Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3155.html @ 28:544e12f679ad
convert to xml
| author | ht |
|---|---|
| date | Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000 |
| parents | 4006eb4882de |
| children | d777cc3962f2 |
| rev | line source |
|---|---|
| 28 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> | |
| 4 <head> | |
| 5 <meta name="generator" content= | |
| 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= | |
| 8 "text/html; charset=us-ascii" /> | |
| 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> | |
| 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> | |
| 11 <meta name="keywords" content= | |
| 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> | |
| 13 <meta name="language" content="Latin" /> | |
| 14 <meta name="security" content="public" /> | |
| 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> | |
| 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> | |
| 17 <meta name="abstract" content="" /> | |
| 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= | |
| 19 "text/css" /> | |
| 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= | |
| 21 "text/css" /> | |
| 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 23 155-169</title> | |
| 24 </head> | |
| 25 <body> | |
| 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> | |
| 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> | |
| 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> | |
| 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div> | |
| 30 <div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CLV ad | |
| 31 CLXIX</div> | |
| 32 <br /> | |
| 33 <div class="centro"> | |
| 34 <table align="center" summary="Imago"> | |
| 35 <tr> | |
| 36 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border= | |
| 37 "0" alt= | |
| 38 "Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" | |
| 39 align="middle" /></th> | |
| 40 </tr> | |
| 41 </table> | |
| 42 <br /> | |
| 43 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1899 editum<br /> | |
| 44 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 45 magneticas<br /> | |
| 46 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 47 <br /></span><br /> | |
| 48 <hr /> | |
| 49 <br /> | |
| 50 <p><a href="sth3146.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 51 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 52 <a href="sth3170.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 53 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 54 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 55 //<![CDATA[ | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
56 <!-- |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
57 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
58 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
59 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
60 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
61 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
62 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
63 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
64 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
65 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#45247">IIª-IIae, q. 155 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#45248">IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#45249">IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#45250">IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#45251">IIª-IIae, q. 155 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#45252">IIª-IIae, q. 155 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#45253">IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#45254">IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#45255">IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#45256">IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#45257">IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#45258">IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#45259">IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#45260">IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#45261">IIª-IIae, q. 155 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#45262">IIª-IIae, q. 155 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#45263">IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#45264">IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#45265">IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#45266">IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#45267">IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#45268">IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#45269">IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#45270">IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#45271">IIª-IIae, q. 155 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#45272">IIª-IIae, q. 155 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#45273">IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#45274">IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
94 document.write('<OPTION VALUE="#45275">IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
95 document.write('<OPTION VALUE="#45276">IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
96 document.write('<OPTION VALUE="#45277">IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
97 document.write('<OPTION VALUE="#45278">IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
98 document.write('<OPTION VALUE="#45279">IIª-IIae, q. 155 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
99 document.write('<OPTION VALUE="#45280">IIª-IIae, q. 155 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
100 document.write('<OPTION VALUE="#45281">IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
101 document.write('<OPTION VALUE="#45282">IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
102 document.write('<OPTION VALUE="#45283">IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
103 document.write('<OPTION VALUE="#45284">IIª-IIae, q. 156 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
104 document.write('<OPTION VALUE="#45285">IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
105 document.write('<OPTION VALUE="#45286">IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
106 document.write('<OPTION VALUE="#45287">IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
107 document.write('<OPTION VALUE="#45288">IIª-IIae, q. 156 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
108 document.write('<OPTION VALUE="#45289">IIª-IIae, q. 156 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
109 document.write('<OPTION VALUE="#45290">IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
110 document.write('<OPTION VALUE="#45291">IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
111 document.write('<OPTION VALUE="#45292">IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
112 document.write('<OPTION VALUE="#45293">IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
113 document.write('<OPTION VALUE="#45294">IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
114 document.write('<OPTION VALUE="#45295">IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
115 document.write('<OPTION VALUE="#45296">IIª-IIae, q. 156 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
116 document.write('<OPTION VALUE="#45297">IIª-IIae, q. 156 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
117 document.write('<OPTION VALUE="#45298">IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
118 document.write('<OPTION VALUE="#45299">IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
119 document.write('<OPTION VALUE="#45300">IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
120 document.write('<OPTION VALUE="#45301">IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
121 document.write('<OPTION VALUE="#45302">IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
122 document.write('<OPTION VALUE="#45303">IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
123 document.write('<OPTION VALUE="#45304">IIª-IIae, q. 156 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
124 document.write('<OPTION VALUE="#45305">IIª-IIae, q. 156 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
125 document.write('<OPTION VALUE="#45306">IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
126 document.write('<OPTION VALUE="#45307">IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
127 document.write('<OPTION VALUE="#45308">IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
128 document.write('<OPTION VALUE="#45309">IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
129 document.write('<OPTION VALUE="#45310">IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
130 document.write('<OPTION VALUE="#45311">IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
131 document.write('<OPTION VALUE="#45312">IIª-IIae, q. 156 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
132 document.write('<OPTION VALUE="#45313">IIª-IIae, q. 156 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
133 document.write('<OPTION VALUE="#45314">IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
134 document.write('<OPTION VALUE="#45315">IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
135 document.write('<OPTION VALUE="#45316">IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
136 document.write('<OPTION VALUE="#45317">IIª-IIae, q. 157 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
137 document.write('<OPTION VALUE="#45318">IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
138 document.write('<OPTION VALUE="#45319">IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
139 document.write('<OPTION VALUE="#45320">IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
140 document.write('<OPTION VALUE="#45321">IIª-IIae, q. 157 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
141 document.write('<OPTION VALUE="#45322">IIª-IIae, q. 157 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
142 document.write('<OPTION VALUE="#45323">IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
143 document.write('<OPTION VALUE="#45324">IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
144 document.write('<OPTION VALUE="#45325">IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
145 document.write('<OPTION VALUE="#45326">IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
146 document.write('<OPTION VALUE="#45327">IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
147 document.write('<OPTION VALUE="#45328">IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
148 document.write('<OPTION VALUE="#45329">IIª-IIae, q. 157 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
149 document.write('<OPTION VALUE="#45330">IIª-IIae, q. 157 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
150 document.write('<OPTION VALUE="#45331">IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
151 document.write('<OPTION VALUE="#45332">IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
152 document.write('<OPTION VALUE="#45333">IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
153 document.write('<OPTION VALUE="#45334">IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
154 document.write('<OPTION VALUE="#45335">IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
155 document.write('<OPTION VALUE="#45336">IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
156 document.write('<OPTION VALUE="#45337">IIª-IIae, q. 157 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
157 document.write('<OPTION VALUE="#45338">IIª-IIae, q. 157 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
158 document.write('<OPTION VALUE="#45339">IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
159 document.write('<OPTION VALUE="#45340">IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
160 document.write('<OPTION VALUE="#45341">IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
161 document.write('<OPTION VALUE="#45342">IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
162 document.write('<OPTION VALUE="#45343">IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
163 document.write('<OPTION VALUE="#45344">IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
164 document.write('<OPTION VALUE="#45345">IIª-IIae, q. 157 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
165 document.write('<OPTION VALUE="#45346">IIª-IIae, q. 157 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
166 document.write('<OPTION VALUE="#45347">IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
167 document.write('<OPTION VALUE="#45348">IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
168 document.write('<OPTION VALUE="#45349">IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
169 document.write('<OPTION VALUE="#45350">IIª-IIae, q. 158 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
170 document.write('<OPTION VALUE="#45351">IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
171 document.write('<OPTION VALUE="#45352">IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
172 document.write('<OPTION VALUE="#45353">IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
173 document.write('<OPTION VALUE="#45354">IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
174 document.write('<OPTION VALUE="#45355">IIª-IIae, q. 158 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
175 document.write('<OPTION VALUE="#45356">IIª-IIae, q. 158 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
176 document.write('<OPTION VALUE="#45357">IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
177 document.write('<OPTION VALUE="#45358">IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
178 document.write('<OPTION VALUE="#45359">IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
179 document.write('<OPTION VALUE="#45360">IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
180 document.write('<OPTION VALUE="#45361">IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
181 document.write('<OPTION VALUE="#45362">IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
182 document.write('<OPTION VALUE="#45363">IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
183 document.write('<OPTION VALUE="#45364">IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
184 document.write('<OPTION VALUE="#45365">IIª-IIae, q. 158 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
185 document.write('<OPTION VALUE="#45366">IIª-IIae, q. 158 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
186 document.write('<OPTION VALUE="#45367">IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
187 document.write('<OPTION VALUE="#45368">IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
188 document.write('<OPTION VALUE="#45369">IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
189 document.write('<OPTION VALUE="#45370">IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
190 document.write('<OPTION VALUE="#45371">IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
191 document.write('<OPTION VALUE="#45372">IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
192 document.write('<OPTION VALUE="#45373">IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
193 document.write('<OPTION VALUE="#45374">IIª-IIae, q. 158 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
194 document.write('<OPTION VALUE="#45375">IIª-IIae, q. 158 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
195 document.write('<OPTION VALUE="#45376">IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
196 document.write('<OPTION VALUE="#45377">IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
197 document.write('<OPTION VALUE="#45378">IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
198 document.write('<OPTION VALUE="#45379">IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
199 document.write('<OPTION VALUE="#45380">IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
200 document.write('<OPTION VALUE="#45381">IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
201 document.write('<OPTION VALUE="#45382">IIª-IIae, q. 158 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
202 document.write('<OPTION VALUE="#45383">IIª-IIae, q. 158 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
203 document.write('<OPTION VALUE="#45384">IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
204 document.write('<OPTION VALUE="#45385">IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
205 document.write('<OPTION VALUE="#45386">IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
206 document.write('<OPTION VALUE="#45387">IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
207 document.write('<OPTION VALUE="#45388">IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
208 document.write('<OPTION VALUE="#45389">IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
209 document.write('<OPTION VALUE="#45390">IIª-IIae, q. 158 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
210 document.write('<OPTION VALUE="#45391">IIª-IIae, q. 158 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
211 document.write('<OPTION VALUE="#45392">IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
212 document.write('<OPTION VALUE="#45393">IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
213 document.write('<OPTION VALUE="#45394">IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
214 document.write('<OPTION VALUE="#45395">IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
215 document.write('<OPTION VALUE="#45396">IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
216 document.write('<OPTION VALUE="#45397">IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
217 document.write('<OPTION VALUE="#45398">IIª-IIae, q. 158 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
218 document.write('<OPTION VALUE="#45399">IIª-IIae, q. 158 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
219 document.write('<OPTION VALUE="#45400">IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
220 document.write('<OPTION VALUE="#45401">IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
221 document.write('<OPTION VALUE="#45402">IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
222 document.write('<OPTION VALUE="#45403">IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
223 document.write('<OPTION VALUE="#45404">IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
224 document.write('<OPTION VALUE="#45405">IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
225 document.write('<OPTION VALUE="#45406">IIª-IIae, q. 158 a. 7 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
226 document.write('<OPTION VALUE="#45407">IIª-IIae, q. 158 a. 7 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
227 document.write('<OPTION VALUE="#45408">IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
228 document.write('<OPTION VALUE="#45409">IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
229 document.write('<OPTION VALUE="#45410">IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
230 document.write('<OPTION VALUE="#45411">IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
231 document.write('<OPTION VALUE="#45412">IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
232 document.write('<OPTION VALUE="#45413">IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
233 document.write('<OPTION VALUE="#45414">IIª-IIae, q. 158 a. 8 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
234 document.write('<OPTION VALUE="#45415">IIª-IIae, q. 158 a. 8 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
235 document.write('<OPTION VALUE="#45416">IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
236 document.write('<OPTION VALUE="#45417">IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
237 document.write('<OPTION VALUE="#45418">IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
238 document.write('<OPTION VALUE="#45419">IIª-IIae, q. 159 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
239 document.write('<OPTION VALUE="#45420">IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
240 document.write('<OPTION VALUE="#45421">IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
241 document.write('<OPTION VALUE="#45422">IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
242 document.write('<OPTION VALUE="#45423">IIª-IIae, q. 159 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
243 document.write('<OPTION VALUE="#45424">IIª-IIae, q. 159 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
244 document.write('<OPTION VALUE="#45425">IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
245 document.write('<OPTION VALUE="#45426">IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
246 document.write('<OPTION VALUE="#45427">IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
247 document.write('<OPTION VALUE="#45428">IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
248 document.write('<OPTION VALUE="#45429">IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
249 document.write('<OPTION VALUE="#45430">IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
250 document.write('<OPTION VALUE="#45431">IIª-IIae, q. 159 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
251 document.write('<OPTION VALUE="#45432">IIª-IIae, q. 159 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
252 document.write('<OPTION VALUE="#45433">IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
253 document.write('<OPTION VALUE="#45434">IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
254 document.write('<OPTION VALUE="#45435">IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
255 document.write('<OPTION VALUE="#45436">IIª-IIae, q. 160 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
256 document.write('<OPTION VALUE="#45437">IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
257 document.write('<OPTION VALUE="#45438">IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
258 document.write('<OPTION VALUE="#45439">IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
259 document.write('<OPTION VALUE="#45440">IIª-IIae, q. 160 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
260 document.write('<OPTION VALUE="#45441">IIª-IIae, q. 160 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
261 document.write('<OPTION VALUE="#45442">IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
262 document.write('<OPTION VALUE="#45443">IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
263 document.write('<OPTION VALUE="#45444">IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
264 document.write('<OPTION VALUE="#45445">IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
265 document.write('<OPTION VALUE="#45446">IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
266 document.write('<OPTION VALUE="#45447">IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
267 document.write('<OPTION VALUE="#45448">IIª-IIae, q. 160 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
268 document.write('<OPTION VALUE="#45449">IIª-IIae, q. 160 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
269 document.write('<OPTION VALUE="#45450">IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
270 document.write('<OPTION VALUE="#45451">IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
271 document.write('<OPTION VALUE="#45452">IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
272 document.write('<OPTION VALUE="#45453">IIª-IIae, q. 161 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
273 document.write('<OPTION VALUE="#45454">IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
274 document.write('<OPTION VALUE="#45455">IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
275 document.write('<OPTION VALUE="#45456">IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
276 document.write('<OPTION VALUE="#45457">IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
277 document.write('<OPTION VALUE="#45458">IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
278 document.write('<OPTION VALUE="#45459">IIª-IIae, q. 161 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
279 document.write('<OPTION VALUE="#45460">IIª-IIae, q. 161 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
280 document.write('<OPTION VALUE="#45461">IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
281 document.write('<OPTION VALUE="#45462">IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
282 document.write('<OPTION VALUE="#45463">IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
283 document.write('<OPTION VALUE="#45464">IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
284 document.write('<OPTION VALUE="#45465">IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
285 document.write('<OPTION VALUE="#45466">IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
286 document.write('<OPTION VALUE="#45467">IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
287 document.write('<OPTION VALUE="#45468">IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
288 document.write('<OPTION VALUE="#45469">IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
289 document.write('<OPTION VALUE="#45470">IIª-IIae, q. 161 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
290 document.write('<OPTION VALUE="#45471">IIª-IIae, q. 161 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
291 document.write('<OPTION VALUE="#45472">IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
292 document.write('<OPTION VALUE="#45473">IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
293 document.write('<OPTION VALUE="#45474">IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
294 document.write('<OPTION VALUE="#45475">IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
295 document.write('<OPTION VALUE="#45476">IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
296 document.write('<OPTION VALUE="#45477">IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
297 document.write('<OPTION VALUE="#45478">IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
298 document.write('<OPTION VALUE="#45479">IIª-IIae, q. 161 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
299 document.write('<OPTION VALUE="#45480">IIª-IIae, q. 161 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
300 document.write('<OPTION VALUE="#45481">IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
301 document.write('<OPTION VALUE="#45482">IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
302 document.write('<OPTION VALUE="#45483">IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
303 document.write('<OPTION VALUE="#45484">IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
304 document.write('<OPTION VALUE="#45485">IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
305 document.write('<OPTION VALUE="#45486">IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
306 document.write('<OPTION VALUE="#45487">IIª-IIae, q. 161 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
307 document.write('<OPTION VALUE="#45488">IIª-IIae, q. 161 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
308 document.write('<OPTION VALUE="#45489">IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
309 document.write('<OPTION VALUE="#45490">IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
310 document.write('<OPTION VALUE="#45491">IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
311 document.write('<OPTION VALUE="#45492">IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
312 document.write('<OPTION VALUE="#45493">IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
313 document.write('<OPTION VALUE="#45494">IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
314 document.write('<OPTION VALUE="#45495">IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
315 document.write('<OPTION VALUE="#45496">IIª-IIae, q. 161 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
316 document.write('<OPTION VALUE="#45497">IIª-IIae, q. 161 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
317 document.write('<OPTION VALUE="#45498">IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
318 document.write('<OPTION VALUE="#45499">IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
319 document.write('<OPTION VALUE="#45500">IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
320 document.write('<OPTION VALUE="#45501">IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
321 document.write('<OPTION VALUE="#45502">IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
322 document.write('<OPTION VALUE="#45503">IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
323 document.write('<OPTION VALUE="#45504">IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
324 document.write('<OPTION VALUE="#45505">IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
325 document.write('<OPTION VALUE="#45506">IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
326 document.write('<OPTION VALUE="#45507">IIª-IIae, q. 161 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
327 document.write('<OPTION VALUE="#45508">IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
328 document.write('<OPTION VALUE="#45509">IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
329 document.write('<OPTION VALUE="#45510">IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
330 document.write('<OPTION VALUE="#45511">IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
331 document.write('<OPTION VALUE="#45512">IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
332 document.write('<OPTION VALUE="#45513">IIª-IIae, q. 162 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
333 document.write('<OPTION VALUE="#45514">IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
334 document.write('<OPTION VALUE="#45515">IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
335 document.write('<OPTION VALUE="#45516">IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
336 document.write('<OPTION VALUE="#45517">IIª-IIae, q. 162 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
337 document.write('<OPTION VALUE="#45518">IIª-IIae, q. 162 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
338 document.write('<OPTION VALUE="#45519">IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
339 document.write('<OPTION VALUE="#45520">IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
340 document.write('<OPTION VALUE="#45521">IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
341 document.write('<OPTION VALUE="#45522">IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
342 document.write('<OPTION VALUE="#45523">IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
343 document.write('<OPTION VALUE="#45524">IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
344 document.write('<OPTION VALUE="#45525">IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
345 document.write('<OPTION VALUE="#45526">IIª-IIae, q. 162 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
346 document.write('<OPTION VALUE="#45527">IIª-IIae, q. 162 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
347 document.write('<OPTION VALUE="#45528">IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
348 document.write('<OPTION VALUE="#45529">IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
349 document.write('<OPTION VALUE="#45530">IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
350 document.write('<OPTION VALUE="#45531">IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
351 document.write('<OPTION VALUE="#45532">IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
352 document.write('<OPTION VALUE="#45533">IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
353 document.write('<OPTION VALUE="#45534">IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
354 document.write('<OPTION VALUE="#45535">IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
355 document.write('<OPTION VALUE="#45536">IIª-IIae, q. 162 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
356 document.write('<OPTION VALUE="#45537">IIª-IIae, q. 162 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
357 document.write('<OPTION VALUE="#45538">IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
358 document.write('<OPTION VALUE="#45539">IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
359 document.write('<OPTION VALUE="#45540">IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
360 document.write('<OPTION VALUE="#45541">IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
361 document.write('<OPTION VALUE="#45542">IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
362 document.write('<OPTION VALUE="#45543">IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
363 document.write('<OPTION VALUE="#45544">IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
364 document.write('<OPTION VALUE="#45545">IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
365 document.write('<OPTION VALUE="#45546">IIª-IIae, q. 162 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
366 document.write('<OPTION VALUE="#45547">IIª-IIae, q. 162 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
367 document.write('<OPTION VALUE="#45548">IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
368 document.write('<OPTION VALUE="#45549">IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
369 document.write('<OPTION VALUE="#45550">IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
370 document.write('<OPTION VALUE="#45551">IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
371 document.write('<OPTION VALUE="#45552">IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
372 document.write('<OPTION VALUE="#45553">IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
373 document.write('<OPTION VALUE="#45554">IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
374 document.write('<OPTION VALUE="#45555">IIª-IIae, q. 162 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
375 document.write('<OPTION VALUE="#45556">IIª-IIae, q. 162 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
376 document.write('<OPTION VALUE="#45557">IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
377 document.write('<OPTION VALUE="#45558">IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
378 document.write('<OPTION VALUE="#45559">IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
379 document.write('<OPTION VALUE="#45560">IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
380 document.write('<OPTION VALUE="#45561">IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
381 document.write('<OPTION VALUE="#45562">IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
382 document.write('<OPTION VALUE="#45563">IIª-IIae, q. 162 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
383 document.write('<OPTION VALUE="#45564">IIª-IIae, q. 162 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
384 document.write('<OPTION VALUE="#45565">IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
385 document.write('<OPTION VALUE="#45566">IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
386 document.write('<OPTION VALUE="#45567">IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
387 document.write('<OPTION VALUE="#45568">IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
388 document.write('<OPTION VALUE="#45569">IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
389 document.write('<OPTION VALUE="#45570">IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
390 document.write('<OPTION VALUE="#45571">IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
391 document.write('<OPTION VALUE="#45572">IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
392 document.write('<OPTION VALUE="#45573">IIª-IIae, q. 162 a. 7 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
393 document.write('<OPTION VALUE="#45574">IIª-IIae, q. 162 a. 7 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
394 document.write('<OPTION VALUE="#45575">IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
395 document.write('<OPTION VALUE="#45576">IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
396 document.write('<OPTION VALUE="#45577">IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
397 document.write('<OPTION VALUE="#45578">IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
398 document.write('<OPTION VALUE="#45579">IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
399 document.write('<OPTION VALUE="#45580">IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
400 document.write('<OPTION VALUE="#45581">IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
401 document.write('<OPTION VALUE="#45582">IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
402 document.write('<OPTION VALUE="#45583">IIª-IIae, q. 162 a. 8 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
403 document.write('<OPTION VALUE="#45584">IIª-IIae, q. 162 a. 8 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
404 document.write('<OPTION VALUE="#45585">IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
405 document.write('<OPTION VALUE="#45586">IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
406 document.write('<OPTION VALUE="#45587">IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
407 document.write('<OPTION VALUE="#45588">IIª-IIae, q. 163 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
408 document.write('<OPTION VALUE="#45589">IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
409 document.write('<OPTION VALUE="#45590">IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
410 document.write('<OPTION VALUE="#45591">IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
411 document.write('<OPTION VALUE="#45592">IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
412 document.write('<OPTION VALUE="#45593">IIª-IIae, q. 163 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
413 document.write('<OPTION VALUE="#45594">IIª-IIae, q. 163 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
414 document.write('<OPTION VALUE="#45595">IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
415 document.write('<OPTION VALUE="#45596">IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
416 document.write('<OPTION VALUE="#45597">IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
417 document.write('<OPTION VALUE="#45598">IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
418 document.write('<OPTION VALUE="#45599">IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
419 document.write('<OPTION VALUE="#45600">IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
420 document.write('<OPTION VALUE="#45601">IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
421 document.write('<OPTION VALUE="#45602">IIª-IIae, q. 163 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
422 document.write('<OPTION VALUE="#45603">IIª-IIae, q. 163 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
423 document.write('<OPTION VALUE="#45604">IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
424 document.write('<OPTION VALUE="#45605">IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
425 document.write('<OPTION VALUE="#45606">IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
426 document.write('<OPTION VALUE="#45607">IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
427 document.write('<OPTION VALUE="#45608">IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
428 document.write('<OPTION VALUE="#45609">IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
429 document.write('<OPTION VALUE="#45610">IIª-IIae, q. 163 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
430 document.write('<OPTION VALUE="#45611">IIª-IIae, q. 163 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
431 document.write('<OPTION VALUE="#45612">IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
432 document.write('<OPTION VALUE="#45613">IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
433 document.write('<OPTION VALUE="#45614">IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
434 document.write('<OPTION VALUE="#45615">IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
435 document.write('<OPTION VALUE="#45616">IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
436 document.write('<OPTION VALUE="#45617">IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
437 document.write('<OPTION VALUE="#45618">IIª-IIae, q. 163 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
438 document.write('<OPTION VALUE="#45619">IIª-IIae, q. 163 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
439 document.write('<OPTION VALUE="#45620">IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
440 document.write('<OPTION VALUE="#45621">IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
441 document.write('<OPTION VALUE="#45622">IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
442 document.write('<OPTION VALUE="#45623">IIª-IIae, q. 164 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
443 document.write('<OPTION VALUE="#45624">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
444 document.write('<OPTION VALUE="#45625">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
445 document.write('<OPTION VALUE="#45626">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
446 document.write('<OPTION VALUE="#45627">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
447 document.write('<OPTION VALUE="#45628">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
448 document.write('<OPTION VALUE="#45629">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 6'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
449 document.write('<OPTION VALUE="#45630">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 7'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
450 document.write('<OPTION VALUE="#45631">IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 8'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
451 document.write('<OPTION VALUE="#45632">IIª-IIae, q. 164 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
452 document.write('<OPTION VALUE="#45633">IIª-IIae, q. 164 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
453 document.write('<OPTION VALUE="#45634">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
454 document.write('<OPTION VALUE="#45635">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
455 document.write('<OPTION VALUE="#45636">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
456 document.write('<OPTION VALUE="#45637">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
457 document.write('<OPTION VALUE="#45638">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
458 document.write('<OPTION VALUE="#45639">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 6'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
459 document.write('<OPTION VALUE="#45640">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 7'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
460 document.write('<OPTION VALUE="#45641">IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 8'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
461 document.write('<OPTION VALUE="#45642">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
462 document.write('<OPTION VALUE="#45643">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
463 document.write('<OPTION VALUE="#45644">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
464 document.write('<OPTION VALUE="#45645">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
465 document.write('<OPTION VALUE="#45646">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
466 document.write('<OPTION VALUE="#45647">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 6'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
467 document.write('<OPTION VALUE="#45648">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 7'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
468 document.write('<OPTION VALUE="#45649">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 8'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
469 document.write('<OPTION VALUE="#45650">IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 9'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
470 document.write('<OPTION VALUE="#45651">IIª-IIae, q. 164 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
471 document.write('<OPTION VALUE="#45652">IIª-IIae, q. 164 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
472 document.write('<OPTION VALUE="#45653">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
473 document.write('<OPTION VALUE="#45654">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
474 document.write('<OPTION VALUE="#45655">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
475 document.write('<OPTION VALUE="#45656">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
476 document.write('<OPTION VALUE="#45657">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
477 document.write('<OPTION VALUE="#45658">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 6'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
478 document.write('<OPTION VALUE="#45659">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 7'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
479 document.write('<OPTION VALUE="#45660">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 8'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
480 document.write('<OPTION VALUE="#45661">IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 9'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
481 document.write('<OPTION VALUE="#45662">IIª-IIae, q. 165 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
482 document.write('<OPTION VALUE="#45663">IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
483 document.write('<OPTION VALUE="#45664">IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
484 document.write('<OPTION VALUE="#45665">IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
485 document.write('<OPTION VALUE="#45666">IIª-IIae, q. 165 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
486 document.write('<OPTION VALUE="#45667">IIª-IIae, q. 165 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
487 document.write('<OPTION VALUE="#45668">IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
488 document.write('<OPTION VALUE="#45669">IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
489 document.write('<OPTION VALUE="#45670">IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
490 document.write('<OPTION VALUE="#45671">IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
491 document.write('<OPTION VALUE="#45672">IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
492 document.write('<OPTION VALUE="#45673">IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
493 document.write('<OPTION VALUE="#45674">IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
494 document.write('<OPTION VALUE="#45675">IIª-IIae, q. 165 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
495 document.write('<OPTION VALUE="#45676">IIª-IIae, q. 165 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
496 document.write('<OPTION VALUE="#45677">IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
497 document.write('<OPTION VALUE="#45678">IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
498 document.write('<OPTION VALUE="#45679">IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
499 document.write('<OPTION VALUE="#45680">IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
500 document.write('<OPTION VALUE="#45681">IIª-IIae, q. 166 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
501 document.write('<OPTION VALUE="#45682">IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
502 document.write('<OPTION VALUE="#45683">IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
503 document.write('<OPTION VALUE="#45684">IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
504 document.write('<OPTION VALUE="#45685">IIª-IIae, q. 166 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
505 document.write('<OPTION VALUE="#45686">IIª-IIae, q. 166 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
506 document.write('<OPTION VALUE="#45687">IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
507 document.write('<OPTION VALUE="#45688">IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
508 document.write('<OPTION VALUE="#45689">IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
509 document.write('<OPTION VALUE="#45690">IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
510 document.write('<OPTION VALUE="#45691">IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
511 document.write('<OPTION VALUE="#45692">IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
512 document.write('<OPTION VALUE="#45693">IIª-IIae, q. 166 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
513 document.write('<OPTION VALUE="#45694">IIª-IIae, q. 166 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
514 document.write('<OPTION VALUE="#45695">IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
515 document.write('<OPTION VALUE="#45696">IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
516 document.write('<OPTION VALUE="#45697">IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
517 document.write('<OPTION VALUE="#45698">IIª-IIae, q. 167 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
518 document.write('<OPTION VALUE="#45699">IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
519 document.write('<OPTION VALUE="#45700">IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
520 document.write('<OPTION VALUE="#45701">IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
521 document.write('<OPTION VALUE="#45702">IIª-IIae, q. 167 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
522 document.write('<OPTION VALUE="#45703">IIª-IIae, q. 167 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
523 document.write('<OPTION VALUE="#45704">IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
524 document.write('<OPTION VALUE="#45705">IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
525 document.write('<OPTION VALUE="#45706">IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
526 document.write('<OPTION VALUE="#45707">IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
527 document.write('<OPTION VALUE="#45708">IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
528 document.write('<OPTION VALUE="#45709">IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
529 document.write('<OPTION VALUE="#45710">IIª-IIae, q. 167 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
530 document.write('<OPTION VALUE="#45711">IIª-IIae, q. 167 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
531 document.write('<OPTION VALUE="#45712">IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
532 document.write('<OPTION VALUE="#45713">IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
533 document.write('<OPTION VALUE="#45714">IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
534 document.write('<OPTION VALUE="#45715">IIª-IIae, q. 168 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
535 document.write('<OPTION VALUE="#45716">IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
536 document.write('<OPTION VALUE="#45717">IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
537 document.write('<OPTION VALUE="#45718">IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
538 document.write('<OPTION VALUE="#45719">IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
539 document.write('<OPTION VALUE="#45720">IIª-IIae, q. 168 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
540 document.write('<OPTION VALUE="#45721">IIª-IIae, q. 168 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
541 document.write('<OPTION VALUE="#45722">IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
542 document.write('<OPTION VALUE="#45723">IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
543 document.write('<OPTION VALUE="#45724">IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
544 document.write('<OPTION VALUE="#45725">IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
545 document.write('<OPTION VALUE="#45726">IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
546 document.write('<OPTION VALUE="#45727">IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
547 document.write('<OPTION VALUE="#45728">IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
548 document.write('<OPTION VALUE="#45729">IIª-IIae, q. 168 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
549 document.write('<OPTION VALUE="#45730">IIª-IIae, q. 168 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
550 document.write('<OPTION VALUE="#45731">IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
551 document.write('<OPTION VALUE="#45732">IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
552 document.write('<OPTION VALUE="#45733">IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
553 document.write('<OPTION VALUE="#45734">IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
554 document.write('<OPTION VALUE="#45735">IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
555 document.write('<OPTION VALUE="#45736">IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
556 document.write('<OPTION VALUE="#45737">IIª-IIae, q. 168 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
557 document.write('<OPTION VALUE="#45738">IIª-IIae, q. 168 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
558 document.write('<OPTION VALUE="#45739">IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
559 document.write('<OPTION VALUE="#45740">IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
560 document.write('<OPTION VALUE="#45741">IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
561 document.write('<OPTION VALUE="#45742">IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
562 document.write('<OPTION VALUE="#45743">IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
563 document.write('<OPTION VALUE="#45744">IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
564 document.write('<OPTION VALUE="#45745">IIª-IIae, q. 168 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
565 document.write('<OPTION VALUE="#45746">IIª-IIae, q. 168 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
566 document.write('<OPTION VALUE="#45747">IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
567 document.write('<OPTION VALUE="#45748">IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
568 document.write('<OPTION VALUE="#45749">IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
569 document.write('<OPTION VALUE="#45750">IIª-IIae, q. 169 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
570 document.write('<OPTION VALUE="#45751">IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
571 document.write('<OPTION VALUE="#45752">IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
572 document.write('<OPTION VALUE="#45753">IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
573 document.write('<OPTION VALUE="#45754">IIª-IIae, q. 169 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
574 document.write('<OPTION VALUE="#45755">IIª-IIae, q. 169 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
575 document.write('<OPTION VALUE="#45756">IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
576 document.write('<OPTION VALUE="#45757">IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
577 document.write('<OPTION VALUE="#45758">IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
578 document.write('<OPTION VALUE="#45759">IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
579 document.write('<OPTION VALUE="#45760">IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
580 document.write('<OPTION VALUE="#45761">IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
581 document.write('<OPTION VALUE="#45762">IIª-IIae, q. 169 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
582 document.write('<OPTION VALUE="#45763">IIª-IIae, q. 169 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
583 document.write('<OPTION VALUE="#45764">IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
584 document.write('<OPTION VALUE="#45765">IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
585 document.write('<OPTION VALUE="#45766">IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
586 document.write('<OPTION VALUE="#45767">IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 4'); |
| 28 | 587 document.write('<\/SELECT>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
588 document.write('<BR><BR>'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
589 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 28 | 590 document.write('<\/FORM>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
591 // --> |
| 28 | 592 //]]> |
| 593 </script><br /> | |
| 594 <hr /> | |
| 595 <br /></div> | |
| 596 <div class="D">Quaestio 155</div> | |
| 597 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 598 <p title="II-II q. 155 pr."><a name="45247"><span class= | |
| 599 "ref">[45247] IIª-IIae, q. 155 pr.</span></a> Deinde | |
| 600 considerandum est de partibus potentialibus temperantiae. Et primo, | |
| 601 de continentia; secundo, de clementia; tertio, de modestia. Circa | |
| 602 primum, considerandum est de continentia, et de incontinentia. | |
| 603 Circa continentiam quaeruntur quatuor. Primo, utrum continentia sit | |
| 604 virtus. Secundo, quae sit materia eius. Tertio, quid sit eius | |
| 605 subiectum. Quarto, de comparatione eius ad temperantiam.</p> | |
| 606 <br /> | |
| 607 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 608 <p title="II-II q. 155 a. 1 arg. 1"><a name="45248"><span class= | |
| 609 "ref">[45248] IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 610 primum sic proceditur. Videtur quod continentia non sit virtus. | |
| 611 Species enim non condividitur generi. Sed continentia condividitur | |
| 612 virtuti, ut patet per philosophum, in VII Ethic. Ergo continentia | |
| 613 non est virtus.</p> | |
| 614 <p title="II-II q. 155 a. 1 arg. 2"><a name="45249"><span class= | |
| 615 "ref">[45249] IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 616 Praeterea, nullus utendo virtute peccat, quia secundum Augustinum, | |
| 617 in libro de Lib. Arbit., <i>virtus est qua nemo male utitur</i>. | |
| 618 Sed aliquis continendo potest peccare, puta si desideret aliquod | |
| 619 bonum facere et ab eo se contineat. Ergo continentia non est | |
| 620 virtus.</p> | |
| 621 <p title="II-II q. 155 a. 1 arg. 3"><a name="45250"><span class= | |
| 622 "ref">[45250] IIª-IIae, q. 155 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 623 Praeterea, nulla virtus retrahit hominem a licitis, sed solum ab | |
| 624 illicitis. Sed continentia retrahit hominem a licitis, dicit enim | |
| 625 Glossa Galat. V, quod per continentiam aliquis se etiam a licitis | |
| 626 abstinet. Ergo continentia non est virtus.</p> | |
| 627 <p title="II-II q. 155 a. 1 s. c."><a name="45251"><span class= | |
| 628 "ref">[45251] IIª-IIae, q. 155 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 629 contra, omnis habitus laudabilis videtur esse virtus. Sed | |
| 630 continentia est huiusmodi, dicit enim Andronicus quod continentia | |
| 631 est habitus invictus a delectatione. Ergo continentia est | |
| 632 virtus.</p> | |
| 633 <p title="II-II q. 155 a. 1 co."><a name="45252"><span class= | |
| 634 "ref">[45252] IIª-IIae, q. 155 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 635 dicendum quod nomen continentiae dupliciter sumitur a diversis. | |
| 636 Quidam enim continentiam nominant per quam aliquis ab omni | |
| 637 delectatione venerea abstinet, unde et apostolus, Galat. V, | |
| 638 continentiam castitati coniungit. Et sic continentia perfecta | |
| 639 principalis quidem est virginitas, secundaria vero viduitas. Unde | |
| 640 secundum hoc, eadem ratio est de continentia quae de virginitate, | |
| 641 quam supra diximus virtutem. Alii vero dicunt continentiam esse per | |
| 642 quam aliquis resistit concupiscentiis pravis, quae in eo vehementes | |
| 643 existunt. Et hoc modo accipit philosophus continentiam, VII Ethic. | |
| 644 Et hoc etiam modo accipitur continentia in collationibus patrum. | |
| 645 Hoc autem modo continentia habet aliquid de ratione virtutis, | |
| 646 inquantum scilicet ratio firmata est contra passiones, ne ab eis | |
| 647 deducatur, non tamen attingit ad perfectam rationem virtutis | |
| 648 moralis, secundum quam etiam appetitus sensitivus subditur rationi | |
| 649 sic ut in eo non insurgant vehementes passiones rationi contrariae. | |
| 650 Et ideo philosophus dicit, in IV Ethic., quod continentia non est | |
| 651 virtus, sed quaedam mixta, inquantum scilicet aliquid habet de | |
| 652 virtute et in aliquo deficit a virtute. Largius tamen accipiendo | |
| 653 nomen virtutis pro quolibet principio laudabilium operum, possumus | |
| 654 dicere continentiam esse virtutem.</p> | |
| 655 <p title="II-II q. 155 a. 1 ad 1"><a name="45253"><span class= | |
| 656 "ref">[45253] IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 657 ergo dicendum quod philosophus condividit continentiam virtuti | |
| 658 quantum ad hoc in quo deficit a virtute.</p> | |
| 659 <p title="II-II q. 155 a. 1 ad 2"><a name="45254"><span class= | |
| 660 "ref">[45254] IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 661 secundum dicendum quod homo proprie est id quod est secundum | |
| 662 rationem. Et ideo ex hoc dicitur aliquis in seipso se tenere, quod | |
| 663 tenet se in eo quod convenit rationi. Quod autem pertinet ad | |
| 664 perversitatem rationis, non est conveniens rationi. Unde ille solus | |
| 665 continens vere dicitur qui tenet se in eo quod est secundum | |
| 666 rationem rectam, non autem in eo quod est secundum rationem | |
| 667 perversam. Rationi autem rectae opponuntur concupiscentiae pravae, | |
| 668 sicut et rationi perversae opponuntur concupiscentiae bonae. Et | |
| 669 ideo proprie et vere continens est qui persistit in ratione recta | |
| 670 abstinens a concupiscentiis pravis, non autem qui persistit in | |
| 671 ratione perversa abstinens a concupiscentiis bonis, sed hic magis | |
| 672 potest dici obstinatus in malo.</p> | |
| 673 <p title="II-II q. 155 a. 1 ad 3"><a name="45255"><span class= | |
| 674 "ref">[45255] IIª-IIae, q. 155 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 675 dicendum quod Glossa ibi loquitur de continentia secundum primum | |
| 676 modum, secundum quem continentia nominat quandam virtutem | |
| 677 perfectam, quae non solum abstinet ab illicitis bonis, sed etiam a | |
| 678 quibusdam licitis minus bonis, ut totaliter intendatur | |
| 679 perfectioribus bonis.</p> | |
| 680 <br /> | |
| 681 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 682 <p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 1"><a name="45256"><span class= | |
| 683 "ref">[45256] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 684 secundum sic proceditur. Videtur quod materia continentiae non sint | |
| 685 concupiscentiae delectationum tactus. Dicit enim Ambrosius, in I de | |
| 686 Offic., quod <i>generale decorum ita est ac si aequabilem formam | |
| 687 atque universitatem honestatis habeat in omni actu suo | |
| 688 continentem</i>. Sed non omnis actus humanus pertinet ad | |
| 689 delectationes tactus. Ergo continentia non est solum circa | |
| 690 concupiscentias delectationum tactus.</p> | |
| 691 <p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 2"><a name="45257"><span class= | |
| 692 "ref">[45257] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 693 Praeterea, nomen continentiae ex hoc sumitur quod aliquis tenet se | |
| 694 in bono rationis rectae, sicut dictum est. Sed quaedam aliae | |
| 695 passiones vehementius abducunt hominem a ratione recta quam | |
| 696 concupiscentiae delectabilium tactus, sicut timor periculorum | |
| 697 mortis, qui stupefacit hominem; et ira, quae est insaniae similis, | |
| 698 ut Seneca dicit. Ergo continentia non dicitur proprie circa | |
| 699 concupiscentias delectationum tactus.</p> | |
| 700 <p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 3"><a name="45258"><span class= | |
| 701 "ref">[45258] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 702 Praeterea, Tullius dicit, in II Rhet., quod <i>continentia est per | |
| 703 quam cupiditas consilii gubernatione regitur</i>. Cupiditas autem | |
| 704 magis consuevit dici divitiarum quam delectabilium tactus, secundum | |
| 705 illud I ad Tim. ult., <i>radix omnium malorum cupiditas</i>. Ergo | |
| 706 continentia non est proprie circa concupiscentias delectationum | |
| 707 tactus.</p> | |
| 708 <p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 4"><a name="45259"><span class= | |
| 709 "ref">[45259] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 4</span></a> | |
| 710 Praeterea, delectationes tactus non solum sunt in rebus venereis, | |
| 711 sed etiam in esu. Sed continentia solum circa usum venereorum | |
| 712 consuevit dici. Ergo non est propria materia eius concupiscentia | |
| 713 delectationum tactus.</p> | |
| 714 <p title="II-II q. 155 a. 2 arg. 5"><a name="45260"><span class= | |
| 715 "ref">[45260] IIª-IIae, q. 155 a. 2 arg. 5</span></a> | |
| 716 Praeterea, inter delectationes tactus quaedam sunt, non humanae, | |
| 717 sed bestiales, tam in cibis, utpote si quis delectaretur in esu | |
| 718 carnium humanarum; quam etiam in venereis, puta in abusu bestiarum | |
| 719 vel puerorum. Sed circa huiusmodi non est continentia, ut dicitur | |
| 720 in VII Ethic. Non ergo propria materia continentiae sunt | |
| 721 concupiscentiae delectationum tactus.</p> | |
| 722 <p title="II-II q. 155 a. 2 s. c."><a name="45261"><span class= | |
| 723 "ref">[45261] IIª-IIae, q. 155 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 724 contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod | |
| 725 <i>continentia et incontinentia sunt circa eadem circa quae | |
| 726 temperantia et intemperantia</i>. Sed temperantia et intemperantia | |
| 727 sunt circa concupiscentias delectationum tactus, ut supra habitum | |
| 728 est. Ergo etiam continentia et incontinentia sunt circa eandem | |
| 729 materiam.</p> | |
| 730 <p title="II-II q. 155 a. 2 co."><a name="45262"><span class= | |
| 731 "ref">[45262] IIª-IIae, q. 155 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 732 dicendum quod nomen continentiae refrenationem quandam importat, | |
| 733 inquantum scilicet tenet se aliquis ne passiones sequatur. Et ideo | |
| 734 proprie continentia dicitur circa illas passiones quae impellunt ad | |
| 735 aliquid prosequendum, in quibus laudabile est ut ratio retrahat | |
| 736 hominem a prosequendo, non autem proprie est circa illas passiones | |
| 737 quae important retractionem quandam, sicut timor et alia huiusmodi; | |
| 738 in his enim laudabile est firmitatem servare in prosequendo quod | |
| 739 ratio dictat ut supra dictum est. Est autem considerandum quod | |
| 740 naturales inclinationes principia sunt omnium supervenientium, ut | |
| 741 supra dictum est. Et ideo passiones tanto vehementius impellunt ad | |
| 742 aliquid prosequendum, quanto magis sequuntur inclinationem naturae. | |
| 743 Quae praecipue inclinat ad ea quae sunt sibi necessaria, vel ad | |
| 744 conservationem individui, sicut sunt cibi; vel ad conservationem | |
| 745 speciei, sicut sunt actus venerei. Quorum delectationes ad tactum | |
| 746 pertinent. Et ideo continentia et incontinentia proprie dicuntur | |
| 747 circa concupiscentias delectationum tactus.</p> | |
| 748 <p title="II-II q. 155 a. 2 ad 1"><a name="45263"><span class= | |
| 749 "ref">[45263] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 750 ergo dicendum quod, sicut nomen temperantiae potest communiter | |
| 751 accipi in quacumque materia, proprie tamen dicitur in illa materia | |
| 752 in qua est optimum hominem refrenari; ita etiam continentia proprie | |
| 753 dicitur in materia in qua est optimum et difficillimum continere, | |
| 754 scilicet in concupiscentiis delectationum tactus. Communiter autem | |
| 755 et secundum quid potest dici in quacumque alia materia. Et hoc modo | |
| 756 utitur Ambrosius nomine continentiae.</p> | |
| 757 <p title="II-II q. 155 a. 2 ad 2"><a name="45264"><span class= | |
| 758 "ref">[45264] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 759 secundum dicendum quod circa timorem non proprie laudatur | |
| 760 continentia, sed magis firmitas animi, quam fortitudo importat. Ira | |
| 761 autem impetum quidem facit ad aliquid prosequendum, iste tamen | |
| 762 impetus magis sequitur apprehensionem animalem, prout scilicet | |
| 763 aliquis apprehendit se esse ab alio laesum, quam inclinationem | |
| 764 naturalem. Et ideo dicitur quidem aliquis secundum quid continens | |
| 765 irae, non tamen simpliciter.</p> | |
| 766 <p title="II-II q. 155 a. 2 ad 3"><a name="45265"><span class= | |
| 767 "ref">[45265] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 768 dicendum quod huiusmodi exteriora bona, sicut honores, divitiae et | |
| 769 huiusmodi, ut philosophus dicit, in VII Ethic., <i>videntur quidem | |
| 770 secundum se esse eligibilia, non autem quasi necessaria</i> ad | |
| 771 conservationem naturae. Et ideo circa ea <i>non dicimus simpliciter | |
| 772 aliquos continentes vel incontinentes</i>, sed secundum quid, | |
| 773 apponendo quod sint <i>continentes vel incontinentes vel lucri, vel | |
| 774 honoris</i>, vel alicuius huiusmodi. Et ideo vel Tullius communiter | |
| 775 usus est nomine continentiae, prout comprehendit sub se etiam | |
| 776 continentiam secundum quid, vel accipit cupiditatem stricte pro | |
| 777 concupiscentia delectabilium tactus.</p> | |
| 778 <p title="II-II q. 155 a. 2 ad 4"><a name="45266"><span class= | |
| 779 "ref">[45266] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 780 dicendum quod delectationes venereorum sunt vehementiores quam | |
| 781 delectationes ciborum. Et ideo circa venerea magis consuevimus | |
| 782 continentiam et incontinentiam dicere quam circa cibos, licet, | |
| 783 secundum philosophum, circa utrumque possit dici.</p> | |
| 784 <p title="II-II q. 155 a. 2 ad 5"><a name="45267"><span class= | |
| 785 "ref">[45267] IIª-IIae, q. 155 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 786 dicendum quod continentia est bonum rationis humanae, et ideo | |
| 787 attenditur circa passiones quae possunt esse homini connaturales. | |
| 788 Unde philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>si aliquis tenens | |
| 789 puerum concupiscat eum vel comedere, vel ad venereorum | |
| 790 inconvenientem delectationem, sive sequatur concupiscentiam sive | |
| 791 non, non dicetur simpliciter continens, sed secundum quid</i>.</p> | |
| 792 <br /> | |
| 793 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 794 <p title="II-II q. 155 a. 3 arg. 1"><a name="45268"><span class= | |
| 795 "ref">[45268] IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 796 tertium sic proceditur. Videtur quod subiectum continentiae sit vis | |
| 797 concupiscibilis. Subiectum enim alicuius virtutis oportet esse | |
| 798 proportionatum materiae. Sed materia continentiae, sicut dictum | |
| 799 est, sunt concupiscentiae delectabilium tactus, quae pertinent ad | |
| 800 vim concupiscibilem. Ergo continentia est in vi concupiscibili.</p> | |
| 801 <p title="II-II q. 155 a. 3 arg. 2"><a name="45269"><span class= | |
| 802 "ref">[45269] IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 803 Praeterea, opposita sunt circa idem. Sed incontinentia est in | |
| 804 concupiscibili, cuius passiones superant rationem, dicit enim | |
| 805 Andronicus quod <i>incontinentia est malitia concupiscibilis, | |
| 806 secundum quam eligit pravas delectationes, prohibente | |
| 807 rationali</i>. Ergo et continentia, pari ratione, est in | |
| 808 concupiscibili.</p> | |
| 809 <p title="II-II q. 155 a. 3 arg. 3"><a name="45270"><span class= | |
| 810 "ref">[45270] IIª-IIae, q. 155 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 811 Praeterea, subiectum virtutis humanae vel est ratio, vel vis | |
| 812 appetitiva, quae dividitur in voluntatem, concupiscibilem et | |
| 813 irascibilem. Sed continentia non est in ratione, quia sic esset | |
| 814 virtus intellectualis. Neque etiam est in voluntate, quia | |
| 815 continentia est circa passiones, quae non sunt in voluntate. Nec | |
| 816 etiam est in irascibili, quia non est proprie circa passiones | |
| 817 irascibilis, ut dictum est. Ergo relinquitur quod sit in | |
| 818 concupiscibili.</p> | |
| 819 <p title="II-II q. 155 a. 3 s. c."><a name="45271"><span class= | |
| 820 "ref">[45271] IIª-IIae, q. 155 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 821 contra, omnis virtus in aliqua potentia existens aufert malum actum | |
| 822 illius potentiae. Sed continentia non aufert malum actum | |
| 823 concupiscibilis, habet enim continens concupiscentias pravas, ut | |
| 824 philosophus dicit, in VII Ethic. Ergo continentia non est in | |
| 825 concupiscibili.</p> | |
| 826 <p title="II-II q. 155 a. 3 co."><a name="45272"><span class= | |
| 827 "ref">[45272] IIª-IIae, q. 155 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 828 dicendum quod omnis virtus in aliquo subiecto existens facit illud | |
| 829 differre a dispositione quam habet dum subiicitur opposito vitio. | |
| 830 Concupiscibilis autem eodem modo se habet in eo qui est continens, | |
| 831 et in eo qui est incontinens, quia in utroque prorumpit ad | |
| 832 concupiscentias pravas vehementes. Unde manifestum est quod | |
| 833 continentia non est in concupiscibili sicut in subiecto. Similiter | |
| 834 etiam ratio eodem modo se habet in utroque, quia tam continens quam | |
| 835 incontinens habet rationem rectam; et uterque, extra passionem | |
| 836 existens, gerit in proposito concupiscentias illicitas non sequi. | |
| 837 Prima autem differentia eorum invenitur in electione, quia | |
| 838 continens, quamvis patiatur vehementes concupiscentias, tamen | |
| 839 eligit non sequi eas, propter rationem; incontinens autem eligit | |
| 840 sequi eas, non obstante contradictione rationis. Et ideo oportet | |
| 841 quod continentia sit, sicut in subiecto, in illa vi animae cuius | |
| 842 actus est electio. Et haec est voluntas, ut supra habitum est.</p> | |
| 843 <p title="II-II q. 155 a. 3 ad 1"><a name="45273"><span class= | |
| 844 "ref">[45273] IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 845 ergo dicendum quod continentia habet materiam concupiscentias | |
| 846 delectationum tactus, non sicut quas moderetur, quod pertinet ad | |
| 847 temperantiam, quae est in concupiscibili, sed est circa eas quasi | |
| 848 eis resistens. Unde oportet quod sit in alia vi, quia resistentia | |
| 849 est alterius ad alterum.</p> | |
| 850 <p title="II-II q. 155 a. 3 ad 2"><a name="45274"><span class= | |
| 851 "ref">[45274] IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 852 secundum dicendum quod voluntas media est inter rationem et | |
| 853 concupiscibilem, et potest ab utroque moveri. In eo autem qui est | |
| 854 continens, movetur a ratione, in eo autem qui est incontinens, | |
| 855 movetur a concupiscibili. Et ideo continentia potest attribui | |
| 856 rationi sicut primo moventi, et incontinentia concupiscibili, | |
| 857 quamvis utrumque immediate pertineat ad voluntatem sicut ad | |
| 858 proprium subiectum.</p> | |
| 859 <p title="II-II q. 155 a. 3 ad 3"><a name="45275"><span class= | |
| 860 "ref">[45275] IIª-IIae, q. 155 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 861 dicendum quod, licet passiones non sint in voluntate sicut in | |
| 862 subiecto, est tamen in potestate voluntatis eis resistere et hoc | |
| 863 modo voluntas continentis resistit concupiscentiis.</p> | |
| 864 <br /> | |
| 865 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 866 <p title="II-II q. 155 a. 4 arg. 1"><a name="45276"><span class= | |
| 867 "ref">[45276] IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 868 quartum sic proceditur. Videtur quod continentia sit melior quam | |
| 869 temperantia. Dicitur enim Eccli. XXVI, <i>omnis autem ponderatio | |
| 870 non est digna continentis animae</i>. Ergo nulla virtus potest | |
| 871 continentiae adaequari.</p> | |
| 872 <p title="II-II q. 155 a. 4 arg. 2"><a name="45277"><span class= | |
| 873 "ref">[45277] IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 874 Praeterea, quanto aliqua virtus meretur maius praemium, tanto | |
| 875 potior est. Sed continentia videtur mereri maius praemium, dicitur | |
| 876 enim II ad Tim. II, <i>non coronabitur nisi qui legitime | |
| 877 certaverit</i>; magis autem certat continens, qui patitur | |
| 878 vehementes concupiscentias pravas, quam temperatus, qui non habet | |
| 879 eas vehementes. Ergo continentia est potior virtus quam | |
| 880 temperantia.</p> | |
| 881 <p title="II-II q. 155 a. 4 arg. 3"><a name="45278"><span class= | |
| 882 "ref">[45278] IIª-IIae, q. 155 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 883 Praeterea, voluntas est dignior potentia quam vis concupiscibilis. | |
| 884 Sed continentia est in voluntate, temperantia autem in vi | |
| 885 concupiscibili, ut ex dictis patet. Ergo continentia est potior | |
| 886 virtus quam temperantia.</p> | |
| 887 <p title="II-II q. 155 a. 4 s. c."><a name="45279"><span class= | |
| 888 "ref">[45279] IIª-IIae, q. 155 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 889 contra est quod Tullius et Andronicus ponunt continentiam adiunctam | |
| 890 temperantiae sicut principali virtuti.</p> | |
| 891 <p title="II-II q. 155 a. 4 co."><a name="45280"><span class= | |
| 892 "ref">[45280] IIª-IIae, q. 155 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 893 dicendum quod, sicut supra dictum est, nomen continentiae | |
| 894 dupliciter accipitur. Uno modo, secundum quod importat cessationem | |
| 895 ab omnibus delectationibus venereis. Et sic sumendo nomen | |
| 896 continentiae, continentia est potior temperantia simpliciter dicta, | |
| 897 ut patet ex his quae supra dicta sunt de praeeminentia virginitatis | |
| 898 ad castitatem simpliciter dictam. Alio modo potest accipi nomen | |
| 899 continentiae secundum quod importat resistentiam rationis ad | |
| 900 concupiscentias pravas quae sunt in homine vehementes. Et secundum | |
| 901 hoc, temperantia est multo potior quam continentia. Quia bonum | |
| 902 virtutis laudabile est ex eo quod est secundum rationem. Plus autem | |
| 903 viget bonum rationis in eo qui est temperatus, in quo etiam ipse | |
| 904 appetitus sensitivus est subiectus rationi et quasi a ratione | |
| 905 edomitus, quam in eo qui est continens, in quo appetitus sensitivus | |
| 906 vehementer resistit rationi per concupiscentias pravas. Unde | |
| 907 continentia comparatur ad temperantiam sicut imperfectum ad | |
| 908 perfectum.</p> | |
| 909 <p title="II-II q. 155 a. 4 ad 1"><a name="45281"><span class= | |
| 910 "ref">[45281] IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 911 ergo dicendum quod auctoritas illa potest dupliciter intelligi. Uno | |
| 912 modo, secundum quod accipitur continentia prout abstinet ab omnibus | |
| 913 venereis. Et hoc modo dicitur quod omnis ponderatio non est digna | |
| 914 animae continentis, in genere castitatis, quia nec etiam fecunditas | |
| 915 carnis, quae quaeritur in matrimonio, adaequatur continentiae | |
| 916 virginali vel viduali, ut supra dictum est. Alio modo potest | |
| 917 intelligi secundum quod nomen continentiae accipitur communiter pro | |
| 918 omni abstinentia a rebus illicitis. Et sic dicitur quod omnis | |
| 919 ponderatio non est digna animae continentis, quia non respicit | |
| 920 aestimationem auri vel argenti, quae commutantur ad pondus.</p> | |
| 921 <p title="II-II q. 155 a. 4 ad 2"><a name="45282"><span class= | |
| 922 "ref">[45282] IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 923 secundum dicendum quod magnitudo concupiscentiae, seu debilitas | |
| 924 eius, ex duplici causa procedere potest. Quandoque enim procedit ex | |
| 925 causa corporali. Quidam enim ex naturali complexione sunt magis | |
| 926 proni ad concupiscendum quam alii. Et iterum quidam habent | |
| 927 opportunitates delectationum, concupiscentiam inflammantes, magis | |
| 928 paratas quam alii. Et talis debilitas concupiscentiae diminuit | |
| 929 meritum, magnitudo vero auget. Quandoque vero debilitas vel | |
| 930 magnitudo concupiscentiae provenit ex causa spirituali laudabili, | |
| 931 puta ex vehementia caritatis vel fortitudine rationis, sicut est in | |
| 932 homine temperato. Et hoc modo debilitas concupiscentiae auget | |
| 933 meritum, ratione suae causae, magnitudo vero minuit.</p> | |
| 934 <p title="II-II q. 155 a. 4 ad 3"><a name="45283"><span class= | |
| 935 "ref">[45283] IIª-IIae, q. 155 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 936 dicendum quod voluntas propinquior est rationi quam vis | |
| 937 concupiscibilis. Unde bonum rationis, ex quo virtus laudatur, maius | |
| 938 esse ostenditur ex hoc quod pertingit non solum usque ad | |
| 939 voluntatem, sed etiam usque ad vim concupiscibilem, quod accidit in | |
| 940 eo qui est temperatus, quam si pertingat solum ad voluntatem, ut | |
| 941 accidit in eo qui est continens.</p> | |
| 942 <br /> | |
| 943 <div class="D">Quaestio 156</div> | |
| 944 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 945 <p title="II-II q. 156 pr."><a name="45284"><span class= | |
| 946 "ref">[45284] IIª-IIae, q. 156 pr.</span></a> Deinde | |
| 947 considerandum est de incontinentia. Et circa hoc quaeruntur | |
| 948 quatuor. Primo, utrum incontinentia pertineat ad animam, vel ad | |
| 949 corpus. Secundo, utrum incontinentia sit peccatum. Tertio, de | |
| 950 comparatione incontinentiae ad intemperantiam. Quarto, quis sit | |
| 951 turpior, utrum incontinens irae, vel incontinens | |
| 952 concupiscentiae.</p> | |
| 953 <br /> | |
| 954 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 955 <p title="II-II q. 156 a. 1 arg. 1"><a name="45285"><span class= | |
| 956 "ref">[45285] IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 957 primum sic proceditur. Videtur quod incontinentia non pertineat ad | |
| 958 animam, sed ad corpus. Diversitas enim sexuum non est ex parte | |
| 959 animae, sed ex parte corporis. Sed diversitas sexuum facit | |
| 960 diversitatem circa incontinentiam, dicit enim philosophus, in VII | |
| 961 Ethic., quod mulieres non dicuntur neque continentes neque | |
| 962 incontinentes. Ergo continentia non pertinet ad animam, sed ad | |
| 963 corpus.</p> | |
| 964 <p title="II-II q. 156 a. 1 arg. 2"><a name="45286"><span class= | |
| 965 "ref">[45286] IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 966 Praeterea, illud quod pertinet ad animam, non sequitur corporis | |
| 967 complexiones. Sed incontinentia sequitur corporis complexionem, | |
| 968 dicit enim philosophus, in VII Ethic., quod <i>maxime acuti</i>, | |
| 969 idest cholerici, <i>et melancholici secundum irrefrenatam | |
| 970 concupiscentiam sunt incontinentes</i>. Ergo incontinentia pertinet | |
| 971 ad corpus.</p> | |
| 972 <p title="II-II q. 156 a. 1 arg. 3"><a name="45287"><span class= | |
| 973 "ref">[45287] IIª-IIae, q. 156 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 974 Praeterea, victoria magis pertinet ad eum qui vincit quam ad eum | |
| 975 qui vincitur. Sed ex hoc dicitur aliquis esse incontinens quod caro | |
| 976 concupiscens adversus spiritum superat ipsum. Ergo incontinentia | |
| 977 magis pertinet ad carnem quam ad animam.</p> | |
| 978 <p title="II-II q. 156 a. 1 s. c."><a name="45288"><span class= | |
| 979 "ref">[45288] IIª-IIae, q. 156 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 980 contra est quod homo differt a bestiis principaliter secundum | |
| 981 animam. Differt autem secundum rationem continentiae et | |
| 982 incontinentiae, bestias autem dicimus neque continentes neque | |
| 983 incontinentes, ut patet per philosophum, in VII Ethic. Ergo | |
| 984 incontinentia maxime est ex parte animae.</p> | |
| 985 <p title="II-II q. 156 a. 1 co."><a name="45289"><span class= | |
| 986 "ref">[45289] IIª-IIae, q. 156 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 987 dicendum quod unumquodque attribuitur magis ei quod est causa per | |
| 988 se quam ei quod solam occasionem praestat. Id autem quod est ex | |
| 989 parte corporis, solum occasionem incontinentiae praestat. Ex | |
| 990 dispositione enim corporis potest contingere quod insurgant | |
| 991 passiones vehementes in appetitu sensitivo, qui est virtus corporei | |
| 992 organi, sed huiusmodi passiones, quantumcumque vehementes, non sunt | |
| 993 sufficiens causa incontinentiae sed occasio sola; eo quod, durante | |
| 994 usu rationis, semper homo potest passionibus resistere. Si vero | |
| 995 passiones adeo increscant quod totaliter auferant usum rationis, | |
| 996 sicut accidit in his qui propter vehementiam passionum amentiam | |
| 997 incurrunt, non remanebit ratio continentiae neque incontinentiae, | |
| 998 quia non salvatur in eis iudicium rationis, quod continens servat | |
| 999 et incontinens deserit. Et sic relinquitur quod per se causa | |
| 1000 incontinentiae sit ex parte animae, quae ratione passioni non | |
| 1001 resistit. Quod quidem fit duobus modis, ut philosophus dicit, in | |
| 1002 VII Ethic. Uno modo, quando anima passionibus cedit antequam ratio | |
| 1003 consilietur, quae quidem vocatur irrefrenata incontinentia, vel | |
| 1004 praevolatio. Alio modo, quando non permanet homo in his quae | |
| 1005 consiliata sunt, eo quod debiliter est firmatus in eo quod ratio | |
| 1006 iudicavit, unde et haec incontinentia vocatur debilitas. Et sic | |
| 1007 patet quod incontinentia principaliter ad animam pertinet.</p> | |
| 1008 <p title="II-II q. 156 a. 1 ad 1"><a name="45290"><span class= | |
| 1009 "ref">[45290] IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1010 ergo dicendum quod anima humana est corporis forma, et habet | |
| 1011 quasdam vires corporeis organis utentes, quarum operationes aliquid | |
| 1012 conferunt etiam ad illa opera animae quae sunt sine corporeis | |
| 1013 instrumentis, idest ad actum intellectus et voluntatis, inquantum | |
| 1014 scilicet intellectus a sensu accipit, et voluntas impellitur a | |
| 1015 passione appetitus sensitivi. Et secundum hoc, quia femina secundum | |
| 1016 corpus habet quandam debilem complexionem, fit ut in pluribus quod | |
| 1017 etiam debiliter inhaereat quibuscumque inhaeret, etsi raro in | |
| 1018 aliquibus aliter accidat, secundum illud Proverb. ult., <i>mulierem | |
| 1019 fortem quis inveniet?</i> Et quia id quod est parvum vel debile | |
| 1020 reputatur quasi nullum, inde est quod philosophus loquitur de | |
| 1021 mulieribus quasi non habentibus iudicium rationis firmum, quamvis | |
| 1022 in aliquibus mulieribus contrarium accidat. Et propter hoc dicit | |
| 1023 quod mulieres non dicimus continentes, quia non ducunt, quasi | |
| 1024 habentes solidam rationem, sed ducuntur, quasi de facili sequentes | |
| 1025 passiones.</p> | |
| 1026 <p title="II-II q. 156 a. 1 ad 2"><a name="45291"><span class= | |
| 1027 "ref">[45291] IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 1028 secundum dicendum quod ex impetu passionis contingit quod aliquis | |
| 1029 statim passionem sequatur, ante consilium rationis. Impetus autem | |
| 1030 passionis provenire potest vel ex velocitate, sicut in cholericis; | |
| 1031 vel ex vehementia, sicut in melancholicis, qui propter terrestrem | |
| 1032 complexionem vehementissime inflammantur. Sicut et e contrario | |
| 1033 contingit quod aliquis non persistat in eo quod consiliatum est, ex | |
| 1034 eo quod debiliter inhaeret, propter mollitiem complexionis, ut de | |
| 1035 mulieribus dictum est. Quod etiam videtur in phlegmaticis | |
| 1036 contingere, propter eandem causam sicut etiam in mulieribus. Haec | |
| 1037 autem accidunt inquantum ex complexione corporis datur aliqua | |
| 1038 incontinentiae occasio, non autem causa sufficiens, ut dictum | |
| 1039 est.</p> | |
| 1040 <p title="II-II q. 156 a. 1 ad 3"><a name="45292"><span class= | |
| 1041 "ref">[45292] IIª-IIae, q. 156 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1042 dicendum quod concupiscentia carnis in eo qui est incontinens, | |
| 1043 superat spiritum non ex necessitate, sed per quandam negligentiam | |
| 1044 spiritus non resistentis fortiter.</p> | |
| 1045 <br /> | |
| 1046 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1047 <p title="II-II q. 156 a. 2 arg. 1"><a name="45293"><span class= | |
| 1048 "ref">[45293] IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1049 secundum sic proceditur. Videtur quod incontinentia non sit | |
| 1050 peccatum. Quia, ut Augustinus dicit, in libro de Lib. Arbit., | |
| 1051 <i>nullus peccat in eo quod vitare non potest</i>. Sed | |
| 1052 incontinentiam nullus potest ex seipso vitare, secundum illud Sap. | |
| 1053 VIII, <i>scio quod non possum esse continens nisi Deus det</i>. | |
| 1054 Ergo incontinentia non est peccatum.</p> | |
| 1055 <p title="II-II q. 156 a. 2 arg. 2"><a name="45294"><span class= | |
| 1056 "ref">[45294] IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 1057 Praeterea, omne peccatum in ratione videtur consistere. Sed in eo | |
| 1058 qui est incontinens, vincitur iudicium rationis. Ergo incontinentia | |
| 1059 non est peccatum.</p> | |
| 1060 <p title="II-II q. 156 a. 2 arg. 3"><a name="45295"><span class= | |
| 1061 "ref">[45295] IIª-IIae, q. 156 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 1062 Praeterea, nullus peccat ex eo quod vehementer Deum amat. Sed ex | |
| 1063 vehementia divini amoris aliquis fit incontinens, dicit enim | |
| 1064 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>Paulus per incontinentiam | |
| 1065 divini amoris dixit, vivo ego, iam non ego</i>. Ergo incontinentia | |
| 1066 non est peccatum.</p> | |
| 1067 <p title="II-II q. 156 a. 2 s. c."><a name="45296"><span class= | |
| 1068 "ref">[45296] IIª-IIae, q. 156 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 1069 contra est quod connumeratur aliis peccatis, II ad Tim. III, ubi | |
| 1070 dicitur, criminatores, incontinentes, immites, et cetera. Ergo | |
| 1071 incontinentia est peccatum.</p> | |
| 1072 <p title="II-II q. 156 a. 2 co."><a name="45297"><span class= | |
| 1073 "ref">[45297] IIª-IIae, q. 156 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 1074 dicendum quod incontinentia potest attendi circa aliquid | |
| 1075 tripliciter. Uno modo, proprie et simpliciter. Et sic incontinentia | |
| 1076 attenditur circa concupiscentias delectationum tactus, sicut et | |
| 1077 intemperantia, ut supra dictum est de continentia. Et hoc modo | |
| 1078 incontinentia est peccatum, duplici ratione, uno modo, ex eo quod | |
| 1079 incontinens recedit ab eo quod est secundum rationem; alio modo, ex | |
| 1080 eo quod se immergit quibusdam turpibus delectationibus. Et ideo | |
| 1081 philosophus dicit, in VII Ethic., quod incontinentia vituperatur | |
| 1082 non solum sicut peccatum, quod scilicet est per recessum a ratione, | |
| 1083 sed sicut malitia quaedam, inquantum scilicet pravas | |
| 1084 concupiscentias sequitur. Alio modo incontinentia dicitur circa | |
| 1085 aliquid, proprie quidem, inquantum homo recedit ab eo quod est | |
| 1086 secundum rationem, sed non simpliciter, puta cum aliquis non servat | |
| 1087 modum rationis in concupiscentia honoris, divitiarum et aliorum | |
| 1088 huiusmodi, quae secundum se videntur esse bona; circa quae non est | |
| 1089 incontinentia simpliciter, sed secundum quid, sicut supra de | |
| 1090 continentia dictum est. Et sic incontinentia est peccatum, non ex | |
| 1091 eo quod aliquis ingerat se pravis concupiscentiis, sed eo quod non | |
| 1092 servat modum debitum rationis, etiam in concupiscentia rerum per se | |
| 1093 appetendarum. Tertio modo incontinentia dicitur esse circa aliquid | |
| 1094 non proprie, sed secundum similitudinem, puta circa concupiscentias | |
| 1095 eorum quibus non potest aliquis male uti, puta circa | |
| 1096 concupiscentias virtutum. Circa quas potest dici aliquis esse | |
| 1097 incontinens per similitudinem, quia sicut ille qui est incontinens | |
| 1098 totaliter ducitur per concupiscentiam malam, ita aliquis totaliter | |
| 1099 ducitur per concupiscentiam bonam, quae est secundum rationem. Et | |
| 1100 talis incontinentia non est peccatum, sed pertinet ad perfectionem | |
| 1101 virtutis.</p> | |
| 1102 <p title="II-II q. 156 a. 2 ad 1"><a name="45298"><span class= | |
| 1103 "ref">[45298] IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1104 ergo dicendum quod homo potest vitare peccatum et facere bonum, non | |
| 1105 tamen sine divino auxilio, secundum illud Ioan. XV, <i>sine me | |
| 1106 nihil potestis facere</i>. Unde per hoc quod homo indiget divino | |
| 1107 auxilio ad hoc quod sit continens, non excluditur quin | |
| 1108 incontinentia sit peccatum, quia, ut dicitur in III Ethic., <i>quae | |
| 1109 per amicos possumus, aliqualiter per nos possumus</i>.</p> | |
| 1110 <p title="II-II q. 156 a. 2 ad 2"><a name="45299"><span class= | |
| 1111 "ref">[45299] IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 1112 secundum dicendum quod in eo qui est incontinens vincitur iudicium | |
| 1113 rationis, non quidem ex necessitate, quod auferret rationem | |
| 1114 peccati, sed ex negligentia quadam hominis non firmiter intendentis | |
| 1115 ad resistendum passioni per iudicium rationis quod habet.</p> | |
| 1116 <p title="II-II q. 156 a. 2 ad 3"><a name="45300"><span class= | |
| 1117 "ref">[45300] IIª-IIae, q. 156 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1118 dicendum quod ratio illa procedit de incontinentia per | |
| 1119 similitudinem dicta, et non proprie.</p> | |
| 1120 <br /> | |
| 1121 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1122 <p title="II-II q. 156 a. 3 arg. 1"><a name="45301"><span class= | |
| 1123 "ref">[45301] IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1124 tertium sic proceditur. Videtur quod incontinens plus peccet quam | |
| 1125 intemperatus. Tanto enim aliquis videtur gravius peccare, quanto | |
| 1126 magis contra conscientiam agit, secundum illud Luc. XII, <i>servus | |
| 1127 sciens voluntatem domini sui et faciens digna plagis, vapulabit | |
| 1128 multis</i>. Sed incontinens magis videtur agere contra conscientiam | |
| 1129 quam intemperatus, quia, ut dicitur in VII Ethic., incontinens, | |
| 1130 sciens quoniam prava sunt quae concupiscit, nihilominus agit, | |
| 1131 propter passionem; intemperatus autem iudicat ea quae concupiscit | |
| 1132 esse bona. Ergo incontinens gravius peccat quam intemperatus.</p> | |
| 1133 <p title="II-II q. 156 a. 3 arg. 2"><a name="45302"><span class= | |
| 1134 "ref">[45302] IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 1135 Praeterea, quanto aliquod peccatum gravius est, tanto videtur esse | |
| 1136 minus sanabile, unde et peccata in spiritum sanctum, quae sunt | |
| 1137 gravissima, dicuntur esse irremissibilia. Sed peccatum | |
| 1138 incontinentiae videtur esse insanabilius quam peccatum | |
| 1139 intemperantiae. Sanatur enim peccatum alicuius per admonitionem et | |
| 1140 correctionem, quae nihil videtur conferre incontinenti, qui scit se | |
| 1141 male agere, et nihilominus male agit, intemperato autem videtur | |
| 1142 quod bene agat, et sic aliquid ei conferre posset admonitio. Ergo | |
| 1143 videtur quod incontinens gravius peccet quam intemperatus.</p> | |
| 1144 <p title="II-II q. 156 a. 3 arg. 3"><a name="45303"><span class= | |
| 1145 "ref">[45303] IIª-IIae, q. 156 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 1146 Praeterea, quanto aliquis ex maiori libidine peccat, tanto gravius | |
| 1147 peccat. Sed incontinens peccat ex maiori libidine quam | |
| 1148 intemperatus, quia incontinens habet vehementes concupiscentias, | |
| 1149 quas non semper habet intemperatus. Ergo incontinens magis peccat | |
| 1150 quam intemperatus.</p> | |
| 1151 <p title="II-II q. 156 a. 3 s. c."><a name="45304"><span class= | |
| 1152 "ref">[45304] IIª-IIae, q. 156 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 1153 contra est quod impoenitentia aggravat omne peccatum, unde | |
| 1154 Augustinus, in libro de Verb. Dom., dicit quod impoenitentia est | |
| 1155 peccatum in spiritum sanctum. Sed sicut philosophus dicit, in VII | |
| 1156 Ethic., <i>intemperatus non est poenitivus, immanet enim electioni, | |
| 1157 incontinens autem omnis est poenitivus</i>. Ergo intemperatus | |
| 1158 gravius peccat quam incontinens.</p> | |
| 1159 <p title="II-II q. 156 a. 3 co."><a name="45305"><span class= | |
| 1160 "ref">[45305] IIª-IIae, q. 156 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 1161 dicendum quod peccatum, secundum Augustinum, praecipue in voluntate | |
| 1162 consistit, voluntas enim est qua peccatur et recte vivitur. Et ideo | |
| 1163 ubi est maior inclinatio voluntatis ad peccandum, ibi est gravius | |
| 1164 peccatum. In eo autem qui est intemperatus, voluntas inclinatur ad | |
| 1165 peccandum ex propria electione, quae procedit ex habitu per | |
| 1166 consuetudinem acquisito. In eo autem qui est incontinens, voluntas | |
| 1167 inclinatur ad peccandum ex aliqua passione. Et quia passio cito | |
| 1168 transit, habitus autem est qualitas difficile mobilis, inde est | |
| 1169 quod incontinens statim poenitet, transeunte passione, quod non | |
| 1170 accidit de intemperato, quinimmo gaudet se peccasse, eo quod | |
| 1171 operatio peccati est sibi facta connaturalis secundum habitum. Unde | |
| 1172 de his dicitur Proverb. II, quod <i>laetantur cum male fecerint, et | |
| 1173 exultant in rebus pessimis</i>. Unde patet quod intemperatus est | |
| 1174 multo peior quam incontinens, ut etiam philosophus dicit, in VII | |
| 1175 Ethic.</p> | |
| 1176 <p title="II-II q. 156 a. 3 ad 1"><a name="45306"><span class= | |
| 1177 "ref">[45306] IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1178 ergo dicendum quod ignorantia intellectus quandoque quidem | |
| 1179 praecedit inclinationem appetitus, et causat eam. Et sic, quanto | |
| 1180 est maior ignorantia, tanto magis peccatum diminuit, vel totaliter | |
| 1181 excusat, inquantum causat involuntarium. Alio modo e converso | |
| 1182 ignorantia rationis sequitur inclinationem appetitus. Et talis | |
| 1183 ignorantia quanto est maior, tanto peccatum est gravius, quia | |
| 1184 ostenditur inclinatio appetitus esse maior. Ignorantia autem tam | |
| 1185 incontinentis quam intemperati provenit ex eo quod appetitus est in | |
| 1186 aliquid inclinatus, sive per passionem, sicut in incontinente; sive | |
| 1187 per habitum, sicut in intemperato. Maior autem ignorantia causatur | |
| 1188 ex hoc in intemperato quam in incontinente. Et uno quidem modo, | |
| 1189 quantum ad durationem. Quia in incontinente durat illa ignorantia | |
| 1190 solum passione durante, sicut accessio febris tertianae durat, | |
| 1191 durante commotione humoris. Ignorantia autem intemperati durat | |
| 1192 assidue, propter permanentiam habitus, unde assimilatur phthisicae, | |
| 1193 vel cuicumque morbo continuo, ut philosophus dicit, in VII Ethic. | |
| 1194 Alio autem modo est maior ignorantia intemperati, quantum ad id | |
| 1195 quod ignoratur. Nam ignorantia incontinentis attenditur quantum ad | |
| 1196 aliquod particulare eligibile, prout scilicet aestimat hoc nunc | |
| 1197 esse eligendum, sed intemperatus habet ignorantiam circa ipsum | |
| 1198 finem, inquantum scilicet iudicat hoc esse bonum, ut irrefrenate | |
| 1199 concupiscentias sequatur. Unde philosophus, in VII Ethic., dicit | |
| 1200 quod incontinens est melior intemperato, quia salvatur in eo | |
| 1201 optimum principium, scilicet recta existimatio de fine.</p> | |
| 1202 <p title="II-II q. 156 a. 3 ad 2"><a name="45307"><span class= | |
| 1203 "ref">[45307] IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 1204 secundum dicendum quod ad sanationem incontinentis non sufficit | |
| 1205 sola cognitio, sed requiritur interius auxilium gratiae | |
| 1206 concupiscentiam mitigantis, et adhibetur etiam exterius remedium | |
| 1207 admonitionis et correctionis, ex quibus aliquis incipit | |
| 1208 concupiscentiis resistere, ex quo concupiscentia debilitatur, ut | |
| 1209 supra dictum est. Et iisdem etiam modis potest sanari intemperatus, | |
| 1210 sed difficilior est eius sanatio, propter duo. Quorum primum est ex | |
| 1211 parte rationis, quae corrupta est circa aestimationem ultimi finis, | |
| 1212 quod se habet sicut principium in demonstrativis, difficilius autem | |
| 1213 reducitur ad veritatem ille qui errat circa principium, et | |
| 1214 similiter in operativis ille qui errat circa finem. Aliud autem est | |
| 1215 ex parte inclinationis appetitus, quae in intemperato est ex | |
| 1216 habitu, qui difficile tollitur, inclinatio autem incontinentis est | |
| 1217 ex passione, quae facilius reprimi potest.</p> | |
| 1218 <p title="II-II q. 156 a. 3 ad 3"><a name="45308"><span class= | |
| 1219 "ref">[45308] IIª-IIae, q. 156 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1220 dicendum quod libido voluntatis, quae auget peccatum, maior est in | |
| 1221 intemperato quam in incontinente, ut ex dictis patet. Sed libido | |
| 1222 concupiscentiae appetitus sensitivi quandoque maior est in | |
| 1223 incontinente, quia incontinens non peccat nisi a gravi | |
| 1224 concupiscentia; sed intemperatus etiam ex levi concupiscentia | |
| 1225 peccat, et quandoque eam praevenit. Et ideo philosophus dicit, in | |
| 1226 VII Ethic., quod magis intemperatum vituperamus, quia non | |
| 1227 concupiscens, vel quiete, idest remisse concupiscens, persequitur | |
| 1228 delectationes. Quid enim faceret si adesset concupiscentia | |
| 1229 iuvenilis?</p> | |
| 1230 <br /> | |
| 1231 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1232 <p title="II-II q. 156 a. 4 arg. 1"><a name="45309"><span class= | |
| 1233 "ref">[45309] IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1234 quartum sic proceditur. Videtur quod incontinens irae sit peior | |
| 1235 quam incontinens concupiscentiae. Quanto enim difficilius est | |
| 1236 resistere passioni, tanto incontinentia videtur esse levior, unde | |
| 1237 philosophus dicit, in VII Ethic., <i>non enim, si quis a fortibus | |
| 1238 et superexcellentibus delectationibus vincitur vel tristitiis, est | |
| 1239 admirabile, sed condonabile. Sed, sicut Heraclitus dixit, | |
| 1240 difficilius est pugnare contra concupiscentiam quam contra | |
| 1241 iram</i>. Ergo levior est incontinentia concupiscentiae quam | |
| 1242 incontinentia irae.</p> | |
| 1243 <p title="II-II q. 156 a. 4 arg. 2"><a name="45310"><span class= | |
| 1244 "ref">[45310] IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 1245 Praeterea, si passio per suam vehementiam totaliter auferat | |
| 1246 iudicium rationis, omnino excusatur aliquis a peccato, sicut patet | |
| 1247 in eo qui incidit ex passione in furiam. Sed plus remanet de | |
| 1248 iudicio rationis in eo qui est incontinens irae, quam in eo qui est | |
| 1249 incontinens concupiscentiae, <i>iratus enim aliqualiter audit | |
| 1250 rationem, non autem concupiscens</i>, ut patet per philosophum, in | |
| 1251 VII Ethic. Ergo incontinens irae est peior quam incontinens | |
| 1252 concupiscentiae.</p> | |
| 1253 <p title="II-II q. 156 a. 4 arg. 3"><a name="45311"><span class= | |
| 1254 "ref">[45311] IIª-IIae, q. 156 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 1255 Praeterea, tanto aliquod peccatum videtur esse gravius, quanto est | |
| 1256 periculosius. Sed incontinentia irae videtur esse periculosior, | |
| 1257 quia perducit hominem ad maius peccatum, scilicet ad homicidium, | |
| 1258 quod est gravius peccatum quam adulterium, ad quod perducit | |
| 1259 incontinentia concupiscentiae. Ergo incontinentia irae est gravior | |
| 1260 quam incontinentia concupiscentiae.</p> | |
| 1261 <p title="II-II q. 156 a. 4 s. c."><a name="45312"><span class= | |
| 1262 "ref">[45312] IIª-IIae, q. 156 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 1263 contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>minus | |
| 1264 turpis est incontinentia irae quam incontinentia | |
| 1265 concupiscentiae</i>.</p> | |
| 1266 <p title="II-II q. 156 a. 4 co."><a name="45313"><span class= | |
| 1267 "ref">[45313] IIª-IIae, q. 156 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 1268 dicendum quod peccatum incontinentiae potest dupliciter | |
| 1269 considerari. Uno modo, ex parte passionis ex qua ratio superatur. | |
| 1270 Et sic incontinentia concupiscentiae est turpior quam incontinentia | |
| 1271 irae, quia motus concupiscentiae habet maiorem inordinationem quam | |
| 1272 motus irae. Et hoc propter quatuor, quae philosophus tangit in VII | |
| 1273 Ethic. Primo quidem, quia motus irae participat aliqualiter | |
| 1274 ratione, inquantum scilicet iratus tendit ad vindicandum iniuriam | |
| 1275 sibi factam, quod aliqualiter ratio dictat, sed non perfecte, quia | |
| 1276 non intendit debitum modum vindictae. Sed motus concupiscentiae | |
| 1277 totaliter est secundum sensum, et nullo modo secundum rationem. | |
| 1278 Secundo, quia motus irae magis consequitur corporis complexionem, | |
| 1279 propter velocitatem motus cholerae, quae intendit ad iram. Unde | |
| 1280 magis est in promptu quod ille qui est secundum complexionem | |
| 1281 corporis dispositus ad irascendum, irascatur, quam quod ille qui | |
| 1282 est dispositus ad concupiscendum, concupiscat. Unde etiam | |
| 1283 frequentius ex iracundis nascuntur iracundi quam ex | |
| 1284 concupiscentibus concupiscentes. Quod autem provenit ex naturali | |
| 1285 corporis dispositione, reputatur magis venia dignum. Tertio, quia | |
| 1286 ira quaerit manifeste operari. Sed concupiscentia quaerit latebras, | |
| 1287 et dolose subintrat. Quarto, quia concupiscens delectabiliter | |
| 1288 operatur, sed iratus quasi quadam tristitia praecedente coactus. | |
| 1289 Alio modo potest considerari peccatum incontinentiae quantum ad | |
| 1290 malum in quod quis incidit a ratione discedens. Et sic | |
| 1291 incontinentia irae est, ut plurimum, gravior, quia ducit in ea quae | |
| 1292 pertinent ad proximi nocumentum.</p> | |
| 1293 <p title="II-II q. 156 a. 4 ad 1"><a name="45314"><span class= | |
| 1294 "ref">[45314] IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1295 ergo dicendum quod difficilius est assidue pugnare contra | |
| 1296 delectationem quam contra iram, quia concupiscentia est magis | |
| 1297 continua, sed ad horam difficilius est resistere irae, propter eius | |
| 1298 impetum.</p> | |
| 1299 <p title="II-II q. 156 a. 4 ad 2"><a name="45315"><span class= | |
| 1300 "ref">[45315] IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 1301 secundum dicendum quod concupiscentia dicitur esse sine ratione, | |
| 1302 non quia totaliter auferat iudicium rationis, sed quia in nullo | |
| 1303 procedit secundum iudicium rationis. Et ex hoc est turpior.</p> | |
| 1304 <p title="II-II q. 156 a. 4 ad 3"><a name="45316"><span class= | |
| 1305 "ref">[45316] IIª-IIae, q. 156 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1306 dicendum quod ratio illa procedit ex parte eorum in quae | |
| 1307 incontinens deducitur.</p> | |
| 1308 <br /> | |
| 1309 <div class="D">Quaestio 157</div> | |
| 1310 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1311 <p title="II-II q. 157 pr."><a name="45317"><span class= | |
| 1312 "ref">[45317] IIª-IIae, q. 157 pr.</span></a> Deinde | |
| 1313 considerandum est de clementia et mansuetudine, et vitiis | |
| 1314 oppositis. Circa ipsas autem virtutes quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 1315 utrum clementia et mansuetudo sint idem. Secundo, utrum utraque | |
| 1316 earum sit virtus. Tertio, utrum utraque earum sit pars | |
| 1317 temperantiae. Quarto, de comparatione earum ad alias virtutes.</p> | |
| 1318 <br /> | |
| 1319 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1320 <p title="II-II q. 157 a. 1 arg. 1"><a name="45318"><span class= | |
| 1321 "ref">[45318] IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1322 primum sic proceditur. Videtur quod clementia et mansuetudo sint | |
| 1323 penitus idem. Mansuetudo enim est moderativa irarum, ut philosophus | |
| 1324 dicit, in IV Ethic. Ira autem est appetitus vindictae. <i>Cum ergo | |
| 1325 clementia sit lenitas superioris adversus inferiorem in | |
| 1326 constituendis poenis</i>, ut Seneca dicit, in II de clementia; per | |
| 1327 poenas autem fit vindicta, videtur quod clementia et mansuetudo | |
| 1328 sint idem.</p> | |
| 1329 <p title="II-II q. 157 a. 1 arg. 2"><a name="45319"><span class= | |
| 1330 "ref">[45319] IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 1331 Praeterea, Tullius dicit, in II Rhet., quod <i>clementia est virtus | |
| 1332 per quam animus concitatus in odium alicuius, benignitate | |
| 1333 retinetur</i>, et sic videtur quod clementia sit moderativa odii. | |
| 1334 Sed odium, ut Augustinus dicit, causatur ab ira, circa quam est | |
| 1335 mansuetudo. Ergo videtur quod mansuetudo et clementia sint | |
| 1336 idem.</p> | |
| 1337 <p title="II-II q. 157 a. 1 arg. 3"><a name="45320"><span class= | |
| 1338 "ref">[45320] IIª-IIae, q. 157 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 1339 Praeterea, idem vitium non contrariatur diversis virtutibus. Sed | |
| 1340 idem vitium opponitur mansuetudini et clementiae, scilicet | |
| 1341 crudelitas. Ergo videtur quod mansuetudo et clementia sint penitus | |
| 1342 idem.</p> | |
| 1343 <p title="II-II q. 157 a. 1 s. c."><a name="45321"><span class= | |
| 1344 "ref">[45321] IIª-IIae, q. 157 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 1345 contra est quod secundum praedictam definitionem Senecae, clementia | |
| 1346 est lenitas superioris adversus inferiorem. Mansuetudo autem non | |
| 1347 solum est superioris ad inferiorem, sed cuiuslibet ad quemlibet. | |
| 1348 Ergo mansuetudo et clementia non sunt penitus idem.</p> | |
| 1349 <p title="II-II q. 157 a. 1 co."><a name="45322"><span class= | |
| 1350 "ref">[45322] IIª-IIae, q. 157 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 1351 dicendum quod, sicut dicitur in II Ethic., virtus moralis consistit | |
| 1352 circa passiones et actiones. Passiones autem interiores sunt | |
| 1353 actionum exteriorum principia, aut etiam impedimenta. Et ideo | |
| 1354 virtutes quae moderantur passiones quodammodo concurrunt in eundem | |
| 1355 effectum cum virtutibus quae moderantur actiones, licet specie | |
| 1356 differant. Sicut ad iustitiam proprie pertinet cohibere hominem a | |
| 1357 furto, ad quod aliquis inclinatur per inordinatum amorem vel | |
| 1358 concupiscentiam pecuniae, quae moderantur per liberalitatem, et | |
| 1359 ideo liberalitas concurrit cum iustitia in hoc effectu qui est | |
| 1360 abstinere a furto. Et hoc etiam considerandum est in proposito. Nam | |
| 1361 ex passione irae provocatur aliquis ad hoc quod graviorem inferat | |
| 1362 poenam. Ad clementiam autem pertinet directe quod sit diminutiva | |
| 1363 poenarum, quod quidem impediri posset per excessum irae. Et ideo | |
| 1364 mansuetudo, inquantum refrenat impetum irae, concurrit in eundem | |
| 1365 effectum cum clementia. Differunt tamen ab invicem, inquantum | |
| 1366 clementia est moderativa exterioris punitionis, mansuetudo autem | |
| 1367 proprie diminuit passionem irae.</p> | |
| 1368 <p title="II-II q. 157 a. 1 ad 1"><a name="45323"><span class= | |
| 1369 "ref">[45323] IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1370 ergo dicendum quod mansuetudo proprie respicit ipsum vindictae | |
| 1371 appetitum. Sed clementia respicit ipsas poenas quae exterius | |
| 1372 adhibentur ad vindictam.</p> | |
| 1373 <p title="II-II q. 157 a. 1 ad 2"><a name="45324"><span class= | |
| 1374 "ref">[45324] IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 1375 secundum dicendum quod affectus hominis inclinatur ad minorationem | |
| 1376 eorum quae homini per se non placent. Ex hoc autem quod aliquis | |
| 1377 amat aliquem, contingit quod non placet ei per se poena eius, sed | |
| 1378 solum in ordine ad aliud, puta ad iustitiam, vel ad correctionem | |
| 1379 eius qui punitur. Et ideo ex amore provenit quod aliquis sit | |
| 1380 promptus ad diminuendum poenas, quod pertinet ad clementiam, et ex | |
| 1381 odio impeditur talis diminutio. Et propter hoc Tullius dicit quod | |
| 1382 animus concitatus in odium, scilicet ad gravius puniendum, per | |
| 1383 clementiam retinetur, ne scilicet acriorem poenam inferat, non quod | |
| 1384 clementia sit directe odii moderativa, sed poenae.</p> | |
| 1385 <p title="II-II q. 157 a. 1 ad 3"><a name="45325"><span class= | |
| 1386 "ref">[45325] IIª-IIae, q. 157 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1387 dicendum quod mansuetudini, quae est directe circa iras proprie | |
| 1388 opponitur vitium iracundiae, quod importat excessum irae. Sed | |
| 1389 crudelitas importat excessum in puniendo. Unde dicit Seneca, in II | |
| 1390 de Clem., quod <i>crudeles vocantur qui puniendi causam habent, | |
| 1391 modum non habent</i>. Qui autem in poenis hominum propter se | |
| 1392 delectantur, etiam sine causa, possunt dici saevi vel feri, quasi | |
| 1393 affectum humanum non habentes, ex quo naturaliter homo diligit | |
| 1394 hominem.</p> | |
| 1395 <br /> | |
| 1396 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1397 <p title="II-II q. 157 a. 2 arg. 1"><a name="45326"><span class= | |
| 1398 "ref">[45326] IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1399 secundum sic proceditur. Videtur quod neque clementia neque | |
| 1400 mansuetudo sit virtus. Nulla enim virtus alteri virtuti opponitur. | |
| 1401 Sed utraque videtur opponi severitati, quae est quaedam virtus. | |
| 1402 Ergo neque clementia neque mansuetudo est virtus.</p> | |
| 1403 <p title="II-II q. 157 a. 2 arg. 2"><a name="45327"><span class= | |
| 1404 "ref">[45327] IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 1405 Praeterea, virtus corrumpitur per superfluum et diminutum. Sed tam | |
| 1406 clementia quam mansuetudo in diminutione quadam consistunt, nam | |
| 1407 clementia est diminutiva poenarum, mansuetudo autem est diminutiva | |
| 1408 irae. Ergo neque clementia neque mansuetudo est virtus.</p> | |
| 1409 <p title="II-II q. 157 a. 2 arg. 3"><a name="45328"><span class= | |
| 1410 "ref">[45328] IIª-IIae, q. 157 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 1411 Praeterea, mansuetudo, sive mititas, ponitur, Matth. V, inter | |
| 1412 beatitudines; et inter fructus, Galat. V. Sed virtutes differunt et | |
| 1413 a beatitudinibus et a fructibus. Ergo non continetur sub | |
| 1414 virtute.</p> | |
| 1415 <p title="II-II q. 157 a. 2 s. c."><a name="45329"><span class= | |
| 1416 "ref">[45329] IIª-IIae, q. 157 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 1417 contra est quod Seneca dicit, in II de Clem., <i>clementiam et | |
| 1418 mansuetudinem omnes boni viri praestabunt</i>. Sed virtus est | |
| 1419 proprie quae pertinet ad bonos viros, nam <i>virtus est quae bonum | |
| 1420 facit habentem, et opus eius bonum reddit</i>, ut dicitur in II | |
| 1421 Ethic. Ergo clementia et mansuetudo sunt virtutes.</p> | |
| 1422 <p title="II-II q. 157 a. 2 co."><a name="45330"><span class= | |
| 1423 "ref">[45330] IIª-IIae, q. 157 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 1424 dicendum quod ratio virtutis moralis consistit in hoc quod | |
| 1425 appetitus rationi subdatur, ut patet per philosophum, in I Ethic. | |
| 1426 Hoc autem servatur tam in clementia quam in mansuetudine, nam | |
| 1427 clementia in diminuendo poenas aspicit ad rationem, ut Seneca | |
| 1428 dicit, in II de Clem.; similiter etiam mansuetudo secundum rationem | |
| 1429 rectam moderatur iras, ut dicitur in IV Ethic. Unde manifestum est | |
| 1430 quod tam clementia quam mansuetudo est virtus.</p> | |
| 1431 <p title="II-II q. 157 a. 2 ad 1"><a name="45331"><span class= | |
| 1432 "ref">[45331] IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1433 ergo dicendum quod mansuetudo non directe opponitur severitati, nam | |
| 1434 mansuetudo est circa iras, severitas autem attenditur circa | |
| 1435 exteriorem inflictionem poenarum. Unde secundum hoc, videretur | |
| 1436 magis opponi clementiae, quae etiam circa exteriorem punitionem | |
| 1437 consideratur, ut dictum est. Non tamen opponitur, eo quod utrumque | |
| 1438 est secundum rationem rectam. Nam severitas inflexibilis est circa | |
| 1439 inflictionem poenarum quando hoc recta ratio requirit, clementia | |
| 1440 autem diminutiva est poenarum etiam secundum rationem rectam, | |
| 1441 quando scilicet oportet, et in quibus oportet. Et ideo non sunt | |
| 1442 opposita, quia non sunt circa idem.</p> | |
| 1443 <p title="II-II q. 157 a. 2 ad 2"><a name="45332"><span class= | |
| 1444 "ref">[45332] IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 1445 secundum dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., | |
| 1446 <i>habitus qui medium tenet in ira, est innominatus; et ideo virtus | |
| 1447 nominatur a diminutione irae, quae significatur nomine | |
| 1448 mansuetudinis</i>, eo quod virtus propinquior est diminutioni quam | |
| 1449 superabundantiae, propter hoc quod naturalius est homini appetere | |
| 1450 vindictam iniuriarum illatarum quam ab hoc deficere; quia <i>vix | |
| 1451 alicui nimis parvae videntur iniuriae sibi illatae</i>, ut dicit | |
| 1452 Sallustius. Clementia autem est diminutiva poenarum, non quidem in | |
| 1453 respectu ad id quod est secundum rationem rectam, sed in respectu | |
| 1454 ad id quod est secundum legem communem, quam respicit iustitia | |
| 1455 legalis, sed propter aliqua particularia considerata, clementia | |
| 1456 diminuit poenas, quasi decernens hominem non esse magis puniendum. | |
| 1457 Unde dicit Seneca, in II de Clem., <i>clementia hoc primum | |
| 1458 praestat, ut quos dimittit, nihil aliud illos pati debuisse | |
| 1459 pronuntiat, venia vero debitae poenae remissio est</i>. Ex quo | |
| 1460 patet quod clementia comparatur ad severitatem sicut epieikeia ad | |
| 1461 iustitiam legalem, cuius pars est severitas quantum ad inflictionem | |
| 1462 poenarum secundum legem. Differt tamen clementia ab epieikeia, ut | |
| 1463 infra dicetur.</p> | |
| 1464 <p title="II-II q. 157 a. 2 ad 3"><a name="45333"><span class= | |
| 1465 "ref">[45333] IIª-IIae, q. 157 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1466 dicendum quod beatitudines sunt actus virtutum, fructus autem sunt | |
| 1467 delectationes de actibus virtutum. Et ideo nihil prohibet | |
| 1468 mansuetudinem poni et virtutem et beatitudinem et fructum.</p> | |
| 1469 <br /> | |
| 1470 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1471 <p title="II-II q. 157 a. 3 arg. 1"><a name="45334"><span class= | |
| 1472 "ref">[45334] IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1473 tertium sic proceditur. Videtur quod praedictae virtutes non sint | |
| 1474 partes temperantiae. Clementia enim est diminutiva poenarum, ut | |
| 1475 dictum est. Hoc autem philosophus, in V Ethic., attribuit | |
| 1476 epieikeiae, quae pertinet ad iustitiam, ut supra habitum est. Ergo | |
| 1477 videtur quod clementia non sit pars temperantiae.</p> | |
| 1478 <p title="II-II q. 157 a. 3 arg. 2"><a name="45335"><span class= | |
| 1479 "ref">[45335] IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 1480 Praeterea, temperantia est circa concupiscentias. Mansuetudo autem | |
| 1481 et clementia non respiciunt concupiscentias, sed magis iram et | |
| 1482 vindictam. Non ergo debent poni partes temperantiae.</p> | |
| 1483 <p title="II-II q. 157 a. 3 arg. 3"><a name="45336"><span class= | |
| 1484 "ref">[45336] IIª-IIae, q. 157 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 1485 Praeterea, Seneca dicit, in II de Clem., <i>cui voluptati saevitia | |
| 1486 est, possumus insaniam vocare</i>. Hoc autem opponitur clementiae | |
| 1487 et mansuetudini. Cum ergo insania opponatur prudentiae, videtur | |
| 1488 quod clementia et mansuetudo sint partes prudentiae, magis quam | |
| 1489 temperantiae.</p> | |
| 1490 <p title="II-II q. 157 a. 3 s. c."><a name="45337"><span class= | |
| 1491 "ref">[45337] IIª-IIae, q. 157 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 1492 contra est quod Seneca dicit, in II de Clem., quod <i>clementia est | |
| 1493 temperantia animi in potestate ulciscendi</i>. Tullius etiam ponit | |
| 1494 clementiam partem temperantiae.</p> | |
| 1495 <p title="II-II q. 157 a. 3 co."><a name="45338"><span class= | |
| 1496 "ref">[45338] IIª-IIae, q. 157 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 1497 dicendum quod partes assignantur virtutibus principalibus secundum | |
| 1498 quod imitantur ipsas in aliquibus materiis secundariis, quantum ad | |
| 1499 modum ex quo principaliter dependet laus virtutis, unde et nomen | |
| 1500 accipit, sicut modus et nomen iustitiae in quadam aequalitate | |
| 1501 consistit; fortitudinis autem in quadam firmitate; temperantiae | |
| 1502 autem in quadam refrenatione, inquantum scilicet refrenat | |
| 1503 concupiscentias vehementissimas delectationum tactus. Clementia | |
| 1504 autem et mansuetudo similiter in quadam refrenatione consistit, | |
| 1505 quia scilicet clementia est diminutiva poenarum, mansuetudo vero | |
| 1506 est mitigativa irae, ut ex dictis patet. Et ideo tam clementia quam | |
| 1507 mansuetudo adiunguntur temperantiae sicut virtuti principali. Et | |
| 1508 secundum hoc ponuntur partes ipsius.</p> | |
| 1509 <p title="II-II q. 157 a. 3 ad 1"><a name="45339"><span class= | |
| 1510 "ref">[45339] IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1511 ergo dicendum quod in diminutione poenarum duo sunt consideranda. | |
| 1512 Quorum unum est quod diminutio poenarum fiat secundum intentionem | |
| 1513 legislatoris, licet non secundum verba legis. Et secundum hoc, | |
| 1514 pertinet ad epieikeiam. Aliud autem est quaedam moderatio affectus, | |
| 1515 ut homo non utatur sua potestate in inflictione poenarum. Et hoc | |
| 1516 proprie pertinet ad clementiam, propter quod Seneca dicit quod est | |
| 1517 temperantia animi in potestate ulciscendi. Et haec quidem moderatio | |
| 1518 animi provenit ex quadam dulcedine affectus, qua quis abhorret omne | |
| 1519 illud quod potest alium tristare. Et ideo dicit Seneca quod | |
| 1520 <i>clementia est quaedam lenitas animi</i>. Nam e contrario | |
| 1521 austeritas animi videtur esse in eo qui non veretur alios | |
| 1522 contristare.</p> | |
| 1523 <p title="II-II q. 157 a. 3 ad 2"><a name="45340"><span class= | |
| 1524 "ref">[45340] IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 1525 secundum dicendum quod adiunctio virtutum secundariarum ad | |
| 1526 principales magis attenditur secundum modum virtutis, qui est quasi | |
| 1527 quaedam forma eius, quam secundum materiam. Mansuetudo autem et | |
| 1528 clementia conveniunt cum temperantia in modo, ut dictum est, licet | |
| 1529 non conveniant in materia.</p> | |
| 1530 <p title="II-II q. 157 a. 3 ad 3"><a name="45341"><span class= | |
| 1531 "ref">[45341] IIª-IIae, q. 157 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1532 dicendum quod insania dicitur per corruptionem sanitatis. Sicut | |
| 1533 autem sanitas corporalis corrumpitur per hoc quod corpus recedit a | |
| 1534 debita complexione humanae speciei, ita etiam insania secundum | |
| 1535 animam accipitur per hoc quod anima humana recedit a debita | |
| 1536 dispositione humanae speciei. Quod quidem contingit et secundum | |
| 1537 rationem, puta cum aliquis usum rationis amittit, et quantum ad vim | |
| 1538 appetitivam, puta cum aliquis amittit affectum humanum, secundum | |
| 1539 quem homo naturaliter est omni homini amicus, ut dicitur in VIII | |
| 1540 Ethic. Insania autem quae excludit usum rationis, opponitur | |
| 1541 prudentiae. Sed quod aliquis delectetur in poenis hominum, dicitur | |
| 1542 esse insania, quia per hoc videtur homo privatus affectu humano, | |
| 1543 quem sequitur clementia.</p> | |
| 1544 <br /> | |
| 1545 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1546 <p title="II-II q. 157 a. 4 arg. 1"><a name="45342"><span class= | |
| 1547 "ref">[45342] IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1548 quartum sic proceditur. Videtur quod clementia et mansuetudo sint | |
| 1549 potissimae virtutes. Laus enim virtutis praecipue consistit ex hoc | |
| 1550 quod ordinat hominem ad beatitudinem, quae in Dei cognitione | |
| 1551 consistit. Sed mansuetudo maxime ordinat hominem ad Dei | |
| 1552 cognitionem, dicitur enim Iac. I, <i>in mansuetudine suscipite | |
| 1553 insitum verbum</i>; et Eccli. V, <i>esto mansuetus ad audiendum | |
| 1554 verbum Dei</i>; et Dionysius dicit, in epistola ad Demophil., | |
| 1555 <i>Moysen propter multam mansuetudinem Dei apparitione dignum | |
| 1556 habitum</i>. Ergo mansuetudo est potissima virtutum.</p> | |
| 1557 <p title="II-II q. 157 a. 4 arg. 2"><a name="45343"><span class= | |
| 1558 "ref">[45343] IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 1559 Praeterea, tanto virtus aliqua potior esse videtur, quanto magis | |
| 1560 acceptatur a Deo et ab hominibus. Sed mansuetudo maxime videtur | |
| 1561 acceptari a Deo, dicitur enim Eccli. I, quod <i>beneplacitum est | |
| 1562 Deo fides et mansuetudo</i>. Unde et specialiter ad suae | |
| 1563 mansuetudinis imitationem Christus nos invitat, dicens, <i>discite | |
| 1564 a me, quia mitis sum et humilis corde</i>, et Hilarius dicit quod | |
| 1565 <i>per mansuetudinem mentis nostrae habitat Christus in nobis</i>. | |
| 1566 Est etiam hominibus acceptissima, unde dicitur Eccli. III, <i>fili, | |
| 1567 in mansuetudine perfice opera tua, et super hominum gloria | |
| 1568 diligeris</i>. Propter quod et Proverb. XX dicitur quod | |
| 1569 <i>clementia thronus regius roboratur</i>. Ergo mansuetudo et | |
| 1570 clementia sunt potissimae virtutes.</p> | |
| 1571 <p title="II-II q. 157 a. 4 arg. 3"><a name="45344"><span class= | |
| 1572 "ref">[45344] IIª-IIae, q. 157 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 1573 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Serm. domini in monte, | |
| 1574 quod <i>mites sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt in | |
| 1575 malo, sed vincunt in bono malum</i>. Hoc autem videtur pertinere ad | |
| 1576 misericordiam vel pietatem, quae videtur esse potissima virtutum, | |
| 1577 quia super illud I ad Tim. IV, pietas ad omnia utilis est, dicit | |
| 1578 Glossa Ambrosii quod <i>omnis summa religionis Christianae in | |
| 1579 pietate consistit</i>. Ergo mansuetudo et clementia sunt maximae | |
| 1580 virtutes.</p> | |
| 1581 <p title="II-II q. 157 a. 4 s. c."><a name="45345"><span class= | |
| 1582 "ref">[45345] IIª-IIae, q. 157 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 1583 contra est, quia non ponuntur virtutes principales, sed adiunguntur | |
| 1584 alteri virtuti quasi principaliori.</p> | |
| 1585 <p title="II-II q. 157 a. 4 co."><a name="45346"><span class= | |
| 1586 "ref">[45346] IIª-IIae, q. 157 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 1587 dicendum quod nihil prohibet aliquas virtutes non esse potissimas | |
| 1588 simpliciter nec quoad omnia, sed secundum quid et in aliquo genere. | |
| 1589 Non est autem possibile quod clementia et mansuetudo sint | |
| 1590 potissimae virtutes simpliciter. Quia laus earum attenditur in hoc | |
| 1591 quod retrahunt a malo, inquantum scilicet diminuunt iram vel | |
| 1592 poenam. Perfectius autem est consequi bonum quam carere malo. Et | |
| 1593 ideo virtutes quae simpliciter ordinant in bonum, sicut fides, | |
| 1594 spes, caritas, et etiam prudentia et iustitia, sunt simpliciter | |
| 1595 maiores virtutes quam clementia et mansuetudo. Sed secundum quid, | |
| 1596 nihil prohibet mansuetudinem et clementiam habere quandam | |
| 1597 excellentiam inter virtutes quae resistunt affectionibus pravis. | |
| 1598 Nam ira, quam mitigat mansuetudo, propter suum impetum maxime | |
| 1599 impedit animum hominis ne libere iudicet veritatem. Et propter hoc, | |
| 1600 mansuetudo maxime facit hominem esse compotem sui, unde dicitur | |
| 1601 Eccli. X, <i>fili, in mansuetudine serva animam tuam</i>. Quamvis | |
| 1602 concupiscentiae delectationum tactus sint turpiores, et magis | |
| 1603 continue infestent, propter quod temperantia magis ponitur virtus | |
| 1604 principalis, ut ex dictis patet. Clementia vero, in hoc quod | |
| 1605 diminuit poenas, maxime videtur accedere ad caritatem, quae est | |
| 1606 potissima virtutum, per quam bona operamur ad proximos et eorum | |
| 1607 mala impedimus.</p> | |
| 1608 <p title="II-II q. 157 a. 4 ad 1"><a name="45347"><span class= | |
| 1609 "ref">[45347] IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1610 ergo dicendum quod mansuetudo praeparat hominem ad Dei cognitionem | |
| 1611 removendo impedimentum. Et hoc dupliciter. Primo quidem faciendo | |
| 1612 hominem compotem sui per diminutionem irae, ut dictum est. Alio | |
| 1613 modo, quia ad mansuetudinem pertinet quod homo non contradicat | |
| 1614 verbis veritatis, quod plerumque aliqui faciunt ex commotione irae. | |
| 1615 Et ideo Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., quod <i>mitescere | |
| 1616 est non contradicere divinae Scripturae, sive intellectae, si | |
| 1617 aliqua vitia nostra percutit; sive non intellectae, quasi nos | |
| 1618 melius et verius sapere et praecipere possemus</i>.</p> | |
| 1619 <p title="II-II q. 157 a. 4 ad 2"><a name="45348"><span class= | |
| 1620 "ref">[45348] IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 1621 secundum dicendum quod mansuetudo et clementia reddunt hominem Deo | |
| 1622 et hominibus acceptum, secundum quod concurrunt in eundem effectum | |
| 1623 cum caritate, quae est maxima virtutum, scilicet in subtrahendo | |
| 1624 mala proximorum.</p> | |
| 1625 <p title="II-II q. 157 a. 4 ad 3"><a name="45349"><span class= | |
| 1626 "ref">[45349] IIª-IIae, q. 157 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1627 dicendum quod misericordia et pietas conveniunt quidem cum | |
| 1628 mansuetudine et clementia, inquantum concurrunt in eundem effectum, | |
| 1629 qui est prohibere mala proximorum. Differunt tamen quantum ad | |
| 1630 motivum. Nam pietas removet mala proximorum ex reverentia quam | |
| 1631 habet ad aliquem superiorem, puta Deum vel parentem. Misericordia | |
| 1632 vero removet mala proximorum ex hoc quod in eis aliquis | |
| 1633 contristatur inquantum aestimat eas ad se pertinere, ut supra | |
| 1634 dictum est, quod provenit ex amicitia, quae facit amicos de eisdem | |
| 1635 gaudere et tristari. Mansuetudo vero hoc facit inquantum removet | |
| 1636 iram incitantem ad vindictam. Clementia vero hoc facit ex animi | |
| 1637 lenitate, inquantum iudicat esse aequum ut aliquis non amplius | |
| 1638 puniatur.</p> | |
| 1639 <br /> | |
| 1640 <div class="D">Quaestio 158</div> | |
| 1641 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1642 <p title="II-II q. 158 pr."><a name="45350"><span class= | |
| 1643 "ref">[45350] IIª-IIae, q. 158 pr.</span></a> Deinde | |
| 1644 considerandum est de vitiis oppositis. Et primo, de iracundia, quae | |
| 1645 opponitur mansuetudini; secundo, de crudelitate, quae opponitur | |
| 1646 clementiae. Circa iracundiam quaeruntur octo. Primo, utrum irasci | |
| 1647 possit aliquando esse licitum. Secundo, utrum ira sit peccatum. | |
| 1648 Tertio, utrum sit peccatum mortale. Quarto, utrum sit gravissimum | |
| 1649 peccatorum. Quinto, de speciebus irae. Sexto, utrum ira sit vitium | |
| 1650 capitale. Septimo, quae sint filiae eius. Octavo, utrum habeat | |
| 1651 vitium oppositum.</p> | |
| 1652 <br /> | |
| 1653 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1654 <p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 1"><a name="45351"><span class= | |
| 1655 "ref">[45351] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1656 primum sic proceditur. Videtur quod irasci non possit esse licitum. | |
| 1657 Hieronymus enim, exponens illud Matth. V, <i>qui irascitur fratri | |
| 1658 suo</i> etc., dicit, <i>in quibusdam codicibus additur, sine causa, | |
| 1659 ceterum in veris definita sententia est, et ira penitus | |
| 1660 tollitur</i>. Ergo irasci nullo modo est licitum.</p> | |
| 1661 <p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 2"><a name="45352"><span class= | |
| 1662 "ref">[45352] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 1663 Praeterea, secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., <i>malum | |
| 1664 animae est sine ratione esse</i>. Sed ira semper est sine ratione. | |
| 1665 Dicit enim philosophus, in VII Ethic., quod <i>ira non perfecte | |
| 1666 audit rationem</i>. Et Gregorius dicit, V Moral., quod <i>cum | |
| 1667 tranquillitatem mentis ira diverberat, dilaniatam quodammodo | |
| 1668 scissamque perturbat</i>. Et Cassianus dicit, in libro de | |
| 1669 institutis coenobiorum, <i>qualibet ex causa iracundiae motus | |
| 1670 effervens, excaecat oculum cordis</i>. Ergo irasci semper est | |
| 1671 malum.</p> | |
| 1672 <p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 3"><a name="45353"><span class= | |
| 1673 "ref">[45353] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 1674 Praeterea, ira est appetitus vindictae, ut dicit Glossa super | |
| 1675 Levit. XIX, <i>non oderis fratrem tuum in corde tuo</i>. Sed | |
| 1676 appetere ultionem non videtur esse licitum, sed hoc Deo est | |
| 1677 reservandum, secundum illud Deut. XXXII, <i>mea est ultio</i>. Ergo | |
| 1678 videtur quod irasci semper sit malum.</p> | |
| 1679 <p title="II-II q. 158 a. 1 arg. 4"><a name="45354"><span class= | |
| 1680 "ref">[45354] IIª-IIae, q. 158 a. 1 arg. 4</span></a> | |
| 1681 Praeterea, omne illud quod abducit nos a divina similitudine, est | |
| 1682 malum. Sed irasci semper abducit nos a divina similitudine, quia | |
| 1683 Deus cum tranquillitate iudicat, ut habetur Sap. XII. Ergo irasci | |
| 1684 semper est malum.</p> | |
| 1685 <p title="II-II q. 158 a. 1 s. c."><a name="45355"><span class= | |
| 1686 "ref">[45355] IIª-IIae, q. 158 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 1687 contra est quod Chrysostomus dicit, super Matth., <i>qui sine causa | |
| 1688 irascitur, reus erit, qui vero cum causa, non erit reus. Nam si ira | |
| 1689 non fuerit, nec doctrina proficit, nec iudicia stant, nec crimina | |
| 1690 compescuntur</i>. Ergo irasci non semper est malum.</p> | |
| 1691 <p title="II-II q. 158 a. 1 co."><a name="45356"><span class= | |
| 1692 "ref">[45356] IIª-IIae, q. 158 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 1693 dicendum quod ira, proprie loquendo, est passio quaedam appetitus | |
| 1694 sensitivi, a qua vis irascibilis denominatur, ut supra habitum est, | |
| 1695 cum de passionibus ageretur. Est autem hoc considerandum circa | |
| 1696 passiones animae, quod dupliciter in eis potest malum inveniri. Uno | |
| 1697 modo, ex ipsa specie passionis. Quae quidem consideratur secundum | |
| 1698 obiectum passionis. Sicut invidia secundum suam speciem importat | |
| 1699 quoddam malum, est enim tristitia de bono aliorum, quod secundum se | |
| 1700 rationi repugnat. Et ideo invidia, mox nominata, sonat aliquid | |
| 1701 mali, ut philosophus dicit, in II Ethic. Hoc autem non convenit | |
| 1702 irae, quae est appetitus vindictae, potest enim vindicta et bene et | |
| 1703 male appeti. Alio modo invenitur malum in aliqua passione secundum | |
| 1704 quantitatem ipsius, idest secundum superabundantiam vel defectum | |
| 1705 ipsius. Et sic potest malum in ira inveniri, quando scilicet | |
| 1706 aliquis irascitur plus vel minus, praeter rationem rectam. Si autem | |
| 1707 aliquis irascatur secundum rationem rectam, tunc irasci est | |
| 1708 laudabile.</p> | |
| 1709 <p title="II-II q. 158 a. 1 ad 1"><a name="45357"><span class= | |
| 1710 "ref">[45357] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1711 ergo dicendum quod Stoici iram et omnes alias passiones nominabant | |
| 1712 affectus quosdam praeter ordinem rationis existentes, et secundum | |
| 1713 hoc, ponebant iram et omnes alias passiones esse malas, ut supra | |
| 1714 dictum est, cum de passionibus ageretur. Et secundum hoc accipit | |
| 1715 iram Hieronymus, loquitur enim de ira qua quis irascitur contra | |
| 1716 proximum quasi malum eius intendens. Sed secundum Peripateticos, | |
| 1717 quorum sententiam magis approbat Augustinus, in IX de Civ. Dei, ira | |
| 1718 et aliae passiones animae dicuntur motus appetitus sensitivi, sive | |
| 1719 sint moderatae secundum rationem sive non. Et secundum hoc, ira non | |
| 1720 semper est mala.</p> | |
| 1721 <p title="II-II q. 158 a. 1 ad 2"><a name="45358"><span class= | |
| 1722 "ref">[45358] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 1723 secundum dicendum quod ira dupliciter se potest habere ad rationem. | |
| 1724 Uno quidem modo, antecedenter. Et sic trahit rationem a sua | |
| 1725 rectitudine, unde habet rationem mali. Alio modo, consequenter | |
| 1726 prout scilicet appetitus sensitivus movetur contra vitia secundum | |
| 1727 ordinem rationis. Et haec ira est bona, quae dicitur ira per zelum. | |
| 1728 Unde Gregorius dicit, in V Moral., <i>curandum summopere est ne | |
| 1729 ira, quae ut instrumentum virtutis assumitur, menti dominetur, ne | |
| 1730 quasi domina praeeat, sed velut ancilla ad obsequium parata, a | |
| 1731 rationis tergo nunquam recedat</i>. Haec autem ira, etsi in ipsa | |
| 1732 executione actus iudicium rationis aliqualiter impediat, non tamen | |
| 1733 rectitudinem rationis tollit. Unde Gregorius, ibidem, dicit quod | |
| 1734 <i>ira per zelum turbat rationis oculum, sed ira per vitium | |
| 1735 excaecat</i>. Non autem est contra rationem virtutis ut | |
| 1736 intermittatur deliberatio rationis in executione eius quod est a | |
| 1737 ratione deliberatum. Quia etiam ars impediretur in suo actu si, dum | |
| 1738 debet agere, deliberaret de agendis.</p> | |
| 1739 <p title="II-II q. 158 a. 1 ad 3"><a name="45359"><span class= | |
| 1740 "ref">[45359] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1741 dicendum quod appetere vindictam propter malum eius qui puniendus | |
| 1742 est, illicitum est. Sed appetere vindictam propter vitiorum | |
| 1743 correctionem et bonum iustitiae conservandum, laudabile est. Et in | |
| 1744 hoc potest tendere appetitus sensitivus inquantum movetur a | |
| 1745 ratione. Et dum vindicta secundum ordinem iudicii fit, a Deo fit, | |
| 1746 cuius minister est potestas puniens, ut dicitur Rom. XIII.</p> | |
| 1747 <p title="II-II q. 158 a. 1 ad 4"><a name="45360"><span class= | |
| 1748 "ref">[45360] IIª-IIae, q. 158 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1749 dicendum quod Deo assimilari possumus et debemus in appetitu boni, | |
| 1750 sed in modo appetendi ei omnino assimilari non possumus; quia in | |
| 1751 Deo non est appetitus sensitivus, sicut in nobis, cuius motus debet | |
| 1752 rationi deservire. Unde Gregorius dicit, in V Moral., quod <i>tunc | |
| 1753 robustius ratio contra vitia erigitur, cum ira subdita rationi | |
| 1754 famulatur</i>.</p> | |
| 1755 <br /> | |
| 1756 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1757 <p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 1"><a name="45361"><span class= | |
| 1758 "ref">[45361] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1759 secundum sic proceditur. Videtur quod ira non sit peccatum. | |
| 1760 Peccando enim demeremur. <i>Sed passionibus non demeremur, sicut | |
| 1761 neque vituperamur</i>, ut dicitur in II Ethic. Ergo nulla passio | |
| 1762 est peccatum. Ira autem est passio, ut supra habitum est, cum de | |
| 1763 passionibus ageretur. Ergo ira non est peccatum.</p> | |
| 1764 <p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 2"><a name="45362"><span class= | |
| 1765 "ref">[45362] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 1766 Praeterea, in omni peccato est conversio ad aliquod commutabile | |
| 1767 bonum. Sed per iram non convertitur aliquis ad aliquod bonum | |
| 1768 commutabile, sed in malum alicuius. Ergo ira non est peccatum.</p> | |
| 1769 <p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 3"><a name="45363"><span class= | |
| 1770 "ref">[45363] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 1771 <i>Praeterea, nullus peccat in eo quod vitare non potest</i>, ut | |
| 1772 Augustinus dicit. Sed iram homo vitare non potest, quia super illud | |
| 1773 Psalmi, <i>irascimini et nolite peccare</i>, dicit Glossa quod | |
| 1774 motus irae non est in potestate nostra. Philosophus etiam dicit, in | |
| 1775 VII Ethic., quod iratus cum tristitia operatur, tristitia autem est | |
| 1776 contraria voluntati. Ergo ira non est peccatum.</p> | |
| 1777 <p title="II-II q. 158 a. 2 arg. 4"><a name="45364"><span class= | |
| 1778 "ref">[45364] IIª-IIae, q. 158 a. 2 arg. 4</span></a> | |
| 1779 Praeterea, peccatum est contra naturam, ut Damascenus dicit, in II | |
| 1780 libro. Sed irasci non est contra naturam hominis, cum sit actus | |
| 1781 naturalis potentiae quae est irascibilis. Unde et Hieronymus dicit, | |
| 1782 in quadam epistola, quod irasci est hominis. Ergo ira non est | |
| 1783 peccatum.</p> | |
| 1784 <p title="II-II q. 158 a. 2 s. c."><a name="45365"><span class= | |
| 1785 "ref">[45365] IIª-IIae, q. 158 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 1786 contra est quod apostolus dicit, ad Ephes. IV, <i>omnis indignatio | |
| 1787 et ira tollatur a vobis</i>.</p> | |
| 1788 <p title="II-II q. 158 a. 2 co."><a name="45366"><span class= | |
| 1789 "ref">[45366] IIª-IIae, q. 158 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 1790 dicendum quod ira, sicut dictum est, proprie nominat quandam | |
| 1791 passionem. Passio autem appetitus sensitivi intantum est bona | |
| 1792 inquantum ratione regulatur, si autem ordinem rationis excludat, | |
| 1793 est mala. Ordo autem rationis in ira potest attendi quantum ad duo. | |
| 1794 Primo quidem, quantum ad appetibile in quod tendit, quod est | |
| 1795 vindicta. Unde si aliquis appetat quod secundum ordinem rationis | |
| 1796 fiat vindicta, est laudabilis irae appetitus, et vocatur ira per | |
| 1797 zelum. Si autem aliquis appetat quod fiat vindicta qualitercumque | |
| 1798 contra ordinem rationis; puta si appetat puniri eum qui non meruit, | |
| 1799 vel ultra quam meruit, vel etiam non secundum legitimum ordinem, | |
| 1800 vel non propter debitum finem, qui est conservatio iustitiae et | |
| 1801 correctio culpae, erit appetitus irae vitiosus. Et nominatur ira | |
| 1802 per vitium. Alio modo attenditur ordo rationis circa iram quantum | |
| 1803 ad modum irascendi, ut scilicet motus irae non immoderate | |
| 1804 fervescat, nec interius nec exterius. Quod quidem si | |
| 1805 praetermittatur, non erit ira absque peccato, etiam si aliquis | |
| 1806 appetat iustam vindictam.</p> | |
| 1807 <p title="II-II q. 158 a. 2 ad 1"><a name="45367"><span class= | |
| 1808 "ref">[45367] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1809 ergo dicendum quod, quia passio potest esse regulata ratione vel | |
| 1810 non regulata, ideo secundum passionem absolute consideratam non | |
| 1811 importatur ratio meriti vel demeriti, seu laudis vel vituperii. | |
| 1812 Secundum tamen quod est regulata ratione, potest habere rationem | |
| 1813 meritorii et laudabilis, et e contrario, secundum quod non est | |
| 1814 regulata ratione, potest habere rationem demeriti et vituperabilis. | |
| 1815 Unde et philosophus ibidem dicit quod <i>laudatur vel vituperatur | |
| 1816 qui aliqualiter irascitur</i>.</p> | |
| 1817 <p title="II-II q. 158 a. 2 ad 2"><a name="45368"><span class= | |
| 1818 "ref">[45368] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 1819 secundum dicendum quod iratus non appetit malum alterius propter | |
| 1820 se, sed propter vindictam, in quam convertitur appetitus eius sicut | |
| 1821 in quoddam commutabile bonum.</p> | |
| 1822 <p title="II-II q. 158 a. 2 ad 3"><a name="45369"><span class= | |
| 1823 "ref">[45369] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1824 dicendum quod homo est dominus suorum actuum per arbitrium | |
| 1825 rationis. Et ideo motus qui praeveniunt iudicium rationis, non sunt | |
| 1826 in potestate hominis in generali, ut scilicet nullus eorum | |
| 1827 insurgat, quamvis ratio possit quemlibet singulariter impedire ne | |
| 1828 insurgat. Et secundum hoc dicitur quod motus irae non est in | |
| 1829 potestate hominis, ita scilicet quod nullus insurgat. Quia tamen | |
| 1830 aliqualiter est in hominis potestate, non totaliter perdit rationem | |
| 1831 peccati, si sit inordinatus. Quod autem philosophus dicit, iratum | |
| 1832 cum tristitia operari, non est sic intelligendum quasi tristetur de | |
| 1833 eo quod irascitur, sed quia tristatur de iniuria quam aestimat sibi | |
| 1834 illatam, et ex hac tristitia movetur ad appetendum vindictam.</p> | |
| 1835 <p title="II-II q. 158 a. 2 ad 4"><a name="45370"><span class= | |
| 1836 "ref">[45370] IIª-IIae, q. 158 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1837 dicendum quod irascibilis in homine naturaliter subiicitur rationi. | |
| 1838 Et ideo actus eius intantum est homini naturalis inquantum est | |
| 1839 secundum rationem, inquantum vero est praeter ordinem rationis, est | |
| 1840 contra hominis naturam.</p> | |
| 1841 <br /> | |
| 1842 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1843 <p title="II-II q. 158 a. 3 arg. 1"><a name="45371"><span class= | |
| 1844 "ref">[45371] IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1845 tertium sic proceditur. Videtur quod omnis ira sit peccatum | |
| 1846 mortale. Dicitur enim Iob V, <i>virum stultum interficit | |
| 1847 iracundia</i>, et loquitur de interfectione spirituali, a qua | |
| 1848 peccatum mortale denominatur. Ergo ira est peccatum mortale.</p> | |
| 1849 <p title="II-II q. 158 a. 3 arg. 2"><a name="45372"><span class= | |
| 1850 "ref">[45372] IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 1851 Praeterea, nihil meretur damnationem aeternam nisi peccatum | |
| 1852 mortale. Sed ira meretur damnationem aeternam, dicit enim dominus, | |
| 1853 Matth. V, <i>omnis qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio</i>; | |
| 1854 ubi dicit Glossa quod <i>per illa tria</i>, quae ibi tanguntur, | |
| 1855 scilicet, <i>iudicium, Concilium et Gehennam, diversae mansiones in | |
| 1856 aeterna damnatione, pro modo peccati, singulariter exprimuntur</i>. | |
| 1857 Ergo ira est peccatum mortale.</p> | |
| 1858 <p title="II-II q. 158 a. 3 arg. 3"><a name="45373"><span class= | |
| 1859 "ref">[45373] IIª-IIae, q. 158 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 1860 Praeterea, quidquid contrariatur caritati est peccatum mortale. Sed | |
| 1861 ira de se contrariatur caritati, ut patet per Hieronymum, super | |
| 1862 illud Matth. V, <i>qui irascitur fratri suo</i> etc., ubi dicit | |
| 1863 quod hoc est contra proximi dilectionem. Ergo ira est peccatum | |
| 1864 mortale.</p> | |
| 1865 <p title="II-II q. 158 a. 3 s. c."><a name="45374"><span class= | |
| 1866 "ref">[45374] IIª-IIae, q. 158 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 1867 contra est quod super illud Psalmi, <i>irascimini et nolite | |
| 1868 peccare</i>, dicit Glossa, <i>venialis est ira quae non perducitur | |
| 1869 ad effectum</i>.</p> | |
| 1870 <p title="II-II q. 158 a. 3 co."><a name="45375"><span class= | |
| 1871 "ref">[45375] IIª-IIae, q. 158 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 1872 dicendum quod motus irae potest esse inordinatus et peccatum | |
| 1873 dupliciter, sicut dictum est. Uno modo, ex parte appetibilis, | |
| 1874 utpote cum aliquis appetit iniustam vindictam. Et sic ex genere suo | |
| 1875 ira est peccatum mortale, quia contrariatur caritati et iustitiae. | |
| 1876 Potest tamen contingere quod talis appetitus sit peccatum veniale | |
| 1877 propter imperfectionem actus. Quae quidem imperfectio attenditur | |
| 1878 vel ex parte appetentis, puta cum motus irae praevenit iudicium | |
| 1879 rationis, vel etiam ex parte appetibilis, puta cum aliquis appetit | |
| 1880 in aliquo modico se vindicare, quod quasi nihil est reputandum, ita | |
| 1881 quod etiam si actu inferatur, non esset peccatum mortale; puta si | |
| 1882 aliquis parum trahat aliquem puerum per capillos, vel aliquid | |
| 1883 huiusmodi. Alio modo potest esse motus irae inordinatus quantum ad | |
| 1884 modum irascendi, utpote si nimis ardenter irascatur interius, vel | |
| 1885 si nimis exterius manifestet signa irae. Et sic ira secundum se non | |
| 1886 habet ex suo genere rationem peccati mortalis. Potest tamen | |
| 1887 contingere quod sit peccatum mortale, puta si ex vehementia irae | |
| 1888 aliquis excidat a dilectione Dei et proximi.</p> | |
| 1889 <p title="II-II q. 158 a. 3 ad 1"><a name="45376"><span class= | |
| 1890 "ref">[45376] IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1891 ergo dicendum quod ex illa auctoritate non habetur quod omnis ira | |
| 1892 sit peccatum mortale, sed quod stulti per iracundiam spiritualiter | |
| 1893 occiduntur, inquantum scilicet, non refrenando per rationem motum | |
| 1894 irae, dilabuntur in aliqua peccata mortalia, puta in blasphemiam | |
| 1895 Dei vel in iniuriam proximi.</p> | |
| 1896 <p title="II-II q. 158 a. 3 ad 2"><a name="45377"><span class= | |
| 1897 "ref">[45377] IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 1898 secundum dicendum quod dominus verbum illud dixit de ira, quasi | |
| 1899 superaddens ad illud verbum legis, qui occiderit, reus erit | |
| 1900 iudicio. Unde loquitur ibi dominus de motu irae quo quis appetit | |
| 1901 proximi occisionem, aut quamcumque gravem laesionem, cui appetitui | |
| 1902 si consensus rationis superveniat, absque dubio erit peccatum | |
| 1903 mortale.</p> | |
| 1904 <p title="II-II q. 158 a. 3 ad 3"><a name="45378"><span class= | |
| 1905 "ref">[45378] IIª-IIae, q. 158 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1906 dicendum quod in illo casu in quo ira contrariatur caritati, est | |
| 1907 peccatum mortale, sed hoc non semper accidit, ut ex dictis | |
| 1908 patet.</p> | |
| 1909 <br /> | |
| 1910 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1911 <p title="II-II q. 158 a. 4 arg. 1"><a name="45379"><span class= | |
| 1912 "ref">[45379] IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1913 quartum sic proceditur. Videtur quod ira sit gravissimum peccatum. | |
| 1914 Dicit enim Chrysostomus quod <i>nihil est turpius visu furentis, et | |
| 1915 nihil deformius severo visu, et multo magis, anima</i>. Ergo ira | |
| 1916 est gravissimum peccatum.</p> | |
| 1917 <p title="II-II q. 158 a. 4 arg. 2"><a name="45380"><span class= | |
| 1918 "ref">[45380] IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 1919 Praeterea, quanto aliquod peccatum est magis nocivum, tanto videtur | |
| 1920 esse peius, quia sicut Augustinus dicit, in Enchirid., <i>malum | |
| 1921 dicitur aliquid quod nocet</i>. Ira autem maxime nocet, quia aufert | |
| 1922 homini rationem, per quam est dominus sui ipsius; dicit enim | |
| 1923 Chrysostomus quod <i>irae et insaniae nihil est medium, sed ira | |
| 1924 temporaneus est quidam Daemon, magis autem et Daemonium habente | |
| 1925 difficilius</i>. Ergo ira est gravissimum peccatum.</p> | |
| 1926 <p title="II-II q. 158 a. 4 arg. 3"><a name="45381"><span class= | |
| 1927 "ref">[45381] IIª-IIae, q. 158 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 1928 Praeterea, interiores motus diiudicantur secundum exteriores | |
| 1929 effectus. Sed effectus irae est homicidium, quod est gravissimum | |
| 1930 peccatum. Ergo ira est gravissimum peccatum.</p> | |
| 1931 <p title="II-II q. 158 a. 4 s. c."><a name="45382"><span class= | |
| 1932 "ref">[45382] IIª-IIae, q. 158 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 1933 contra est quod ira comparatur ad odium sicut festuca ad trabem, | |
| 1934 dicit enim Augustinus, in regula, <i>ne ira crescat in odium, et | |
| 1935 trabem faciat de festuca</i>. Non ergo ira est gravissimum | |
| 1936 peccatum.</p> | |
| 1937 <p title="II-II q. 158 a. 4 co."><a name="45383"><span class= | |
| 1938 "ref">[45383] IIª-IIae, q. 158 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 1939 dicendum quod, sicut dictum est, inordinatio irae secundum duo | |
| 1940 attenditur, scilicet secundum indebitum appetibile, et secundum | |
| 1941 indebitum modum irascendi. Quantum igitur ad appetibile quod iratus | |
| 1942 appetit, videtur esse ira minimum peccatorum. Appetit enim ira | |
| 1943 malum poenae alicuius sub ratione boni quod est vindicta. Et ideo | |
| 1944 ex parte mali quod appetit, convenit peccatum irae cum illis | |
| 1945 peccatis quae appetunt malum proximi, puta cum invidia et odio, sed | |
| 1946 odium appetit absolute malum alicuius, inquantum huiusmodi; invidus | |
| 1947 autem appetit malum alterius propter appetitum propriae gloriae; | |
| 1948 sed iratus appetit malum alterius sub ratione iustae vindictae. Ex | |
| 1949 quo patet quod odium est gravius quam invidia, et invidia quam ira, | |
| 1950 quia peius est appetere malum sub ratione mali quam sub ratione | |
| 1951 boni; et peius est appetere malum sub ratione boni exterioris, quod | |
| 1952 est honor vel gloria, quam sub ratione rectitudinis iustitiae. Sed | |
| 1953 ex parte boni sub cuius ratione appetit iratus malum, convenit ira | |
| 1954 cum peccato concupiscentiae, quod tendit in aliquod bonum. Et | |
| 1955 quantum ad hoc etiam, absolute loquendo, peccatum irae videtur esse | |
| 1956 minus quam concupiscentiae, quanto melius est bonum iustitiae, quod | |
| 1957 appetit iratus, quam bonum delectabile vel utile, quod appetit | |
| 1958 concupiscens. Unde philosophus dicit, in VII Ethic., quod | |
| 1959 <i>incontinens concupiscentiae est turpior quam incontinens | |
| 1960 irae</i>. Sed quantum ad inordinationem quae est secundum modum | |
| 1961 irascendi, ira habet quandam excellentiam, propter vehementiam et | |
| 1962 velocitatem sui motus, secundum illud Proverb. XXVII, <i>ira non | |
| 1963 habet misericordiam, nec erumpens furor, et impetum concitati | |
| 1964 spiritus ferre quis poterit?</i> Unde Gregorius dicit, in V Moral., | |
| 1965 <i>irae suae stimulis accensum cor palpitat, corpus tremit, lingua | |
| 1966 se praepedit, facies ignescit, exasperantur oculi, et nequaquam | |
| 1967 recognoscuntur noti, ore quidem clamorem format, sed sensus quid | |
| 1968 loquitur, ignorat</i>.</p> | |
| 1969 <p title="II-II q. 158 a. 4 ad 1"><a name="45384"><span class= | |
| 1970 "ref">[45384] IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1971 ergo dicendum quod Chrysostomus loquitur de turpitudine quantum ad | |
| 1972 gestus exteriores, qui proveniunt ex impetu irae.</p> | |
| 1973 <p title="II-II q. 158 a. 4 ad 2"><a name="45385"><span class= | |
| 1974 "ref">[45385] IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 1975 secundum dicendum quod ratio illa procedit secundum inordinatum | |
| 1976 motum irae, qui provenit ex eius impetu, ut dictum est.</p> | |
| 1977 <p title="II-II q. 158 a. 4 ad 3"><a name="45386"><span class= | |
| 1978 "ref">[45386] IIª-IIae, q. 158 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1979 dicendum quod homicidium non minus provenit ex odio vel invidia | |
| 1980 quam ex ira. Ira tamen levior est, inquantum attendit rationem | |
| 1981 iustitiae, ut dictum est.</p> | |
| 1982 <br /> | |
| 1983 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 1984 <p title="II-II q. 158 a. 5 arg. 1"><a name="45387"><span class= | |
| 1985 "ref">[45387] IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1986 quintum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter determinentur | |
| 1987 species iracundiae a philosopho, in IV Ethic., ubi dicit quod | |
| 1988 iracundorum quidam sunt acuti, quidam amari, quidam difficiles sive | |
| 1989 graves. Quia secundum ipsum, amari dicuntur quorum ira difficile | |
| 1990 solvitur et multo tempore manet. Sed hoc videtur pertinere ad | |
| 1991 circumstantiam temporis. Ergo videtur quod etiam secundum alias | |
| 1992 circumstantias possunt accipi aliae species irae.</p> | |
| 1993 <p title="II-II q. 158 a. 5 arg. 2"><a name="45388"><span class= | |
| 1994 "ref">[45388] IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 2</span></a> | |
| 1995 Praeterea, difficiles, sive graves, dicit esse <i>quorum ira non | |
| 1996 commutatur sine cruciatu vel punitione</i>. Sed hoc etiam pertinet | |
| 1997 ad insolubilitatem irae. Ergo videtur quod idem sint difficiles et | |
| 1998 amari.</p> | |
| 1999 <p title="II-II q. 158 a. 5 arg. 3"><a name="45389"><span class= | |
| 2000 "ref">[45389] IIª-IIae, q. 158 a. 5 arg. 3</span></a> | |
| 2001 Praeterea, dominus, Matth. V, ponit tres gradus irae, cum dicit, | |
| 2002 <i>qui irascitur fratri suo; et, qui dixerit fratri suo, raca; et, | |
| 2003 qui dixerit fratri suo, fatue</i> qui quidem gradus ad praedictas | |
| 2004 species non referuntur. Ergo videtur quod praedicta divisio irae | |
| 2005 non sit conveniens.</p> | |
| 2006 <p title="II-II q. 158 a. 5 s. c."><a name="45390"><span class= | |
| 2007 "ref">[45390] IIª-IIae, q. 158 a. 5 s. c.</span></a> Sed | |
| 2008 contra est quod Gregorius Nyssenus dicit quod tres sunt | |
| 2009 irascibilitatis species, scilicet ira quae vocatur fellea; et | |
| 2010 mania, quae dicitur insania; et furor. Quae tria videntur esse | |
| 2011 eadem tribus praemissis, nam iram felleam dicit esse quae | |
| 2012 principium et motum habet, quod philosophus attribuit acutis; | |
| 2013 maniam vero dicit esse iram quae permanet et in vetustatem devenit, | |
| 2014 quod philosophus attribuit amaris; furorem autem dicit esse iram | |
| 2015 quae observat tempus in supplicium, quod philosophus attribuit | |
| 2016 difficilibus. Et eandem etiam divisionem ponit Damascenus, in II | |
| 2017 libro. Ergo praedicta philosophi distinctio est conveniens.</p> | |
| 2018 <p title="II-II q. 158 a. 5 co."><a name="45391"><span class= | |
| 2019 "ref">[45391] IIª-IIae, q. 158 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 2020 dicendum quod praedicta distinctio potest referri vel ad passionem | |
| 2021 irae, vel etiam ad ipsum peccatum irae. Quomodo autem referatur ad | |
| 2022 passionem irae, supra habitum est, cum de passione irae ageretur. | |
| 2023 Et sic praecipue videtur poni a Gregorio Nysseno et Damasceno. Nunc | |
| 2024 autem oportet accipere distinctionem harum specierum secundum quod | |
| 2025 pertinent ad peccatum irae, prout ponitur a philosopho. Potest enim | |
| 2026 inordinatio irae ex duobus attendi. Primo quidem, ex ipsa irae | |
| 2027 origine. Et hoc pertinet ad acutos, qui nimis cito irascuntur, et | |
| 2028 ex qualibet levi causa. Alio modo, ex ipsa irae duratione, eo | |
| 2029 scilicet quod ira nimis perseverat. Quod quidem potest esse | |
| 2030 dupliciter. Uno modo, quia causa irae, scilicet iniuria illata, | |
| 2031 nimis manet in memoria hominis, unde ex hoc homo diutinam | |
| 2032 tristitiam concipit; et ideo sunt sibi ipsis graves et amari. Alio | |
| 2033 modo contingit ex parte ipsius vindictae, quam aliquis obstinato | |
| 2034 appetitu quaerit et hoc pertinet ad difficiles sive graves, qui non | |
| 2035 dimittunt iram quousque puniant.</p> | |
| 2036 <p title="II-II q. 158 a. 5 ad 1"><a name="45392"><span class= | |
| 2037 "ref">[45392] IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2038 ergo dicendum quod in speciebus praedictis non principaliter | |
| 2039 consideratur tempus, sed facilitas hominis ad iram, vel firmitas in | |
| 2040 ira.</p> | |
| 2041 <p title="II-II q. 158 a. 5 ad 2"><a name="45393"><span class= | |
| 2042 "ref">[45393] IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 2</span></a> Ad | |
| 2043 secundum dicendum quod utrique, scilicet amari et difficiles, | |
| 2044 habent iram diuturnam, sed propter aliam causam. Nam amari habent | |
| 2045 iram permanentem propter permanentiam tristitiae, quam interius | |
| 2046 tenent clausam, et quia non prorumpunt ad exteriora iracundiae | |
| 2047 signa, non possunt persuaderi ab aliis; nec ex seipsis recedunt ab | |
| 2048 ira, nisi prout diuturnitate temporis tristitia aboletur, et sic | |
| 2049 deficit ira. Sed in difficilibus est ira diuturna propter vehemens | |
| 2050 desiderium vindictae. Et ideo tempore non digeritur, sed per solam | |
| 2051 punitionem quiescit.</p> | |
| 2052 <p title="II-II q. 158 a. 5 ad 3"><a name="45394"><span class= | |
| 2053 "ref">[45394] IIª-IIae, q. 158 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2054 dicendum quod gradus irae quos dominus ponit, non pertinent ad | |
| 2055 diversas irae species, sed accipiuntur secundum processum humani | |
| 2056 actus. In quibus primo aliquid in corde concipitur. Et quantum ad | |
| 2057 hoc dicit, <i>qui irascitur fratri suo</i>. Secundum autem est cum | |
| 2058 per aliqua signa exteriora manifestatur exterius, etiam antequam | |
| 2059 prorumpat in effectum. Et quantum ad hoc dicit, <i>qui dixerit | |
| 2060 fratri suo, raca</i>, quod est interiectio irascentis. Tertius | |
| 2061 gradus est quando peccatum interius conceptum ad effectum | |
| 2062 perducitur. Est autem effectus irae nocumentum alterius sub ratione | |
| 2063 vindictae. Minimum autem nocumentorum est quod fit solo verbo. Et | |
| 2064 ideo quantum ad hoc dicit, <i>qui dixerit fratri suo, fatue</i>. Et | |
| 2065 sic patet quod secundum addit supra primum, et tertium supra | |
| 2066 utrumque. Unde si primum est peccatum mortale, in casu in quo | |
| 2067 dominus loquitur, sicut dictum est, multo magis alia. Et ideo | |
| 2068 singulis eorum ponuntur correspondentia aliqua pertinentia ad | |
| 2069 condemnationem. Sed in primo ponitur iudicium, quod minus est, | |
| 2070 quia, ut Augustinus dicit, in iudicio adhuc defensionis locus | |
| 2071 datur. In secundo vero ponit Concilium, in quo iudices inter se | |
| 2072 conferunt quo supplicio damnari oporteat. In tertio ponit Gehennam | |
| 2073 ignis, quae est certa damnatio.</p> | |
| 2074 <br /> | |
| 2075 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 2076 <p title="II-II q. 158 a. 6 arg. 1"><a name="45395"><span class= | |
| 2077 "ref">[45395] IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2078 sextum sic proceditur. Videtur quod ira non debeat poni inter vitia | |
| 2079 capitalia. Ira enim ex tristitia nascitur. Sed tristitia est vitium | |
| 2080 capitale, quod dicitur acedia. Ergo ira non debet poni vitium | |
| 2081 capitale.</p> | |
| 2082 <p title="II-II q. 158 a. 6 arg. 2"><a name="45396"><span class= | |
| 2083 "ref">[45396] IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 2</span></a> | |
| 2084 Praeterea, odium est gravius peccatum quam ira. Ergo magis debet | |
| 2085 poni vitium capitale quam ira.</p> | |
| 2086 <p title="II-II q. 158 a. 6 arg. 3"><a name="45397"><span class= | |
| 2087 "ref">[45397] IIª-IIae, q. 158 a. 6 arg. 3</span></a> | |
| 2088 Praeterea, super illud Proverb. XXIX, vir iracundus provocat rixas, | |
| 2089 dicit Glossa, <i>ianua est omnium vitiorum iracundia, qua clausa, | |
| 2090 virtutibus intrinsecus dabitur quies; aperta, ad omne facinus | |
| 2091 armabitur animus</i>. Nullum autem vitium capitale est principium | |
| 2092 omnium peccatorum, sed quorundam determinate. Ergo ira non debet | |
| 2093 poni inter vitia capitalia.</p> | |
| 2094 <p title="II-II q. 158 a. 6 s. c."><a name="45398"><span class= | |
| 2095 "ref">[45398] IIª-IIae, q. 158 a. 6 s. c.</span></a> Sed | |
| 2096 contra est quod Gregorius, XXXI Moral., ponit iram inter vitia | |
| 2097 capitalia.</p> | |
| 2098 <p title="II-II q. 158 a. 6 co."><a name="45399"><span class= | |
| 2099 "ref">[45399] IIª-IIae, q. 158 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 2100 dicendum quod, sicut ex praemissis patet, vitium capitale dicitur | |
| 2101 ex quo multa vitia oriuntur. Habet autem hoc ira, quod ex ea multa | |
| 2102 vitia oriri possint, duplici ratione. Primo, ex parte sui obiecti, | |
| 2103 quod multum habet de ratione appetibilitatis, inquantum scilicet | |
| 2104 vindicta appetitur sub ratione iusti et honesti, quod sua dignitate | |
| 2105 allicit, ut supra habitum est. Alio modo, ex suo impetu, quo mentem | |
| 2106 praecipitat ad inordinata quaecumque agenda. Unde manifestum est | |
| 2107 quod ira est vitium capitale.</p> | |
| 2108 <p title="II-II q. 158 a. 6 ad 1"><a name="45400"><span class= | |
| 2109 "ref">[45400] IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2110 ergo dicendum quod illa tristitia ex qua oritur ira, ut plurimum, | |
| 2111 non est acediae vitium, sed passio tristitiae, quae consequitur ex | |
| 2112 iniuria illata.</p> | |
| 2113 <p title="II-II q. 158 a. 6 ad 2"><a name="45401"><span class= | |
| 2114 "ref">[45401] IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 2</span></a> Ad | |
| 2115 secundum dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, ad rationem | |
| 2116 vitii capitalis pertinet quod habeat finem multum appetibilem, ut | |
| 2117 sic propter appetitum eius multa peccata committantur. Ira autem, | |
| 2118 quae appetit malum sub ratione boni, habet finem magis appetibilem | |
| 2119 quam odium, quod appetit malum sub ratione mali. Et ideo magis est | |
| 2120 vitium capitale ira quam odium.</p> | |
| 2121 <p title="II-II q. 158 a. 6 ad 3"><a name="45402"><span class= | |
| 2122 "ref">[45402] IIª-IIae, q. 158 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2123 dicendum quod ira dicitur esse ianua vitiorum per accidens, | |
| 2124 scilicet removendo prohibens, idest impediendo iudicium rationis, | |
| 2125 per quod homo retrahitur a malis. Directe autem et per se est causa | |
| 2126 aliquorum specialium peccatorum, quae dicuntur filiae eius.</p> | |
| 2127 <br /> | |
| 2128 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 2129 <p title="II-II q. 158 a. 7 arg. 1"><a name="45403"><span class= | |
| 2130 "ref">[45403] IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2131 septimum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur | |
| 2132 sex filiae irae, quae sunt <i>rixa, tumor mentis, contumelia, | |
| 2133 clamor, indignatio, blasphemia</i>. Blasphemia enim ponitur ab | |
| 2134 Isidoro filia superbiae. Non ergo debet poni filia irae.</p> | |
| 2135 <p title="II-II q. 158 a. 7 arg. 2"><a name="45404"><span class= | |
| 2136 "ref">[45404] IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 2</span></a> | |
| 2137 Praeterea, odium nascitur ex ira, ut Augustinus dicit, in regula. | |
| 2138 Ergo deberet numerari inter filias irae.</p> | |
| 2139 <p title="II-II q. 158 a. 7 arg. 3"><a name="45405"><span class= | |
| 2140 "ref">[45405] IIª-IIae, q. 158 a. 7 arg. 3</span></a> | |
| 2141 Praeterea, tumor mentis videtur idem esse quod superbia. Superbia | |
| 2142 autem non est filia alicuius vitii, sed mater omnium vitiorum, ut | |
| 2143 Gregorius dicit, XXXI Moral. Ergo tumor mentis non debet numerari | |
| 2144 inter filias irae.</p> | |
| 2145 <p title="II-II q. 158 a. 7 s. c."><a name="45406"><span class= | |
| 2146 "ref">[45406] IIª-IIae, q. 158 a. 7 s. c.</span></a> Sed | |
| 2147 contra est quod Gregorius, XXXI Moral., assignat has filias | |
| 2148 irae.</p> | |
| 2149 <p title="II-II q. 158 a. 7 co."><a name="45407"><span class= | |
| 2150 "ref">[45407] IIª-IIae, q. 158 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 2151 dicendum quod ira potest tripliciter considerari. Uno modo, | |
| 2152 secundum quod est in corde. Et sic ex ira nascuntur duo vitia. Unum | |
| 2153 quidem ex parte eius contra quem homo irascitur, quem reputat | |
| 2154 indignum ut sibi tale quid fecerit. Et sic ponitur indignatio. | |
| 2155 Aliud autem vitium est ex parte sui ipsius, inquantum scilicet | |
| 2156 excogitat diversas vias vindictae, et talibus cogitationibus animum | |
| 2157 suum replet, secundum illud Iob XV, <i>nunquid sapiens implebit | |
| 2158 ardore stomachum suum</i>. Et sic ponitur tumor mentis. Alio modo | |
| 2159 consideratur ira secundum quod est in ore. Et sic ex ira duplex | |
| 2160 inordinatio procedit. Una quidem secundum hoc quod homo in modo | |
| 2161 loquendi iram suam demonstrat, sicut dictum est de eo qui dicit | |
| 2162 fratri suo, raca. Et sic ponitur clamor, per quem intelligitur | |
| 2163 inordinata et confusa locutio. Alia autem est inordinatio secundum | |
| 2164 quod aliquis prorumpit in verba iniuriosa. Quae quidem si sint | |
| 2165 contra Deum, erit blasphemia; si autem contra proximum, contumelia. | |
| 2166 Tertio modo consideratur ira secundum quod procedit usque ad | |
| 2167 factum. Et sic ex ira oriuntur rixae, per quas intelliguntur omnia | |
| 2168 nocumenta quae facto proximis inferuntur ex ira.</p> | |
| 2169 <p title="II-II q. 158 a. 7 ad 1"><a name="45408"><span class= | |
| 2170 "ref">[45408] IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2171 ergo dicendum quod blasphemia in quam aliquis prorumpit deliberata | |
| 2172 mente, procedit ex superbia hominis contra Deum se erigentis, quia, | |
| 2173 ut dicitur Eccli. X, <i>initium superbiae hominis apostatare a | |
| 2174 Deo</i>; idest, recedere a veneratione eius est prima superbiae | |
| 2175 pars, et ex hoc oritur blasphemia. Sed blasphemia in quam aliquis | |
| 2176 prorumpit ex commotione animi, procedit ex ira.</p> | |
| 2177 <p title="II-II q. 158 a. 7 ad 2"><a name="45409"><span class= | |
| 2178 "ref">[45409] IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 2</span></a> Ad | |
| 2179 secundum dicendum quod odium, etsi aliquando nascatur ex ira, tamen | |
| 2180 habet aliquam priorem causam ex qua directius oritur, scilicet | |
| 2181 tristitiam, sicut e contrario amor nascitur ex delectatione. Ex | |
| 2182 tristitia autem illata quandoque in iram, quandoque in odium | |
| 2183 aliquis movetur. Unde convenientius fuit quod odium poneretur oriri | |
| 2184 ex acedia quam ex ira.</p> | |
| 2185 <p title="II-II q. 158 a. 7 ad 3"><a name="45410"><span class= | |
| 2186 "ref">[45410] IIª-IIae, q. 158 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2187 dicendum quod tumor mentis non accipitur hic pro superbia, sed pro | |
| 2188 quodam conatu sive audacia hominis intentantis vindictam. Audacia | |
| 2189 autem est vitium fortitudini oppositum.</p> | |
| 2190 <br /> | |
| 2191 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 2192 <p title="II-II q. 158 a. 8 arg. 1"><a name="45411"><span class= | |
| 2193 "ref">[45411] IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2194 octavum sic proceditur. Videtur quod non sit aliquod vitium | |
| 2195 oppositum iracundiae, proveniens ex defectu irae. Nihil enim est | |
| 2196 vitiosum per quod homo Deo similatur. Sed per hoc quod homo omnino | |
| 2197 est sine ira, similatur Deo, qui cum tranquillitate iudicat. Ergo | |
| 2198 non videtur quod sit vitiosum omnino ira carere.</p> | |
| 2199 <p title="II-II q. 158 a. 8 arg. 2"><a name="45412"><span class= | |
| 2200 "ref">[45412] IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 2</span></a> | |
| 2201 Praeterea, defectus eius quod ad nihil est utile, non est vitiosus. | |
| 2202 Sed motus irae ad nihil est utilis, ut probat Seneca in libro quem | |
| 2203 fecit de ira. Ergo videtur quod defectus irae non sit vitiosus.</p> | |
| 2204 <p title="II-II q. 158 a. 8 arg. 3"><a name="45413"><span class= | |
| 2205 "ref">[45413] IIª-IIae, q. 158 a. 8 arg. 3</span></a> | |
| 2206 Praeterea, malum hominis, secundum Dionysium, est praeter rationem | |
| 2207 esse. Sed, subtracto omni motu irae, adhuc remanet integrum | |
| 2208 iudicium rationis. Ergo nullus defectus irae vitium causat.</p> | |
| 2209 <p title="II-II q. 158 a. 8 s. c."><a name="45414"><span class= | |
| 2210 "ref">[45414] IIª-IIae, q. 158 a. 8 s. c.</span></a> Sed | |
| 2211 contra est quod Chrysostomus dicit, super Matth., <i>qui cum causa | |
| 2212 non irascitur, peccat. Patientia enim irrationabilis vitia seminat, | |
| 2213 negligentiam nutrit, et non solum malos, sed etiam bonos invitat ad | |
| 2214 malum</i>.</p> | |
| 2215 <p title="II-II q. 158 a. 8 co."><a name="45415"><span class= | |
| 2216 "ref">[45415] IIª-IIae, q. 158 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 2217 dicendum quod ira dupliciter potest intelligi. Uno modo, simplex | |
| 2218 motus voluntatis quo aliquis non ex passione, sed ex iudicio | |
| 2219 rationis poenam infligit. Et sic defectus irae absque dubio est | |
| 2220 peccatum. Et hoc modo ira accipitur in verbis Chrysostomi, qui | |
| 2221 dicit ibidem, <i>iracundia quae cum causa est, non est iracundia, | |
| 2222 sed iudicium. Iracundia enim proprie intelligitur commotio | |
| 2223 passionis, qui autem cum causa irascitur, ira illius non est ex | |
| 2224 passione. Ideo iudicare dicitur, non irasci</i>. Alio modo | |
| 2225 accipitur ira pro motu appetitus sensitivi, qui est cum passione et | |
| 2226 transmutatione corporali. Et hic quidem motus ex necessitate | |
| 2227 consequitur in homine ad simplicem motum voluntatis, quia | |
| 2228 naturaliter appetitus inferior sequitur motum appetitus superioris, | |
| 2229 nisi aliquid repugnet. Et ideo non potest totaliter deficere motus | |
| 2230 irae in appetitu sensitivo, nisi per subtractionem vel debilitatem | |
| 2231 voluntarii motus. Et ideo ex consequenti etiam defectus passionis | |
| 2232 irae vitiosus est, sicut et defectus voluntarii motus ad puniendum | |
| 2233 secundum iudicium rationis.</p> | |
| 2234 <p title="II-II q. 158 a. 8 ad 1"><a name="45416"><span class= | |
| 2235 "ref">[45416] IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2236 ergo dicendum quod ille qui totaliter non irascitur cum debet | |
| 2237 irasci, imitatur quidem Deum quantum ad carentiam passionis, non | |
| 2238 autem quantum ad hoc quod Deus ex iudicio punit.</p> | |
| 2239 <p title="II-II q. 158 a. 8 ad 2"><a name="45417"><span class= | |
| 2240 "ref">[45417] IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 2</span></a> Ad | |
| 2241 secundum dicendum quod passio irae utilis est, sicut et omnes alii | |
| 2242 motus appetitus sensitivi, ad hoc quod homo promptius exequatur id | |
| 2243 quod ratio dictat. Alioquin, frustra esset in homine appetitus | |
| 2244 sensitivus, cum tamen natura nihil faciat frustra.</p> | |
| 2245 <p title="II-II q. 158 a. 8 ad 3"><a name="45418"><span class= | |
| 2246 "ref">[45418] IIª-IIae, q. 158 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2247 dicendum quod in eo qui ordinate agit, iudicium rationis non solum | |
| 2248 est causa simplicis motus voluntatis, sed etiam passionis appetitus | |
| 2249 sensitivi, ut dictum est, et ideo, sicut remotio effectus est | |
| 2250 signum remotionis causae, ita etiam remotio irae est signum | |
| 2251 remotionis iudicii rationis.</p> | |
| 2252 <br /> | |
| 2253 <div class="D">Quaestio 159</div> | |
| 2254 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2255 <p title="II-II q. 159 pr."><a name="45419"><span class= | |
| 2256 "ref">[45419] IIª-IIae, q. 159 pr.</span></a> Deinde | |
| 2257 considerandum est de crudelitate. Et circa hoc quaeruntur duo. | |
| 2258 Primo, utrum crudelitas opponatur clementiae. Secundo, de | |
| 2259 comparatione eius ad saevitiam vel feritatem.</p> | |
| 2260 <br /> | |
| 2261 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2262 <p title="II-II q. 159 a. 1 arg. 1"><a name="45420"><span class= | |
| 2263 "ref">[45420] IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2264 primum sic proceditur. Videtur quod crudelitas non opponatur | |
| 2265 clementiae. Dicit enim Seneca, in II de Clement., quod <i>illi | |
| 2266 vocantur crudeles qui excedunt modum in puniendo</i>, quod | |
| 2267 contrariatur iustitiae. Clementia autem non ponitur pars iustitiae, | |
| 2268 sed temperantiae. Ergo crudelitas non videtur opponi | |
| 2269 clementiae.</p> | |
| 2270 <p title="II-II q. 159 a. 1 arg. 2"><a name="45421"><span class= | |
| 2271 "ref">[45421] IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 2272 Praeterea, Ierem. VI dicitur, <i>crudelis est, et non | |
| 2273 miserebitur</i>, et sic videtur quod crudelitas opponatur | |
| 2274 misericordiae. Sed misericordia non est idem clementiae, ut supra | |
| 2275 dictum est. Ergo crudelitas non opponitur clementiae.</p> | |
| 2276 <p title="II-II q. 159 a. 1 arg. 3"><a name="45422"><span class= | |
| 2277 "ref">[45422] IIª-IIae, q. 159 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 2278 Praeterea, clementia consideratur circa inflictionem poenarum, ut | |
| 2279 dictum est. Sed crudelitas consideratur etiam in subtractione | |
| 2280 beneficiorum, secundum illud Proverb. XI, <i>qui crudelis est, | |
| 2281 propinquos abiicit</i>. Ergo crudelitas non opponitur | |
| 2282 clementiae.</p> | |
| 2283 <p title="II-II q. 159 a. 1 s. c."><a name="45423"><span class= | |
| 2284 "ref">[45423] IIª-IIae, q. 159 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 2285 contra est quod dicit Seneca, in II de Clement., quod <i>opponitur | |
| 2286 clementiae crudelitas, quae nihil aliud est quam atrocitas animi in | |
| 2287 exigendis poenis</i>.</p> | |
| 2288 <p title="II-II q. 159 a. 1 co."><a name="45424"><span class= | |
| 2289 "ref">[45424] IIª-IIae, q. 159 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2290 dicendum quod nomen crudelitatis a cruditate sumptum esse videtur. | |
| 2291 Sicut autem ea quae sunt decocta et digesta, solent habere suavem | |
| 2292 et dulcem saporem; ita illa quae sunt cruda, habent horribilem et | |
| 2293 asperum saporem. Dictum est autem supra quod clementia importat | |
| 2294 quandam animi lenitatem sive dulcedinem, per quam aliquis est | |
| 2295 diminutivus poenarum. Unde directe crudelitas clementiae | |
| 2296 opponitur.</p> | |
| 2297 <p title="II-II q. 159 a. 1 ad 1"><a name="45425"><span class= | |
| 2298 "ref">[45425] IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2299 ergo dicendum quod, sicut diminutio poenarum quae est secundum | |
| 2300 rationem, pertinet ad epieikeiam, sed ipsa dulcedo affectus ex qua | |
| 2301 homo ad hoc inclinatur, pertinet ad clementiam; ita etiam | |
| 2302 superexcessus poenarum, quantum ad id quod exterius agitur, | |
| 2303 pertinet ad iniustitiam; sed quantum ad austeritatem animi per quam | |
| 2304 aliquis fit promptus ad poenas augendas, pertinet ad | |
| 2305 crudelitatem.</p> | |
| 2306 <p title="II-II q. 159 a. 1 ad 2"><a name="45426"><span class= | |
| 2307 "ref">[45426] IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 2308 secundum dicendum quod misericordia et clementia conveniunt in hoc | |
| 2309 quod utraque refugit et abhorret miseriam alienam, aliter tamen et | |
| 2310 aliter. Nam ad misericordiam pertinet miseriae subvenire per | |
| 2311 beneficii collationem, ad clementiam autem pertinet miseriam | |
| 2312 diminuere per subtractionem poenarum. Et quia crudelitas | |
| 2313 superabundantiam in exigendis poenis importat, directius opponitur | |
| 2314 clementiae quam misericordiae. Tamen, propter similitudinem harum | |
| 2315 virtutum, accipitur quandoque crudelitas pro immisericordia.</p> | |
| 2316 <p title="II-II q. 159 a. 1 ad 3"><a name="45427"><span class= | |
| 2317 "ref">[45427] IIª-IIae, q. 159 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2318 dicendum quod crudelitas ibi accipitur pro immisericordia, ad quam | |
| 2319 pertinet beneficia non largiri. Quamvis etiam dici possit quod ipsa | |
| 2320 beneficii subtractio quaedam poena est.</p> | |
| 2321 <br /> | |
| 2322 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2323 <p title="II-II q. 159 a. 2 arg. 1"><a name="45428"><span class= | |
| 2324 "ref">[45428] IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2325 secundum sic proceditur. Videtur quod crudelitas a saevitia sive | |
| 2326 feritate non differat. Uni enim virtuti, ex una parte, unum vitium | |
| 2327 videtur esse oppositum. Sed clementiae per superabundantiam | |
| 2328 opponitur et crudelitas et saevitia. Ergo videtur quod saevitia et | |
| 2329 crudelitas sint idem.</p> | |
| 2330 <p title="II-II q. 159 a. 2 arg. 2"><a name="45429"><span class= | |
| 2331 "ref">[45429] IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 2332 Praeterea, Isidorus dicit, in libro Etymol., quod <i>severus | |
| 2333 dicitur quasi saevus et verus, quia sine pietate tenet | |
| 2334 iustitiam</i>, et sic saevitia videtur excludere remissionem | |
| 2335 poenarum in iudiciis, quod pertinet ad pietatem. Hoc autem dictum | |
| 2336 est ad crudelitatem pertinere. Ergo crudelitas est idem quod | |
| 2337 saevitia.</p> | |
| 2338 <p title="II-II q. 159 a. 2 arg. 3"><a name="45430"><span class= | |
| 2339 "ref">[45430] IIª-IIae, q. 159 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 2340 Praeterea, sicut virtuti opponitur aliquod vitium in excessu, ita | |
| 2341 etiam et in defectu, quod quidem contrariatur et virtuti, quae est | |
| 2342 in medio, et vitio quod est in excessu. Sed idem vitium ad defectum | |
| 2343 pertinens opponitur et crudelitati et saevitiae, videlicet remissio | |
| 2344 vel dissolutio, dicit enim Gregorius, XX Moral., <i>sit amor, sed | |
| 2345 non emolliens, sit rigor, sed non exasperans. Sit zelus, sed non | |
| 2346 immoderate saeviens, sit pietas, sed non plus quam expediat | |
| 2347 parcens</i>. Ergo saevitia est idem crudelitati.</p> | |
| 2348 <p title="II-II q. 159 a. 2 s. c."><a name="45431"><span class= | |
| 2349 "ref">[45431] IIª-IIae, q. 159 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 2350 contra est quod Seneca dicit, in II de Clement., quod <i>ille qui | |
| 2351 non laesus, nec peccatori irascitur, non dicitur crudelis, sed | |
| 2352 ferus sive saevus</i>.</p> | |
| 2353 <p title="II-II q. 159 a. 2 co."><a name="45432"><span class= | |
| 2354 "ref">[45432] IIª-IIae, q. 159 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2355 dicendum quod nomen saevitiae et feritatis a similitudine ferarum | |
| 2356 accipitur, quae etiam saevae dicuntur. Huiusmodi enim animalia | |
| 2357 nocent hominibus ut ex eorum corporibus pascantur, non ex aliqua | |
| 2358 iustitiae causa, cuius consideratio pertinet ad solam rationem. Et | |
| 2359 ideo, proprie loquendo, feritas vel saevitia dicitur secundum quam | |
| 2360 aliquis in poenis inferendis non considerat aliquam culpam eius qui | |
| 2361 punitur, sed solum hoc quod delectatur in hominum cruciatu. Et sic | |
| 2362 patet quod continetur sub bestialitate, nam talis delectatio non | |
| 2363 est humana, sed bestialis, proveniens vel ex mala consuetudine vel | |
| 2364 ex corruptione naturae, sicut et aliae huiusmodi bestiales | |
| 2365 affectiones. Sed crudelitas attendit culpam in eo qui punitur, sed | |
| 2366 excedit modum in puniendo. Et ideo crudelitas differt a saevitia | |
| 2367 sive feritate sicut malitia humana a bestialitate, ut dicitur in | |
| 2368 VII Ethic.</p> | |
| 2369 <p title="II-II q. 159 a. 2 ad 1"><a name="45433"><span class= | |
| 2370 "ref">[45433] IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2371 ergo dicendum quod clementia est virtus humana, unde directe sibi | |
| 2372 opponitur crudelitas, quae est malitia humana. Sed saevitia vel | |
| 2373 feritas continetur sub bestialitate. Unde non directe opponitur | |
| 2374 clementiae, sed superexcellentiori virtuti, quam philosophus vocat | |
| 2375 heroicam vel divinam, quae secundum nos videtur pertinere ad dona | |
| 2376 spiritus sancti. Unde potest dici quod saevitia directe opponitur | |
| 2377 dono pietatis.</p> | |
| 2378 <p title="II-II q. 159 a. 2 ad 2"><a name="45434"><span class= | |
| 2379 "ref">[45434] IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 2380 secundum dicendum quod severus non dicitur simpliciter saevus, quia | |
| 2381 hoc sonat in vitium, sed dicitur saevus circa veritatem, propter | |
| 2382 aliquam similitudinem saevitiae, quae non est diminutiva | |
| 2383 poenarum.</p> | |
| 2384 <p title="II-II q. 159 a. 2 ad 3"><a name="45435"><span class= | |
| 2385 "ref">[45435] IIª-IIae, q. 159 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2386 dicendum quod remissio in puniendo non est vitium nisi inquantum | |
| 2387 praetermittitur ordo iustitiae, quo aliquis debet puniri propter | |
| 2388 culpam, quam excedit crudelitas. Saevitia autem penitus hunc | |
| 2389 ordinem non attendit. Unde remissio punitionis directe opponitur | |
| 2390 crudelitati, non autem saevitiae.</p> | |
| 2391 <br /> | |
| 2392 <div class="D">Quaestio 160</div> | |
| 2393 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2394 <p title="II-II q. 160 pr."><a name="45436"><span class= | |
| 2395 "ref">[45436] IIª-IIae, q. 160 pr.</span></a> Deinde | |
| 2396 considerandum est de modestia. Et primo, de ipsa in communi; | |
| 2397 secundo, de singulis quae sub ea continentur. Circa primum | |
| 2398 quaeruntur duo. Primo, utrum modestia sit pars temperantiae. | |
| 2399 Secundo, quae sit materia modestiae.</p> | |
| 2400 <br /> | |
| 2401 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2402 <p title="II-II q. 160 a. 1 arg. 1"><a name="45437"><span class= | |
| 2403 "ref">[45437] IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2404 primum sic proceditur. Videtur quod modestia non sit pars | |
| 2405 temperantiae. Modestia enim a modo dicitur. Sed in omnibus | |
| 2406 virtutibus requiritur modus, nam virtus ordinatur ad bonum; bonum | |
| 2407 autem, ut Augustinus dicit, in libro de natura boni, consistit in | |
| 2408 modo, specie et ordine. Ergo modestia est generalis virtus. Non | |
| 2409 ergo debet poni pars temperantiae.</p> | |
| 2410 <p title="II-II q. 160 a. 1 arg. 2"><a name="45438"><span class= | |
| 2411 "ref">[45438] IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 2412 Praeterea, laus temperantiae praecipue videtur consistere ex quadam | |
| 2413 moderatione. Ab hac autem sumitur nomen modestiae. Ergo modestia | |
| 2414 est idem quod temperantia, et non pars eius.</p> | |
| 2415 <p title="II-II q. 160 a. 1 arg. 3"><a name="45439"><span class= | |
| 2416 "ref">[45439] IIª-IIae, q. 160 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 2417 Praeterea, modestia videtur consistere circa proximorum | |
| 2418 correctionem, secundum illud II ad Tim. II, <i>servum Dei non | |
| 2419 oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, cum modestia | |
| 2420 corripientem eos qui resistunt veritati</i>. Sed correctio | |
| 2421 delinquentium est actus iustitiae vel caritatis, ut supra habitum | |
| 2422 est. Ergo videtur quod modestia magis sit pars iustitiae quam | |
| 2423 temperantiae.</p> | |
| 2424 <p title="II-II q. 160 a. 1 s. c."><a name="45440"><span class= | |
| 2425 "ref">[45440] IIª-IIae, q. 160 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 2426 contra est quod Tullius ponit modestiam partem temperantiae.</p> | |
| 2427 <p title="II-II q. 160 a. 1 co."><a name="45441"><span class= | |
| 2428 "ref">[45441] IIª-IIae, q. 160 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2429 dicendum quod, sicut supra dictum est, temperantia moderationem | |
| 2430 adhibet circa ea in quibus difficillimum est moderari, scilicet | |
| 2431 circa concupiscentias delectationum tactus. Ubicumque autem est | |
| 2432 aliqua virtus specialiter circa aliquod maximum, oportet esse aliam | |
| 2433 virtutem circa ea quae mediocriter se habent, eo quod oportet | |
| 2434 quantum ad omnia vitam hominis secundum virtutes regulatam esse, | |
| 2435 sicut supra dictum est quod magnificentia est circa magnos sumptus | |
| 2436 pecuniarum, praeter quam est necessaria liberalitas, quae fit circa | |
| 2437 mediocres sumptus. Unde necessarium est quod sit quaedam virtus | |
| 2438 moderativa in aliis mediocribus, in quibus non est ita difficile | |
| 2439 moderari. Et haec virtus vocatur modestia, et adiungitur | |
| 2440 temperantiae sicut principali.</p> | |
| 2441 <p title="II-II q. 160 a. 1 ad 1"><a name="45442"><span class= | |
| 2442 "ref">[45442] IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2443 ergo dicendum quod nomen commune quandoque appropriatur his quae | |
| 2444 sunt infima, sicut nomen commune Angelorum appropriatur infimo | |
| 2445 ordini Angelorum. Ita etiam et modus, qui communiter observatur in | |
| 2446 qualibet virtute, appropriatur specialiter virtuti quae in minimis | |
| 2447 modum ponit.</p> | |
| 2448 <p title="II-II q. 160 a. 1 ad 2"><a name="45443"><span class= | |
| 2449 "ref">[45443] IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 2450 secundum dicendum quod aliqua temperatione indigent propter suam | |
| 2451 vehementiam, sicut vinum forte temperatur, sed moderatio requiritur | |
| 2452 in omnibus. Et ideo temperantia magis se habet ad passiones | |
| 2453 vehementes, modestia vero ad mediocres.</p> | |
| 2454 <p title="II-II q. 160 a. 1 ad 3"><a name="45444"><span class= | |
| 2455 "ref">[45444] IIª-IIae, q. 160 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2456 dicendum quod modestia ibi accipitur a modo communiter sumpto, | |
| 2457 prout requiritur in omnibus virtutibus.</p> | |
| 2458 <br /> | |
| 2459 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2460 <p title="II-II q. 160 a. 2 arg. 1"><a name="45445"><span class= | |
| 2461 "ref">[45445] IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2462 secundum sic proceditur. Videtur quod modestia sit solum circa | |
| 2463 exteriores actiones. Interiores enim motus passionum aliis noti | |
| 2464 esse non possunt. Sed apostolus, Philipp. IV, mandat ut modestia | |
| 2465 nostra nota sit omnibus hominibus. Ergo modestia est solum circa | |
| 2466 exteriores actiones.</p> | |
| 2467 <p title="II-II q. 160 a. 2 arg. 2"><a name="45446"><span class= | |
| 2468 "ref">[45446] IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 2469 Praeterea, virtutes quae sunt circa passiones, distinguuntur a | |
| 2470 virtute iustitiae, quae est circa operationes. Sed modestia videtur | |
| 2471 esse una virtus. Si ergo est circa operationes exteriores, non erit | |
| 2472 circa aliquas interiores passiones.</p> | |
| 2473 <p title="II-II q. 160 a. 2 arg. 3"><a name="45447"><span class= | |
| 2474 "ref">[45447] IIª-IIae, q. 160 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 2475 Praeterea, nulla virtus una et eadem est circa ea quae pertinent ad | |
| 2476 appetitum, quod est proprium virtutum moralium; et circa ea quae | |
| 2477 pertinent ad cognitionem, quae est proprie virtutum | |
| 2478 intellectualium; neque etiam circa ea quae pertinent ad | |
| 2479 irascibilem, et concupiscibilem. Si ergo modestia est una virtus, | |
| 2480 non potest esse circa omnia praedicta.</p> | |
| 2481 <p title="II-II q. 160 a. 2 s. c."><a name="45448"><span class= | |
| 2482 "ref">[45448] IIª-IIae, q. 160 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 2483 contra, in omnibus praedictis oportet observari modum, a quo | |
| 2484 modestia dicitur. Ergo circa omnia praedicta est modestia.</p> | |
| 2485 <p title="II-II q. 160 a. 2 co."><a name="45449"><span class= | |
| 2486 "ref">[45449] IIª-IIae, q. 160 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2487 dicendum quod, sicut dictum est, modestia differt a temperantia in | |
| 2488 hoc quod temperantia est moderativa eorum quae difficillimum est | |
| 2489 refrenare, modestia autem est moderativa eorum quae in hoc | |
| 2490 mediocriter se habent. Diversimode autem aliqui de modestia | |
| 2491 videntur esse locuti. Ubicumque enim consideraverunt aliquam | |
| 2492 specialem rationem boni vel difficultatis in moderando, illud | |
| 2493 subtraxerunt modestiae, relinquentes modestiam circa minora. | |
| 2494 Manifestum est autem omnibus quod refrenatio delectationum tactus | |
| 2495 specialem quandam difficultatem habet. Unde omnes temperantiam a | |
| 2496 modestia distinxerunt. Sed praeter hoc, Tullius consideravit | |
| 2497 quoddam speciale bonum esse in moderatione poenarum. Et ideo etiam | |
| 2498 clementiam subtraxit modestiae, ponens modestiam circa omnia quae | |
| 2499 relinquuntur moderanda. Quae quidem videntur esse quatuor. Quorum | |
| 2500 unum est motus animi ad aliquam excellentiam, quem moderatur | |
| 2501 humilitas. Secundum autem est desiderium eorum quae pertinent ad | |
| 2502 cognitionem, et in hoc moderatur studiositas, quae opponitur | |
| 2503 curiositati. Tertium autem, quod pertinet ad corporales motus et | |
| 2504 actiones, ut scilicet decenter et honeste fiant, tam in his quae | |
| 2505 serio, quam in his quae ludo aguntur. Quartum autem est quod | |
| 2506 pertinet ad exteriorem apparatum, puta in vestibus et aliis | |
| 2507 huiusmodi. Sed circa quaedam eorum alii posuerunt quasdam speciales | |
| 2508 virtutes sicut Andronicus mansuetudinem, simplicitatem et | |
| 2509 humilitatem, et alia huiusmodi, de quibus supra dictum est. | |
| 2510 Aristoteles etiam circa delectationes ludorum posuit eutrapeliam. | |
| 2511 Quae omnia continentur sub modestia, secundum quod a Tullio | |
| 2512 accipitur. Et hoc modo modestia se habet non solum circa exteriores | |
| 2513 actiones, sed etiam circa interiores.</p> | |
| 2514 <p title="II-II q. 160 a. 2 ad 1"><a name="45450"><span class= | |
| 2515 "ref">[45450] IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2516 ergo dicendum quod apostolus loquitur de modestia prout est circa | |
| 2517 exteriora. Et tamen etiam interiorum moderatio manifestari potest | |
| 2518 per quaedam exteriora signa.</p> | |
| 2519 <p title="II-II q. 160 a. 2 ad 2"><a name="45451"><span class= | |
| 2520 "ref">[45451] IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 2521 secundum dicendum quod sub modestia continentur diversae virtutes, | |
| 2522 quae a diversis assignantur. Unde nihil prohibet modestiam esse | |
| 2523 circa ea quae requirunt diversas virtutes. Et tamen non est tanta | |
| 2524 diversitas inter partes modestiae ad invicem, quanta est iustitiae, | |
| 2525 quae est circa operationes, ad temperantiam, quae est circa | |
| 2526 passiones, quia in actionibus et passionibus in quibus non est | |
| 2527 aliqua excellens difficultas ex parte materiae, sed solum ex parte | |
| 2528 moderationis, non attenditur virtus nisi una, scilicet secundum | |
| 2529 rationem moderationis.</p> | |
| 2530 <p title="II-II q. 160 a. 2 ad 3"><a name="45452"><span class= | |
| 2531 "ref">[45452] IIª-IIae, q. 160 a. 2 ad 3</span></a> Et per hoc | |
| 2532 etiam patet responsio ad tertium.</p> | |
| 2533 <br /> | |
| 2534 <div class="D">Quaestio 161</div> | |
| 2535 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2536 <p title="II-II q. 161 pr."><a name="45453"><span class= | |
| 2537 "ref">[45453] IIª-IIae, q. 161 pr.</span></a> Deinde | |
| 2538 considerandum est de speciebus modestiae. Et primo, de humilitate, | |
| 2539 et superbia, quae ei opponitur; secundo, de studiositate, et | |
| 2540 curiositate sibi opposita; tertio, de modestia secundum quod est in | |
| 2541 verbis vel factis; quarto, de modestia secundum quod est circa | |
| 2542 exteriorem cultum. Circa humilitatem quaeruntur sex. Primo, utrum | |
| 2543 humilitas sit virtus. Secundo, utrum consistat in appetitu, vel in | |
| 2544 iudicio rationis. Tertio, utrum aliquis per humilitatem se debeat | |
| 2545 omnibus subiicere. Quarto, utrum sit pars modestiae vel | |
| 2546 temperantiae. Quinto, de comparatione eius ad alias virtutes. | |
| 2547 Sexto, de gradibus humilitatis.</p> | |
| 2548 <br /> | |
| 2549 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2550 <p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 1"><a name="45454"><span class= | |
| 2551 "ref">[45454] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2552 primum sic proceditur. Videtur quod humilitas non sit virtus. | |
| 2553 Virtus enim importat rationem boni. Sed humilitas videtur importare | |
| 2554 rationem mali poenalis, secundum illud Psalmi. <i>Humiliaverunt in | |
| 2555 compedibus pedes eius</i>. Ergo humilitas non est virtus.</p> | |
| 2556 <p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 2"><a name="45455"><span class= | |
| 2557 "ref">[45455] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 2558 Praeterea, virtus et vitium opponuntur. Sed humilitas quandoque | |
| 2559 sonat in vitium, dicitur enim Eccli. XIX, est qui nequiter se | |
| 2560 humiliat. Ergo humilitas non est virtus.</p> | |
| 2561 <p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 3"><a name="45456"><span class= | |
| 2562 "ref">[45456] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 2563 Praeterea, nulla virtus opponitur alii virtuti. Sed humilitas | |
| 2564 videtur opponi virtuti magnanimitatis, quae tendit in magna, | |
| 2565 humilitas autem ipsa refugit. Ergo videtur quod humilitas non sit | |
| 2566 virtus.</p> | |
| 2567 <p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 4"><a name="45457"><span class= | |
| 2568 "ref">[45457] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 4</span></a> | |
| 2569 Praeterea, virtus est dispositio perfecti, ut dicitur in VII | |
| 2570 Physic. Sed humilitas videtur esse imperfectorum, unde et Deo non | |
| 2571 convenit humiliari, qui nulli subiici potest. Ergo videtur quod | |
| 2572 humilitas non sit virtus.</p> | |
| 2573 <p title="II-II q. 161 a. 1 arg. 5"><a name="45458"><span class= | |
| 2574 "ref">[45458] IIª-IIae, q. 161 a. 1 arg. 5</span></a> | |
| 2575 <i>Praeterea, omnis virtus moralis est circa actiones vel | |
| 2576 passiones</i>, ut dicitur in II Ethic. Sed humilitas non | |
| 2577 connumeratur a philosopho inter virtutes quae sunt circa passiones, | |
| 2578 nec etiam continetur sub iustitia, quae est circa actiones. Ergo | |
| 2579 videtur quod non sit virtus.</p> | |
| 2580 <p title="II-II q. 161 a. 1 s. c."><a name="45459"><span class= | |
| 2581 "ref">[45459] IIª-IIae, q. 161 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 2582 contra est quod Origenes dicit, exponens illud Luc. I, <i>respexit | |
| 2583 humilitatem ancillae suae, proprie in Scripturis una de virtutibus | |
| 2584 humilitas praedicatur, ait quippe salvator, discite a me, quia | |
| 2585 mitis sum et humilis corde</i>.</p> | |
| 2586 <p title="II-II q. 161 a. 1 co."><a name="45460"><span class= | |
| 2587 "ref">[45460] IIª-IIae, q. 161 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2588 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de passionibus ageretur, | |
| 2589 bonum arduum habet aliquid unde attrahit appetitum, scilicet ipsam | |
| 2590 rationem boni, et habet aliquid retrahens, scilicet ipsam | |
| 2591 difficultatem adipiscendi, secundum quorum primum insurgit motus | |
| 2592 spei, et secundum aliud motus desperationis. Dictum est autem supra | |
| 2593 quod circa motus appetitivos qui se habent per modum impulsionis, | |
| 2594 oportet esse virtutem moralem moderantem et refrenantem, circa | |
| 2595 illos autem qui se habent per modum retractionis, oportet esse | |
| 2596 virtutem moralem firmantem et impellentem. Et ideo circa appetitum | |
| 2597 boni ardui necessaria est duplex virtus. Una quidem quae temperet | |
| 2598 et refrenet animum, ne immoderate tendat in excelsa, et hoc | |
| 2599 pertinet ad virtutem humilitatis. Alia vero quae firmat animum | |
| 2600 contra desperationem, et impellit ipsum ad prosecutionem magnorum | |
| 2601 secundum rationem rectam, et haec est magnanimitas. Et sic patet | |
| 2602 quod humilitas est quaedam virtus.</p> | |
| 2603 <p title="II-II q. 161 a. 1 ad 1"><a name="45461"><span class= | |
| 2604 "ref">[45461] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2605 ergo dicendum quod, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., humilis | |
| 2606 dicitur quasi humi acclinis, idest, imis inhaerens. Quod quidem | |
| 2607 contingit dupliciter. Uno modo, ex principio extrinseco, puta cum | |
| 2608 aliquis ab alio deiicitur. Et sic humilitas est poena. Alio modo, a | |
| 2609 principio intrinseco. Et hoc potest fieri quandoque quidem bene, | |
| 2610 puta cum aliquis, considerans suum defectum, tenet se in infimis | |
| 2611 secundum suum modum; sicut Abraham dixit ad dominum, Gen. XVIII, | |
| 2612 <i>loquar ad dominum meum, cum sim pulvis et cinis</i>. Et hoc modo | |
| 2613 humilitas ponitur virtus. Quandoque autem potest fieri male, puta | |
| 2614 cum homo, honorem suum non intelligens, comparat se iumentis | |
| 2615 insipientibus, et fit similis illis.</p> | |
| 2616 <p title="II-II q. 161 a. 1 ad 2"><a name="45462"><span class= | |
| 2617 "ref">[45462] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 2618 secundum dicendum quod, sicut dictum est, humilitas, secundum quod | |
| 2619 est virtus, in sui ratione importat quandam laudabilem deiectionem | |
| 2620 ad ima. Hoc autem quandoque fit solum secundum signa exteriora, | |
| 2621 secundum fictionem. Unde haec est falsa humilitas, de qua | |
| 2622 Augustinus dicit, in quadam epistola, quod est magna superbia, quia | |
| 2623 scilicet videtur tendere ad excellentiam gloriae. Quandoque autem | |
| 2624 fit secundum interiorem motum animae. Et secundum hoc humilitas | |
| 2625 proprie ponitur virtus, quia virtus non consistit in exterioribus, | |
| 2626 sed principaliter in interiori electione mentis, ut patet per | |
| 2627 philosophum, in libro Ethicorum.</p> | |
| 2628 <p title="II-II q. 161 a. 1 ad 3"><a name="45463"><span class= | |
| 2629 "ref">[45463] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2630 dicendum quod humilitas reprimit appetitum, ne tendat in magna | |
| 2631 praeter rationem rectam. Magnanimitas autem animum ad magna | |
| 2632 impellit secundum rationem rectam. Unde patet quod magnanimitas non | |
| 2633 opponitur humilitati, sed conveniunt in hoc quod utraque est | |
| 2634 secundum rationem rectam.</p> | |
| 2635 <p title="II-II q. 161 a. 1 ad 4"><a name="45464"><span class= | |
| 2636 "ref">[45464] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2637 dicendum quod perfectum dicitur aliquid dupliciter. Uno modo, | |
| 2638 simpliciter, in quo scilicet nullus defectus invenitur, nec | |
| 2639 secundum suam naturam, nec per respectum ad aliquid aliud. Et sic | |
| 2640 solus Deus est perfectus, cui secundum naturam divinam non competit | |
| 2641 humilitas, sed solum secundum naturam assumptam. Alio modo potest | |
| 2642 dici aliquid perfectum secundum quid, puta secundum suam naturam, | |
| 2643 vel secundum statum aut tempus. Et hoc modo homo virtuosus est | |
| 2644 perfectus. Cuius tamen perfectio in comparatione ad Deum deficiens | |
| 2645 invenitur, secundum illud Isaiae XL, <i>omnes gentes, quasi non | |
| 2646 sint, sic sunt coram eo</i>. Et sic cuilibet homini potest | |
| 2647 convenire humilitas.</p> | |
| 2648 <p title="II-II q. 161 a. 1 ad 5"><a name="45465"><span class= | |
| 2649 "ref">[45465] IIª-IIae, q. 161 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 2650 dicendum quod philosophus intendebat agere de virtutibus secundum | |
| 2651 quod ordinantur ad vitam civilem, in qua subiectio unius hominis ad | |
| 2652 alterum secundum legis ordinem determinatur, et ideo continetur sub | |
| 2653 iustitia legali. Humilitas autem, secundum quod est specialis | |
| 2654 virtus, praecipue respicit subiectionem hominis ad Deum, propter | |
| 2655 quem etiam aliis humiliando se subiicit.</p> | |
| 2656 <br /> | |
| 2657 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2658 <p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 1"><a name="45466"><span class= | |
| 2659 "ref">[45466] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2660 secundum sic proceditur. Videtur quod humilitas non consistat circa | |
| 2661 appetitum, sed magis circa iudicium rationis. Humilitas enim | |
| 2662 superbiae opponitur. Sed superbia maxime consistit in his quae | |
| 2663 pertinent ad cognitionem. Dicit enim Gregorius, XXXIV Moral., quod | |
| 2664 <i>superbia, cum exterius usque ad corpus extenditur, prius per | |
| 2665 oculos indicatur</i>; unde etiam in Psalmo dicitur, <i>domine, non | |
| 2666 est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei</i>, oculi autem | |
| 2667 maxime deserviunt cognitioni. Ergo videtur quod humilitas maxime | |
| 2668 sit circa cognitionem, quam de se aliquis aestimat parvam.</p> | |
| 2669 <p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 2"><a name="45467"><span class= | |
| 2670 "ref">[45467] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 2671 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Virginit., quod | |
| 2672 <i>humilitas pene tota disciplina Christiana est</i>. Nihil ergo | |
| 2673 quod in disciplina Christiana continetur, repugnat humilitati. Sed | |
| 2674 in disciplina Christiana admonemur ad appetendum meliora, secundum | |
| 2675 illud I ad Cor. XII, <i>aemulamini charismata meliora</i>. Ergo ad | |
| 2676 humilitatem non pertinet reprimere appetitum arduorum, sed magis | |
| 2677 aestimationem.</p> | |
| 2678 <p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 3"><a name="45468"><span class= | |
| 2679 "ref">[45468] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 2680 Praeterea, ad eandem virtutem pertinet refrenare superfluum motum, | |
| 2681 et firmare animum contra superfluam retractionem, sicut eadem | |
| 2682 fortitudo est quae refrenat audaciam, et quae firmat animum contra | |
| 2683 timorem. Sed magnanimitas firmat animum contra difficultates quae | |
| 2684 accidunt in prosecutione magnorum. Si ergo humilitas refrenaret | |
| 2685 appetitum magnorum, sequeretur quod humilitas non esset virtus | |
| 2686 distincta a magnanimitate. Quod patet esse falsum. Non ergo | |
| 2687 humilitas consistit circa appetitum magnorum, sed magis circa | |
| 2688 aestimationem.</p> | |
| 2689 <p title="II-II q. 161 a. 2 arg. 4"><a name="45469"><span class= | |
| 2690 "ref">[45469] IIª-IIae, q. 161 a. 2 arg. 4</span></a> | |
| 2691 Praeterea, Andronicus ponit humilitatem circa exteriorem cultum, | |
| 2692 dicit enim quod <i>humilitas est habitus non superabundans | |
| 2693 sumptibus et praeparationibus</i>. Ergo non est circa motum | |
| 2694 appetitus.</p> | |
| 2695 <p title="II-II q. 161 a. 2 s. c."><a name="45470"><span class= | |
| 2696 "ref">[45470] IIª-IIae, q. 161 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 2697 contra est quod Augustinus dicit, in libro de Poenit., quod | |
| 2698 <i>humilis est qui eligit abiici in domo domini, magis quam | |
| 2699 habitare in tabernaculis peccatorum</i>. Sed electio pertinet ad | |
| 2700 appetitum. Ergo humilitas consistit circa appetitum, magis quam | |
| 2701 circa aestimationem.</p> | |
| 2702 <p title="II-II q. 161 a. 2 co."><a name="45471"><span class= | |
| 2703 "ref">[45471] IIª-IIae, q. 161 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2704 dicendum quod, sicut dictum est, ad humilitatem proprie pertinet ut | |
| 2705 aliquis reprimat seipsum, ne feratur in ea quae sunt supra se. Ad | |
| 2706 hoc autem necessarium est ut aliquis cognoscat id in quo deficit a | |
| 2707 proportione eius quod suam virtutem excedit. Et ideo cognitio | |
| 2708 proprii defectus pertinet ad humilitatem sicut regula quaedam | |
| 2709 directiva appetitus. Sed in ipso appetitu consistit humilitas | |
| 2710 essentialiter. Et ideo dicendum est quod humilitas proprie est | |
| 2711 moderativa motus appetitus.</p> | |
| 2712 <p title="II-II q. 161 a. 2 ad 1"><a name="45472"><span class= | |
| 2713 "ref">[45472] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2714 ergo dicendum quod extollentia oculorum est quoddam signum | |
| 2715 superbiae, inquantum excludit reverentiam et timorem. Consueverunt | |
| 2716 enim timentes et verecundati maxime oculos deprimere, quasi non | |
| 2717 audentes se aliis comparare. Non autem ex hoc sequitur quod | |
| 2718 humilitas essentialiter circa cognitionem consistat.</p> | |
| 2719 <p title="II-II q. 161 a. 2 ad 2"><a name="45473"><span class= | |
| 2720 "ref">[45473] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 2721 secundum dicendum quod tendere in aliqua maiora ex propriarum | |
| 2722 virium confidentia, humilitati contrariatur. Sed quod aliquis ex | |
| 2723 confidentia divini auxilii in maiora tendat, hoc non est contra | |
| 2724 humilitatem, praesertim cum ex hoc aliquis magis apud Deum | |
| 2725 exaltetur quod ei se magis per humilitatem subiicit. Unde | |
| 2726 Augustinus dicit, in libro de Poenit., <i>aliud est levare se ad | |
| 2727 Deum, aliud est levare se contra Deum. Qui ante illum se proiicit, | |
| 2728 ab illo erigitur, qui adversus illum se erigit, ab illo | |
| 2729 proiicitur</i>.</p> | |
| 2730 <p title="II-II q. 161 a. 2 ad 3"><a name="45474"><span class= | |
| 2731 "ref">[45474] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2732 dicendum quod in fortitudine invenitur eadem ratio refrenandi | |
| 2733 audaciam et firmandi animum contra timorem, utriusque enim ratio | |
| 2734 est ex hoc quod homo debet bonum rationis periculis mortis | |
| 2735 praestare. Sed in refrenando praesumptionem spei, quod pertinet ad | |
| 2736 humilitatem, et in firmando animum contra desperationem, quod | |
| 2737 pertinet ad magnanimitatem, est alia et alia ratio. Nam ratio | |
| 2738 firmandi animum contra desperationem est adeptio proprii boni, ne | |
| 2739 scilicet, desperando, homo se indignum reddat bono quod sibi | |
| 2740 competebat. Sed in reprimendo praesumptionem spei, ratio praecipua | |
| 2741 sumitur ex reverentia divina, ex qua contingit ut homo non plus | |
| 2742 sibi attribuat quam sibi competat secundum gradum quem est a Deo | |
| 2743 sortitus. Unde humilitas praecipue videtur importare subiectionem | |
| 2744 hominis ad Deum. Et propter hoc Augustinus, in libro de Serm. Dom. | |
| 2745 in monte, humilitatem, quam intelligit per paupertatem spiritus, | |
| 2746 attribuit dono timoris, quo homo Deum reveretur. Et inde est quod | |
| 2747 fortitudo aliter se habet ad audaciam quam humilitas ad spem. Nam | |
| 2748 fortitudo plus utitur audacia quam eam reprimat, unde | |
| 2749 superabundantia est ei similior quam defectus. Humilitas autem plus | |
| 2750 reprimit spem vel fiduciam de seipso quam ea utatur, unde magis | |
| 2751 opponitur sibi superabundantia quam defectus.</p> | |
| 2752 <p title="II-II q. 161 a. 2 ad 4"><a name="45475"><span class= | |
| 2753 "ref">[45475] IIª-IIae, q. 161 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2754 dicendum quod superabundantia in exterioribus sumptibus et | |
| 2755 praeparationibus solet ad quandam iactantiam fieri, quae per | |
| 2756 humilitatem reprimitur. Et quantum ad hoc, secundario consistit in | |
| 2757 exterioribus, prout sunt signa interioris appetitivi motus.</p> | |
| 2758 <br /> | |
| 2759 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2760 <p title="II-II q. 161 a. 3 arg. 1"><a name="45476"><span class= | |
| 2761 "ref">[45476] IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2762 tertium sic proceditur. Videtur quod homo non debeat se omnibus per | |
| 2763 humilitatem subiicere. Quia, sicut dictum est, humilitas praecipue | |
| 2764 consistit in subiectione hominis ad Deum. Sed id quod debetur Deo, | |
| 2765 non est homini exhibendum, ut patet in omnibus actibus latriae. | |
| 2766 Ergo homo per humilitatem non debet se homini subiicere.</p> | |
| 2767 <p title="II-II q. 161 a. 3 arg. 2"><a name="45477"><span class= | |
| 2768 "ref">[45477] IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 2769 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Nat. et gratia, | |
| 2770 <i>humilitas collocanda est in parte veritatis, non in parte | |
| 2771 falsitatis</i>. Sed aliqui sunt in supremo statu, qui si se | |
| 2772 inferioribus subiicerent, absque falsitate hoc fieri non posset. | |
| 2773 Ergo homo non debet se omnibus per humilitatem subiicere.</p> | |
| 2774 <p title="II-II q. 161 a. 3 arg. 3"><a name="45478"><span class= | |
| 2775 "ref">[45478] IIª-IIae, q. 161 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 2776 Praeterea, nullus debet facere id quod vergat in detrimentum | |
| 2777 salutis alterius. Sed si aliquis per humilitatem se alteri | |
| 2778 subiiciat, quandoque hoc verget in detrimentum illius cui se | |
| 2779 subiicit, qui ex hoc superbiret vel contemneret, unde Augustinus | |
| 2780 dicit, in regula, <i>ne, dum nimium servatur humilitas, regendi | |
| 2781 frangatur auctoritas</i>. Ergo homo non debet se per humilitatem | |
| 2782 omnibus subiicere.</p> | |
| 2783 <p title="II-II q. 161 a. 3 s. c."><a name="45479"><span class= | |
| 2784 "ref">[45479] IIª-IIae, q. 161 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 2785 contra est quod dicitur Philipp. II, <i>in humilitate superiores | |
| 2786 sibi invicem arbitrantes</i>.</p> | |
| 2787 <p title="II-II q. 161 a. 3 co."><a name="45480"><span class= | |
| 2788 "ref">[45480] IIª-IIae, q. 161 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2789 dicendum quod in homine duo possunt considerari, scilicet id quod | |
| 2790 est Dei, et id quod est hominis. Hominis autem est quidquid | |
| 2791 pertinet ad defectum, sed Dei est quidquid pertinet ad salutem et | |
| 2792 perfectionem, secundum illud Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex | |
| 2793 me tantum auxilium tuum</i>. Humilitas autem, sicut dictum est, | |
| 2794 proprie respicit reverentiam qua homo Deo subiicitur. Et ideo | |
| 2795 quilibet homo, secundum id quod suum est, debet se cuilibet proximo | |
| 2796 subiicere quantum ad id quod est Dei in ipso. Non autem hoc | |
| 2797 requirit humilitas, ut aliquis id quod est Dei in seipso, subiiciat | |
| 2798 ei quod apparet esse Dei in altero. Nam illi qui dona Dei | |
| 2799 participant, cognoscunt se ea habere, secundum illud I ad Cor. II, | |
| 2800 <i>ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Et ideo absque | |
| 2801 praeiudicio humilitatis possunt dona quae ipsi acceperunt, | |
| 2802 praeferre donis Dei quae aliis apparent collata, sicut apostolus, | |
| 2803 ad Ephes. III, dicit, <i>aliis generationibus non est agnitum | |
| 2804 filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanctis apostolis | |
| 2805 eius</i>. Similiter etiam non hoc requirit humilitas, ut aliquis id | |
| 2806 quod est suum in seipso, subiiciat ei quod est hominis in proximo. | |
| 2807 Alioquin, oporteret ut quilibet reputaret se magis peccatorem | |
| 2808 quolibet alio, cum tamen apostolus absque praeiudicio humilitatis | |
| 2809 dicat, Galat. II, <i>nos natura Iudaei, et non ex gentibus | |
| 2810 peccatores</i>. Potest tamen aliquis reputare aliquid boni esse in | |
| 2811 proximo quod ipse non habet, vel aliquid mali in se esse quod in | |
| 2812 alio non est, ex quo potest ei se subiicere per humilitatem.</p> | |
| 2813 <p title="II-II q. 161 a. 3 ad 1"><a name="45481"><span class= | |
| 2814 "ref">[45481] IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2815 ergo dicendum quod non solum debemus Deum revereri in seipso, sed | |
| 2816 etiam id quod est eius debemus revereri in quolibet, non tamen | |
| 2817 eodem modo reverentiae quo reveremur Deum. Et ideo per humilitatem | |
| 2818 debemus nos subiicere omnibus proximis propter Deum, secundum illud | |
| 2819 I Pet. II, <i>subiecti estote omni humanae creaturae propter | |
| 2820 Deum</i>, latriam tamen soli Deo debemus exhibere.</p> | |
| 2821 <p title="II-II q. 161 a. 3 ad 2"><a name="45482"><span class= | |
| 2822 "ref">[45482] IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 2823 secundum dicendum quod, si nos praeferamus id quod est Dei in | |
| 2824 proximo, ei quod est proprium in nobis, non possumus incurrere | |
| 2825 falsitatem. Unde super illud Philipp. II, <i>superiores invicem | |
| 2826 arbitrantes</i>, dicit Glossa, <i>non hoc ita debemus aestimare ut | |
| 2827 nos aestimare fingamus, sed vere aestimemus posse aliquid esse | |
| 2828 occultum in alio quo nobis superior sit, etiam si bonum nostrum, | |
| 2829 quo illo videmur superiores esse, non sit occultum</i>.</p> | |
| 2830 <p title="II-II q. 161 a. 3 ad 3"><a name="45483"><span class= | |
| 2831 "ref">[45483] IIª-IIae, q. 161 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2832 dicendum quod humilitas, sicut et ceterae virtutes, praecipue | |
| 2833 interius in anima consistit. Et ideo potest homo secundum | |
| 2834 interiorem actum animae alteri se subiicere, sine hoc quod | |
| 2835 occasionem habeat alicuius quod pertineat ad detrimentum suae | |
| 2836 salutis. Et hoc est quod Augustinus dicit, in regula, <i>timore | |
| 2837 coram Deo praelatus substratus sit pedibus vestris</i>. Sed in | |
| 2838 exterioribus humilitatis actibus, sicut et in actibus ceterarum | |
| 2839 virtutum, est debita moderatio adhibenda, ne possint vergere in | |
| 2840 detrimentum alterius. Si autem aliquis quod debet faciat, et alii | |
| 2841 ex hoc occasionem sumant peccati, non imputatur humiliter agenti, | |
| 2842 quia ille non scandalizat, quamvis alter scandalizetur.</p> | |
| 2843 <br /> | |
| 2844 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2845 <p title="II-II q. 161 a. 4 arg. 1"><a name="45484"><span class= | |
| 2846 "ref">[45484] IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2847 quartum sic proceditur. Videtur quod humilitas non sit pars | |
| 2848 modestiae vel temperantiae. Humilitas enim praecipue respicit | |
| 2849 reverentiam qua quis subiicitur Deo, ut dictum est. Sed ad virtutem | |
| 2850 theologicam pertinet quod habeat Deum pro obiecto. Ergo humilitas | |
| 2851 magis debet poni virtus theologica quam pars temperantiae seu | |
| 2852 modestiae.</p> | |
| 2853 <p title="II-II q. 161 a. 4 arg. 2"><a name="45485"><span class= | |
| 2854 "ref">[45485] IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 2855 Praeterea, temperantia est in concupiscibili. Humilitas autem | |
| 2856 videtur esse in irascibili, sicut et superbia, quae ei opponitur, | |
| 2857 cuius obiectum est arduum. Ergo videtur quod humilitas non sit pars | |
| 2858 temperantiae vel modestiae.</p> | |
| 2859 <p title="II-II q. 161 a. 4 arg. 3"><a name="45486"><span class= | |
| 2860 "ref">[45486] IIª-IIae, q. 161 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 2861 Praeterea, humilitas et magnanimitas circa eadem sunt, ut ex supra | |
| 2862 dictis patet. Sed magnanimitas non ponitur pars temperantiae, sed | |
| 2863 magis fortitudinis, ut supra habitum est. Ergo videtur quod | |
| 2864 humilitas non sit pars temperantiae vel modestiae.</p> | |
| 2865 <p title="II-II q. 161 a. 4 s. c."><a name="45487"><span class= | |
| 2866 "ref">[45487] IIª-IIae, q. 161 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 2867 contra est quod Origenes dicit, super Lucam, <i>si vis nomen huius | |
| 2868 audire virtutis, quomodo etiam a philosophis appelletur, ausculta | |
| 2869 eandem esse humilitatem quam respicit Deus, quae ab illis metriotes | |
| 2870 dicitur</i>, idest mensuratio sive moderatio, quae manifeste | |
| 2871 pertinet ad modestiam et temperantiam. Ergo humilitas est pars | |
| 2872 modestiae et temperantiae.</p> | |
| 2873 <p title="II-II q. 161 a. 4 co."><a name="45488"><span class= | |
| 2874 "ref">[45488] IIª-IIae, q. 161 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 2875 dicendum quod, sicut supra dictum est, in assignando partes | |
| 2876 virtutibus praecipue attenditur similitudo quantum ad modum | |
| 2877 virtutis. Modus autem temperantiae, ex quo maxime laudem habet, est | |
| 2878 refrenatio vel repressio impetus alicuius passionis. Et ideo omnes | |
| 2879 virtutes refrenantes sive reprimentes impetus aliquarum | |
| 2880 affectionum, vel actiones moderantes, ponuntur partes temperantiae. | |
| 2881 Sicut autem mansuetudo reprimit motum irae, ita etiam humilitas | |
| 2882 reprimit motum spei, qui est motus spiritus in magna tendentis. Et | |
| 2883 ideo, sicut mansuetudo ponitur pars temperantiae, ita etiam | |
| 2884 humilitas. Unde et philosophus, in IV Ethic., eum qui tendit in | |
| 2885 parva secundum suum modum, dicit non esse magnanimum, sed | |
| 2886 temperatum, quem nos humilem dicere possumus. Et inter alias partes | |
| 2887 temperantiae, ratione superius dicta, continetur sub modestia, | |
| 2888 prout Tullius de ea loquitur, inquantum scilicet humilitas nihil | |
| 2889 est aliud quam quaedam moderatio spiritus. Unde et I Pet. III | |
| 2890 dicitur, <i>in incorruptibilitate quieti ac modesti | |
| 2891 spiritus</i>.</p> | |
| 2892 <p title="II-II q. 161 a. 4 ad 1"><a name="45489"><span class= | |
| 2893 "ref">[45489] IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2894 ergo dicendum quod virtutes theologicae, quae sunt circa ultimum | |
| 2895 finem, qui est primum principium in appetibilibus, sunt causae | |
| 2896 omnium aliarum virtutum. Unde ex hoc quod humilitas causatur ex | |
| 2897 reverentia divina, non excluditur quin humilitas sit pars modestiae | |
| 2898 vel temperantiae.</p> | |
| 2899 <p title="II-II q. 161 a. 4 ad 2"><a name="45490"><span class= | |
| 2900 "ref">[45490] IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 2901 secundum dicendum quod partes principalibus virtutibus assignantur, | |
| 2902 non secundum convenientiam in subiecto vel in materia, sed secundum | |
| 2903 convenientiam in modo formali, ut dictum est. Et ideo, licet | |
| 2904 humilitas sit in irascibili sicut in subiecto, ponitur tamen pars | |
| 2905 modestiae et temperantiae propter modum.</p> | |
| 2906 <p title="II-II q. 161 a. 4 ad 3"><a name="45491"><span class= | |
| 2907 "ref">[45491] IIª-IIae, q. 161 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2908 dicendum quod, licet magnanimitas et humilitas in materia | |
| 2909 conveniant, differunt tamen in modo, ratione cuius magnanimitas | |
| 2910 ponitur pars fortitudinis, humilitas autem pars temperantiae.</p> | |
| 2911 <br /> | |
| 2912 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 2913 <p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 1"><a name="45492"><span class= | |
| 2914 "ref">[45492] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2915 quintum sic proceditur. Videtur quod humilitas sit potissima | |
| 2916 virtutum. Dicit enim Chrysostomus, exponens illud quod dicitur Luc. | |
| 2917 XVIII de Pharisaeo et publicano, quod, <i>si mixta delictis | |
| 2918 humilitas tam facile currit ut iustitiam superbiae coniunctam | |
| 2919 transeat, si iustitiae coniunxeris eam, quo non ibit? Assistet ipsi | |
| 2920 tribunali divino in medio Angelorum</i>. Et sic patet quod | |
| 2921 humilitas praefertur iustitiae. Sed iustitia vel est praeclarissima | |
| 2922 virtutum, vel includit in se omnes virtutes, ut patet per | |
| 2923 philosophum, in V Ethic. Ergo humilitas est maxima virtutum.</p> | |
| 2924 <p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 2"><a name="45493"><span class= | |
| 2925 "ref">[45493] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 2</span></a> | |
| 2926 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Verb. Dom., <i>cogitas | |
| 2927 magnam fabricam construere celsitudinis? De fundamento prius cogita | |
| 2928 humilitatis</i>. Ex quo videtur quod humilitas sit fundamentum | |
| 2929 omnium virtutum. Ergo videtur esse potior aliis.</p> | |
| 2930 <p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 3"><a name="45494"><span class= | |
| 2931 "ref">[45494] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 3</span></a> | |
| 2932 Praeterea, maiori virtuti maius debetur praemium. Sed humilitati | |
| 2933 debetur maximum praemium, quia qui se humiliat, exaltabitur, ut | |
| 2934 dicitur Luc. XIV. Ergo humilitas est maxima virtutum.</p> | |
| 2935 <p title="II-II q. 161 a. 5 arg. 4"><a name="45495"><span class= | |
| 2936 "ref">[45495] IIª-IIae, q. 161 a. 5 arg. 4</span></a> | |
| 2937 Praeterea, sicut Augustinus dicit, in libro de vera Relig., <i>tota | |
| 2938 vita Christi in terris, per hominem quem suscipere dignatus est, | |
| 2939 disciplina morum fuit</i>. Praecipue humilitatem suam imitandam | |
| 2940 proposuit. Dicens, Matth. XI, <i>discite a me, quia mitis sum et | |
| 2941 humilis corde</i>. Et Gregorius dicit, in Pastoral., quod | |
| 2942 <i>argumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei</i>. | |
| 2943 Ergo humilitas videtur esse maxima virtutum.</p> | |
| 2944 <p title="II-II q. 161 a. 5 s. c."><a name="45496"><span class= | |
| 2945 "ref">[45496] IIª-IIae, q. 161 a. 5 s. c.</span></a> Sed | |
| 2946 contra est quod caritas praefertur omnibus virtutibus, secundum | |
| 2947 illud Coloss. III, <i>super omnia, caritatem habete</i>. Non ergo | |
| 2948 humilitas est maxima virtutum.</p> | |
| 2949 <p title="II-II q. 161 a. 5 co."><a name="45497"><span class= | |
| 2950 "ref">[45497] IIª-IIae, q. 161 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 2951 dicendum quod bonum humanae virtutis in ordine rationis consistit. | |
| 2952 Qui quidem principaliter attenditur respectu finis. Unde virtutes | |
| 2953 theologicae, quae habent ultimum finem pro obiecto, sunt | |
| 2954 potissimae. Secundario autem attenditur prout secundum rationem | |
| 2955 finis ordinantur ea quae sunt ad finem. Et haec quidem ordinatio | |
| 2956 essentialiter consistit in ipsa ratione ordinante, participative | |
| 2957 autem in appetitu per rationem ordinato. Quam quidem ordinationem | |
| 2958 universaliter facit iustitia, praesertim legalis. Ordinationi autem | |
| 2959 facit hominem bene subiectum humilitas in universali quantum ad | |
| 2960 omnia, quaelibet autem alia virtus quantum ad aliquam materiam | |
| 2961 specialem. Et ideo post virtutes theologicas; et virtutes | |
| 2962 intellectuales, quae respiciunt ipsam rationem; et post iustitiam, | |
| 2963 praesertim legalem; potior ceteris est humilitas.</p> | |
| 2964 <p title="II-II q. 161 a. 5 ad 1"><a name="45498"><span class= | |
| 2965 "ref">[45498] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2966 ergo dicendum quod humilitas iustitiae non praefertur, sed | |
| 2967 iustitiae cui superbia coniungitur, quae iam desinit esse virtus. | |
| 2968 Sicut e contrario peccatum per humilitatem remittitur, nam et de | |
| 2969 publicano dicitur, Luc. XVIII, quod merito humilitatis descendit | |
| 2970 iustificatus in domum suam. Unde et Chrysostomus dicit, <i>geminas | |
| 2971 bigas mihi accommodes, alteram quidem iustitiae et superbiae; | |
| 2972 alteram vero peccati et humilitatis. Et videbis peccatum | |
| 2973 praevertens iustitiam, non propriis, sed humilitatis coniugae | |
| 2974 viribus, aliud vero par videbis devictum, non fragilitate | |
| 2975 iustitiae, sed mole et tumore superbiae</i>.</p> | |
| 2976 <p title="II-II q. 161 a. 5 ad 2"><a name="45499"><span class= | |
| 2977 "ref">[45499] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 2</span></a> Ad | |
| 2978 secundum dicendum quod, sicut ordinata virtutum congregatio per | |
| 2979 quandam similitudinem aedificio comparatur, ita etiam illud quod | |
| 2980 est primum in acquisitione virtutum, fundamento comparatur, quod | |
| 2981 primum in aedificio iacitur. Virtutes autem verae infunduntur a | |
| 2982 Deo. Unde primum in acquisitione virtutum potest accipi dupliciter. | |
| 2983 Uno modo, per modum removentis prohibens. Et sic humilitas primum | |
| 2984 locum tenet, inquantum scilicet expellit superbiam, cui Deus | |
| 2985 resistit, et praebet hominem subditum et semper patulum ad | |
| 2986 suscipiendum influxum divinae gratiae, inquantum evacuat | |
| 2987 inflationem superbiae; ut dicitur Iac. IV, quod <i>Deus superbis | |
| 2988 resistit, humilibus autem dat gratiam</i>. Et secundum hoc, | |
| 2989 humilitas dicitur spiritualis aedificii fundamentum. Alio modo est | |
| 2990 aliquid primum in virtutibus directe, per quod scilicet iam ad Deum | |
| 2991 acceditur. Primus autem accessus ad Deum est per fidem, secundum | |
| 2992 illud Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet credere</i>. Et | |
| 2993 secundum hoc, fides ponitur fundamentum, nobiliori modo quam | |
| 2994 humilitas.</p> | |
| 2995 <p title="II-II q. 161 a. 5 ad 3"><a name="45500"><span class= | |
| 2996 "ref">[45500] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2997 dicendum quod contemnenti terrena promittuntur caelestia, sicut | |
| 2998 contemnentibus divitias terrenas promittuntur caelestes thesauri, | |
| 2999 secundum illud Matth. VI, <i>nolite thesaurizare vobis thesauros in | |
| 3000 terra, sed thesaurizate vobis thesauros in coelo</i>; et similiter | |
| 3001 contemnentibus mundi gaudia promittuntur consolationes caelestes, | |
| 3002 secundum illud Matth. V, <i>beati qui lugent, quoniam ipsi | |
| 3003 consolabuntur</i>. Et eodem modo humilitati promittitur spiritualis | |
| 3004 exaltatio, non quia ipsa sola eam mereatur, sed quia eius est | |
| 3005 proprium contemnere sublimitatem terrenam. Unde Augustinus dicit, | |
| 3006 in libro de poenitentia, <i>ne putes eum qui se humiliat, semper | |
| 3007 iacere, cum dictum sit, exaltabitur. Et ne opineris eius | |
| 3008 exaltationem in oculis hominum per sublimitates fieri | |
| 3009 corporales</i>.</p> | |
| 3010 <p title="II-II q. 161 a. 5 ad 4"><a name="45501"><span class= | |
| 3011 "ref">[45501] IIª-IIae, q. 161 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3012 dicendum quod ideo Christus praecipue humilitatem nobis | |
| 3013 commendavit, quia per hoc maxime removetur impedimentum humanae | |
| 3014 salutis, quae consistit in hoc quod homo ad caelestia et | |
| 3015 spiritualia tendat, a quibus homo impeditur dum in terrenis | |
| 3016 magnificari studet. Et ideo dominus, ut impedimentum salutis | |
| 3017 auferret, exteriorem celsitudinem contemnendam monstravit per | |
| 3018 humilitatis exempla. Et sic humilitas est quasi quaedam dispositio | |
| 3019 ad liberum accessum hominis in spiritualia et divina bona. Sicut | |
| 3020 ergo perfectio est potior dispositione, ita etiam caritas et aliae | |
| 3021 virtutes quibus homo directe movetur in Deum, sunt potiores | |
| 3022 humilitate.</p> | |
| 3023 <br /> | |
| 3024 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 3025 <p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 1"><a name="45502"><span class= | |
| 3026 "ref">[45502] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3027 sextum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur | |
| 3028 duodecim gradus humilitatis qui in regula beati Benedicti ponuntur, | |
| 3029 quorum primus est, corde et corpore semper humilitatem ostendere, | |
| 3030 defixis in terram aspectibus; secundus, ut pauca verba, et | |
| 3031 rationabilia loquatur aliquis, non clamosa voce; tertius, ut non | |
| 3032 sit facilis aut promptus in risum; quartus, taciturnitas usque ad | |
| 3033 interrogationem; quintus, tenere quod habet communis monasterii | |
| 3034 regula; sextus, credere et pronuntiare se omnibus viliorem; | |
| 3035 septimus, ad omnia indignum et inutilem se confiteri et credere; | |
| 3036 octavus, confessio peccatorum; nonus, pro obedientia in duris et | |
| 3037 asperis patientiam amplecti; decimus, ut cum obedientia se subdat | |
| 3038 maiori; undecimus, ut voluntatem propriam non delectetur implere; | |
| 3039 duodecimus, ut Deum timeat, et memor sit omnium quae praecepit. | |
| 3040 Enumerantur enim hic quaedam quae ad alias virtutes pertinent, | |
| 3041 sicut obedientia et patientia. Enumerantur etiam aliqua quae ad | |
| 3042 falsam opinionem pertinere videntur, quae nulli virtuti potest | |
| 3043 competere, scilicet quod aliquis pronuntiet se omnibus viliorem, | |
| 3044 quod ad omnia indignum et inutilem se confiteatur et credat. Ergo | |
| 3045 inconvenienter ista ponuntur inter gradus humilitatis.</p> | |
| 3046 <p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 2"><a name="45503"><span class= | |
| 3047 "ref">[45503] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 2</span></a> | |
| 3048 Praeterea, humilitas ab interioribus ad exteriora procedit, sicut | |
| 3049 et ceterae virtutes. Inconvenienter igitur praemittuntur in | |
| 3050 praemissis gradibus illa quae pertinent ad exteriores actus, his | |
| 3051 quae pertinent ad interiores.</p> | |
| 3052 <p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 3"><a name="45504"><span class= | |
| 3053 "ref">[45504] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 3</span></a> | |
| 3054 Praeterea, Anselmus, in libro de similitudinibus, ponit septem | |
| 3055 humilitatis gradus, quorum primus est, contemptibilem se esse | |
| 3056 cognoscere; secundus, de hoc dolere; tertius, hoc confiteri; | |
| 3057 quartus, hoc persuadere, ut scilicet velit hoc credi; quintus, ut | |
| 3058 patienter sustineat hoc dici; sextus, ut patiatur contemptibiliter | |
| 3059 se tractari; septimus, ut hoc amet. Ergo videntur praemissi gradus | |
| 3060 esse superflui.</p> | |
| 3061 <p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 4"><a name="45505"><span class= | |
| 3062 "ref">[45505] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 4</span></a> | |
| 3063 Praeterea, Matth. III dicit Glossa, <i>perfecta humilitas tres | |
| 3064 habet gradus. Primus est subdere se maiori, et non praeferre se | |
| 3065 aequali, qui est sufficiens. Secundus est subdere se aequali, nec | |
| 3066 praeferre se minori, et hic dicitur abundans. Tertius gradus est | |
| 3067 subesse minori, in quo est omnis iustitia</i>. Ergo praemissi | |
| 3068 gradus videntur esse superflui.</p> | |
| 3069 <p title="II-II q. 161 a. 6 arg. 5"><a name="45506"><span class= | |
| 3070 "ref">[45506] IIª-IIae, q. 161 a. 6 arg. 5</span></a> | |
| 3071 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Virginit., <i>mensura | |
| 3072 humilitatis cuique ex mensura ipsius magnitudinis data est, cui est | |
| 3073 periculosa superbia, quae amplius amplioribus insidiatur</i>. Sed | |
| 3074 mensura magnitudinis humanae non potest sub certo numero graduum | |
| 3075 determinari. Ergo videtur quod non possint determinati gradus | |
| 3076 humilitatis assignari.</p> | |
| 3077 <p title="II-II q. 161 a. 6 co."><a name="45507"><span class= | |
| 3078 "ref">[45507] IIª-IIae, q. 161 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 3079 dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, humilitas essentialiter | |
| 3080 in appetitu consistit, secundum quod aliquis refrenat impetum animi | |
| 3081 sui, ne inordinate tendat in magna, sed regulam habet in | |
| 3082 cognitione, ut scilicet aliquis non se existimet esse supra id quod | |
| 3083 est. Et utriusque principium et radix est reverentia quam quis | |
| 3084 habet ad Deum. Ex interiori autem dispositione humilitatis | |
| 3085 procedunt quaedam exteriora signa in verbis et factis et gestibus, | |
| 3086 quibus id quod interius latet manifestatur, sicut et in ceteris | |
| 3087 virtutibus accidit, nam <i>ex visu cognoscitur vir, et ab occursu | |
| 3088 faciei sensatus</i>, ut dicitur Eccli. XIX. Et ideo in praedictis | |
| 3089 gradibus humilitatis ponitur aliquid quod pertinet ad humilitatis | |
| 3090 radicem, scilicet duodecimus gradus, qui est, <i>ut homo Deum | |
| 3091 timeat, et memor sit omnium quae praecepit</i>. Ponitur etiam | |
| 3092 aliquid pertinens ad appetitum, ne scilicet in propriam | |
| 3093 excellentiam inordinate tendat. Quod quidem fit tripliciter. Uno | |
| 3094 modo, ut non sequatur homo propriam voluntatem, quod pertinet ad | |
| 3095 undecimum gradum. Alio modo, ut regulet eam secundum superioris | |
| 3096 arbitrium, quod pertinet ad gradum decimum. Tertio modo, ut ab hoc | |
| 3097 non desistat propter dura et aspera quae occurrunt, et hoc pertinet | |
| 3098 ad nonum. Ponuntur etiam quaedam pertinentia ad existimationem | |
| 3099 hominis recognoscentis suum defectum. Et hoc tripliciter. Uno | |
| 3100 quidem modo, per hoc quod proprios defectus recognoscat et | |
| 3101 confiteatur, quod pertinet ad octavum gradum. Secundo, ut ex | |
| 3102 consideratione sui defectus aliquis insufficientem se existimet ad | |
| 3103 maiora, quod pertinet ad septimum. Tertio, ut quantum ad hoc sibi | |
| 3104 alios praeferat, quod pertinet ad sextum. Ponuntur etiam quaedam | |
| 3105 quae pertinent ad exteriora signa. Quorum unum est in factis, ut | |
| 3106 scilicet homo non recedat in suis operibus a via communi, quod | |
| 3107 pertinet ad quintum. Alia duo sunt in verbis, ut scilicet homo non | |
| 3108 praeripiat tempus loquendi, quod pertinet ad quartum; nec excedat | |
| 3109 modum in loquendo, quod pertinet ad secundum. Alia vero consistunt | |
| 3110 in exterioribus gestibus, puta in reprimendo extollentiam oculorum, | |
| 3111 quod pertinet ad primum; et in cohibendo exterius risum et alia | |
| 3112 ineptae laetitiae signa, quod pertinet ad tertium.</p> | |
| 3113 <p title="II-II q. 161 a. 6 ad 1"><a name="45508"><span class= | |
| 3114 "ref">[45508] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3115 ergo dicendum quod aliquis absque falsitate potest se credere et | |
| 3116 pronuntiare omnibus viliorem, secundum defectus occultos quos in se | |
| 3117 recognoscit, et dona Dei quae in aliis latent. Unde Augustinus | |
| 3118 dicit, in libro de Virginit., <i>existimate aliquos in occulto | |
| 3119 superiores, quibus estis in manifesto meliores</i>. Similiter etiam | |
| 3120 absque falsitate potest aliquis confiteri et credere ad omnia se | |
| 3121 inutilem et indignum, secundum proprias vires, ut sufficientiam | |
| 3122 suam totam in Deum referat, secundum illud II ad Cor. III, <i>non | |
| 3123 quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, | |
| 3124 sed sufficientia nostra ex Deo est</i>. Non est autem inconveniens | |
| 3125 quod ea quae ad alias virtutes pertinent, humilitati adscribantur. | |
| 3126 Quia sicut unum vitium oritur ex alio, ita naturali ordine actus | |
| 3127 unius virtutis procedit ex actu alterius.</p> | |
| 3128 <p title="II-II q. 161 a. 6 ad 2"><a name="45509"><span class= | |
| 3129 "ref">[45509] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 2</span></a> Ad | |
| 3130 secundum dicendum quod homo ad humilitatem pervenit per duo. Primo | |
| 3131 quidem et principaliter, per gratiae donum. Et quantum ad hoc, | |
| 3132 interiora praecedunt exteriora. Aliud autem est humanum studium, | |
| 3133 per quod homo prius exteriora cohibet, et postmodum pertingit ad | |
| 3134 extirpandum interiorem radicem. Et secundum hunc ordinem | |
| 3135 assignantur hic humilitatis gradus.</p> | |
| 3136 <p title="II-II q. 161 a. 6 ad 3"><a name="45510"><span class= | |
| 3137 "ref">[45510] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3138 dicendum quod omnes gradus quos Anselmus ponit, reducuntur ad | |
| 3139 opinionem et manifestationem et voluntatem propriae abiectionis. | |
| 3140 Nam primus gradus pertinet ad cognitionem proprii defectus. Sed | |
| 3141 quia vituperabile esset si quis proprium defectum amaret, hoc per | |
| 3142 secundum gradum excluditur. Sed ad manifestationem sui defectus | |
| 3143 pertinent tertius et quartus gradus, ut scilicet aliquis non solum | |
| 3144 simpliciter suum defectum enuntiet, sed etiam persuadeat. Alii | |
| 3145 autem tres gradus pertinent ad appetitum. Qui excellentiam | |
| 3146 exteriorem non quaerit, sed exteriorem abiectionem vel aequanimiter | |
| 3147 patitur, sive in verbis sive in factis, quia, sicut Gregorius | |
| 3148 dicit, in registro, <i>non grande est his nos esse humiles a quibus | |
| 3149 honoramur, quia et hoc saeculares quilibet faciunt, sed illis | |
| 3150 maxime humiles esse debemus a quibus aliqua patimur</i>. Et hoc | |
| 3151 pertinet ad quintum et sextum gradum. Vel etiam desideranter | |
| 3152 exteriorem abiectionem amplectitur, quod pertinet ad septimum | |
| 3153 gradum. Et sic omnes isti gradus continentur sub sexto et septimo | |
| 3154 superius enumeratis.</p> | |
| 3155 <p title="II-II q. 161 a. 6 ad 4"><a name="45511"><span class= | |
| 3156 "ref">[45511] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3157 dicendum quod illi gradus accipiuntur non ex parte ipsius rei, | |
| 3158 idest secundum naturam humilitatis, sed per comparationem ad gradus | |
| 3159 hominum, qui sunt vel maiores vel minores vel aequales.</p> | |
| 3160 <p title="II-II q. 161 a. 6 ad 5"><a name="45512"><span class= | |
| 3161 "ref">[45512] IIª-IIae, q. 161 a. 6 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 3162 dicendum quod etiam illa ratio procedit ex gradibus humilitatis non | |
| 3163 secundum ipsam naturam rei, secundum quam assignantur praemissi | |
| 3164 gradus, sed secundum diversas hominum conditiones.</p> | |
| 3165 <br /> | |
| 3166 <div class="D">Quaestio 162</div> | |
| 3167 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3168 <p title="II-II q. 162 pr."><a name="45513"><span class= | |
| 3169 "ref">[45513] IIª-IIae, q. 162 pr.</span></a> Deinde | |
| 3170 considerandum est de superbia. Et primo, de superbia in communi; | |
| 3171 secundo, de peccato primi hominis, quod ponitur esse superbia. | |
| 3172 Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum superbia sit peccatum. | |
| 3173 Secundo, utrum sit vitium speciale. Tertio, in quo sit sicut in | |
| 3174 subiecto. Quarto, de speciebus eius. Quinto, utrum sit peccatum | |
| 3175 mortale. Sexto, utrum sit gravissimum omnium peccatorum. Septimo, | |
| 3176 de ordine eius ad alia peccata. Octavo, utrum debeat poni vitium | |
| 3177 capitale.</p> | |
| 3178 <br /> | |
| 3179 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3180 <p title="II-II q. 162 a. 1 arg. 1"><a name="45514"><span class= | |
| 3181 "ref">[45514] IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3182 primum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit peccatum. | |
| 3183 Nullum enim peccatum est repromissum a Deo, promittit enim Deus | |
| 3184 quod ipse facturus est; non est autem auctor peccati. Sed superbia | |
| 3185 connumeratur inter repromissiones divinas, dicitur enim Isaiae LX, | |
| 3186 <i>ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generatione et | |
| 3187 generationem</i>. Ergo superbia non est peccatum.</p> | |
| 3188 <p title="II-II q. 162 a. 1 arg. 2"><a name="45515"><span class= | |
| 3189 "ref">[45515] IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 3190 Praeterea, appetere divinam similitudinem non est peccatum, hoc | |
| 3191 enim naturaliter appetit quaelibet creatura, et in hoc optimum eius | |
| 3192 consistit. Et praecipue hoc convenit rationali creaturae, quae | |
| 3193 facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Sed sicut dicitur in | |
| 3194 libro sententiarum prosperi, superbia est amor propriae | |
| 3195 excellentiae, per quam homo Deo similatur, qui est | |
| 3196 excellentissimus, unde dicit Augustinus, in II Confess., | |
| 3197 <i>superbia celsitudinem imitatur, cum tu sis unus super omnia Deus | |
| 3198 excelsus</i>. Ergo superbia non est peccatum.</p> | |
| 3199 <p title="II-II q. 162 a. 1 arg. 3"><a name="45516"><span class= | |
| 3200 "ref">[45516] IIª-IIae, q. 162 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 3201 Praeterea, peccatum non solum contrariatur virtuti, sed etiam | |
| 3202 opposito vitio, ut patet per philosophum, in II Ethic. Sed nullum | |
| 3203 vitium invenitur oppositum esse superbiae. Ergo superbia non est | |
| 3204 peccatum.</p> | |
| 3205 <p title="II-II q. 162 a. 1 s. c."><a name="45517"><span class= | |
| 3206 "ref">[45517] IIª-IIae, q. 162 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 3207 contra est quod dicitur Tobiae IV, <i>superbiam nunquam in tuo | |
| 3208 sensu aut in tuo verbo dominari permittas</i>.</p> | |
| 3209 <p title="II-II q. 162 a. 1 co."><a name="45518"><span class= | |
| 3210 "ref">[45518] IIª-IIae, q. 162 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 3211 dicendum quod superbia nominatur ex hoc quod aliquis per voluntatem | |
| 3212 tendit supra id quod est, unde dicit Isidorus, in libro Etymol., | |
| 3213 <i>superbus dictus est quia super vult videri quam est, qui enim | |
| 3214 vult supergredi quod est, superbus est</i>. Habet autem hoc ratio | |
| 3215 recta, ut voluntas uniuscuiusque feratur in id quod est | |
| 3216 proportionatum sibi. Et ideo manifestum est quod superbia importat | |
| 3217 aliquid quod adversatur rationi rectae. Hoc autem facit rationem | |
| 3218 peccati, quia secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., malum | |
| 3219 animae est praeter rationem esse. Unde manifestum est quod superbia | |
| 3220 est peccatum.</p> | |
| 3221 <p title="II-II q. 162 a. 1 ad 1"><a name="45519"><span class= | |
| 3222 "ref">[45519] IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3223 ergo dicendum quod superbia dupliciter accipi potest. Uno modo, ex | |
| 3224 eo quod supergreditur regulam rationis. Et sic dicimus eam esse | |
| 3225 peccatum. Alio modo potest superbia nominari simpliciter a | |
| 3226 superexcessu. Et secundum hoc, omne superexcedens potest nominari | |
| 3227 superbia. Et ita repromittitur a Deo superbia, quasi quidam | |
| 3228 superexcessus bonorum. Unde et Glossa Hieronymi dicit, ibidem, quod | |
| 3229 est superbia bona, et mala. Quamvis etiam dici possit quod superbia | |
| 3230 ibi accipitur materialiter pro abundantia rerum de quibus possunt | |
| 3231 homines superbire.</p> | |
| 3232 <p title="II-II q. 162 a. 1 ad 2"><a name="45520"><span class= | |
| 3233 "ref">[45520] IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 3234 secundum dicendum quod eorum quae naturaliter homo appetit, ratio | |
| 3235 est ordinatrix, et ita, si aliquis a regula rationis recedit, vel | |
| 3236 in plus vel in minus, erit talis appetitus vitiosus; sicut patet de | |
| 3237 appetitu cibi, qui naturaliter desideratur. Superbia autem appetit | |
| 3238 excellentiam in excessu ad rationem rectam, unde Augustinus dicit, | |
| 3239 in XIV de Civ. Dei, quod superbia est perversae celsitudinis | |
| 3240 appetitus. Et inde est etiam quod, sicut Augustinus dicit, XIX de | |
| 3241 Civ. Dei, <i>superbia perverse imitatur Deum. Odit namque cum | |
| 3242 sociis aequalitatem sub illo, sed imponere vult sociis dominationem | |
| 3243 suam pro illo</i>.</p> | |
| 3244 <p title="II-II q. 162 a. 1 ad 3"><a name="45521"><span class= | |
| 3245 "ref">[45521] IIª-IIae, q. 162 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3246 dicendum quod superbia directe opponitur virtuti humilitatis, quae | |
| 3247 quodammodo circa eadem magnanimitati existit, ut supra dictum est. | |
| 3248 Unde et vitium quod opponitur superbiae in defectum vergens, | |
| 3249 propinquum est vitio pusillanimitatis, quae opponitur magnanimitati | |
| 3250 secundum defectum. Nam sicut ad magnanimitatem pertinet impellere | |
| 3251 animum ad magna, contra desperationem; ita ad humilitatem pertinet | |
| 3252 retrahere animum ab inordinato appetitu magnorum, contra | |
| 3253 praesumptionem. Pusillanimitas autem, si importet defectum a | |
| 3254 prosecutione magnorum, proprie opponitur magnanimitati per modum | |
| 3255 defectus; si autem importet applicationem animi ad aliqua viliora | |
| 3256 quam hominem deceant, opponetur humilitati secundum defectum, | |
| 3257 utrumque enim ex animi parvitate procedit. Sicut et e contrario | |
| 3258 superbia potest secundum superexcessum et magnanimitati et | |
| 3259 humilitati opponi, secundum rationes diversas, humilitati quidem, | |
| 3260 secundum quod subiectionem aspernatur; magnanimitati autem, | |
| 3261 secundum quod inordinate ad magna se extendit. Sed quia superbia | |
| 3262 superioritatem quandam importat, directius opponitur humilitati, | |
| 3263 sicut et pusillanimitas, quae importat parvitatem animi in magna | |
| 3264 tendentis, directius opponitur magnanimitati.</p> | |
| 3265 <br /> | |
| 3266 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3267 <p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 1"><a name="45522"><span class= | |
| 3268 "ref">[45522] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3269 secundum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit speciale | |
| 3270 peccatum. Dicit enim Augustinus, in libro de Nat. et gratia, quod | |
| 3271 <i>sine superbiae appellatione, nullum peccatum invenies</i>. Et | |
| 3272 prosper dicit, in libro de vita Contemplat., <i>nullum peccatum | |
| 3273 absque superbia potest, vel potuit esse, aut poterit</i>. Ergo | |
| 3274 superbia est generale peccatum.</p> | |
| 3275 <p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 2"><a name="45523"><span class= | |
| 3276 "ref">[45523] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 3277 Praeterea, Iob XXXIII, ut avertat hominem ab iniquitate, dicit | |
| 3278 Glossa quod <i>contra conditorem superbire est eius praecepta | |
| 3279 peccando transcendere</i>. Sed secundum Ambrosium, <i>omne peccatum | |
| 3280 est transgressio legis divinae et caelestium inobedientia | |
| 3281 mandatorum</i>. Ergo omne peccatum est superbia.</p> | |
| 3282 <p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 3"><a name="45524"><span class= | |
| 3283 "ref">[45524] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 3284 Praeterea, omne peccatum speciale alicui speciali virtuti | |
| 3285 opponitur. Sed superbia opponitur omnibus virtutibus, dicit enim | |
| 3286 Gregorius, XXXIV Moral., <i>superbia nequaquam est unius virtutis | |
| 3287 extinctione contenta, per cuncta animae membra se erigit, et quasi | |
| 3288 generalis ac pestifer morbus, corpus omne corrumpit</i>. Et | |
| 3289 Isidorus dicit, in libro Etymol., quod est ruina omnium virtutum | |
| 3290 ergo superbia non est speciale peccatum.</p> | |
| 3291 <p title="II-II q. 162 a. 2 arg. 4"><a name="45525"><span class= | |
| 3292 "ref">[45525] IIª-IIae, q. 162 a. 2 arg. 4</span></a> | |
| 3293 Praeterea, omne peccatum speciale habet specialem materiam. Sed | |
| 3294 superbia habet generalem materiam, dicit enim Gregorius, XXXIV | |
| 3295 Moral., quod <i>alter intumescit auro, alter eloquio, alter infimis | |
| 3296 et terrenis rebus, alter summis caelestibusque virtutibus</i>. Ergo | |
| 3297 superbia non est speciale peccatum, sed generale.</p> | |
| 3298 <p title="II-II q. 162 a. 2 s. c."><a name="45526"><span class= | |
| 3299 "ref">[45526] IIª-IIae, q. 162 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 3300 contra est quod Augustinus dicit, in libro de Nat. et gratia, | |
| 3301 <i>quaerat, et inveniet, secundum legem Dei, superbiam esse | |
| 3302 peccatum multum discretum ab aliis vitiis</i>. Genus autem non | |
| 3303 distinguitur a suis speciebus. Ergo superbia non est generale | |
| 3304 peccatum, sed speciale.</p> | |
| 3305 <p title="II-II q. 162 a. 2 co."><a name="45527"><span class= | |
| 3306 "ref">[45527] IIª-IIae, q. 162 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 3307 dicendum quod peccatum superbiae dupliciter potest considerari. Uno | |
| 3308 modo, secundum propriam speciem, quam habet ex ratione proprii | |
| 3309 obiecti. Et hoc modo superbia est speciale peccatum, quia habet | |
| 3310 speciale obiectum, est enim inordinatus appetitus propriae | |
| 3311 excellentiae, ut dictum est. Alio modo potest considerari secundum | |
| 3312 redundantiam quandam in alia peccata. Et secundum hoc, habet | |
| 3313 quandam generalitatem, inquantum scilicet ex superbia oriri possunt | |
| 3314 omnia peccata, duplici ratione. Uno modo, per se, inquantum | |
| 3315 scilicet alia peccata ordinantur ad finem superbiae, qui est | |
| 3316 propria excellentia, ad quam potest ordinari omne id quod quis | |
| 3317 inordinate appetit. Alio modo, indirecte et quasi per accidens, | |
| 3318 scilicet removendo prohibens, inquantum scilicet per superbiam homo | |
| 3319 contemnit divinam legem, per quam prohibetur a peccando; secundum | |
| 3320 illud Ierem. II, <i>confregisti iugum, rupisti vincula, dixisti, | |
| 3321 non serviam</i>. Sciendum tamen quod ad hanc generalitatem | |
| 3322 superbiae pertinet quod omnia vitia ex superbia interdum oriri | |
| 3323 possunt, non autem ad eam pertinet quod omnia vitia semper ex | |
| 3324 superbia oriantur. Quamvis enim omnia praecepta legis possit | |
| 3325 aliquis transgredi qualicumque peccato ex contemptu, qui pertinet | |
| 3326 ad superbiam; non tamen semper ex contemptu aliquis praecepta | |
| 3327 divina transgreditur, sed quandoque ex ignorantia, quandoque ex | |
| 3328 infirmitate. Et inde est quod, sicut Augustinus dicit, in libro de | |
| 3329 Nat. et gratia, <i>multa perperam fiunt, quae non fiunt | |
| 3330 superbe</i>.</p> | |
| 3331 <p title="II-II q. 162 a. 2 ad 1"><a name="45528"><span class= | |
| 3332 "ref">[45528] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3333 ergo dicendum quod Augustinus illa verba inducit, in libro de Nat. | |
| 3334 et gratia, non ex persona sua, sed ex persona alterius, contra quem | |
| 3335 disputat. Unde et postmodum improbat ea, ostendens quod non semper | |
| 3336 ex superbia peccatur. Potest tamen dici quod auctoritates illae | |
| 3337 intelliguntur quantum ad exteriorem effectum superbiae, qui est | |
| 3338 transgredi praecepta, quod invenitur in quolibet peccato, non autem | |
| 3339 quantum ad interiorem actum superbiae, qui est contemptus | |
| 3340 praecepti. Non enim semper peccatum fit ex contemptu, sed quandoque | |
| 3341 ex ignorantia, quandoque ex infirmitate, ut dictum est.</p> | |
| 3342 <p title="II-II q. 162 a. 2 ad 2"><a name="45529"><span class= | |
| 3343 "ref">[45529] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 3344 secundum dicendum quod quandoque aliquis committit aliquod peccatum | |
| 3345 secundum effectum, sed non secundum affectum, sicut ille qui | |
| 3346 ignoranter occidit patrem, committit parricidium secundum effectum, | |
| 3347 sed non secundum affectum, quia hoc non intendebat. Et secundum | |
| 3348 hoc, transgredi praeceptum Dei dicitur esse contra Deum superbire, | |
| 3349 secundum effectum quidem semper, non autem semper secundum | |
| 3350 affectum.</p> | |
| 3351 <p title="II-II q. 162 a. 2 ad 3"><a name="45530"><span class= | |
| 3352 "ref">[45530] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3353 dicendum quod peccatum aliquod potest corrumpere virtutem | |
| 3354 dupliciter. Uno modo, per directam contrarietatem ad virtutem. Et | |
| 3355 hoc modo superbia non corrumpit quamlibet virtutem, sed solam | |
| 3356 humilitatem, sicut et quodlibet aliud speciale peccatum corrumpit | |
| 3357 specialem virtutem sibi oppositam, contrarium agendo. Alio modo | |
| 3358 peccatum aliquod corrumpit virtutem abutendo ipsa virtute. Et sic | |
| 3359 superbia corrumpit quamlibet virtutem, inquantum scilicet ex ipsis | |
| 3360 virtutibus sumit occasionem superbiendi, sicut et quibuslibet aliis | |
| 3361 rebus ad excellentiam pertinentibus. Unde non sequitur quod sit | |
| 3362 generale peccatum.</p> | |
| 3363 <p title="II-II q. 162 a. 2 ad 4"><a name="45531"><span class= | |
| 3364 "ref">[45531] IIª-IIae, q. 162 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3365 dicendum quod superbia attendit specialem rationem obiecti, quae | |
| 3366 tamen inveniri potest in diversis materiis. Est enim inordinatus | |
| 3367 amor propriae excellentiae, excellentia autem potest in diversis | |
| 3368 rebus inveniri.</p> | |
| 3369 <br /> | |
| 3370 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3371 <p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 1"><a name="45532"><span class= | |
| 3372 "ref">[45532] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3373 tertium sic proceditur. Videtur quod superbia non sit in irascibili | |
| 3374 sicut in subiecto. Dicit enim Gregorius, XXIII Moral., | |
| 3375 <i>obstaculum veritatis tumor mentis est, quia, dum inflat, | |
| 3376 obnubilat</i>. Sed cognitio veritatis non pertinet ad irascibilem, | |
| 3377 sed ad vim rationalem. Ergo superbia non est in irascibili.</p> | |
| 3378 <p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 2"><a name="45533"><span class= | |
| 3379 "ref">[45533] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 3380 Praeterea, Gregorius dicit, XXIV Moral., quod <i>superbi non eorum | |
| 3381 vitam considerant quibus se humiliando postponant, sed quibus | |
| 3382 superbiendo se praeferant</i>, et sic videtur superbia ex indebita | |
| 3383 consideratione procedere. Sed consideratio non pertinet ad | |
| 3384 irascibilem, sed potius ad rationalem. Ergo superbia non est in | |
| 3385 irascibili, sed potius in rationali.</p> | |
| 3386 <p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 3"><a name="45534"><span class= | |
| 3387 "ref">[45534] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 3388 Praeterea, superbia non solum quaerit excellentiam in rebus | |
| 3389 sensibilibus, sed etiam in rebus spiritualibus et intelligibilibus | |
| 3390 ipsa etiam principaliter consistit in contemptu Dei, secundum illud | |
| 3391 Eccli. X, <i>initium superbiae hominis est apostatare a Deo</i>. | |
| 3392 Sed irascibilis, cum sit pars appetitus sensitivi, non potest se | |
| 3393 extendere in Deum et in intelligibilia. Ergo superbia non potest | |
| 3394 esse in irascibili.</p> | |
| 3395 <p title="II-II q. 162 a. 3 arg. 4"><a name="45535"><span class= | |
| 3396 "ref">[45535] IIª-IIae, q. 162 a. 3 arg. 4</span></a> | |
| 3397 Praeterea, ut dicitur in libro sententiarum prosperi, <i>superbia | |
| 3398 est amor propriae excellentiae</i>. Sed amor non est in irascibili, | |
| 3399 sed in concupiscibili. Ergo superbia non est in irascibili.</p> | |
| 3400 <p title="II-II q. 162 a. 3 s. c."><a name="45536"><span class= | |
| 3401 "ref">[45536] IIª-IIae, q. 162 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 3402 contra est quod Gregorius, in II Moral., ponit contra superbiam | |
| 3403 donum timoris. Timor autem pertinet ad irascibilem. Ergo superbia | |
| 3404 est in irascibili.</p> | |
| 3405 <p title="II-II q. 162 a. 3 co."><a name="45537"><span class= | |
| 3406 "ref">[45537] IIª-IIae, q. 162 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 3407 dicendum quod subiectum cuiuslibet virtutis vel vitii oportet | |
| 3408 inquirere ex proprio obiecto, non enim potest esse aliud obiectum | |
| 3409 habitus vel actus nisi quod est obiectum potentiae quae utrique | |
| 3410 subiicitur. Proprium autem obiectum superbiae est arduum, est enim | |
| 3411 appetitus propriae excellentiae, ut dictum est. Unde oportet quod | |
| 3412 superbia aliquo modo ad vim irascibilem pertineat. Sed irascibilis | |
| 3413 dupliciter accipi potest. Uno modo, proprie. Et sic est pars | |
| 3414 appetitus sensitivi, sicut et ira proprie sumpta est quaedam passio | |
| 3415 sensitivi appetitus. Alio modo, potest accipi irascibilis largius, | |
| 3416 ut scilicet pertineat etiam ad appetitum intellectivum, cui etiam | |
| 3417 quandoque attribuitur ira, prout scilicet attribuimus iram Deo et | |
| 3418 Angelis, non quidem secundum passionem, sed secundum iudicium | |
| 3419 iustitiae iudicantis. Et tamen irascibilis sic communiter dicta non | |
| 3420 est potentia distincta a concupiscibili, ut patet ex his quae in | |
| 3421 primo dicta sunt. Si ergo arduum quod est obiectum superbiae, esset | |
| 3422 solum aliquid sensibile, in quod posset tendere appetitus | |
| 3423 sensitivus, oporteret quod superbia esset in irascibili quae est | |
| 3424 pars appetitus sensitivi. Sed quia arduum quod respicit superbia, | |
| 3425 communiter invenitur et in sensibilibus et in spiritualibus rebus | |
| 3426 necesse est dicere quod subiectum superbiae sit irascibilis non | |
| 3427 solum proprie sumpta, prout est pars appetitus sensitivi, sed etiam | |
| 3428 communius accepta, prout invenitur in appetitu intellectivo. Unde | |
| 3429 et in Daemonibus superbia ponitur.</p> | |
| 3430 <p title="II-II q. 162 a. 3 ad 1"><a name="45538"><span class= | |
| 3431 "ref">[45538] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3432 ergo dicendum quod cognitio veritatis est duplex. Una pure | |
| 3433 speculativa. Et hanc superbia indirecte impedit, subtrahendo | |
| 3434 causam. Superbus enim neque Deo suum intellectum subiicit, ut ab eo | |
| 3435 veritatis cognitionem percipiat, secundum illud Matth. XI, | |
| 3436 abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, idest a superbis, | |
| 3437 qui sibi sapientes et prudentes videntur, et revelasti ea parvulis, | |
| 3438 idest humilibus. Neque etiam ab hominibus addiscere dignantur, cum | |
| 3439 tamen dicatur, Eccli. VI, <i>si inclinaveris aurem tuam</i>. | |
| 3440 Scilicet humiliter audiendo, excipies doctrinam. Alia autem est | |
| 3441 cognitio veritatis affectiva. Et talem cognitionem veritatis | |
| 3442 directe impedit superbia. Quia superbi, dum delectantur in propria | |
| 3443 excellentia, excellentiam veritatis fastidiunt, ut Gregorius dicit, | |
| 3444 XXIII Moral., quod <i>superbi et secreta quaedam intelligendo | |
| 3445 percipiunt, et eorum dulcedinem experiri non possunt, et si | |
| 3446 noverint quomodo sunt, ignorant quomodo sapiunt</i>. Unde et | |
| 3447 Proverb. XI dicitur, <i>ubi humilitas, ibi sapientia</i>.</p> | |
| 3448 <p title="II-II q. 162 a. 3 ad 2"><a name="45539"><span class= | |
| 3449 "ref">[45539] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 3450 secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, humilitas attendit | |
| 3451 ad regulam rationis rectae, secundum quam aliquis veram | |
| 3452 existimationem de se habet. Hanc autem regulam rectae rationis non | |
| 3453 attendit superbia, sed de se maiora existimat quam sint. Quod | |
| 3454 contingit ex inordinato appetitu propriae excellentiae, quia quod | |
| 3455 quis vehementer desiderat, facile credit. Et ex hoc etiam eius | |
| 3456 appetitus in altiora fertur quam sibi conveniant. Et ideo | |
| 3457 quaecumque ad hoc conferant quod aliquis existimet se supra id quod | |
| 3458 est, inducunt hominem ad superbiam. Quorum unum est quod aliquis | |
| 3459 consideret defectus aliorum, sicut e contrario Gregorius, ibidem, | |
| 3460 dicit quod <i>sancti viri virtutum consideratione vicissim sibi | |
| 3461 alios praeferunt</i>. Ex hoc ergo non habetur quod superbia sit in | |
| 3462 rationali, sed quod aliqua causa eius in ratione existat.</p> | |
| 3463 <p title="II-II q. 162 a. 3 ad 3"><a name="45540"><span class= | |
| 3464 "ref">[45540] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3465 dicendum quod superbia non est solum in irascibili secundum quod | |
| 3466 est pars appetitus sensitivi, sed prout communius irascibilis | |
| 3467 accipitur, ut dictum est.</p> | |
| 3468 <p title="II-II q. 162 a. 3 ad 4"><a name="45541"><span class= | |
| 3469 "ref">[45541] IIª-IIae, q. 162 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3470 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, amor | |
| 3471 praecedit omnes alias animi affectiones, et est causa earum. Et | |
| 3472 ideo potest poni pro qualibet aliarum affectionum. Et secundum hoc, | |
| 3473 superbia dicitur esse amor propriae excellentiae, inquantum ex | |
| 3474 amore causatur inordinata praesumptio alios superandi, quod proprie | |
| 3475 pertinet ad superbiam.</p> | |
| 3476 <br /> | |
| 3477 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3478 <p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 1"><a name="45542"><span class= | |
| 3479 "ref">[45542] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3480 quartum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur | |
| 3481 quatuor superbiae species quas Gregorius assignat, XXIII Moral., | |
| 3482 dicens, <i>quatuor quippe sunt species quibus omnis tumor | |
| 3483 arrogantium demonstratur, cum bonum aut a semetipsis habere se | |
| 3484 aestimant; aut, si sibi datum desuper credunt, pro suis hoc | |
| 3485 accepisse meritis putant; aut cum iactant se habere quod non | |
| 3486 habent; aut, despectis ceteris, singulariter videri appetunt habere | |
| 3487 quod habent</i>. Superbia enim est vitium distinctum ab | |
| 3488 infidelitate, sicut etiam humilitas est virtus distincta a fide. | |
| 3489 Sed quod aliquis existimet bonum se non habere a Deo, vel quod | |
| 3490 bonum gratiae habeat ex meritis propriis, ad infidelitatem | |
| 3491 pertinet. Ergo non debent poni species superbiae.</p> | |
| 3492 <p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 2"><a name="45543"><span class= | |
| 3493 "ref">[45543] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 3494 Praeterea, idem non debet poni species diversorum generum. Sed | |
| 3495 iactantia ponitur species mendacii, ut supra habitum est. Non ergo | |
| 3496 debet poni species superbiae.</p> | |
| 3497 <p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 3"><a name="45544"><span class= | |
| 3498 "ref">[45544] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 3499 Praeterea, quaedam alia videntur ad superbiam pertinere quae hic | |
| 3500 non connumerantur. Dicit enim Hieronymus quod <i>nihil est tam | |
| 3501 superbum quam ingratum videri</i>. Et Augustinus dicit, XIV de Civ. | |
| 3502 Dei, quod excusare se de peccato commisso ad superbiam pertinet. | |
| 3503 Praesumptio etiam, qua quis tendit ad assequendum aliquid quod | |
| 3504 supra se est, maxime ad superbiam pertinere videtur. Non ergo | |
| 3505 sufficienter praedicta divisio comprehendit superbiae species.</p> | |
| 3506 <p title="II-II q. 162 a. 4 arg. 4"><a name="45545"><span class= | |
| 3507 "ref">[45545] IIª-IIae, q. 162 a. 4 arg. 4</span></a> | |
| 3508 Praeterea, inveniuntur aliae divisiones superbiae. Dividit enim | |
| 3509 Anselmus exaltationem superbiae, dicens quod quaedam est in | |
| 3510 voluntate, quaedam in sermone, quaedam in operatione. Bernardus | |
| 3511 etiam ponit duodecim gradus superbiae, qui sunt, <i>curiositas, | |
| 3512 mentis levitas, inepta laetitia, iactantia, singularitas, | |
| 3513 arrogantia, praesumptio, defensio peccatorum, simulata confessio, | |
| 3514 rebellio, libertas, peccandi consuetudo</i>. Quae non videntur | |
| 3515 comprehendi sub speciebus a Gregorio assignatis. Ergo videtur quod | |
| 3516 inconvenienter assignentur.</p> | |
| 3517 <p title="II-II q. 162 a. 4 s. c."><a name="45546"><span class= | |
| 3518 "ref">[45546] IIª-IIae, q. 162 a. 4 s. c.</span></a> In | |
| 3519 contrarium sufficiat auctoritas Gregorii.</p> | |
| 3520 <p title="II-II q. 162 a. 4 co."><a name="45547"><span class= | |
| 3521 "ref">[45547] IIª-IIae, q. 162 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3522 dicendum quod, sicut dictum est, superbia importat immoderatum | |
| 3523 excellentiae appetitum, qui scilicet non est secundum rationem | |
| 3524 rectam. Est autem considerandum quod quaelibet excellentia | |
| 3525 consequitur aliquod bonum habitum. Quod quidem potest considerari | |
| 3526 tripliciter. Uno modo, secundum se. Manifestum est enim quod quanto | |
| 3527 maius est bonum quod quis habet, tanto per hoc maiorem excellentiam | |
| 3528 consequitur. Et ideo cum aliquis attribuit sibi maius bonum quam | |
| 3529 habeat, consequens est quod eius appetitus tendit in excellentiam | |
| 3530 propriam ultra modum sibi convenientem. Et sic est tertia superbiae | |
| 3531 species, cum scilicet aliquis iactat se habere quod non habet. Alio | |
| 3532 modo, ex parte causae, prout excellentius est quod aliquod bonum | |
| 3533 insit alicui a seipso, quam quod insit ei ab alio. Et ideo cum | |
| 3534 aliquis aestimat bonum quod habet ab alio, ac si haberet a seipso, | |
| 3535 fertur per consequens appetitus eius in propriam excellentiam supra | |
| 3536 suum modum. Est autem dupliciter aliquis causa sui boni, uno modo, | |
| 3537 efficienter; alio modo, meritorie. Et secundum hoc sumuntur duae | |
| 3538 primae superbiae species, scilicet, cum quis a semetipso habere | |
| 3539 aestimat quod a Deo habet; vel, cum propriis meritis sibi datum | |
| 3540 desuper credit. Tertio modo, ex parte modi habendi, prout | |
| 3541 excellentior aliquis redditur ex hoc quod aliquod bonum | |
| 3542 excellentius ceteris possidet. Unde et ex hoc etiam fertur | |
| 3543 inordinate appetitus in propriam excellentiam. Et secundum hoc | |
| 3544 sumitur quarta species superbiae, quae est cum aliquis, despectis | |
| 3545 ceteris, singulariter vult videri.</p> | |
| 3546 <p title="II-II q. 162 a. 4 ad 1"><a name="45548"><span class= | |
| 3547 "ref">[45548] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3548 ergo dicendum quod vera existimatio potest corrumpi dupliciter. Uno | |
| 3549 modo, in universali. Et sic, in his quae ad finem pertinent, | |
| 3550 corrumpitur vera existimatio per infidelitatem. Alio modo, in | |
| 3551 aliquo particulari eligibili. Et hoc non facit infidelitatem. Sicut | |
| 3552 ille qui fornicatur, aestimat pro tempore illo bonum esse sibi | |
| 3553 fornicari, nec tamen est infidelis, sicut esset si in universali | |
| 3554 diceret fornicationem esse bonam. Et ita etiam est in proposito. | |
| 3555 Nam dicere in universali aliquod bonum esse quod non est a Deo, vel | |
| 3556 gratiam hominibus pro meritis dari, pertinet ad infidelitatem. Sed | |
| 3557 quod aliquis, ex inordinato appetitu propriae excellentiae, ita de | |
| 3558 bonis suis glorietur ac si ea a se haberet vel ex meritis propriis, | |
| 3559 pertinet ad superbiam, et non ad infidelitatem, proprie | |
| 3560 loquendo.</p> | |
| 3561 <p title="II-II q. 162 a. 4 ad 2"><a name="45549"><span class= | |
| 3562 "ref">[45549] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 3563 secundum dicendum quod iactantia ponitur species mendacii quantum | |
| 3564 ad exteriorem actum, quo quis falso sibi attribuit quod non habet. | |
| 3565 Sed quantum ad interiorem cordis arrogantiam, ponitur a Gregorio | |
| 3566 species superbiae.</p> | |
| 3567 <p title="II-II q. 162 a. 4 ad 3"><a name="45550"><span class= | |
| 3568 "ref">[45550] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3569 dicendum quod ingratus est qui sibi attribuit quod ab alio habet. | |
| 3570 Unde duae primae superbiae species ad ingratitudinem pertinent. | |
| 3571 Quod autem aliquis se excuset de peccato quod habet, pertinet ad | |
| 3572 tertiam speciem, quia per hoc aliquis sibi attribuit bonum | |
| 3573 innocentiae, quod non habet. Quod autem aliquis praesumptuose | |
| 3574 tendit in id quod supra ipsum est, praecipue videtur ad quartam | |
| 3575 speciem pertinere, secundum quam aliquis vult aliis praeferri.</p> | |
| 3576 <p title="II-II q. 162 a. 4 ad 4"><a name="45551"><span class= | |
| 3577 "ref">[45551] IIª-IIae, q. 162 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3578 dicendum quod illa tria quae ponit Anselmus, accipiuntur secundum | |
| 3579 progressum peccati cuiuslibet, quod primo, corde concipitur; | |
| 3580 secundo, ore profertur; tertio, opere perficitur. Illa autem | |
| 3581 duodecim quae ponit Bernardus, sumuntur per oppositum ad duodecim | |
| 3582 gradus humilitatis, de quibus supra habitum est. Nam primus gradus | |
| 3583 humilitatis est, corde et corpore semper humilitatem ostendere, | |
| 3584 defixis in terram aspectibus. Cui opponitur curiositas, per quam | |
| 3585 aliquis curiose ubique et inordinate circumspicit. Secundus gradus | |
| 3586 humilitatis est, ut pauca verba et rationabilia loquatur aliquis, | |
| 3587 non clamosa voce. Contra quem opponitur levitas mentis, per quam | |
| 3588 scilicet homo superbe se habet in verbo. Tertius gradus humilitatis | |
| 3589 est, ut non sit facilis aut promptus in risu. Cui opponitur inepta | |
| 3590 laetitia. Quartus gradus humilitatis est taciturnitas usque ad | |
| 3591 interrogationem. Cui opponitur iactantia. Quintus gradus | |
| 3592 humilitatis est, tenere quod communis regula monasterii habet. Cui | |
| 3593 opponitur singularitas, per quam scilicet aliquis sanctior vult | |
| 3594 apparere. Sextus gradus humilitatis est, credere et pronuntiare se | |
| 3595 omnibus viliorem. Cui opponitur arrogantia, per quam scilicet homo | |
| 3596 se aliis praefert. Septimus gradus humilitatis est, ad omnia | |
| 3597 inutilem et indignum se confiteri et credere. Cui opponitur | |
| 3598 praesumptio, per quam scilicet aliquis reputat se sufficientem ad | |
| 3599 maiora. Octavus gradus humilitatis est confessio peccatorum. Cui | |
| 3600 opponitur defensio peccatorum. Nonus gradus est, in duris et | |
| 3601 asperis patientiam amplecti. Cui opponitur simulata confessio, per | |
| 3602 quam scilicet aliquis non vult subire poenam pro peccatis, quae | |
| 3603 simulate confitetur. Decimus gradus humilitatis est obedientia. Cui | |
| 3604 opponitur rebellio. Undecimus autem gradus est, ut homo non | |
| 3605 delectetur facere propriam voluntatem. Cui opponitur libertas, per | |
| 3606 quam scilicet homo delectatur libere facere quod vult. Ultimus | |
| 3607 autem gradus humilitatis est timor Dei. Cui opponitur peccandi | |
| 3608 consuetudo, quae implicat Dei contemptum. In his autem duodecim | |
| 3609 gradibus tanguntur non solum superbiae species, sed etiam quaedam | |
| 3610 antecedentia et consequentia, sicut etiam supra de humilitate | |
| 3611 dictum est.</p> | |
| 3612 <br /> | |
| 3613 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 3614 <p title="II-II q. 162 a. 5 arg. 1"><a name="45552"><span class= | |
| 3615 "ref">[45552] IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3616 quintum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit peccatum | |
| 3617 mortale. Quia super illud Psalmi, <i>domine Deus meus si feci | |
| 3618 istud</i>, dicit Glossa, scilicet universale peccatum, quod est | |
| 3619 superbia. Si igitur superbia esset peccatum mortale, omne peccatum | |
| 3620 esset mortale.</p> | |
| 3621 <p title="II-II q. 162 a. 5 arg. 2"><a name="45553"><span class= | |
| 3622 "ref">[45553] IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 2</span></a> | |
| 3623 Praeterea, omne peccatum contrariatur caritati. Sed peccatum | |
| 3624 superbiae non videtur contrariari caritati, neque quantum ad | |
| 3625 dilectionem Dei, neque quantum ad dilectionem proximi, quia | |
| 3626 excellentia quam quis inordinate per superbiam appetit, non semper | |
| 3627 contrariatur honori Dei aut utilitati proximi. Ergo superbia non | |
| 3628 est peccatum mortale.</p> | |
| 3629 <p title="II-II q. 162 a. 5 arg. 3"><a name="45554"><span class= | |
| 3630 "ref">[45554] IIª-IIae, q. 162 a. 5 arg. 3</span></a> | |
| 3631 Praeterea, omne peccatum mortale contrariatur virtuti. Sed superbia | |
| 3632 non contrariatur virtuti, sed potius ex ea oritur, quia, ut | |
| 3633 Gregorius dicit, XXXIV Moral., <i>aliquando homo ex summis | |
| 3634 caelestibusque virtutibus intumescit</i>. Ergo superbia non est | |
| 3635 peccatum mortale.</p> | |
| 3636 <p title="II-II q. 162 a. 5 s. c."><a name="45555"><span class= | |
| 3637 "ref">[45555] IIª-IIae, q. 162 a. 5 s. c.</span></a> Sed | |
| 3638 contra est quod Gregorius, in eodem libro, dicit quod | |
| 3639 <i>evidentissimum reproborum signum superbia est, at contra, | |
| 3640 humilitas electorum</i>. Sed homines non fiunt reprobi pro peccatis | |
| 3641 venialibus. Ergo superbia non est peccatum veniale, sed | |
| 3642 mortale.</p> | |
| 3643 <p title="II-II q. 162 a. 5 co."><a name="45556"><span class= | |
| 3644 "ref">[45556] IIª-IIae, q. 162 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 3645 dicendum quod superbia humilitati opponitur. Humilitas autem | |
| 3646 proprie respicit subiectionem hominis ad Deum, ut supra dictum est. | |
| 3647 Unde e contrario superbia proprie respicit defectum huius | |
| 3648 subiectionis, secundum scilicet quod aliquis se extollit supra id | |
| 3649 quod est sibi praefixum secundum divinam regulam vel mensuram; | |
| 3650 contra id quod apostolus dicit, <i>nos autem non in immensum | |
| 3651 gloriamur, sed secundum mensuram qua mensus est nobis Deus</i>. Et | |
| 3652 ideo dicitur Eccli. X, quod <i>initium superbiae hominis est | |
| 3653 apostatare a Deo</i>, scilicet, in hoc radix superbiae | |
| 3654 consideratur, quod homo aliqualiter non subditur Deo et regulae | |
| 3655 ipsius. Manifestum est autem quod hoc ipsum quod est non subiici | |
| 3656 Deo, habet rationem peccati mortalis, hoc enim est averti a Deo. | |
| 3657 Unde consequens est quod superbia, secundum suum genus, sit | |
| 3658 peccatum mortale. Sicut tamen in aliis quae ex suo genere sunt | |
| 3659 peccata mortalia, puta in fornicatione et adulterio, sunt aliqui | |
| 3660 motus qui sunt peccata venialia propter eorum imperfectionem, quia | |
| 3661 scilicet praeveniunt rationis iudicium et sunt praeter eius | |
| 3662 consensum; ita etiam et circa superbiam accidit quod aliqui motus | |
| 3663 superbiae sunt peccata venialia, dum eis ratio non consentit.</p> | |
| 3664 <p title="II-II q. 162 a. 5 ad 1"><a name="45557"><span class= | |
| 3665 "ref">[45557] IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3666 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, superbia non est | |
| 3667 universale peccatum secundum suam essentiam, sed per quandam | |
| 3668 redundantiam, inquantum scilicet ex superbia omnia peccata oriri | |
| 3669 possunt. Unde non sequitur quod omnia peccata sint mortalia, sed | |
| 3670 solum quando oriuntur ex superbia completa, quam diximus esse | |
| 3671 peccatum mortale.</p> | |
| 3672 <p title="II-II q. 162 a. 5 ad 2"><a name="45558"><span class= | |
| 3673 "ref">[45558] IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 2</span></a> Ad | |
| 3674 secundum dicendum quod superbia semper quidem contrariatur | |
| 3675 dilectioni divinae, inquantum scilicet superbus non se subiicit | |
| 3676 divinae regulae prout debet. Et quandoque etiam contrariatur | |
| 3677 dilectioni proximi, inquantum scilicet aliquis inordinate se | |
| 3678 praefert proximo, aut ab eius subiectione se subtrahit. In quo | |
| 3679 etiam derogatur divinae regulae, ex qua sunt hominum ordines | |
| 3680 instituti, prout scilicet unus eorum sub alio esse debet.</p> | |
| 3681 <p title="II-II q. 162 a. 5 ad 3"><a name="45559"><span class= | |
| 3682 "ref">[45559] IIª-IIae, q. 162 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3683 dicendum quod superbia non oritur ex virtutibus sicut ex causa per | |
| 3684 se, sed sicut ex causa per accidens, inquantum scilicet aliquis ex | |
| 3685 virtutibus occasiones superbiae sumit. Nihil autem prohibet quin | |
| 3686 unum contrariorum sit alterius causa per accidens, ut dicitur in | |
| 3687 VIII Physic. Unde etiam et de ipsa humilitate aliqui | |
| 3688 superbiunt.</p> | |
| 3689 <br /> | |
| 3690 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 3691 <p title="II-II q. 162 a. 6 arg. 1"><a name="45560"><span class= | |
| 3692 "ref">[45560] IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3693 sextum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit gravissimum | |
| 3694 peccatorum. Quanto enim aliquod peccatum difficilius cavetur, tanto | |
| 3695 videtur esse levius. Sed superbia difficillime cavetur, quia sicut | |
| 3696 Augustinus dicit, in regula, <i>cetera peccata in malis operibus | |
| 3697 exercentur, ut fiant, superbia vero bonis operibus insidiatur, ut | |
| 3698 pereant</i>. Ergo superbia non est gravissimum peccatum.</p> | |
| 3699 <p title="II-II q. 162 a. 6 arg. 2"><a name="45561"><span class= | |
| 3700 "ref">[45561] IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 2</span></a> | |
| 3701 <i>Praeterea, maius malum maiori bono opponitur</i>, ut philosophus | |
| 3702 dicit, in VIII Ethic. Sed humilitas, cui opponitur superbia, non | |
| 3703 est maxima virtutum, ut supra habitum est. Ergo et vitia quae | |
| 3704 opponuntur maioribus virtutibus, puta infidelitas, desperatio, | |
| 3705 odium Dei, homicidium, et alia huiusmodi, sunt graviora peccata | |
| 3706 quam superbia.</p> | |
| 3707 <p title="II-II q. 162 a. 6 arg. 3"><a name="45562"><span class= | |
| 3708 "ref">[45562] IIª-IIae, q. 162 a. 6 arg. 3</span></a> | |
| 3709 Praeterea, maius malum non punitur per minus malum. Sed superbia | |
| 3710 interdum punitur per alia peccata, ut patet Rom. I, ubi dicitur | |
| 3711 quod philosophi propter elationem cordis <i>traditi sunt in | |
| 3712 reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt</i>. Ergo superbia | |
| 3713 non est gravissimum peccatorum.</p> | |
| 3714 <p title="II-II q. 162 a. 6 s. c."><a name="45563"><span class= | |
| 3715 "ref">[45563] IIª-IIae, q. 162 a. 6 s. c.</span></a> Sed | |
| 3716 contra est quod super illud Psalmi, <i>superbi inique agebant | |
| 3717 usquequaque</i>, dicit Glossa, <i>maximum peccatum in homine est | |
| 3718 superbia</i>.</p> | |
| 3719 <p title="II-II q. 162 a. 6 co."><a name="45564"><span class= | |
| 3720 "ref">[45564] IIª-IIae, q. 162 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 3721 dicendum quod in peccato duo attenduntur, scilicet conversio ad | |
| 3722 commutabile bonum, quae materialiter se habet in peccato; et | |
| 3723 aversio a bono incommutabili, quae est formalis et completiva | |
| 3724 peccati. Ex parte autem conversionis, non habet superbia quod sit | |
| 3725 maximum peccatorum, quia celsitudo, quam superbus inordinate | |
| 3726 appetit, secundum suam rationem non habet maximam repugnantiam ad | |
| 3727 bonum virtutis. Sed ex parte aversionis, superbia habet maximam | |
| 3728 gravitatem, quia in aliis peccatis homo a Deo avertitur vel propter | |
| 3729 ignorantiam, vel propter infirmitatem, sive propter desiderium | |
| 3730 cuiuscumque alterius boni; sed superbia habet aversionem a Deo ex | |
| 3731 hoc ipso quod non vult Deo et eius regulae subiici. Unde Boetius | |
| 3732 dicit quod, <i>cum omnia vitia fugiant a Deo, sola superbia se Deo | |
| 3733 opponit</i>. Propter quod etiam specialiter dicitur Iac. IV, quod | |
| 3734 <i>Deus superbis resistit</i>. Et ideo averti a Deo et eius | |
| 3735 praeceptis, quod est quasi consequens in aliis peccatis, per se ad | |
| 3736 superbiam pertinet, cuius actus est Dei contemptus. Et quia id quod | |
| 3737 est per se, semper est potius eo quod est per aliud, consequens est | |
| 3738 quod superbia sit gravissimum peccatorum secundum suum genus, quia | |
| 3739 excedit in aversione, quae formaliter complet peccatum.</p> | |
| 3740 <p title="II-II q. 162 a. 6 ad 1"><a name="45565"><span class= | |
| 3741 "ref">[45565] IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3742 ergo dicendum quod aliquod peccatum difficile cavetur dupliciter. | |
| 3743 Uno modo, propter vehementiam impugnationis, sicut ira vehementer | |
| 3744 impugnat propter suum impetum. Et adhuc difficilius est resistere | |
| 3745 concupiscentiae, propter eius connaturalitatem, ut dicitur in II | |
| 3746 Ethic. Et talis difficultas vitandi peccatum gravitatem peccati | |
| 3747 diminuit, quia quanto aliquis minoris tentationis impetu cadit, | |
| 3748 tanto gravius peccat, ut Augustinus dicit. Alio modo difficile est | |
| 3749 vitare aliquod peccatum propter eius latentiam. Et hoc modo | |
| 3750 superbiam difficile est vitare, quia etiam ex ipsis bonis | |
| 3751 occasionem sumit, ut dictum est. Et ideo signanter Augustinus dicit | |
| 3752 quod bonis operibus insidiatur et in Psalmo dicitur, <i>in via hac | |
| 3753 qua ambulabam, absconderunt superbi laqueum mihi</i>. Et ideo motus | |
| 3754 superbiae occulte subrepens non habet maximam gravitatem, antequam | |
| 3755 per iudicium rationis deprehendatur. Sed postquam deprehensus | |
| 3756 fuerit per rationem, tunc facile evitatur. Tum ex consideratione | |
| 3757 propriae infirmitatis, secundum illud Eccli. X, quid superbit terra | |
| 3758 et cinis? Tum etiam ex consideratione magnitudinis divinae, | |
| 3759 secundum illud Iob XV, quid tumet contra Deum spiritus tuus? Tum | |
| 3760 etiam ex imperfectione bonorum de quibus homo superbit, secundum | |
| 3761 illud Isaiae XL, <i>omnis caro faenum, et omnis gloria eius quasi | |
| 3762 flos agri</i>; et infra, LXIV, <i>quasi pannus menstruatae | |
| 3763 universae iustitiae nostrae</i>.</p> | |
| 3764 <p title="II-II q. 162 a. 6 ad 2"><a name="45566"><span class= | |
| 3765 "ref">[45566] IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 2</span></a> Ad | |
| 3766 secundum dicendum quod oppositio vitii ad virtutem attenditur | |
| 3767 secundum obiectum, quod consideratur ex parte conversionis. Et | |
| 3768 secundum hoc superbia non habet quod sit maximum peccatorum, sicut | |
| 3769 nec humilitas quod sit maxima virtutum. Sed ex parte aversionis est | |
| 3770 maximum, utpote aliis peccatis magnitudinem praestans. Nam per hoc | |
| 3771 ipsum infidelitatis peccatum gravius redditur, si ex superbiae | |
| 3772 contemptu procedat, quam si ex ignorantia vel infirmitate | |
| 3773 proveniat. Et idem dicendum est de desperatione et aliis | |
| 3774 huiusmodi.</p> | |
| 3775 <p title="II-II q. 162 a. 6 ad 3"><a name="45567"><span class= | |
| 3776 "ref">[45567] IIª-IIae, q. 162 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3777 dicendum quod, sicut in syllogismis ducentibus ad impossibile | |
| 3778 quandoque aliquis convincitur per hoc quod ducitur ad inconveniens | |
| 3779 magis manifestum; ita etiam, ad convincendum superbiam hominum, | |
| 3780 Deus aliquos punit permittens eos ruere in peccata carnalia, quae, | |
| 3781 etsi sint minora, tamen manifestiorem turpitudinem continent. Unde | |
| 3782 Isidorus dicit, in libro de summo bono, <i>omni vitio deteriorem | |
| 3783 esse superbiam, seu propter quod a summis personis et primis | |
| 3784 assumitur; seu quod de opere iustitiae et virtutis exoritur, | |
| 3785 minusque culpa eius sentitur. Luxuria vero carnis ideo notabilis | |
| 3786 omnibus est, quoniam statim per se turpis est. Et tamen, | |
| 3787 dispensante Deo, superbia minor est, sed qui detinetur superbia et | |
| 3788 non sentit, labitur in carnis luxuriam, ut per hanc humiliatus, a | |
| 3789 confusione exurgat</i>. Ex quo etiam patet gravitas peccati | |
| 3790 superbiae. Sicut enim medicus sapiens in remedium maioris morbi | |
| 3791 patitur infirmum in leviorem morbum incidere, ita etiam peccatum | |
| 3792 superbiae gravius esse ostenditur ex hoc ipso quod pro eius remedio | |
| 3793 Deus permittit ruere hominem in alia peccata.</p> | |
| 3794 <br /> | |
| 3795 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 3796 <p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 1"><a name="45568"><span class= | |
| 3797 "ref">[45568] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3798 septimum sic proceditur. Videtur quod superbia non sit primum | |
| 3799 omnium peccatorum. Primum enim salvatur in omnibus consequentibus. | |
| 3800 Sed non omnia peccata sunt cum superbia, nec oriuntur ex superbia, | |
| 3801 dicit enim Augustinus, in libro de Nat. et gratia, quod <i>multa | |
| 3802 perperam fiunt quae non fiunt superbe</i>. Ergo superbia non est | |
| 3803 primum omnium peccatorum.</p> | |
| 3804 <p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 2"><a name="45569"><span class= | |
| 3805 "ref">[45569] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 2</span></a> | |
| 3806 Praeterea, Eccli. X dicitur quod <i>initium superbiae est | |
| 3807 apostatare a Deo</i>. Ergo apostasia a Deo est prius quam | |
| 3808 superbia.</p> | |
| 3809 <p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 3"><a name="45570"><span class= | |
| 3810 "ref">[45570] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 3</span></a> | |
| 3811 Praeterea, ordo peccatorum esse videtur secundum ordinem virtutum. | |
| 3812 Sed humilitas non est prima virtutum, sed magis fides. Ergo | |
| 3813 superbia non est primum peccatorum.</p> | |
| 3814 <p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 4"><a name="45571"><span class= | |
| 3815 "ref">[45571] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 4</span></a> | |
| 3816 Praeterea, II ad Tim. III, dicitur, <i>mali homines et seductores | |
| 3817 proficiunt in peius</i>, et ita videtur quod principium malitiae | |
| 3818 hominis non sit a maximo peccatorum. Sed superbia est maximum | |
| 3819 peccatorum, ut dictum est. Non est igitur primum peccatum.</p> | |
| 3820 <p title="II-II q. 162 a. 7 arg. 5"><a name="45572"><span class= | |
| 3821 "ref">[45572] IIª-IIae, q. 162 a. 7 arg. 5</span></a> | |
| 3822 Praeterea, id quod est secundum apparentiam et fictionem, est | |
| 3823 posterius eo quod est secundum veritatem. Sed philosophus dicit, in | |
| 3824 III Ethic., quod <i>superbus est fictor fortitudinis et | |
| 3825 audaciae</i>. Ergo vitium audaciae est prius vitio superbiae.</p> | |
| 3826 <p title="II-II q. 162 a. 7 s. c."><a name="45573"><span class= | |
| 3827 "ref">[45573] IIª-IIae, q. 162 a. 7 s. c.</span></a> Sed | |
| 3828 contra est quod dicitur Eccli. X, <i>initium omnis peccati | |
| 3829 superbia</i>.</p> | |
| 3830 <p title="II-II q. 162 a. 7 co."><a name="45574"><span class= | |
| 3831 "ref">[45574] IIª-IIae, q. 162 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 3832 dicendum quod illud quod est per se, est primum in quolibet genere. | |
| 3833 Dictum est autem supra quod aversio a Deo, quae formaliter complet | |
| 3834 rationem peccati, pertinet ad superbiam per se, ad alia autem | |
| 3835 peccata ex consequenti. Et inde est quod superbia habet rationem | |
| 3836 primi; et est etiam principium omnium peccatorum, ut supra dictum | |
| 3837 est, cum de causis peccati ageretur, ex parte aversionis, quae est | |
| 3838 principalior in peccato.</p> | |
| 3839 <p title="II-II q. 162 a. 7 ad 1"><a name="45575"><span class= | |
| 3840 "ref">[45575] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3841 ergo dicendum quod superbia dicitur esse omnis peccati initium, non | |
| 3842 quia quodlibet peccatum singulariter ex superbia oriatur, sed quia | |
| 3843 quodlibet genus peccati natum est ex superbia oriri.</p> | |
| 3844 <p title="II-II q. 162 a. 7 ad 2"><a name="45576"><span class= | |
| 3845 "ref">[45576] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 2</span></a> Ad | |
| 3846 secundum dicendum quod apostatare a Deo dicitur esse superbiae | |
| 3847 humanae initium, non quasi aliquod aliud peccatum a superbia | |
| 3848 existens, sed quia est prima superbiae pars. Dictum est enim quod | |
| 3849 superbia principaliter respicit subiectionem divinam, quam | |
| 3850 contemnit, ex consequenti autem contemnit subiici creaturae propter | |
| 3851 Deum.</p> | |
| 3852 <p title="II-II q. 162 a. 7 ad 3"><a name="45577"><span class= | |
| 3853 "ref">[45577] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3854 dicendum quod non oportet esse eundem ordinem virtutum et vitiorum. | |
| 3855 Nam vitium est corruptivum virtutis. Id autem quod est primum in | |
| 3856 generatione, est postremum in corruptione. Et ideo, sicut fides est | |
| 3857 prima virtutum, ita infidelitas est ultimum peccatorum, ad quam | |
| 3858 homo quandoque per alia peccata perducitur. Super illud Psalmi, | |
| 3859 <i>exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea</i>, dicit | |
| 3860 Glossa quod <i>coacervatione vitiorum subrepit diffidentia</i>. Et | |
| 3861 apostolus dicit, I ad Tim. I, quod <i>quidam, repellentes | |
| 3862 conscientiam bonam, circa fidem naufragaverunt</i>.</p> | |
| 3863 <p title="II-II q. 162 a. 7 ad 4"><a name="45578"><span class= | |
| 3864 "ref">[45578] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3865 dicendum quod superbia dicitur esse gravissimum peccatum ex eo quod | |
| 3866 per se competit peccato, ex quo attenditur gravitas in peccato. Et | |
| 3867 ideo superbia causat gravitatem aliorum peccatorum. Contingit ergo | |
| 3868 ante superbiam esse aliqua peccata leviora, quae scilicet ex | |
| 3869 ignorantia vel infirmitate committuntur. Sed inter gravia peccata | |
| 3870 primum est superbia, sicut causa per quam alia peccata aggravantur. | |
| 3871 Et quia id quod est primum in causando, est etiam ultimum in | |
| 3872 recedendo; ideo super illud Psalmi, <i>emundabor a delicto | |
| 3873 maximo</i>, dicit Glossa, <i>hoc est, a delicto superbiae, quod est | |
| 3874 ultimum redeuntibus ad Deum, et primum recedentibus</i>.</p> | |
| 3875 <p title="II-II q. 162 a. 7 ad 5"><a name="45579"><span class= | |
| 3876 "ref">[45579] IIª-IIae, q. 162 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 3877 dicendum quod philosophus ponit superbiam circa fictionem | |
| 3878 fortitudinis, non quia solum in hoc consistat, sed quia per hoc | |
| 3879 homo maxime reputat se posse excellentiam apud homines consequi, si | |
| 3880 audax vel fortis videatur.</p> | |
| 3881 <br /> | |
| 3882 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 3883 <p title="II-II q. 162 a. 8 arg. 1"><a name="45580"><span class= | |
| 3884 "ref">[45580] IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3885 octavum sic proceditur. Videtur quod superbia debeat poni vitium | |
| 3886 capitale. Isidorus enim, et etiam Cassianus, enumerant superbiam | |
| 3887 inter vitia capitalia.</p> | |
| 3888 <p title="II-II q. 162 a. 8 arg. 2"><a name="45581"><span class= | |
| 3889 "ref">[45581] IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 2</span></a> | |
| 3890 Praeterea, superbia videtur esse idem inani gloriae, quia utraque | |
| 3891 excellentiam quaerit. Sed inanis gloria ponitur vitium capitale. | |
| 3892 Ergo etiam superbia debet poni vitium capitale.</p> | |
| 3893 <p title="II-II q. 162 a. 8 arg. 3"><a name="45582"><span class= | |
| 3894 "ref">[45582] IIª-IIae, q. 162 a. 8 arg. 3</span></a> | |
| 3895 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de Virginit., quod | |
| 3896 <i>superbia invidiam parit, nec unquam est sine tali comite</i>. | |
| 3897 Sed invidia ponitur vitium capitale, ut supra habitum est. Ergo | |
| 3898 multo magis superbia.</p> | |
| 3899 <p title="II-II q. 162 a. 8 s. c."><a name="45583"><span class= | |
| 3900 "ref">[45583] IIª-IIae, q. 162 a. 8 s. c.</span></a> Sed | |
| 3901 contra est quod Gregorius, XXXI Moral., non enumerat superbiam | |
| 3902 inter vitia capitalia.</p> | |
| 3903 <p title="II-II q. 162 a. 8 co."><a name="45584"><span class= | |
| 3904 "ref">[45584] IIª-IIae, q. 162 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 3905 dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, superbia dupliciter | |
| 3906 considerari potest, uno modo, secundum se, prout scilicet est | |
| 3907 quoddam speciale peccatum; alio modo, secundum quod habet quandam | |
| 3908 universalem influentiam in omnia peccata. Vitia autem capitalia | |
| 3909 ponuntur esse quaedam specialia peccata, ex quibus multa genera | |
| 3910 peccatorum oriuntur. Et ideo quidam, considerantes superbiam | |
| 3911 secundum quod est quoddam speciale peccatum, connumeraverunt eam | |
| 3912 aliis vitiis capitalibus. Gregorius vero, considerans universalem | |
| 3913 eius influentiam quam habet in omnia vitia, ut dictum est, non | |
| 3914 connumeravit eam aliis capitalibus vitiis, sed posuit eam reginam | |
| 3915 omnium vitiorum et matrem. Unde Gregorius dicit, in XXXI Moral., | |
| 3916 <i>ipsa vitiorum regina superbia, cum devictum plene cor ceperit, | |
| 3917 mox illud septem principalibus vitiis, quasi quibusdam suis | |
| 3918 ducibus, devastandum tradit, ex quibus vitiorum multitudines | |
| 3919 oriuntur</i>.</p> | |
| 3920 <p title="II-II q. 162 a. 8 ad 1"><a name="45585"><span class= | |
| 3921 "ref">[45585] IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 1</span></a> Et per hoc | |
| 3922 patet responsio ad primum.</p> | |
| 3923 <p title="II-II q. 162 a. 8 ad 2"><a name="45586"><span class= | |
| 3924 "ref">[45586] IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 2</span></a> Ad | |
| 3925 secundum dicendum quod superbia non est idem inani gloriae, sed | |
| 3926 causa eius. Nam superbia inordinate excellentiam appetit, sed | |
| 3927 inanis gloria appetit excellentiae manifestationem.</p> | |
| 3928 <p title="II-II q. 162 a. 8 ad 3"><a name="45587"><span class= | |
| 3929 "ref">[45587] IIª-IIae, q. 162 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3930 dicendum quod ex hoc quod invidia, quae est vitium capitale, oritur | |
| 3931 ex superbia, non sequitur quod superbia sit vitium capitale, sed | |
| 3932 quod sit aliquid principalius capitalibus vitiis.</p> | |
| 3933 <br /> | |
| 3934 <div class="D">Quaestio 163</div> | |
| 3935 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3936 <p title="II-II q. 163 pr."><a name="45588"><span class= | |
| 3937 "ref">[45588] IIª-IIae, q. 163 pr.</span></a> Deinde | |
| 3938 considerandum est de peccato primi hominis, quod fuit per | |
| 3939 superbiam. Et primo, de peccato eius; secundo, de poena peccati; | |
| 3940 tertio, de tentatione qua inductus est ad peccandum. Circa primum | |
| 3941 quaeruntur quatuor. Primo, utrum primum peccatum hominis fuerit | |
| 3942 superbia. Secundo, quid primus homo peccando appetierit. Tertio, | |
| 3943 utrum eius peccatum fuerit gravius omnibus aliis peccatis. Quarto, | |
| 3944 quis plus peccaverit, utrum vir vel mulier.</p> | |
| 3945 <br /> | |
| 3946 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3947 <p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 1"><a name="45589"><span class= | |
| 3948 "ref">[45589] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3949 primum sic proceditur. Videtur quod superbia non fuerit primi | |
| 3950 hominis peccatum. Dicit enim apostolus, Rom. V, quod <i>per | |
| 3951 inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi</i>. | |
| 3952 Sed primi hominis peccatum est ex quo omnes peccatores constituti | |
| 3953 sunt originali peccato. Ergo inobedientia fuit primi hominis | |
| 3954 peccatum, et non superbia.</p> | |
| 3955 <p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 2"><a name="45590"><span class= | |
| 3956 "ref">[45590] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 3957 Praeterea, Ambrosius dicit, super Luc., quod eo ordine Diabolus | |
| 3958 Christum tentavit quo primum hominem deiecit. Sed Christus primo | |
| 3959 tentatus est de gula, ut patet Matth. IV, cum ei dictum est, <i>si | |
| 3960 filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant</i>. Ergo primum | |
| 3961 peccatum primi hominis non fuit superbia, sed gula.</p> | |
| 3962 <p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 3"><a name="45591"><span class= | |
| 3963 "ref">[45591] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 3964 Praeterea, homo Diabolo suggerente peccavit. Sed Diabolus tentans | |
| 3965 hominem scientiam repromisit, ut patet Gen. III. Ergo prima | |
| 3966 inordinatio hominis fuit per appetitum scientiae, quod pertinet ad | |
| 3967 curiositatem. Ergo curiositas fuit peccatum primum, et non | |
| 3968 superbia.</p> | |
| 3969 <p title="II-II q. 163 a. 1 arg. 4"><a name="45592"><span class= | |
| 3970 "ref">[45592] IIª-IIae, q. 163 a. 1 arg. 4</span></a> | |
| 3971 Praeterea, super illud I ad Tim. II, <i>mulier seducta in | |
| 3972 praevaricatione fuit</i>, dicit Glossa, <i>hanc seductionem proprie | |
| 3973 appellavit apostolus, per quam id quod suadebatur, cum falsum | |
| 3974 esset, verum putatum est, scilicet quod Deus lignum illud ideo | |
| 3975 tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, velut deos | |
| 3976 futuros; tanquam eis divinitatem invideret qui eos homines | |
| 3977 fecerat</i>. Sed hoc credere pertinet ad infidelitatem. Ergo primum | |
| 3978 peccatum hominis fuit infidelitas, et non superbia.</p> | |
| 3979 <p title="II-II q. 163 a. 1 s. c."><a name="45593"><span class= | |
| 3980 "ref">[45593] IIª-IIae, q. 163 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 3981 contra est quod dicitur Eccli. X, <i>initium omnis peccati | |
| 3982 superbia</i>. Sed peccatum primi hominis est initium omnis peccati, | |
| 3983 secundum illud Rom. V, <i>per unum hominem peccatum in hunc mundum | |
| 3984 intravit</i>. Ergo primum peccatum hominis fuit superbia.</p> | |
| 3985 <p title="II-II q. 163 a. 1 co."><a name="45594"><span class= | |
| 3986 "ref">[45594] IIª-IIae, q. 163 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 3987 dicendum quod ad unum peccatum multi motus concurrere possunt, | |
| 3988 inter quos ille habet rationem primi peccati in quo primo | |
| 3989 inordinatio invenitur. Manifestum est autem quod primo invenitur | |
| 3990 inordinatio in motu interiori animae quam in actu exteriori | |
| 3991 corporis, quia, ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>non | |
| 3992 amittitur corporis sanctitas manente animae sanctitate</i>. Inter | |
| 3993 motus autem interiores, prius movetur appetitus in finem quam in id | |
| 3994 quod quaeritur propter finem. Et ideo ibi fuit primum peccatum | |
| 3995 hominis ubi potuit esse primus appetitus inordinati finis. Sic | |
| 3996 autem homo erat in statu innocentiae institutus ut nulla esset | |
| 3997 rebellio carnis ad spiritum. Unde non potuit esse prima inordinatio | |
| 3998 appetitus humani ex hoc quod appetierit aliquod sensibile bonum, in | |
| 3999 quod carnis concupiscentia tendit praeter ordinem rationis. | |
| 4000 Relinquitur igitur quod prima inordinatio appetitus humani fuit ex | |
| 4001 hoc quod aliquod bonum spirituale inordinate appetiit. Non autem | |
| 4002 inordinate appetivisset, appetendo illud secundum suam mensuram ex | |
| 4003 divina regula praestitutam. Unde relinquitur quod primum peccatum | |
| 4004 eius fuit in hoc quod appetiit quoddam spirituale bonum supra suam | |
| 4005 mensuram. Quod pertinet ad superbiam. Unde manifestum est quod | |
| 4006 primum peccatum hominis fuit superbia.</p> | |
| 4007 <p title="II-II q. 163 a. 1 ad 1"><a name="45595"><span class= | |
| 4008 "ref">[45595] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4009 ergo dicendum quod hoc quod homo divino praecepto non obediret, non | |
| 4010 fuit propter se ab eo volitum, quia hoc non posset contingere nisi | |
| 4011 praesupposita inordinatione voluntatis. Relinquitur ergo quod | |
| 4012 voluerit propter aliquid aliud. Primum autem quod inordinate voluit | |
| 4013 fuit propria excellentia. Et ideo inobedientia in eo causata fuit | |
| 4014 ex superbia. Et hoc est quod Augustinus dicit, ad Orosium, quod | |
| 4015 <i>homo elatus superbia, suasioni serpentis obediens, praecepta Dei | |
| 4016 contempsit</i>.</p> | |
| 4017 <p title="II-II q. 163 a. 1 ad 2"><a name="45596"><span class= | |
| 4018 "ref">[45596] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 4019 secundum dicendum quod in peccato primorum parentum etiam gula | |
| 4020 locum habuit, dicitur enim Gen. III, <i>vidit mulier quod lignum | |
| 4021 esset bonum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque | |
| 4022 delectabile, et tulit de fructu eius, et comedit</i>. Non tamen | |
| 4023 ipsa bonitas et pulchritudo cibi fuit primum motivum ad peccandum, | |
| 4024 sed potius suasio serpentis, qui dixit, <i>aperientur oculi vestri, | |
| 4025 et eritis sicut dii</i>; quod appetendo, superbiam mulier incurrit. | |
| 4026 Et ideo peccatum gulae derivatum est ex peccato superbiae.</p> | |
| 4027 <p title="II-II q. 163 a. 1 ad 3"><a name="45597"><span class= | |
| 4028 "ref">[45597] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4029 dicendum quod appetitus scientiae causatus fuit in primis | |
| 4030 parentibus ex inordinato appetitu excellentiae. Unde et in verbis | |
| 4031 serpentis praemittitur, eritis sicut dii; et postea subditur, | |
| 4032 scientes bonum et malum.</p> | |
| 4033 <p title="II-II q. 163 a. 1 ad 4"><a name="45598"><span class= | |
| 4034 "ref">[45598] IIª-IIae, q. 163 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 4035 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., | |
| 4036 <i>verbis serpentis mulier non crederet a bona atque utili re | |
| 4037 divinitus se fuisse prohibitos, nisi iam inesset menti amor ille | |
| 4038 propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio</i>. Quod | |
| 4039 non est sic intelligendum quasi superbia praecesserit suasionem | |
| 4040 serpentis, sed quia statim post suasionem serpentis, invasit mentem | |
| 4041 eius elatio, ex qua consecutum est ut crederet verum esse quod | |
| 4042 Daemon dicebat.</p> | |
| 4043 <br /> | |
| 4044 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4045 <p title="II-II q. 163 a. 2 arg. 1"><a name="45599"><span class= | |
| 4046 "ref">[45599] IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4047 secundum sic proceditur. Videtur quod superbia primi hominis non | |
| 4048 fuerit in hoc quod appetierit divinam similitudinem. Nullus enim | |
| 4049 peccat appetendo id quod sibi competit secundum suam naturam. Sed | |
| 4050 similitudo Dei competit homini secundum suam naturam, dicitur enim | |
| 4051 Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem | |
| 4052 nostram</i>. Ergo non peccavit divinam similitudinem appetendo.</p> | |
| 4053 <p title="II-II q. 163 a. 2 arg. 2"><a name="45600"><span class= | |
| 4054 "ref">[45600] IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 4055 Praeterea, in hoc videtur primus homo divinam similitudinem | |
| 4056 appetiisse, ut scientia boni et mali potiretur, hoc enim ei a | |
| 4057 serpente suggerebatur, <i>eritis sicut dii, scientes bonum et | |
| 4058 malum</i>. Sed appetitus scientiae est homini naturalis, secundum | |
| 4059 illud philosophi, in principio Metaphys., <i>omnes homines natura | |
| 4060 scire desiderant</i>. Ergo non peccavit appetendo divinam | |
| 4061 similitudinem.</p> | |
| 4062 <p title="II-II q. 163 a. 2 arg. 3"><a name="45601"><span class= | |
| 4063 "ref">[45601] IIª-IIae, q. 163 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 4064 Praeterea, nullus sapiens eligit id quod est impossibile. Primus | |
| 4065 autem homo sapientia praeditus erat, secundum illud Eccli. XVII, | |
| 4066 <i>disciplina intellectus replevit illos</i>. Cum ergo omne | |
| 4067 peccatum consistat in appetitu deliberato, qui est electio, videtur | |
| 4068 quod primus homo non peccaverit appetendo aliquid impossibile. Sed | |
| 4069 impossibile est esse hominem similem Deo, secundum illud Exodi XV, | |
| 4070 <i>quis similis tui in fortibus, domine?</i> Ergo primus homo non | |
| 4071 peccavit appetendo divinam similitudinem.</p> | |
| 4072 <p title="II-II q. 163 a. 2 s. c."><a name="45602"><span class= | |
| 4073 "ref">[45602] IIª-IIae, q. 163 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 4074 contra est quod super illud Psalmi, <i>quae non rapui, tunc | |
| 4075 exsolvebam</i>, dicit Augustinus, <i>Adam et Eva rapere voluerunt | |
| 4076 divinitatem, et perdiderunt felicitatem</i>.</p> | |
| 4077 <p title="II-II q. 163 a. 2 co."><a name="45603"><span class= | |
| 4078 "ref">[45603] IIª-IIae, q. 163 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 4079 dicendum quod duplex est similitudo. Una omnimodae aequiparantiae. | |
| 4080 Et hanc similitudinem ad Deum primi parentes non appetierunt, quia | |
| 4081 talis similitudo ad Deum non cadit in apprehensione, praecipue | |
| 4082 sapientis. Alia autem est similitudo imitationis, qualis possibilis | |
| 4083 est creaturae ad Deum, inquantum videlicet participat aliquid de | |
| 4084 similitudine ipsius secundum suum modum. Unde Dionysius dicit, in | |
| 4085 IX cap. de Div. Nom., <i>eadem similia sunt Deo, et dissimilia, hoc | |
| 4086 quidem secundum contingentem imitationem; hoc autem secundum quod | |
| 4087 causata minus habent a causa</i>. Quodlibet autem bonum in creatura | |
| 4088 existens est quaedam participata similitudo primi boni. Et ideo ex | |
| 4089 hoc ipso quod homo appetiit aliquod spirituale bonum supra suam | |
| 4090 mensuram, ut dictum est, consequens est quod appetierit divinam | |
| 4091 similitudinem inordinate. Considerandum tamen est quod appetitus | |
| 4092 proprie est rei non habitae. Bonum autem spirituale secundum quod | |
| 4093 creatura rationalis participat divinam similitudinem, potest | |
| 4094 secundum tria attendi. Primo quidem, secundum ipsum esse naturae. | |
| 4095 Et talis similitudo ab ipso creationis principio fuit impressa et | |
| 4096 homini, de quo dicitur, Gen. I, quod <i>fecit Deus hominem ad | |
| 4097 imaginem et similitudinem suam</i>; et Angelo, de quo dicitur, | |
| 4098 Ezech. XXVIII, <i>tu signaculum similitudinis</i>. Secundo vero, | |
| 4099 quantum ad cognitionem. Et hanc etiam similitudinem in sui | |
| 4100 creatione Angelus accepit, unde in praemissis verbis, cum dictum | |
| 4101 esset, tu signaculum similitudinis, statim subditur, plenus | |
| 4102 sapientia. Sed primus homo in sua creatione istam similitudinem | |
| 4103 nondum actu adeptus erat, sed solum in potentia. Tertio, quantum ad | |
| 4104 potestatem operandi. Et hanc similitudinem nondum erant in actu | |
| 4105 assecuti neque Angelus neque homo in ipso creationis principio, | |
| 4106 quia utrique restabat aliquid agendum quo ad beatitudinem | |
| 4107 perveniret. Et ideo cum uterque, scilicet Diabolus et primus homo, | |
| 4108 inordinate divinam similitudinem appetierint, neuter eorum peccavit | |
| 4109 appetendo similitudinem naturae. Sed primus homo peccavit | |
| 4110 principaliter appetendo similitudinem Dei quantum ad scientiam boni | |
| 4111 et mali, sicut serpens ei suggessit, ut scilicet per virtutem | |
| 4112 propriae naturae determinaret sibi quid esset bonum et quid malum | |
| 4113 ad agendum; vel etiam ut per seipsum praecognosceret quid sibi boni | |
| 4114 vel mali esset futurum. Et secundario peccavit appetendo | |
| 4115 similitudinem Dei quantum ad propriam potestatem operandi, ut | |
| 4116 scilicet virtute propriae naturae operaretur ad beatitudinem | |
| 4117 consequendam, unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., quod | |
| 4118 <i>menti mulieris inhaesit amor propriae potestatis</i>. Sed | |
| 4119 Diabolus peccavit appetendo similitudinem Dei quantum ad | |
| 4120 potestatem, unde Augustinus dicit, in libro de vera Relig., quod | |
| 4121 <i>magis voluit sua potentia frui quam Dei</i>. Veruntamen quantum | |
| 4122 ad aliquid uterque Deo aequiparari appetiit, inquantum scilicet | |
| 4123 uterque sibi inniti voluit, contempto divinae regulae ordine.</p> | |
| 4124 <p title="II-II q. 163 a. 2 ad 1"><a name="45604"><span class= | |
| 4125 "ref">[45604] IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4126 ergo dicendum quod ratio illa procedit de similitudine naturae, ex | |
| 4127 cuius appetitu homo non peccavit, ut dictum est.</p> | |
| 4128 <p title="II-II q. 163 a. 2 ad 2"><a name="45605"><span class= | |
| 4129 "ref">[45605] IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 4130 secundum dicendum quod appetere similitudinem Dei absolute quantum | |
| 4131 ad scientiam, non est peccatum. Sed appetere huiusmodi | |
| 4132 similitudinem inordinate, idest supra suam mensuram, peccatum est. | |
| 4133 Unde super illud Psalmi, <i>Deus quis similis erit tibi</i>, dicit | |
| 4134 Augustinus, <i>qui per se vult esse Deus, perverse vult esse | |
| 4135 similis Deo, ut Diabolus, qui noluit sub eo esse; et homo, qui ut | |
| 4136 servus noluit tenere praecepta</i>.</p> | |
| 4137 <p title="II-II q. 163 a. 2 ad 3"><a name="45606"><span class= | |
| 4138 "ref">[45606] IIª-IIae, q. 163 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4139 dicendum quod ratio illa procedit de similitudine | |
| 4140 aequiparantiae.</p> | |
| 4141 <br /> | |
| 4142 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 4143 <p title="II-II q. 163 a. 3 arg. 1"><a name="45607"><span class= | |
| 4144 "ref">[45607] IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4145 tertium sic proceditur. Videtur quod peccatum primorum parentum | |
| 4146 fuerit ceteris gravius. Dicit enim Augustinus, XIV de Civ. Dei, | |
| 4147 <i>magna fuit in peccando iniquitas, ubi tanta fuit in non peccando | |
| 4148 facilitas</i>. Sed primi parentes maximam habuerunt facilitatem ad | |
| 4149 non peccandum, quia nihil habebant intrinsecus quod eos ad | |
| 4150 peccandum impelleret. Ergo peccatum primorum parentum fuit ceteris | |
| 4151 gravius.</p> | |
| 4152 <p title="II-II q. 163 a. 3 arg. 2"><a name="45608"><span class= | |
| 4153 "ref">[45608] IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 4154 Praeterea, poena proportionatur culpae. Sed peccatum primorum | |
| 4155 parentum gravissime est punitum, quia ex ipso mors introivit in | |
| 4156 hunc mundum, ut apostolus dicit, Rom. V. Ergo peccatum illud fuit | |
| 4157 gravius aliis peccatis.</p> | |
| 4158 <p title="II-II q. 163 a. 3 arg. 3"><a name="45609"><span class= | |
| 4159 "ref">[45609] IIª-IIae, q. 163 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 4160 Praeterea, primum in quolibet genere videtur esse maximum, ut | |
| 4161 dicitur in II Metaphys. Sed peccatum primorum parentum fuit primum | |
| 4162 inter alia peccata hominum. Ergo fuit maximum.</p> | |
| 4163 <p title="II-II q. 163 a. 3 s. c."><a name="45610"><span class= | |
| 4164 "ref">[45610] IIª-IIae, q. 163 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 4165 contra est quod Origenes dicit, <i>non arbitror quod aliquis ex his | |
| 4166 qui in summo perfectoque constiterunt gradu, ad subitum evacuetur | |
| 4167 ac decidat, sed paulatim et per partes defluere eum necesse | |
| 4168 est</i>. Sed primi parentes in summo perfectoque gradu | |
| 4169 consistebant. Non ergo eorum primum peccatum fuit maximum omnium | |
| 4170 peccatorum.</p> | |
| 4171 <p title="II-II q. 163 a. 3 co."><a name="45611"><span class= | |
| 4172 "ref">[45611] IIª-IIae, q. 163 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 4173 dicendum quod duplex gravitas in peccato attendi potest. Una | |
| 4174 quidem, ex ipsa specie peccati, sicut dicimus adulterium esse | |
| 4175 gravius peccatum simplici fornicatione. Alia autem est gravitas | |
| 4176 peccati quae attenditur secundum aliquam circumstantiam loci, vel | |
| 4177 personae, aut temporis. Prima autem gravitas essentialior est | |
| 4178 peccato, et principalior. Unde secundum eam magis peccatum dicitur | |
| 4179 grave quam secundum aliam. Dicendum est igitur quod peccatum primi | |
| 4180 hominis non fuit gravius omnibus aliis peccatis humanis secundum | |
| 4181 speciem peccati. Etsi enim superbia secundum suum genus habeat | |
| 4182 quandam excellentiam inter alia peccata, maior tamen est superbia | |
| 4183 qua quis Deum negat vel blasphemat, quam superbia qua quis | |
| 4184 inordinate divinam similitudinem appetit, qualis fuit superbia | |
| 4185 primorum parentum, ut dictum est. Sed secundum conditionem | |
| 4186 personarum peccantium, peccatum illud habuit maximam gravitatem, | |
| 4187 propter perfectionem status ipsorum. Et ideo dicendum est quod | |
| 4188 illud peccatum fuit quidem secundum quid gravissimum, sed non | |
| 4189 simpliciter.</p> | |
| 4190 <p title="II-II q. 163 a. 3 ad 1"><a name="45612"><span class= | |
| 4191 "ref">[45612] IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4192 ergo dicendum quod ratio illa procedit de gravitate peccati ex | |
| 4193 circumstantia peccantis.</p> | |
| 4194 <p title="II-II q. 163 a. 3 ad 2"><a name="45613"><span class= | |
| 4195 "ref">[45613] IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 4196 secundum dicendum quod magnitudo poenae quae consecuta est ad illud | |
| 4197 primum peccatum, non correspondet ei secundum quantitatem propriae | |
| 4198 speciei, sed inquantum fuit primum, quia ex hoc interrupta est | |
| 4199 innocentia primi status, qua subtracta, deordinata est tota natura | |
| 4200 humana.</p> | |
| 4201 <p title="II-II q. 163 a. 3 ad 3"><a name="45614"><span class= | |
| 4202 "ref">[45614] IIª-IIae, q. 163 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4203 dicendum quod in his quae sunt per se ordinata, oportet id quod est | |
| 4204 primum esse maximum. Talis autem ordo non attenditur in peccatis, | |
| 4205 sed unum per accidens sequitur post aliud. Unde non sequitur quod | |
| 4206 primum peccatum sit maximum.</p> | |
| 4207 <br /> | |
| 4208 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 4209 <p title="II-II q. 163 a. 4 arg. 1"><a name="45615"><span class= | |
| 4210 "ref">[45615] IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4211 quartum sic proceditur. Videtur quod peccatum Adae fuit gravius | |
| 4212 quam peccatum Evae. Dicitur enim I ad Tim. II, quod <i>Adam non est | |
| 4213 seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit</i>, et sic | |
| 4214 videtur quod peccatum mulieris fuerit ex ignorantia, peccatum autem | |
| 4215 viri ex certa scientia. Sed huiusmodi peccatum est gravius, | |
| 4216 secundum illud Luc. XII, <i>ille servus qui cognovit voluntatem | |
| 4217 domini sui et non fecit secundum voluntatem eius, vapulabit multis, | |
| 4218 qui autem non cognovit et fecit digna plagis, vapulabit paucis</i>. | |
| 4219 Ergo Adam gravius peccavit quam Eva.</p> | |
| 4220 <p title="II-II q. 163 a. 4 arg. 2"><a name="45616"><span class= | |
| 4221 "ref">[45616] IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 4222 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de decem chordis, <i>si caput | |
| 4223 est vir, melius debet vivere, et praecedere in omnibus bonis factis | |
| 4224 uxorem suam, ut illa imitetur virum</i>. Sed ille qui melius debet | |
| 4225 facere, si peccet, gravius peccat. Ergo Adam gravius peccavit quam | |
| 4226 Eva.</p> | |
| 4227 <p title="II-II q. 163 a. 4 arg. 3"><a name="45617"><span class= | |
| 4228 "ref">[45617] IIª-IIae, q. 163 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 4229 Praeterea, peccatum in spiritum sanctum videtur esse gravissimum. | |
| 4230 Sed Adam videtur in spiritum sanctum peccasse, quia peccavit | |
| 4231 cogitans de divina misericordia, quod pertinet ad peccatum | |
| 4232 praesumptionis. Ergo videtur quod Adam gravius peccavit quam | |
| 4233 Eva.</p> | |
| 4234 <p title="II-II q. 163 a. 4 s. c."><a name="45618"><span class= | |
| 4235 "ref">[45618] IIª-IIae, q. 163 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 4236 contra est quod poena respondet culpae. Sed mulier gravius est | |
| 4237 punita quam vir, ut patet Gen. III. Ergo gravius peccavit quam | |
| 4238 vir.</p> | |
| 4239 <p title="II-II q. 163 a. 4 co."><a name="45619"><span class= | |
| 4240 "ref">[45619] IIª-IIae, q. 163 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 4241 dicendum quod, sicut dictum est, gravitas peccati principalius | |
| 4242 attenditur secundum peccati speciem quam secundum personae | |
| 4243 circumstantiam. Dicendum est ergo quod, si consideremus conditionem | |
| 4244 personae utriusque, scilicet mulieris et viri, peccatum viri est | |
| 4245 gravius, quia erat perfectior muliere. Sed quantum ad ipsum genus | |
| 4246 peccati, utriusque peccatum aequale dicitur, quia utriusque | |
| 4247 peccatum fuit superbia. Unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad | |
| 4248 Litt., quod mulier excusavit peccatum suum <i>in impari sexu, sed | |
| 4249 pari fastu</i>. Sed quantum ad speciem superbiae, gravius peccavit | |
| 4250 mulier, triplici ratione. Primo quidem, quia maior elatio fuit | |
| 4251 mulieris quam viri. Mulier enim credidit verum esse quod serpens | |
| 4252 suasit, scilicet quod Deus prohibuit ligni esum ne ad eius | |
| 4253 similitudinem pervenirent, et ita, dum per esum ligni vetiti Dei | |
| 4254 similitudinem consequi voluit, superbia eius ad hoc se erexit quod | |
| 4255 contra Dei voluntatem aliquid voluit obtinere. Sed vir non credidit | |
| 4256 hoc esse verum. Unde non voluit consequi divinam similitudinem | |
| 4257 contra Dei voluntatem, sed in hoc superbivit, quod voluit eam | |
| 4258 consequi per seipsum. Secundo, quia mulier non solum ipsa peccavit, | |
| 4259 sed etiam viro peccatum suggessit. Unde peccavit et in Deum et in | |
| 4260 proximum. Tertio, in hoc quod peccatum viri diminutum est ex hoc | |
| 4261 quod in peccatum consensit <i>amicabili quadam benevolentia, qua | |
| 4262 plerumque fit ut offendatur Deus ne homo ex amico fiat inimicus, | |
| 4263 quod eum facere non debuisse divinae sententiae exitus | |
| 4264 indicavit</i>, ut Augustinus dicit, XI Sup. Gen. ad litteram. Et | |
| 4265 sic patet quod peccatum mulieris fuit gravius quam peccatum | |
| 4266 viri.</p> | |
| 4267 <p title="II-II q. 163 a. 4 ad 1"><a name="45620"><span class= | |
| 4268 "ref">[45620] IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4269 ergo dicendum quod illa seductio mulieris ex praecedenti elevatione | |
| 4270 subsecuta est. Et ideo talis ignorantia non excusat, sed aggravat | |
| 4271 peccatum, inquantum scilicet ignorando in maiorem elationem erecta | |
| 4272 est.</p> | |
| 4273 <p title="II-II q. 163 a. 4 ad 2"><a name="45621"><span class= | |
| 4274 "ref">[45621] IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 4275 secundum dicendum quod ratio illa procedit ex circumstantia | |
| 4276 conditionis personae, ex qua peccatum viri fuit gravius secundum | |
| 4277 quid.</p> | |
| 4278 <p title="II-II q. 163 a. 4 ad 3"><a name="45622"><span class= | |
| 4279 "ref">[45622] IIª-IIae, q. 163 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4280 dicendum quod vir non cogitavit de divina misericordia usque ad | |
| 4281 contemptum divinae iustitiae, quod facit peccatum in spiritum | |
| 4282 sanctum, sed quia, ut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., | |
| 4283 <i>inexpertus divinae severitatis, credidit illud peccatum esse | |
| 4284 veniale</i>, id est de facili remissibile.</p> | |
| 4285 <br /> | |
| 4286 <div class="D">Quaestio 164</div> | |
| 4287 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 4288 <p title="II-II q. 164 pr."><a name="45623"><span class= | |
| 4289 "ref">[45623] IIª-IIae, q. 164 pr.</span></a> Deinde | |
| 4290 considerandum est de poena primi peccati. Et circa hoc quaeruntur | |
| 4291 duo. Primo, de morte, quae est poena communis. Secundo, de aliis | |
| 4292 particularibus poenis quae in Genesi assignantur.</p> | |
| 4293 <br /> | |
| 4294 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 4295 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 1"><a name="45624"><span class= | |
| 4296 "ref">[45624] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4297 primum sic proceditur. Videtur quod mors non sit poena peccati | |
| 4298 primorum parentum. Illud enim quod est homini naturale, non potest | |
| 4299 dici poena peccati, quia peccatum non perficit naturam, sed vitiat. | |
| 4300 Mors autem est homini naturalis, quod patet ex hoc quod corpus eius | |
| 4301 ex contrariis componitur; et ex hoc etiam quod mortale ponitur in | |
| 4302 definitione hominis. Ergo mors non est poena peccati primorum | |
| 4303 parentum.</p> | |
| 4304 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 2"><a name="45625"><span class= | |
| 4305 "ref">[45625] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 4306 Praeterea, mors et alii corporales defectus similiter inveniuntur | |
| 4307 in homine sicut et in aliis animalibus, secundum illud Eccle. III, | |
| 4308 <i>unus interitus est hominis et iumentorum, et aequa utriusque | |
| 4309 conditio</i>. Sed in animalibus brutis mors non est poena peccati. | |
| 4310 Ergo etiam neque in hominibus.</p> | |
| 4311 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 3"><a name="45626"><span class= | |
| 4312 "ref">[45626] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 4313 Praeterea, peccatum primorum parentum fuit specialium personarum. | |
| 4314 Sed mors consequitur totam humanam naturam. Ergo non videtur esse | |
| 4315 poena peccati primorum parentum.</p> | |
| 4316 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 4"><a name="45627"><span class= | |
| 4317 "ref">[45627] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 4</span></a> | |
| 4318 Praeterea, omnes aequaliter derivantur a primis parentibus. Si | |
| 4319 igitur mors esset poena peccati primorum parentum, sequeretur quod | |
| 4320 omnes homines aequaliter mortem paterentur. Quod patet esse falsum, | |
| 4321 quia quidam citius aliis, et gravius moriuntur. Ergo mors non est | |
| 4322 poena primi peccati.</p> | |
| 4323 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 5"><a name="45628"><span class= | |
| 4324 "ref">[45628] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 5</span></a> | |
| 4325 Praeterea, malum poenae est a Deo, ut supra habitum est. Sed mors | |
| 4326 non videtur esse a Deo, dicitur enim Sap. I, quod <i>Deus mortem | |
| 4327 non fecit</i>. Ergo mors non est poena primi peccati.</p> | |
| 4328 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 6"><a name="45629"><span class= | |
| 4329 "ref">[45629] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 6</span></a> | |
| 4330 Praeterea, poenae non videntur esse meritoriae, nam meritum | |
| 4331 continetur sub bono, poena autem sub malo. Sed mors quandoque est | |
| 4332 meritoria, sicut patet de morte martyrum. Ergo videtur quod mors | |
| 4333 non sit poena.</p> | |
| 4334 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 7"><a name="45630"><span class= | |
| 4335 "ref">[45630] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 7</span></a> | |
| 4336 Praeterea, poena videtur esse afflictiva. Sed mors non potest esse | |
| 4337 afflictiva, ut videtur, quia quando mors est, homo non sentit; | |
| 4338 quando autem non est, sentiri non potest. Ergo mors non est poena | |
| 4339 peccati.</p> | |
| 4340 <p title="II-II q. 164 a. 1 arg. 8"><a name="45631"><span class= | |
| 4341 "ref">[45631] IIª-IIae, q. 164 a. 1 arg. 8</span></a> | |
| 4342 Praeterea, si mors esset poena peccati, statim fuisset ad peccatum | |
| 4343 consecuta. Sed hoc non est verum, nam primi parentes post peccatum | |
| 4344 diu vixerunt, ut patet Gen. IV. Ergo mors non videtur esse poena | |
| 4345 peccati.</p> | |
| 4346 <p title="II-II q. 164 a. 1 s. c."><a name="45632"><span class= | |
| 4347 "ref">[45632] IIª-IIae, q. 164 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 4348 contra est quod apostolus dicit, Rom. V, <i>per unum hominem | |
| 4349 peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors</i>.</p> | |
| 4350 <p title="II-II q. 164 a. 1 co."><a name="45633"><span class= | |
| 4351 "ref">[45633] IIª-IIae, q. 164 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4352 dicendum quod, si aliquis propter culpam suam privetur aliquo | |
| 4353 beneficio sibi dato, carentia illius beneficii est poena culpae | |
| 4354 illius. Sicut autem in primo dictum est, homini in prima sui | |
| 4355 institutione hoc beneficium fuit collatum divinitus, ut quandiu | |
| 4356 mens eius esset Deo subiecta, inferiores vires animae subiicerentur | |
| 4357 rationali menti, et corpus animae subiiceretur. Sed quia mens | |
| 4358 hominis per peccatum a divina subiectione recessit, consecutum est | |
| 4359 ut nec inferiores vires totaliter rationi subiicerentur, unde tanta | |
| 4360 est rebellio carnalis appetitus ad rationem; nec etiam corpus | |
| 4361 totaliter subiiceretur animae, unde consequitur mors, et alii | |
| 4362 corporales defectus. Vita enim et incolumitas corporis consistit in | |
| 4363 hoc quod subiiciatur animae, sicut perfectibile suae perfectioni, | |
| 4364 unde, per oppositum, mors et aegritudo, et quilibet corporalis | |
| 4365 defectus, pertinet ad defectum subiectionis corporis ad animam. | |
| 4366 Unde patet quod, sicut rebellio carnalis appetitus ad spiritum est | |
| 4367 poena peccati primorum parentum, ita etiam et mors et omnes | |
| 4368 corporales defectus.</p> | |
| 4369 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 1"><a name="45634"><span class= | |
| 4370 "ref">[45634] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4371 ergo dicendum quod naturale dicitur quod ex principiis naturae | |
| 4372 causatur. Naturae autem per se principia sunt forma et materia. | |
| 4373 Forma autem hominis est anima rationalis, quae de se est | |
| 4374 immortalis. Et ideo mors non est naturalis homini ex parte suae | |
| 4375 formae. Materia autem hominis est corpus tale quod est ex | |
| 4376 contrariis compositum, ad quod sequitur ex necessitate | |
| 4377 corruptibilitas. Et quantum ad hoc, mors est homini naturalis. Haec | |
| 4378 tamen conditio in materia humani corporis est consequens ex | |
| 4379 necessitate materiae, quia oportebat corpus humanum esse organum | |
| 4380 tactus, et per consequens medium inter tangibilia; et hoc non | |
| 4381 poterat esse nisi esset ex contrariis compositum, ut patet per | |
| 4382 philosophum, in II de anima. Non autem est conditio secundum quam | |
| 4383 materia adaptetur formae, quia, si esset possibile, cum forma sit | |
| 4384 incorruptibilis, potius oporteret materiam incorruptibilem esse. | |
| 4385 Sicut quod serra sit ferrea, competit formae et actioni ipsius, ut | |
| 4386 per duritiem sit apta ad secandum, sed quod sit potens rubiginem | |
| 4387 contrahere, consequitur ex necessitate talis materiae, et non | |
| 4388 secundum electionem agentis; nam si artifex posset, faceret ex | |
| 4389 ferro serram quae rubiginem non posset contrahere. Deus autem, qui | |
| 4390 est conditor hominis, omnipotens est. Unde ademit suo beneficio ab | |
| 4391 homine primitus instituto necessitatem moriendi ex tali materia | |
| 4392 consequentem. Quod tamen beneficium subtractum est per peccatum | |
| 4393 primorum parentum. Et sic mors et est naturalis, propter | |
| 4394 conditionem materiae, et est poenalis, propter amissionem divini | |
| 4395 beneficii praeservantis a morte.</p> | |
| 4396 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 2"><a name="45635"><span class= | |
| 4397 "ref">[45635] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 4398 secundum dicendum quod similitudo illa hominis ad alia animalia | |
| 4399 attenditur quantum ad conditionem materiae, idest quantum ad corpus | |
| 4400 ex contrariis compositum, non autem quantum ad formam. Nam anima | |
| 4401 hominis est immortalis, brutorum vero animalium animae sunt | |
| 4402 mortales.</p> | |
| 4403 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 3"><a name="45636"><span class= | |
| 4404 "ref">[45636] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4405 dicendum quod primi parentes fuerunt instituti a Deo non solum | |
| 4406 sicut quaedam personae singulares, sed sicut quaedam principia | |
| 4407 totius humanae naturae ab eis in posteros derivandae simul cum | |
| 4408 beneficio divino praeservante a morte. Et ideo per eorum peccatum | |
| 4409 tota humana natura in posteris tali beneficio destituta, mortem | |
| 4410 incurrit.</p> | |
| 4411 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 4"><a name="45637"><span class= | |
| 4412 "ref">[45637] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 4413 dicendum quod aliquis defectus ex peccato consequitur dupliciter. | |
| 4414 Uno modo, per modum poenae taxatae a iudice. Et talis defectus | |
| 4415 aequalis debet esse in his ad quos aequaliter pertinet peccatum. | |
| 4416 Alius autem defectus est qui ex huiusmodi poena per accidens | |
| 4417 consequitur, sicut quod aliquis pro sua culpa excaecatus, cadat in | |
| 4418 via. Et talis defectus culpae non proportionatur, nec ab homine | |
| 4419 iudice pensatur, qui non potest fortuitos eventus praecognoscere. | |
| 4420 Sic igitur poena taxata pro primo peccato, proportionaliter ei | |
| 4421 respondens, fuit subtractio divini beneficii quo rectitudo et | |
| 4422 integritas humanae naturae conservabatur. Defectus autem | |
| 4423 consequentes subtractionem huius beneficii, sunt mors et aliae | |
| 4424 poenalitates praesentis vitae. Et ideo non oportet huiusmodi poenas | |
| 4425 aequales esse in his ad quos aequaliter pertinet primum peccatum. | |
| 4426 Verum quia Deus praescius est omnium futurorum eventuum, ex | |
| 4427 dispensatione divinae providentiae huiusmodi poenalitates | |
| 4428 diversimode in diversis inveniuntur, non quidem propter aliqua | |
| 4429 merita praecedentia hanc vitam, ut Origenes posuit (hoc enim est | |
| 4430 contra id quod dicitur Rom. IX, <i>cum nondum aliquid boni aut mali | |
| 4431 egissent</i>; est etiam contra hoc quod in primo ostensum est, quod | |
| 4432 anima non est creata ante corpus); sed vel in poenam paternorum | |
| 4433 peccatorum, inquantum filius est quaedam res patris, unde | |
| 4434 frequenter parentes puniuntur in prole; vel etiam propter remedium | |
| 4435 salutis eius qui huiusmodi poenalitatibus subditur, ut scilicet per | |
| 4436 hoc a peccatis arceatur, vel etiam de virtutibus non superbiat, et | |
| 4437 per patientiam coronetur.</p> | |
| 4438 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 5"><a name="45638"><span class= | |
| 4439 "ref">[45638] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 4440 dicendum quod mors dupliciter potest considerari. Uno modo, | |
| 4441 secundum quod est quoddam malum humanae naturae. Et sic non est ex | |
| 4442 Deo, sed est defectus quidam incidens ex culpa humana. Alio modo | |
| 4443 potest considerari secundum quod habet quandam rationem boni, prout | |
| 4444 scilicet est quaedam iusta poena. Et sic est a Deo. Unde Augustinus | |
| 4445 dicit, in libro Retractat., quod Deus non est auctor mortis, nisi | |
| 4446 inquantum est poena.</p> | |
| 4447 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 6"><a name="45639"><span class= | |
| 4448 "ref">[45639] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum | |
| 4449 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XIII de Civ. Dei, | |
| 4450 <i>quemadmodum iniusti male utuntur non tantum malis, verum etiam | |
| 4451 bonis; ita iusti bene utuntur non tantum bonis, sed etiam malis. | |
| 4452 Hinc fit ut et mali male lege utantur, quamvis sit lex bonum, et | |
| 4453 boni bene moriantur, quamvis sit mors malum</i>. Inquantum igitur | |
| 4454 sancti bene morte utuntur, fit eis mors meritoria.</p> | |
| 4455 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 7"><a name="45640"><span class= | |
| 4456 "ref">[45640] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 7</span></a> Ad | |
| 4457 septimum dicendum quod mors dupliciter accipi potest. Uno modo, pro | |
| 4458 ipsa privatione vitae. Et sic mors sentiri non potest, cum sit | |
| 4459 privatio sensus et vitae. Et sic non est poena sensus, sed poena | |
| 4460 damni. Alio modo, secundum quod nominat ipsam corruptionem quae | |
| 4461 terminatur ad privationem praedictam. De corruptione autem, sicut | |
| 4462 et de generatione, dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum | |
| 4463 quod est terminus alterationis. Et sic in ipso instanti in quo | |
| 4464 primo privatur vita, dicitur inesse mors. Et secundum hoc etiam, | |
| 4465 mors non est poena sensus. Alio modo corruptio potest accipi cum | |
| 4466 alteratione praecedente, prout dicitur aliquis mori dum movetur in | |
| 4467 mortem; sicut dicitur aliquid generari dum movetur in generatum | |
| 4468 esse. Et sic mors potest esse afflictiva.</p> | |
| 4469 <p title="II-II q. 164 a. 1 ad 8"><a name="45641"><span class= | |
| 4470 "ref">[45641] IIª-IIae, q. 164 a. 1 ad 8</span></a> Ad octavum | |
| 4471 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., | |
| 4472 <i>quamvis annos multos primi parentes postea vixerint, illo tamen | |
| 4473 die mori coeperunt quo mortis legem, qua in senium veterascerent, | |
| 4474 acceperunt</i>.</p> | |
| 4475 <br /> | |
| 4476 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4477 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 1"><a name="45642"><span class= | |
| 4478 "ref">[45642] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4479 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter particulares | |
| 4480 poenae primorum parentum determinentur in Scriptura. Non enim debet | |
| 4481 assignari ut poena peccati id quod etiam sine peccato esset. Sed | |
| 4482 dolor in pariendo esset, ut videtur, etiam sine peccato, hoc enim | |
| 4483 requirit dispositio feminei sexus, ut proles nasci non possit sine | |
| 4484 dolore parientis. Similiter etiam subiectio mulieris ad virum | |
| 4485 consequitur perfectionem virilis sexus et imperfectionem muliebris. | |
| 4486 Germinatio etiam spinarum et tribulorum ad naturam terrae pertinet, | |
| 4487 quae fuisset etiam sine peccato. Non ergo huiusmodi sunt | |
| 4488 convenientes poenae primi peccati.</p> | |
| 4489 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 2"><a name="45643"><span class= | |
| 4490 "ref">[45643] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 4491 Praeterea, illud quod pertinet ad dignitatem alicuius, non videtur | |
| 4492 ad poenam eius pertinere. Sed multiplicatio conceptus pertinet ad | |
| 4493 dignitatem mulieris. Ergo non debet poni quasi mulieris poena.</p> | |
| 4494 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 3"><a name="45644"><span class= | |
| 4495 "ref">[45644] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 4496 Praeterea, poena peccati primorum parentum ad omnes derivatur, | |
| 4497 sicut de morte dictum est. Sed non omnium mulierum multiplicantur | |
| 4498 conceptus, nec omnes viri in sudore vultus sui pane vescuntur. Non | |
| 4499 ergo ista sunt convenientes poenae primi peccati.</p> | |
| 4500 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 4"><a name="45645"><span class= | |
| 4501 "ref">[45645] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 4</span></a> | |
| 4502 Praeterea, locus Paradisi propter hominem factus erat. Sed nihil | |
| 4503 debet esse frustra in rerum ordine. Ergo videtur quod non fuerit | |
| 4504 conveniens hominis poena quod a Paradiso excluderetur.</p> | |
| 4505 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 5"><a name="45646"><span class= | |
| 4506 "ref">[45646] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 5</span></a> | |
| 4507 Praeterea, locus ille Paradisi terrestris de se dicitur esse | |
| 4508 inaccessibilis. Frustra ergo apposita sunt alia impedimenta, ne | |
| 4509 homo illuc reverteretur, scilicet Cherubin et gladius flammeus | |
| 4510 atque versatilis.</p> | |
| 4511 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 6"><a name="45647"><span class= | |
| 4512 "ref">[45647] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 6</span></a> | |
| 4513 Praeterea, homo post peccatum statim necessitati mortis fuit | |
| 4514 addictus, et ita beneficio ligni vitae non poterat ad | |
| 4515 immortalitatem reparari. Frustra ergo ei esus ligni vitae | |
| 4516 interdicitur. Cum dicitur Gen. III, <i>videte, ne forte sumat de | |
| 4517 ligno vitae, et vivat in aeternum</i>.</p> | |
| 4518 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 7"><a name="45648"><span class= | |
| 4519 "ref">[45648] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 7</span></a> | |
| 4520 Praeterea, insultare misero videtur misericordiae et clementiae | |
| 4521 repugnare, quae maxime in Scriptura Deo attribuitur, secundum illud | |
| 4522 Psalmi, <i>miserationes eius super omnia opera eius</i>. Ergo | |
| 4523 inconvenienter ponitur dominum insultasse primis parentibus per | |
| 4524 peccatum iam in miseriam deductis, ubi dicitur, <i>ecce, Adam quasi | |
| 4525 unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum.</i></p> | |
| 4526 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 8"><a name="45649"><span class= | |
| 4527 "ref">[45649] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 8</span></a> | |
| 4528 Praeterea, vestitus ad necessitatem hominis pertinet, sicut et | |
| 4529 cibus, secundum illud I ad Tim. ult., <i>habentes alimenta et | |
| 4530 quibus tegamur, his contenti sumus</i>. Ergo, sicut cibus primis | |
| 4531 parentibus fuit attributus ante peccatum, ita etiam et vestitus | |
| 4532 attribui debuit. Inconvenienter ergo post peccatum dicitur eis Deus | |
| 4533 tunicas pelliceas fecisse.</p> | |
| 4534 <p title="II-II q. 164 a. 2 arg. 9"><a name="45650"><span class= | |
| 4535 "ref">[45650] IIª-IIae, q. 164 a. 2 arg. 9</span></a> | |
| 4536 Praeterea, poena quae peccato alicui adhibetur, debet plus habere | |
| 4537 in malo quam emolumentum quod quis ex peccato consequitur, | |
| 4538 alioquin, per poenam non deterreretur aliquis a peccato. Sed primi | |
| 4539 parentes ex peccato consecuti sunt quod eorum oculi aperirentur, ut | |
| 4540 dicitur Gen. III. Hoc autem praeponderat in bono omnibus malis | |
| 4541 poenalibus quae ponuntur ex peccato consecuta. Inconvenienter | |
| 4542 igitur describuntur poenae peccatum primorum parentum | |
| 4543 consequentes.</p> | |
| 4544 <p title="II-II q. 164 a. 2 s. c."><a name="45651"><span class= | |
| 4545 "ref">[45651] IIª-IIae, q. 164 a. 2 s. c.</span></a> In | |
| 4546 contrarium est quod huiusmodi poenae sunt divinitus taxatae, qui | |
| 4547 omnia facit in numero, pondere et mensura, ut dicitur Sap. XI.</p> | |
| 4548 <p title="II-II q. 164 a. 2 co."><a name="45652"><span class= | |
| 4549 "ref">[45652] IIª-IIae, q. 164 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 4550 dicendum quod, sicut dictum est, primi parentes propter suum | |
| 4551 peccatum privati sunt beneficio divino quo humanae naturae | |
| 4552 integritas in eis conservabatur, per cuius subtractionem humana | |
| 4553 natura in defectus poenales incidit. Et ideo dupliciter puniti | |
| 4554 fuerunt. Primo quidem, quantum ad hoc quod subtractum fuit eis id | |
| 4555 quod integritatis statui competebat, scilicet locus terrestris | |
| 4556 Paradisi, quod significatur Gen. III, cum dicitur, <i>et emisit eum | |
| 4557 Deus de Paradiso voluptatis</i>. Et quia ad illum statum primae | |
| 4558 innocentiae per seipsum redire non poterat, convenienter apposita | |
| 4559 sunt impedimenta ne rediret ad ea quae primo statui competebant, | |
| 4560 scilicet a cibo, ne sumeret de ligno vitae; et a loco, | |
| 4561 <i>collocavit Deus ante Paradisum Cherubin et flammeum gladium</i>. | |
| 4562 Secundo autem puniti fuerunt quantum ad hoc quod attributa sunt eis | |
| 4563 ea quae naturae conveniunt tali beneficio destitutae. Et hoc quidem | |
| 4564 et quantum ad corpus, et quantum ad animam. Quantum quidem ad | |
| 4565 corpus, ad quod pertinet differentia sexus, alia poena attributa | |
| 4566 est mulieri, alia viro. Mulieri quidem attributa est poena secundum | |
| 4567 duo propter quae viro coniungitur, quae sunt generatio prolis, et | |
| 4568 communicatio operum pertinentium ad domesticam conversationem. | |
| 4569 Quantum autem ad generationem prolis, punita fuit dupliciter. Primo | |
| 4570 quidem, quantum ad taedia quae sustinet portando prolem conceptam, | |
| 4571 et hoc significatur cum dicitur, <i>multiplicabo aerumnas tuas et | |
| 4572 conceptus tuos</i>. Et quantum ad dolorem quem patitur in pariendo, | |
| 4573 et quantum ad hoc dicitur, <i>in dolore paries</i>. Quantum vero ad | |
| 4574 domesticam conversationem, punitur secundum hoc quod subiicitur | |
| 4575 dominationi viri, per hoc quod dicitur, <i>sub viri potestate | |
| 4576 eris</i>. Sicut autem ad mulierem pertinet ut subdatur viro in his | |
| 4577 quae ad domesticam conversationem pertinent, ita ad virum pertinet | |
| 4578 quod necessaria vitae procuret. Et circa hoc punitur tripliciter. | |
| 4579 Primo quidem, per terrae sterilitatem, cum dicitur, maledicta terra | |
| 4580 in opere tuo. Secundo, per laboris anxietatem, sine qua fructus | |
| 4581 terrae non percipit, unde dicitur, <i>in labore comedes de ea | |
| 4582 cunctis diebus vitae tuae</i>. Tertio, quantum ad impedimenta quae | |
| 4583 proveniunt terram colentibus, unde dicitur, <i>spinas et tribulos | |
| 4584 germinabit tibi</i>. Similiter etiam ex parte animae triplex eorum | |
| 4585 poena describitur. Primo quidem, quantum ad confusionem quam passi | |
| 4586 sunt de rebellione carnis ad spiritum, unde dicitur, <i>aperti sunt | |
| 4587 oculi amborum, et cognoverunt se esse nudos</i>. Secundo, quantum | |
| 4588 ad increpationem propriae culpae, per hoc quod dicitur, <i>ecce, | |
| 4589 Adam factus est quasi unus ex nobis</i>. Tertio, quantum ad | |
| 4590 commemorationem futurae mortis, secundum quod ei dictum est, | |
| 4591 <i>pulvis es, et in pulverem reverteris</i>. Ad quod etiam pertinet | |
| 4592 quod Deus fecit eis tunicas pelliceas, in signum mortalitatis | |
| 4593 eorum.</p> | |
| 4594 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 1"><a name="45653"><span class= | |
| 4595 "ref">[45653] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4596 ergo dicendum quod in statu innocentiae fuisset partus absque | |
| 4597 dolore. Dicit enim Augustinus, XIV de Civ. Dei, <i>sic ad pariendum | |
| 4598 non doloris gemitus, sed maturitatis impulsus feminea viscera | |
| 4599 relaxaret, sicut ad concipiendum non libidinis appetitus, sed | |
| 4600 voluntarius usus naturam utramque coniungeret</i>. Subiectio autem | |
| 4601 mulieris ad virum intelligenda est in poenam mulieris esse inducta, | |
| 4602 non quantum ad regimen, quia etiam ante peccatum vir caput mulieris | |
| 4603 fuisset et eius gubernator existeret, sed prout mulier, contra | |
| 4604 propriam voluntatem, necesse habet viri voluntati parere. Spinas | |
| 4605 autem et tribulos terra germinasset, si homo non peccasset, in | |
| 4606 cibum animalium, non autem in hominis poenam, quia scilicet per | |
| 4607 eorum exortum nullus labor aut punctio homini operanti in terra | |
| 4608 accideret, ut Augustinus dicit, super Gen. ad Litt. Quamvis | |
| 4609 Alcuinus dicat quod ante peccatum terra omnino spinas et tribulos | |
| 4610 non germinasset. Sed primum melius est.</p> | |
| 4611 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 2"><a name="45654"><span class= | |
| 4612 "ref">[45654] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 4613 secundum dicendum quod multitudo conceptuum inducitur in poenam | |
| 4614 mulieris, non propter ipsam procreationem prolis, quae etiam ante | |
| 4615 peccatum fuisset, sed propter multitudinem afflictionum, quae | |
| 4616 mulier patitur ex hoc quod portat fetum conceptum. Unde signanter | |
| 4617 coniungitur, <i>multiplicabo aerumnas tuas et conceptus | |
| 4618 tuos</i>.</p> | |
| 4619 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 3"><a name="45655"><span class= | |
| 4620 "ref">[45655] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4621 dicendum quod illae poenae aliqualiter ad omnes pertinent. | |
| 4622 Quaecumque enim mulier concipit, necesse est quod aerumnas patiatur | |
| 4623 et cum dolore pariat, praeter beatam virginem, quae sine | |
| 4624 corruptione concepit et sine dolore peperit, quia eius conceptio | |
| 4625 non fuit secundum legem naturae a primis parentibus derivata. Si | |
| 4626 autem aliqua non concipit neque parit, patitur sterilitatis | |
| 4627 defectum, qui praeponderat poenis praedictis. Similiter etiam | |
| 4628 oportet ut quicumque terram operatur, in sudore vultus comedat | |
| 4629 panem. Et qui ipsi per se agriculturam non exercent, in aliis | |
| 4630 laboribus occupantur, homo enim nascitur ad laborem, ut dicitur Iob | |
| 4631 V, et sic panem ab aliis in sudore vultus elaboratum manducant.</p> | |
| 4632 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 4"><a name="45656"><span class= | |
| 4633 "ref">[45656] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 4634 dicendum quod locus ille Paradisi terrestris, quamvis non serviat | |
| 4635 homini ad usum, servit tamen ei ad documentum, dum cognoscit | |
| 4636 propter peccatum se tali loco fuisse privatum; et dum per ea quae | |
| 4637 corporaliter in illo Paradiso sunt, instruuntur de his quae | |
| 4638 pertinent ad Paradisum caelestem, quo aditus homini praeparatur per | |
| 4639 Christum.</p> | |
| 4640 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 5"><a name="45657"><span class= | |
| 4641 "ref">[45657] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 4642 dicendum quod, salvis spiritualis sensus mysteriis, locus ille | |
| 4643 praecipue videtur esse inaccessibilis propter vehementiam aestus in | |
| 4644 locis intermediis ex propinquitate solis. Et hoc significatur per | |
| 4645 flammeum gladium, qui versatilis dicitur, propter proprietatem | |
| 4646 motus circularis huiusmodi aestum causantis. Et quia motus | |
| 4647 corporalis creaturae disponitur ministerio Angelorum, ut patet per | |
| 4648 Augustinum, III de Trin.; convenienter etiam simul cum gladio | |
| 4649 versatili Cherubin adiungitur, ad custodiendam viam ligni vitae. | |
| 4650 Unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., <i>hoc per caelestes | |
| 4651 potestates etiam in Paradiso visibili factum esse credendum est, ut | |
| 4652 per angelicum ministerium esset illic quaedam ignea | |
| 4653 custodia</i>.</p> | |
| 4654 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 6"><a name="45658"><span class= | |
| 4655 "ref">[45658] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum | |
| 4656 dicendum quod homo, si post peccatum de ligno vitae comedisset, non | |
| 4657 propter hoc immortalitatem recuperasset, sed beneficio illius cibi | |
| 4658 potuisset vitam magis prolongare. Unde quod dicitur, et vivat in | |
| 4659 aeternum, sumitur ibi aeternum pro diuturno. Hoc autem non | |
| 4660 expediebat homini, ut in miseria huius vitae diutius | |
| 4661 permaneret.</p> | |
| 4662 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 7"><a name="45659"><span class= | |
| 4663 "ref">[45659] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 7</span></a> Ad | |
| 4664 septimum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad | |
| 4665 Litt., <i>verba Dei non tam sunt primis parentibus insultantis, | |
| 4666 quam ceteros, ne ita superbiant, deterrentis, propter quos ista | |
| 4667 conscripta sunt, quia scilicet non solum Adam non fuit factus | |
| 4668 qualis fieri voluit, sed nec illud quod factus fuerat, | |
| 4669 conservavit</i>.</p> | |
| 4670 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 8"><a name="45660"><span class= | |
| 4671 "ref">[45660] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 8</span></a> Ad octavum | |
| 4672 dicendum quod vestitus necessarius est homini secundum statum | |
| 4673 praesentis miseriae, propter duo, primo quidem, propter defectum ab | |
| 4674 exterioribus nocumentis, puta intemperie caloris et frigoris; | |
| 4675 secundo, ad tegumentum ignominiae, ne turpitudo membrorum appareat | |
| 4676 in quibus praecipue manifestatur rebellio carnis ad spiritum. Haec | |
| 4677 autem duo in primo statu non erant. Quia in statu illo corpus | |
| 4678 hominis non poterat per aliquid extrinsecum laedi, ut in primo | |
| 4679 dictum est. Nec etiam erat in statu illo aliqua turpitudo in | |
| 4680 corpore hominis quae confusionem induceret, unde dicitur Genesi, | |
| 4681 <i>erat autem uterque nudus</i>, Adam scilicet et uxor eius, et non | |
| 4682 erubescebant. Alia autem ratio est de cibo, qui est necessarius ad | |
| 4683 fomentum caloris naturalis et ad corporis augmentum.</p> | |
| 4684 <p title="II-II q. 164 a. 2 ad 9"><a name="45661"><span class= | |
| 4685 "ref">[45661] IIª-IIae, q. 164 a. 2 ad 9</span></a> Ad nonum | |
| 4686 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., non | |
| 4687 est credendum quod primi parentes essent producti clausis oculis, | |
| 4688 praecipue cum de muliere dicatur quod <i>vidit lignum, quod esset | |
| 4689 pulchrum et bonum ad vescendum. Aperti ergo sunt oculi amborum ad | |
| 4690 aliquid intuendum et cogitandum quod antea nunquam adverterant</i>, | |
| 4691 scilicet ad invicem concupiscendum, quod ante non fuerat.</p> | |
| 4692 <br /> | |
| 4693 <div class="D">Quaestio 165</div> | |
| 4694 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 4695 <p title="II-II q. 165 pr."><a name="45662"><span class= | |
| 4696 "ref">[45662] IIª-IIae, q. 165 pr.</span></a> Deinde | |
| 4697 considerandum est de tentatione primorum parentum. Circa quam | |
| 4698 quaeruntur duo. Primo, utrum fuerit conveniens quod homo a Diabolo | |
| 4699 tentaretur. Secundo, de modo et ordine illius tentationis.</p> | |
| 4700 <br /> | |
| 4701 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 4702 <p title="II-II q. 165 a. 1 arg. 1"><a name="45663"><span class= | |
| 4703 "ref">[45663] IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4704 primum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens ut homo a | |
| 4705 Diabolo tentaretur. Eadem enim poena finalis debetur peccato Angeli | |
| 4706 et peccato hominis, secundum illud Matth. XXV, <i>ite, maledicti, | |
| 4707 in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis eius</i>. Sed | |
| 4708 primum peccatum Angeli non fuit ex aliqua tentatione exteriori. | |
| 4709 Ergo nec primum peccatum hominis debuit esse ex aliqua tentatione | |
| 4710 exteriori.</p> | |
| 4711 <p title="II-II q. 165 a. 1 arg. 2"><a name="45664"><span class= | |
| 4712 "ref">[45664] IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 4713 Praeterea, Deus, praescius futurorum, sciebat quod homo per | |
| 4714 tentationem Daemonis in peccatum deiiceretur, et sic bene sciebat | |
| 4715 quod non expediebat ei quod tentaretur. Ergo videtur quod non | |
| 4716 fuerit conveniens quod permitteret eum tentari.</p> | |
| 4717 <p title="II-II q. 165 a. 1 arg. 3"><a name="45665"><span class= | |
| 4718 "ref">[45665] IIª-IIae, q. 165 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 4719 Praeterea, quod aliquis impugnatorem habeat, ad poenam pertinere | |
| 4720 videtur, sicut et e contrario ad praemium pertinere videtur quod | |
| 4721 impugnatio subtrahatur, secundum illud Prov. XVI, <i>cum placuerint | |
| 4722 domino viae hominis, inimicos quoque eius convertet ad pacem</i>. | |
| 4723 Sed poena non debet praecedere culpam. Ergo inconveniens fuit quod | |
| 4724 homo ante peccatum tentaretur.</p> | |
| 4725 <p title="II-II q. 165 a. 1 s. c."><a name="45666"><span class= | |
| 4726 "ref">[45666] IIª-IIae, q. 165 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 4727 contra est quod dicitur Eccli. XXXIV, <i>qui non est tentatus, | |
| 4728 qualia scit?</i></p> | |
| 4729 <p title="II-II q. 165 a. 1 co."><a name="45667"><span class= | |
| 4730 "ref">[45667] IIª-IIae, q. 165 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4731 dicendum quod divina sapientia disponit omnia suaviter, ut dicitur | |
| 4732 Sap. VIII, inquantum scilicet sua providentia singulis attribuit | |
| 4733 quae eis competunt secundum suam naturam; quia, ut Dionysius dicit, | |
| 4734 IV cap. de Div. Nom., <i>providentiae non est naturam corrumpere, | |
| 4735 sed salvare</i>. Hoc autem pertinet ad conditionem humanae naturae, | |
| 4736 ut ab aliis creaturis iuvari vel impediri possit. Unde conveniens | |
| 4737 fuit ut Deus hominem in statu innocentiae et tentari permitteret | |
| 4738 per malos Angelos, et iuvari eum faceret per bonos. Ex speciali | |
| 4739 autem beneficio gratiae hoc erat ei collatum, ut nulla creatura | |
| 4740 exterior ei posset nocere contra propriam voluntatem, per quam | |
| 4741 etiam tentationi Daemonis resistere poterat.</p> | |
| 4742 <p title="II-II q. 165 a. 1 ad 1"><a name="45668"><span class= | |
| 4743 "ref">[45668] IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4744 ergo dicendum quod supra naturam humanam est aliqua natura in qua | |
| 4745 potest malum culpae inveniri, non autem supra naturam angelicam. | |
| 4746 Tentare autem inducendo ad malum, non est nisi iam depravati per | |
| 4747 culpam. Et ideo conveniens fuit ut homo per Angelum malum | |
| 4748 tentaretur ad peccandum, sicut etiam, secundum naturae ordinem, per | |
| 4749 Angelum bonum promovetur ad perfectionem. Angelus autem a suo | |
| 4750 superiori, scilicet a Deo, in bono perfici potuit, non autem ad | |
| 4751 peccandum induci, quia, sicut dicitur Iac. I, <i>Deus intentator | |
| 4752 malorum est</i>.</p> | |
| 4753 <p title="II-II q. 165 a. 1 ad 2"><a name="45669"><span class= | |
| 4754 "ref">[45669] IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 4755 secundum dicendum quod, sicut Deus sciebat quod homo per | |
| 4756 tentationem in peccatum esset deiiciendus, ita etiam sciebat quod | |
| 4757 per liberum arbitrium resistere poterat tentatori. Hoc autem | |
| 4758 requirebat conditio naturae ipsius, ut propriae voluntati | |
| 4759 relinqueretur, secundum illud Eccli. XV, <i>Deus reliquit hominem | |
| 4760 in manu consilii sui</i>. Unde Augustinus dicit, XI super Gen. ad | |
| 4761 Litt., <i>non mihi videtur magnae laudis futurum fuisse hominem, si | |
| 4762 propterea posset bene vivere quia nemo male vivere suaderet, cum et | |
| 4763 in natura posse, et in potestate haberet velle non consentire | |
| 4764 suadenti</i>.</p> | |
| 4765 <p title="II-II q. 165 a. 1 ad 3"><a name="45670"><span class= | |
| 4766 "ref">[45670] IIª-IIae, q. 165 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4767 dicendum quod impugnatio cui cum difficultate resistitur, poenalis | |
| 4768 est. Sed homo in statu innocentiae poterat absque omni difficultate | |
| 4769 tentationi resistere. Et ideo impugnatio tentatoris poenalis ei non | |
| 4770 fuit.</p> | |
| 4771 <br /> | |
| 4772 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4773 <p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 1"><a name="45671"><span class= | |
| 4774 "ref">[45671] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4775 secundum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens modus | |
| 4776 et ordo primae tentationis. Sicut enim ordine naturae Angelus erat | |
| 4777 superior homine, ita et vir erat perfectior muliere. Sed peccatum | |
| 4778 pervenit ab Angelo ad hominem. Ergo, pari ratione, debuit pervenire | |
| 4779 a viro in mulierem, ut scilicet mulier per virum tentaretur, et non | |
| 4780 e converso.</p> | |
| 4781 <p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 2"><a name="45672"><span class= | |
| 4782 "ref">[45672] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 4783 Praeterea, tentatio primorum parentum fuit per suggestionem. Potest | |
| 4784 autem Diabolus suggerere homini etiam absque aliqua exteriori | |
| 4785 sensibili creatura. Cum ergo primi parentes essent spirituali mente | |
| 4786 praediti, minus sensibilibus quam intelligibilibus inhaerentes, | |
| 4787 convenientius fuisset quod solum spirituali tentatione homo | |
| 4788 tentaretur quam exteriori.</p> | |
| 4789 <p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 3"><a name="45673"><span class= | |
| 4790 "ref">[45673] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 4791 Praeterea, non potest convenienter aliquis malum suggerere nisi per | |
| 4792 aliquid quod appareat bonum. Sed multa alia animalia habent maiorem | |
| 4793 apparentiam boni quam serpens. Non ergo convenienter tentatus fuit | |
| 4794 homo a Diabolo per serpentem.</p> | |
| 4795 <p title="II-II q. 165 a. 2 arg. 4"><a name="45674"><span class= | |
| 4796 "ref">[45674] IIª-IIae, q. 165 a. 2 arg. 4</span></a> | |
| 4797 Praeterea, serpens est animal irrationale. Sed animali irrationali | |
| 4798 non competit sapientia nec locutio, nec poena. Ergo inconvenienter | |
| 4799 inducitur serpens esse callidior cunctis animalibus, vel, | |
| 4800 prudentissimus omnium bestiarum, secundum aliam translationem. | |
| 4801 Inconvenienter etiam inducitur fuisse mulieri locutus, et a Deo | |
| 4802 punitus.</p> | |
| 4803 <p title="II-II q. 165 a. 2 s. c."><a name="45675"><span class= | |
| 4804 "ref">[45675] IIª-IIae, q. 165 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 4805 contra est quod id quod est primum in aliquo genere, debet esse | |
| 4806 proportionatum his quae in eodem genere consequuntur. Sed in | |
| 4807 quolibet peccato invenitur ordo primae tentationis, inquantum | |
| 4808 videlicet praecedit in sensualitate, quae per serpentem | |
| 4809 significatur, peccati concupiscentia; in ratione inferiori, quae | |
| 4810 significatur per mulierem, delectatio; in ratione superiori, quae | |
| 4811 significatur per virum, consensus peccati; ut Augustinus dicit, XII | |
| 4812 de Trin. Ergo congruus fuit ordo primae tentationis.</p> | |
| 4813 <p title="II-II q. 165 a. 2 co."><a name="45676"><span class= | |
| 4814 "ref">[45676] IIª-IIae, q. 165 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 4815 dicendum quod homo compositus est ex duplici natura, intellectiva | |
| 4816 scilicet et sensitiva. Et ideo Diabolus in tentatione hominis usus | |
| 4817 est incitamento ad peccandum dupliciter. Uno quidem modo, ex parte | |
| 4818 intellectus, inquantum promisit divinitatis similitudinem per | |
| 4819 scientiae adeptionem, quam homo naturaliter desiderat. Alio modo, | |
| 4820 ex parte sensus. Et sic usus est his sensibilibus rebus quae | |
| 4821 maximam habent affinitatem ad hominem, partim quidem in eadem | |
| 4822 specie, tentans virum per mulierem; partim vero in eodem genere, | |
| 4823 tentans mulierem per serpentem; partim vero ex genere propinquo, | |
| 4824 proponens pomum ligni vetiti ad edendum.</p> | |
| 4825 <p title="II-II q. 165 a. 2 ad 1"><a name="45677"><span class= | |
| 4826 "ref">[45677] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4827 ergo dicendum quod in actu tentationis Diabolus erat sicut | |
| 4828 principale agens, sed mulier assumebatur quasi instrumentum | |
| 4829 tentationis ad deiiciendum virum. Tum quia mulier erat infirmior | |
| 4830 viro, unde magis seduci poterat. Tum etiam, propter coniunctionem | |
| 4831 eius ad virum, maxime per eam Diabolus poterat virum seducere. Non | |
| 4832 autem est eadem ratio principalis agentis et instrumenti. Nam | |
| 4833 principale agens oportet esse potius, quod non requiritur in agente | |
| 4834 instrumentali.</p> | |
| 4835 <p title="II-II q. 165 a. 2 ad 2"><a name="45678"><span class= | |
| 4836 "ref">[45678] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 4837 secundum dicendum quod suggestio qua spiritualiter Diabolus aliquid | |
| 4838 homini suggerit, ostendit Diabolus plus habere potestatis in homine | |
| 4839 quam suggestio exterior, quia per suggestionem interiorem immutatur | |
| 4840 a Diabolo saltem hominis phantasia, sed per suggestionem exteriorem | |
| 4841 immutatur sola exterior creatura. Diabolus autem minimum potestatis | |
| 4842 habebat in homine ante peccatum et ideo non potuit eum interiori | |
| 4843 suggestione, sed solum exteriori tentare.</p> | |
| 4844 <p title="II-II q. 165 a. 2 ad 3"><a name="45679"><span class= | |
| 4845 "ref">[45679] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4846 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., | |
| 4847 <i>non debemus opinari quod serpentem sibi, per quem tentaret, | |
| 4848 Diabolus eligeret. Sed, cum esset in illo decipiendi cupiditas, non | |
| 4849 nisi per illud animal potuit per quod posse permissus est</i>.</p> | |
| 4850 <p title="II-II q. 165 a. 2 ad 4"><a name="45680"><span class= | |
| 4851 "ref">[45680] IIª-IIae, q. 165 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 4852 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., | |
| 4853 <i>serpens dictus est astutus, vel callidus, sive prudens, propter | |
| 4854 astutiam Diaboli, quae in illo agebat dolum, sicut dicitur prudens | |
| 4855 vel astuta lingua quam prudens vel astutus movet ad aliquid | |
| 4856 prudenter vel astute suadendum. Neque etiam serpens verborum sonos | |
| 4857 intelligebat qui ex illo fiebant ad mulierem, neque enim conversa | |
| 4858 credenda est anima eius in naturam rationalem. Quandoquidem nec | |
| 4859 ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum Daemon in eis | |
| 4860 loquitur, sciunt quid loquantur. Sic ergo locutus est serpens | |
| 4861 homini sicut asina in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi | |
| 4862 quod illud fuit opus diabolicum, hoc angelicum. Unde serpens non | |
| 4863 est interrogatus cur hoc fecerit, quia non in sua natura ipse id | |
| 4864 fecerat, sed Diabolus in illo, qui iam ex peccato suo igni | |
| 4865 destinatus fuerat sempiterno. Quod autem serpenti dicitur, ad eum | |
| 4866 qui per serpentem operatus est, refertur</i>. Et sicut Augustinus | |
| 4867 dicit, in libro super Gen. contra Manichaeos, <i>nunc quidem eius | |
| 4868 poena, idest Diaboli, dicitur qua nobis cavendus est, non ea quae | |
| 4869 ultimo iudicio reservatur</i>. Per hoc enim quod ei dicitur, | |
| 4870 <i>maledictus es inter omnia animantia et bestias terrae, pecora | |
| 4871 illi praeponuntur, non in potestate, sed in conservatione naturae | |
| 4872 suae, quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam caelestem, | |
| 4873 quam nunquam habuerunt, sed in sua natura quam acceperunt, peragunt | |
| 4874 vitam</i>. Dicitur etiam ei, pectore et ventre repes, secundum | |
| 4875 aliam litteram. Ubi <i>nomine pectoris significatur superbia, quia | |
| 4876 ibi dominatur impetus animae, nomine autem ventris significatur | |
| 4877 carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. His | |
| 4878 autem rebus serpit ad eos quos vult decipere</i>. Quod autem | |
| 4879 dicitur, <i>terram comedes cunctis diebus vitae tuae, duobus modis | |
| 4880 intelligi potest. Vel, ad te pertinebunt quos terrena cupiditate | |
| 4881 deceperis, idest peccatores, qui terrae nomine significantur. Vel | |
| 4882 tertium genus tentationis his verbis figuratur, quod est | |
| 4883 curiositas, terram enim qui manducat, profunda et tenebrosa | |
| 4884 penetrat</i>. Per hoc autem quod inimicitiae ponuntur inter ipsum | |
| 4885 et mulierem, <i>ostenditur non posse nos a Diabolo tentari nisi per | |
| 4886 illam animalem partem quae quasi mulieris imaginem in homine | |
| 4887 ostendit. Semen autem Diaboli est perversa suggestio, semen | |
| 4888 mulieris, fructus boni operis, quod perversae suggestioni resistit. | |
| 4889 Et ideo observat serpens plantam mulieris, ut, si quando in | |
| 4890 illicita illabitur, delectatio illam capiat, et illa observat caput | |
| 4891 eius, ut eum in ipso initio malae suasionis excludat</i>.</p> | |
| 4892 <br /> | |
| 4893 <div class="D">Quaestio 166</div> | |
| 4894 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 4895 <p title="II-II q. 166 pr."><a name="45681"><span class= | |
| 4896 "ref">[45681] IIª-IIae, q. 166 pr.</span></a> Deinde | |
| 4897 considerandum est de studiositate, et curiositate sibi opposita. | |
| 4898 Circa studiositatem autem quaeruntur duo. Primo, quae sit materia | |
| 4899 studiositatis. Secundo, utrum sit pars temperantiae.</p> | |
| 4900 <br /> | |
| 4901 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 4902 <p title="II-II q. 166 a. 1 arg. 1"><a name="45682"><span class= | |
| 4903 "ref">[45682] IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4904 primum sic proceditur. Videtur quod materia studiositatis non sit | |
| 4905 proprie cognitio. Studiosus enim dicitur aliquis ex eo quod adhibet | |
| 4906 studium aliquibus rebus. Sed in qualibet materia debet homo studium | |
| 4907 adhibere, ad hoc quod recte faciat quod est faciendum. Ergo videtur | |
| 4908 quod non sit specialis materia studiositatis cognitio.</p> | |
| 4909 <p title="II-II q. 166 a. 1 arg. 2"><a name="45683"><span class= | |
| 4910 "ref">[45683] IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 4911 Praeterea, studiositas curiositati opponitur. Sed curiositas, quae | |
| 4912 a cura dicitur, potest esse etiam circa ornatum vestium, et circa | |
| 4913 alia huiusmodi quae pertinent ad corpus, unde apostolus dicit, Rom. | |
| 4914 XIII, <i>carnis curam ne feceritis in desideriis</i>. Ergo | |
| 4915 studiositas non est solum circa cognitionem.</p> | |
| 4916 <p title="II-II q. 166 a. 1 arg. 3"><a name="45684"><span class= | |
| 4917 "ref">[45684] IIª-IIae, q. 166 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 4918 Praeterea, Ierem. VI dicitur, <i>a minori usque ad maiorem, omnes | |
| 4919 avaritiae student</i>. Sed avaritia non est proprie circa | |
| 4920 cognitionem, sed magis circa possessionem divitiarum, ut supra | |
| 4921 habitum est. Ergo studiositas, quae a studio dicitur, non est | |
| 4922 proprie circa cognitionem.</p> | |
| 4923 <p title="II-II q. 166 a. 1 s. c."><a name="45685"><span class= | |
| 4924 "ref">[45685] IIª-IIae, q. 166 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 4925 contra est quod dicitur Prov. XXVII, <i>stude sapientiae, fili mi, | |
| 4926 et laetifica cor meum, ut possis respondere sermonem</i>. Sed eadem | |
| 4927 studiositas est quae laudatur ut virtus, et ad quam lex invitat. | |
| 4928 Ergo studiositas proprie est circa cognitionem.</p> | |
| 4929 <p title="II-II q. 166 a. 1 co."><a name="45686"><span class= | |
| 4930 "ref">[45686] IIª-IIae, q. 166 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4931 dicendum quod studium praecipue importat vehementem applicationem | |
| 4932 mentis ad aliquid. Mens autem non applicatur ad aliquid nisi | |
| 4933 cognoscendo illud. Unde per prius mens applicatur ad cognitionem, | |
| 4934 secundario autem applicatur ad ea in quibus homo per cognitionem | |
| 4935 dirigitur. Et ideo studium per prius respicit cognitionem, et per | |
| 4936 posterius quaecumque alia ad quae operanda directione cognitionis | |
| 4937 indigemus. Virtutes autem proprie sibi attribuunt illam materiam | |
| 4938 circa quam primo et principaliter sunt, sicut fortitudo pericula | |
| 4939 mortis, et temperantia delectationem tactus. Et ideo studiositas | |
| 4940 proprie dicitur circa cognitionem.</p> | |
| 4941 <p title="II-II q. 166 a. 1 ad 1"><a name="45687"><span class= | |
| 4942 "ref">[45687] IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4943 ergo dicendum quod circa alias materias non potest aliquid recte | |
| 4944 fieri, nisi secundum quod est praeordinatum per rationem | |
| 4945 cognoscentem. Et ideo per prius studiositas cognitionem respicit, | |
| 4946 cuicumque materiae studium adhibeatur.</p> | |
| 4947 <p title="II-II q. 166 a. 1 ad 2"><a name="45688"><span class= | |
| 4948 "ref">[45688] IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 4949 secundum dicendum quod ex affectu hominis trahitur mens eius ad | |
| 4950 intendendum his ad quae afficitur, secundum illud Matth. VI, <i>ubi | |
| 4951 est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum</i>. Et quia ad ea quibus | |
| 4952 caro fovetur, maxime homo afficitur, consequens est quod cogitatio | |
| 4953 hominis versetur praecipue circa ea quibus caro fovetur, ut | |
| 4954 scilicet homo inquirat qualiter homo optime possit carni suae | |
| 4955 subvenire. Et secundum hoc, curiositas ponitur circa ea quae ad | |
| 4956 carnem pertinent, ratione eorum quae ad cognitionem pertinent.</p> | |
| 4957 <p title="II-II q. 166 a. 1 ad 3"><a name="45689"><span class= | |
| 4958 "ref">[45689] IIª-IIae, q. 166 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4959 dicendum quod avaritia inhiat ad lucra conquirenda, ad quod maxime | |
| 4960 necessaria est quaedam peritia terrenarum rerum. Et secundum hoc, | |
| 4961 studium attribuitur his quae ad avaritiam spectant.</p> | |
| 4962 <br /> | |
| 4963 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4964 <p title="II-II q. 166 a. 2 arg. 1"><a name="45690"><span class= | |
| 4965 "ref">[45690] IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4966 secundum sic proceditur. Videtur quod studiositas non sit | |
| 4967 temperantiae pars. Studiosus enim dicitur aliquis secundum | |
| 4968 studiositatem. Sed universaliter omnis virtuosus vocatur studiosus, | |
| 4969 ut patet per philosophum, qui frequenter sic utitur nomine | |
| 4970 studiosi. Ergo studiositas est generalis virtus, et non est pars | |
| 4971 temperantiae.</p> | |
| 4972 <p title="II-II q. 166 a. 2 arg. 2"><a name="45691"><span class= | |
| 4973 "ref">[45691] IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 4974 Praeterea, studiositas, sicut dictum est, ad cognitionem pertinet. | |
| 4975 Sed cognitio non pertinet ad virtutes morales, quae sunt in | |
| 4976 appetitiva animae parte, sed magis ad intellectuales, quae sunt in | |
| 4977 parte cognoscitiva, unde et sollicitudo est actus prudentiae, ut | |
| 4978 supra habitum est. Ergo studiositas non est pars temperantiae.</p> | |
| 4979 <p title="II-II q. 166 a. 2 arg. 3"><a name="45692"><span class= | |
| 4980 "ref">[45692] IIª-IIae, q. 166 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 4981 Praeterea, virtus quae ponitur pars alicuius principalis virtutis, | |
| 4982 assimilatur ei quantum ad modum. Sed studiositas non assimilatur | |
| 4983 temperantiae quantum ad modum. Quia temperantiae nomen sumitur ex | |
| 4984 quadam refrenatione, unde magis opponitur vitio quod est in | |
| 4985 excessu. Nomen autem studiositatis sumitur e contrario ex | |
| 4986 applicatione animae ad aliquid, unde magis videtur opponi vitio | |
| 4987 quod est in defectu, scilicet negligentiae studendi, quam vitio | |
| 4988 quod est in excessu, scilicet curiositati. Unde, propter horum | |
| 4989 similitudinem, dicit Isidorus, in libro Etymol., quod studiosus | |
| 4990 dicitur quasi studiis curiosus. Ergo studiositas non est pars | |
| 4991 temperantiae.</p> | |
| 4992 <p title="II-II q. 166 a. 2 s. c."><a name="45693"><span class= | |
| 4993 "ref">[45693] IIª-IIae, q. 166 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 4994 contra est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccle., | |
| 4995 <i>curiosi esse prohibemur, quod magnae temperantiae munus est</i>. | |
| 4996 Sed curiositas prohibetur per studiositatem moderatam. Ergo | |
| 4997 studiositas est pars temperantiae.</p> | |
| 4998 <p title="II-II q. 166 a. 2 co."><a name="45694"><span class= | |
| 4999 "ref">[45694] IIª-IIae, q. 166 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5000 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad temperantiam pertinet | |
| 5001 moderari motum appetitus, ne superflue tendat in id quod | |
| 5002 naturaliter concupiscitur. Sicut autem naturaliter homo concupiscit | |
| 5003 delectationes ciborum et venereorum secundum naturam corporalem, | |
| 5004 ita secundum animam naturaliter desiderat cognoscere aliquid, unde | |
| 5005 et philosophus dicit, in I Metaphys., quod <i>omnes homines | |
| 5006 naturaliter scire desiderant</i>. Moderatio autem huius appetitus | |
| 5007 pertinet ad virtutem studiositatis. Unde consequens est quod | |
| 5008 studiositas sit pars potentialis temperantiae, sicut virtus | |
| 5009 secundaria ei adiuncta ut principali virtuti. Et comprehenditur sub | |
| 5010 modestia, ratione superius dicta.</p> | |
| 5011 <p title="II-II q. 166 a. 2 ad 1"><a name="45695"><span class= | |
| 5012 "ref">[45695] IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5013 ergo dicendum quod prudentia est completiva omnium virtutum | |
| 5014 moralium, ut dicitur in VI Ethic. Inquantum igitur cognitio | |
| 5015 prudentiae ad omnes virtutes pertinet, intantum nomen | |
| 5016 studiositatis, quae proprie circa cognitionem est, ad omnes | |
| 5017 virtutes derivatur.</p> | |
| 5018 <p title="II-II q. 166 a. 2 ad 2"><a name="45696"><span class= | |
| 5019 "ref">[45696] IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 5020 secundum dicendum quod actus cognoscitivae virtutis imperatur a vi | |
| 5021 appetitiva, quae est motiva omnium virium, ut supra habitum est. Et | |
| 5022 ideo circa cognitionem duplex bonum potest attendi. Unum quidem, | |
| 5023 quantum ad ipsum actum cognitionis. Et tale bonum pertinet ad | |
| 5024 virtutes intellectuales, ut scilicet homo circa singula aestimet | |
| 5025 verum. Aliud autem est bonum quod pertinet ad actum appetitivae | |
| 5026 virtutis, ut scilicet homo habeat appetitum rectum applicandi vim | |
| 5027 cognoscitivam sic vel aliter, ad hoc vel ad illud. Et hoc pertinet | |
| 5028 ad virtutem studiositatis. Unde computatur inter virtutes | |
| 5029 morales.</p> | |
| 5030 <p title="II-II q. 166 a. 2 ad 3"><a name="45697"><span class= | |
| 5031 "ref">[45697] IIª-IIae, q. 166 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5032 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Ethic., ad hoc quod | |
| 5033 homo fiat virtuosus, oportet quod servet se ab his ad quae maxime | |
| 5034 inclinat natura. Et inde est quod, quia natura praecipue inclinat | |
| 5035 ad timendum mortis pericula et ad sectandum delectabilia carnis, | |
| 5036 quod laus virtutis fortitudinis praecipue consistit in quadam | |
| 5037 firmitate persistendi contra huiusmodi pericula, et laus virtutis | |
| 5038 temperantiae in quadam refrenatione a delectabilibus carnis. Sed | |
| 5039 quantum ad cognitionem, est in homine contraria inclinatio. Quia ex | |
| 5040 parte animae, inclinatur homo ad hoc quod cognitionem rerum | |
| 5041 desideret, et sic oportet ut homo laudabiliter huiusmodi appetitum | |
| 5042 refrenet, ne immoderate rerum cognitioni intendat. Ex parte vero | |
| 5043 naturae corporalis, homo inclinatur ad hoc ut laborem inquirendi | |
| 5044 scientiam vitet. Quantum igitur ad primum, studiositas in | |
| 5045 refrenatione consistit, et secundum hoc ponitur pars temperantiae. | |
| 5046 Sed quantum ad secundum laus huius virtutis consistit in quadam | |
| 5047 vehementia intentionis ad scientiam rerum percipiendam, et ex hoc | |
| 5048 nominatur. Primum autem est essentialius huic virtuti quam | |
| 5049 secundum. Nam appetitus cognoscendi per se respicit cognitionem, ad | |
| 5050 quam ordinatur studiositas. Sed labor addiscendi est impedimentum | |
| 5051 quoddam cognitionis, unde respicitur ab hac virtute per accidens, | |
| 5052 quasi removendo prohibens.</p> | |
| 5053 <br /> | |
| 5054 <div class="D">Quaestio 167</div> | |
| 5055 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 5056 <p title="II-II q. 167 pr."><a name="45698"><span class= | |
| 5057 "ref">[45698] IIª-IIae, q. 167 pr.</span></a> Deinde | |
| 5058 considerandum est de curiositate. Et circa hoc quaeruntur duo. | |
| 5059 Primo, utrum vitium curiositatis possit esse in cognitione | |
| 5060 intellectiva. Secundo, utrum sit in cognitione sensitiva.</p> | |
| 5061 <br /> | |
| 5062 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 5063 <p title="II-II q. 167 a. 1 arg. 1"><a name="45699"><span class= | |
| 5064 "ref">[45699] IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5065 primum sic proceditur. Videtur quod circa cognitionem intellectivam | |
| 5066 non possit esse curiositas. Quia secundum philosophum, in II | |
| 5067 Ethic., in his quae secundum se sunt bona vel mala, non possunt | |
| 5068 accipi medium et extrema. Sed cognitio intellectiva secundum se est | |
| 5069 bona, in hoc enim perfectio hominis videtur consistere, ut | |
| 5070 intellectus eius de potentia reducatur in actum, quod fit per | |
| 5071 cognitionem veritatis. Dionysius etiam dicit, IV cap. de Div. Nom., | |
| 5072 quod <i>bonum animae humanae est secundum rationem esse</i>, cuius | |
| 5073 perfectio in cognitione veritatis consistit. Ergo circa cognitionem | |
| 5074 intellectivam non potest esse vitium curiositatis.</p> | |
| 5075 <p title="II-II q. 167 a. 1 arg. 2"><a name="45700"><span class= | |
| 5076 "ref">[45700] IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 5077 Praeterea, illud per quod homo similatur Deo, et quod a Deo | |
| 5078 consequitur, non potest esse malum. Sed quaecumque abundantia | |
| 5079 cognitionis a Deo est, secundum illud Eccli. I, <i>omnis sapientia | |
| 5080 a domino Deo est</i>. Et Sap. VII dicitur, <i>ipse dedit mihi horum | |
| 5081 quae sunt scientiam veram, ut sciam dispositionem orbis terrarum et | |
| 5082 virtutes elementorum</i>, et cetera. Per hoc etiam homo Deo | |
| 5083 assimilatur, quod veritatem cognoscit, quia omnia nuda et aperta | |
| 5084 sunt oculis eius, ut habetur ad Heb. IV. Unde et I Reg. II dicitur | |
| 5085 quod <i>Deus scientiarum dominus est</i>, ergo, quantumcumque | |
| 5086 abundet cognitio veritatis, non est mala, sed bona. Appetitus autem | |
| 5087 boni non est vitiosus. Ergo circa intellectivam cognitionem | |
| 5088 veritatis non potest esse vitium curiositatis.</p> | |
| 5089 <p title="II-II q. 167 a. 1 arg. 3"><a name="45701"><span class= | |
| 5090 "ref">[45701] IIª-IIae, q. 167 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 5091 Praeterea, si circa aliquam intellectivam cognitionem posset esse | |
| 5092 curiositatis vitium, praecipue esset circa philosophicas scientias. | |
| 5093 Sed eis intendere non videtur esse vitiosum, dicit enim Hieronymus, | |
| 5094 super Danielem, <i>qui de mensa et vino regis noluerunt comedere ne | |
| 5095 polluantur, si sapientiam atque doctrinam Babyloniorum scirent esse | |
| 5096 peccatum, nunquam acquiescerent discere quod non licebat</i>. Et | |
| 5097 Augustinus dicit, in II de Doctr. Christ., quod, <i>si qua vera | |
| 5098 philosophi dixerunt, ab eis sunt, tanquam ab iniustis | |
| 5099 possessoribus, in usum nostrum vindicanda</i>. Non ergo circa | |
| 5100 cognitionem intellectivam potest esse curiositas vitiosa.</p> | |
| 5101 <p title="II-II q. 167 a. 1 s. c."><a name="45702"><span class= | |
| 5102 "ref">[45702] IIª-IIae, q. 167 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 5103 contra est quod Hieronymus dicit, <i>nonne vobis videtur in | |
| 5104 vanitate sensus et obscuritate mentis ingredi qui diebus ac | |
| 5105 noctibus in dialectica arte torquetur, qui physicus perscrutator | |
| 5106 oculos trans caelum levat?</i> Sed vanitas sensus et obscuritas | |
| 5107 mentis est vitiosa. Ergo circa intellectivas scientias potest esse | |
| 5108 curiositas vitiosa.</p> | |
| 5109 <p title="II-II q. 167 a. 1 co."><a name="45703"><span class= | |
| 5110 "ref">[45703] IIª-IIae, q. 167 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 5111 dicendum quod, sicut dictum est, studiositas non est directe circa | |
| 5112 ipsam cognitionem, sed circa appetitum et studium cognitionis | |
| 5113 acquirendae. Aliter autem est iudicandum de ipsa cognitione | |
| 5114 veritatis, et aliter de appetitu et studio veritatis cognoscendae. | |
| 5115 Ipsa enim veritatis cognitio, per se loquendo, bona est. Potest | |
| 5116 autem per accidens esse mala, ratione scilicet alicuius | |
| 5117 consequentis, vel inquantum scilicet aliquis de cognitione | |
| 5118 veritatis superbit, secundum illud I ad Cor. VIII, scientia inflat; | |
| 5119 vel inquantum homo utitur cognitione veritatis ad peccandum. Sed | |
| 5120 ipse appetitus vel studium cognoscendae veritatis potest habere | |
| 5121 rectitudinem vel perversitatem. Uno quidem modo, prout aliquis | |
| 5122 tendit suo studio in cognitionem veritatis prout per accidens | |
| 5123 coniungitur ei malum, sicut illi qui student ad scientiam veritatis | |
| 5124 ut exinde superbiant. Unde Augustinus dicit, in libro de moribus | |
| 5125 Eccle., <i>sunt qui, desertis virtutibus, et nescientes quid sit | |
| 5126 Deus et quanta sit maiestas semper eodem modo manentis naturae, | |
| 5127 magnum aliquid se agere putant si universam istam corporis molem | |
| 5128 quam mundum nuncupamus, curiosissime intentissimeque perquirant. | |
| 5129 Unde etiam tanta superbia gignitur ut in ipso caelo, de quo saepe | |
| 5130 disputant, sibimet habitare videantur</i>. Similiter etiam illi qui | |
| 5131 student addiscere aliquid ad peccandum, vitiosum studium habent, | |
| 5132 secundum illud Ierem. IX, <i>docuerunt linguam suam loqui | |
| 5133 mendacium, ut inique agerent, laboraverunt</i>. Alio autem modo | |
| 5134 potest esse vitium ex ipsa inordinatione appetitus et studii | |
| 5135 addiscendi veritatem. Et hoc quadrupliciter. Uno modo, inquantum | |
| 5136 per studium minus utile retrahuntur a studio quod eis ex | |
| 5137 necessitate incumbit. Unde Hieronymus dicit, <i>sacerdotes, | |
| 5138 dimissis Evangeliis et prophetiis, videmus comoedias legere, et | |
| 5139 amatoria bucolicorum versuum verba cantare</i>. Alio modo, | |
| 5140 inquantum studet aliquis addiscere ab eo a quo non licet, sicut | |
| 5141 patet de his qui aliqua futura a Daemonibus perquirunt, quae est | |
| 5142 superstitiosa curiositas. De quo Augustinus dicit, in libro de vera | |
| 5143 Relig., <i>nescio an philosophi impedirentur a fide vitio | |
| 5144 curiositatis in percunctandis Daemonibus</i>. Tertio, quando homo | |
| 5145 appetit cognoscere veritatem circa creaturas non referendo ad | |
| 5146 debitum finem, scilicet ad cognitionem Dei. Unde Augustinus dicit, | |
| 5147 in libro de vera Relig., quod <i>in consideratione creaturarum non | |
| 5148 est vana et peritura curiositas exercenda, sed gradus ad immortalia | |
| 5149 et semper manentia faciendus</i>. Quarto modo, inquantum aliquis | |
| 5150 studet ad cognoscendam veritatem supra proprii ingenii facultatem, | |
| 5151 quia per hoc homines de facili in errores labuntur. Unde dicitur | |
| 5152 Eccli. III, <i>altiora te ne quaesieris, et fortiora ne scrutatus | |
| 5153 fueris, et in pluribus operibus eius ne fueris curiosus</i>; et | |
| 5154 postea sequitur, <i>multos enim supplantavit suspicio eorum, et in | |
| 5155 vanitate detinuit sensus eorum</i>.</p> | |
| 5156 <p title="II-II q. 167 a. 1 ad 1"><a name="45704"><span class= | |
| 5157 "ref">[45704] IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5158 ergo dicendum quod bonum hominis consistit in cognitione veri, non | |
| 5159 tamen summum hominis bonum consistit in cognitione cuiuslibet veri, | |
| 5160 sed in perfecta cognitione summae veritatis, ut patet per | |
| 5161 philosophum, in X Ethic. Et ideo potest esse vitium in cognitione | |
| 5162 aliquorum verorum, secundum quod talis appetitus non debito modo | |
| 5163 ordinatur ad cognitionem summae veritatis, in qua consistit summa | |
| 5164 felicitas.</p> | |
| 5165 <p title="II-II q. 167 a. 1 ad 2"><a name="45705"><span class= | |
| 5166 "ref">[45705] IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 5167 secundum dicendum quod ratio illa ostendit quod cognitio veritatis | |
| 5168 secundum se sit bona, non tamen per hoc excluditur quin possit | |
| 5169 aliquis cognitione veritatis abuti ad malum, vel etiam inordinate | |
| 5170 cognitionem veritatis appetere; quia etiam oportet appetitum boni | |
| 5171 debito modo regulatum esse.</p> | |
| 5172 <p title="II-II q. 167 a. 1 ad 3"><a name="45706"><span class= | |
| 5173 "ref">[45706] IIª-IIae, q. 167 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5174 dicendum quod studium philosophiae secundum se est licitum et | |
| 5175 laudabile, propter veritatem quam philosophi perceperunt, Deo illis | |
| 5176 revelante, ut dicitur Rom. I. Sed quia quidam philosophi abutuntur | |
| 5177 ad fidei impugnationem, ideo apostolus dicit, ad Coloss. II, | |
| 5178 <i>videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem | |
| 5179 scientiam, secundum traditionem hominum, et non secundum | |
| 5180 Christum</i>. Et Dionysius dicit, in epistola ad Polycarpum, de | |
| 5181 quibusdam philosophis, quod <i>divinis non sancte contra divina | |
| 5182 utuntur, per sapientiam Dei tentantes expellere divinam | |
| 5183 venerationem</i>.</p> | |
| 5184 <br /> | |
| 5185 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 5186 <p title="II-II q. 167 a. 2 arg. 1"><a name="45707"><span class= | |
| 5187 "ref">[45707] IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5188 secundum sic proceditur. Videtur quod vitium curiositatis non sit | |
| 5189 circa sensitivam cognitionem. Sicut enim aliqua cognoscuntur per | |
| 5190 sensum visus, ita etiam aliqua cognoscuntur per sensum tactus et | |
| 5191 gustus. Sed circa tangibilia et gustabilia non ponitur vitium | |
| 5192 curiositatis, sed magis vitium luxuriae aut gulae. Ergo videtur | |
| 5193 quod nec circa ea quae cognoscuntur per visum, sit vitium | |
| 5194 curiositatis.</p> | |
| 5195 <p title="II-II q. 167 a. 2 arg. 2"><a name="45708"><span class= | |
| 5196 "ref">[45708] IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 5197 Praeterea, curiositas esse videtur in inspectione ludorum, unde | |
| 5198 Augustinus dicit, in VI Confess., quod, <i>quodam pugnae casu, cum | |
| 5199 clamor ingens totius populi vehementer Alypium pulsasset, | |
| 5200 curiositate victus, aperuit oculos</i>. Sed inspectio ludorum non | |
| 5201 videtur esse vitiosa, quia huiusmodi inspectio delectabilis | |
| 5202 redditur propter repraesentationem, in qua homo naturaliter | |
| 5203 delectatur, ut philosophus dicit, in sua poetria. Non ergo circa | |
| 5204 sensibilium cognitionem est vitium curiositatis.</p> | |
| 5205 <p title="II-II q. 167 a. 2 arg. 3"><a name="45709"><span class= | |
| 5206 "ref">[45709] IIª-IIae, q. 167 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 5207 Praeterea, ad curiositatem pertinere videtur actus proximorum | |
| 5208 perquirere, ut dicit Beda. Sed perquirere facta aliorum non videtur | |
| 5209 esse vitiosum, quia sicut dicitur Eccli. XVII, <i>unicuique | |
| 5210 mandavit Deus de proximo suo</i>. Ergo vitium curiositatis non est | |
| 5211 in huiusmodi particularibus sensibilibus cognoscendis.</p> | |
| 5212 <p title="II-II q. 167 a. 2 s. c."><a name="45710"><span class= | |
| 5213 "ref">[45710] IIª-IIae, q. 167 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 5214 contra est quod Augustinus dicit, in libro de vera Relig., quod | |
| 5215 <i>concupiscentia oculorum reddit homines curiosos</i>. Ut autem | |
| 5216 dicit Beda, concupiscentia oculorum est non solum in discendis | |
| 5217 magicis artibus, sed etiam in contemplandis spectaculis, et in | |
| 5218 dignoscendis et carpendis vitiis proximorum, quae sunt quaedam | |
| 5219 particularia sensibilia. Cum ergo concupiscentia oculorum sit | |
| 5220 quoddam vitium, sicut etiam superbia vitae et concupiscentia | |
| 5221 carnis, contra quae dividitur, I Ioan. II; videtur quod vitium | |
| 5222 curiositatis sit circa sensibilium cognitionem.</p> | |
| 5223 <p title="II-II q. 167 a. 2 co."><a name="45711"><span class= | |
| 5224 "ref">[45711] IIª-IIae, q. 167 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5225 dicendum quod cognitio sensitiva ordinatur ad duo. Uno enim modo, | |
| 5226 tam in hominibus quam in aliis animalibus, ordinatur ad corporis | |
| 5227 sustentationem, quia per huiusmodi cognitionem homines et alia | |
| 5228 animalia vitant nociva, et conquirunt ea quae sunt necessaria ad | |
| 5229 corporis sustentationem. Alio modo, specialiter in homine ordinatur | |
| 5230 ad cognitionem intellectivam, vel speculativam vel practicam. | |
| 5231 Apponere ergo studium circa sensibilia cognoscenda, dupliciter | |
| 5232 potest esse vitiosum. Uno modo, inquantum cognitio sensitiva non | |
| 5233 ordinatur in aliquid utile, sed potius avertit hominem ab aliqua | |
| 5234 utili consideratione. Unde Augustinus dicit, in X Confess., | |
| 5235 <i>canem currentem post leporem iam non specto cum in circo fit. At | |
| 5236 vero in agro, si casu transeam, avertit me fortassis ab aliqua | |
| 5237 magna cogitatione, atque ad se convertit illa venatio, et nisi iam | |
| 5238 mihi demonstrata infirmitate mea, cito admoneas, vanus hebesco</i>. | |
| 5239 Alio modo, inquantum cognitio sensitiva ordinatur ad aliquod | |
| 5240 noxium, sicut inspectio mulieris ordinatur ad concupiscendum; et | |
| 5241 diligens inquisitio eorum quae ab aliis fiunt, ordinatur ad | |
| 5242 detrahendum. Si quis autem cognitioni sensibilium intendit | |
| 5243 ordinate, propter necessitatem sustentandae naturae, vel propter | |
| 5244 studium intelligendae veritatis, est virtuosa studiositas circa | |
| 5245 sensibilem cognitionem.</p> | |
| 5246 <p title="II-II q. 167 a. 2 ad 1"><a name="45712"><span class= | |
| 5247 "ref">[45712] IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5248 ergo dicendum quod luxuria et gula sunt circa delectationes quae | |
| 5249 sunt in usu rerum tangibilium. Sed circa delectationem cognitionis | |
| 5250 omnium sensuum est curiositas. <i>Et vocatur concupiscentia | |
| 5251 oculorum, quia oculi sunt ad cognoscendum in sensibus principales, | |
| 5252 unde omnia sensibilia videri dicuntur</i>, ut Augustinus dicit, in | |
| 5253 X Confess. Et sicut Augustinus ibidem subdit, <i>ex hoc evidentius | |
| 5254 discernitur quid voluptatis, quid curiositatis agatur per sensus, | |
| 5255 quod voluptas pulchra, suavia, canora, sapida, lenia sectatur; | |
| 5256 curiositas autem etiam his contraria, tentandi causa, non ad | |
| 5257 subeundam molestiam, sed experiendi noscendique libidinem</i>.</p> | |
| 5258 <p title="II-II q. 167 a. 2 ad 2"><a name="45713"><span class= | |
| 5259 "ref">[45713] IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 5260 secundum dicendum quod inspectio spectaculorum vitiosa redditur | |
| 5261 inquantum per hoc homo fit pronus ad vitia vel lasciviae vel | |
| 5262 crudelitatis, per ea quae ibi repraesentantur. Unde Chrysostomus | |
| 5263 dicit quod <i>adulteros et inverecundos constituunt tales | |
| 5264 inspectiones</i>.</p> | |
| 5265 <p title="II-II q. 167 a. 2 ad 3"><a name="45714"><span class= | |
| 5266 "ref">[45714] IIª-IIae, q. 167 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5267 dicendum quod prospicere facta aliorum bono animo, vel ad | |
| 5268 utilitatem propriam, ut scilicet homo ex bonis operibus proximi | |
| 5269 provocetur ad melius, vel etiam ad utilitatem illius, ut scilicet | |
| 5270 corrigatur si quid ab eo agitur vitiose, secundum regulam caritatis | |
| 5271 et debitum officii, est laudabile, secundum illud Heb. X, | |
| 5272 <i>considerate vos invicem in provocationem caritatis et bonorum | |
| 5273 operum</i>. Sed quod aliquis intendit ad consideranda vitia | |
| 5274 proximorum ad despiciendum vel detrahendum, vel saltem inutiliter | |
| 5275 inquietandum, est vitiosum. Unde dicitur Prov. XXIV, <i>ne | |
| 5276 insidieris et quaeras iniquitatem in domo iusti, neque vastes | |
| 5277 requiem eius</i>.</p> | |
| 5278 <br /> | |
| 5279 <div class="D">Quaestio 168</div> | |
| 5280 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 5281 <p title="II-II q. 168 pr."><a name="45715"><span class= | |
| 5282 "ref">[45715] IIª-IIae, q. 168 pr.</span></a> Deinde | |
| 5283 considerandum est de modestia secundum quod consistit in | |
| 5284 exterioribus motibus corporis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 5285 Primo, utrum in exterioribus motibus corporis qui serio aguntur, | |
| 5286 possit esse virtus et vitium. Secundo, utrum possit esse aliqua | |
| 5287 virtus circa actiones ludi. Tertio, de peccato quod fit ex excessu | |
| 5288 ludi. Quarto, de peccato ex defectu ludi.</p> | |
| 5289 <br /> | |
| 5290 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 5291 <p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 1"><a name="45716"><span class= | |
| 5292 "ref">[45716] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5293 primum sic proceditur. Videtur quod in exterioribus motibus | |
| 5294 corporis non sit aliqua virtus. Omnis enim virtus pertinet ad | |
| 5295 spiritualem animae decorem, secundum illud Psalmi, <i>omnis gloria | |
| 5296 eius filiae regis ab intus</i>, Glossa, idest, in conscientia. Sed | |
| 5297 motus corporales non sunt ab intus, sed exterius. Ergo circa | |
| 5298 huiusmodi motus non potest esse virtus.</p> | |
| 5299 <p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 2"><a name="45717"><span class= | |
| 5300 "ref">[45717] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 5301 <i>Praeterea, virtutes non sunt nobis a natura</i>, ut patet per | |
| 5302 philosophum, in II Ethic. Sed motus corporales exteriores sunt | |
| 5303 hominibus a natura, secundum quam quidam sunt velocis motus et | |
| 5304 quidam tardi motus, et idem est de aliis differentiis exteriorum | |
| 5305 motuum. Ergo circa tales motus non attenditur aliqua virtus.</p> | |
| 5306 <p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 3"><a name="45718"><span class= | |
| 5307 "ref">[45718] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 5308 Praeterea, omnis virtus moralis est circa actiones quae sunt ad | |
| 5309 alterum, sicut iustitia, vel circa passiones, sicut temperantia et | |
| 5310 fortitudo. Sed exteriores motus corporales non sunt ad alterum | |
| 5311 usum, neque etiam sunt passiones. Ergo circa eos non est aliqua | |
| 5312 virtus.</p> | |
| 5313 <p title="II-II q. 168 a. 1 arg. 4"><a name="45719"><span class= | |
| 5314 "ref">[45719] IIª-IIae, q. 168 a. 1 arg. 4</span></a> | |
| 5315 Praeterea, in omni opere virtutis est studium adhibendum, ut supra | |
| 5316 dictum est. Sed adhibere studium in dispositione exteriorum motuum | |
| 5317 est vituperabile, dicit enim Ambrosius, in I de Offic., <i>est | |
| 5318 gressus probabilis in quo sit species auctoritatis, gravitatisque | |
| 5319 pondus, tranquillitatis vestigium, ita tamen si studium desit atque | |
| 5320 affectatio, sed motus sit purus ac simplex</i>. Ergo videtur quod | |
| 5321 circa compositionem exteriorum motuum non consistat virtus.</p> | |
| 5322 <p title="II-II q. 168 a. 1 s. c."><a name="45720"><span class= | |
| 5323 "ref">[45720] IIª-IIae, q. 168 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 5324 contra est quod decor honestatis pertinet ad virtutem. Sed | |
| 5325 compositio exteriorum motuum pertinet ad decorem honestatis, dicit | |
| 5326 enim Ambrosius, in I de Offic., <i>sicut molliculum et infractum | |
| 5327 aut vocis sonum aut gestum corporis non probo, ita neque agrestem | |
| 5328 aut rusticum. Naturam imitemur, effigies eius formula disciplinae, | |
| 5329 forma honestatis est</i>. Ergo circa compositionem exteriorum | |
| 5330 motuum est virtus.</p> | |
| 5331 <p title="II-II q. 168 a. 1 co."><a name="45721"><span class= | |
| 5332 "ref">[45721] IIª-IIae, q. 168 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 5333 dicendum quod virtus moralis consistit in hoc quod ea quae sunt | |
| 5334 hominis per rationem ordinantur. Manifestum est autem quod | |
| 5335 exteriores motus hominis sunt per rationem ordinabiles, quia ad | |
| 5336 imperium rationis exteriora membra moventur. Unde manifestum est | |
| 5337 quod circa horum motuum ordinationem virtus moralis consistit | |
| 5338 ordinatio autem horum motuum attenditur quantum ad duo, uno quidem | |
| 5339 modo, secundum convenientiam personae; alio modo, secundum | |
| 5340 convenientiam ad exteriores personas, negotia seu loca. Unde dicit | |
| 5341 Ambrosius, in I de Offic., <i>hoc est pulchritudinem vivendi | |
| 5342 tenere, convenientia cuique sexui et personae reddere</i>, et hoc | |
| 5343 pertinet ad primum. Quantum autem ad secundum, subditur, <i>hic | |
| 5344 ordo gestorum optimus, hic ornatus ad omnem actionem | |
| 5345 accommodus</i>. Et ideo circa huiusmodi exteriores motus ponit | |
| 5346 Andronicus duo. Scilicet ornatum, qui respicit convenientiam | |
| 5347 personae, unde dicit quod est scientia circa decens in motu et | |
| 5348 habitudine. Et bonam ordinationem, quae respicit convenientiam ad | |
| 5349 diversa negotia et ea quae circumstant, unde dicit quod est | |
| 5350 experientia separationis, idest distinctionis, actionum.</p> | |
| 5351 <p title="II-II q. 168 a. 1 ad 1"><a name="45722"><span class= | |
| 5352 "ref">[45722] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5353 ergo dicendum quod motus exteriores sunt quaedam signa interioris | |
| 5354 dispositionis, secundum illud Eccli. XIX, <i>amictus corporis, et | |
| 5355 risus dentium, et ingressus hominis, enuntiant de illo</i>. Et | |
| 5356 Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>habitus mentis in corporis | |
| 5357 statu cernitur, et quod vox quaedam animi est corporis | |
| 5358 motus</i>.</p> | |
| 5359 <p title="II-II q. 168 a. 1 ad 2"><a name="45723"><span class= | |
| 5360 "ref">[45723] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 5361 secundum dicendum quod, quamvis ex naturali dispositione habeat | |
| 5362 homo aptitudinem ad hanc vel illam dispositionem exteriorum motuum, | |
| 5363 tamen quod deest naturae, potest suppleri ex industria rationis. | |
| 5364 Unde Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>motum natura informat, si | |
| 5365 quid sane in natura vitii est, industria emendet</i>.</p> | |
| 5366 <p title="II-II q. 168 a. 1 ad 3"><a name="45724"><span class= | |
| 5367 "ref">[45724] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5368 dicendum quod, sicut dictum est, exteriores motus sunt quaedam | |
| 5369 signa interioris dispositionis, quae praecipue attenditur secundum | |
| 5370 animae passiones. Et ideo moderatio exteriorum motuum requirit | |
| 5371 moderationem interiorum passionum. Unde Ambrosius dicit, in I de | |
| 5372 Offic., quod hinc, scilicet ex motibus exterioribus, <i>homo cordis | |
| 5373 nostri absconditus aut levior aut iactanctior aut turbidior, aut | |
| 5374 gravior et constantior et purior et maturior aestimatur</i>. Per | |
| 5375 motus etiam exteriores alii homines de nobis iudicium capiunt, | |
| 5376 secundum illud Eccli. XIX, <i>ex visu cognoscitur vir, et ab | |
| 5377 occursu faciei cognoscitur sensatus</i>. Et ideo moderatio | |
| 5378 exteriorum motuum quodammodo ad alios ordinatur, secundum illud | |
| 5379 quod Augustinus dicit, in regula, <i>in omnibus motibus vestris | |
| 5380 nihil fiat quod cuiusquam offendat aspectum, sed quod vestram | |
| 5381 deceat sanctitatem</i>. Et ideo moderatio exteriorum motuum potest | |
| 5382 reduci ad duas virtutes quas philosophus tangit in IV Ethic. | |
| 5383 Inquantum enim per exteriores motus ordinamur ad alios, pertinet | |
| 5384 exteriorum motuum moderatio ad amicitiam vel affabilitatem, quae | |
| 5385 attenditur circa delectationes et tristitias quae sunt in verbis et | |
| 5386 factis in ordine ad alios quibus homo convivit. Inquantum vero | |
| 5387 exteriores motus sunt signa interioris dispositionis, pertinet | |
| 5388 eorum moderatio ad virtutem veritatis, secundum quam aliquis talem | |
| 5389 se exhibet in verbis et factis qualis est interius.</p> | |
| 5390 <p title="II-II q. 168 a. 1 ad 4"><a name="45725"><span class= | |
| 5391 "ref">[45725] IIª-IIae, q. 168 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 5392 dicendum quod in compositione exteriorum motuum studium vituperatur | |
| 5393 per quod aliquis fictione quadam in exterioribus motibus utitur, | |
| 5394 ita quod interiori dispositioni non conveniant. Debet tamen tale | |
| 5395 studium adhiberi ut, si quid in eis inordinatum est, corrigatur. | |
| 5396 Unde Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>ars desit, non desit | |
| 5397 correctio</i>.</p> | |
| 5398 <br /> | |
| 5399 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 5400 <p title="II-II q. 168 a. 2 arg. 1"><a name="45726"><span class= | |
| 5401 "ref">[45726] IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5402 secundum sic proceditur. Videtur quod in ludis non possit esse | |
| 5403 aliqua virtus. Dicit enim Ambrosius, in I de Offic., <i>dominus | |
| 5404 ait, vae, vobis qui ridetis, quia flebitis. Non solum ergo | |
| 5405 profusos, sed etiam omnes iocos declinandos arbitror</i>. Sed illud | |
| 5406 quod potest virtuose fieri, non est totaliter declinandum. Non ergo | |
| 5407 circa ludos potest esse virtus.</p> | |
| 5408 <p title="II-II q. 168 a. 2 arg. 2"><a name="45727"><span class= | |
| 5409 "ref">[45727] IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 5410 Praeterea, virtus est quam Deus in nobis sine nobis operatur, ut | |
| 5411 supra habitum est. Sed Chrysostomus dicit, <i>non dat Deus ludere, | |
| 5412 sed Diabolus. Audi quid ludentes passi sunt, sedit populus | |
| 5413 manducare et bibere, et surrexerunt ludere</i>. Ergo circa ludos | |
| 5414 non potest esse virtus.</p> | |
| 5415 <p title="II-II q. 168 a. 2 arg. 3"><a name="45728"><span class= | |
| 5416 "ref">[45728] IIª-IIae, q. 168 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 5417 Praeterea, philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>operationes ludi | |
| 5418 non ordinantur in aliquid aliud</i>. Sed ad virtutem requiritur ut | |
| 5419 propter aliquid eligens operetur, sicut patet per philosophum, in | |
| 5420 II Ethic. Ergo circa ludos non potest esse aliqua virtus.</p> | |
| 5421 <p title="II-II q. 168 a. 2 s. c."><a name="45729"><span class= | |
| 5422 "ref">[45729] IIª-IIae, q. 168 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 5423 contra est quod Augustinus dicit, in II musicae, <i>volo tandem | |
| 5424 tibi parcas, nam sapientem decet interdum remittere aciem rebus | |
| 5425 agendis intentam</i>. Sed ista remissio animi a rebus agendis fit | |
| 5426 per ludicra verba et facta. Ergo his uti interdum ad sapientem et | |
| 5427 virtuosum pertinet. Philosophus etiam ponit virtutem eutrapeliae | |
| 5428 circa ludos, quam nos possumus dicere iucunditatem.</p> | |
| 5429 <p title="II-II q. 168 a. 2 co."><a name="45730"><span class= | |
| 5430 "ref">[45730] IIª-IIae, q. 168 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5431 dicendum quod, sicut homo indiget corporali quiete ad corporis | |
| 5432 refocillationem, quod non potest continue laborare, propter hoc | |
| 5433 quod habet finitam virtutem, quae determinatis laboribus | |
| 5434 proportionatur; ita etiam est ex parte animae, cuius etiam est | |
| 5435 virtus finita ad determinatas operationes proportionata, et ideo, | |
| 5436 quando ultra modum suum in aliquas operationes se extendit, | |
| 5437 laborat, et ex hoc fatigatur, praesertim quia in operationibus | |
| 5438 animae simul etiam laborat corpus, inquantum scilicet anima, etiam | |
| 5439 intellectiva, utitur viribus per organa corporea operantibus. Sunt | |
| 5440 autem bona sensibilia connaturalia homini. Et ideo, quando anima | |
| 5441 supra sensibilia elevatur operibus rationis intenta, nascitur | |
| 5442 exinde quaedam fatigatio animalis, sive homo intendat operibus | |
| 5443 rationis practicae, sive speculativae. Magis tamen si operibus | |
| 5444 contemplationis intendat, quia per hoc magis a sensibilibus | |
| 5445 elevatur, quamvis forte in aliquibus operibus exterioribus rationis | |
| 5446 practicae maior labor corporis consistat. In utrisque tamen tanto | |
| 5447 aliquis magis animaliter fatigatur, quanto vehementius operibus | |
| 5448 rationis intendat. Sicut autem fatigatio corporalis solvitur per | |
| 5449 corporis quietem, ita etiam oportet quod fatigatio animalis | |
| 5450 solvatur per animae quietem. Quies autem animae est delectatio, ut | |
| 5451 supra habitum est, cum de passionibus ageretur. Et ideo oportet | |
| 5452 remedium contra fatigationem animalem adhibere per aliquam | |
| 5453 delectationem, intermissa intentione ad insistendum studio | |
| 5454 rationis. Sicut in collationibus patrum legitur quod beatus | |
| 5455 Evangelista Ioannes, cum quidam scandalizarentur quod eum cum suis | |
| 5456 discipulis ludentem invenerunt, dicitur mandasse uni eorum, qui | |
| 5457 arcum gerebat, ut sagittam traheret. Quod cum pluries fecisset, | |
| 5458 quaesivit utrum hoc continue facere posset. Qui respondit quod, si | |
| 5459 hoc continue faceret, arcus frangeretur. Unde beatus Ioannes | |
| 5460 subintulit quod similiter animus hominis frangeretur, si nunquam a | |
| 5461 sua intentione relaxaretur. Huiusmodi autem dicta vel facta, in | |
| 5462 quibus non quaeritur nisi delectatio animalis, vocantur ludicra vel | |
| 5463 iocosa. Et ideo necesse est talibus interdum uti, quasi ad quandam | |
| 5464 animae quietem. Et hoc est quod philosophus dicit, in IV Ethic., | |
| 5465 quod <i>in huius vitae conversatione quaedam requies cum ludo | |
| 5466 habetur</i>, et ideo oportet interdum aliquibus talibus uti. Circa | |
| 5467 quae tamen tria videntur praecipue esse cavenda. Quorum primum et | |
| 5468 principale est quod praedicta delectatio non quaeratur in aliquibus | |
| 5469 operationibus vel verbis turpibus vel nocivis. Unde Tullius dicit, | |
| 5470 in I de Offic., quod <i>unum genus iocandi est illiberale, | |
| 5471 petulans, flagitiosum, obscenum</i>. Aliud autem attendendum est, | |
| 5472 ne totaliter gravitas animae resolvatur. Unde Ambrosius dicit, in I | |
| 5473 de Offic., <i>caveamus ne, dum relaxare animum volumus, solvamus | |
| 5474 omnem harmoniam, quasi concentum quendam bonorum operum</i>. Et | |
| 5475 Tullius dicit, in I de Offic., quod <i>sicut pueris non omnem | |
| 5476 ludendi licentiam damus, sed eam quae ab honestatis actionibus non | |
| 5477 sit aliena; sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen | |
| 5478 eluceat</i>. Tertio autem est attendendum, sicut et in omnibus | |
| 5479 aliis humanis actibus, ut congruat personae et tempori et loco, et | |
| 5480 secundum alias circumstantias debite ordinetur, ut scilicet sit et | |
| 5481 tempore et homine dignus, ut Tullius dicit, ibidem. Huiusmodi autem | |
| 5482 secundum regulam rationis ordinantur. Habitus autem secundum | |
| 5483 rationem operans est virtus moralis. Et ideo circa ludos potest | |
| 5484 esse aliqua virtus, quam philosophus eutrapeliam nominat. Et | |
| 5485 dicitur aliquis eutrapelus a bona versione, quia scilicet bene | |
| 5486 convertit aliqua dicta vel facta in solatium. Et inquantum per hanc | |
| 5487 virtutem homo refrenatur ab immoderantia ludorum, sub modestia | |
| 5488 continetur.</p> | |
| 5489 <p title="II-II q. 168 a. 2 ad 1"><a name="45731"><span class= | |
| 5490 "ref">[45731] IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5491 ergo dicendum quod, sicut dictum est, iocosa debent congruere | |
| 5492 negotiis et personis. Unde et Tullius dicit, in I Rhet., quod | |
| 5493 quando auditores sunt defatigati, <i>non est inutile ab aliqua re | |
| 5494 nova aut ridicula oratorem incipere, si tamen rei dignitas non | |
| 5495 adimit iocandi facultatem</i>. Doctrina autem sacra maximis rebus | |
| 5496 intendit, secundum illud Prov. VIII, <i>audite, quoniam de rebus | |
| 5497 magnis locutura sum</i>. Unde Ambrosius non excludit universaliter | |
| 5498 iocum a conversatione humana, sed a doctrina sacra. Unde | |
| 5499 praemittit, <i>licet interdum honesta ioca ac suavia sint, tamen ab | |
| 5500 ecclesiastica abhorrent regula, quoniam quae in Scripturis sanctis | |
| 5501 non reperimus, ea quem ad modum usurpare possumus?</i></p> | |
| 5502 <p title="II-II q. 168 a. 2 ad 2"><a name="45732"><span class= | |
| 5503 "ref">[45732] IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 5504 secundum dicendum quod verbum illud Chrysostomi est intelligendum | |
| 5505 de illis qui inordinate ludis utuntur, et praecipue eorum qui finem | |
| 5506 in delectatione ludi constituunt, sicut de quibusdam dicitur Sap. | |
| 5507 XV, <i>aestimaverunt esse ludum vitam nostram</i>. Contra quod | |
| 5508 dicit Tullius, in I de Offic., <i>non ita generati a natura sumus | |
| 5509 ut ad ludum et iocum facti esse videamur, sed ad severitatem | |
| 5510 potius, et ad quaedam studia graviora atque maiora</i>.</p> | |
| 5511 <p title="II-II q. 168 a. 2 ad 3"><a name="45733"><span class= | |
| 5512 "ref">[45733] IIª-IIae, q. 168 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5513 dicendum quod ipsae operationes ludi, secundum suam speciem, non | |
| 5514 ordinantur ad aliquem finem. Sed delectatio quae in talibus actibus | |
| 5515 habetur, ordinatur ad quandam animae recreationem et quietem. Et | |
| 5516 secundum hoc, si moderate fiat, licet uti ludo. Unde Tullius dicit, | |
| 5517 in I de Offic., <i>ludo et ioco uti quidem licet, sed, sicut somno | |
| 5518 et quietibus ceteris, tunc cum gravibus seriisque rebus | |
| 5519 satisfecerimus</i>.</p> | |
| 5520 <br /> | |
| 5521 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 5522 <p title="II-II q. 168 a. 3 arg. 1"><a name="45734"><span class= | |
| 5523 "ref">[45734] IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5524 tertium sic proceditur. Videtur quod in superfluitate ludi non | |
| 5525 possit esse peccatum. Illud enim quod excusat a peccato, non | |
| 5526 videtur esse peccatum. Sed ludus quandoque excusat a peccato, multa | |
| 5527 enim, si serio fierent, gravia peccata essent, quae quidem, ioco | |
| 5528 facta, vel nulla vel levia sunt. Ergo videtur quod in | |
| 5529 superabundantia ludi non sit peccatum.</p> | |
| 5530 <p title="II-II q. 168 a. 3 arg. 2"><a name="45735"><span class= | |
| 5531 "ref">[45735] IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 2</span></a> | |
| 5532 Praeterea, omnia alia vitia reducuntur ad septem vitia capitalia, | |
| 5533 ut Gregorius dicit, XXXI Moral. Sed superabundantia in lucis non | |
| 5534 videtur reduci ad aliquod capitalium vitiorum. Ergo videtur quod | |
| 5535 non sit peccatum.</p> | |
| 5536 <p title="II-II q. 168 a. 3 arg. 3"><a name="45736"><span class= | |
| 5537 "ref">[45736] IIª-IIae, q. 168 a. 3 arg. 3</span></a> | |
| 5538 Praeterea, maxime histriones in ludo videntur superabundare, qui | |
| 5539 totam vitam suam ordinant ad ludendum. Si ergo superabundantia ludi | |
| 5540 esset peccatum, tunc omnes histriones essent in statu peccati. | |
| 5541 Peccarent etiam omnes qui eorum ministerio uterentur, vel qui eis | |
| 5542 aliqua largirentur, tanquam peccati fautores. Quod videtur esse | |
| 5543 falsum. Legitur enim in vitis patrum, quod beato Paphnutio | |
| 5544 revelatum est quod quidam ioculator futurus erat sibi consors in | |
| 5545 vita futura.</p> | |
| 5546 <p title="II-II q. 168 a. 3 s. c."><a name="45737"><span class= | |
| 5547 "ref">[45737] IIª-IIae, q. 168 a. 3 s. c.</span></a> Sed | |
| 5548 contra est quod, super illud Prov. XIV, <i>risus dolori miscebitur | |
| 5549 et extrema gaudii luctus occupat</i>, dicit Glossa, luctus | |
| 5550 perpetuus. Sed in superfluitate ludi est inordinatus risus et | |
| 5551 inordinatum gaudium. Ergo est ibi peccatum mortale, cui soli | |
| 5552 debetur luctus perpetuus.</p> | |
| 5553 <p title="II-II q. 168 a. 3 co."><a name="45738"><span class= | |
| 5554 "ref">[45738] IIª-IIae, q. 168 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 5555 dicendum quod in omni eo quod est dirigibile secundum rationem, | |
| 5556 superfluum dicitur quod regulam rationis excedit, diminutum autem | |
| 5557 dicitur aliquid secundum quod deficit a regula rationis. Dictum est | |
| 5558 autem quod ludicra sive iocosa verba vel facta sunt dirigibilia | |
| 5559 secundum rationem. Et ideo superfluum in ludo accipitur quod | |
| 5560 excedit regulam rationis. Quod quidem potest esse dupliciter. Uno | |
| 5561 modo, ex ipsa specie actionum quae assumuntur in ludum, quod quidem | |
| 5562 iocandi genus secundum Tullium dicitur esse illiberale, petulans, | |
| 5563 flagitiosum, obscenum, quando scilicet utitur aliquis, causa ludi, | |
| 5564 turpibus verbis vel factis, vel etiam his quae vergunt in proximi | |
| 5565 nocumentum, quae de se sunt peccata mortalia. Et sic, patet quod | |
| 5566 excessus in ludo est peccatum mortale. Alio autem modo potest esse | |
| 5567 excessus in ludo secundum defectum debitarum circumstantiarum, puta | |
| 5568 cum aliqui utuntur ludo vel temporibus vel locis indebitis, aut | |
| 5569 etiam praeter convenientiam negotii seu personae. Et hoc quidem | |
| 5570 quandoque potest esse peccatum mortale, propter vehementiam | |
| 5571 affectus ad ludum, cuius delectationem praeponit aliquis dilectioni | |
| 5572 Dei, ita quod contra praeceptum Dei vel Ecclesiae talibus ludis uti | |
| 5573 non refugiat. Quandoque autem est peccatum veniale, puta cum | |
| 5574 aliquis non tantum afficitur ad ludum quod propter hoc vellet | |
| 5575 aliquid contra Deum committere.</p> | |
| 5576 <p title="II-II q. 168 a. 3 ad 1"><a name="45739"><span class= | |
| 5577 "ref">[45739] IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5578 ergo dicendum quod aliqua sunt peccata propter solam intentionem, | |
| 5579 quia scilicet in iniuriam alicuius fiunt, quam quidem intentionem | |
| 5580 excludit ludus, cuius intentio ad delectationem fertur, non ad | |
| 5581 iniuriam alicuius. Et in talibus ludus excusat a peccato, vel | |
| 5582 peccatum diminuit. Quaedam vero sunt quae secundum suam speciem | |
| 5583 sunt peccata, sicut homicidium, fornicatio et similia. Et talia non | |
| 5584 excusantur per ludum, quinimmo ex his ludus redditur flagitiosus et | |
| 5585 obscenus.</p> | |
| 5586 <p title="II-II q. 168 a. 3 ad 2"><a name="45740"><span class= | |
| 5587 "ref">[45740] IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 2</span></a> Ad | |
| 5588 secundum dicendum quod superfluitas in ludo pertinet ad ineptam | |
| 5589 laetitiam, quam Gregorius dicit esse filiam gulae. Unde Exod. XXXII | |
| 5590 dicitur, <i>sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt | |
| 5591 ludere</i>.</p> | |
| 5592 <p title="II-II q. 168 a. 3 ad 3"><a name="45741"><span class= | |
| 5593 "ref">[45741] IIª-IIae, q. 168 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5594 dicendum quod, sicut dictum est, ludus est necessarius ad | |
| 5595 conversationem humanae vitae. Ad omnia autem quae sunt utilia | |
| 5596 conversationi humanae, deputari possunt aliqua officia licita. Et | |
| 5597 ideo etiam officium histrionum, quod ordinatur ad solatium | |
| 5598 hominibus exhibendum, non est secundum se illicitum, nec sunt in | |
| 5599 statu peccati, dummodo moderate ludo utantur, idest, non utendo | |
| 5600 aliquibus illicitis verbis vel factis ad ludum, et non adhibendo | |
| 5601 ludum negotiis et temporibus indebitis. Et quamvis in rebus humanis | |
| 5602 non utantur alio officio per comparationem ad alios homines, tamen | |
| 5603 per comparationem ad seipsos et ad Deum, alias habent seriosas et | |
| 5604 virtuosas operationes, puta dum orant, et suas passiones et | |
| 5605 operationes componunt, et quandoque etiam pauperibus eleemosynas | |
| 5606 largiuntur. Unde illi qui moderate eis subveniunt, non peccant, sed | |
| 5607 iusta faciunt, mercedem ministerii eorum eis attribuendo. Si qui | |
| 5608 autem superflue sua in tales consumunt, vel etiam sustentant illos | |
| 5609 histriones qui illicitis ludis utuntur, peccant, quasi eos in | |
| 5610 peccato foventes. Unde Augustinus dicit, super Ioan., quod | |
| 5611 <i>donare res suas histrionibus vitium est immane</i>. Nisi forte | |
| 5612 aliquis histrio esset in extrema necessitate, in qua esset ei | |
| 5613 subveniendum. Dicit enim Ambrosius, in libro de Offic., <i>pasce | |
| 5614 fame morientem. Quisquis enim pascendo hominem servare poteris, si | |
| 5615 non paveris, occidisti</i>.</p> | |
| 5616 <br /> | |
| 5617 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 5618 <p title="II-II q. 168 a. 4 arg. 1"><a name="45742"><span class= | |
| 5619 "ref">[45742] IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5620 quartum sic proceditur. Videtur quod in defectu ludi non consistat | |
| 5621 aliquod peccatum. Nullum enim peccatum indicitur poenitenti. Sed | |
| 5622 Augustinus dicit, de poenitente loquens, <i>cohibeat se a ludis, a | |
| 5623 spectaculis saeculi, qui perfectam vult consequi remissionis | |
| 5624 gratiam</i>. Ergo in defectu ludi non est aliquod peccatum.</p> | |
| 5625 <p title="II-II q. 168 a. 4 arg. 2"><a name="45743"><span class= | |
| 5626 "ref">[45743] IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 2</span></a> | |
| 5627 Praeterea, nullum peccatum ponitur in commendatione sanctorum. Sed | |
| 5628 in commendatione quorundam ponitur quod a ludo abstinuerunt, | |
| 5629 dicitur enim Ierem. XV, non sedi in Concilio ludentium; et Tobiae | |
| 5630 III dicitur, <i>nunquam cum ludentibus miscui me, neque cum his qui | |
| 5631 in levitate ambulant, participem me praebui</i>. Ergo in defectu | |
| 5632 ludi non potest esse peccatum.</p> | |
| 5633 <p title="II-II q. 168 a. 4 arg. 3"><a name="45744"><span class= | |
| 5634 "ref">[45744] IIª-IIae, q. 168 a. 4 arg. 3</span></a> | |
| 5635 Praeterea, Andronicus ponit austeritatem, quam inter virtutes | |
| 5636 numerat, esse <i>habitum secundum quem aliqui neque afferunt aliis | |
| 5637 delectationes collocutionum, neque ab aliis recipiunt</i>. Sed hoc | |
| 5638 pertinet ad defectum ludi. Ergo defectus ludi magis pertinet ad | |
| 5639 virtutem quam ad vitium.</p> | |
| 5640 <p title="II-II q. 168 a. 4 s. c."><a name="45745"><span class= | |
| 5641 "ref">[45745] IIª-IIae, q. 168 a. 4 s. c.</span></a> Sed | |
| 5642 contra est quod philosophus, in II et IV Ethic., ponit defectum in | |
| 5643 ludo esse vitiosum.</p> | |
| 5644 <p title="II-II q. 168 a. 4 co."><a name="45746"><span class= | |
| 5645 "ref">[45746] IIª-IIae, q. 168 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 5646 dicendum quod omne quod est contra rationem in rebus humanis, | |
| 5647 vitiosum est. Est autem contra rationem ut aliquis se aliis | |
| 5648 onerosum exhibeat, puta dum nihil delectabile exhibet, et etiam | |
| 5649 delectationes aliorum impedit. Unde Seneca dicit, <i>sic te geras | |
| 5650 sapienter ut nullus te habeat tanquam asperum, nec contemnat quasi | |
| 5651 vilem</i>. Illi autem qui in ludo deficiunt, neque ipsi dicunt | |
| 5652 aliquod ridiculum; et dicentibus molesti sunt, quia scilicet | |
| 5653 moderatos aliorum ludos non recipiunt. Et ideo tales vitiosi sunt, | |
| 5654 et dicuntur duri et agrestes, ut philosophus dicit, in IV Ethic. | |
| 5655 Sed quia ludus est utilis propter delectationem et quietem; | |
| 5656 delectatio autem et quies non propter se quaeruntur in humana vita, | |
| 5657 sed propter operationem, ut dicitur in X Ethic., defectus ludi | |
| 5658 minus est vitiosus quam ludi superexcessus. Unde philosophus dicit, | |
| 5659 in IX Ethic., quod <i>pauci amici propter delectationem sunt | |
| 5660 habendi</i>, quia parum de delectatione sufficit ad vitam, quasi | |
| 5661 pro condimento; sicut parum de sale sufficit in cibo.</p> | |
| 5662 <p title="II-II q. 168 a. 4 ad 1"><a name="45747"><span class= | |
| 5663 "ref">[45747] IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5664 ergo dicendum quod, quia poenitentibus luctus indicitur pro | |
| 5665 peccatis, ideo interdicitur eis ludus. Nec hoc pertinet ad vitium | |
| 5666 defectus, quia hoc ipsum est secundum rationem quod in eis ludus | |
| 5667 diminuatur.</p> | |
| 5668 <p title="II-II q. 168 a. 4 ad 2"><a name="45748"><span class= | |
| 5669 "ref">[45748] IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 2</span></a> Ad | |
| 5670 secundum dicendum quod Ieremias ibi loquitur secundum congruentiam | |
| 5671 temporis cuius status magis luctum requirebat. Unde subdit, | |
| 5672 <i>solus sedebam, quoniam amaritudine replevisti me</i>. Quod autem | |
| 5673 dicitur Tobiae III, pertinet ad ludum superfluum. Quod patet ex eo | |
| 5674 quod sequitur, <i>neque cum his qui in levitate ambulant participem | |
| 5675 me praebui</i>.</p> | |
| 5676 <p title="II-II q. 168 a. 4 ad 3"><a name="45749"><span class= | |
| 5677 "ref">[45749] IIª-IIae, q. 168 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5678 dicendum quod austeritas, secundum quod est virtus, non excludit | |
| 5679 omnes delectationes, sed superfluas et inordinatas. Unde videtur | |
| 5680 pertinere ad affabilitatem, quam philosophus amicitiam nominat, vel | |
| 5681 ad eutrapeliam, sive iucunditatem. Et tamen nominat et definit eam | |
| 5682 sic secundum convenientiam ad temperantiam, cuius est delectationes | |
| 5683 reprimere.</p> | |
| 5684 <br /> | |
| 5685 <div class="D">Quaestio 169</div> | |
| 5686 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 5687 <p title="II-II q. 169 pr."><a name="45750"><span class= | |
| 5688 "ref">[45750] IIª-IIae, q. 169 pr.</span></a> Deinde | |
| 5689 considerandum est de modestia secundum quod consistit in exteriori | |
| 5690 apparatu. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum circa | |
| 5691 exteriorem apparatum possit esse virtus et vitium. Secundo, utrum | |
| 5692 mulieres mortaliter peccent in superfluo ornatu.</p> | |
| 5693 <br /> | |
| 5694 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 5695 <p title="II-II q. 169 a. 1 arg. 1"><a name="45751"><span class= | |
| 5696 "ref">[45751] IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5697 primum sic proceditur. Videtur quod circa exteriorem ornatum non | |
| 5698 possit esse virtus et vitium. Exterior enim ornatus non est in | |
| 5699 nobis a natura, unde et secundum diversitatem temporum et locorum | |
| 5700 variantur. Unde Augustinus dicit, in III de Doct. Christ., quod | |
| 5701 <i>talares et manicatas tunicas habere apud veteres Romanos | |
| 5702 flagitium erat, nunc autem honesto loco natis non eas habere | |
| 5703 flagitium est</i>. Sed sicut philosophus dicit, in II Ethic., | |
| 5704 <i>naturalis inest nobis aptitudo ad virtutes</i>. Ergo circa | |
| 5705 huiusmodi non est virtus et vitium.</p> | |
| 5706 <p title="II-II q. 169 a. 1 arg. 2"><a name="45752"><span class= | |
| 5707 "ref">[45752] IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 2</span></a> | |
| 5708 Praeterea, si circa exteriorem cultum esset virtus et vitium, | |
| 5709 oporteret quod superfluitas in talibus esset vitiosa, et etiam | |
| 5710 defectus vitiosus. Sed superfluitas in cultu exteriori non videtur | |
| 5711 esse vitiosa, quia etiam sacerdotes et ministri altaris in sacro | |
| 5712 ministerio pretiosissimis vestibus utuntur. Similiter etiam | |
| 5713 defectus in talibus non videtur esse vitiosus, quia in laudem | |
| 5714 quorundam dicitur, Heb. XI, <i>circuierunt in melotis et in | |
| 5715 pellibus caprinis</i>. Non ergo videtur quod in talibus possit esse | |
| 5716 virtus et vitium.</p> | |
| 5717 <p title="II-II q. 169 a. 1 arg. 3"><a name="45753"><span class= | |
| 5718 "ref">[45753] IIª-IIae, q. 169 a. 1 arg. 3</span></a> | |
| 5719 Praeterea, omnis virtus aut est theologica, aut moralis, aut | |
| 5720 intellectualis. Sed circa huiusmodi non consistit virtus | |
| 5721 intellectualis, quae perficit in aliqua cognitione veritatis. | |
| 5722 Similiter etiam nec est ibi virtus theologica, quae habet Deum pro | |
| 5723 obiecto. Nec etiam est ibi aliqua virtutum moralium quas | |
| 5724 philosophus tangit. Ergo videtur quod circa huiusmodi cultum non | |
| 5725 possit esse virtus et vitium.</p> | |
| 5726 <p title="II-II q. 169 a. 1 s. c."><a name="45754"><span class= | |
| 5727 "ref">[45754] IIª-IIae, q. 169 a. 1 s. c.</span></a> Sed | |
| 5728 contra, honestas ad virtutem pertinet. Sed in exteriori cultu | |
| 5729 consideratur quaedam honestas, dicit enim Ambrosius, in I de | |
| 5730 Offic., <i>decor corporis non sit affectatus, sed naturalis; | |
| 5731 simplex, neglectus magis quam expeditus; non pretiosis et | |
| 5732 albentibus adiutus vestimentis, sed communibus, ut honestati vel | |
| 5733 necessitati nihil desit, nihil accedat nitori</i>. Ergo in | |
| 5734 exteriori cultu potest esse virtus et vitium.</p> | |
| 5735 <p title="II-II q. 169 a. 1 co."><a name="45755"><span class= | |
| 5736 "ref">[45755] IIª-IIae, q. 169 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 5737 dicendum quod in ipsis rebus exterioribus quibus homo utitur, non | |
| 5738 est aliquod vitium, sed ex parte hominis qui immoderate utitur eis. | |
| 5739 Quae quidem immoderantia potest esse dupliciter. Uno quidem modo, | |
| 5740 per comparationem ad consuetudinem hominum cum quibus aliquis | |
| 5741 vivit. Unde dicit Augustinus, in III Confess., <i>quae contra mores | |
| 5742 hominum sunt flagitia, pro morum diversitate vitanda sunt, ut | |
| 5743 pactum inter se civitatis et gentis consuetudine vel lege firmatum, | |
| 5744 nulla civis aut peregrini libidine violetur. Turpis enim est omnis | |
| 5745 pars universo suo non congruens</i>. Alio modo potest esse | |
| 5746 immoderatio in usu talium rerum ex inordinato affectu utentis, ex | |
| 5747 quo quandoque contingit quod homo nimis libidinose talibus utatur, | |
| 5748 sive secundum consuetudinem eorum cum quibus vivit, sive etiam | |
| 5749 praeter eorum consuetudinem. Unde Augustinus dicit, in III de Doct. | |
| 5750 Christ., <i>in usu rerum abesse oportet libidinem, quae non solum | |
| 5751 ipsa eorum inter quos vivit consuetudine nequiter abutitur; sed | |
| 5752 etiam saepe fines eius egressa, foeditatem suam, quae inter | |
| 5753 claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione | |
| 5754 manifestat</i>. Contingit autem ista inordinatio affectus | |
| 5755 tripliciter, quantum ad superabundantiam. Uno modo, per hoc quod | |
| 5756 aliquis ex superfluo cultu vestium hominum gloriam quaerit, prout | |
| 5757 scilicet vestes et alia huiusmodi pertinent ad quendam ornatum. | |
| 5758 Unde Gregorius dicit, in quadam homilia, <i>sunt nonnulli qui | |
| 5759 cultum subtilium pretiosarumque vestium non putant esse peccatum. | |
| 5760 Quod videlicet si culpa non esset nequaquam sermo Dei tam | |
| 5761 vigilanter exprimeret quod dives qui torquebatur apud Inferos, | |
| 5762 bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta | |
| 5763 pretiosa</i>, scilicet excedentia proprium statum, nisi ad inanem | |
| 5764 gloriam quaerit. Alio modo, secundum quod homo per superfluum | |
| 5765 cultum vestium quaerit delicias, secundum quod vestis ordinatur ad | |
| 5766 corporis fomentum. Tertio modo, secundum quod nimiam sollicitudinem | |
| 5767 apponit ad exteriorem vestium cultum, etiam si non sit aliqua | |
| 5768 inordinatio ex parte finis. Et secundum hoc, Andronicus ponit tres | |
| 5769 virtutes circa exteriorem cultum. Scilicet, humilitatem, quae | |
| 5770 excludit intentionem gloriae. Unde dicit quod humilitas est habitus | |
| 5771 non superabundans in sumptibus et praeparationibus. Et per se | |
| 5772 sufficientiam, quae excludit intentionem deliciarum. Unde dicit | |
| 5773 quod per se sufficientia est habitus contentus quibus oportet, et | |
| 5774 determinativa eorum quae ad vivere convenit (secundum illud | |
| 5775 apostoli, I ad Tim. ult., <i>habentes alimenta et quibus tegamur, | |
| 5776 his contenti simus</i>). Et simplicitatem, quae excludit superfluam | |
| 5777 sollicitudinem talium. Unde dicit quod simplicitas est habitus | |
| 5778 contentus his quae contingunt. Ex parte autem defectus similiter | |
| 5779 potest esse duplex inordinatio secundum affectum. Uno quidem modo, | |
| 5780 ex negligentia hominis qui non adhibet studium vel laborem ad hoc | |
| 5781 quod exteriori cultu utatur secundum quod oportet. Unde philosophus | |
| 5782 dicit, in VII Ethic., quod ad mollitiem pertinet quod aliquis | |
| 5783 <i>trahat vestimentum per terram, ut non laboret elevando | |
| 5784 ipsum</i>. Alio modo, ex eo quod ipsum defectum exterioris cultus | |
| 5785 ad gloriam ordinant. Unde dicit Augustinus, in libro de Serm. Dom. | |
| 5786 in monte, <i>non in solo rerum corporearum nitore atque pompa, sed | |
| 5787 etiam in ipsis sordibus et luctuosis esse posse iactantiam, et eo | |
| 5788 periculosiorem quo sub nomine servitutis Dei decipit</i>. Et | |
| 5789 philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>superabundantia et | |
| 5790 inordinatus defectus ad iactantiam pertinet</i>.</p> | |
| 5791 <p title="II-II q. 169 a. 1 ad 1"><a name="45756"><span class= | |
| 5792 "ref">[45756] IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5793 ergo dicendum quod, quamvis ipse cultus exterior non sit a natura, | |
| 5794 tamen ad naturalem rationem pertinet ut exteriorem cultum | |
| 5795 moderetur. Et secundum hoc, innati sumus hanc virtutem suscipere, | |
| 5796 quae exteriorem cultum moderatur.</p> | |
| 5797 <p title="II-II q. 169 a. 1 ad 2"><a name="45757"><span class= | |
| 5798 "ref">[45757] IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 2</span></a> Ad | |
| 5799 secundum dicendum quod illi qui in dignitatibus constituuntur, vel | |
| 5800 etiam ministri altaris, pretiosioribus vestibus quam ceteri | |
| 5801 induuntur, non propter sui gloriam, sed ad significandam | |
| 5802 excellentiam sui ministerii vel cultus divini. Et ideo in eis non | |
| 5803 est vitiosum. Unde Augustinus dicit, in III de Doct. Christ., | |
| 5804 <i>quisquis sic utitur exterioribus rebus ut metas consuetudinis | |
| 5805 bonorum inter quos versatur excedat, aut aliquid significat, aut | |
| 5806 flagitiosus est</i>, dum scilicet propter delicias vel | |
| 5807 ostentationem talibus utitur. Similiter etiam ex parte defectus | |
| 5808 contingit esse peccatum, non tamen semper qui vilioribus quam | |
| 5809 ceteri vestibus utitur, peccat. Si enim hoc faciat propter | |
| 5810 iactantiam vel superbiam, ut se ceteris praeferat, vitium | |
| 5811 superstitionis est. Si autem hoc faciat propter macerationem carnis | |
| 5812 vel humiliationem spiritus, ad virtutem temperantiae pertinet. Unde | |
| 5813 Augustinus dicit, in III de Doct. Christ., <i>quisquis restrictius | |
| 5814 rebus utitur quam se habeant mores eorum cum quibus vivit, aut | |
| 5815 temperans aut superstitiosus est</i>. Praecipue autem competit | |
| 5816 vilibus vestimentis uti his qui alios verbo et exemplo ad | |
| 5817 poenitentiam hortantur, sicut fuerunt prophetae, de quibus | |
| 5818 apostolus ibi loquitur. Unde quaedam Glossa dicit, Matth. III, | |
| 5819 <i>qui poenitentiam praedicat, habitum poenitentiae | |
| 5820 praetendit</i>.</p> | |
| 5821 <p title="II-II q. 169 a. 1 ad 3"><a name="45758"><span class= | |
| 5822 "ref">[45758] IIª-IIae, q. 169 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5823 dicendum quod huiusmodi exterior cultus indicium quoddam est | |
| 5824 conditionis humanae. Et ideo excessus et defectus et medium in | |
| 5825 talibus possunt reduci ad virtutem veritatis, quam philosophus | |
| 5826 ponit circa facta et dicta quibus aliquid de statu hominis | |
| 5827 significatur.</p> | |
| 5828 <br /> | |
| 5829 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 5830 <p title="II-II q. 169 a. 2 arg. 1"><a name="45759"><span class= | |
| 5831 "ref">[45759] IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5832 secundum sic proceditur. Videtur quod ornatus mulierum non sit sine | |
| 5833 peccato mortali. Omne enim quod est contra praeceptum divinae | |
| 5834 legis, est peccatum mortale. Sed ornatus mulierum est contra | |
| 5835 praeceptum divinae legis, dicitur enim I Pet. III, <i>quarum, | |
| 5836 scilicet mulierum sit non extrinsecus capillatura, aut circumdatio | |
| 5837 auri, aut indumenti vestimentorum cultus</i>. Ubi dicit Glossa | |
| 5838 Cypriani, <i>serico et purpura indutae Christum sincere induere non | |
| 5839 possunt, auro et margaritis adornatae et monilibus, ornamenta | |
| 5840 mentis et corporis perdiderunt</i>. Sed hoc non fit nisi per | |
| 5841 peccatum mortale. Ergo ornatus mulierum non potest esse sine | |
| 5842 peccato mortali.</p> | |
| 5843 <p title="II-II q. 169 a. 2 arg. 2"><a name="45760"><span class= | |
| 5844 "ref">[45760] IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 2</span></a> | |
| 5845 Praeterea, Cyprianus dicit, in libro de habitu Virgin., <i>non | |
| 5846 virgines tantum aut viduas, sed et nuptas puto et omnes omnino | |
| 5847 feminas admonendas, quod opus Dei et facturam eius et plasma | |
| 5848 adulterare nullo modo debeant, adhibito flavo colore vel nigro | |
| 5849 pulvere vel rubore, aut quolibet lineamenta nativa corrumpente | |
| 5850 medicamine</i>. Et postea subdit, <i>manus Deo inferunt, quando | |
| 5851 illud quod ille formavit, reformare contendunt. Impugnatio ista est | |
| 5852 divini operis, praevaricatio est veritatis. Deum videre non | |
| 5853 poteris, quando oculi tibi non sunt quos Deus fecit, sed quos | |
| 5854 Diabolus infecit, de inimico tuo compta, cum illo pariter | |
| 5855 arsura</i>. Sed hoc non debetur nisi peccato mortali. Ergo ornatus | |
| 5856 mulieris non est sine peccato mortali.</p> | |
| 5857 <p title="II-II q. 169 a. 2 arg. 3"><a name="45761"><span class= | |
| 5858 "ref">[45761] IIª-IIae, q. 169 a. 2 arg. 3</span></a> | |
| 5859 Praeterea, sicut non congruit mulieri quod veste virili utatur, ita | |
| 5860 etiam ei non competit quod inordinato ornatu utatur. Sed primum est | |
| 5861 peccatum, dicitur enim Deut. XXII, <i>non induatur mulier veste | |
| 5862 virili, nec vir veste muliebri</i>. Ergo videtur quod etiam | |
| 5863 superfluus ornatus mulierum sit peccatum mortale.</p> | |
| 5864 <p title="II-II q. 169 a. 2 s. c."><a name="45762"><span class= | |
| 5865 "ref">[45762] IIª-IIae, q. 169 a. 2 s. c.</span></a> Sed | |
| 5866 contra est quia secundum hoc videretur quod artifices huiusmodi | |
| 5867 ornamenta praeparantes mortaliter peccarent.</p> | |
| 5868 <p title="II-II q. 169 a. 2 co."><a name="45763"><span class= | |
| 5869 "ref">[45763] IIª-IIae, q. 169 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5870 dicendum quod circa ornatum mulierum sunt eadem attendenda quae | |
| 5871 supra communiter dicta sunt circa exteriorem cultum, et insuper | |
| 5872 quiddam aliud speciale, quod scilicet muliebris cultus viros ad | |
| 5873 lasciviam provocat, secundum illud Prov. VII, <i>ecce, mulier | |
| 5874 occurrit illi ornatu meretricio praeparata ad decipiendas | |
| 5875 animas</i>. Potest tamen mulier licite operam dare ad hoc quod viro | |
| 5876 suo placeat, ne per eius contemptum in adulterium labatur. Unde | |
| 5877 dicitur I ad Cor. VII, quod <i>mulier quae nupta est cogitat quae | |
| 5878 sunt mundi, quomodo placeat viro</i>. Et ideo si mulier coniugata | |
| 5879 ad hoc se ornet ut viro suo placeat, potest hoc facere absque | |
| 5880 peccato. Illae autem mulieres quae viros non habent, nec volunt | |
| 5881 habere, et sunt in statu non habendi, non possunt absque peccato | |
| 5882 appetere placere virorum aspectibus ad concupiscendum, quia hoc est | |
| 5883 dare eis incentivum peccandi. Et si quidem hac intentione se ornent | |
| 5884 ut alios provocent, ad concupiscentiam, mortaliter peccant. Si | |
| 5885 autem ex quadam levitate, vel etiam ex vanitate propter quandam | |
| 5886 iactantiam, non semper est peccatum mortale, sed quandoque veniale. | |
| 5887 Et eadem ratio, quantum ad hoc, est de viris. Unde Augustinus | |
| 5888 dicit, in epistola ad Possidium, <i>nolo ut de ornamentis auri vel | |
| 5889 vestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam, nisi in eos | |
| 5890 qui neque coniugati sunt, neque coniugari cupientes, cogitare | |
| 5891 debent quomodo placeant Deo. Illi autem cogitant quae sunt mundi, | |
| 5892 quomodo placeant vel viri uxoribus, vel mulieres maritis, nisi quod | |
| 5893 capillos nudare feminas, quas etiam caput velare apostolus iubet, | |
| 5894 nec maritatas decet</i>. In quo tamen possent aliquae a peccato | |
| 5895 excusari, quando hoc non fieret ex aliqua vanitate, sed propter | |
| 5896 contrariam consuetudinem, quamvis talis consuetudo non sit | |
| 5897 laudabilis.</p> | |
| 5898 <p title="II-II q. 169 a. 2 ad 1"><a name="45764"><span class= | |
| 5899 "ref">[45764] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5900 ergo dicendum quod, sicut Glossa ibidem dicit, <i>mulieres eorum | |
| 5901 qui in tribulatione erant, contemnebant viros, et ut aliis | |
| 5902 placerent, se pulchre ornabant, quod fieri apostolus prohibet</i>. | |
| 5903 In quo etiam casu loquitur Cyprianus, non autem prohibet mulieribus | |
| 5904 coniugatis ornari ut placeant viris, ne detur eis occasio peccandi | |
| 5905 cum aliis. Unde I ad Tim. dicit apostolus, <i>mulieres in habitu | |
| 5906 ornato, cum verecundia et sobrietate ornantes se, non in tortis | |
| 5907 crinibus, aut auro aut margaritis aut veste pretiosa</i>, per quod | |
| 5908 datur intelligi quod sobrius et moderatus ornatus non prohibetur | |
| 5909 mulieribus, sed superfluus et inverecundus et impudicus.</p> | |
| 5910 <p title="II-II q. 169 a. 2 ad 2"><a name="45765"><span class= | |
| 5911 "ref">[45765] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 2</span></a> Ad | |
| 5912 secundum dicendum quod mulierum fucatio, de qua Cyprianus loquitur, | |
| 5913 est quaedam species fictionis, quae non potest esse sine peccato. | |
| 5914 Unde Augustinus dicit, in epistola ad Possidium, <i>fucari | |
| 5915 figmentis, quo rubicundior vel candidior appareat, adulterina | |
| 5916 fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, | |
| 5917 quibus solis permittendae sunt feminae ornari, secundum veniam, non | |
| 5918 secundum imperium</i>. Non tamen semper talis fucatio est cum | |
| 5919 peccato mortali, sed solum quando fit propter lasciviam, vel in Dei | |
| 5920 contemptum, in quibus casibus loquitur Cyprianus. Sciendum tamen | |
| 5921 quod aliud est fingere pulchritudinem non habitam, et aliud est | |
| 5922 occultare turpitudinem ex aliqua causa provenientem, puta | |
| 5923 aegritudine vel aliquo huiusmodi. Hoc enim est licitum, quia | |
| 5924 secundum apostolum, I ad Cor., <i>quae putamus ignobiliora esse | |
| 5925 membra corporis, his honorem abundantiorem circundamus</i>.</p> | |
| 5926 <p title="II-II q. 169 a. 2 ad 3"><a name="45766"><span class= | |
| 5927 "ref">[45766] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5928 dicendum quod, sicut dictum est, cultus exterior debet competere | |
| 5929 conditioni personae secundum communem consuetudinem. Et ideo de se | |
| 5930 vitiosum est quod mulier utatur veste virili aut e converso, et | |
| 5931 praecipue quia hoc potest esse causa lasciviae. Et specialiter | |
| 5932 prohibetur in lege, quia gentiles tali mutatione habitus utebantur | |
| 5933 ad idololatriae superstitionem. Potest tamen quandoque hoc fieri | |
| 5934 sine peccato propter aliquam necessitatem, vel causa occultandi ab | |
| 5935 hostibus, vel propter defectum alterius vestimenti, vel propter | |
| 5936 aliquid aliud huiusmodi.</p> | |
| 5937 <p title="II-II q. 169 a. 2 ad 4"><a name="45767"><span class= | |
| 5938 "ref">[45767] IIª-IIae, q. 169 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 5939 dicendum quod, si qua ars est ad faciendum aliqua opera quibus | |
| 5940 homines uti non possunt absque peccato, per consequens artifices | |
| 5941 talia faciendo peccarent, utpote praebentes directe aliis | |
| 5942 occasionem peccandi, puta si quis fabricaret idola, vel aliqua ad | |
| 5943 cultum idololatriae pertinentia. Si qua vero ars sit cuius operibus | |
| 5944 homines possunt bene et male uti, sicut gladii, sagittae et alia | |
| 5945 huiusmodi, usus talium artium non est peccatum, et eae solae artes | |
| 5946 sunt dicendae. Unde Chrysostomus dicit, super Matth., <i>eas solas | |
| 5947 oportet artes vocare quae necessariorum, et eorum quae continent | |
| 5948 vitam nostram, sunt tributivae et constructivae</i>. Si tamen | |
| 5949 operibus alicuius artis ut pluries aliqui male uterentur, quamvis | |
| 5950 de se non sint illicitae, sunt tamen per officium principis a | |
| 5951 civitate extirpandae, secundum documenta Platonis. Quia ergo | |
| 5952 mulieres licite se possunt ornare, vel ut conservent decentiam sui | |
| 5953 status, vel etiam aliquid superaddere ut placeant viris; consequens | |
| 5954 est quod artifices talium ornamentorum non peccant in usu talis | |
| 5955 artis, nisi forte inveniendo aliqua superflua et curiosa. Unde | |
| 5956 Chrysostomus dicit, super Matth., quod <i>etiam ab arte calceorum | |
| 5957 et textorum multa abscidere oportet. Etenim ad luxuriam deduxerunt | |
| 5958 necessitatem eius corrumpentes, artem male arti | |
| 5959 commiscentes</i>.</p> | |
| 5960 <div class="centro"><br /> | |
| 5961 <p><a href="sth3146.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 5962 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 5963 <a href="sth3170.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 5964 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 5965 <br /> | |
| 5966 <hr /> | |
| 5967 <br /> | |
| 5968 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 5969 hanc editionem<br /> | |
| 5970 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 5971 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 5972 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 5973 </div> | |
| 5974 </body> | |
| 5975 </html> |
