |
| 4117 quod nec circa ea quae cognoscuntur per visum, sit vitium | |
| 53 | 4118 curiositatis.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 arg. 2"><a name="45708"><span class="ref">[45708] IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4119 Praeterea, curiositas esse videtur in inspectione ludorum, unde |
| 4120 Augustinus dicit, in VI Confess., quod, <i>quodam pugnae casu, cum | |
| 4121 clamor ingens totius populi vehementer Alypium pulsasset, | |
| 4122 curiositate victus, aperuit oculos</i>. Sed inspectio ludorum non | |
| 4123 videtur esse vitiosa, quia huiusmodi inspectio delectabilis | |
| 4124 redditur propter repraesentationem, in qua homo naturaliter | |
| 4125 delectatur, ut philosophus dicit, in sua poetria. Non ergo circa | |
| 53 | 4126 sensibilium cognitionem est vitium curiositatis.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 arg. 3"><a name="45709"><span class="ref">[45709] IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4127 Praeterea, ad curiositatem pertinere videtur actus proximorum |
| 4128 perquirere, ut dicit Beda. Sed perquirere facta aliorum non videtur | |
| 4129 esse vitiosum, quia sicut dicitur Eccli. XVII, <i>unicuique | |
| 4130 mandavit Deus de proximo suo</i>. Ergo vitium curiositatis non est | |
| 53 | 4131 in huiusmodi particularibus sensibilibus cognoscendis.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 s. c."><a name="45710"><span class="ref">[45710] IIª-IIae, q. 167 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4132 contra est quod Augustinus dicit, in libro de vera Relig., quod |
| 4133 <i>concupiscentia oculorum reddit homines curiosos</i>. Ut autem | |
| 4134 dicit Beda, concupiscentia oculorum est non solum in discendis | |
| 4135 magicis artibus, sed etiam in contemplandis spectaculis, et in | |
| 4136 dignoscendis et carpendis vitiis proximorum, quae sunt quaedam | |
| 4137 particularia sensibilia. Cum ergo concupiscentia oculorum sit | |
| 4138 quoddam vitium, sicut etiam superbia vitae et concupiscentia | |
| 4139 carnis, contra quae dividitur, I Ioan. II; videtur quod vitium | |
| 53 | 4140 curiositatis sit circa sensibilium cognitionem.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 co."><a name="45711"><span class="ref">[45711] IIª-IIae, q. 167 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4141 dicendum quod cognitio sensitiva ordinatur ad duo. Uno enim modo, |
| 4142 tam in hominibus quam in aliis animalibus, ordinatur ad corporis | |
| 4143 sustentationem, quia per huiusmodi cognitionem homines et alia | |
| 4144 animalia vitant nociva, et conquirunt ea quae sunt necessaria ad | |
| 4145 corporis sustentationem. Alio modo, specialiter in homine ordinatur | |
| 4146 ad cognitionem intellectivam, vel speculativam vel practicam. | |
| 4147 Apponere ergo studium circa sensibilia cognoscenda, dupliciter | |
| 4148 potest esse vitiosum. Uno modo, inquantum cognitio sensitiva non | |
| 4149 ordinatur in aliquid utile, sed potius avertit hominem ab aliqua | |
| 4150 utili consideratione. Unde Augustinus dicit, in X Confess., | |
| 4151 <i>canem currentem post leporem iam non specto cum in circo fit. At | |
| 4152 vero in agro, si casu transeam, avertit me fortassis ab aliqua | |
| 4153 magna cogitatione, atque ad se convertit illa venatio, et nisi iam | |
| 4154 mihi demonstrata infirmitate mea, cito admoneas, vanus hebesco</i>. | |
| 4155 Alio modo, inquantum cognitio sensitiva ordinatur ad aliquod | |
| 4156 noxium, sicut inspectio mulieris ordinatur ad concupiscendum; et | |
| 4157 diligens inquisitio eorum quae ab aliis fiunt, ordinatur ad | |
| 4158 detrahendum. Si quis autem cognitioni sensibilium intendit | |
| 4159 ordinate, propter necessitatem sustentandae naturae, vel propter | |
| 4160 studium intelligendae veritatis, est virtuosa studiositas circa | |
| 53 | 4161 sensibilem cognitionem.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 ad 1"><a name="45712"><span class="ref">[45712] IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4162 ergo dicendum quod luxuria et gula sunt circa delectationes quae |
| 4163 sunt in usu rerum tangibilium. Sed circa delectationem cognitionis | |
| 4164 omnium sensuum est curiositas. <i>Et vocatur concupiscentia | |
| 4165 oculorum, quia oculi sunt ad cognoscendum in sensibus principales, | |
| 4166 unde omnia sensibilia videri dicuntur</i>, ut Augustinus dicit, in | |
| 4167 X Confess. Et sicut Augustinus ibidem subdit, <i>ex hoc evidentius | |
| 4168 discernitur quid voluptatis, quid curiositatis agatur per sensus, | |
| 4169 quod voluptas pulchra, suavia, canora, sapida, lenia sectatur; | |
| 4170 curiositas autem etiam his contraria, tentandi causa, non ad | |
| 53 | 4171 subeundam molestiam, sed experiendi noscendique libidinem</i>.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 ad 2"><a name="45713"><span class="ref">[45713] IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4172 secundum dicendum quod inspectio spectaculorum vitiosa redditur |
| 4173 inquantum per hoc homo fit pronus ad vitia vel lasciviae vel | |
| 4174 crudelitatis, per ea quae ibi repraesentantur. Unde Chrysostomus | |
| 4175 dicit quod <i>adulteros et inverecundos constituunt tales | |
| 53 | 4176 inspectiones</i>.</p><p title="II-II q. 167 a. 2 ad 3"><a name="45714"><span class="ref">[45714] IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4177 dicendum quod prospicere facta aliorum bono animo, vel ad |
| 4178 utilitatem propriam, ut scilicet homo ex bonis operibus proximi | |
| 4179 provocetur ad melius, vel etiam ad utilitatem illius, ut scilicet | |
| 4180 corrigatur si quid ab eo agitur vitiose, secundum regulam caritatis | |
| 4181 et debitum officii, est laudabile, secundum illud Heb. X, | |
| 4182 <i>considerate vos invicem in provocationem caritatis et bonorum | |
| 4183 operum</i>. Sed quod aliquis intendit ad consideranda vitia | |
| 4184 proximorum ad despiciendum vel detrahendum, vel saltem inutiliter | |
| 4185 inquietandum, est vitiosum. Unde dicitur Prov. XXIV, <i>ne | |
| 4186 insidieris et quaeras iniquitatem in domo iusti, neque vastes | |
| 53 | 4187 requiem eius</i>.</p></div></div><div class="q" id="q168"><h2>Quaestio 168</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 168 pr."><a name="45715"><span class="ref">[45715] IIª-IIae, q. 168 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4188 considerandum est de modestia secundum quod consistit in |
| 4189 exterioribus motibus corporis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 4190 Primo, utrum in exterioribus motibus corporis qui serio aguntur, | |
| 4191 possit esse virtus et vitium. Secundo, utrum possit esse aliqua | |
| 4192 virtus circa actiones ludi. Tertio, de peccato quod fit ex excessu | |
| 53 | 4193 ludi. Quarto, de peccato ex defectu ludi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 1"><a name="45716"><span class="ref">[45716] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4194 primum sic proceditur. Videtur quod in exterioribus motibus |
| 4195 corporis non sit aliqua virtus. Omnis enim virtus pertinet ad | |
| 4196 spiritualem animae decorem, secundum illud Psalmi, <i>omnis gloria | |
| 4197 eius filiae regis ab intus</i>, Glossa, idest, in conscientia. Sed | |
| 4198 motus corporales non sunt ab intus, sed exterius. Ergo circa | |
| 53 | 4199 huiusmodi motus non potest esse virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 2"><a name="45717"><span class="ref">[45717] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4200 <i>Praeterea, virtutes non sunt nobis a natura</i>, ut patet per |
| 4201 philosophum, in II Ethic. Sed motus corporales exteriores sunt | |
| 4202 hominibus a natura, secundum quam quidam sunt velocis motus et | |
| 4203 quidam tardi motus, et idem est de aliis differentiis exteriorum | |
| 53 | 4204 motuum. Ergo circa tales motus non attenditur aliqua virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 3"><a name="45718"><span class="ref">[45718] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4205 Praeterea, omnis virtus moralis est circa actiones quae sunt ad |
| 4206 alterum, sicut iustitia, vel circa passiones, sicut temperantia et | |
| 4207 fortitudo. Sed exteriores motus corporales non sunt ad alterum | |
| 4208 usum, neque etiam sunt passiones. Ergo circa eos non est aliqua | |
| 53 | 4209 virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 4"><a name="45719"><span class="ref">[45719] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 4210 Praeterea, in omni opere virtutis est studium adhibendum, ut supra |
| 4211 dictum est. Sed adhibere studium in dispositione exteriorum motuum | |
| 4212 est vituperabile, dicit enim Ambrosius, in I de Offic., <i>est | |
| 4213 gressus probabilis in quo sit species auctoritatis, gravitatisque | |
| 4214 pondus, tranquillitatis vestigium, ita tamen si studium desit atque | |
| 4215 affectatio, sed motus sit purus ac simplex</i>. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4216 circa compositionem exteriorum motuum non consistat virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 s. c."><a name="45720"><span class="ref">[45720] IIª-IIae, q. 168 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4217 contra est quod decor honestatis pertinet ad virtutem. Sed |
| 4218 compositio exteriorum motuum pertinet ad decorem honestatis, dicit | |
| 4219 enim Ambrosius, in I de Offic., <i>sicut molliculum et infractum | |
| 4220 aut vocis sonum aut gestum corporis non probo, ita neque agrestem | |
| 4221 aut rusticum. Naturam imitemur, effigies eius formula disciplinae, | |
| 4222 forma honestatis est</i>. Ergo circa compositionem exteriorum | |
| 53 | 4223 motuum est virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 co."><a name="45721"><span class="ref">[45721] IIª-IIae, q. 168 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4224 dicendum quod virtus moralis consistit in hoc quod ea quae sunt |
| 4225 hominis per rationem ordinantur. Manifestum est autem quod | |
| 4226 exteriores motus hominis sunt per rationem ordinabiles, quia ad | |
| 4227 imperium rationis exteriora membra moventur. Unde manifestum est | |
| 4228 quod circa horum motuum ordinationem virtus moralis consistit | |
| 4229 ordinatio autem horum motuum attenditur quantum ad duo, uno quidem | |
| 4230 modo, secundum convenientiam personae; alio modo, secundum | |
| 4231 convenientiam ad exteriores personas, negotia seu loca. Unde dicit | |
| 4232 Ambrosius, in I de Offic., <i>hoc est pulchritudinem vivendi | |
| 4233 tenere, convenientia cuique sexui et personae reddere</i>, et hoc | |
| 4234 pertinet ad primum. Quantum autem ad secundum, subditur, <i>hic | |
| 4235 ordo gestorum optimus, hic ornatus ad omnem actionem | |
| 4236 accommodus</i>. Et ideo circa huiusmodi exteriores motus ponit | |
| 4237 Andronicus duo. Scilicet ornatum, qui respicit convenientiam | |
| 4238 personae, unde dicit quod est scientia circa decens in motu et | |
| 4239 habitudine. Et bonam ordinationem, quae respicit convenientiam ad | |
| 4240 diversa negotia et ea quae circumstant, unde dicit quod est | |
| 53 | 4241 experientia separationis, idest distinctionis, actionum.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 ad 1"><a name="45722"><span class="ref">[45722] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4242 ergo dicendum quod motus exteriores sunt quaedam signa interioris |
| 4243 dispositionis, secundum illud Eccli. XIX, <i>amictus corporis, et | |
| 4244 risus dentium, et ingressus hominis, enuntiant de illo</i>. Et | |
| 4245 Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>habitus mentis in corporis | |
| 4246 statu cernitur, et quod vox quaedam animi est corporis | |
| 53 | 4247 motus</i>.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 ad 2"><a name="45723"><span class="ref">[45723] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4248 secundum dicendum quod, quamvis ex naturali dispositione habeat |
| 4249 homo aptitudinem ad hanc vel illam dispositionem exteriorum motuum, | |
| 4250 tamen quod deest naturae, potest suppleri ex industria rationis. | |
| 4251 Unde Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>motum natura informat, si | |
| 53 | 4252 quid sane in natura vitii est, industria emendet</i>.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 ad 3"><a name="45724"><span class="ref">[45724] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4253 dicendum quod, sicut dictum est, exteriores motus sunt quaedam |
| 4254 signa interioris dispositionis, quae praecipue attenditur secundum | |
| 4255 animae passiones. Et ideo moderatio exteriorum motuum requirit | |
| 4256 moderationem interiorum passionum. Unde Ambrosius dicit, in I de | |
| 4257 Offic., quod hinc, scilicet ex motibus exterioribus, <i>homo cordis | |
| 4258 nostri absconditus aut levior aut iactanctior aut turbidior, aut | |
| 4259 gravior et constantior et purior et maturior aestimatur</i>. Per | |
| 4260 motus etiam exteriores alii homines de nobis iudicium capiunt, | |
| 4261 secundum illud Eccli. XIX, <i>ex visu cognoscitur vir, et ab | |
| 4262 occursu faciei cognoscitur sensatus</i>. Et ideo moderatio | |
| 4263 exteriorum motuum quodammodo ad alios ordinatur, secundum illud | |
| 4264 quod Augustinus dicit, in regula, <i>in omnibus motibus vestris | |
| 4265 nihil fiat quod cuiusquam offendat aspectum, sed quod vestram | |
| 4266 deceat sanctitatem</i>. Et ideo moderatio exteriorum motuum potest | |
| 4267 reduci ad duas virtutes quas philosophus tangit in IV Ethic. | |
| 4268 Inquantum enim per exteriores motus ordinamur ad alios, pertinet | |
| 4269 exteriorum motuum moderatio ad amicitiam vel affabilitatem, quae | |
| 4270 attenditur circa delectationes et tristitias quae sunt in verbis et | |
| 4271 factis in ordine ad alios quibus homo convivit. Inquantum vero | |
| 4272 exteriores motus sunt signa interioris dispositionis, pertinet | |
| 4273 eorum moderatio ad virtutem veritatis, secundum quam aliquis talem | |
| 53 | 4274 se exhibet in verbis et factis qualis est interius.</p><p title="II-II q. 168 a. 1 ad 4"><a name="45725"><span class="ref">[45725] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4275 dicendum quod in compositione exteriorum motuum studium vituperatur |
| 4276 per quod aliquis fictione quadam in exterioribus motibus utitur, | |
| 4277 ita quod interiori dispositioni non conveniant. Debet tamen tale | |
| 4278 studium adhiberi ut, si quid in eis inordinatum est, corrigatur. | |
| 4279 Unde Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>ars desit, non desit | |
| 53 | 4280 correctio</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 168 a. 2 arg. 1"><a name="45726"><span class="ref">[45726] IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4281 secundum sic proceditur. Videtur quod in ludis non possit esse |
| 4282 aliqua virtus. Dicit enim Ambrosius, in I de Offic., <i>dominus | |
| 4283 ait, vae, vobis qui ridetis, quia flebitis. Non solum ergo | |
| 4284 profusos, sed etiam omnes iocos declinandos arbitror</i>. Sed illud | |
| 4285 quod potest virtuose fieri, non est totaliter declinandum. Non ergo | |
| 53 | 4286 circa ludos potest esse virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 2 arg. 2"><a name="45727"><span class="ref">[45727] IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4287 Praeterea, virtus est quam Deus in nobis sine nobis operatur, ut |
| 4288 supra habitum est. Sed Chrysostomus dicit, <i>non dat Deus ludere, | |
| 4289 sed Diabolus. Audi quid ludentes passi sunt, sedit populus | |
| 4290 manducare et bibere, et surrexerunt ludere</i>. Ergo circa ludos | |
| 53 | 4291 non potest esse virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 2 arg. 3"><a name="45728"><span class="ref">[45728] IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4292 Praeterea, philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>operationes ludi |
| 4293 non ordinantur in aliquid aliud</i>. Sed ad virtutem requiritur ut | |
| 4294 propter aliquid eligens operetur, sicut patet per philosophum, in | |
| 53 | 4295 II Ethic. Ergo circa ludos non potest esse aliqua virtus.</p><p title="II-II q. 168 a. 2 s. c."><a name="45729"><span class="ref">[45729] IIª-IIae, q. 168 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4296 contra est quod Augustinus dicit, in II musicae, <i>volo tandem |
| 4297 tibi parcas, nam sapientem decet interdum remittere aciem rebus | |
| 4298 agendis intentam</i>. Sed ista remissio animi a rebus agendis fit | |
| 4299 per ludicra verba et facta. Ergo his uti interdum ad sapientem et | |
| 4300 virtuosum pertinet. Philosophus etiam ponit virtutem eutrapeliae | |
| 53 | 4301 circa ludos, quam nos possumus dicere iucunditatem.</p><p title="II-II q. 168 a. 2 co."><a name="45730"><span class="ref">[45730] IIª-IIae, q. 168 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4302 dicendum quod, sicut homo indiget corporali quiete ad corporis |
| 4303 refocillationem, quod non potest continue laborare, propter hoc | |
| 4304 quod habet finitam virtutem, quae determinatis laboribus | |
| 4305 proportionatur; ita etiam est ex parte animae, cuius etiam est | |
| 4306 virtus finita ad determinatas operationes proportionata, et ideo, | |
| 4307 quando ultra modum suum in aliquas operationes se extendit, | |
| 4308 laborat, et ex hoc fatigatur, praesertim quia in operationibus | |
| 4309 animae simul etiam laborat corpus, inquantum scilicet anima, etiam | |
| 4310 intellectiva, utitur viribus per organa corporea operantibus. Sunt | |
| 4311 autem bona sensibilia connaturalia homini. Et ideo, quando anima | |
| 4312 supra sensibilia elevatur operibus rationis intenta, nascitur | |
| 4313 exinde quaedam fatigatio animalis, sive homo intendat operibus | |
| 4314 rationis practicae, sive speculativae. Magis tamen si operibus | |
| 4315 contemplationis intendat, quia per hoc magis a sensibilibus | |
| 4316 elevatur, quamvis forte in aliquibus operibus exterioribus rationis | |
| 4317 practicae maior labor corporis consistat. In utrisque tamen tanto | |
| 4318 aliquis magis animaliter fatigatur, quanto vehementius operibus | |
| 4319 rationis intendat. Sicut autem fatigatio corporalis solvitur per | |
| 4320 corporis quietem, ita etiam oportet quod fatigatio animalis | |
| 4321 solvatur per animae quietem. Quies autem animae est delectatio, ut | |
| 4322 supra habitum est, cum de passionibus ageretur. Et ideo oportet | |
| 4323 remedium contra fatigationem animalem adhibere per aliquam | |
| 4324 delectationem, intermissa intentione ad insistendum studio | |
| 4325 rationis. Sicut in collationibus patrum legitur quod beatus | |
| 4326 Evangelista Ioannes, cum quidam scandalizarentur quod eum cum suis | |
| 4327 discipulis ludentem invenerunt, dicitur mandasse uni eorum, qui | |
| 4328 arcum gerebat, ut sagittam traheret. Quod cum pluries fecisset, | |
| 4329 quaesivit utrum hoc continue facere posset. Qui respondit quod, si | |
| 4330 hoc continue faceret, arcus frangeretur. Unde beatus Ioannes | |
| 4331 subintulit quod similiter animus hominis frangeretur, si nunquam a | |
| 4332 sua intentione relaxaretur. Huiusmodi autem dicta vel facta, in | |
| 4333 quibus non quaeritur nisi delectatio animalis, vocantur ludicra vel | |
| 4334 iocosa. Et ideo necesse est talibus interdum uti, quasi ad quandam | |
| 4335 animae quietem. Et hoc est quod philosophus dicit, in IV Ethic., | |
| 4336 quod <i>in huius vitae conversatione quaedam requies cum ludo | |
| 4337 habetur</i>, et ideo oportet interdum aliquibus talibus uti. Circa | |
| 4338 quae tamen tria videntur praecipue esse cavenda. Quorum primum et | |
| 4339 principale est quod praedicta delectatio non quaeratur in aliquibus | |
| 4340 operationibus vel verbis turpibus vel nocivis. Unde Tullius dicit, | |
| 4341 in I de Offic., quod <i>unum genus iocandi est illiberale, | |
| 4342 petulans, flagitiosum, obscenum</i>. Aliud autem attendendum est, | |
| 4343 ne totaliter gravitas animae resolvatur. Unde Ambrosius dicit, in I | |
| 4344 de Offic., <i>caveamus ne, dum relaxare animum volumus, solvamus | |
| 4345 omnem harmoniam, quasi concentum quendam bonorum operum</i>. Et | |
| 4346 Tullius dicit, in I de Offic., quod <i>sicut pueris non omnem | |
| 4347 ludendi licentiam damus, sed eam quae ab honestatis actionibus non | |
| 4348 sit aliena; sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen | |
| 4349 eluceat</i>. Tertio autem est attendendum, sicut et in omnibus | |
| 4350 aliis humanis actibus, ut congruat personae et tempori et loco, et | |
| 4351 secundum alias circumstantias debite ordinetur, ut scilicet sit et | |
| 4352 tempore et homine dignus, ut Tullius dicit, ibidem. Huiusmodi autem | |
| 4353 secundum regulam rationis ordinantur. Habitus autem secundum | |
| 4354 rationem operans est virtus moralis. Et ideo circa ludos potest | |
| 4355 esse aliqua virtus, quam philosophus eutrapeliam nominat. Et | |
| 4356 dicitur aliquis eutrapelus a bona versione, quia scilicet bene | |
| 4357 convertit aliqua dicta vel facta in solatium. Et inquantum per hanc | |
| 4358 virtutem homo refrenatur ab immoderantia ludorum, sub modestia | |
| 53 | 4359 continetur.</p><p title="II-II q. 168 a. 2 ad 1"><a name="45731"><span class="ref">[45731] IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4360 ergo dicendum quod, sicut dictum est, iocosa debent congruere |
| 4361 negotiis et personis. Unde et Tullius dicit, in I Rhet., quod | |
| 4362 quando auditores sunt defatigati, <i>non est inutile ab aliqua re | |
| 4363 nova aut ridicula oratorem incipere, si tamen rei dignitas non | |
| 4364 adimit iocandi facultatem</i>. Doctrina autem sacra maximis rebus | |
| 4365 intendit, secundum illud Prov. VIII, <i>audite, quoniam de rebus | |
| 4366 magnis locutura sum</i>. Unde Ambrosius non excludit universaliter | |
| 4367 iocum a conversatione humana, sed a doctrina sacra. Unde | |
| 4368 praemittit, <i>licet interdum honesta ioca ac suavia sint, tamen ab | |
| 4369 ecclesiastica abhorrent regula, quoniam quae in Scripturis sanctis | |
| 53 | 4370 non reperimus, ea quem ad modum usurpare possumus?</i></p><p title="II-II q. 168 a. 2 ad 2"><a name="45732"><span class="ref">[45732] IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4371 secundum dicendum quod verbum illud Chrysostomi est intelligendum |
| 4372 de illis qui inordinate ludis utuntur, et praecipue eorum qui finem | |
| 4373 in delectatione ludi constituunt, sicut de quibusdam dicitur Sap. | |
| 4374 XV, <i>aestimaverunt esse ludum vitam nostram</i>. Contra quod | |
| 4375 dicit Tullius, in I de Offic., <i>non ita generati a natura sumus | |
| 4376 ut ad ludum et iocum facti esse videamur, sed ad severitatem | |
| 53 | 4377 potius, et ad quaedam studia graviora atque maiora</i>.</p><p title="II-II q. 168 a. 2 ad 3"><a name="45733"><span class="ref">[45733] IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4378 dicendum quod ipsae operationes ludi, secundum suam speciem, non |
| 4379 ordinantur ad aliquem finem. Sed delectatio quae in talibus actibus | |
| 4380 habetur, ordinatur ad quandam animae recreationem et quietem. Et | |
| 4381 secundum hoc, si moderate fiat, licet uti ludo. Unde Tullius dicit, | |
| 4382 in I de Offic., <i>ludo et ioco uti quidem licet, sed, sicut somno | |
| 4383 et quietibus ceteris, tunc cum gravibus seriisque rebus | |
| 53 | 4384 satisfecerimus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 168 a. 3 arg. 1"><a name="45734"><span class="ref">[45734] IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4385 tertium sic proceditur. Videtur quod in superfluitate ludi non |
| 4386 possit esse peccatum. Illud enim quod excusat a peccato, non | |
| 4387 videtur esse peccatum. Sed ludus quandoque excusat a peccato, multa | |
| 4388 enim, si serio fierent, gravia peccata essent, quae quidem, ioco | |
| 4389 facta, vel nulla vel levia sunt. Ergo videtur quod in | |
| 53 | 4390 superabundantia ludi non sit peccatum.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 arg. 2"><a name="45735"><span class="ref">[45735] IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4391 Praeterea, omnia alia vitia reducuntur ad septem vitia capitalia, |
| 4392 ut Gregorius dicit, XXXI Moral. Sed superabundantia in lucis non | |
| 4393 videtur reduci ad aliquod capitalium vitiorum. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4394 non sit peccatum.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 arg. 3"><a name="45736"><span class="ref">[45736] IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4395 Praeterea, maxime histriones in ludo videntur superabundare, qui |
| 4396 totam vitam suam ordinant ad ludendum. Si ergo superabundantia ludi | |
| 4397 esset peccatum, tunc omnes histriones essent in statu peccati. | |
| 4398 Peccarent etiam omnes qui eorum ministerio uterentur, vel qui eis | |
| 4399 aliqua largirentur, tanquam peccati fautores. Quod videtur esse | |
| 4400 falsum. Legitur enim in vitis patrum, quod beato Paphnutio | |
| 4401 revelatum est quod quidam ioculator futurus erat sibi consors in | |
| 53 | 4402 vita futura.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 s. c."><a name="45737"><span class="ref">[45737] IIª-IIae, q. 168 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4403 contra est quod, super illud Prov. XIV, <i>risus dolori miscebitur |
| 4404 et extrema gaudii luctus occupat</i>, dicit Glossa, luctus | |
| 4405 perpetuus. Sed in superfluitate ludi est inordinatus risus et | |
| 4406 inordinatum gaudium. Ergo est ibi peccatum mortale, cui soli | |
| 53 | 4407 debetur luctus perpetuus.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 co."><a name="45738"><span class="ref">[45738] IIª-IIae, q. 168 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4408 dicendum quod in omni eo quod est dirigibile secundum rationem, |
| 4409 superfluum dicitur quod regulam rationis excedit, diminutum autem | |
| 4410 dicitur aliquid secundum quod deficit a regula rationis. Dictum est | |
| 4411 autem quod ludicra sive iocosa verba vel facta sunt dirigibilia | |
| 4412 secundum rationem. Et ideo superfluum in ludo accipitur quod | |
| 4413 excedit regulam rationis. Quod quidem potest esse dupliciter. Uno | |
| 4414 modo, ex ipsa specie actionum quae assumuntur in ludum, quod quidem | |
| 4415 iocandi genus secundum Tullium dicitur esse illiberale, petulans, | |
| 4416 flagitiosum, obscenum, quando scilicet utitur aliquis, causa ludi, | |
| 4417 turpibus verbis vel factis, vel etiam his quae vergunt in proximi | |
| 4418 nocumentum, quae de se sunt peccata mortalia. Et sic, patet quod | |
| 4419 excessus in ludo est peccatum mortale. Alio autem modo potest esse | |
| 4420 excessus in ludo secundum defectum debitarum circumstantiarum, puta | |
| 4421 cum aliqui utuntur ludo vel temporibus vel locis indebitis, aut | |
| 4422 etiam praeter convenientiam negotii seu personae. Et hoc quidem | |
| 4423 quandoque potest esse peccatum mortale, propter vehementiam | |
| 4424 affectus ad ludum, cuius delectationem praeponit aliquis dilectioni | |
| 4425 Dei, ita quod contra praeceptum Dei vel Ecclesiae talibus ludis uti | |
| 4426 non refugiat. Quandoque autem est peccatum veniale, puta cum | |
| 4427 aliquis non tantum afficitur ad ludum quod propter hoc vellet | |
| 53 | 4428 aliquid contra Deum committere.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 ad 1"><a name="45739"><span class="ref">[45739] IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4429 ergo dicendum quod aliqua sunt peccata propter solam intentionem, |
| 4430 quia scilicet in iniuriam alicuius fiunt, quam quidem intentionem | |
| 4431 excludit ludus, cuius intentio ad delectationem fertur, non ad | |
| 4432 iniuriam alicuius. Et in talibus ludus excusat a peccato, vel | |
| 4433 peccatum diminuit. Quaedam vero sunt quae secundum suam speciem | |
| 4434 sunt peccata, sicut homicidium, fornicatio et similia. Et talia non | |
| 4435 excusantur per ludum, quinimmo ex his ludus redditur flagitiosus et | |
| 53 | 4436 obscenus.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 ad 2"><a name="45740"><span class="ref">[45740] IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4437 secundum dicendum quod superfluitas in ludo pertinet ad ineptam |
| 4438 laetitiam, quam Gregorius dicit esse filiam gulae. Unde Exod. XXXII | |
| 4439 dicitur, <i>sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt | |
| 53 | 4440 ludere</i>.</p><p title="II-II q. 168 a. 3 ad 3"><a name="45741"><span class="ref">[45741] IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4441 dicendum quod, sicut dictum est, ludus est necessarius ad |
| 4442 conversationem humanae vitae. Ad omnia autem quae sunt utilia | |
| 4443 conversationi humanae, deputari possunt aliqua officia licita. Et | |
| 4444 ideo etiam officium histrionum, quod ordinatur ad solatium | |
| 4445 hominibus exhibendum, non est secundum se illicitum, nec sunt in | |
| 4446 statu peccati, dummodo moderate ludo utantur, idest, non utendo | |
| 4447 aliquibus illicitis verbis vel factis ad ludum, et non adhibendo | |
| 4448 ludum negotiis et temporibus indebitis. Et quamvis in rebus humanis | |
| 4449 non utantur alio officio per comparationem ad alios homines, tamen | |
| 4450 per comparationem ad seipsos et ad Deum, alias habent seriosas et | |
| 4451 virtuosas operationes, puta dum orant, et suas passiones et | |
| 4452 operationes componunt, et quandoque etiam pauperibus eleemosynas | |
| 4453 largiuntur. Unde illi qui moderate eis subveniunt, non peccant, sed | |
| 4454 iusta faciunt, mercedem ministerii eorum eis attribuendo. Si qui | |
| 4455 autem superflue sua in tales consumunt, vel etiam sustentant illos | |
| 4456 histriones qui illicitis ludis utuntur, peccant, quasi eos in | |
| 4457 peccato foventes. Unde Augustinus dicit, super Ioan., quod | |
| 4458 <i>donare res suas histrionibus vitium est immane</i>. Nisi forte | |
| 4459 aliquis histrio esset in extrema necessitate, in qua esset ei | |
| 4460 subveniendum. Dicit enim Ambrosius, in libro de Offic., <i>pasce | |
| 4461 fame morientem. Quisquis enim pascendo hominem servare poteris, si | |
| 53 | 4462 non paveris, occidisti</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 168 a. 4 arg. 1"><a name="45742"><span class="ref">[45742] IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4463 quartum sic proceditur. Videtur quod in defectu ludi non consistat |
| 4464 aliquod peccatum. Nullum enim peccatum indicitur poenitenti. Sed | |
| 4465 Augustinus dicit, de poenitente loquens, <i>cohibeat se a ludis, a | |
| 4466 spectaculis saeculi, qui perfectam vult consequi remissionis | |
| 53 | 4467 gratiam</i>. Ergo in defectu ludi non est aliquod peccatum.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 arg. 2"><a name="45743"><span class="ref">[45743] IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4468 Praeterea, nullum peccatum ponitur in commendatione sanctorum. Sed |
| 4469 in commendatione quorundam ponitur quod a ludo abstinuerunt, | |
| 4470 dicitur enim Ierem. XV, non sedi in Concilio ludentium; et Tobiae | |
| 4471 III dicitur, <i>nunquam cum ludentibus miscui me, neque cum his qui | |
| 4472 in levitate ambulant, participem me praebui</i>. Ergo in defectu | |
| 53 | 4473 ludi non potest esse peccatum.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 arg. 3"><a name="45744"><span class="ref">[45744] IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4474 Praeterea, Andronicus ponit austeritatem, quam inter virtutes |
| 4475 numerat, esse <i>habitum secundum quem aliqui neque afferunt aliis | |
| 4476 delectationes collocutionum, neque ab aliis recipiunt</i>. Sed hoc | |
| 4477 pertinet ad defectum ludi. Ergo defectus ludi magis pertinet ad | |
| 53 | 4478 virtutem quam ad vitium.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 s. c."><a name="45745"><span class="ref">[45745] IIª-IIae, q. 168 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4479 contra est quod philosophus, in II et IV Ethic., ponit defectum in |
| 53 | 4480 ludo esse vitiosum.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 co."><a name="45746"><span class="ref">[45746] IIª-IIae, q. 168 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4481 dicendum quod omne quod est contra rationem in rebus humanis, |
| 4482 vitiosum est. Est autem contra rationem ut aliquis se aliis | |
| 4483 onerosum exhibeat, puta dum nihil delectabile exhibet, et etiam | |
| 4484 delectationes aliorum impedit. Unde Seneca dicit, <i>sic te geras | |
| 4485 sapienter ut nullus te habeat tanquam asperum, nec contemnat quasi | |
| 4486 vilem</i>. Illi autem qui in ludo deficiunt, neque ipsi dicunt | |
| 4487 aliquod ridiculum; et dicentibus molesti sunt, quia scilicet | |
| 4488 moderatos aliorum ludos non recipiunt. Et ideo tales vitiosi sunt, | |
| 4489 et dicuntur duri et agrestes, ut philosophus dicit, in IV Ethic. | |
| 4490 Sed quia ludus est utilis propter delectationem et quietem; | |
| 4491 delectatio autem et quies non propter se quaeruntur in humana vita, | |
| 4492 sed propter operationem, ut dicitur in X Ethic., defectus ludi | |
| 4493 minus est vitiosus quam ludi superexcessus. Unde philosophus dicit, | |
| 4494 in IX Ethic., quod <i>pauci amici propter delectationem sunt | |
| 4495 habendi</i>, quia parum de delectatione sufficit ad vitam, quasi | |
| 53 | 4496 pro condimento; sicut parum de sale sufficit in cibo.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 ad 1"><a name="45747"><span class="ref">[45747] IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4497 ergo dicendum quod, quia poenitentibus luctus indicitur pro |
| 4498 peccatis, ideo interdicitur eis ludus. Nec hoc pertinet ad vitium | |
| 4499 defectus, quia hoc ipsum est secundum rationem quod in eis ludus | |
| 53 | 4500 diminuatur.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 ad 2"><a name="45748"><span class="ref">[45748] IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4501 secundum dicendum quod Ieremias ibi loquitur secundum congruentiam |
| 4502 temporis cuius status magis luctum requirebat. Unde subdit, | |
| 4503 <i>solus sedebam, quoniam amaritudine replevisti me</i>. Quod autem | |
| 4504 dicitur Tobiae III, pertinet ad ludum superfluum. Quod patet ex eo | |
| 4505 quod sequitur, <i>neque cum his qui in levitate ambulant participem | |
| 53 | 4506 me praebui</i>.</p><p title="II-II q. 168 a. 4 ad 3"><a name="45749"><span class="ref">[45749] IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4507 dicendum quod austeritas, secundum quod est virtus, non excludit |
| 4508 omnes delectationes, sed superfluas et inordinatas. Unde videtur | |
| 4509 pertinere ad affabilitatem, quam philosophus amicitiam nominat, vel | |
| 4510 ad eutrapeliam, sive iucunditatem. Et tamen nominat et definit eam | |
| 4511 sic secundum convenientiam ad temperantiam, cuius est delectationes | |
| 53 | 4512 reprimere.</p></div></div><div class="q" id="q169"><h2>Quaestio 169</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 169 pr."><a name="45750"><span class="ref">[45750] IIª-IIae, q. 169 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4513 considerandum est de modestia secundum quod consistit in exteriori |
| 4514 apparatu. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum circa | |
| 4515 exteriorem apparatum possit esse virtus et vitium. Secundo, utrum | |
| 53 | 4516 mulieres mortaliter peccent in superfluo ornatu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 169 a. 1 arg. 1"><a name="45751"><span class="ref">[45751] IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4517 primum sic proceditur. Videtur quod circa exteriorem ornatum non |
| 4518 possit esse virtus et vitium. Exterior enim ornatus non est in | |
| 4519 nobis a natura, unde et secundum diversitatem temporum et locorum | |
| 4520 variantur. Unde Augustinus dicit, in III de Doct. Christ., quod | |
| 4521 <i>talares et manicatas tunicas habere apud veteres Romanos | |
| 4522 flagitium erat, nunc autem honesto loco natis non eas habere | |
| 4523 flagitium est</i>. Sed sicut philosophus dicit, in II Ethic., | |
| 4524 <i>naturalis inest nobis aptitudo ad virtutes</i>. Ergo circa | |
| 53 | 4525 huiusmodi non est virtus et vitium.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 arg. 2"><a name="45752"><span class="ref">[45752] IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4526 Praeterea, si circa exteriorem cultum esset virtus et vitium, |
| 4527 oporteret quod superfluitas in talibus esset vitiosa, et etiam | |
| 4528 defectus vitiosus. Sed superfluitas in cultu exteriori non videtur | |
| 4529 esse vitiosa, quia etiam sacerdotes et ministri altaris in sacro | |
| 4530 ministerio pretiosissimis vestibus utuntur. Similiter etiam | |
| 4531 defectus in talibus non videtur esse vitiosus, quia in laudem | |
| 4532 quorundam dicitur, Heb. XI, <i>circuierunt in melotis et in | |
| 4533 pellibus caprinis</i>. Non ergo videtur quod in talibus possit esse | |
| 53 | 4534 virtus et vitium.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 arg. 3"><a name="45753"><span class="ref">[45753] IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4535 Praeterea, omnis virtus aut est theologica, aut moralis, aut |
| 4536 intellectualis. Sed circa huiusmodi non consistit virtus | |
| 4537 intellectualis, quae perficit in aliqua cognitione veritatis. | |
| 4538 Similiter etiam nec est ibi virtus theologica, quae habet Deum pro | |
| 4539 obiecto. Nec etiam est ibi aliqua virtutum moralium quas | |
| 4540 philosophus tangit. Ergo videtur quod circa huiusmodi cultum non | |
| 53 | 4541 possit esse virtus et vitium.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 s. c."><a name="45754"><span class="ref">[45754] IIª-IIae, q. 169 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4542 contra, honestas ad virtutem pertinet. Sed in exteriori cultu |
| 4543 consideratur quaedam honestas, dicit enim Ambrosius, in I de | |
| 4544 Offic., <i>decor corporis non sit affectatus, sed naturalis; | |
| 4545 simplex, neglectus magis quam expeditus; non pretiosis et | |
| 4546 albentibus adiutus vestimentis, sed communibus, ut honestati vel | |
| 4547 necessitati nihil desit, nihil accedat nitori</i>. Ergo in | |
| 53 | 4548 exteriori cultu potest esse virtus et vitium.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 co."><a name="45755"><span class="ref">[45755] IIª-IIae, q. 169 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4549 dicendum quod in ipsis rebus exterioribus quibus homo utitur, non |
| 4550 est aliquod vitium, sed ex parte hominis qui immoderate utitur eis. | |
| 4551 Quae quidem immoderantia potest esse dupliciter. Uno quidem modo, | |
| 4552 per comparationem ad consuetudinem hominum cum quibus aliquis | |
| 4553 vivit. Unde dicit Augustinus, in III Confess., <i>quae contra mores | |
| 4554 hominum sunt flagitia, pro morum diversitate vitanda sunt, ut | |
| 4555 pactum inter se civitatis et gentis consuetudine vel lege firmatum, | |
| 4556 nulla civis aut peregrini libidine violetur. Turpis enim est omnis | |
| 4557 pars universo suo non congruens</i>. Alio modo potest esse | |
| 4558 immoderatio in usu talium rerum ex inordinato affectu utentis, ex | |
| 4559 quo quandoque contingit quod homo nimis libidinose talibus utatur, | |
| 4560 sive secundum consuetudinem eorum cum quibus vivit, sive etiam | |
| 4561 praeter eorum consuetudinem. Unde Augustinus dicit, in III de Doct. | |
| 4562 Christ., <i>in usu rerum abesse oportet libidinem, quae non solum | |
| 4563 ipsa eorum inter quos vivit consuetudine nequiter abutitur; sed | |
| 4564 etiam saepe fines eius egressa, foeditatem suam, quae inter | |
| 4565 claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione | |
| 4566 manifestat</i>. Contingit autem ista inordinatio affectus | |
| 4567 tripliciter, quantum ad superabundantiam. Uno modo, per hoc quod | |
| 4568 aliquis ex superfluo cultu vestium hominum gloriam quaerit, prout | |
| 4569 scilicet vestes et alia huiusmodi pertinent ad quendam ornatum. | |
| 4570 Unde Gregorius dicit, in quadam homilia, <i>sunt nonnulli qui | |
| 4571 cultum subtilium pretiosarumque vestium non putant esse peccatum. | |
| 4572 Quod videlicet si culpa non esset nequaquam sermo Dei tam | |
| 4573 vigilanter exprimeret quod dives qui torquebatur apud Inferos, | |
| 4574 bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta | |
| 4575 pretiosa</i>, scilicet excedentia proprium statum, nisi ad inanem | |
| 4576 gloriam quaerit. Alio modo, secundum quod homo per superfluum | |
| 4577 cultum vestium quaerit delicias, secundum quod vestis ordinatur ad | |
| 4578 corporis fomentum. Tertio modo, secundum quod nimiam sollicitudinem | |
| 4579 apponit ad exteriorem vestium cultum, etiam si non sit aliqua | |
| 4580 inordinatio ex parte finis. Et secundum hoc, Andronicus ponit tres | |
| 4581 virtutes circa exteriorem cultum. Scilicet, humilitatem, quae | |
| 4582 excludit intentionem gloriae. Unde dicit quod humilitas est habitus | |
| 4583 non superabundans in sumptibus et praeparationibus. Et per se | |
| 4584 sufficientiam, quae excludit intentionem deliciarum. Unde dicit | |
| 4585 quod per se sufficientia est habitus contentus quibus oportet, et | |
| 4586 determinativa eorum quae ad vivere convenit (secundum illud | |
| 4587 apostoli, I ad Tim. ult., <i>habentes alimenta et quibus tegamur, | |
| 4588 his contenti simus</i>). Et simplicitatem, quae excludit superfluam | |
| 4589 sollicitudinem talium. Unde dicit quod simplicitas est habitus | |
| 4590 contentus his quae contingunt. Ex parte autem defectus similiter | |
| 4591 potest esse duplex inordinatio secundum affectum. Uno quidem modo, | |
| 4592 ex negligentia hominis qui non adhibet studium vel laborem ad hoc | |
| 4593 quod exteriori cultu utatur secundum quod oportet. Unde philosophus | |
| 4594 dicit, in VII Ethic., quod ad mollitiem pertinet quod aliquis | |
| 4595 <i>trahat vestimentum per terram, ut non laboret elevando | |
| 4596 ipsum</i>. Alio modo, ex eo quod ipsum defectum exterioris cultus | |
| 4597 ad gloriam ordinant. Unde dicit Augustinus, in libro de Serm. Dom. | |
| 4598 in monte, <i>non in solo rerum corporearum nitore atque pompa, sed | |
| 4599 etiam in ipsis sordibus et luctuosis esse posse iactantiam, et eo | |
| 4600 periculosiorem quo sub nomine servitutis Dei decipit</i>. Et | |
| 4601 philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>superabundantia et | |
| 53 | 4602 inordinatus defectus ad iactantiam pertinet</i>.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 ad 1"><a name="45756"><span class="ref">[45756] IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4603 ergo dicendum quod, quamvis ipse cultus exterior non sit a natura, |
| 4604 tamen ad naturalem rationem pertinet ut exteriorem cultum | |
| 4605 moderetur. Et secundum hoc, innati sumus hanc virtutem suscipere, | |
| 53 | 4606 quae exteriorem cultum moderatur.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 ad 2"><a name="45757"><span class="ref">[45757] IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4607 secundum dicendum quod illi qui in dignitatibus constituuntur, vel |
| 4608 etiam ministri altaris, pretiosioribus vestibus quam ceteri | |
| 4609 induuntur, non propter sui gloriam, sed ad significandam | |
| 4610 excellentiam sui ministerii vel cultus divini. Et ideo in eis non | |
| 4611 est vitiosum. Unde Augustinus dicit, in III de Doct. Christ., | |
| 4612 <i>quisquis sic utitur exterioribus rebus ut metas consuetudinis | |
| 4613 bonorum inter quos versatur excedat, aut aliquid significat, aut | |
| 4614 flagitiosus est</i>, dum scilicet propter delicias vel | |
| 4615 ostentationem talibus utitur. Similiter etiam ex parte defectus | |
| 4616 contingit esse peccatum, non tamen semper qui vilioribus quam | |
| 4617 ceteri vestibus utitur, peccat. Si enim hoc faciat propter | |
| 4618 iactantiam vel superbiam, ut se ceteris praeferat, vitium | |
| 4619 superstitionis est. Si autem hoc faciat propter macerationem carnis | |
| 4620 vel humiliationem spiritus, ad virtutem temperantiae pertinet. Unde | |
| 4621 Augustinus dicit, in III de Doct. Christ., <i>quisquis restrictius | |
| 4622 rebus utitur quam se habeant mores eorum cum quibus vivit, aut | |
| 4623 temperans aut superstitiosus est</i>. Praecipue autem competit | |
| 4624 vilibus vestimentis uti his qui alios verbo et exemplo ad | |
| 4625 poenitentiam hortantur, sicut fuerunt prophetae, de quibus | |
| 4626 apostolus ibi loquitur. Unde quaedam Glossa dicit, Matth. III, | |
| 4627 <i>qui poenitentiam praedicat, habitum poenitentiae | |
| 53 | 4628 praetendit</i>.</p><p title="II-II q. 169 a. 1 ad 3"><a name="45758"><span class="ref">[45758] IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4629 dicendum quod huiusmodi exterior cultus indicium quoddam est |
| 4630 conditionis humanae. Et ideo excessus et defectus et medium in | |
| 4631 talibus possunt reduci ad virtutem veritatis, quam philosophus | |
| 4632 ponit circa facta et dicta quibus aliquid de statu hominis | |
| 53 | 4633 significatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 169 a. 2 arg. 1"><a name="45759"><span class="ref">[45759] IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4634 secundum sic proceditur. Videtur quod ornatus mulierum non sit sine |
| 4635 peccato mortali. Omne enim quod est contra praeceptum divinae | |
| 4636 legis, est peccatum mortale. Sed ornatus mulierum est contra | |
| 4637 praeceptum divinae legis, dicitur enim I Pet. III, <i>quarum, | |
| 4638 scilicet mulierum sit non extrinsecus capillatura, aut circumdatio | |
| 4639 auri, aut indumenti vestimentorum cultus</i>. Ubi dicit Glossa | |
| 4640 Cypriani, <i>serico et purpura indutae Christum sincere induere non | |
| 4641 possunt, auro et margaritis adornatae et monilibus, ornamenta | |
| 4642 mentis et corporis perdiderunt</i>. Sed hoc non fit nisi per | |
| 4643 peccatum mortale. Ergo ornatus mulierum non potest esse sine | |
| 53 | 4644 peccato mortali.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 arg. 2"><a name="45760"><span class="ref">[45760] IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4645 Praeterea, Cyprianus dicit, in libro de habitu Virgin., <i>non |
| 4646 virgines tantum aut viduas, sed et nuptas puto et omnes omnino | |
| 4647 feminas admonendas, quod opus Dei et facturam eius et plasma | |
| 4648 adulterare nullo modo debeant, adhibito flavo colore vel nigro | |
| 4649 pulvere vel rubore, aut quolibet lineamenta nativa corrumpente | |
| 4650 medicamine</i>. Et postea subdit, <i>manus Deo inferunt, quando | |
| 4651 illud quod ille formavit, reformare contendunt. Impugnatio ista est | |
| 4652 divini operis, praevaricatio est veritatis. Deum videre non | |
| 4653 poteris, quando oculi tibi non sunt quos Deus fecit, sed quos | |
| 4654 Diabolus infecit, de inimico tuo compta, cum illo pariter | |
| 4655 arsura</i>. Sed hoc non debetur nisi peccato mortali. Ergo ornatus | |
| 53 | 4656 mulieris non est sine peccato mortali.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 arg. 3"><a name="45761"><span class="ref">[45761] IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4657 Praeterea, sicut non congruit mulieri quod veste virili utatur, ita |
| 4658 etiam ei non competit quod inordinato ornatu utatur. Sed primum est | |
| 4659 peccatum, dicitur enim Deut. XXII, <i>non induatur mulier veste | |
| 4660 virili, nec vir veste muliebri</i>. Ergo videtur quod etiam | |
| 53 | 4661 superfluus ornatus mulierum sit peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 s. c."><a name="45762"><span class="ref">[45762] IIª-IIae, q. 169 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 4662 contra est quia secundum hoc videretur quod artifices huiusmodi |
| 53 | 4663 ornamenta praeparantes mortaliter peccarent.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 co."><a name="45763"><span class="ref">[45763] IIª-IIae, q. 169 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4664 dicendum quod circa ornatum mulierum sunt eadem attendenda quae |
| 4665 supra communiter dicta sunt circa exteriorem cultum, et insuper | |
| 4666 quiddam aliud speciale, quod scilicet muliebris cultus viros ad | |
| 4667 lasciviam provocat, secundum illud Prov. VII, <i>ecce, mulier | |
| 4668 occurrit illi ornatu meretricio praeparata ad decipiendas | |
| 4669 animas</i>. Potest tamen mulier licite operam dare ad hoc quod viro | |
| 4670 suo placeat, ne per eius contemptum in adulterium labatur. Unde | |
| 4671 dicitur I ad Cor. VII, quod <i>mulier quae nupta est cogitat quae | |
| 4672 sunt mundi, quomodo placeat viro</i>. Et ideo si mulier coniugata | |
| 4673 ad hoc se ornet ut viro suo placeat, potest hoc facere absque | |
| 4674 peccato. Illae autem mulieres quae viros non habent, nec volunt | |
| 4675 habere, et sunt in statu non habendi, non possunt absque peccato | |
| 4676 appetere placere virorum aspectibus ad concupiscendum, quia hoc est | |
| 4677 dare eis incentivum peccandi. Et si quidem hac intentione se ornent | |
| 4678 ut alios provocent, ad concupiscentiam, mortaliter peccant. Si | |
| 4679 autem ex quadam levitate, vel etiam ex vanitate propter quandam | |
| 4680 iactantiam, non semper est peccatum mortale, sed quandoque veniale. | |
| 4681 Et eadem ratio, quantum ad hoc, est de viris. Unde Augustinus | |
| 4682 dicit, in epistola ad Possidium, <i>nolo ut de ornamentis auri vel | |
| 4683 vestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam, nisi in eos | |
| 4684 qui neque coniugati sunt, neque coniugari cupientes, cogitare | |
| 4685 debent quomodo placeant Deo. Illi autem cogitant quae sunt mundi, | |
| 4686 quomodo placeant vel viri uxoribus, vel mulieres maritis, nisi quod | |
| 4687 capillos nudare feminas, quas etiam caput velare apostolus iubet, | |
| 4688 nec maritatas decet</i>. In quo tamen possent aliquae a peccato | |
| 4689 excusari, quando hoc non fieret ex aliqua vanitate, sed propter | |
| 4690 contrariam consuetudinem, quamvis talis consuetudo non sit | |
| 53 | 4691 laudabilis.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 ad 1"><a name="45764"><span class="ref">[45764] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4692 ergo dicendum quod, sicut Glossa ibidem dicit, <i>mulieres eorum |
| 4693 qui in tribulatione erant, contemnebant viros, et ut aliis | |
| 4694 placerent, se pulchre ornabant, quod fieri apostolus prohibet</i>. | |
| 4695 In quo etiam casu loquitur Cyprianus, non autem prohibet mulieribus | |
| 4696 coniugatis ornari ut placeant viris, ne detur eis occasio peccandi | |
| 4697 cum aliis. Unde I ad Tim. dicit apostolus, <i>mulieres in habitu | |
| 4698 ornato, cum verecundia et sobrietate ornantes se, non in tortis | |
| 4699 crinibus, aut auro aut margaritis aut veste pretiosa</i>, per quod | |
| 4700 datur intelligi quod sobrius et moderatus ornatus non prohibetur | |
| 53 | 4701 mulieribus, sed superfluus et inverecundus et impudicus.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 ad 2"><a name="45765"><span class="ref">[45765] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 4702 secundum dicendum quod mulierum fucatio, de qua Cyprianus loquitur, |
| 4703 est quaedam species fictionis, quae non potest esse sine peccato. | |
| 4704 Unde Augustinus dicit, in epistola ad Possidium, <i>fucari | |
| 4705 figmentis, quo rubicundior vel candidior appareat, adulterina | |
| 4706 fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, | |
| 4707 quibus solis permittendae sunt feminae ornari, secundum veniam, non | |
| 4708 secundum imperium</i>. Non tamen semper talis fucatio est cum | |
| 4709 peccato mortali, sed solum quando fit propter lasciviam, vel in Dei | |
| 4710 contemptum, in quibus casibus loquitur Cyprianus. Sciendum tamen | |
| 4711 quod aliud est fingere pulchritudinem non habitam, et aliud est | |
| 4712 occultare turpitudinem ex aliqua causa provenientem, puta | |
| 4713 aegritudine vel aliquo huiusmodi. Hoc enim est licitum, quia | |
| 4714 secundum apostolum, I ad Cor., <i>quae putamus ignobiliora esse | |
| 53 | 4715 membra corporis, his honorem abundantiorem circundamus</i>.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 ad 3"><a name="45766"><span class="ref">[45766] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4716 dicendum quod, sicut dictum est, cultus exterior debet competere |
| 4717 conditioni personae secundum communem consuetudinem. Et ideo de se | |
| 4718 vitiosum est quod mulier utatur veste virili aut e converso, et | |
| 4719 praecipue quia hoc potest esse causa lasciviae. Et specialiter | |
| 4720 prohibetur in lege, quia gentiles tali mutatione habitus utebantur | |
| 4721 ad idololatriae superstitionem. Potest tamen quandoque hoc fieri | |
| 4722 sine peccato propter aliquam necessitatem, vel causa occultandi ab | |
| 4723 hostibus, vel propter defectum alterius vestimenti, vel propter | |
| 53 | 4724 aliquid aliud huiusmodi.</p><p title="II-II q. 169 a. 2 ad 4"><a name="45767"><span class="ref">[45767] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4725 dicendum quod, si qua ars est ad faciendum aliqua opera quibus |
| 4726 homines uti non possunt absque peccato, per consequens artifices | |
| 4727 talia faciendo peccarent, utpote praebentes directe aliis | |
| 4728 occasionem peccandi, puta si quis fabricaret idola, vel aliqua ad | |
| 4729 cultum idololatriae pertinentia. Si qua vero ars sit cuius operibus | |
| 4730 homines possunt bene et male uti, sicut gladii, sagittae et alia | |
| 4731 huiusmodi, usus talium artium non est peccatum, et eae solae artes | |
| 4732 sunt dicendae. Unde Chrysostomus dicit, super Matth., <i>eas solas | |
| 4733 oportet artes vocare quae necessariorum, et eorum quae continent | |
| 4734 vitam nostram, sunt tributivae et constructivae</i>. Si tamen | |
| 4735 operibus alicuius artis ut pluries aliqui male uterentur, quamvis | |
| 4736 de se non sint illicitae, sunt tamen per officium principis a | |
| 4737 civitate extirpandae, secundum documenta Platonis. Quia ergo | |
| 4738 mulieres licite se possunt ornare, vel ut conservent decentiam sui | |
| 4739 status, vel etiam aliquid superaddere ut placeant viris; consequens | |
| 4740 est quod artifices talium ornamentorum non peccant in usu talis | |
| 4741 artis, nisi forte inveniendo aliqua superflua et curiosa. Unde | |
| 4742 Chrysostomus dicit, super Matth., quod <i>etiam ab arte calceorum | |
| 4743 et textorum multa abscidere oportet. Etenim ad luxuriam deduxerunt | |
| 4744 necessitatem eius corrumpentes, artem male arti | |
| 53 | 4745 commiscentes</i>.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 4746 <p><a href="sth3146.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 4747 <a href="sth3170.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 4748 <br/> | |
| 4749 <hr/> | |
| 4750 <br/> | |
| 4751 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 4752 hanc editionem<br/> | |
| 4753 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 4754 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 4755 </div></body> | |
| 4756 </html> |
