Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth2006.html @ 59:03759e5c1080
fix multi-para s.c.
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 02 Jan 2010 16:46:15 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children | 7179606bd447 |
line wrap: on
line source
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> <head> <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> <meta name="language" content="Latin"/> <meta name="security" content="public"/> <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> <meta name="abstract" content=""/> <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. 6-21</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione VI ad quaestionem XXI</div><div class="centro"> <table align="center" summary="Imago"> <tr> <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" align="middle"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth2001.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> <a href="sth2022.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> <script language="JavaScript" type="text/javascript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#33741">I&ordf;-IIae q. 6 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33742">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33743">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33744">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33745">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33746">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33747">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33748">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33749">I&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33750">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33751">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33752">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33753">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33754">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33755">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33756">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33757">I&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33758">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33759">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33760">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33761">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33762">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33763">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33764">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33765">I&ordf;-IIae q. 6 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33766">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33767">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33768">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33769">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33770">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33771">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33772">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33773">I&ordf;-IIae q. 6 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33774">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33775">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33776">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33777">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33778">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33779">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33780">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33781">I&ordf;-IIae q. 6 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33782">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33783">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33784">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33785">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33786">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33787">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33788">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33789">I&ordf;-IIae q. 6 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33790">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33791">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33792">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33793">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33794">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33795">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33796">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33797">I&ordf;-IIae q. 6 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33798">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33799">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33800">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33801">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33802">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33803">I&ordf;-IIae q. 6 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33804">I&ordf;-IIae q. 7 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33805">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33806">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33807">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33808">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33809">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33810">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33811">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33812">I&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33813">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33814">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33815">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33816">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33817">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33818">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33819">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33820">I&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33821">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33822">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33823">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33824">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33825">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33826">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33827">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33828">I&ordf;-IIae q. 7 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33829">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33830">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33831">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33832">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33833">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33834">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33835">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33836">I&ordf;-IIae q. 7 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33837">I&ordf;-IIae q. 8 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33838">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33839">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33840">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33841">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33842">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33843">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33844">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33845">I&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33846">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33847">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33848">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33849">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33850">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33851">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33852">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33853">I&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33854">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33855">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33856">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33857">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33858">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33859">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33860">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33861">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33862">I&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33863">I&ordf;-IIae q. 9 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33864">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33865">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33866">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33867">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33868">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33869">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33870">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33871">I&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33872">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33873">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33874">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33875">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33876">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33877">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33878">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33879">I&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33880">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33881">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33882">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33883">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33884">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33885">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33886">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33887">I&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33888">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33889">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33890">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33891">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33892">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33893">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33894">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33895">I&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33896">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33897">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33898">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33899">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33900">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33901">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33902">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33903">I&ordf;-IIae q. 9 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33904">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33905">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33906">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33907">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33908">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33909">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33910">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33911">I&ordf;-IIae q. 9 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33912">I&ordf;-IIae q. 10 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33913">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33914">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33915">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33916">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33917">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33918">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33919">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33920">I&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33921">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33922">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33923">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33924">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33925">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33926">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33927">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33928">I&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33929">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33930">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33931">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33932">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33933">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33934">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33935">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33936">I&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33937">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33938">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33939">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33940">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33941">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33942">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33943">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33944">I&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33945">I&ordf;-IIae q. 11 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33946">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33947">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33948">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33949">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33950">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33951">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33952">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33953">I&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33954">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33955">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33956">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33957">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33958">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33959">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33960">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33961">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33962">I&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33963">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33964">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33965">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33966">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33967">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33968">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33969">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33970">I&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33971">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33972">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33973">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33974">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33975">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33976">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33977">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33978">I&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33979">I&ordf;-IIae q. 12 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33980">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33981">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33982">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33983">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33984">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33985">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33986">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33987">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33988">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33989">I&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33990">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33991">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33992">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33993">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33994">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33995">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33996">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33997">I&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33998">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33999">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34000">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34001">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34002">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34003">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34004">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34005">I&ordf;-IIae q. 12 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34006">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34007">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34008">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34009">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34010">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34011">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34012">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34013">I&ordf;-IIae q. 12 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34014">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34015">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34016">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34017">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34018">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34019">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34020">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34021">I&ordf;-IIae q. 12 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34022">I&ordf;-IIae q. 13 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34023">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34024">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34025">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34026">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34027">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34028">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34029">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34030">I&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34031">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34032">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34033">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34034">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34035">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34036">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34037">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34038">I&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34039">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34040">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34041">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34042">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34043">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34044">I&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34045">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34046">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34047">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34048">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34049">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34050">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34051">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34052">I&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34053">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34054">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34055">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34056">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34057">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34058">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34059">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34060">I&ordf;-IIae q. 13 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34061">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34062">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34063">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34064">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34065">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34066">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34067">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34068">I&ordf;-IIae q. 13 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34069">I&ordf;-IIae q. 14 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34070">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34071">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34072">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34073">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34074">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34075">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34076">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34077">I&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34078">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34079">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34080">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34081">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34082">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34083">I&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34084">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34085">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34086">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34087">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34088">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34089">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34090">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34091">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34092">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34093">I&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34094">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34095">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34096">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34097">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34098">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34099">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34100">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34101">I&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34102">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34103">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34104">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34105">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34106">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34107">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34108">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34109">I&ordf;-IIae q. 14 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34110">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34111">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34112">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34113">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34114">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34115">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34116">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34117">I&ordf;-IIae q. 14 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34118">I&ordf;-IIae q. 15 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34119">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34120">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34121">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34122">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34123">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34124">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34125">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34126">I&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34127">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34128">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34129">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34130">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34131">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34132">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34133">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34134">I&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34135">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34136">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34137">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34138">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34139">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34140">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34141">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34142">I&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34143">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34144">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34145">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34146">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34147">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34148">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34149">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34150">I&ordf;-IIae q. 15 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34151">I&ordf;-IIae q. 16 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34152">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34153">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34154">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34155">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34156">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34157">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34158">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34159">I&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34160">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34161">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34162">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34163">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34164">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34165">I&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34166">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34167">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34168">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34169">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34170">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34171">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34172">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34173">I&ordf;-IIae q. 16 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34174">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34175">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34176">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34177">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34178">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34179">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34180">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34181">I&ordf;-IIae q. 16 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34182">I&ordf;-IIae q. 17 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34183">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34184">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34185">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34186">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34187">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34188">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34189">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34190">I&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34191">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34192">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34193">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34194">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34195">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34196">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34197">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34198">I&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34199">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34200">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34201">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34202">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34203">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34204">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34205">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34206">I&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34207">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34208">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34209">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34210">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34211">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34212">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34213">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34214">I&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34215">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34216">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34217">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34218">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34219">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34220">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34221">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34222">I&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34223">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34224">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34225">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34226">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34227">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34228">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34229">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34230">I&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34231">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34232">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34233">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34234">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34235">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34236">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34237">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34238">I&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34239">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34240">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34241">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34242">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34243">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34244">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34245">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34246">I&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34247">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34248">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34249">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34250">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34251">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34252">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34253">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34254">I&ordf;-IIae q. 17 a. 9 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34255">I&ordf;-IIae q. 18 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34256">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34257">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34258">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34259">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34260">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34261">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34262">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34263">I&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34264">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34265">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34266">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34267">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34268">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34269">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34270">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34271">I&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34272">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34273">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34274">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34275">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34276">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34277">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34278">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34279">I&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34280">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34281">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34282">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34283">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34284">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34285">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34286">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34287">I&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34288">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34289">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34290">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34291">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34292">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34293">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34294">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34295">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34296">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34297">I&ordf;-IIae q. 18 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34298">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34299">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34300">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34301">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34302">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34303">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34304">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34305">I&ordf;-IIae q. 18 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34306">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34307">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34308">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34309">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34310">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34311">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34312">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34313">I&ordf;-IIae q. 18 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34314">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34315">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34316">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34317">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34318">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34319">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34320">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34321">I&ordf;-IIae q. 18 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34322">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34323">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34324">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34325">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34326">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34327">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34328">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34329">I&ordf;-IIae q. 18 a. 9 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34330">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34331">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34332">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34333">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34334">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34335">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34336">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34337">I&ordf;-IIae q. 18 a. 10 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34338">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34339">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34340">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34341">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34342">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34343">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34344">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34345">I&ordf;-IIae q. 18 a. 11 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34346">I&ordf;-IIae q. 19 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34347">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34348">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34349">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34350">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34351">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34352">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34353">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34354">I&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34355">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34356">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34357">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34358">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34359">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34360">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34361">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34362">I&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34363">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34364">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34365">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34366">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34367">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34368">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34369">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34370">I&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34371">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34372">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34373">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34374">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34375">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34376">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34377">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34378">I&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34379">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34380">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34381">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34382">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34383">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34384">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34385">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34386">I&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34387">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34388">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34389">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34390">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34391">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34392">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34393">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34394">I&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34395">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34396">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34397">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34398">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34399">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34400">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34401">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34402">I&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34403">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34404">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34405">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34406">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34407">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34408">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34409">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34410">I&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34411">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34412">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34413">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34414">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34415">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34416">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34417">I&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34418">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34419">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34420">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34421">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34422">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34423">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34424">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34425">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34426">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34427">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34428">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34429">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#34430">I&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#34431">I&ordf;-IIae q. 20 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34432">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34433">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34434">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34435">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34436">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34437">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34438">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34439">I&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34440">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34441">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34442">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34443">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34444">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34445">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34446">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34447">I&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34448">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34449">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34450">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34451">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34452">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34453">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34454">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34455">I&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34456">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34457">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34458">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34459">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34460">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34461">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34462">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34463">I&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34464">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34465">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34466">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34467">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34468">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34469">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34470">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34471">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34472">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34473">I&ordf;-IIae q. 20 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#34474">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34475">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34476">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34477">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34478">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34479">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34480">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34481">I&ordf;-IIae q. 20 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34482">I&ordf;-IIae q. 21 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#34483">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34484">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34485">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34486">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34487">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34488">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34489">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34490">I&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34491">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34492">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34493">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34494">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34495">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34496">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34497">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34498">I&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34499">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34500">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34501">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34502">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34503">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34504">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34505">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34506">I&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34507">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34508">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34509">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#34510">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#34511">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#34512">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#34513">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#34514">I&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad 3'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div id="q6" class="q"><h2>Quaestio 6</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 6 pr."><a name="33741"><span class="ref">[33741] Iª-IIae q. 6 pr.</span></a> Quia igitur ad beatitudinem per actus aliquos necesse est pervenire, oportet consequenter de humanis actibus considerare, ut sciamus quibus actibus perveniatur ad beatitudinem, vel impediatur beatitudinis via. Sed quia operationes et actus circa singularia sunt, ideo omnis operativa scientia in particulari consideratione perficitur. Moralis igitur consideratio quia est humanorum actuum, primo quidem tradenda est in universali secundo vero, in particulari. Circa universalem autem considerationem humanorum actuum, primo quidem considerandum occurrit de ipsis actibus humanis; secundo, de principiis eorum. Humanorum autem actuum quidam sunt hominis proprii; quidam autem sunt homini et aliis animalibus communes. Et quia beatitudo est proprium hominis bonum, propinquius se habent ad beatitudinem actus qui sunt proprie humani, quam actus qui sunt homini aliisque animalibus communes. Primo ergo considerandum est de actibus qui sunt proprii hominis; secundo, de actibus qui sunt homini aliisque animalibus communes, qui dicuntur animae passiones. Circa primum duo consideranda occurrunt, primo, de conditione humanorum actuum; secundo, de distinctione eorum. Cum autem actus humani proprie dicantur qui sunt voluntarii, eo quod voluntas est rationalis appetitus, qui est proprius hominis; oportet considerare de actibus inquantum sunt voluntarii. Primo ergo considerandum est de voluntario et involuntario in communi; secundo, de actibus qui sunt voluntarii quasi ab ipsa voluntate eliciti, ut immediate ipsius voluntatis existentes; tertio, de actibus qui sunt voluntarii quasi a voluntate imperati, qui sunt ipsius voluntatis mediantibus aliis potentiis. Et quia actus voluntarii habent quasdam circumstantias, secundum quas diiudicantur, primo considerandum est de voluntario et involuntario; et consequenter de circumstantiis ipsorum actuum in quibus voluntarium et involuntarium invenitur. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum in humanis actibus inveniatur voluntarium. Secundo, utrum inveniatur in animalibus brutis. Tertio, utrum voluntarium esse possit absque omni actu. Quarto, utrum violentia voluntati possit inferri. Quinto, utrum violentia causet involuntarium. Sexto, utrum metus causet involuntarium. Septimo, utrum concupiscentia involuntarium causet. Octavo, utrum ignorantia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="33742"><span class="ref">[33742] Iª-IIae q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod in humanis actibus non inveniatur voluntarium. Voluntarium enim est cuius principium est in ipso; ut patet per Gregorium Nyssenum, et Damascenum, et Aristotelem. Sed principium humanorum actuum non est in ipso homine, sed est extra, nam appetitus hominis movetur ad agendum ab appetibili quod est extra quod est sicut movens non motum, ut dicitur in III de anima. Ergo in humanis actibus non invenitur voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="33743"><span class="ref">[33743] Iª-IIae q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus in VIII Physic. probat quod non invenitur in animalibus aliquis motus novus, qui non praeveniatur ab alio motu exteriori. Sed omnes actus hominis sunt novi, nullus enim actus hominis aeternus est. Ergo principium omnium humanorum actuum est ab extra. Non igitur in eis invenitur voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 arg. 3"><a name="33744"><span class="ref">[33744] Iª-IIae q. 6 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, qui voluntarie agit, per se agere potest. Sed hoc homini non convenit, dicitur enim Ioan. XV, <i>sine me nihil potestis facere</i>. Ergo voluntarium in humanis actibus non invenitur.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 s. c."><a name="33745"><span class="ref">[33745] Iª-IIae q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Damascenus, in II libro, quod <i>voluntarium est actus qui est operatio rationalis</i>. Tales autem sunt actus humani. Ergo in actibus humanis invenitur voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 co."><a name="33746"><span class="ref">[33746] Iª-IIae q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod oportet in actibus humanis voluntarium esse. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod quorundam actuum seu motuum principium est in agente, seu in eo quod movetur; quorundam autem motuum vel actuum principium est extra. Cum enim lapis movetur sursum, principium huius motionis est extra lapidem, sed cum movetur deorsum, principium huius motionis est in ipso lapide. Eorum autem quae a principio intrinseco moventur, quaedam movent seipsa, quaedam autem non. Cum enim omne agens seu motum agat seu moveatur propter finem, ut supra habitum est; illa perfecte moventur a principio intrinseco, in quibus est aliquod intrinsecum principium non solum ut moveantur, sed ut moveantur in finem. Ad hoc autem quod fiat aliquid propter finem, requiritur cognitio finis aliqualis. Quodcumque igitur sic agit vel movetur a principio intrinseco, quod habet aliquam notitiam finis, habet in seipso principium sui actus non solum ut agat, sed etiam ut agat propter finem. Quod autem nullam notitiam finis habet, etsi in eo sit principium actionis vel motus; non tamen eius quod est agere vel moveri propter finem est principium in ipso, sed in alio, a quo ei imprimitur principium suae motionis in finem. Unde huiusmodi non dicuntur movere seipsa, sed ab aliis moveri. Quae vero habent notitiam finis dicuntur seipsa movere, quia in eis est principium non solum ut agant, sed etiam ut agant propter finem. Et ideo, cum utrumque sit ab intrinseco principio, scilicet quod agunt, et quod propter finem agunt, horum motus et actus dicuntur voluntarii, hoc enim importat nomen voluntarii, quod motus et actus sit a propria inclinatione. Et inde est quod voluntarium dicitur esse, secundum definitionem Aristotelis et Gregorii Nysseni et Damasceni, non solum cuius principium est intra, sed cum additione scientiae. Unde, cum homo maxime cognoscat finem sui operis et moveat seipsum, in eius actibus maxime voluntarium invenitur.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 ad 1"><a name="33747"><span class="ref">[33747] Iª-IIae q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non omne principium est principium primum. Licet ergo de ratione voluntarii sit quod principium eius sit intra, non tamen est contra rationem voluntarii quod principium intrinsecum causetur vel moveatur ab exteriori principio, quia non est de ratione voluntarii quod principium intrinsecum sit principium primum. Sed tamen sciendum quod contingit aliquod principium motus esse primum in genere, quod tamen non est primum simpliciter sicut in genere alterabilium primum alterans est corpus caeleste, quod tamen non est primum movens simpliciter, sed movetur motu locali a superiori movente. Sic igitur principium intrinsecum voluntarii actus, quod est vis cognoscitiva et appetitiva, est primum principium in genere appetitivi motus, quamvis moveatur ab aliquo exteriori secundum alias species motus.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 ad 2"><a name="33748"><span class="ref">[33748] Iª-IIae q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod motus animalis novus praevenitur quidem ab aliquo exteriori motu quantum ad duo. Uno modo, inquantum per motum exteriorem praesentatur sensui animalis aliquod sensibile, quod apprehensum movet appetitum, sicut leo videns cervum per eius motum appropinquantem, incipit moveri ad ipsum. Alio modo, inquantum per exteriorem motum incipit aliqualiter immutari naturali immutatione corpus animalis, puta per frigus vel calorem; corpore autem immutato per motum exterioris corporis, immutatur etiam per accidens appetitus sensitivus, qui est virtus organi corporei; sicut cum ex aliqua alteratione corporis commovetur appetitus ad concupiscentiam alicuius rei. Sed hoc non est contra rationem voluntarii, ut dictum est huiusmodi enim motiones ab exteriori principio sunt alterius generis.</p><p title="I-II q. 6 a. 1 ad 3"><a name="33749"><span class="ref">[33749] Iª-IIae q. 6 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus movet hominem ad agendum non solum sicut proponens sensui appetibile, vel sicut immutans corpus, sed etiam sicut movens ipsam voluntatem, quia omnis motus tam voluntatis quam naturae, ab eo procedit sicut a primo movente. Et sicut non est contra rationem naturae quod motus naturae sit a Deo sicut a primo movente, inquantum natura est quoddam instrumentum Dei moventis; ita non est contra rationem actus voluntarii quod sit a Deo, inquantum voluntas a Deo movetur. Est tamen communiter de ratione naturalis et voluntarii motus, quod sint a principio intrinseco.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="33750"><span class="ref">[33750] Iª-IIae q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntarium non sit in brutis animalibus. Voluntarium enim a voluntate dicitur. Voluntas autem, cum sit in ratione, ut dicitur in III de anima, non potest esse in brutis animalibus. Ergo neque voluntarium in eis invenitur.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="33751"><span class="ref">[33751] Iª-IIae q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum hoc quod actus humani sunt voluntarii, homo dicitur esse dominus suorum actuum. Sed bruta animalia non habent dominium sui actus, <i>non enim agunt, sed magis aguntur</i>, ut Damascenus dicit. Ergo in brutis animalibus non est voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="33752"><span class="ref">[33752] Iª-IIae q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Damascenus dicit quod <i>actus voluntarios sequitur laus et vituperium</i>. Sed actibus brutorum animalium non debetur neque laus neque vituperium. Ergo in eis non est voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 s. c."><a name="33753"><span class="ref">[33753] Iª-IIae q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit philosophus, in III Ethic., quod <i>pueri et bruta animalia communicant voluntario</i>. Et idem dicunt Damascenus et Gregorius Nyssenus.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 co."><a name="33754"><span class="ref">[33754] Iª-IIae q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem voluntarii requiritur quod principium actus sit intra, cum aliqua cognitione finis. Est autem duplex cognitio finis, perfecta scilicet, et imperfecta. Perfecta quidem finis cognitio est quando non solum apprehenditur res quae est finis sed etiam cognoscitur ratio finis, et proportio eius quod ordinatur in finem ad ipsum. Et talis cognitio finis competit soli rationali naturae. Imperfecta autem cognitio finis est quae in sola finis apprehensione consistit, sine hoc quod cognoscatur ratio finis, et proportio actus ad finem. Et talis cognitio finis invenitur in brutis animalibus, per sensum et aestimationem naturalem. Perfectam igitur cognitionem finis sequitur voluntarium secundum rationem perfectam, prout scilicet, apprehenso fine, aliquis potest, deliberans de fine et de his quae sunt ad finem, moveri in finem vel non moveri. Imperfectam autem cognitionem finis sequitur voluntarium secundum rationem imperfectam, prout scilicet apprehendens finem non deliberat, sed subito movetur in ipsum. Unde soli rationali naturae competit voluntarium secundum rationem perfectam, sed secundum rationem imperfectam, competit etiam brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 ad 1"><a name="33755"><span class="ref">[33755] Iª-IIae q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas nominat rationalem appetitum, et ideo non potest esse in his quae ratione carent. Voluntarium autem denominative dicitur a voluntate, et potest trahi ad ea in quibus est aliqua participatio voluntatis, secundum aliquam convenientiam ad voluntatem. Et hoc modo voluntarium attribuitur animalibus brutis, inquantum scilicet per cognitionem aliquam moventur in finem.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 ad 2"><a name="33756"><span class="ref">[33756] Iª-IIae q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex hoc contingit quod homo est dominus sui actus, quod habet deliberationem de suis actibus, ex hoc enim quod ratio deliberans se habet ad opposita, voluntas in utrumque potest. Sed secundum hoc voluntarium non est in brutis animalibus, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 6 a. 2 ad 3"><a name="33757"><span class="ref">[33757] Iª-IIae q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod laus et vituperium consequuntur actum voluntarium secundum perfectam voluntarii rationem; qualis non invenitur in brutis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="33758"><span class="ref">[33758] Iª-IIae q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod voluntarium non possit esse sine actu. Voluntarium enim dicitur quod est a voluntate. Sed nihil potest esse a voluntate nisi per aliquem actum, ad minus ipsius voluntatis. Ergo voluntarium non potest esse sine actu.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="33759"><span class="ref">[33759] Iª-IIae q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut per actum voluntatis dicitur aliquis velle, ita cessante actu voluntatis dicitur non velle. Sed non velle involuntarium causat, quod opponitur voluntario. Ergo voluntarium non potest esse, actu voluntatis cessante.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="33760"><span class="ref">[33760] Iª-IIae q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, de ratione voluntarii est cognitio, ut dictum est. Sed cognitio est per aliquem actum. Ergo voluntarium non potest esse absque aliquo actu.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 s. c."><a name="33761"><span class="ref">[33761] Iª-IIae q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, illud cuius domini sumus, dicitur esse voluntarium. Sed nos domini sumus eius quod est agere et non agere, velle et non velle. Ergo sicut agere et velle est voluntarium, ita et non agere et non velle.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 co."><a name="33762"><span class="ref">[33762] Iª-IIae q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod voluntarium dicitur quod est a voluntate. Ab aliquo autem dicitur esse aliquid dupliciter. Uno modo, directe, quod scilicet procedit ab aliquo inquantum est agens, sicut calefactio a calore. Alio modo, indirecte, ex hoc ipso quod non agit, sicut submersio navis dicitur esse a gubernatore, inquantum desistit a gubernando. Sed sciendum quod non semper id quod sequitur ad defectum actionis, reducitur sicut in causam in agens, ex eo quod non agit, sed solum tunc cum potest et debet agere. Si enim gubernator non posset navem dirigere, vel non esset ei commissa gubernatio navis, non imputaretur ei navis submersio, quae per absentiam gubernatoris contingeret. Quia igitur voluntas, volendo et agendo, potest impedire hoc quod est non velle et non agere, et aliquando debet; hoc quod est non velle et non agere, imputatur ei, quasi ab ipsa existens. Et sic voluntarium potest esse absque actu, quandoque quidem absque actu exteriori, cum actu interiori, sicut cum vult non agere; aliquando autem et absque actu interiori, sicut cum non vult.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 ad 1"><a name="33763"><span class="ref">[33763] Iª-IIae q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntarium dicitur non solum quod procedit a voluntate directe, sicut ab agente; sed etiam quod est ab ea indirecte, sicut a non agente.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 ad 2"><a name="33764"><span class="ref">[33764] Iª-IIae q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non velle dicitur dupliciter. Uno modo, prout sumitur in vi unius dictionis, secundum quod est infinitivum huius verbi nolo. Unde sicut cum dico nolo legere, sensus est, volo non legere; ita hoc quod est non velle legere, significat velle non legere. Et sic non velle causat involuntarium. Alio modo sumitur in vi orationis. Et tunc non affirmatur actus voluntatis. Et huiusmodi non velle non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 3 ad 3"><a name="33765"><span class="ref">[33765] Iª-IIae q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod eo modo requiritur ad voluntarium actus cognitionis, sicut et actus voluntatis; ut scilicet sit in potestate alicuius considerare et velle et agere. Et tunc sicut non velle et non agere, cum tempus fuerit, est voluntarium, ita etiam non considerare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="33766"><span class="ref">[33766] Iª-IIae q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod voluntati possit violentia inferri. Unumquodque enim potest cogi a potentiori. Sed aliquid est humana voluntate potentius, scilicet Deus. Ergo saltem ab eo cogi potest.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="33767"><span class="ref">[33767] Iª-IIae q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne passivum cogitur a suo activo, quando immutatur ab eo. Sed voluntas est vis passiva, est enim movens motum, ut dicitur in III de anima. Cum ergo aliquando moveatur a suo activo, videtur quod aliquando cogatur.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 arg. 3"><a name="33768"><span class="ref">[33768] Iª-IIae q. 6 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, motus violentus est qui est contra naturam. Sed motus voluntatis aliquando est contra naturam; ut patet de motu voluntatis ad peccandum, qui est contra naturam, ut Damascenus dicit. Ergo motus voluntatis potest esse coactus.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 s. c."><a name="33769"><span class="ref">[33769] Iª-IIae q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in V de Civ. Dei, quod si aliquid fit voluntate, non fit ex necessitate. Omne autem coactum fit ex necessitate. Ergo quod fit ex voluntate, non potest esse coactum. Ergo voluntas non potest cogi ad agendum.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 co."><a name="33770"><span class="ref">[33770] Iª-IIae q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod duplex est actus voluntatis, unus quidem qui est eius immediate, velut ab ipsa elicitus, scilicet velle; alius autem est actus voluntatis a voluntate imperatus, et mediante alia potentia exercitus, ut ambulare et loqui, qui a voluntate imperantur mediante potentia motiva. Quantum igitur ad actus a voluntate imperatos, voluntas violentiam pati potest, inquantum per violentiam exteriora membra impediri possunt ne imperium voluntatis exequantur. Sed quantum ad ipsum proprium actum voluntatis, non potest ei violentia inferri. Et huius ratio est quia actus voluntatis nihil est aliud quam inclinatio quaedam procedens ab interiori principio cognoscente, sicut appetitus naturalis est quaedam inclinatio ab interiori principio et sine cognitione. Quod autem est coactum vel violentum, est ab exteriori principio. Unde contra rationem ipsius actus voluntatis est quod sit coactus vel violentus, sicut etiam est contra rationem naturalis inclinationis vel motus. Potest enim lapis per violentiam sursum ferri, sed quod iste motus violentus sit ex eius naturali inclinatione, esse non potest. Similiter etiam potest homo per violentiam trahi, sed quod hoc sit ex eius voluntate, repugnat rationi violentiae.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 ad 1"><a name="33771"><span class="ref">[33771] Iª-IIae q. 6 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus, qui est potentior quam voluntas humana, potest voluntatem humanam movere; secundum illud Prov. XXI, <i>cor regis in manu Dei est, et quocumque voluerit, vertet illud</i>. Sed si hoc esset per violentiam, iam non esset cum actu voluntatis nec ipsa voluntas moveretur, sed aliquid contra voluntatem.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 ad 2"><a name="33772"><span class="ref">[33772] Iª-IIae q. 6 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non semper est motus violentus, quando passivum immutatur a suo activo, sed quando hoc fit contra interiorem inclinationem passivi. Alioquin omnes alterationes et generationes simplicium corporum essent innaturales et violentae. Sunt autem naturales, propter naturalem aptitudinem interiorem materiae vel subiecti ad talem dispositionem. Et similiter quando voluntas movetur ab appetibili secundum propriam inclinationem, non est motus violentus, sed voluntarius.</p><p title="I-II q. 6 a. 4 ad 3"><a name="33773"><span class="ref">[33773] Iª-IIae q. 6 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod id in quod voluntas tendit peccando, etsi sit malum et contra rationalem naturam secundum rei veritatem, apprehenditur tamen ut bonum et conveniens naturae, inquantum est conveniens homini secundum aliquam passionem sensus, vel secundum aliquem habitum corruptum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 6 a. 5 arg. 1"><a name="33774"><span class="ref">[33774] Iª-IIae q. 6 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod violentia non causet involuntarium. Voluntarium enim et involuntarium secundum voluntatem dicuntur. Sed voluntati violentia inferri non potest, ut ostensum est. Ergo violentia involuntarium causare non potest.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 arg. 2"><a name="33775"><span class="ref">[33775] Iª-IIae q. 6 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, id quod est involuntarium, est cum tristitia, ut Damascenus et philosophus dicunt. Sed aliquando patitur aliquis violentiam, nec tamen inde tristatur. Ergo violentia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 arg. 3"><a name="33776"><span class="ref">[33776] Iª-IIae q. 6 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, id quod est a voluntate, non potest esse involuntarium. Sed aliqua violenta sunt a voluntate, sicut cum aliquis cum corpore gravi sursum ascendit; et sicut cum aliquis inflectit membra contra naturalem eorum flexibilitatem. Ergo violentia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 s. c."><a name="33777"><span class="ref">[33777] Iª-IIae q. 6 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus et Damascenus dicunt, quod <i>aliquid est involuntarium per violentiam</i>.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 co."><a name="33778"><span class="ref">[33778] Iª-IIae q. 6 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod violentia directe opponitur voluntario, sicut etiam et naturali. Commune est enim voluntario et naturali quod utrumque sit a principio intrinseco, violentum autem est a principio extrinseco. Et propter hoc, sicut in rebus quae cognitione carent, violentia aliquid facit contra naturam; ita in rebus cognoscentibus facit aliquid esse contra voluntatem. Quod autem est contra naturam, dicitur esse innaturale, et similiter quod est contra voluntatem, dicitur esse involuntarium. Unde violentia involuntarium causat.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 ad 1"><a name="33779"><span class="ref">[33779] Iª-IIae q. 6 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod involuntarium voluntario opponitur. Dictum est autem supra quod voluntarium dicitur non solum actus qui est immediate ipsius voluntatis, sed etiam actus a voluntate imperatus. Quantum igitur ad actum qui est immediate ipsius voluntatis, ut supra dictum est, violentia voluntati inferri non potest, unde talem actum violentia involuntarium facere non potest. Sed quantum ad actum imperatum, voluntas potest pati violentiam. Et quantum ad hunc actum, violentia involuntarium facit.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 ad 2"><a name="33780"><span class="ref">[33780] Iª-IIae q. 6 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut naturale dicitur quod est secundum inclinationem naturae, ita voluntarium dicitur quod est secundum inclinationem voluntatis. Dicitur autem aliquid naturale dupliciter. Uno modo, quia est a natura sicut a principio activo, sicut calefacere est naturale igni. Alio modo, secundum principium passivum, quia scilicet est in natura inclinatio ad recipiendum actionem a principio extrinseco, sicut motus caeli dicitur esse naturalis, propter aptitudinem naturalem caelestis corporis ad talem motum, licet movens sit voluntarium. Et similiter voluntarium potest aliquid dici dupliciter, uno modo, secundum actionem, puta cum aliquis vult aliquid agere; alio modo, secundum passionem, scilicet cum aliquis vult pati ab alio. Unde cum actio infertur ab aliquo exteriori, manente in eo qui patitur voluntate patiendi, non est simpliciter violentum, quia licet ille qui patitur non conferat agendo, confert tamen volendo pati. Unde non potest dici involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 5 ad 3"><a name="33781"><span class="ref">[33781] Iª-IIae q. 6 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus dicit in VIII Physic., motus animalis quo interdum movetur animal contra naturalem inclinationem corporis, etsi non sit naturalis corpori, est tamen quodammodo naturalis animali, cui naturale est quod secundum appetitum moveatur. Et ideo hoc non est violentum simpliciter, sed secundum quid. Et similiter est dicendum cum aliquis inflectit membra contra naturalem dispositionem. Hoc enim est violentum secundum quid, scilicet quantum ad membrum particulare non tamen simpliciter, quantum ad ipsum hominem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 6 a. 6 arg. 1"><a name="33782"><span class="ref">[33782] Iª-IIae q. 6 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod metus causet involuntarium simpliciter. Sicut enim violentia est respectu eius quod contrariatur praesentialiter voluntati, ita metus est respectu mali futuri quod repugnat voluntati. Sed violentia causat involuntarium simpliciter. Ergo et metus involuntarium simpliciter causat.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 arg. 2"><a name="33783"><span class="ref">[33783] Iª-IIae q. 6 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, quod est secundum se tale, quolibet addito remanet tale, sicut quod secundum se est calidum, cuicumque coniungatur, nihilominus est calidum, ipso manente. Sed illud quod per metum agitur, secundum se est involuntarium. Ergo etiam adveniente metu est involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 arg. 3"><a name="33784"><span class="ref">[33784] Iª-IIae q. 6 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quod sub conditione est tale, secundum quid est tale; quod autem absque conditione est tale, simpliciter est tale, sicut quod est necessarium ex conditione, est necessarium secundum quid; quod autem est necessarium absolute, est necessarium simpliciter. Sed id quod per metum agitur, est involuntarium absolute, non est autem voluntarium nisi sub conditione, scilicet ut vitetur malum quod timetur. Ergo id quod per metum agitur, est simpliciter involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 s. c."><a name="33785"><span class="ref">[33785] Iª-IIae q. 6 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, et etiam philosophus quod huiusmodi quae per metum aguntur, sunt magis voluntaria quam involuntaria.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 co."><a name="33786"><span class="ref">[33786] Iª-IIae q. 6 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in III Ethic., et idem dicit Gregorius Nyssenus in libro suo de homine, huiusmodi quae per metum aguntur, <i>mixta sunt ex voluntario et involuntario</i>. Id enim quod per metum agitur, in se consideratum, non est voluntarium, sed fit voluntarium in casu, scilicet ad vitandum malum quod timetur. Sed si quis recte consideret, magis sunt huiusmodi voluntaria quam involuntaria, sunt enim voluntaria simpliciter, involuntaria autem secundum quid. Unumquodque enim simpliciter esse dicitur secundum quod est in actu, secundum autem quod est in sola apprehensione, non est simpliciter, sed secundum quid. Hoc autem quod per metum agitur, secundum hoc est in actu, secundum quod fit, cum enim actus in singularibus sint, singulare autem, inquantum huiusmodi, est hic et nunc; secundum hoc id quod fit est in actu, secundum quod est hic et nunc et sub aliis conditionibus individualibus. Sic autem hoc quod fit per metum, est voluntarium, inquantum scilicet est hic et nunc, prout scilicet in hoc casu est impedimentum maioris mali quod timebatur, sicut proiectio mercium in mare fit voluntarium tempore tempestatis, propter timorem periculi. Unde manifestum est quod simpliciter voluntarium est. Unde et competit ei ratio voluntarii, quia principium eius est intra. Sed quod accipiatur id quod per metum fit, ut extra hunc casum existens, prout repugnat voluntati, hoc non est nisi secundum considerationem tantum. Et ideo est involuntarium secundum quid, idest prout consideratur extra hunc casum existens.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 ad 1"><a name="33787"><span class="ref">[33787] Iª-IIae q. 6 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ea quae aguntur per metum et per vim, non solum differunt secundum praesens et futurum, sed etiam secundum hoc, quod in eo quod agitur per vim, voluntas non consentit, sed omnino est contra motum voluntatis, sed id quod per metum agitur, fit voluntarium, ideo quia motus voluntatis fertur in id, licet non propter seipsum, sed propter aliud, scilicet ad repellendum malum quod timetur. Sufficit enim ad rationem voluntarii quod sit propter aliud voluntarium, voluntarium enim est non solum quod propter seipsum volumus ut finem, sed etiam quod propter aliud volumus ut propter finem. Patet ergo quod in eo quod per vim agitur, voluntas interior nihil agit, sed in eo quod per metum agitur, voluntas aliquid agit. Et ideo, ut Gregorius Nyssenus dicit, ad excludendum ea quae per metum aguntur, in definitione violenti non solum dicitur quod violentum est cuius principium est extra, sed additur, nihil conferente vim passo, quia ad id quod agitur per metum, voluntas timentis aliquid confert.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 ad 2"><a name="33788"><span class="ref">[33788] Iª-IIae q. 6 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ea quae absolute dicuntur, quolibet addito remanent talia, sicut calidum et album, sed ea quae relative dicuntur, variantur secundum comparationem ad diversa; quod enim est magnum comparatum huic, est parvum comparatum alteri. Voluntarium autem dicitur aliquid non solum propter seipsum, quasi absolute, sed etiam propter aliud, quasi relative. Et ideo nihil prohibet aliquid quod non esset voluntarium alteri comparatum fieri voluntarium per comparationem ad aliud.</p><p title="I-II q. 6 a. 6 ad 3"><a name="33789"><span class="ref">[33789] Iª-IIae q. 6 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illud quod per metum agitur, absque conditione est voluntarium, idest secundum quod actu agitur, sed involuntarium est sub conditione, idest si talis metus non immineret. Unde secundum illam rationem magis potest concludi oppositum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 6 a. 7 arg. 1"><a name="33790"><span class="ref">[33790] Iª-IIae q. 6 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod concupiscentia causet involuntarium. Sicut enim metus est quaedam passio, ita et concupiscentia. Sed metus causat quodammodo involuntarium. Ergo etiam concupiscentia.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 arg. 2"><a name="33791"><span class="ref">[33791] Iª-IIae q. 6 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut per timorem timidus agit contra id quod proponebat, ita incontinens propter concupiscentiam. Sed timor aliquo modo causat involuntarium. Ergo et concupiscentia.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 arg. 3"><a name="33792"><span class="ref">[33792] Iª-IIae q. 6 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, ad voluntarium requiritur cognitio. Sed concupiscentia corrumpit cognitionem, dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod delectatio, sive concupiscentia delectationis, corrumpit aestimationem prudentiae. Ergo concupiscentia causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 s. c."><a name="33793"><span class="ref">[33793] Iª-IIae q. 6 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, <i>involuntarium est misericordia vel indulgentia dignum, et cum tristitia agitur</i>. Sed neutrum horum competit ei quod per concupiscentiam agitur. Ergo concupiscentia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 co."><a name="33794"><span class="ref">[33794] Iª-IIae q. 6 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod concupiscentia non causat involuntarium, sed magis facit aliquid voluntarium. Dicitur enim aliquid voluntarium ex eo quod voluntas in id fertur. Per concupiscentiam autem voluntas inclinatur ad volendum id quod concupiscitur. Et ideo concupiscentia magis facit ad hoc quod aliquid sit voluntarium, quam quod sit involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 ad 1"><a name="33795"><span class="ref">[33795] Iª-IIae q. 6 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod timor est de malo, concupiscentia autem respicit bonum. Malum autem secundum se contrariatur voluntati, sed bonum est voluntati consonum. Unde magis se habet timor ad causandum involuntarium quam concupiscentia.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 ad 2"><a name="33796"><span class="ref">[33796] Iª-IIae q. 6 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in eo qui per metum aliquid agit, manet repugnantia voluntatis ad id quod agitur, secundum quod in se consideratur. Sed in eo qui agit aliquid per concupiscentiam, sicut est incontinens, non manet prior voluntas, qua repudiabat illud quod concupiscitur, sed mutatur ad volendum id quod prius repudiabat. Et ideo quod per metum agitur, quodammodo est involuntarium, sed quod per concupiscentiam agitur, nullo modo. Nam incontinens concupiscentiae agit contra id quod prius proponebat, non autem contra id quod nunc vult, sed timidus agit contra id quod etiam nunc secundum se vult.</p><p title="I-II q. 6 a. 7 ad 3"><a name="33797"><span class="ref">[33797] Iª-IIae q. 6 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, si concupiscentia totaliter cognitionem auferret, sicut contingit in illis qui propter concupiscentiam fiunt amentes, sequeretur quod concupiscentia voluntarium tolleret. Nec tamen proprie esset ibi involuntarium, quia in his quae usum rationis non habent, neque voluntarium est neque involuntarium. Sed quandoque in his quae per concupiscentiam aguntur, non totaliter tollitur cognitio, quia non tollitur potestas cognoscendi; sed solum consideratio actualis in particulari agibili. Et tamen hoc ipsum est voluntarium, secundum quod voluntarium dicitur quod est in potestate voluntatis, ut non agere et non velle, similiter autem et non considerare, potest enim voluntas passioni resistere, ut infra dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 6 a. 8 arg. 1"><a name="33798"><span class="ref">[33798] Iª-IIae q. 6 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod ignorantia non causet involuntarium. Involuntarium enim veniam meretur, ut Damascenus dicit. Sed interdum quod per ignorantiam agitur, veniam non meretur; secundum illud I ad Cor. XIV, <i>si quis ignorat, ignorabitur</i>. Ergo ignorantia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 arg. 2"><a name="33799"><span class="ref">[33799] Iª-IIae q. 6 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, omne peccatum est cum ignorantia; secundum illud Prov. XIV, <i>errant qui operantur malum</i>. Si igitur ignorantia involuntarium causet, sequeretur quod omne peccatum esset involuntarium. Quod est contra Augustinum dicentem quod omne peccatum est voluntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 arg. 3"><a name="33800"><span class="ref">[33800] Iª-IIae q. 6 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, involuntarium cum tristitia est, ut Damascenus dicit. Sed quaedam ignoranter aguntur, et sine tristitia, puta si aliquis occidit hostem quem quaerit occidere, putans occidere cervum. Ergo ignorantia non causat involuntarium.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 s. c."><a name="33801"><span class="ref">[33801] Iª-IIae q. 6 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus et philosophus dicunt, quod <i>involuntarium quoddam est per ignorantiam</i>.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 co."><a name="33802"><span class="ref">[33802] Iª-IIae q. 6 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ignorantia habet causare involuntarium ea ratione qua privat cognitionem, quae praeexigitur ad voluntarium, ut supra dictum est. Non tamen quaelibet ignorantia huiusmodi cognitionem privat. Et ideo sciendum quod ignorantia tripliciter se habet ad actum voluntatis, uno modo, concomitanter; alio modo, consequenter; tertio modo, antecedenter. Concomitanter quidem, quando ignorantia est de eo quod agitur, tamen, etiam si sciretur, nihilominus ageretur. Tunc enim ignorantia non inducit ad volendum ut hoc fiat, sed accidit simul esse aliquid factum et ignoratum, sicut, in exemplo posito, cum aliquis vellet quidem occidere hostem, sed ignorans occidit eum, putans occidere cervum. Et talis ignorantia non facit involuntarium, ut philosophus dicit, quia non causat aliquid quod sit repugnans voluntati, sed facit non voluntarium, quia non potest esse actu volitum quod ignoratum est. Consequenter autem se habet ignorantia ad voluntatem, inquantum ipsa ignorantia est voluntaria. Et hoc contingit dupliciter, secundum duos modos voluntarii supra positos. Uno modo, quia actus voluntatis fertur in ignorantiam, sicut cum aliquis ignorare vult ut excusationem peccati habeat, vel ut non retrahatur a peccando, secundum illud Iob XXI, <i>scientiam viarum tuarum nolumus</i>. Et haec dicitur ignorantia affectata. Alio modo dicitur ignorantia voluntaria eius quod quis potest scire et debet, sic enim non agere et non velle voluntarium dicitur, ut supra dictum est. Hoc igitur modo dicitur ignorantia, sive cum aliquis actu non considerat quod considerare potest et debet, quae est ignorantia malae electionis, vel ex passione vel ex habitu proveniens, sive cum aliquis notitiam quam debet habere, non curat acquirere; et secundum hunc modum, ignorantia universalium iuris, quae quis scire tenetur, voluntaria dicitur, quasi per negligentiam proveniens. Cum autem ipsa ignorantia sit voluntaria aliquo istorum modorum, non potest causare simpliciter involuntarium. Causat tamen secundum quid involuntarium, inquantum praecedit motum voluntatis ad aliquid agendum, qui non esset scientia praesente. Antecedenter autem se habet ad voluntatem ignorantia, quando non est voluntaria, et tamen est causa volendi quod alias homo non vellet. Sicut cum homo ignorat aliquam circumstantiam actus quam non tenebatur scire, et ex hoc aliquid agit, quod non faceret si sciret, puta cum aliquis, diligentia adhibita, nesciens aliquem transire per viam, proiicit sagittam, qua interficit transeuntem. Et talis ignorantia causat involuntarium simpliciter.</p><p title="I-II q. 6 a. 8 ad 1"><a name="33803"><span class="ref">[33803] Iª-IIae q. 6 a. 8 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta. Nam prima ratio procedebat de ignorantia eorum quae quis tenetur scire. Secunda autem, de ignorantia electionis, quae quodammodo est voluntaria, ut dictum est. Tertia vero, de ignorantia quae concomitanter se habet ad voluntatem.</p></div></div><div id="q7" class="q"><h2>Quaestio 7</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 7 pr."><a name="33804"><span class="ref">[33804] Iª-IIae q. 7 pr.</span></a> Deinde considerandum est de circumstantiis humanorum actuum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, quid sit circumstantia. Secundo, utrum circumstantiae sint circa humanos actus attendendae a theologo. Tertio, quot sunt circumstantiae. Quarto, quae sunt in eis principaliores.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="33805"><span class="ref">[33805] Iª-IIae q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod circumstantia non sit accidens actus humani. Dicit enim Tullius, in rhetoricis, quod <i>circumstantia est per quam argumentationi auctoritatem et firmamentum adiungit oratio</i>. Sed oratio dat firmamentum argumentationi praecipue ab his quae sunt de substantia rei, ut definitio, genus, species, et alia huiusmodi; a quibus etiam Tullius oratorem argumentari docet. Ergo circumstantia non est accidens humani actus.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="33806"><span class="ref">[33806] Iª-IIae q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, accidentis proprium est inesse. Quod autem circumstat, non inest, sed magis est extra. Ergo circumstantiae non sunt accidentia humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="33807"><span class="ref">[33807] Iª-IIae q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, accidentis non est accidens. Sed ipsi humani actus sunt quaedam accidentia. Non ergo circumstantiae sunt accidentia actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 s. c."><a name="33808"><span class="ref">[33808] Iª-IIae q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, particulares conditiones cuiuslibet rei singularis dicuntur accidentia individuantia ipsam. Sed philosophus, in III Ethic., circumstantias nominat particularia, idest particulares singulorum actuum conditiones. Ergo circumstantiae sunt accidentia individualia humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 co."><a name="33809"><span class="ref">[33809] Iª-IIae q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, quia nomina, secundum philosophum, sunt signa intellectuum, necesse est quod secundum processum intellectivae cognitionis, sit etiam nominationis processus. Procedit autem nostra cognitio intellectualis a notioribus ad minus nota. Et ideo apud nos a notioribus nomina transferuntur ad significandum res minus notas. Et inde est quod, sicut dicitur in X Metaphys., <i>ab his quae sunt secundum locum, processit nomen distantiae ad omnia contraria</i>, et similiter nominibus pertinentibus ad motum localem, utimur ad significandum alios motus, eo quod corpora, quae loco circumscribuntur, sunt maxime nobis nota. Et inde est quod nomen circumstantiae ab his quae in loco sunt, derivatur ad actus humanos. Dicitur autem in localibus aliquid circumstare, quod est quidem extrinsecum a re, tamen attingit ipsam, vel appropinquat ei secundum locum. Et ideo quaecumque conditiones sunt extra substantiam actus, et tamen attingunt aliquo modo actum humanum, circumstantiae dicuntur. Quod autem est extra substantiam rei ad rem ipsam pertinens, accidens eius dicitur. Unde circumstantiae actuum humanorum accidentia eorum dicenda sunt.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 ad 1"><a name="33810"><span class="ref">[33810] Iª-IIae q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod oratio quidem dat firmamentum argumentationi, primo ex substantia actus, secundario vero, ex his quae circumstant actum. Sicut primo accusabilis redditur aliquis ex hoc quod homicidium fecit, secundario vero, ex hoc quod dolo fecit, vel propter lucrum, vel in tempore aut loco sacro, aut aliquid aliud huiusmodi. Et ideo signanter dicit quod per circumstantiam oratio argumentationi firmamentum adiungit, quasi secundario.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 ad 2"><a name="33811"><span class="ref">[33811] Iª-IIae q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliquid dicitur accidens alicuius dupliciter. Uno modo, quia inest ei, sicut album dicitur accidens Socratis. Alio modo quia est simul cum eo in eodem subiecto, sicut dicitur quod album accidit musico, inquantum conveniunt, et quodammodo se contingunt, in uno subiecto. Et per hunc modum dicuntur circumstantiae accidentia actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 1 ad 3"><a name="33812"><span class="ref">[33812] Iª-IIae q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dictum est, accidens dicitur accidenti accidere propter convenientiam in subiecto. Sed hoc contingit dupliciter. Uno modo, secundum quod duo accidentia comparantur ad unum subiectum absque aliquo ordine, sicut album et musicum ad Socratem. Alio modo, cum aliquo ordine, puta quia subiectum recipit unum accidens alio mediante, sicut corpus recipit colorem mediante superficie. Et sic unum accidens dicitur etiam alteri inesse, dicimus enim colorem esse in superficie. Utroque autem modo circumstantiae se habent ad actus. Nam aliquae circumstantiae ordinatae ad actum, pertinent ad agentem non mediante actu, puta locus et conditio personae, aliquae vero mediante ipso actu, sicut modus agendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="33813"><span class="ref">[33813] Iª-IIae q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod circumstantiae humanorum actuum non sint considerandae a theologo. Non enim considerantur a theologo actus humani, nisi secundum quod sunt aliquales, idest boni vel mali. Sed circumstantiae non videntur posse facere actus aliquales, quia nihil qualificatur, formaliter loquendo, ab eo quod est extra ipsum, sed ab eo quod in ipso est. Ergo circumstantiae actuum non sunt a theologo considerandae.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="33814"><span class="ref">[33814] Iª-IIae q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, circumstantiae sunt accidentia actuum. Sed uni infinita accidunt, et ideo, ut dicitur in VI Metaphys., <i>nulla ars vel scientia est circa ens per accidens, nisi sola sophistica</i>. Ergo theologos non habet considerare circumstantias humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="33815"><span class="ref">[33815] Iª-IIae q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, circumstantiarum consideratio pertinet ad rhetorem. Rhetorica autem non est pars theologiae. Ergo consideratio circumstantiarum non pertinet ad theologum.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 s. c."><a name="33816"><span class="ref">[33816] Iª-IIae q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, ignorantia circumstantiarum causat involuntarium, ut Damascenus et Gregorius Nyssenus dicunt. Sed involuntarium excusat a culpa, cuius consideratio pertinet ad theologum. Ergo et consideratio circumstantiarum ad theologum pertinet.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 co."><a name="33817"><span class="ref">[33817] Iª-IIae q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circumstantiae pertinent ad considerationem theologi triplici ratione. Primo quidem, quia theologus considerat actus humanos secundum quod per eos homo ad beatitudinem ordinatur. Omne autem quod ordinatur ad finem, oportet esse proportionatum fini. Actus autem proportionantur fini secundum commensurationem quandam, quae fit per debitas circumstantias. Unde consideratio circumstantiarum ad theologum pertinet. Secundo, quia theologus considerat actus humanos secundum quod in eis invenitur bonum et malum, et melius et peius, et hoc diversificatur secundum circumstantias, ut infra patebit. Tertio, quia theologus considerat actus humanos secundum quod sunt meritorii vel demeritorii, quod convenit actibus humanis; ad quod requiritur quod sint voluntarii. Actus autem humanus iudicatur voluntarius vel involuntarius, secundum cognitionem vel ignorantiam circumstantiarum, ut dictum est. Et ideo consideratio circumstantiarum pertinet ad theologum.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 ad 1"><a name="33818"><span class="ref">[33818] Iª-IIae q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod bonum ordinatum ad finem dicitur utile, quod importat relationem quandam, unde philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>in ad aliquid bonum est utile</i>. In his autem quae ad aliquid dicuntur, denominatur aliquid non solum ab eo quod inest, sed etiam ab eo quod extrinsecus adiacet, ut patet in dextro et sinistro, aequali et inaequali, et similibus. Et ideo, cum bonitas actuum sit inquantum sunt utiles ad finem, nihil prohibet eos bonos vel malos dici secundum proportionem ad aliqua quae exterius adiacent.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 ad 2"><a name="33819"><span class="ref">[33819] Iª-IIae q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod accidentia quae omnino per accidens se habent, relinquuntur ab omni arte, propter eorum incertitudinem et infinitatem. Sed talia accidentia non habent rationem circumstantiae, quia, ut dictum est, sic circumstantiae sunt extra actum, quod tamen actum aliquo modo contingunt, ordinatae ad ipsum. Accidentia autem per se cadunt sub arte.</p><p title="I-II q. 7 a. 2 ad 3"><a name="33820"><span class="ref">[33820] Iª-IIae q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod consideratio circumstantiarum pertinet ad moralem, et politicum, et ad rhetorem. Ad moralem quidem, prout secundum eas invenitur vel praetermittitur medium virtutis in humanis actibus et passionibus. Ad politicum autem et rhetorem, secundum quod ex circumstantiis actus redduntur laudabiles vel vituperabiles, excusabiles vel accusabiles. Diversimode tamen, nam quod rhetor persuadet, politicus diiudicat. Ad theologum autem, cui omnes aliae artes deserviunt, pertinent omnibus modis praedictis, nam ipse habet considerationem de actibus virtuosis et vitiosis, cum morali; et considerat actus secundum quod merentur poenam vel praemium, cum rhetore et politico.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="33821"><span class="ref">[33821] Iª-IIae q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circumstantiae numerentur in III Ethic. Circumstantia enim actus dicitur quod exterius se habet ad actum. Huiusmodi autem sunt tempus et locus. Ergo solae duae sunt circumstantiae, scilicet quando et ubi.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="33822"><span class="ref">[33822] Iª-IIae q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ex circumstantiis accipitur quid bene vel male fiat. Sed hoc pertinet ad modum actus. Ergo omnes circumstantiae concluduntur sub una, quae est modus agendi.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="33823"><span class="ref">[33823] Iª-IIae q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, circumstantiae non sunt de substantia actus. Sed ad substantiam actus pertinere videntur causae ipsius actus. Ergo nulla circumstantia debet sumi ex causa ipsius actus. Sic ergo neque quis, neque propter quid, neque circa quid, sunt circumstantiae, nam quis pertinet ad causam efficientem, propter quid ad finalem, circa quid ad materialem.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 s. c."><a name="33824"><span class="ref">[33824] Iª-IIae q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est auctoritas philosophi in III Ethicorum.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 co."><a name="33825"><span class="ref">[33825] Iª-IIae q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Tullius, in sua rhetorica, assignat septem circumstantias, quae hoc versu continentur, <i>quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando</i>. Considerandum est enim in actibus quis fecit, quibus auxiliis vel instrumentis fecerit, quid fecerit, ubi fecerit, cur fecerit, quomodo fecerit, et quando fecerit. Sed Aristoteles, in III Ethic., addit aliam, scilicet circa quid, quae a Tullio comprehenditur sub quid. Et ratio huius annumerationis sic accipi potest. Nam circumstantia dicitur quod, extra substantiam actus existens, aliquo modo attingit ipsum. Contingit autem hoc fieri tripliciter, uno modo, inquantum attingit ipsum actum; alio modo, inquantum attingit causam actus; tertio modo, inquantum attingit effectum. Ipsum autem actum attingit, vel per modum mensurae, sicut tempus et locus; vel per modum qualitatis actus, sicut modus agendi. Ex parte autem effectus, ut cum consideratur quid aliquis fecerit. Ex parte vero causae actus, quantum ad causam finalem, accipitur propter quid; ex parte autem causae materialis, sive obiecti, accipitur circa quid; ex parte vero causae agentis principalis, accipitur quis egerit; ex parte vero causae agentis instrumentalis, accipitur quibus auxiliis.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 ad 1"><a name="33826"><span class="ref">[33826] Iª-IIae q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod tempus et locus circumstant actum per modum mensurae, sed alia circumstant actum inquantum attingunt ipsum quocumque alio modo, extra substantiam eius existentia.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 ad 2"><a name="33827"><span class="ref">[33827] Iª-IIae q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod iste modus qui est bene vel male, non ponitur circumstantia, sed consequens ad omnes circumstantias. Sed specialis circumstantia ponitur modus qui pertinet ad qualitatem actus, puta quod aliquis ambulet velociter vel tarde, et quod aliquis percutit fortiter vel remisse, et sic de aliis.</p><p title="I-II q. 7 a. 3 ad 3"><a name="33828"><span class="ref">[33828] Iª-IIae q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illa conditio causae ex qua substantia actus dependet, non dicitur circumstantia; sed aliqua conditio adiuncta. Sicut in obiecto non dicitur circumstantia furti quod sit alienum, hoc enim pertinet ad substantiam furti; sed quod sit magnum vel parvum. Et similiter est de aliis circumstantiis quae accipiuntur ex parte aliarum causarum. Non enim finis qui dat speciem actus, est circumstantia; sed aliquis finis adiunctus. Sicut quod fortis fortiter agat propter bonum fortitudinis, non est circumstantia; sed si fortiter agat propter liberationem civitatis, vel populi Christiani, vel aliquid huiusmodi. Similiter etiam ex parte eius quod est quid, nam quod aliquis perfundens aliquem aqua, abluat ipsum, non est circumstantia ablutionis; sed quod abluendo infrigidet vel calefaciat, et sanet vel noceat, hoc est circumstantia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="33829"><span class="ref">[33829] Iª-IIae q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sint principales circumstantiae propter quid, et ea in quibus est operatio, ut dicitur in III Ethic. Ea enim in quibus est operatio, videntur esse locus et tempus, quae non videntur esse principalia inter circumstantias, cum sint maxime extrinseca ab actu. Ea ergo in quibus est operatio non sunt principalissimae circumstantiarum.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="33830"><span class="ref">[33830] Iª-IIae q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, finis est extrinsecus rei. Non ergo videtur esse principalissima circumstantiarum.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="33831"><span class="ref">[33831] Iª-IIae q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, principalissimum in unoquoque est causa eius et forma ipsius. Sed causa ipsius actus est persona agens; forma autem actus est modus ipsius. Ergo istae duae circumstantiae videntur esse principalissimae.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 s. c."><a name="33832"><span class="ref">[33832] Iª-IIae q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>principalissimae circumstantiae sunt cuius gratia agitur, et quid est quod agitur</i>.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 co."><a name="33833"><span class="ref">[33833] Iª-IIae q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod actus proprie dicuntur humani, sicut supra dictum est, prout sunt voluntarii. Voluntatis autem motivum et obiectum est finis. Et ideo principalissima est omnium circumstantiarum illa quae attingit actum ex parte finis, scilicet cuius gratia, secundaria vero, quae attingit ipsam substantiam actus, idest quid fecit. Aliae vero circumstantiae sunt magis vel minus principales, secundum quod magis vel minus ad has appropinquant.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 ad 1"><a name="33834"><span class="ref">[33834] Iª-IIae q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod per ea in quibus est operatio, philosophus non intelligit tempus et locum, sed ea quae adiunguntur ipsi actui. Unde Gregorius Nyssenus, quasi exponens dictum philosophi, loco eius quod philosophus dixit, in quibus est operatio, dicit quid agitur.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 ad 2"><a name="33835"><span class="ref">[33835] Iª-IIae q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod finis, etsi non sit de substantia actus, est tamen causa actus principalissima, inquantum movet ad agendum. Unde et maxime actus moralis speciem habet ex fine.</p><p title="I-II q. 7 a. 4 ad 3"><a name="33836"><span class="ref">[33836] Iª-IIae q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod persona agens causa est actus secundum quod movetur a fine; et secundum hoc principaliter ordinatur ad actum. Aliae vero conditiones personae non ita principaliter ordinantur ad actum. Modus etiam non est substantialis forma actus, hoc enim attenditur in actu secundum obiectum et terminum vel finem, sed est quasi quaedam qualitas accidentalis.</p></div></div><div id="q8" class="q"><h2>Quaestio 8</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 8 pr."><a name="33837"><span class="ref">[33837] Iª-IIae q. 8 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsis actibus voluntariis in speciali. Et primo, de actibus qui sunt immediate ipsius voluntatis velut ab ipsa voluntate eliciti; secundo de actibus imperatis a voluntate. Voluntas autem movetur et in finem, et in ea quae sunt ad finem. Primo igitur considerandum est de actibus voluntatis quibus movetur in finem; et deinde de actibus eius quibus movetur in ea quae sunt ad finem. Actus autem voluntatis in finem videntur esse tres, scilicet velle, frui et intendere. Primo ergo considerabimus de voluntate; secundo, de fruitione; tertio, de intentione. Circa primum consideranda sunt tria, primo quidem, quorum voluntas sit; secundo, a quo moveatur; tertio, quomodo moveatur. Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum voluntas sit tantum boni. Secundum, utrum sit tantum finis, an etiam eorum quae sunt ad finem. Tertio, si est aliquo modo eorum quae sunt ad finem, utrum uno motu moveatur in finem et in ea quae sunt ad finem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="33838"><span class="ref">[33838] Iª-IIae q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod voluntas non tantum sit boni. Eadem enim est potentia oppositorum, sicut visus albi et nigri. Sed bonum et malum sunt opposita. Ergo voluntas non solum est boni, sed etiam mali.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="33839"><span class="ref">[33839] Iª-IIae q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, potentiae rationales se habent ad opposita prosequenda, secundum philosophum. Sed voluntas est potentia rationalis, est enim in ratione, ut dicitur in III de anima. Ergo voluntas se habet ad opposita. Non ergo tantum ad volendum bonum, sed etiam ad volendum malum.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="33840"><span class="ref">[33840] Iª-IIae q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum et ens convertuntur. Sed voluntas non solum est entium, sed etiam non entium, volumus enim quandoque non ambulare et non loqui. Volumus etiam interdum quaedam futura, quae non sunt entia in actu. Ergo voluntas non tantum est boni.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 s. c."><a name="33841"><span class="ref">[33841] Iª-IIae q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>malum est praeter voluntatem, et quod omnia bonum appetunt</i>.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 co."><a name="33842"><span class="ref">[33842] Iª-IIae q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod voluntas est appetitus quidam rationalis. Omnis autem appetitus non est nisi boni. Cuius ratio est quia appetitus nihil aliud est quam inclinatio appetentis in aliquid. Nihil autem inclinatur nisi in aliquid simile et conveniens. Cum igitur omnis res, inquantum est ens et substantia, sit quoddam bonum, necesse est ut omnis inclinatio sit in bonum. Et inde est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod bonum est quod omnia appetunt. Sed considerandum est quod, cum omnis inclinatio consequatur aliquam formam, appetitus naturalis consequitur formam in natura existentem, appetitus autem sensitivus, vel etiam intellectivus seu rationalis, qui dicitur voluntas, sequitur formam apprehensam. Sicut igitur id in quod tendit appetitus naturalis, est bonum existens in re; ita id in quod tendit appetitus animalis vel voluntarius, est bonum apprehensum. Ad hoc igitur quod voluntas in aliquid tendat, non requiritur quod sit bonum in rei veritate, sed quod apprehendatur in ratione boni. Et propter hoc philosophus dicit, in II Physic., quod <i>finis est bonum, vel apparens bonum</i>.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 ad 1"><a name="33843"><span class="ref">[33843] Iª-IIae q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod eadem potentia est oppositorum, sed non eodem modo se habet ad utrumque. Voluntas igitur se habet et ad bonum et ad malum, sed ad bonum, appetendo ipsum; ad malum vero, fugiendo illud. Ipse ergo actualis appetitus boni vocatur voluntas, secundum quod nominat actum voluntatis, sic enim nunc loquimur de voluntate. Fuga autem mali magis dicitur noluntas. Unde sicut voluntas est boni, ita noluntas est mali.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 ad 2"><a name="33844"><span class="ref">[33844] Iª-IIae q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod potentia rationalis non se habet ad quaelibet opposita prosequenda, sed ad ea quae sub suo obiecto convenienti continentur, nam nulla potentia prosequitur nisi suum conveniens obiectum. Obiectum autem voluntatis est bonum. Unde ad illa opposita prosequenda se habet voluntas, quae sub bono comprehenduntur, sicut moveri et quiescere, loqui et tacere, et alia huiusmodi, in utrumque enim horum fertur voluntas sub ratione boni.</p><p title="I-II q. 8 a. 1 ad 3"><a name="33845"><span class="ref">[33845] Iª-IIae q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illud quod non est ens in rerum natura, accipitur ut ens in ratione, unde negationes et privationes dicuntur entia rationis. Per quem etiam modum futura, prout apprehenduntur, sunt entia. Inquantum igitur sunt huiusmodi entia, apprehenduntur sub ratione boni, et sic voluntas in ea tendit. Unde philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>carere malo habet rationem boni</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="33846"><span class="ref">[33846] Iª-IIae q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntas non sit eorum quae sunt ad finem, sed tantum finis. Dicit enim philosophus, in III Ethic., quod <i>voluntas est finis, electio autem eorum quae sunt ad finem.</i></p><p title="I-II q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="33847"><span class="ref">[33847] Iª-IIae q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ad ea quae sunt diversa genere, diversae potentiae animae ordinantur, ut dicitur in VI Ethic. Sed finis et ea quae sunt ad finem sunt in diverso genere boni, nam finis, qui est bonum honestum vel delectabile, est in genere qualitatis, vel actionis aut passionis; bonum autem quod dicitur utile, quod est ad finem, est in ad aliquid, ut dicitur in I Ethic. Ergo, si voluntas est finis, non erit eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="33848"><span class="ref">[33848] Iª-IIae q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, habitus proportionantur potentis, cum sint earum perfectiones. Sed in habitibus qui dicuntur artes operativae, ad aliud pertinet finis, et ad aliud quod est ad finem, sicut ad gubernatorem pertinet usus navis, qui est finis eius; ad navifactivam vero constructio navis, quae est propter finem. Ergo, cum voluntas sit finis, non erit eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 s. c."><a name="33849"><span class="ref">[33849] Iª-IIae q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est, quia in rebus naturalibus per eandem potentiam aliquid pertransit media, et pertingit ad terminum. Sed ea quae sunt ad finem, sunt quaedam media per quae pervenitur ad finem sicut ad terminum. Ergo, si voluntas est finis, ipsa etiam est eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 co."><a name="33850"><span class="ref">[33850] Iª-IIae q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod voluntas quandoque dicitur ipsa potentia qua volumus; quandoque autem ipse voluntatis actus. Si ergo loquamur de voluntate secundum quod nominat potentiam, sic se extendit et ad finem, et ad ea quae sunt ad finem. Ad ea enim se extendit unaquaeque potentia, in quibus inveniri potest quocumque modo ratio sui obiecti, sicut visus se extendit ad omnia quaecumque participant quocumque modo colorem. Ratio autem boni, quod est obiectum potentiae voluntatis, invenitur non solum in fine, sed etiam in his quae sunt ad finem. Si autem loquamur de voluntate secundum quod nominat proprie actum, sic, proprie loquendo, est finis tantum. Omnis enim actus denominatus a potentia, nominat simplicem actum illius potentiae, sicut intelligere nominat simplicem actum intellectus. Simplex autem actus potentiae est in id quod est secundum se obiectum potentiae. Id autem quod est propter se bonum et volitum, est finis. Unde voluntas proprie est ipsius finis. Ea vero quae sunt ad finem, non sunt bona vel volita propter seipsa, sed ex ordine ad finem. Unde voluntas in ea non fertur, nisi quatenus fertur in finem, unde hoc ipsum quod in eis vult, est finis. Sicut et intelligere proprie est eorum quae secundum se cognoscuntur, scilicet principiorum, eorum autem quae cognoscuntur per principia, non dicitur esse intelligentia, nisi inquantum in eis ipsa principia considerantur, <i>sic enim se habet finis in appetibilibus, sicut se habet principium in intelligibilibus</i>, ut dicitur in VII Ethic.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 ad 1"><a name="33851"><span class="ref">[33851] Iª-IIae q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur de voluntate, secundum quod proprie nominat simplicem actum voluntatis, non autem secundum quod nominat potentiam.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 ad 2"><a name="33852"><span class="ref">[33852] Iª-IIae q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ad ea quae sunt diversa genere ex aequo se habentia, ordinantur diversae potentiae, sicut sonus et color sunt diversa genera sensibilium, ad quae ordinantur auditus et visus. Sed utile et honestum non ex aequo se habent, sed sicut quod est secundum se et secundum alterum. Huiusmodi autem semper referuntur ad eandem potentiam, sicut per potentiam visivam sentitur et color, et lux, per quam color videtur.</p><p title="I-II q. 8 a. 2 ad 3"><a name="33853"><span class="ref">[33853] Iª-IIae q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non quidquid diversificat habitum, diversificat potentiam, habitus enim sunt quaedam determinationes potentiarum ad aliquos speciales actus. Et tamen quaelibet ars operativa considerat et finem et id quod est ad finem. Nam ars gubernativa considerat quidem finem, ut quem operatur, id autem quod est ad finem, ut quod imperat. E contra vero navifactiva considerat id quod est ad finem, ut quod operatur, id vero quod est finis, ut ad quod ordinat id quod operatur. Et iterum in unaquaque arte operativa est aliquis finis proprius, et aliquid quod est ad finem, quod proprie ad illam artem pertinet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="33854"><span class="ref">[33854] Iª-IIae q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod eodem actu voluntas feratur in finem, et in id quod est ad finem. Quia secundum philosophum, <i>ubi est unum propter alterum, ibi est unum tantum</i>. Sed voluntas non vult id quod est ad finem, nisi propter finem. Ergo eodem actu movetur in utrumque.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="33855"><span class="ref">[33855] Iª-IIae q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, finis est ratio volendi ea quae sunt ad finem, sicut lumen est ratio visionis colorum. Sed eodem actu videtur lumen et color. Ergo idem est motus voluntatis quo vult finem, et ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="33856"><span class="ref">[33856] Iª-IIae q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, idem numero motus naturalis est qui per media tendit ad ultimum. Sed ea quae sunt ad finem, comparantur ad finem sicut media ad ultimum. Ergo idem motus voluntatis est quo voluntas fertur in finem, et in ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 s. c."><a name="33857"><span class="ref">[33857] Iª-IIae q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, actus diversificantur secundum obiecta. Sed diversae species boni sunt finis, et id quod est ad finem, quod dicitur utile. Ergo non eodem actu voluntas fertur in utrumque.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 co."><a name="33858"><span class="ref">[33858] Iª-IIae q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum finis sit secundum se volitus, id autem quod est ad finem, inquantum huiusmodi, non sit volitum nisi propter finem; manifestum est quod voluntas potest ferri in finem sine hoc quod feratur in ea quae sunt ad finem; sed in ea quae sunt ad finem, inquantum huiusmodi, non potest ferri, nisi feratur in ipsum finem. Sic ergo voluntas in ipsum finem dupliciter fertur, uno modo, absolute secundum se; alio modo, sicut in rationem volendi ea quae sunt ad finem. Manifestum est ergo quod unus et idem motus voluntatis est quo fertur in finem, secundum quod est ratio volendi ea quae sunt ad finem, et in ipsa quae sunt ad finem. Sed alius actus est quod fertur in ipsum finem absolute. Et quandoque praecedit tempore, sicut cum aliquis primo vult sanitatem, et postea, deliberans quomodo possit sanari, vult conducere medicum ut sanetur. Sicut etiam et circa intellectum accidit, nam primo aliquis intelligit ipsa principia secundum se; postmodum autem intelligit ea in ipsis conclusionibus, secundum quod assentit conclusionibus propter principia.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 1"><a name="33859"><span class="ref">[33859] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit secundum quod voluntas fertur in finem, ut est ratio volendi ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 2"><a name="33860"><span class="ref">[33860] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod quandocumque videtur color, eodem actu videtur lumen, potest tamen videri lumen sine hoc quod videatur color. Et similiter quandocumque quis vult ea quae sunt ad finem, vult eodem actu finem, non tamen e converso.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 3"><a name="33861"><span class="ref">[33861] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in executione operis, ea quae sunt ad finem se habent ut media, et finis ut terminus. Unde sicut motus naturalis interdum sistit in medio, et non pertingit ad terminum; ita quandoque operatur aliquis id quod est ad finem, et tamen non consequitur finem. Sed in volendo est e converso, nam voluntas per finem devenit ad volendum ea quae sunt ad finem; sicut et intellectus devenit in conclusiones per principia, quae media dicuntur. Unde intellectus aliquando intelligit medium, et ex eo non procedit ad conclusionem. Et similiter voluntas aliquando vult finem, et tamen non procedit ad volendum id quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 8 a. 3 ad 4"><a name="33862"><span class="ref">[33862] Iª-IIae q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad illud vero quod in contrarium obiicitur, patet solutio per ea quae supra dicta sunt. Nam utile et honestum non sunt species boni ex aequo divisae, sed se habent sicut propter se et propter alterum. Unde actus voluntatis in unum potest ferri sine hoc quod feratur in alterum, sed non e converso.</p></div></div><div id="q9" class="q"><h2>Quaestio 9</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 9 pr."><a name="33863"><span class="ref">[33863] Iª-IIae q. 9 pr.</span></a> Deinde considerandum est de motivo voluntatis. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum voluntas moveatur ab intellectu. Secundo, utrum moveatur ab appetitu sensitivo. Tertio, utrum voluntas moveat seipsam. Quarto, utrum moveatur ab aliquo exteriori principio. Quinto, utrum moveatur a corpore caelesti. Sexto, utrum voluntas moveatur a solo Deo, sicut ab exteriori principio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="33864"><span class="ref">[33864] Iª-IIae q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveatur ab intellectu. Dicit enim Augustinus, super illud Psalmi, <i>concupivit anima mea desiderare iustificationes tuas, praevolat intellectus, sequitur tardus aut nullus affectus, scimus bonum, nec delectat agere</i>. Hoc autem non esset, si voluntas ab intellectu moveretur, quia motus mobilis sequitur motionem moventis. Ergo intellectus non movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="33865"><span class="ref">[33865] Iª-IIae q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, intellectus se habet ad voluntatem ut demonstrans appetibile, sicut imaginatio demonstrat appetibile appetitui sensitivo. Sed imaginatio demonstrans appetibile non movet appetitum sensitivum, immo quandoque ita nos habemus ad ea quae imaginamur, sicut ad ea quae in pictura nobis ostenduntur, ex quibus non movemur, ut dicitur in libro de anima. Ergo neque etiam intellectus movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="33866"><span class="ref">[33866] Iª-IIae q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, idem respectu eiusdem non est movens et motum. Sed voluntas movet intellectum, intelligimus enim quando volumus. Ergo intellectus non movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 s. c."><a name="33867"><span class="ref">[33867] Iª-IIae q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>appetibile intellectum est movens non motum, voluntas autem est movens motum</i>.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 co."><a name="33868"><span class="ref">[33868] Iª-IIae q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod intantum aliquid indiget moveri ab aliquo, inquantum est in potentia ad plura, oportet enim ut id quod est in potentia, reducatur in actum per aliquid quod est actu; et hoc est movere. Dupliciter autem aliqua vis animae invenitur esse in potentia ad diversa, uno modo, quantum ad agere et non agere; alio modo, quantum ad agere hoc vel illud. Sicut visus quandoque videt actu, et quandoque non videt; et quandoque videt album, et quandoque videt nigrum. Indiget igitur movente quantum ad duo, scilicet quantum ad exercitium vel usum actus; et quantum ad determinationem actus. Quorum primum est ex parte subiecti, quod quandoque invenitur agens, quandoque non agens, aliud autem est ex parte obiecti, secundum quod specificatur actus. Motio autem ipsius subiecti est ex agente aliquo. Et cum omne agens agat propter finem, ut supra ostensum est, principium huius motionis est ex fine. Et inde est quod ars ad quam pertinet finis, movet suo imperio artem ad quam pertinet id quod est ad finem, sicut gubernatoria ars imperat navifactivae, ut in II Physic. dicitur. Bonum autem in communi, quod habet rationem finis, est obiectum voluntatis. Et ideo ex hac parte voluntas movet alias potentias animae ad suos actus, utimur enim aliis potentiis cum volumus. Nam fines et perfectiones omnium aliarum potentiarum comprehenduntur sub obiecto voluntatis, sicut quaedam particularia bona, semper autem ars vel potentia ad quam pertinet finis universalis, movet ad agendum artem vel potentiam ad quam pertinet finis particularis sub illo universali comprehensus; sicut dux exercitus, qui intendit bonum commune, scilicet ordinem totius exercitus, movet suo imperio aliquem ex tribunis, qui intendit ordinem unius aciei. Sed obiectum movet, determinando actum, ad modum principii formalis, a quo in rebus naturalibus actio specificatur, sicut calefactio a calore. Primum autem principium formale est ens et verum universale, quod est obiectum intellectus. Et ideo isto modo motionis intellectus movet voluntatem, sicut praesentans ei obiectum suum.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 ad 1"><a name="33869"><span class="ref">[33869] Iª-IIae q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ex illa auctoritate non habetur quod intellectus non moveat, sed quod non moveat ex necessitate.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 ad 2"><a name="33870"><span class="ref">[33870] Iª-IIae q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut imaginatio formae sine aestimatione convenientis vel nocivi, non movet appetitum sensitivum; ita nec apprehensio veri sine ratione boni et appetibilis. Unde intellectus speculativus non movet, sed intellectus practicus, ut dicitur in III de anima.</p><p title="I-II q. 9 a. 1 ad 3"><a name="33871"><span class="ref">[33871] Iª-IIae q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas movet intellectum quantum ad exercitium actus, quia et ipsum verum, quod est perfectio intellectus, continetur sub universali bono ut quoddam bonum particulare. Sed quantum ad determinationem actus, quae est ex parte obiecti, intellectus movet voluntatem, quia et ipsum bonum apprehenditur secundum quandam specialem rationem comprehensam sub universali ratione veri. Et sic patet quod non est idem movens et motum secundum idem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="33872"><span class="ref">[33872] Iª-IIae q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntas ab appetitu sensitivo moveri non possit. <i>Movens enim et agens est praestantius patiente</i>, ut Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt. Sed appetitus sensitivus est inferior voluntate, quae est appetitus intellectivus; sicut sensus est inferior intellectu. Ergo appetitus sensitivus non movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="33873"><span class="ref">[33873] Iª-IIae q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nulla virtus particularis potest facere effectum universalem. Sed appetitus sensitivus est virtus particularis, consequitur enim particularem sensus apprehensionem. Ergo non potest causare motum voluntatis, qui est universalis, velut consequens apprehensionem universalem intellectus.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="33874"><span class="ref">[33874] Iª-IIae q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ut probatur in VIII Physic., movens non movetur ab eo quod movet, ut sit motio reciproca. Sed voluntas movet appetitum sensitivum, inquantum appetitus sensitivus obedit rationi. Ergo appetitus sensitivus non movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 s. c."><a name="33875"><span class="ref">[33875] Iª-IIae q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Iac. I, <i>unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus</i>. Non autem abstraheretur quis a concupiscentia, nisi voluntas eius moveretur ab appetitu sensitivo, in quo est concupiscentia. Ergo appetitus sensitivus movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 co."><a name="33876"><span class="ref">[33876] Iª-IIae q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, id quod apprehenditur sub ratione boni et convenientis, movet voluntatem per modum obiecti. Quod autem aliquid videatur bonum et conveniens, ex duobus contingit, scilicet ex conditione eius quod proponitur, et eius cui proponitur. Conveniens enim secundum relationem dicitur, unde ex utroque extremorum dependet. Et inde est quod gustus diversimode dispositus, non eodem modo accipit aliquid ut conveniens et ut non conveniens. Unde, ut philosophus dicit in III Ethic., <i>qualis unusquisque est, talis finis videtur ei</i>. Manifestum est autem quod secundum passionem appetitus sensitivi, immutatur homo ad aliquam dispositionem. Unde secundum quod homo est in passione aliqua, videtur sibi aliquid conveniens, quod non videtur extra passionem existenti, sicut irato videtur bonum, quod non videtur quieto. Et per hunc modum, ex parte obiecti, appetitus sensitivus movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 ad 1"><a name="33877"><span class="ref">[33877] Iª-IIae q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter et secundum se praestantius, quoad aliquid esse debilius. Voluntas igitur simpliciter praestantior est quam appetitus sensitivus, sed quoad istum in quo passio dominatur, inquantum subiacet passioni, praeeminet appetitus sensitivus.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 ad 2"><a name="33878"><span class="ref">[33878] Iª-IIae q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod actus et electiones hominum sunt circa singularia. Unde ex hoc ipso quod appetitus sensitivus est virtus particularis, habet magnam virtutem ad hoc quod per ipsum sic disponatur homo, ut ei aliquid videatur sic vel aliter, circa singularia.</p><p title="I-II q. 9 a. 2 ad 3"><a name="33879"><span class="ref">[33879] Iª-IIae q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus dicit in I Polit., ratio, in qua est voluntas, movet suo imperio irascibilem et concupiscibilem, non quidem despotico principatu, sicut movetur servus a domino; sed principatu regali seu politico, sicut liberi homines reguntur a gubernante, qui tamen possunt contra movere. Unde et irascibilis et concupiscibilis possunt in contrarium movere ad voluntatem. Et sic nihil prohibet voluntatem aliquando ab eis moveri.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 9 a. 3 arg. 1"><a name="33880"><span class="ref">[33880] Iª-IIae q. 9 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveat seipsam. Omne enim movens, inquantum huiusmodi, est in actu, quod autem movetur, est in potentia, nam motus est actus existentis in potentia, inquantum huiusmodi. Sed non est idem in potentia et in actu respectu eiusdem. Ergo nihil movet seipsum. Neque ergo voluntas seipsam movere potest.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 arg. 2"><a name="33881"><span class="ref">[33881] Iª-IIae q. 9 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, mobile movetur ad praesentiam moventis. Sed voluntas semper sibi est praesens. Si ergo ipsa seipsam moveret, semper moveretur. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 arg. 3"><a name="33882"><span class="ref">[33882] Iª-IIae q. 9 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, voluntas movetur ab intellectu, ut dictum est. Si igitur voluntas movet seipsam, sequitur quod idem simul moveatur a duobus motoribus immediate, quod videtur inconveniens. Non ergo voluntas movet seipsam.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 s. c."><a name="33883"><span class="ref">[33883] Iª-IIae q. 9 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quia voluntas domina est sui actus, et in ipsa est velle et non velle. Quod non esset, si non haberet in potestate movere seipsam ad volendum. Ergo ipsa movet seipsam.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 co."><a name="33884"><span class="ref">[33884] Iª-IIae q. 9 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ad voluntatem pertinet movere alias potentias ex ratione finis, qui est voluntatis obiectum. Sed sicut dictum est, hoc modo se habet finis in appetibilibus, sicut principium in intelligibilibus. Manifestum est autem quod intellectus per hoc quod cognoscit principium, reducit seipsum de potentia in actum, quantum ad cognitionem conclusionum, et hoc modo movet seipsum. Et similiter voluntas per hoc quod vult finem, movet seipsam ad volendum ea quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 ad 1"><a name="33885"><span class="ref">[33885] Iª-IIae q. 9 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas non secundum idem movet et movetur. Unde nec secundum idem est in actu et in potentia. Sed inquantum actu vult finem, reducit se de potentia in actum respectu eorum quae sunt ad finem, ut scilicet actu ea velit.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 ad 2"><a name="33886"><span class="ref">[33886] Iª-IIae q. 9 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod potentia voluntatis semper actu est sibi praesens, sed actus voluntatis, quo vult finem aliquem, non semper est in ipsa voluntate. Per hunc autem movet seipsam. Unde non sequitur quod semper seipsam moveat.</p><p title="I-II q. 9 a. 3 ad 3"><a name="33887"><span class="ref">[33887] Iª-IIae q. 9 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non eodem modo voluntas movetur ab intellectu, et a seipsa. Sed ab intellectu quidem movetur secundum rationem obiecti, a seipsa vero, quantum ad exercitium actus, secundum rationem finis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 9 a. 4 arg. 1"><a name="33888"><span class="ref">[33888] Iª-IIae q. 9 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveatur ab aliquo exteriori. Motus enim voluntatis est voluntarius. Sed de ratione voluntarii est quod sit a principio intrinseco, sicut et de ratione naturalis. Non ergo motus voluntatis est ab aliquo extrinseco.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 arg. 2"><a name="33889"><span class="ref">[33889] Iª-IIae q. 9 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, voluntas violentiam pati non potest, ut supra ostensum est. Sed violentum est cuius principium est extra. Ergo voluntas non potest ab aliquo exteriori moveri.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 arg. 3"><a name="33890"><span class="ref">[33890] Iª-IIae q. 9 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod sufficienter movetur ab uno motore, non indiget moveri ab alio. Sed voluntas sufficienter movet seipsam. Non ergo movetur ab aliquo exteriori.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 s. c."><a name="33891"><span class="ref">[33891] Iª-IIae q. 9 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, voluntas movetur ab obiecto, ut dictum est. Sed obiectum voluntatis potest esse aliqua exterior res sensui proposita. Ergo voluntas potest ab aliquo exteriori moveri.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 co."><a name="33892"><span class="ref">[33892] Iª-IIae q. 9 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum quod voluntas movetur ab obiecto, manifestum est quod moveri potest ab aliquo exteriori. Sed eo modo quo movetur quantum ad exercitium actus, adhuc necesse est ponere voluntatem ab aliquo principio exteriori moveri. Omne enim quod quandoque est agens in actu et quandoque in potentia, indiget moveri ab aliquo movente. Manifestum est autem quod voluntas incipit velle aliquid, cum hoc prius non vellet. Necesse est ergo quod ab aliquo moveatur ad volendum. Et quidem, sicut dictum est, ipsa movet seipsam, inquantum per hoc quod vult finem, reducit seipsam ad volendum ea quae sunt ad finem. Hoc autem non potest facere nisi consilio mediante, cum enim aliquis vult sanari, incipit cogitare quomodo hoc consequi possit, et per talem cogitationem pervenit ad hoc quod potest sanari per medicum, et hoc vult. Sed quia non semper sanitatem actu voluit, necesse est quod inciperet velle sanari, aliquo movente. Et si quidem ipsa moveret seipsam ad volendum, oportuisset quod mediante consilio hoc ageret, ex aliqua voluntate praesupposita. Hoc autem non est procedere in infinitum. Unde necesse est ponere quod in primum motum voluntatis voluntas prodeat ex instinctu alicuius exterioris moventis, ut Aristoteles concludit in quodam capitulo Ethicae Eudemicae.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 ad 1"><a name="33893"><span class="ref">[33893] Iª-IIae q. 9 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod de ratione voluntarii est quod principium eius sit intra, sed non oportet quod hoc principium intrinsecum sit primum principium non motum ab alio. Unde motus voluntarius etsi habeat principium proximum intrinsecum, tamen principium primum est ab extra. Sicut et primum principium motus naturalis est ab extra, quod scilicet movet naturam.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 ad 2"><a name="33894"><span class="ref">[33894] Iª-IIae q. 9 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod hoc non sufficit ad rationem violenti, quod principium sit extra, sed oportet addere quod nil conferat vim patiens. Quod non contingit, dum voluntas ab exteriori movetur, nam ipsa est quae vult, ab alio tamen mota. Esset autem motus iste violentus, si esset contrarius motui voluntatis. Quod in proposito esse non potest, quia sic idem vellet et non vellet.</p><p title="I-II q. 9 a. 4 ad 3"><a name="33895"><span class="ref">[33895] Iª-IIae q. 9 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas quantum ad aliquid sufficienter se movet, et in suo ordine, scilicet sicut agens proximum, sed non potest seipsam movere quantum ad omnia, ut ostensum est. Unde indiget moveri ab alio sicut a primo movente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 9 a. 5 arg. 1"><a name="33896"><span class="ref">[33896] Iª-IIae q. 9 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod voluntas humana a corpore caelesti moveatur. Omnes enim motus varii et multiformes reducuntur, sicut in causam, in motum uniformem, qui est motus caeli ut probatur VIII Physic. Sed motus humani sunt varii et multiformes, incipientes postquam prius non fuerant. Ergo reducuntur in motum caeli sicut in causam, qui est uniformis secundum naturam.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 arg. 2"><a name="33897"><span class="ref">[33897] Iª-IIae q. 9 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Augustinum, in III de Trin., <i>corpora inferiora moventur per corpora superiora</i>. Sed motus humani corporis, qui causantur a voluntate, non possent reduci in motum caeli sicut in causam, nisi etiam voluntas a caelo moveretur. Ergo caelum movet voluntatem humanam.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 arg. 3"><a name="33898"><span class="ref">[33898] Iª-IIae q. 9 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, per observationem caelestium corporum astrologi quaedam vera praenuntiant de humanis actibus futuris, qui sunt a voluntate. Quod non esset, si corpora caelestia voluntatem hominis movere non possent. Movetur ergo voluntas humana a caelesti corpore.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 s. c."><a name="33899"><span class="ref">[33899] Iª-IIae q. 9 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, in II libro, quod <i>corpora caelestia non sunt causae nostrorum actuum</i>. Essent autem, si voluntas, quae est humanorum actuum principium, a corporibus caelestibus moveretur. Non ergo movetur voluntas a corporibus caelestibus.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 co."><a name="33900"><span class="ref">[33900] Iª-IIae q. 9 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod eo modo quo voluntas movetur ab exteriori obiecto, manifestum est quod voluntas potest moveri a corporibus caelestibus, inquantum scilicet corpora exteriora, quae sensui proposita movent voluntatem, et etiam ipsa organa potentiarum sensitivarum, subiacent motibus caelestium corporum. Sed eo modo quo voluntas movetur, quantum ad exercitium actus, ab aliquo exteriori agente, adhuc quidam posuerunt corpora caelestia directe imprimere in voluntatem humanam. Sed hoc est impossibile. Voluntas enim, ut dicitur in III de anima, est in ratione. Ratio autem est potentia animae non alligata organo corporali. Unde relinquitur quod voluntas sit potentia omnino immaterialis et incorporea. Manifestum est autem quod nullum corpus agere potest in rem incorpoream, sed potius e converso, eo quod res incorporeae et immateriales sunt formalioris et universalioris virtutis quam quaecumque res corporales. Unde impossibile est quod corpus caeleste imprimat directe in intellectum aut voluntatem. Et propter hoc Aristoteles, in libro de anima, opinionem dicentium quod talis est voluntas in hominibus, <i>qualem in diem ducit pater deorum virorumque</i> (scilicet Iupiter, per quem totum caelum intelligunt), attribuit eis qui ponebant intellectum non differre a sensu. Omnes enim vires sensitivae, cum sint actus organorum corporalium, per accidens moveri possunt a caelestibus corporibus, motis scilicet corporibus quorum sunt actus. Sed quia dictum est quod appetitus intellectivus quodammodo movetur ab appetitu sensitivo, indirecte redundat motus caelestium corporum in voluntatem, inquantum scilicet per passiones appetitus sensitivi voluntatem moveri contingit.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 ad 1"><a name="33901"><span class="ref">[33901] Iª-IIae q. 9 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod multiformes motus voluntatis humanae reducuntur in aliquam causam uniformem, quae tamen est intellectu et voluntate superior. Quod non potest dici de aliquo corpore, sed de aliqua superiori substantia immateriali. Unde non oportet quod motus voluntatis in motum caeli reducatur sicut in causam.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 ad 2"><a name="33902"><span class="ref">[33902] Iª-IIae q. 9 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod motus corporales humani reducuntur in motum caelestis corporis sicut in causam, inquantum ipsa dispositio organorum congrua ad motum, est aliqualiter ex impressione caelestium corporum; et inquantum etiam appetitus sensitivus commovetur ex impressione caelestium corporum; et ulterius inquantum corpora exteriora moventur secundum motum caelestium corporum, ex quorum occursu voluntas incipit aliquid velle vel non velle, sicut adveniente frigore incipit aliquis velle facere ignem. Sed ista motio voluntatis est ex parte obiecti exterius praesentati, non ex parte interioris instinctus.</p><p title="I-II q. 9 a. 5 ad 3"><a name="33903"><span class="ref">[33903] Iª-IIae q. 9 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dictum est, appetitus sensitivus est actus organi corporalis. Unde nihil prohibet ex impressione corporum caelestium aliquos esse habiles ad irascendum vel concupiscendum, vel aliquam huiusmodi passionem, sicut et ex complexione naturali. Plures autem hominum sequuntur passiones, quibus soli sapientes resistunt. Et ideo ut in pluribus verificantur ea quae praenuntiantur de actibus hominum secundum considerationem caelestium corporum. Sed tamen, ut Ptolomaeus dicit in Centiloquio, <i>sapiens dominatur astris</i>, scilicet quia, resistens passionibus, impedit per voluntatem liberam, et nequaquam motui caelesti subiectam, huiusmodi corporum caelestium effectus. Vel, ut Augustinus dicit II super Gen. ad Litt., <i>fatendum est, quando ab astrologis vera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. Quod cum ad decipiendum homines fit, spirituum seductorum operatio est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 9 a. 6 arg. 1"><a name="33904"><span class="ref">[33904] Iª-IIae q. 9 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod voluntas non a solo Deo moveatur sicut ab exteriori principio. Inferius enim natum est moveri a suo superiori, sicut corpora inferiora a corporibus caelestibus. Sed voluntas hominis habet aliquid superius post Deum; scilicet Angelum. Ergo voluntas hominis potest moveri, sicut ab exteriori principio, etiam ab Angelo.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 arg. 2"><a name="33905"><span class="ref">[33905] Iª-IIae q. 9 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, actus voluntatis sequitur actum intellectus. Sed intellectus hominis reducitur in suum actum non solum a Deo, sed etiam ab Angelo per illuminationes, ut Dionysius dicit. Ergo eadem ratione et voluntas.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 arg. 3"><a name="33906"><span class="ref">[33906] Iª-IIae q. 9 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus non est causa nisi bonorum; secundum illud Gen. I, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona</i>. Si ergo a solo Deo voluntas hominis moveretur, nunquam moveretur ad malum, cum tamen voluntas sit qua peccatur et recte vivitur, ut Augustinus dicit.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 s. c."><a name="33907"><span class="ref">[33907] Iª-IIae q. 9 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, ad Philipp. II, <i>Deus est qui operatur in nobis velle et perficere</i>.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 co."><a name="33908"><span class="ref">[33908] Iª-IIae q. 9 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod motus voluntatis est ab intrinseco, sicut et motus naturalis. Quamvis autem rem naturalem possit aliquid movere quod non est causa naturae rei motae, tamen motum naturalem causare non potest nisi quod est aliqualiter causa naturae. Movetur enim lapis sursum ab homine, qui naturam lapidis non causat, sed hic motus non est lapidi naturalis, naturalis autem motus eius non causatur nisi ab eo quod causat naturam. Unde dicitur in VIII Physic. quod generans movet secundum locum gravia et levia. Sic ergo hominem, voluntatem habentem, contingit moveri ab aliquo qui non est causa eius, sed quod motus voluntarius eius sit ab aliquo principio extrinseco quod non est causa voluntatis, est impossibile. Voluntatis autem causa nihil aliud esse potest quam Deus. Et hoc patet dupliciter. Primo quidem, ex hoc quod voluntas est potentia animae rationalis, quae a solo Deo causatur per creationem, ut in primo dictum est. Secundo vero ex hoc patet, quod voluntas habet ordinem ad universale bonum. Unde nihil aliud potest esse voluntatis causa, nisi ipse Deus, qui est universale bonum. Omne autem aliud bonum per participationem dicitur, et est quoddam particulare bonum, particularis autem causa non dat inclinationem universalem. Unde nec materia prima, quae est in potentia ad omnes formas, potest causari ab aliquo particulari agente.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 ad 1"><a name="33909"><span class="ref">[33909] Iª-IIae q. 9 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Angelus non sic est supra hominem, quod sit causa voluntatis eius; sicut corpora caelestia sunt causa formarum naturalium, ad quas consequuntur naturales motus corporum naturalium.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 ad 2"><a name="33910"><span class="ref">[33910] Iª-IIae q. 9 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intellectus hominis movetur ab Angelo ex parte obiecti, quod sibi proponitur virtute angelici luminis ad cognoscendum. Et sic etiam voluntas ab exteriori creatura potest moveri, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 9 a. 6 ad 3"><a name="33911"><span class="ref">[33911] Iª-IIae q. 9 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus movet voluntatem hominis, sicut universalis motor, ad universale obiectum voluntatis, quod est bonum. Et sine hac universali motione homo non potest aliquid velle. Sed homo per rationem determinat se ad volendum hoc vel illud, quod est vere bonum vel apparens bonum. Sed tamen interdum specialiter Deus movet aliquos ad aliquid determinate volendum, quod est bonum, sicut in his quos movet per gratiam, ut infra dicetur.</p></div></div><div id="q10" class="q"><h2>Quaestio 10</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 10 pr."><a name="33912"><span class="ref">[33912] Iª-IIae q. 10 pr.</span></a> Deinde considerandum est de modo quo voluntas movetur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum voluntas ad aliquid naturaliter moveatur. Secundo, utrum de necessitate moveatur a suo obiecto. Tertio, utrum de necessitate moveatur ab appetitu inferiori. Quarto, utrum de necessitate moveatur ab exteriori motivo quod est Deus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="33913"><span class="ref">[33913] Iª-IIae q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveatur ad aliquid naturaliter. Agens enim naturale dividitur contra agens voluntarium, ut patet in principio II Physic. Non ergo voluntas ad aliquid naturaliter movetur.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="33914"><span class="ref">[33914] Iª-IIae q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, id quod est naturale, inest alicui semper; sicut igni esse calidum. Sed nullus motus inest voluntati semper. Ergo nullus motus est naturalis voluntati.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="33915"><span class="ref">[33915] Iª-IIae q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, natura est determinata ad unum. Sed voluntas se habet ad opposita. Ergo voluntas nihil naturaliter vult.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 s. c."><a name="33916"><span class="ref">[33916] Iª-IIae q. 10 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod motus voluntatis sequitur actum intellectus. Sed intellectus aliqua intelligit naturaliter. Ergo et voluntas aliqua vult naturaliter.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 co."><a name="33917"><span class="ref">[33917] Iª-IIae q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut Boetius dicit in libro de duabus naturis, et philosophus in V Metaphys., natura dicitur multipliciter. Quandoque enim dicitur principium intrinsecum in rebus mobilibus. Et talis natura est vel materia, vel forma materialis, ut patet ex II Physic. Alio modo dicitur natura quaelibet substantia, vel etiam quodlibet ens. Et secundum hoc, illud dicitur esse naturale rei, quod convenit ei secundum suam substantiam. Et hoc est quod per se inest rei. In omnibus autem, ea quae non per se insunt, reducuntur in aliquid quod per se inest, sicut in principium. Et ideo necesse est quod, hoc modo accipiendo naturam, semper principium in his quae conveniunt rei, sit naturale. Et hoc manifeste apparet in intellectu, nam principia intellectualis cognitionis sunt naturaliter nota. Similiter etiam principium motuum voluntariorum oportet esse aliquid naturaliter volitum. Hoc autem est bonum in communi, in quod voluntas naturaliter tendit, sicut etiam quaelibet potentia in suum obiectum, et etiam ipse finis ultimus, qui hoc modo se habet in appetibilibus, sicut prima principia demonstrationum in intelligibilibus, et universaliter omnia illa quae conveniunt volenti secundum suam naturam. Non enim per voluntatem appetimus solum ea quae pertinent ad potentiam voluntatis; sed etiam ea quae pertinent ad singulas potentias, et ad totum hominem. Unde naturaliter homo vult non solum obiectum voluntatis, sed etiam alia quae conveniunt aliis potentiis, ut cognitionem veri, quae convenit intellectui; et esse et vivere et alia huiusmodi, quae respiciunt consistentiam naturalem; quae omnia comprehenduntur sub obiecto voluntatis, sicut quadam particularia bona.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 ad 1"><a name="33918"><span class="ref">[33918] Iª-IIae q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas dividitur contra naturam, sicut una causa contra aliam, quaedam enim fiunt naturaliter, et quaedam fiunt voluntarie. Est autem alius modus causandi proprius voluntati, quae est domina sui actus, praeter modum qui convenit naturae, quae est determinata ad unum. Sed quia voluntas in aliqua natura fundatur, necesse est quod motus proprius naturae, quantum ad aliquid, participetur in voluntate, sicut quod est prioris causae, participatur a posteriori. Est enim prius in unaquaque re ipsum esse, quod est per naturam, quam velle, quod est per voluntatem. Et inde est quod voluntas naturaliter aliquid vult.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 ad 2"><a name="33919"><span class="ref">[33919] Iª-IIae q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in rebus naturalibus id quod est naturale quasi consequens formam tantum, semper actu inest, sicut calidum igni. Quod autem est naturale sicut consequens materiam, non semper actu inest, sed quandoque secundum potentiam tantum. Nam forma est actus, materia vero potentia. Motus autem est actus existentis in potentia. Et ideo illa quae pertinent ad motum, vel quae consequuntur motum, in rebus naturalibus, non semper insunt, sicut ignis non semper movetur sursum, sed quando est extra locum suum. Et similiter non oportet quod voluntas, quae de potentia in actum reducitur dum aliquid vult, semper actu velit, sed solum quando est in aliqua dispositione determinata. Voluntas autem Dei, quae est actus purus, semper est in actu volendi.</p><p title="I-II q. 10 a. 1 ad 3"><a name="33920"><span class="ref">[33920] Iª-IIae q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod naturae semper respondet unum, proportionatum tamen naturae. Naturae enim in genere, respondet aliquid unum in genere; et naturae in specie acceptae, respondet unum in specie; naturae autem individuatae respondet aliquid unum individuale. Cum igitur voluntas sit quaedam vis immaterialis sicut et intellectus, respondet sibi naturaliter aliquod unum commune, scilicet bonum, sicut etiam intellectui aliquod unum commune, scilicet verum, vel ens, vel quod quid est. Sub bono autem communi multa particularia bona continentur, ad quorum nullum voluntas determinatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="33921"><span class="ref">[33921] Iª-IIae q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntas de necessitate moveatur a suo obiecto. Obiectum enim voluntatis comparatur ad ipsam sicut motivum ad mobile, ut patet in III de anima. Sed motivum, si sit sufficiens, ex necessitate movet mobile. Ergo voluntas ex necessitate potest moveri a suo obiecto.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="33922"><span class="ref">[33922] Iª-IIae q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut voluntas est vis immaterialis, ita et intellectus, et utraque potentia ad obiectum universale ordinatur, ut dictum est. Sed intellectus ex necessitate movetur a suo obiecto. Ergo et voluntas a suo.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="33923"><span class="ref">[33923] Iª-IIae q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne quod quis vult, aut est finis, aut aliquid ordinatum ad finem. Sed finem aliquis ex necessitate vult, ut videtur, quia est sicut principium in speculativis, cui ex necessitate assentimus. Finis autem est ratio volendi ea quae sunt ad finem, et sic videtur quod etiam ea quae sunt ad finem, ex necessitate velimus. Voluntas ergo ex necessitate movetur a suo obiecto.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 s. c."><a name="33924"><span class="ref">[33924] Iª-IIae q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod potentiae rationales, secundum philosophum, sunt ad opposita. Sed voluntas est potentia rationalis, est enim in ratione, ut dicitur in III de anima. Ergo voluntas se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate movetur ad alterum oppositorum.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 co."><a name="33925"><span class="ref">[33925] Iª-IIae q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod voluntas movetur dupliciter, uno modo, quantum ad exercitium actus; alio modo, quantum ad specificationem actus, quae est ex obiecto. Primo ergo modo, voluntas a nullo obiecto ex necessitate movetur, potest enim aliquis de quocumque obiecto non cogitare, et per consequens neque actu velle illud. Sed quantum ad secundum motionis modum, voluntas ab aliquo obiecto ex necessitate movetur, ab aliquo autem non. In motu enim cuiuslibet potentiae a suo obiecto, consideranda est ratio per quam obiectum movet potentiam. Visibile enim movet visum sub ratione coloris actu visibilis. Unde si color proponatur visui, ex necessitate movet visum, nisi aliquis visum avertat, quod pertinet ad exercitium actus. Si autem proponeretur aliquid visui quod non omnibus modis esset color in actu, sed secundum aliquid esset tale, secundum autem aliquid non tale, non ex necessitate visus tale obiectum videret, posset enim intendere in ipsum ex ea parte qua non est coloratum in actu, et sic ipsum non videret. Sicut autem coloratum in actu est obiectum visus, ita bonum est obiectum voluntatis. Unde si proponatur aliquod obiectum voluntati quod sit universaliter bonum et secundum omnem considerationem, ex necessitate voluntas in illud tendet, si aliquid velit, non enim poterit velle oppositum. Si autem proponatur sibi aliquod obiectum quod non secundum quamlibet considerationem sit bonum, non ex necessitate voluntas feretur in illud. Et quia defectus cuiuscumque boni habet rationem non boni, ideo illud solum bonum quod est perfectum et cui nihil deficit, est tale bonum quod voluntas non potest non velle, quod est beatitudo. Alia autem quaelibet particularia bona, inquantum deficiunt ab aliquo bono, possunt accipi ut non bona, et secundum hanc considerationem, possunt repudiari vel approbari a voluntate, quae potest in idem ferri secundum diversas considerationes.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 ad 1"><a name="33926"><span class="ref">[33926] Iª-IIae q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sufficiens motivum alicuius potentiae non est nisi obiectum quod totaliter habet rationem motivi. Si autem in aliquo deficiat, non ex necessitate movebit, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 ad 2"><a name="33927"><span class="ref">[33927] Iª-IIae q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intellectus ex necessitate movetur a tali obiecto quod est semper et ex necessitate verum, non autem ab eo quod potest esse verum et falsum, scilicet a contingenti, sicut et de bono dictum est.</p><p title="I-II q. 10 a. 2 ad 3"><a name="33928"><span class="ref">[33928] Iª-IIae q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod finis ultimus ex necessitate movet voluntatem, quia est bonum perfectum. Et similiter illa quae ordinantur ad hunc finem, sine quibus finis haberi non potest, sicut esse et vivere et huiusmodi. Alia vero, sine quibus finis haberi potest, non ex necessitate vult qui vult finem, sicut conclusiones sine quibus principia possunt esse vera, non ex necessitate credit qui credit principia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="33929"><span class="ref">[33929] Iª-IIae q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate moveatur a passione appetitus inferioris. Dicit enim apostolus, Rom. VII, <i>non enim quod volo bonum, hoc ago; sed quod odi malum, illud facio</i>, quod dicitur propter concupiscentiam, quae est passio quaedam. Ergo voluntas ex necessitate movetur a passione.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="33930"><span class="ref">[33930] Iª-IIae q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut dicitur in III Ethic., <i>qualis unusquisque est, talis finis videtur ei</i>. Sed non est in potestate voluntatis quod statim passionem abiiciat. Ergo non est in potestate voluntatis quod non velit illud ad quod passio se inclinat.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="33931"><span class="ref">[33931] Iª-IIae q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, causa universalis non applicatur ad effectum particularem nisi mediante causa particulari, unde et ratio universalis non movet nisi mediante aestimatione particulari, ut dicitur in III de anima. Sed sicut se habet ratio universalis ad aestimationem particularem, ita se habet voluntas ad appetitum sensitivum. Ergo ad aliquod particulare volendum non movetur voluntas nisi mediante appetitu sensitivo. Ergo si appetitus sensitivus sit per aliquam passionem ad aliquid dispositus, voluntas non poterit in contrarium moveri.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 s. c."><a name="33932"><span class="ref">[33932] Iª-IIae q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Gen. IV, <i>subter te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius</i>. Non ergo voluntas hominis ex necessitate movetur ab appetitu inferiori.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 co."><a name="33933"><span class="ref">[33933] Iª-IIae q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, passio appetitus sensitivi movet voluntatem ex ea parte qua voluntas movetur ab obiecto, inquantum scilicet homo aliqualiter dispositus per passionem, iudicat aliquid esse conveniens et bonum quod extra passionem existens non iudicaret. Huiusmodi autem immutatio hominis per passionem duobus modis contingit. Uno modo, sic quod totaliter ratio ligatur, ita quod homo usum rationis non habet, sicut contingit in his qui propter vehementem iram vel concupiscentiam furiosi vel amentes fiunt, sicut et propter aliquam aliam perturbationem corporalem; huiusmodi enim passiones non sine corporali transmutatione accidunt. Et de talibus eadem est ratio sicut et de animalibus brutis, quae ex necessitate sequuntur impetum passionis, in his enim non est aliquis rationis motus, et per consequens nec voluntatis. Aliquando autem ratio non totaliter absorbetur a passione, sed remanet quantum ad aliquid iudicium rationis liberum. Et secundum hoc remanet aliquid de motu voluntatis. Inquantum ergo ratio manet libera et passioni non subiecta, intantum voluntatis motus qui manet, non ex necessitate tendit ad hoc ad quod passio inclinat. Et sic aut motus voluntatis non est in homine, sed sola passio dominatur, aut, si motus voluntatis sit, non ex necessitate sequitur passionem.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 ad 1"><a name="33934"><span class="ref">[33934] Iª-IIae q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, etsi voluntas non possit facere quin motus concupiscentiae insurgat, de quo apostolus dicit Rom. VII, <i>quod odi malum, illud facio</i>, idest concupisco; tamen potest voluntas non velle concupiscere, aut concupiscentiae non consentire. Et sic non ex necessitate sequitur concupiscentiae motum.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 ad 2"><a name="33935"><span class="ref">[33935] Iª-IIae q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum in homine duae sint naturae, intellectualis scilicet et sensitiva, quandoque quidem est homo aliqualis uniformiter secundum totam animam, quia scilicet vel pars sensitiva totaliter subiicitur rationi, sicut contingit in virtuosis; vel e converso ratio totaliter absorbetur a passione sicut accidit in amentibus. Sed aliquando, etsi ratio obnubiletur a passione, remanet tamen aliquid rationis liberum. Et secundum hoc potest aliquis vel totaliter passionem repellere; vel saltem se tenere ne passionem sequatur. In tali enim dispositione, quia homo secundum diversas partes animae diversimode disponitur, aliud ei videtur secundum rationem, et aliud secundum passionem.</p><p title="I-II q. 10 a. 3 ad 3"><a name="33936"><span class="ref">[33936] Iª-IIae q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas non solum movetur a bono universali apprehenso per rationem, sed etiam a bono apprehenso per sensum. Et ideo potest moveri ad aliquod particulare bonum absque passione appetitus sensitivi. Multa enim volumus et operamur absque passione, per solam electionem, ut maxime patet in his in quibus ratio renititur passioni.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="33937"><span class="ref">[33937] Iª-IIae q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate moveatur a Deo. Omne enim agens cui resisti non potest, ex necessitate movet. Sed Deo, cum sit infinitae virtutis, resisti non potest, unde dicitur Rom. IX, <i>voluntati eius quis resistit?</i> Ergo Deus ex necessitate movet voluntatem.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="33938"><span class="ref">[33938] Iª-IIae q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, voluntas ex necessitate movetur in illa quae naturaliter vult, ut dictum est. <i>Sed hoc est unicuique rei naturale, quod Deus in ea operatur</i>, ut Augustinus dicit, XXVI contra Faustum. Ergo voluntas ex necessitate vult omne illud ad quod a Deo movetur.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="33939"><span class="ref">[33939] Iª-IIae q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, possibile est quo posito non sequitur impossibile. Sequitur autem impossibile, si ponatur quod voluntas non velit hoc ad quod Deus eam movet, quia secundum hoc, operatio Dei esset inefficax. Non ergo est possibile voluntatem non velle hoc ad quod Deus eam movet. Ergo necesse est eam hoc velle.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 s. c."><a name="33940"><span class="ref">[33940] Iª-IIae q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</i>. Non ergo ex necessitate movet voluntatem eius.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 co."><a name="33941"><span class="ref">[33941] Iª-IIae q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>ad providentiam divinam non pertinet naturam rerum corrumpere, sed servare</i>. Unde omnia movet secundum eorum conditionem, ita quod ex causis necessariis per motionem divinam consequuntur effectus ex necessitate; ex causis autem contingentibus sequuntur effectus contingenter. Quia igitur voluntas est activum principium non determinatum ad unum, sed indifferenter se habens ad multa, sic Deus ipsam movet, quod non ex necessitate ad unum determinat, sed remanet motus eius contingens et non necessarius, nisi in his ad quae naturaliter movetur.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 ad 1"><a name="33942"><span class="ref">[33942] Iª-IIae q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas divina non solum se extendit ut aliquid fiat per rem quam movet, sed ut etiam eo modo fiat quo congruit naturae ipsius. Et ideo magis repugnaret divinae motioni, si voluntas ex necessitate moveretur, quod suae naturae non competit; quam si moveretur libere, prout competit suae naturae.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 ad 2"><a name="33943"><span class="ref">[33943] Iª-IIae q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod naturale est unicuique quod Deus operatur in ipso ut sit ei naturale, sic enim unicuique convenit aliquid, secundum quod Deus vult quod ei conveniat. Non autem vult quod quidquid operatur in rebus, sit eis naturale, puta quod mortui resurgant. Sed hoc vult unicuique esse naturale, quod potestati divinae subdatur.</p><p title="I-II q. 10 a. 4 ad 3"><a name="33944"><span class="ref">[33944] Iª-IIae q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, si Deus movet voluntatem ad aliquid, incompossibile est huic positioni quod voluntas ad illud non moveatur. Non tamen est impossibile simpliciter. Unde non sequitur quod voluntas a Deo ex necessitate moveatur.</p></div></div><div id="q11" class="q"><h2>Quaestio 11</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 11 pr."><a name="33945"><span class="ref">[33945] Iª-IIae q. 11 pr.</span></a> Deinde considerandum est de fruitione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum frui sit actus appetitivae potentiae. Secundo, utrum soli rationali creaturae conveniat, an etiam animalibus brutis. Tertio, utrum fruitio sit tantum ultimi finis. Quarto, utrum sit solum finis habiti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="33946"><span class="ref">[33946] Iª-IIae q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod frui non sit solum appetitivae potentiae. Frui enim nihil aliud esse videtur quam fructum capere. Sed fructum humanae vitae, qui est beatitudo, capit intellectus, in cuius actu beatitudo consistit, ut supra ostensum est. Ergo frui non est appetitivae potentiae, sed intellectus.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="33947"><span class="ref">[33947] Iª-IIae q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quaelibet potentia habet proprium finem, qui est eius perfectio, sicut visus finis est cognoscere visibile, auditus percipere sonos, et sic de aliis. Sed finis rei est fructus eius. Ergo frui est potentiae cuiuslibet, et non solum appetitivae.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="33948"><span class="ref">[33948] Iª-IIae q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, fruitio delectationem quandam importat. Sed delectatio sensibilis pertinet ad sensum, qui delectatur in suo obiecto, et eadem ratione, delectatio intellectualis ad intellectum. Ergo fruitio pertinet ad apprehensivam potentiam, et non ad appetitivam.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 s. c."><a name="33949"><span class="ref">[33949] Iª-IIae q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, I de Doctr. Christ., et in X de Trin., <i>frui est amore inhaerere alicui rei propter seipsam</i>. Sed amor pertinet ad appetitivam potentiam. Ergo et frui est actus appetitivae potentiae.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 co."><a name="33950"><span class="ref">[33950] Iª-IIae q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod fruitio et fructus ad idem pertinere videntur, et unum ex altero derivari. Quid autem a quo, nihil ad propositum refert; nisi quod hoc probabile videtur, quod id quod magis est manifestum, prius etiam fuerit nominatum. Sunt autem nobis primo manifesta quae sunt sensibilia magis. Unde a sensibilibus fructibus nomen fruitionis derivatum videtur. Fructus autem sensibilis est id quod ultimum ex arbore expectatur, et cum quadam suavitate percipitur. Unde fruitio pertinere videtur ad amorem vel delectationem quam aliquis habet de ultimo expectato, quod est finis. Finis autem et bonum est obiectum appetitivae potentiae. Unde manifestum est quod fruitio est actus appetitivae potentiae.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 ad 1"><a name="33951"><span class="ref">[33951] Iª-IIae q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet unum et idem, secundum diversas rationes, ad diversas potentias pertinere. Ipsa igitur visio Dei, inquantum est visio, est actus intellectus, inquantum autem est bonum et finis, est voluntatis obiectum. Et hoc modo est eius fruitio. Et sic hunc finem intellectus consequitur tanquam potentia agens, voluntas autem tanquam potentia movens ad finem, et fruens fine iam adepto.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 ad 2"><a name="33952"><span class="ref">[33952] Iª-IIae q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod perfectio et finis cuiuslibet alterius potentiae, continetur sub obiecto appetitivae, sicut proprium sub communi, ut dictum est supra. Unde perfectio et finis cuiuslibet potentiae, inquantum est quoddam bonum, pertinet ad appetitivam. Propter quod appetitiva potentia movet alias ad suos fines; et ipsa consequitur finem, quando quaelibet aliarum pertingit ad finem.</p><p title="I-II q. 11 a. 1 ad 3"><a name="33953"><span class="ref">[33953] Iª-IIae q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in delectatione duo sunt, scilicet perceptio convenientis, quae pertinet ad apprehensivam potentiam; et complacentia eius quod offertur ut conveniens. Et hoc pertinet ad appetitivam potentiam, in qua ratio delectationis completur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="33954"><span class="ref">[33954] Iª-IIae q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod frui solummodo sit hominum. Dicit enim Augustinus, in I de Doct. Christ., quod <i>nos homines sumus qui fruimur et utimur</i>. Non ergo alia animalia frui possunt.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="33955"><span class="ref">[33955] Iª-IIae q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, frui est ultimi finis. Sed ad ultimum finem non possunt pertingere bruta animalia. Ergo eorum non est frui.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="33956"><span class="ref">[33956] Iª-IIae q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut appetitus sensitivus est sub intellectivo, ita appetitus naturalis est sub sensitivo. Si igitur frui pertinet ad appetitum sensitivum, videtur quod pari ratione possit ad naturalem pertinere. Quod patet esse falsum, quia eius non est delectari. Ergo appetitus sensitivi non est frui. Et ita non convenit brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 s. c."><a name="33957"><span class="ref">[33957] Iª-IIae q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate, non absurde existimantur et bestiae</i>.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 co."><a name="33958"><span class="ref">[33958] Iª-IIae q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ex praedictis habetur, frui non est actus potentiae pervenientis ad finem sicut exequentis, sed potentiae imperantis executionem, dictum est enim quod est appetitivae potentiae. In rebus autem cognitione carentibus invenitur quidem potentia pertingens ad finem per modum exequentis, sicut qua grave tendit deorsum et leve sursum. Sed potentia ad quam pertineat finis per modum imperantis, non invenitur in eis; sed in aliqua superiori natura, quae sic movet totam naturam per imperium, sicut in habentibus cognitionem appetitus movet alias potentias ad suos actus. Unde manifestum est quod in his quae cognitione carent, quamvis pertingant ad finem, non invenitur fruitio finis; sed solum in his quae cognitionem habent. Sed cognitio finis est duplex, perfecta, et imperfecta. Perfecta quidem, qua non solum cognoscitur id quod est finis et bonum, sed universalis ratio finis et boni, et talis cognitio est solius rationalis naturae. Imperfecta autem cognitio est qua cognoscitur particulariter finis et bonum, et talis cognitio est in brutis animalibus. Quorum etiam virtutes appetitivae non sunt imperantes libere; sed secundum naturalem instinctum ad ea quae apprehenduntur, moventur. Unde rationali naturae convenit fruitio secundum rationem perfectam, brutis autem animalibus secundum rationem imperfectam, aliis autem creaturis nullo modo.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 1"><a name="33959"><span class="ref">[33959] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de fruitione perfecta.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 2"><a name="33960"><span class="ref">[33960] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non oportet quod fruitio sit ultimi finis simpliciter, sed eius quod habetur ab unoquoque pro ultimo fine.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 3"><a name="33961"><span class="ref">[33961] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod appetitus sensitivus consequitur aliquam cognitionem, non autem appetitus naturalis, praecipue prout est in his quae cognitione carent.</p><p title="I-II q. 11 a. 2 ad 4"><a name="33962"><span class="ref">[33962] Iª-IIae q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum, quod Augustinus ibi loquitur de fruitione imperfecta. Quod ex ipso modo loquendi apparet, dicit enim quod frui non adeo absurde existimantur et bestiae, scilicet sicut uti absurdissime dicerentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="33963"><span class="ref">[33963] Iª-IIae q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod fruitio non sit tantum ultimi finis. Dicit enim apostolus, ad Philem., <i>ita, frater, ego te fruar in domino</i>. Sed manifestum est quod Paulus non posuerat ultimum suum finem in homine. Ergo frui non tantum est ultimi finis.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="33964"><span class="ref">[33964] Iª-IIae q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, fructus est quo aliquis fruitur. Sed apostolus dicit, ad Galat. V, fructus spiritus est caritas, gaudium, pax, et cetera huiusmodi; quae non habent rationem ultimi finis. Non ergo fruitio est tantum ultimi finis.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 arg. 3"><a name="33965"><span class="ref">[33965] Iª-IIae q. 11 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, actus voluntatis supra seipsos reflectuntur, volo enim me velle, et amo me amare. Sed frui est actus voluntatis, voluntas enim est per quam fruimur, ut Augustinus dicit X de Trin. Ergo aliquis fruitur sua fruitione. Sed fruitio non est ultimus finis hominis, sed solum bonum increatum, quod est Deus. Non ergo fruitio est solum ultimi finis.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 s. c."><a name="33966"><span class="ref">[33966] Iª-IIae q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin., <i>non fruitur si quis id quod in facultatem voluntatis assumit, propter aliud appetit</i>. Sed solum ultimus finis est qui non propter aliud appetitur. Ergo solius ultimi finis est fruitio.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 co."><a name="33967"><span class="ref">[33967] Iª-IIae q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem fructus duo pertinent, scilicet quod sit ultimum; et quod appetitum quietet quadam dulcedine vel delectatione. Ultimum autem est simpliciter, et secundum quid, simpliciter quidem, quod ad aliud non refertur; sed secundum quid, quod est aliquorum ultimum. Quod ergo est simpliciter ultimum, in quo aliquid delectatur sicut in ultimo fine, hoc proprie dicitur fructus, et eo proprie dicitur aliquis frui. Quod autem in seipso non est delectabile, sed tantum appetitur in ordine ad aliud, sicut potio amara ad sanitatem; nullo modo fructus dici potest. Quod autem in se habet quandam delectationem, ad quam quaedam praecedentia referuntur, potest quidem aliquo modo dici fructus, sed non proprie, et secundum completam rationem fructus, eo dicimur frui. Unde Augustinus, in X de Trin., dicit quod <i>fruimur cognitis in quibus voluntas delectata conquiescit</i>. Non autem quiescit simpliciter nisi in ultimo, quia quandiu aliquid expectatur, motus voluntatis remanet in suspenso, licet iam ad aliquid pervenerit. Sicut in motu locali, licet illud quod est medium in magnitudine, sit principium et finis; non tamen accipitur ut finis in actu, nisi quando in eo quiescitur.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 ad 1"><a name="33968"><span class="ref">[33968] Iª-IIae q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit in I de Doctr. Christ., <i>si dixisset te fruar, et non addidisset in domino, videretur finem dilectionis in eo posuisse. Sed quia illud addidit, in domino se posuisse finem, atque eo se frui significavit</i>. Ut sic fratre se frui dixerit non tanquam termino, sed tanquam medio.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 ad 2"><a name="33969"><span class="ref">[33969] Iª-IIae q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod fructus aliter comparatur ad arborem producentem, et aliter ad hominem fruentem. Ad arborem quidem producentem comparatur ut effectus ad causam, ad fruentem autem, sicut ultimum expectatum et delectans. Dicuntur igitur ea quae enumerat ibi apostolus, fructus, quia sunt effectus quidam spiritus sancti in nobis, unde et fructus spiritus dicuntur, non autem ita quod eis fruamur tanquam ultimo fine. Vel aliter dicendum quod dicuntur fructus, secundum Ambrosium, quia propter se petenda sunt, non quidem ita quod ad beatitudinem non referantur; sed quia in seipsis habent unde nobis placere debeant.</p><p title="I-II q. 11 a. 3 ad 3"><a name="33970"><span class="ref">[33970] Iª-IIae q. 11 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est finis dicitur dupliciter, uno modo, ipsa res; alio modo, adeptio rei. Quae quidem non sunt duo fines, sed unus finis, in se consideratus, et alteri applicatus. Deus igitur est ultimus finis sicut res quae ultimo quaeritur, fruitio autem sicut adeptio huius ultimi finis. Sicut igitur non est alius finis Deus, et fruitio Dei; ita eadem ratio fruitionis est qua fruimur Deo, et qua fruimur divina fruitione. Et eadem ratio est de beatitudine creata, quae in fruitione consistit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="33971"><span class="ref">[33971] Iª-IIae q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod fruitio non sit nisi finis habiti. Dicit enim Augustinus, X de Trin., quod <i>frui est cum gaudio uti, non adhuc spei, sed iam rei</i>. Sed quandiu non habetur, non est gaudium rei, sed spei. Ergo fruitio non est nisi finis habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="33972"><span class="ref">[33972] Iª-IIae q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut dictum est, fruitio non est proprie nisi ultimi finis, quia solus ultimus finis quietat appetitum. Sed appetitus non quietatur nisi in fine iam habito. Ergo fruitio, proprie loquendo, non est nisi finis habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="33973"><span class="ref">[33973] Iª-IIae q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, frui est capere fructum. Sed non capitur fructus, nisi quando iam finis habetur. Ergo fruitio non est nisi finis habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 s. c."><a name="33974"><span class="ref">[33974] Iª-IIae q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, <i>frui est amore inhaerere alicui rei propter seipsam</i>, ut Augustinus dicit. Sed hoc potest fieri etiam de re non habita. Ergo frui potest esse etiam finis non habiti.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 co."><a name="33975"><span class="ref">[33975] Iª-IIae q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod frui importat comparationem quandam voluntatis ad ultimum finem, secundum quod voluntas habet aliquid pro ultimo fine. Habetur autem finis dupliciter, uno modo, perfecte; et alio modo, imperfecte. Perfecte quidem, quando habetur non solum in intentione, sed etiam in re, imperfecte autem, quando habetur in intentione tantum. Est ergo perfecta fruitio finis iam habiti realiter. Sed imperfecta est etiam finis non habiti realiter, sed in intentione tantum.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 ad 1"><a name="33976"><span class="ref">[33976] Iª-IIae q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de fruitione perfecta.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 ad 2"><a name="33977"><span class="ref">[33977] Iª-IIae q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod quies voluntatis dupliciter impeditur, uno modo, ex parte obiecti, quia scilicet non est ultimus finis, sed ad aliud ordinatur; alio modo, ex parte appetentis finem qui nondum adipiscitur finem. Obiectum autem est quod dat speciem actui, sed ab agente dependet modus agendi, ut sit perfectus vel imperfectus, secundum conditionem agentis. Et ideo eius quod non est ultimus finis, fruitio est impropria, quasi deficiens a specie fruitionis. Finis autem ultimi non habiti, est fruitio propria quidem, sed imperfecta, propter imperfectum modum habendi ultimum finem.</p><p title="I-II q. 11 a. 4 ad 3"><a name="33978"><span class="ref">[33978] Iª-IIae q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod finem accipere vel habere dicitur aliquis, non solum secundum rem, sed etiam secundum intentionem, ut dictum est.</p></div></div><div id="q12" class="q"><h2>Quaestio 12</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 12 pr."><a name="33979"><span class="ref">[33979] Iª-IIae q. 12 pr.</span></a> Deinde considerandum est de intentione. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum intentio sit actus intellectus, vel voluntatis secundo, utrum sit tantum finis ultimi. Tertio, utrum aliquis possit simul duo intendere. Quarto, utrum intentio finis sit idem actus cum voluntate eius quod est ad finem. Quinto, utrum intentio conveniat brutis animalibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="33980"><span class="ref">[33980] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod intentio sit actus intellectus, et non voluntatis. Dicitur enim Matth. VI, <i>si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit</i>, ubi per oculum significatur intentio, ut dicit Augustinus in libro de Serm. Dom. in Mont. Sed oculus, cum sit instrumentum visus, significat apprehensivam potentiam. Ergo intentio non est actus appetitivae potentiae, sed apprehensivae.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="33981"><span class="ref">[33981] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ibidem Augustinus dicit quod intentio lumen vocatur a domino, ubi dicit, si lumen quod in te est, tenebrae sunt, et cetera. Sed lumen ad cognitionem pertinet. Ergo et intentio.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="33982"><span class="ref">[33982] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, intentio designat ordinationem quandam in finem. Sed ordinare est rationis. Ergo intentio non pertinet ad voluntatem, sed ad rationem.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="33983"><span class="ref">[33983] Iª-IIae q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, actus voluntatis non est nisi vel finis, vel eorum quae sunt ad finem. Sed actus voluntatis respectu finis, vocatur voluntas seu fruitio, respectu autem eorum quae sunt ad finem, est electio, a quibus differt intentio. Ergo intentio non est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 s. c."><a name="33984"><span class="ref">[33984] Iª-IIae q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in XI de Trin., quod <i>voluntatis intentio copulat corpus visum visui, et similiter speciem in memoria existentem ad aciem animi interius cogitantis</i>. Est igitur intentio actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 co."><a name="33985"><span class="ref">[33985] Iª-IIae q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod intentio, sicut ipsum nomen sonat, significat in aliquid tendere. In aliquid autem tendit et actio moventis, et motus mobilis. Sed hoc quod motus mobilis in aliquid tendit, ab actione moventis procedit. Unde intentio primo et principaliter pertinet ad id quod movet ad finem, unde dicimus architectorem, et omnem praecipientem, movere suo imperio alios ad id quod ipse intendit. Voluntas autem movet omnes alias vires animae ad finem, ut supra habitum est. Unde manifestum est quod intentio proprie est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 1"><a name="33986"><span class="ref">[33986] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod intentio nominatur oculus metaphorice, non quia ad cognitionem pertineat; sed quia cognitionem praesupponit, per quam proponitur voluntati finis ad quem movet; sicut oculo praevidemus quo tendere corporaliter debeamus.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 2"><a name="33987"><span class="ref">[33987] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intentio dicitur lumen, quia manifesta est intendenti. Unde et opera dicuntur tenebrae, quia homo scit quid intendit, sed nescit quid ex opere sequatur, sicut Augustinus ibidem exponit.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 3"><a name="33988"><span class="ref">[33988] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas quidem non ordinat, sed tamen in aliquid tendit secundum ordinem rationis. Unde hoc nomen intentio nominat actum voluntatis, praesupposita ordinatione rationis ordinantis aliquid in finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 1 ad 4"><a name="33989"><span class="ref">[33989] Iª-IIae q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod intentio est actus voluntatis respectu finis. Sed voluntas respicit finem tripliciter. Uno modo, absolute, et sic dicitur voluntas, prout absolute volumus vel sanitatem, vel si quid aliud est huiusmodi. Alio modo consideratur finis secundum quod in eo quiescitur, et hoc modo fruitio respicit finem. Tertio modo consideratur finis secundum quod est terminus alicuius quod in ipsum ordinatur, et sic intentio respicit finem. Non enim solum ex hoc intendere dicimur sanitatem, quia volumus eam, sed quia volumus ad eam per aliquid aliud pervenire.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="33990"><span class="ref">[33990] Iª-IIae q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intentio sit tantum ultimi finis. Dicitur enim in libro sententiarum prosperi, <i>clamor ad Deum est intentio cordis</i>. Sed Deus est ultimus finis humani cordis. Ergo intentio semper respicit ultimum finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="33991"><span class="ref">[33991] Iª-IIae q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, intentio respicit finem secundum quod est terminus, ut dictum est. Sed terminus habet rationem ultimi. Ergo intentio semper respicit ultimum finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="33992"><span class="ref">[33992] Iª-IIae q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut intentio respicit finem, ita et fruitio. Sed fruitio semper est ultimi finis. Ergo et intentio.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 s. c."><a name="33993"><span class="ref">[33993] Iª-IIae q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, ultimus finis humanarum voluntatum est unus, scilicet beatitudo, ut supra dictum est. Si igitur intentio esset tantum ultimi finis, non essent diversae hominum intentiones. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 co."><a name="33994"><span class="ref">[33994] Iª-IIae q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, intentio respicit finem secundum quod est terminus motus voluntatis. In motu autem potest accipi terminus dupliciter, uno modo, ipse terminus ultimus, in quo quiescitur, qui est terminus totius motus; alio modo, aliquod medium, quod est principium unius partis motus, et finis vel terminus alterius. Sicut in motu quo itur de a in c per b, c est terminus ultimus, b autem est terminus, sed non ultimus. Et utriusque potest esse intentio. Unde etsi semper sit finis, non tamen oportet quod semper sit ultimi finis.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 ad 1"><a name="33995"><span class="ref">[33995] Iª-IIae q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod intentio cordis dicitur clamor ad Deum, non quod Deus sit obiectum intentionis semper, sed quia est intentionis cognitor. Vel quia, cum oramus, intentionem nostram ad Deum dirigimus, quae quidem intentio vim clamoris habet.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 ad 2"><a name="33996"><span class="ref">[33996] Iª-IIae q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod terminus habet rationem ultimi; sed non semper ultimi respectu totius, sed quandoque respectu alicuius partis.</p><p title="I-II q. 12 a. 2 ad 3"><a name="33997"><span class="ref">[33997] Iª-IIae q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod fruitio importat quietem in fine, quod pertinet solum ad ultimum finem. Sed intentio importat motum in finem, non autem quietem. Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="33998"><span class="ref">[33998] Iª-IIae q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non possit aliquis simul plura intendere. Dicit enim Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, quod non potest homo simul intendere Deum et commodum corporale. Ergo pari ratione, neque aliqua alia duo.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="33999"><span class="ref">[33999] Iª-IIae q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, intentio nominat motum voluntatis ad terminum. Sed unius motus non possunt esse plures termini ex una parte. Ergo voluntas non potest simul multa intendere.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="34000"><span class="ref">[34000] Iª-IIae q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, intentio praesupponit actum rationis sive intellectus. Sed non contingit simul plura intelligere, secundum philosophum. Ergo etiam neque contingit simul plura intendere.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 s. c."><a name="34001"><span class="ref">[34001] Iª-IIae q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ars imitatur naturam. Sed natura ex uno instrumento intendit duas utilitates, <i>sicut lingua ordinatur et ad gustum et ad locutionem</i>, ut dicitur in II de anima. Ergo, pari ratione ars vel ratio potest simul aliquid unum ad duos fines ordinare. Et ita potest aliquis simul plura intendere.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 co."><a name="34002"><span class="ref">[34002] Iª-IIae q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliqua duo possunt accipi dupliciter, vel ordinata ad invicem, vel ad invicem non ordinata. Et si quidem ad invicem fuerint ordinata, manifestum est ex praemissis quod homo potest simul multa intendere. Est enim intentio non solum finis ultimi, ut dictum est, sed etiam finis medii. Simul autem intendit aliquis et finem proximum, et ultimum; sicut confectionem medicinae, et sanitatem. Si autem accipiantur duo ad invicem non ordinata, sic etiam simul homo potest plura intendere. Quod patet ex hoc, quod homo unum alteri praeeligit, quia melius est altero, inter alias autem conditiones quibus aliquid est melius altero, una est quod ad plura valet, unde potest aliquid praeeligi alteri, ex hoc quod ad plura valet. Et sic manifeste homo simul plura intendit.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 ad 1"><a name="34003"><span class="ref">[34003] Iª-IIae q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus intelligit hominem non posse simul Deum et commodum temporale intendere, sicut ultimos fines, quia, ut supra ostensum est, non possunt esse plures fines ultimi unius hominis.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 ad 2"><a name="34004"><span class="ref">[34004] Iª-IIae q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod unius motus possunt ex una parte esse plures termini, si unus ad alium ordinetur, sed duo termini ad invicem non ordinati, ex una parte, unius motus esse non possunt. Sed tamen considerandum est quod id quod non est unum secundum rem, potest accipi ut unum secundum rationem. Intentio autem est motus voluntatis in aliquid praeordinatum in ratione, sicut dictum est. Et ideo ea quae sunt plura secundum rem, possunt accipi ut unus terminus intentionis, prout sunt unum secundum rationem, vel quia aliqua duo concurrunt ad integrandum aliquid unum, sicut ad sanitatem concurrunt calor et frigus commensurata; vel quia aliqua duo sub uno communi continentur, quod potest esse intentum. Puta acquisitio vini et vestis continetur sub lucro, sicut sub quodam communi, unde nihil prohibet quin ille qui intendit lucrum, simul haec duo intendat.</p><p title="I-II q. 12 a. 3 ad 3"><a name="34005"><span class="ref">[34005] Iª-IIae q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut in primo dictum est, contingit simul plura intelligere, inquantum sunt aliquo modo unum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="34006"><span class="ref">[34006] Iª-IIae q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sit unus et idem motus intentio finis, et voluntas eius quod est ad finem. Dicit enim Augustinus, in XI de Trin., quod <i>voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem; et altera est voluntas per fenestram videndi transeuntes</i>. Sed hoc pertinet ad intentionem, quod velim videre transeuntes per fenestram, hoc autem ad voluntatem eius quod est ad finem, quod velim videre fenestram. Ergo alius est motus voluntatis intentio finis, et alius voluntas eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="34007"><span class="ref">[34007] Iª-IIae q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, actus distinguuntur secundum obiecta. Sed finis, et id quod est ad finem, sunt diversa obiecta. Ergo alius motus voluntatis est intentio finis, et voluntas eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="34008"><span class="ref">[34008] Iª-IIae q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, voluntas eius quod est ad finem, dicitur electio. Sed non est idem electio et intentio. Ergo non est idem motus intentio finis, cum voluntate eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 s. c."><a name="34009"><span class="ref">[34009] Iª-IIae q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, id quod est ad finem, se habet ad finem ut medium ad terminum. Sed idem motus est qui per medium transit ad terminum, in rebus naturalibus. Ergo et in rebus voluntariis idem motus est intentio finis, et voluntas eius quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 co."><a name="34010"><span class="ref">[34010] Iª-IIae q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod motus voluntatis in finem et in id quod est ad finem, potest considerari dupliciter. Uno modo, secundum quod voluntas in utrumque fertur absolute et secundum se. Et sic sunt simpliciter duo motus voluntatis in utrumque. Alio modo potest considerari secundum quod voluntas fertur in id quod est ad finem, propter finem. Et sic unus et idem subiecto motus voluntatis est tendens ad finem, et in id quod est ad finem. Cum enim dico, volo medicinam propter sanitatem, non designo nisi unum motum voluntatis. Cuius ratio est quia finis ratio est volendi ea quae sunt ad finem. Idem autem actus cadit super obiectum, et super rationem obiecti, sicut eadem visio est coloris et luminis, ut supra dictum est. Et est simile de intellectu, quia si absolute principium et conclusionem consideret, diversa est consideratio utriusque; in hoc autem quod conclusioni propter principia assentit, est unus actus intellectus tantum.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 ad 1"><a name="34011"><span class="ref">[34011] Iª-IIae q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de visione fenestrae, et visione transeuntium per fenestram, secundum quod voluntas in utrumque absolute fertur.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 ad 2"><a name="34012"><span class="ref">[34012] Iª-IIae q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod finis, inquantum est res quaedam, est aliud voluntatis obiectum quam id quod est ad finem. Sed inquantum est ratio volendi id quod est ad finem, est unum et idem obiectum.</p><p title="I-II q. 12 a. 4 ad 3"><a name="34013"><span class="ref">[34013] Iª-IIae q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod motus qui est unus subiecto, potest ratione differre secundum principium et finem, ut ascensio et descensio, sicut dicitur in III Physic. Sic igitur inquantum motus voluntatis fertur in id quod est ad finem, prout ordinatur ad finem, est electio. Motus autem voluntatis qui fertur in finem, secundum quod acquiritur per ea quae sunt ad finem, vocatur intentio. Cuius signum est quod intentio finis esse potest, etiam nondum determinatis his quae sunt ad finem, quorum est electio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="34014"><span class="ref">[34014] Iª-IIae q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod bruta animalia intendant finem. Natura enim in his quae cognitione carent, magis distat a rationali natura, quam natura sensitiva, quae est in animalibus brutis. Sed natura intendit finem etiam in his quae cognitione carent, ut probatur in II Physic. Ergo multo magis bruta animalia intendunt finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="34015"><span class="ref">[34015] Iª-IIae q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut intentio est finis, ita et fruitio. Sed fruitio convenit brutis animalibus, ut dictum est. Ergo et intentio.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="34016"><span class="ref">[34016] Iª-IIae q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, eius est intendere finem, cuius est agere propter finem, cum intendere nihil sit nisi in aliud tendere. Sed bruta animalia agunt propter finem, movetur enim animal vel ad cibum quaerendum, vel ad aliquid huiusmodi. Ergo bruta animalia intendunt finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 s. c."><a name="34017"><span class="ref">[34017] Iª-IIae q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, intentio finis importat ordinationem alicuius in finem quod est rationis. Cum igitur bruta animalia non habeant rationem, videtur quod non intendant finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 co."><a name="34018"><span class="ref">[34018] Iª-IIae q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, intendere est in aliud tendere; quod quidem est et moventis, et moti. Secundum quidem igitur quod dicitur intendere finem id quod movetur ad finem ab alio, sic natura dicitur intendere finem, quasi mota ad suum finem a Deo, sicut sagitta a sagittante. Et hoc modo etiam bruta animalia intendunt finem, inquantum moventur instinctu naturali ad aliquid. Alio modo intendere finem est moventis, prout scilicet ordinat motum alicuius, vel sui vel alterius, in finem. Quod est rationis tantum. Unde per hunc modum bruta non intendunt finem, quod est proprie et principaliter intendere, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 ad 1"><a name="34019"><span class="ref">[34019] Iª-IIae q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit secundum quod intendere est eius quod movetur ad finem.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 ad 2"><a name="34020"><span class="ref">[34020] Iª-IIae q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod fruitio non importat ordinationem alicuius in aliquid, sicut intentio; sed absolutam quietem in fine.</p><p title="I-II q. 12 a. 5 ad 3"><a name="34021"><span class="ref">[34021] Iª-IIae q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod bruta animalia moventur ad finem, non quasi considerantia quod per motum suum possunt consequi finem, quod est proprie intendentis, sed concupiscentia finem naturali instinctu, moventur ad finem quasi ab alio mota, sicut et cetera quae moventur naturaliter.</p></div></div><div id="q13" class="q"><h2>Quaestio 13</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 13 pr."><a name="34022"><span class="ref">[34022] Iª-IIae q. 13 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de actibus voluntatis qui sunt in comparatione ad ea quae sunt ad finem. Et sunt tres, eligere, consentire, et uti. Electionem autem praecedit consilium. Primo ergo considerandum est de electione; secundo, de consilio; tertio, de consensu; quarto, de usu. Circa electionem quaeruntur sex. Primo, cuius potentiae sit actus, utrum voluntatis vel rationis. Secundo, utrum electio conveniat brutis animalibus. Tertio, utrum electio sit solum eorum quae sunt ad finem, vel etiam quandoque finis. Quarto, utrum electio sit tantum eorum quae per nos aguntur. Quinto, utrum electio sit solum possibilium. Sexto, utrum homo ex necessitate eligat, vel libere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="34023"><span class="ref">[34023] Iª-IIae q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod electio non sit actus voluntatis, sed rationis. Electio enim collationem quandam importat, qua unum alteri praefertur. Sed conferre est rationis. Ergo electio est rationis.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="34024"><span class="ref">[34024] Iª-IIae q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, eiusdem est syllogizare et concludere. Sed syllogizare in operabilibus est rationis. Cum igitur electio sit quasi conclusio in operabilibus, ut dicitur in VII Ethic., videtur quod sit actus rationis.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="34025"><span class="ref">[34025] Iª-IIae q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ignorantia non pertinet ad voluntatem, sed ad vim cognitivam. Est autem quaedam ignorantia electionis, ut dicitur in III Ethic. Ergo videtur quod electio non pertineat ad voluntatem, sed ad rationem.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 s. c."><a name="34026"><span class="ref">[34026] Iª-IIae q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est desiderium eorum quae sunt in nobis</i>. Desiderium autem est actus voluntatis. Ergo et electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 co."><a name="34027"><span class="ref">[34027] Iª-IIae q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in nomine electionis importatur aliquid pertinens ad rationem sive intellectum, et aliquid pertinens ad voluntatem, dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod <i>electio est appetitivus intellectus, vel appetitus intellectivus</i>. Quandocumque autem duo concurrunt ad aliquid unum constituendum, unum eorum est ut formale respectu alterius. Unde Gregorius Nyssenus dicit quod <i>electio neque est appetitus secundum seipsam, neque consilium solum, sed ex his aliquid compositum. Sicut enim dicimus animal ex anima et corpore compositum esse, neque vero corpus esse secundum seipsum, neque animam solam, sed utrumque; ita et electionem</i>. Est autem considerandum in actibus animae, quod actus qui est essentialiter unius potentiae vel habitus, recipit formam et speciem a superiori potentia vel habitu, secundum quod ordinatur inferius a superiori, si enim aliquis actum fortitudinis exerceat propter Dei amorem, actus quidem ille materialiter est fortitudinis, formaliter vero caritatis. Manifestum est autem quod ratio quodammodo voluntatem praecedit, et ordinat actum eius, inquantum scilicet voluntas in suum obiectum tendit secundum ordinem rationis, eo quod vis apprehensiva appetitivae suum obiectum repraesentat. Sic igitur ille actus quo voluntas tendit in aliquid quod proponitur ut bonum, ex eo quod per rationem est ordinatum ad finem, materialiter quidem est voluntatis, formaliter autem rationis. In huiusmodi autem substantia actus materialiter se habet ad ordinem qui imponitur a superiori potentia. Et ideo electio substantialiter non est actus rationis, sed voluntatis, perficitur enim electio in motu quodam animae ad bonum quod eligitur. Unde manifeste actus est appetitivae potentiae.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 ad 1"><a name="34028"><span class="ref">[34028] Iª-IIae q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod electio importat collationem quandam praecedentem, non quod essentialiter sit ipsa collatio.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 ad 2"><a name="34029"><span class="ref">[34029] Iª-IIae q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod conclusio etiam syllogismi qui fit in operabilibus, ad rationem pertinet; et dicitur sententia vel iudicium, quam sequitur electio. Et ob hoc ipsa conclusio pertinere videtur ad electionem, tanquam ad consequens.</p><p title="I-II q. 13 a. 1 ad 3"><a name="34030"><span class="ref">[34030] Iª-IIae q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ignorantia dicitur esse electionis, non quod ipsa electio sit scientia, sed quia ignoratur quid sit eligendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="34031"><span class="ref">[34031] Iª-IIae q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod electio brutis animalibus conveniat. Electio enim est appetitus aliquorum propter finem, ut dicitur in III Ethic. Sed bruta animalia appetunt aliquid propter finem, agunt enim propter finem, et ex appetitu. Ergo in brutis animalibus est electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="34032"><span class="ref">[34032] Iª-IIae q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ipsum nomen electionis significare videtur quod aliquid prae aliis accipiatur. Sed bruta animalia accipiunt aliquid prae aliis, sicut manifeste apparet quod ovis unam herbam comedit, et aliam refutat. Ergo in brutis animalibus est electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="34033"><span class="ref">[34033] Iª-IIae q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ut dicitur in VI Ethic., <i>ad prudentiam pertinet quod aliquis bene eligat ea quae sunt ad finem</i>. Sed prudentia convenit brutis animalibus, unde dicitur in principio Metaphys., quod <i>prudentia sunt sine disciplina quaecumque sonos audire non potentia sunt, ut apes</i>. Et hoc etiam sensui manifestum videtur, apparent enim mirabiles sagacitates in operibus animalium, ut apum et aranearum et canum. Canis enim insequens cervum, si ad trivium venerit, odoratu quidem explorat an cervus per primam vel secundam viam transiverit, quod si invenerit non transisse, iam securus per tertiam viam incedit non explorando, quasi utens syllogismo divisivo, quo concludi posset cervum per illam viam incedere, ex quo non incedit per alias duas, cum non sint plures. Ergo videtur quod electio brutis animalibus conveniat.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 s. c."><a name="34034"><span class="ref">[34034] Iª-IIae q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>pueri et irrationalia voluntarie quidem faciunt, non tamen eligentia</i>. Ergo in brutis animalibus non est electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 co."><a name="34035"><span class="ref">[34035] Iª-IIae q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum electio sit praeacceptio unius respectu alterius, necesse est quod electio sit respectu plurium quae eligi possunt. Et ideo in his quae sunt penitus determinata ad unum, electio locum non habet. Est autem differentia inter appetitum sensitivum et voluntatem, quia, ut ex praedictis patet, appetitus sensitivus est determinatus ad unum aliquid particulare secundum ordinem naturae; voluntas autem est quidem, secundum naturae ordinem, determinata ad unum commune, quod est bonum, sed indeterminate se habet respectu particularium bonorum. Et ideo proprie voluntatis est eligere, non autem appetitus sensitivi, qui solus est in brutis animalibus. Et propter hoc brutis animalibus electio non convenit.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 ad 1"><a name="34036"><span class="ref">[34036] Iª-IIae q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non omnis appetitus alicuius propter finem, vocatur electio, sed cum quadam discretione unius ab altero. Quae locum habere non potest, nisi ubi appetitus potest ferri ad plura.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 ad 2"><a name="34037"><span class="ref">[34037] Iª-IIae q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod brutum animal accipit unum prae alio, quia appetitus eius est naturaliter determinatus ad ipsum. Unde statim quando per sensum vel per imaginationem repraesentatur sibi aliquid ad quod naturaliter inclinatur eius appetitus, absque electione in illud solum movetur. Sicut etiam absque electione ignis movetur sursum, et non deorsum.</p><p title="I-II q. 13 a. 2 ad 3"><a name="34038"><span class="ref">[34038] Iª-IIae q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in III Physic., <i>motus est actus mobilis a movente</i>. Et ideo virtus moventis apparet in motu mobilis. Et propter hoc in omnibus quae moventur a ratione, apparet ordo rationis moventis, licet ipsa rationem non habeant, sic enim sagitta directe tendit ad signum ex motione sagittantis, ac si ipsa rationem haberet dirigentem. Et idem apparet in motibus horologiorum, et omnium ingeniorum humanorum, quae arte fiunt. Sicut autem comparantur artificialia ad artem humanam, ita comparantur omnia naturalia ad artem divinam. Et ideo ordo apparet in his quae moventur secundum naturam, sicut et in his quae moventur per rationem, ut dicitur in II Physic. Et ex hoc contingit quod in operibus brutorum animalium apparent quaedam sagacitates, inquantum habent inclinationem naturalem ad quosdam ordinatissimos processus, utpote a summa arte ordinatos. Et propter hoc etiam quaedam animalia dicuntur prudentia vel sagacia, non quod in eis sit aliqua ratio vel electio. Quod ex hoc apparet, quod omnia quae sunt unius naturae, similiter operantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="34039"><span class="ref">[34039] Iª-IIae q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod electio non sit tantum eorum quae sunt ad finem. Dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod <i>electionem rectam facit virtus, quaecumque autem illius gratia nata sunt fieri, non sunt virtutis, sed alterius potentiae</i>. Illud autem cuius gratia fit aliquid, est finis. Ergo electio est finis.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="34040"><span class="ref">[34040] Iª-IIae q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, electio importat praeacceptionem unius respectu alterius. Sed sicut eorum quae sunt ad finem unum potest praeaccipi alteri, ita etiam et diversorum finium. Ergo electio potest esse finis, sicut et eorum quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 s. c."><a name="34041"><span class="ref">[34041] Iª-IIae q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>voluntas est finis, electio autem eorum quae sunt ad finem</i>.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 co."><a name="34042"><span class="ref">[34042] Iª-IIae q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, electio consequitur sententiam vel iudicium, quod est sicut conclusio syllogismi operativi. Unde illud cadit sub electione, quod se habet ut conclusio in syllogismo operabilium. Finis autem in operabilibus se habet ut principium, et non ut conclusio, ut philosophus dicit in II Physic. Unde finis, inquantum est huiusmodi, non cadit sub electione. Sed sicut in speculativis nihil prohibet id quod est unius demonstrationis vel scientiae principium, esse conclusionem alterius demonstrationis vel scientiae; primum tamen principium indemonstrabile non potest esse conclusio alicuius demonstrationis vel scientiae; ita etiam contingit id quod est in una operatione ut finis, ordinari ad aliquid ut ad finem. Et hoc modo sub electione cadit. Sicut in operatione medici, sanitas se habet ut finis, unde hoc non cadit sub electione medici, sed hoc supponit tanquam principium. Sed sanitas corporis ordinatur ad bonum animae, unde apud eum qui habet curam de animae salute, potest sub electione cadere esse sanum vel esse infirmum; nam apostolus dicit, II ad Cor. XII, <i>cum enim infirmor, tunc potens sum</i>. Sed ultimus finis nullo modo sub electione cadit.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 ad 1"><a name="34043"><span class="ref">[34043] Iª-IIae q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod fines proprii virtutum ordinantur ad beatitudinem sicut ad ultimum finem. Et hoc modo potest esse eorum electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 3 ad 2"><a name="34044"><span class="ref">[34044] Iª-IIae q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut supra habitum est, ultimus finis est unus tantum. Unde ubicumque occurrunt plures fines, inter eos potest esse electio, secundum quod ordinantur ad ulteriorem finem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="34045"><span class="ref">[34045] Iª-IIae q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod electio non sit solum respectu humanorum actuum. Electio enim est eorum quae sunt ad finem. Sed ea quae sunt ad finem non solum sunt actus, sed etiam organa, ut dicitur in II Physic. Ergo electiones non sunt tantum humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="34046"><span class="ref">[34046] Iª-IIae q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, actio a contemplatione distinguitur. Sed electio etiam in contemplatione locum habet; prout scilicet una opinio alteri praeeligitur. Ergo electio non est solum humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="34047"><span class="ref">[34047] Iª-IIae q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, eliguntur homines ad aliqua officia, vel saecularia vel ecclesiastica, ab his qui nihil erga eos agunt. Ergo electio non solum est humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 s. c."><a name="34048"><span class="ref">[34048] Iª-IIae q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>nullus eligit nisi ea quae existimat fieri per ipsum</i>.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 co."><a name="34049"><span class="ref">[34049] Iª-IIae q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut intentio est finis, ita electio est eorum quae sunt ad finem. Finis autem vel est actio, vel res aliqua. Et cum res aliqua fuerit finis, necesse est quod aliqua humana actio interveniat, vel inquantum homo facit rem illam quae est finis, sicut medicus facit sanitatem, quae est finis eius (unde et facere sanitatem dicitur finis medici); vel inquantum homo aliquo modo utitur vel fruitur re quae est finis, sicut avaro est finis pecunia, vel possessio pecuniae. Et eodem modo dicendum est de eo quod est ad finem. Quia necesse est ut id quod est ad finem, vel sit actio; vel res aliqua, interveniente aliqua actione, per quam facit id quod est ad finem, vel utitur eo. Et per hunc modum electio semper est humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 ad 1"><a name="34050"><span class="ref">[34050] Iª-IIae q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod organa ordinantur ad finem, inquantum homo utitur eis propter finem.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 ad 2"><a name="34051"><span class="ref">[34051] Iª-IIae q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in ipsa contemplatione est aliquis actus intellectus assentientis huic opinioni vel illi. Actio vero exterior est quae contra contemplationem dividitur.</p><p title="I-II q. 13 a. 4 ad 3"><a name="34052"><span class="ref">[34052] Iª-IIae q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homo qui eligit episcopum vel principem civitatis, eligit nominare ipsum in talem dignitatem. Alioquin, si nulla esset eius actio ad constitutionem episcopi vel principis, non competeret ei electio. Et similiter dicendum est quod quandocumque dicitur aliqua res praeeligi alteri, adiungitur ibi aliqua operatio eligentis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="34053"><span class="ref">[34053] Iª-IIae q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod electio non sit solum possibilium. Electio enim est actus voluntatis, ut dictum est. Sed voluntas est impossibilium, ut dicitur in III Ethic. Ergo et electio.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="34054"><span class="ref">[34054] Iª-IIae q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, electio est eorum quae per nos aguntur, sicut dictum est. Nihil ergo refert, quantum ad electionem, utrum eligatur id quod est impossibile simpliciter, vel id quod est impossibile eligenti. Sed frequenter ea quae eligimus, perficere non possumus, et sic sunt impossibilia nobis. Ergo electio est impossibilium.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="34055"><span class="ref">[34055] Iª-IIae q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil homo tentat agere nisi eligendo. Sed beatus Benedictus dicit quod, si praelatus aliquid impossibile praeceperit, tentandum est. Ergo electio potest esse impossibilium.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 s. c."><a name="34056"><span class="ref">[34056] Iª-IIae q. 13 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio non est impossibilium</i>.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 co."><a name="34057"><span class="ref">[34057] Iª-IIae q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, electiones nostrae referuntur semper ad nostras actiones. Ea autem quae per nos aguntur, sunt nobis possibilia. Unde necesse est dicere quod electio non sit nisi possibilium. Similiter etiam ratio eligendi aliquid est ex hoc quod ducit ad finem. Per id autem quod est impossibile, non potest aliquis consequi finem. Cuius signum est quia, cum in consiliando perveniunt homines ad id quod est eis impossibile, discedunt, quasi non valentes ulterius procedere. Apparet etiam hoc manifeste ex processu rationis praecedente. Sic enim se habet id quod est ad finem, de quo electio est, ad finem, sicut conclusio ad principium. Manifestum est autem quod conclusio impossibilis non sequitur ex principio possibili. Unde non potest esse quod finis sit possibilis, nisi id quod est ad finem fuerit possibile. Ad id autem quod est impossibile, nullus movetur. Unde nullus tenderet in finem, nisi per hoc quod apparet id quod est ad finem esse possibile. Unde id quod est impossibile sub electione non cadit.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 ad 1"><a name="34058"><span class="ref">[34058] Iª-IIae q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas media est inter intellectum et exteriorem operationem, nam intellectus proponit voluntati suum obiectum, et ipsa voluntas causat exteriorem actionem. Sic igitur principium motus voluntatis consideratur ex parte intellectus, qui apprehendit aliquid ut bonum in universali, sed terminatio, seu perfectio actus voluntatis attenditur secundum ordinem ad operationem, per quam aliquis tendit ad consecutionem rei; nam motus voluntatis est ab anima ad rem. Et ideo perfectio actus voluntatis attenditur secundum hoc quod est aliquid bonum alicui ad agendum. Hoc autem est possibile. Et ideo voluntas completa non est nisi de possibili, quod est bonum volenti. Sed voluntas incompleta est de impossibili, quae secundum quosdam velleitas dicitur, quia scilicet aliquis vellet illud, si esset possibile. Electio autem nominat actum voluntatis iam determinatum ad id quod est huic agendum. Et ideo nullo modo est nisi possibilium.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 ad 2"><a name="34059"><span class="ref">[34059] Iª-IIae q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum obiectum voluntatis sit bonum apprehensum, hoc modo iudicandum est de obiecto voluntatis, secundum quod cadit sub apprehensione. Et ideo sicut quandoque voluntas est alicuius quod apprehenditur ut bonum, et tamen non est vere bonum; ita quandoque est electio eius quod apprehenditur ut possibile eligenti, quod tamen non est ei possibile.</p><p title="I-II q. 13 a. 5 ad 3"><a name="34060"><span class="ref">[34060] Iª-IIae q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hoc ideo dicitur, quia an aliquid sit possibile, subditus non debet suo iudicio definire; sed in unoquoque, iudicio superioris stare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="34061"><span class="ref">[34061] Iª-IIae q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod homo ex necessitate eligat. Sic enim se habet finis ad eligibilia, ut principia ad ea quae ex principiis consequuntur, ut patet in VII Ethic. Sed ex principiis ex necessitate deducuntur conclusiones. Ergo ex fine de necessitate movetur aliquis ad eligendum.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="34062"><span class="ref">[34062] Iª-IIae q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut dictum est, electio consequitur iudicium rationis de agendis. Sed ratio ex necessitate iudicat de aliquibus, propter necessitatem praemissarum. Ergo videtur quod etiam electio ex necessitate sequatur.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="34063"><span class="ref">[34063] Iª-IIae q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, si aliqua duo sunt penitus aequalia, non magis movetur homo ad unum quam ad aliud, sicut famelicus, si habet cibum aequaliter appetibilem in diversis partibus, et secundum aequalem distantiam, non magis movetur ad unum quam ad alterum, ut Plato dixit, assignans rationem quietis terrae in medio, sicut dicitur in II de caelo. Sed multo minus potest eligi quod accipitur ut minus, quam quod accipitur ut aequale. Ergo si proponantur duo vel plura, inter quae unum maius appareat, impossibile est aliquod aliorum eligere. Ergo ex necessitate eligitur illud quod eminentius apparet. Sed omnis electio est de omni eo quod videtur aliquo modo melius. Ergo omnis electio est ex necessitate.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 s. c."><a name="34064"><span class="ref">[34064] Iª-IIae q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod electio est actus potentiae rationalis; quae se habet ad opposita, secundum philosophum.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 co."><a name="34065"><span class="ref">[34065] Iª-IIae q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod homo non ex necessitate eligit. Et hoc ideo, quia quod possibile est non esse, non necesse est esse. Quod autem possibile sit non eligere vel eligere, huius ratio ex duplici hominis potestate accipi potest. Potest enim homo velle et non velle, agere et non agere, potest etiam velle hoc aut illud, et agere hoc aut illud. Cuius ratio ex ipsa virtute rationis accipitur. Quidquid enim ratio potest apprehendere ut bonum, in hoc voluntas tendere potest. Potest autem ratio apprehendere ut bonum non solum hoc quod est velle aut agere; sed hoc etiam quod est non velle et non agere. Et rursum in omnibus particularibus bonis potest considerare rationem boni alicuius, et defectum alicuius boni, quod habet rationem mali, et secundum hoc, potest unumquodque huiusmodi bonorum apprehendere ut eligibile, vel fugibile. Solum autem perfectum bonum, quod est beatitudo, non potest ratio apprehendere sub ratione mali, aut alicuius defectus. Et ideo ex necessitate beatitudinem homo vult, nec potest velle non esse beatus, aut miser. Electio autem, cum non sit de fine, sed de his quae sunt ad finem, ut iam dictum est; non est perfecti boni, quod est beatitudo, sed aliorum particularium bonorum. Et ideo homo non ex necessitate, sed libere eligit.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 ad 1"><a name="34066"><span class="ref">[34066] Iª-IIae q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non semper ex principiis ex necessitate procedit conclusio, sed tunc solum quando principia non possunt esse vera si conclusio non sit vera. Et similiter non oportet quod semper ex fine insit homini necessitas ad eligendum ea quae sunt ad finem, quia non omne quod est ad finem, tale est ut sine eo finis haberi non possit; aut, si tale sit, non semper sub tali ratione consideratur.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 ad 2"><a name="34067"><span class="ref">[34067] Iª-IIae q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sententia sive iudicium rationis de rebus agendis est circa contingentia, quae a nobis fieri possunt, in quibus conclusiones non ex necessitate sequuntur ex principiis necessariis absoluta necessitate, sed necessariis solum ex conditione, ut, si currit, movetur.</p><p title="I-II q. 13 a. 6 ad 3"><a name="34068"><span class="ref">[34068] Iª-IIae q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nihil prohibet, si aliqua duo aequalia proponantur secundum unam considerationem, quin circa alterum consideretur aliqua conditio per quam emineat, et magis flectatur voluntas in ipsum quam in aliud.</p></div></div><div id="q14" class="q"><h2>Quaestio 14</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 14 pr."><a name="34069"><span class="ref">[34069] Iª-IIae q. 14 pr.</span></a> Deinde considerandum est de consilio. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum consilium sit inquisitio. Secundo, utrum consilium sit de fine, vel solum de his quae sunt ad finem. Tertio, utrum consilium sit solum de his quae a nobis aguntur. Quarto, utrum consilium sit de omnibus quae a nobis aguntur. Quinto, utrum consilium procedat ordine resolutorio. Sexto, utrum consilium procedat in infinitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="34070"><span class="ref">[34070] Iª-IIae q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod consilium non sit inquisitio. Dicit enim Damascenus quod <i>consilium est appetitus</i>. Sed ad appetitum non pertinet inquirere. Ergo consilium non est inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="34071"><span class="ref">[34071] Iª-IIae q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, inquirere intellectus discurrentis est; et sic Deo non convenit, cuius cognitio non est discursiva, ut in primo habitum est. Sed consilium Deo attribuitur, dicitur enim ad Ephes. I, quod <i>operatur omnia secundum consilium voluntatis suae</i>. Ergo consilium non est inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="34072"><span class="ref">[34072] Iª-IIae q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inquisitio est de rebus dubiis. Sed consilium datur de his quae sunt certa bona; secundum illud apostoli, I ad Cor. VII, <i>de virginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do</i>. Ergo consilium non est inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 s. c."><a name="34073"><span class="ref">[34073] Iª-IIae q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, <i>omne quidem consilium quaestio est; non autem omnis quaestio consilium</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 co."><a name="34074"><span class="ref">[34074] Iª-IIae q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod electio, sicut dictum est, consequitur iudicium rationis de rebus agendis. In rebus autem agendis multa incertitudo invenitur, quia actiones sunt circa singularia contingentia, quae propter sui variabilitatem incerta sunt. In rebus autem dubiis et incertis ratio non profert iudicium absque inquisitione praecedente. Et ideo necessaria est inquisitio rationis ante iudicium de eligendis, et haec inquisitio consilium vocatur. Propter quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est appetitus praeconsiliati</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 ad 1"><a name="34075"><span class="ref">[34075] Iª-IIae q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quando actus duarum potentiarum ad invicem ordinantur, in utroque est aliquid quod est alterius potentiae, et ideo uterque actus ab utraque potentia denominari potest. Manifestum est autem quod actus rationis dirigentis in his quae sunt ad finem, et actus voluntatis secundum regimen rationis in ea tendentis, ad se invicem ordinantur. Unde et in actu voluntatis, quae est electio, apparet aliquid rationis, scilicet ordo, et in consilio, quod est actus rationis, apparet aliquid voluntatis sicut materia, quia consilium est de his quae homo vult facere; et etiam sicut motivum, quia ex hoc quod homo vult finem, movetur ad consiliandum de his quae sunt ad finem. Et ideo sicut philosophus dicit, in VI Ethic., quod electio est intellectus appetitivus, ut ad electionem utrumque concurrere ostendat; ita Damascenus dicit quod consilium est appetitus inquisitivus, ut consilium aliquo modo pertinere ostendat et ad voluntatem, circa quam et ex qua fit inquisitio, et ad rationem inquirentem.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 ad 2"><a name="34076"><span class="ref">[34076] Iª-IIae q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ea quae dicuntur de Deo, accipienda sunt absque omni defectu qui invenitur in nobis, sicut in nobis scientia est conclusionum per discursum a causis in effectus; sed scientia dicta de Deo, significat certitudinem de omnibus effectibus in prima causa, absque omni discursu. Et similiter consilium attribuitur Deo quantum ad certitudinem sententiae vel iudicii, quae in nobis provenit ex inquisitione consilii. Sed huiusmodi inquisitio in Deo locum non habet, et ideo consilium secundum hoc Deo non attribuitur. Et secundum hoc Damascenus dicit quod <i>Deus non consiliatur, ignorantis enim est consiliari</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 1 ad 3"><a name="34077"><span class="ref">[34077] Iª-IIae q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nihil prohibet aliqua esse certissima bona secundum sententiam sapientum et spiritualium virorum, quae tamen non sunt certa bona secundum sententiam plurium, vel carnalium hominum. Et ideo de talibus consilia dantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="34078"><span class="ref">[34078] Iª-IIae q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod consilium non solum sit de his quae sunt ad finem, sed etiam de fine. Quaecumque enim dubitationem habent, de his potest inquiri. Sed circa operabilia humana contingit esse dubitationem de fine, et non solum de his quae sunt ad finem. Cum igitur inquisitio circa operabilia sit consilium, videtur quod consilium possit esse de fine.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="34079"><span class="ref">[34079] Iª-IIae q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, materia consilii sunt operationes humanae. Sed quaedam operationes humanae sunt fines, ut dicitur in I Ethic. ergo consilium potest esse de fine.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 s. c."><a name="34080"><span class="ref">[34080] Iª-IIae q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>non de fine, sed de his quae sunt ad finem, est consilium</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 co."><a name="34081"><span class="ref">[34081] Iª-IIae q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod finis in operabilibus habet rationem principii, eo quod rationes eorum quae sunt ad finem, ex fine sumuntur. Principium autem non cadit sub quaestione, sed principia oportet supponere in omni inquisitione. Unde cum consilium sit quaestio, de fine non est consilium, sed solum de his quae sunt ad finem. Tamen contingit id quod est finis respectu quorundam, ordinari ad alium finem, sicut etiam id quod est principium unius demonstrationis, est conclusio alterius. Et ideo id quod accipitur ut finis in una inquisitione, potest accipi ut ad finem in alia inquisitione. Et sic de eo erit consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 ad 1"><a name="34082"><span class="ref">[34082] Iª-IIae q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod id quod accipitur ut finis, est iam determinatum. Unde quandiu habetur ut dubium, non habetur ut finis. Et ideo si de eo consilium habetur, non erit consilium de fine, sed de eo quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 14 a. 2 ad 2"><a name="34083"><span class="ref">[34083] Iª-IIae q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod de operationibus est consilium, inquantum ordinantur ad aliquem finem. Unde si aliqua operatio humana sit finis, de ea, inquantum huiusmodi, non est consilium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="34084"><span class="ref">[34084] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod consilium non sit solum de his quae aguntur a nobis. Consilium enim collationem quandam importat. Sed collatio inter multos potest fieri etiam de rebus immobilibus, quae non fiunt a nobis, puta de naturis rerum. Ergo consilium non solum est de his quae aguntur a nobis.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="34085"><span class="ref">[34085] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, homines interdum consilium quaerunt de his quae sunt lege statuta, unde et iurisconsulti dicuntur. Et tamen eorum qui quaerunt huiusmodi consilium, non est leges facere. Ergo consilium non solum est de his quae a nobis aguntur.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 3"><a name="34086"><span class="ref">[34086] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, dicuntur etiam quidam consultationes facere de futuris eventibus; qui tamen non sunt in potestate nostra. Ergo consilium non solum est de his quae a nobis fiunt.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 arg. 4"><a name="34087"><span class="ref">[34087] Iª-IIae q. 14 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, si consilium esset solum de his quae a nobis fiunt, nullus consiliaretur de his quae sunt per alium agenda. Sed hoc patet esse falsum. Ergo consilium non solum est de his quae a nobis fiunt.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 s. c."><a name="34088"><span class="ref">[34088] Iª-IIae q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, <i>consiliamur de his quae sunt in nobis, et per nos fieri possunt</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 co."><a name="34089"><span class="ref">[34089] Iª-IIae q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod consilium proprie importat collationem inter plures habitam. Quod et ipsum nomen designat, dicitur enim consilium quasi Considium, eo quod multi consident ad simul conferendum. Est autem considerandum quod in particularibus contingentibus, ad hoc quod aliquid certum cognoscatur, plures conditiones seu circumstantias considerare oportet, quas ab uno non facile est considerari, sed a pluribus certius percipiuntur, dum quod unus considerat, alii non occurrit, in necessariis autem et universalibus est absolutior et simplicior consideratio, ita quod magis ad huiusmodi considerationem unus per se sufficere potest. Et ideo inquisitio consilii proprie pertinet ad contingentia singularia. Cognitio autem veritatis in talibus non habet aliquid magnum, ut per se sit appetibilis, sicut cognitio universalium et necessariorum, sed appetitur secundum quod est utilis ad operationem, quia actiones sunt circa contingentia singularia. Et ideo dicendum est quod proprie consilium est circa ea quae aguntur a nobis.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 1"><a name="34090"><span class="ref">[34090] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod consilium importat collationem non quamcumque, sed collationem de rebus agendis, ratione iam dicta.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 2"><a name="34091"><span class="ref">[34091] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod id quod est lege positum, quamvis non sit ex operatione quaerentis consilium, tamen est directivum eius ad operandum, quia ista est una ratio aliquid operandi, mandatum legis.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 3"><a name="34092"><span class="ref">[34092] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod consilium non solum est de his quae aguntur, sed de his quae ordinantur ad operationes. Et propter hoc consultatio dicitur fieri de futuris eventibus, inquantum homo per futuros eventus cognitos dirigitur ad aliquid faciendum vel vitandum.</p><p title="I-II q. 14 a. 3 ad 4"><a name="34093"><span class="ref">[34093] Iª-IIae q. 14 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod de aliorum factis consilium quaerimus, inquantum sunt quodammodo unum nobiscum, vel per unionem affectus, sicut amicus sollicitus est de his quae ad amicum spectant, sicut de suis; vel per modum instrumenti, nam agens principale et instrumentale sunt quasi una causa, cum unum agat per alterum; et sic dominus consiliatur de his quae sunt agenda per servum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="34094"><span class="ref">[34094] Iª-IIae q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod consilium sit de omnibus quae sunt per nos agenda. Electio enim est appetitus praeconsiliati, ut dictum est. Sed electio est de omnibus quae per nos aguntur. Ergo et consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="34095"><span class="ref">[34095] Iª-IIae q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, consilium importat inquisitionem rationis. Sed in omnibus quae non per impetum passionis agimus, procedimus ex inquisitione rationis. Ergo de omnibus quae aguntur a nobis, est consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="34096"><span class="ref">[34096] Iª-IIae q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>si per plura aliquid fieri potest, consilio inquiritur per quod facillime et optime fiat; si autem per unum, qualiter per illud fiat</i>. Sed omne quod fit, fit per unum vel per multa. Ergo de omnibus quae fiunt a nobis, est consilium.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 s. c."><a name="34097"><span class="ref">[34097] Iª-IIae q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>de his quae secundum disciplinam vel artem sunt operibus, non est consilium</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 co."><a name="34098"><span class="ref">[34098] Iª-IIae q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod consilium est inquisitio quaedam, ut dictum est. De illis autem inquirere solemus, quae in dubium veniunt, unde et ratio inquisitiva, quae dicitur argumentum, est rei dubiae faciens fidem. Quod autem aliquid in operabilibus humanis non sit dubitabile, ex duobus contingit. Uno modo, quia per determinatas vias proceditur ad determinatos fines, sicut contingit in artibus quae habent certas vias operandi; sicut scriptor non consiliatur quomodo debeat trahere litteras, hoc enim determinatum est per artem. Alio modo, quia non multum refert utrum sic vel sic fiat, et ista sunt minima, quae parum adiuvant vel impediunt respectu finis consequendi; quod autem parum est, quasi nihil accipit ratio. Et ideo de duobus non consiliamur, quamvis ordinentur ad finem, ut philosophus dicit, scilicet de rebus parvis; et de his quae sunt determinata qualiter fieri debent, sicut est in operibus artium, praeter quasdam coniecturales, ut Gregorius Nyssenus dicit, ut puta medicinalis, negotiativa, et huiusmodi.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 ad 1"><a name="34099"><span class="ref">[34099] Iª-IIae q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod electio praesupponit consilium ratione iudicii vel sententiae. Unde quando iudicium vel sententia manifesta est absque inquisitione, non requiritur consilii inquisitio.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 ad 2"><a name="34100"><span class="ref">[34100] Iª-IIae q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio in rebus manifestis non inquirit, sed statim iudicat. Et ideo non oportet in omnibus quae ratione aguntur, esse inquisitionem consilii.</p><p title="I-II q. 14 a. 4 ad 3"><a name="34101"><span class="ref">[34101] Iª-IIae q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quando aliquid per unum potest fieri, sed diversis modis, potest dubitationem habere, sicut et quando fit per plura, et ideo opus est consilio. Sed quando determinatur non solum res, sed modus, tunc non est opus consilio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="34102"><span class="ref">[34102] Iª-IIae q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod consilium non procedat modo resolutorio. Consilium enim est de his quae a nobis aguntur. Sed operationes nostrae non procedunt modo resolutorio, sed magis modo compositivo, scilicet de simplicibus ad composita. Ergo consilium non semper procedit modo resolutorio.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="34103"><span class="ref">[34103] Iª-IIae q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, consilium est inquisitio rationis. Sed ratio a prioribus incipit, et ad posteriora devenit, secundum convenientiorem ordinem cum igitur praeterita sint priora praesentibus, et praesentia priora futuris, in consiliando videtur esse procedendum a praesentibus et praeteritis in futura. Quod non pertinet ad ordinem resolutorium. Ergo in consiliis non servatur ordo resolutorius.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="34104"><span class="ref">[34104] Iª-IIae q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, consilium non est nisi de his quae sunt nobis possibilia, ut dicitur in III Ethic. Sed an sit nobis aliquid possibile, perpenditur ex eo quod possumus facere, vel non possumus facere, ut perveniamus in illud. Ergo in inquisitione consilii a praesentibus incipere oportet.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 s. c."><a name="34105"><span class="ref">[34105] Iª-IIae q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>ille qui consiliatur, videtur quaerere et resolvere</i>.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 co."><a name="34106"><span class="ref">[34106] Iª-IIae q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in omni inquisitione oportet incipere ab aliquo principio. Quod quidem si, sicut est prius in cognitione, ita etiam sit prius in esse, non est processus resolutorius, sed magis compositivus, procedere enim a causis in effectus, est processus compositivus, nam causae sunt simpliciores effectibus. Si autem id quod est prius in cognitione, sit posterius in esse, est processus resolutorius, utpote cum de effectibus manifestis iudicamus, resolvendo in causas simplices. Principium autem in inquisitione consilii est finis, qui quidem est prior in intentione, posterior tamen in esse. Et secundum hoc, oportet quod inquisitio consilii sit resolutiva, incipiendo scilicet ab eo quod in futuro intenditur, quousque perveniatur ad id quod statim agendum est.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 ad 1"><a name="34107"><span class="ref">[34107] Iª-IIae q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod consilium est quidem de operationibus. Sed ratio operationum accipitur ex fine, et ideo ordo ratiocinandi de operationibus, est contrarius ordini operandi.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 ad 2"><a name="34108"><span class="ref">[34108] Iª-IIae q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio incipit ab eo quod est prius secundum rationem, non autem semper ab eo quod est prius tempore.</p><p title="I-II q. 14 a. 5 ad 3"><a name="34109"><span class="ref">[34109] Iª-IIae q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod de eo quod est agendum propter finem, non quaereremus scire an sit possibile, si non esset congruum fini. Et ideo prius oportet inquirere an conveniat ad ducendum in finem, quam consideretur an sit possibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="34110"><span class="ref">[34110] Iª-IIae q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod inquisitio consilii procedat in infinitum. Consilium enim est inquisitio de particularibus, in quibus est operatio. Sed singularia sunt infinita. Ergo inquisitio consilii est infinita.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="34111"><span class="ref">[34111] Iª-IIae q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sub inquisitione consilii cadit considerare non solum quid agendum sit, sed etiam quomodo impedimenta tollantur. Sed quaelibet humana actio potest impediri, et impedimentum tolli potest per aliquam rationem humanam. Ergo in infinitum remanet quaerere de impedimentis tollendis.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="34112"><span class="ref">[34112] Iª-IIae q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, inquisitio scientiae demonstrativae non procedit in infinitum, quia est devenire in aliqua principia per se nota, quae omnimodam certitudinem habent. Sed talis certitudo non potest inveniri in singularibus contingentibus, quae sunt variabilia et incerta. Ergo inquisitio consilii procedit in infinitum.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 s. c."><a name="34113"><span class="ref">[34113] Iª-IIae q. 14 a. 6 s. c.</span></a> <i>Sed contra, nullus movetur ad id ad quod impossibile est quod perveniat</i>, ut dicitur in I de caelo. Sed infinitum impossibile est transire. Si igitur inquisitio consilii sit infinita, nullus consiliari inciperet. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 co."><a name="34114"><span class="ref">[34114] Iª-IIae q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod inquisitio consilii est finita in actu ex duplici parte, scilicet ex parte principii, et ex parte termini. Accipitur enim in inquisitione consilii duplex principium. Unum proprium, ex ipso genere operabilium, et hoc est finis, de quo non est consilium, sed supponitur in consilio ut principium, ut dictum est. Aliud quasi ex alio genere assumptum sicut et in scientiis demonstrativis una scientia supponit aliqua ab alia, de quibus non inquirit. Huiusmodi autem principia quae in inquisitione consilii supponuntur, sunt quaecumque sunt per sensum accepta, utpote quod hoc sit panis vel ferrum; et quaecumque sunt per aliquam scientiam speculativam vel practicam in universali cognita, sicut quod moechari est a Deo prohibitum, et quod homo non potest vivere nisi nutriatur nutrimento convenienti. Et de istis non inquirit consiliator. Terminus autem inquisitionis est id quod statim est in potestate nostra ut faciamus. Sicut enim finis habet rationem principii, ita id quod agitur propter finem, habet rationem conclusionis. Unde id quod primo agendum occurrit, habet rationem ultimae conclusionis, ad quam inquisitio terminatur. Nihil autem prohibet consilium potentia infinitum esse, secundum quod in infinitum possunt aliqua occurrere consilio inquirenda.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 ad 1"><a name="34115"><span class="ref">[34115] Iª-IIae q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod singularia non sunt infinita actu, sed in potentia tantum.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 ad 2"><a name="34116"><span class="ref">[34116] Iª-IIae q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet humana actio possit impediri, non tamen semper habet impedimentum paratum. Et ideo non semper oportet consiliari de impedimento tollendo.</p><p title="I-II q. 14 a. 6 ad 3"><a name="34117"><span class="ref">[34117] Iª-IIae q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in singularibus contingentibus potest aliquid accipi certum, etsi non simpliciter, tamen ut nunc, prout assumitur in operatione. Socratem enim sedere non est necessarium, sed eum sedere, dum sedet, est necessarium. Et hoc per certitudinem accipi potest.</p></div></div><div id="q15" class="q"><h2>Quaestio 15</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 15 pr."><a name="34118"><span class="ref">[34118] Iª-IIae q. 15 pr.</span></a> Deinde considerandum est de consensu. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum consensus sit actus appetitivae, vel apprehensivae virtutis. Secundo, utrum conveniat brutis animalibus. Tertio, utrum sit de fine, vel de his quae sunt ad finem. Quarto, utrum consensus in actum pertineat solum ad superiorem animae partem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="34119"><span class="ref">[34119] Iª-IIae q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod consentire pertineat solum ad partem animae apprehensivam. Augustinus enim, XII de Trin., consensum attribuit superiori rationi. Sed ratio nominat apprehensivam virtutem. Ergo consentire pertinet ad apprehensivam virtutem.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="34120"><span class="ref">[34120] Iª-IIae q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, consentire est simul sentire. Sed sentire est apprehensivae potentiae. Ergo et consentire.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="34121"><span class="ref">[34121] Iª-IIae q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut assentire dicit applicationem intellectus ad aliquid, ita et consentire. Sed assentire pertinet ad intellectum, qui est vis apprehensiva. Ergo et consentire ad vim apprehensivam pertinet.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 s. c."><a name="34122"><span class="ref">[34122] Iª-IIae q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, in II libro, quod <i>si aliquis iudicet, et non diligat, non est sententia</i>, idest consensus. Sed diligere ad appetitivam virtutem pertinet. Ergo et consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 co."><a name="34123"><span class="ref">[34123] Iª-IIae q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod consentire importat applicationem sensus ad aliquid. Est autem proprium sensus quod cognoscitivus est rerum praesentium, vis enim imaginativa est apprehensiva similitudinum corporalium, etiam rebus absentibus quarum sunt similitudines; intellectus autem apprehensivus est universalium rationum, quas potest apprehendere indifferenter et praesentibus et absentibus singularibus. Et quia actus appetitivae virtutis est quaedam inclinatio ad rem ipsam, secundum quandam similitudinem ipsa applicatio appetitivae virtutis ad rem, secundum quod ei inhaeret, accipit nomen sensus, quasi experientiam quandam sumens de re cui inhaeret, inquantum complacet sibi in ea. Unde et Sap. I, dicitur, <i>sentite de domino in bonitate</i>. Et secundum hoc, consentire est actus appetitivae virtutis.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 ad 1"><a name="34124"><span class="ref">[34124] Iª-IIae q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, voluntas in ratione est. Unde cum Augustinus attribuit consensum rationi, accipit rationem secundum quod in ea includitur voluntas.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 ad 2"><a name="34125"><span class="ref">[34125] Iª-IIae q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum, quod sentire proprie dictum ad apprehensivam potentiam pertinet, sed secundum similitudinem cuiusdam experientiae, pertinet ad appetitivam, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 15 a. 1 ad 3"><a name="34126"><span class="ref">[34126] Iª-IIae q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod assentire est quasi ad aliud sentire, et sic importat quandam distantiam ad id cui assentitur. Sed consentire est simul sentire, et sic importat quandam coniunctionem ad id cui consentitur. Et ideo voluntas, cuius est tendere ad ipsam rem, magis proprie dicitur consentire, intellectus autem, cuius operatio non est secundum motum ad rem, sed potius e converso, ut in primo dictum est, magis proprie dicitur assentire, quamvis unum pro alio poni soleat. Potest etiam dici quod intellectus assentit, inquantum a voluntate movetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="34127"><span class="ref">[34127] Iª-IIae q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod consensus conveniat brutis animalibus. Consensus enim importat determinationem appetitus ad unum. Sed appetitus brutorum animalium sunt determinati ad unum. Ergo consensus in brutis animalibus invenitur.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="34128"><span class="ref">[34128] Iª-IIae q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, remoto priori, removetur posterius. Sed consensus praecedit operis executionem. Si ergo in brutis non esset consensus, non esset in eis operis executio. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="34129"><span class="ref">[34129] Iª-IIae q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, homines interdum consentire dicuntur in aliquid agendum ex aliqua passione, puta concupiscentia vel ira. Sed bruta animalia ex passione agunt. Ergo in eis est consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 s. c."><a name="34130"><span class="ref">[34130] Iª-IIae q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit quod <i>post iudicium, homo disponit et amat quod ex consilio iudicatum est, quod vocatur sententia</i>, idest consensus. Sed consilium non est in brutis animalibus. Ergo nec consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 co."><a name="34131"><span class="ref">[34131] Iª-IIae q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod consensus, proprie loquendo, non est in brutis animalibus. Cuius ratio est quia consensus importat applicationem appetitivi motus ad aliquid agendum. Eius autem est applicare appetitivum motum ad aliquid agendum, in cuius potestate est appetitivus motus, sicut tangere lapidem convenit quidem baculo, sed applicare baculum ad tactum lapidis, est eius qui habet in potestate movere baculum. Bruta autem animalia non habent in sui potestate appetitivum motum, sed talis motus in eis est ex instinctu naturae. Unde brutum animal appetit quidem, sed non applicat appetitivum motum ad aliquid. Et propter hoc non proprie dicitur consentire, sed solum rationalis natura, quae habet in potestate sua appetitivum motum, et potest ipsum applicare vel non applicare ad hoc vel ad illud.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 ad 1"><a name="34132"><span class="ref">[34132] Iª-IIae q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in brutis animalibus invenitur determinatio appetitus ad aliquid passive tantum. Consensus vero importat determinationem appetitus non solum passivam, sed magis activam.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 ad 2"><a name="34133"><span class="ref">[34133] Iª-IIae q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, remoto priori, removetur posterius quod proprie ex eo tantum sequitur. Si autem aliquid ex pluribus sequi possit, non propter hoc posterius removetur, uno priorum remoto, sicut si induratio possit fieri et a calido et frigido (nam lateres indurantur ab igne, et aqua congelata induratur ex frigore), non oportet quod, remoto calore, removeatur induratio. Executio autem operis non solum sequitur ex consensu, sed etiam ex impetuoso appetitu, qualis est in brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 15 a. 2 ad 3"><a name="34134"><span class="ref">[34134] Iª-IIae q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homines qui ex passione agunt, possunt passionem non sequi. Non autem bruta animalia. Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="34135"><span class="ref">[34135] Iª-IIae q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod consensus sit de fine. Quia propter quod unumquodque, illud magis. Sed his quae sunt ad finem consentimus propter finem. Ergo fini consentimus magis.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="34136"><span class="ref">[34136] Iª-IIae q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, actio intemperati est finis eius, sicut et actio virtuosi est finis eius. Sed intemperatus consentit in proprium actum. Ergo consensus potest esse de fine.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="34137"><span class="ref">[34137] Iª-IIae q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, appetitus eorum quae sunt ad finem, est electio, ut supra dictum est. Si igitur consensus esset solum de his quae sunt ad finem, in nullo ab electione differre videretur. Quod patet esse falsum per Damascenum, qui dicit quod post dispositionem, quam vocaverat sententiam, fit electio. Non ergo consensus est solum de his quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 s. c."><a name="34138"><span class="ref">[34138] Iª-IIae q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus ibidem dicit, quod <i>sententia, sive consensus, est quando homo disponit et amat quod ex consilio iudicatum est</i>. Sed consilium non est nisi de his quae sunt ad finem. Ergo nec consensus.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 co."><a name="34139"><span class="ref">[34139] Iª-IIae q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod consensus nominat applicationem appetitivi motus ad aliquid praeexistens in potestate applicantis in ordine autem agibilium, primo quidem oportet sumere apprehensionem finis; deinde appetitum finis; deinde consilium de his quae sunt ad finem; deinde appetitum eorum quae sunt ad finem. Appetitus autem in ultimum finem tendit naturaliter, unde et applicatio motus appetitivi in finem apprehensum, non habet rationem consensus, sed simplicis voluntatis. De his autem quae sunt post ultimum finem, inquantum sunt ad finem, sub consilio cadunt, et sic potest esse de eis consensus, inquantum motus appetitivus applicatur ad id quod ex consilio iudicatum est. Motus vero appetitivus in finem, non applicatur consilio, sed magis consilium ipsi, quia consilium praesupponit appetitum finis. Sed appetitus eorum quae sunt ad finem, praesupponit determinationem consilii. Et ideo applicatio appetitivi motus ad determinationem consilii, proprie est consensus. Unde, cum consilium non sit nisi de his quae sunt ad finem, consensus, proprie loquendo, non est nisi de his quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 ad 1"><a name="34140"><span class="ref">[34140] Iª-IIae q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut conclusiones scimus per principia, horum tamen non est scientia, sed quod maius est, scilicet intellectus; ita consentimus his quae sunt ad finem propter finem, cuius tamen non est consensus, sed quod maius est, scilicet voluntas.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 ad 2"><a name="34141"><span class="ref">[34141] Iª-IIae q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intemperatus habet pro fine delectationem operis, propter quam consentit in opus, magis quam ipsam operationem.</p><p title="I-II q. 15 a. 3 ad 3"><a name="34142"><span class="ref">[34142] Iª-IIae q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod electio addit supra consensum quandam relationem respectu eius cui aliquid praeeligitur, et ideo post consensum, adhuc remanet electio. Potest enim contingere quod per consilium inveniantur plura ducentia ad finem, quorum dum quodlibet placet, in quodlibet eorum consentitur, sed ex multis quae placent, praeaccipimus unum eligendo. Sed si inveniatur unum solum quod placeat, non differunt re consensus et electio, sed ratione tantum, ut consensus dicatur secundum quod placet ad agendum; electio autem, secundum quod praefertur his quae non placent.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 15 a. 4 arg. 1"><a name="34143"><span class="ref">[34143] Iª-IIae q. 15 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod consensus ad agendum non semper pertineat ad superiorem rationem. <i>Delectatio enim consequitur operationem, et perficit eam, sicut decor iuventutem</i>, sicut dicitur in X Ethic. Sed consensus in delectationem pertinet ad inferiorem rationem, ut dicit Augustinus in XII de Trin. Ergo consensus in actum non pertinet ad solam superiorem rationem.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 arg. 2"><a name="34144"><span class="ref">[34144] Iª-IIae q. 15 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, actio in quam consentimus, dicitur esse voluntaria. Sed multarum potentiarum est producere actiones voluntarias. Ergo non sola superior ratio consentit in actum.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 arg. 3"><a name="34145"><span class="ref">[34145] Iª-IIae q. 15 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, superior ratio intendit aeternis inspiciendis ac consulendis, ut Augustinus dicit in XII de Trin. Sed multoties homo consentit in actum non propter rationes aeternas, sed propter aliquas rationes temporales, vel etiam propter aliquas animae passiones. Non ergo consentire in actum pertinet ad solam superiorem rationem.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 s. c."><a name="34146"><span class="ref">[34146] Iª-IIae q. 15 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XII de Trin., <i>non potest peccatum efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi illa mentis intentio penes quam summa potestas est membra in opus movendi vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat</i>.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 co."><a name="34147"><span class="ref">[34147] Iª-IIae q. 15 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod finalis sententia semper pertinet ad eum qui superior est, ad quem pertinet de aliis iudicare, quandiu enim iudicandum restat quod proponitur, nondum datur finalis sententia. Manifestum est autem quod superior ratio est quae habet de omnibus iudicare, quia de sensibilibus per rationem iudicamus; de his vero quae ad rationes humanas pertinent, iudicamus secundum rationes divinas, quae pertinent ad rationem superiorem. Et ideo quandiu incertum est an secundum rationes divinas resistatur vel non, nullum iudicium rationis habet rationem finalis sententiae. Finalis autem sententia de agendis est consensus in actum. Et ideo consensus in actum pertinet ad rationem superiorem, secundum tamen quod in ratione voluntas includitur, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 ad 1"><a name="34148"><span class="ref">[34148] Iª-IIae q. 15 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod consensus in delectationem operis pertinet ad superiorem rationem, sicut et consensus in opus, sed consensus in delectationem cogitationis, pertinet ad rationem inferiorem, sicut ad ipsam pertinet cogitare. Et tamen de hoc ipso quod est cogitare vel non cogitare, inquantum consideratur ut actio quaedam, habet iudicium superior ratio, et similiter de delectatione consequente. Sed inquantum accipitur ut ad actionem aliam ordinatum, sic pertinet ad inferiorem rationem. Quod enim ad aliud ordinatur, ad inferiorem artem vel potentiam pertinet quam finis ad quem ordinatur, unde ars quae est de fine, architectonica, seu principalis, vocatur.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 ad 2"><a name="34149"><span class="ref">[34149] Iª-IIae q. 15 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quia actiones dicuntur voluntariae ex hoc quod eis consentimus, non oportet quod consensus sit cuiuslibet potentiae, sed voluntatis, a qua dicitur voluntarium; quae est in ratione, sicut dictum est.</p><p title="I-II q. 15 a. 4 ad 3"><a name="34150"><span class="ref">[34150] Iª-IIae q. 15 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio superior dicitur consentire, non solum quia secundum rationes aeternas semper moveat ad agendum; sed etiam quia secundum rationes aeternas non dissentit.</p></div></div><div id="q16" class="q"><h2>Quaestio 16</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 16 pr."><a name="34151"><span class="ref">[34151] Iª-IIae q. 16 pr.</span></a> Deinde considerandum est de usu. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum uti sit actus voluntatis. Secundo, utrum conveniat brutis animalibus. Tertio, utrum sit tantum eorum quae sunt ad finem, vel etiam finis. Quarto, de ordine usus ad electionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="34152"><span class="ref">[34152] Iª-IIae q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod uti non sit actus voluntatis. Dicit enim Augustinus, in I de Doctr. Christ., quod <i>uti est id quod in usum venerit, ad aliud obtinendum referre</i>. Sed referre aliquid ad aliud est rationis, cuius est conferre et ordinare. Ergo uti est actus rationis. Non ergo voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="34153"><span class="ref">[34153] Iª-IIae q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Damascenus dicit quod <i>homo impetum facit ad operationem, et dicitur impetus, deinde utitur, et dicitur usus</i>. Sed operatio pertinet ad potentiam executivam. Actus autem voluntatis non sequitur actum executivae potentiae, sed executio est ultimum. Ergo usus non est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="34154"><span class="ref">[34154] Iª-IIae q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>omnia quae facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur iudicando ratio quae hominibus data est</i>. Sed iudicare de rebus a Deo creatis pertinet ad rationem speculativam; quae omnino separata videtur a voluntate, quae est principium humanorum actuum. Ergo uti non est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 s. c."><a name="34155"><span class="ref">[34155] Iª-IIae q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in X de Trin., <i>uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis</i>.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 co."><a name="34156"><span class="ref">[34156] Iª-IIae q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod usus rei alicuius importat applicationem rei illius ad aliquam operationem, unde et operatio ad quam applicamus rem aliquam, dicitur usus eius; sicut equitare est usus equi, et percutere est usus baculi. Ad operationem autem applicamus et principia interiora agendi, scilicet ipsas potentias animae vel membra corporis, ut intellectum ad intelligendum, et oculum ad videndum; et etiam res exteriores, sicut baculum ad percutiendum. Sed manifestum est quod res exteriores non applicamus ad aliquam operationem nisi per principia intrinseca, quae sunt potentiae animae, aut habitus potentiarum, aut organa, quae sunt corporis membra. Ostensum est autem supra quod voluntas est quae movet potentias animae ad suos actus; et hoc est applicare eas ad operationem. Unde manifestum est quod uti primo et principaliter est voluntatis, tanquam primi moventis; rationis autem tanquam dirigentis; sed aliarum potentiarum tanquam exequentium, quae comparantur ad voluntatem, a qua applicantur ad agendum, sicut instrumenta ad principale agens. Actio autem proprie non attribuitur instrumento, sed principali agenti, sicut aedificatio aedificatori, non autem instrumentis. Unde manifestum est quod uti proprie est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 ad 1"><a name="34157"><span class="ref">[34157] Iª-IIae q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio quidem in aliud refert, sed voluntas tendit in id quod est in aliud relatum per rationem. Et secundum hoc dicitur quod uti est referre aliquid in alterum.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 ad 2"><a name="34158"><span class="ref">[34158] Iª-IIae q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Damascenus loquitur de usu, secundum quod pertinet ad executivas potentias.</p><p title="I-II q. 16 a. 1 ad 3"><a name="34159"><span class="ref">[34159] Iª-IIae q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod etiam ipsa ratio speculativa applicatur ad opus intelligendi vel iudicandi, a voluntate. Et ideo intellectus speculativus uti dicitur tanquam a voluntate motus, sicut aliae executivae potentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="34160"><span class="ref">[34160] Iª-IIae q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod uti conveniat brutis animalibus. Frui enim est nobilius quam uti, quia, ut Augustinus dicit in X de Trin., <i>utimur eis quae ad aliud referimus, quo fruendum est</i>. Sed frui convenit brutis animalibus, ut supra dictum est. Ergo multo magis convenit eis uti.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="34161"><span class="ref">[34161] Iª-IIae q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, applicare membra ad agendum est uti membris. Sed bruta animalia applicant membra ad aliquid agendum; sicut pedes ad ambulandum, cornua ad percutiendum. Ergo brutis animalibus convenit uti.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 s. c."><a name="34162"><span class="ref">[34162] Iª-IIae q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., <i>uti aliqua re non potest nisi animal quod rationis est particeps</i>.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 co."><a name="34163"><span class="ref">[34163] Iª-IIae q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, uti est applicare aliquod principium actionis ad actionem, sicut consentire est applicare motum appetitivum ad aliquid appetendum, ut dictum est. Applicare autem aliquid ad alterum non est nisi eius quod habet arbitrium super illud, quod non est nisi eius qui scit referre aliquid in alterum, quod ad rationem pertinet. Et ideo solum animal rationale et consentit, et utitur.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 ad 1"><a name="34164"><span class="ref">[34164] Iª-IIae q. 16 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod frui importat absolutum motum appetitus in appetibile, sed uti importat motum appetitus ad aliquid in ordine ad alterum. Si ergo comparentur uti et frui quantum ad obiecta, sic frui est nobilius quam uti, quia id quod est absolute appetibile, est melius quam id quod est appetibile solum in ordine ad aliud. Sed si comparentur quantum ad vim apprehensivam praecedentem, maior nobilitas requiritur ex parte usus, quia ordinare aliquid in alterum est rationis; absolute autem aliquid apprehendere potest etiam sensus.</p><p title="I-II q. 16 a. 2 ad 2"><a name="34165"><span class="ref">[34165] Iª-IIae q. 16 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod animalia per sua membra aliquid agunt instinctu naturae, non per hoc quod cognoscant ordinem membrorum ad illas operationes. Unde non dicuntur proprie applicare membra ad agendum, nec uti membris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="34166"><span class="ref">[34166] Iª-IIae q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod usus possit esse etiam ultimi finis. Dicit enim Augustinus, in X de Trin., <i>omnis qui fruitur, utitur</i>. Sed ultimo fine fruitur aliquis. Ergo ultimo fine aliquis utitur.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="34167"><span class="ref">[34167] Iª-IIae q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis</i>, ut ibidem dicitur. Sed nihil magis assumitur a voluntate quam ultimus finis. Ergo usus potest esse ultimi finis.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="34168"><span class="ref">[34168] Iª-IIae q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Hilarius dicit, in II de Trin., quod aeternitas est in patre, species in imagine, idest in filio, usus in munere, idest in spiritu sancto. Sed spiritus sanctus, cum sit Deus, est ultimus finis. Ergo ultimo fine contingit uti.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 s. c."><a name="34169"><span class="ref">[34169] Iª-IIae q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>Deo nullus recte utitur, sed fruitur</i>. Sed solus Deus est ultimus finis. Ergo ultimo fine non est utendum.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 co."><a name="34170"><span class="ref">[34170] Iª-IIae q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod uti, sicut dictum est, importat applicationem alicuius ad aliquid. Quod autem applicatur ad aliud, se habet in ratione eius quod est ad finem. Et ideo uti semper est eius quod est ad finem. Propter quod et ea quae sunt ad finem accommoda, utilia dicuntur; et ipsa utilitas interdum usus nominatur. Sed considerandum est quod ultimus finis dicitur dupliciter, uno modo, simpliciter; et alio modo, quoad aliquem. Cum enim finis, ut supra dictum est, dicatur quandoque quidem res, quandoque autem adeptio rei vel possessio eius, sicut avaro finis est vel pecunia vel possessio pecuniae; manifestum est quod, simpliciter loquendo, ultimus finis est ipsa res, non enim possessio pecuniae est bona, nisi propter bonum pecuniae. Sed quoad hunc, adeptio pecuniae est finis ultimus, non enim quaereret pecuniam avarus, nisi ut haberet eam. Ergo, simpliciter loquendo et proprie, pecunia homo aliquis fruitur, quia in ea ultimum finem constituit, sed inquantum refert eam ad possessionem, dicitur uti ea.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 ad 1"><a name="34171"><span class="ref">[34171] Iª-IIae q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de usu communiter, secundum quod importat ordinem finis ad ipsam finis fruitionem, quam aliquis quaerit de fine.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 ad 2"><a name="34172"><span class="ref">[34172] Iª-IIae q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod finis assumitur in facultatem voluntatis, ut voluntas in illo quiescat. Unde ipsa requies in fine, quae fruitio est, dicitur hoc modo usus finis. Sed id quod est ad finem, assumitur in facultatem voluntatis non solum in ordine ad usum eius quod est ad finem, sed in ordine ad aliam rem, in qua voluntas quiescit.</p><p title="I-II q. 16 a. 3 ad 3"><a name="34173"><span class="ref">[34173] Iª-IIae q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod usus accipitur in verbis Hilarii pro quiete in ultimo fine, eo modo quo aliquis, communiter loquendo, dicitur uti fine ad obtinendum ipsum, sicut dictum est. Unde Augustinus, in VI de Trin., dicit quod <i>illa dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo usus ab eo appellatur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="34174"><span class="ref">[34174] Iª-IIae q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod usus praecedat electionem. Post electionem enim nihil sequitur nisi executio. Sed usus, cum pertineat ad voluntatem, praecedit executionem. Ergo praecedit etiam electionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="34175"><span class="ref">[34175] Iª-IIae q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, absolutum est ante relatum. Ergo minus relatum est ante magis relatum. Sed electio importat duas relationes, unam eius quod eligitur ad finem, aliam vero ad id cui praeeligitur, usus autem importat solam relationem ad finem. Ergo usus est prior electione.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="34176"><span class="ref">[34176] Iª-IIae q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, voluntas utitur aliis potentiis inquantum movet eas. Sed voluntas movet etiam seipsam ut dictum est. Ergo etiam utitur seipsa, applicando se ad agendum. Sed hoc facit cum consentit. Ergo in ipso consensu est usus. Sed consensus praecedit electionem ut dictum est. Ergo et usus.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 s. c."><a name="34177"><span class="ref">[34177] Iª-IIae q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <i>voluntas post electionem impetum facit ad operationem, et postea utitur</i>. Ergo usus sequitur electionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 co."><a name="34178"><span class="ref">[34178] Iª-IIae q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod voluntas duplicem habitudinem habet ad volitum. Unam quidem, secundum quod volitum est quodammodo in volente, per quandam proportionem vel ordinem ad volitum. Unde et res quae naturaliter sunt proportionatae ad aliquem finem, dicuntur appetere illum naturaliter. Sed sic habere finem, est imperfecte habere ipsum. Omne autem imperfectum tendit in perfectionem. Et ideo tam appetitus naturalis, quam voluntarius, tendit ut habeat ipsum finem realiter, quod est perfecte habere ipsum. Et haec est secunda habitudo voluntatis ad volitum. Volitum autem non solum est finis, sed id quod est ad finem. Ultimum autem quod pertinet ad primam habitudinem voluntatis, respectu eius quod est ad finem, est electio, ibi enim completur proportio voluntatis, ut complete velit id quod est ad finem. Sed usus iam pertinet ad secundam habitudinem voluntatis, qua tendit ad consequendum rem volitam. Unde manifestum est quod usus sequitur electionem, si tamen accipiatur usus, secundum quod voluntas utitur executiva potentia movendo ipsam. Sed quia voluntas etiam quodammodo rationem movet, et utitur ea, potest intelligi usus eius quod est ad finem, secundum quod est in consideratione rationis referentis ipsum in finem. Et hoc modo usus praecedit electionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 ad 1"><a name="34179"><span class="ref">[34179] Iª-IIae q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ipsam executionem operis praecedit motio qua voluntas movet ad exequendum, sequitur autem electionem. Et sic, cum usus pertineat ad praedictam motionem voluntatis, medium est inter electionem et executionem.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 ad 2"><a name="34180"><span class="ref">[34180] Iª-IIae q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod id quod est per essentiam suam relatum, posterius est absoluto, sed id cui attribuuntur relationes, non oportet quod sit posterius. Immo quanto causa est prior, tanto habet relationem ad plures effectus.</p><p title="I-II q. 16 a. 4 ad 3"><a name="34181"><span class="ref">[34181] Iª-IIae q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod electio praecedit usum, si referantur ad idem. Nihil autem prohibet quod usus unius praecedat electionem alterius. Et quia actus voluntatis reflectuntur supra seipsos, in quolibet actu voluntatis potest accipi et consensus, et electio, et usus, ut si dicatur quod voluntas consentit se eligere, et consentit se consentire, et utitur se ad consentiendum et eligendum. Et semper isti actus ordinati ad id quod est prius, sunt priores.</p></div></div><div id="q17" class="q"><h2>Quaestio 17</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 17 pr."><a name="34182"><span class="ref">[34182] Iª-IIae q. 17 pr.</span></a> Deinde considerandum est de actibus imperatis a voluntate. Et circa hoc quaeruntur novem. Primo, utrum imperare sit actus voluntatis, vel rationis. Secundo, utrum imperare pertineat ad bruta animalia. Tertio, de ordine imperii ad usum. Quarto, utrum imperium et actus imperatus sint unus actus, vel diversi. Quinto, utrum actus voluntatis imperetur. Sexto, utrum actus rationis. Septimo, utrum actus appetitus sensitivi. Octavo, utrum actus animae vegetabilis. Nono, utrum actus exteriorum membrorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="34183"><span class="ref">[34183] Iª-IIae q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod imperare non sit actus rationis, sed voluntatis. Imperare enim est movere quoddam, dicit enim Avicenna quod quadruplex est movens, scilicet perficiens, disponens, imperans et consilians. Sed ad voluntatem pertinet movere omnes alias vires animae, ut dictum est supra. Ergo imperare est actus voluntatis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="34184"><span class="ref">[34184] Iª-IIae q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut imperari pertinet ad id quod est subiectum, ita imperare pertinere videtur ad id quod est maxime liberum. Sed radix libertatis est maxime in voluntate. Ergo voluntatis est imperare.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="34185"><span class="ref">[34185] Iª-IIae q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad imperium statim sequitur actus. Sed ad actum rationis non statim sequitur actus, non enim qui iudicat aliquid esse faciendum, statim illud operatur. Ergo imperare non est actus rationis, sed voluntatis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 s. c."><a name="34186"><span class="ref">[34186] Iª-IIae q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, et etiam philosophus quod appetitivum obedit rationi. Ergo rationis est imperare.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 co."><a name="34187"><span class="ref">[34187] Iª-IIae q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod imperare est actus rationis, praesupposito tamen actu voluntatis. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, quia actus voluntatis et rationis supra se invicem possunt ferri, prout scilicet ratio ratiocinatur de volendo, et voluntas vult ratiocinari; contingit actum voluntatis praeveniri ab actu rationis, et e converso. Et quia virtus prioris actus remanet in actu sequenti, contingit quandoque quod est aliquis actus voluntatis, secundum quod manet virtute in ipso aliquid de actu rationis, ut dictum est de usu et de electione; et e converso aliquis est actus rationis, secundum quod virtute manet in ipso aliquid de actu voluntatis. Imperare autem est quidem essentialiter actus rationis, imperans enim ordinat eum cui imperat, ad aliquid agendum, intimando vel denuntiando; sic autem ordinare per modum cuiusdam intimationis, est rationis. Sed ratio potest aliquid intimare vel denuntiare dupliciter. Uno modo, absolute, quae quidem intimatio exprimitur per verbum indicativi modi; sicut si aliquis alicui dicat, hoc est tibi faciendum. Aliquando autem ratio intimat aliquid alicui, movendo ipsum ad hoc, et talis intimatio exprimitur per verbum imperativi modi; puta cum alicui dicitur, fac hoc. Primum autem movens in viribus animae ad exercitium actus, est voluntas, ut supra dictum est. Cum ergo secundum movens non moveat nisi in virtute primi moventis, sequitur quod hoc ipsum quod ratio movet imperando, sit ei ex virtute voluntatis. Unde relinquitur quod imperare sit actus rationis, praesupposito actu voluntatis, in cuius virtute ratio movet per imperium ad exercitium actus.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 ad 1"><a name="34188"><span class="ref">[34188] Iª-IIae q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod imperare non est movere quocumque modo, sed cum quadam intimatione denuntiativa ad alterum. Quod est rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 ad 2"><a name="34189"><span class="ref">[34189] Iª-IIae q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod radix libertatis est voluntas sicut subiectum, sed sicut causa, est ratio. Ex hoc enim voluntas libere potest ad diversa ferri, quia ratio potest habere diversas conceptiones boni. Et ideo philosophi definiunt liberum arbitrium quod est liberum de ratione iudicium, quasi ratio sit causa libertatis.</p><p title="I-II q. 17 a. 1 ad 3"><a name="34190"><span class="ref">[34190] Iª-IIae q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa concludit quod imperium non sit actus rationis absolute, sed cum quadam motione, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="34191"><span class="ref">[34191] Iª-IIae q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod imperare conveniat brutis animalibus. Quia secundum Avicennam, <i>virtus imperans motum est appetitiva, et virtus exequens motum est in musculis et in nervis</i>. Sed utraque virtus est in brutis animalibus. Ergo imperium invenitur in brutis animalibus.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="34192"><span class="ref">[34192] Iª-IIae q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, de ratione servi est quod ei imperetur. Sed corpus comparatur ad animam sicut servus ad dominum, sicut dicit philosophus in I Polit. Ergo corpori imperatur ab anima, etiam in brutis, quae sunt composita ex anima et corpore.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="34193"><span class="ref">[34193] Iª-IIae q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, per imperium homo facit impetum ad opus. Sed impetus in opus invenitur in brutis animalibus, ut Damascenus dicit. Ergo in brutis animalibus invenitur imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 s. c."><a name="34194"><span class="ref">[34194] Iª-IIae q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, imperium est actus rationis, ut dictum est. Sed in brutis non est ratio. Ergo neque imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 co."><a name="34195"><span class="ref">[34195] Iª-IIae q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod imperare nihil aliud est quam ordinare aliquem ad aliquid agendum, cum quadam intimativa motione. Ordinare autem est proprius actus rationis. Unde impossibile est quod in brutis animalibus, in quibus non est ratio, sit aliquo modo imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 ad 1"><a name="34196"><span class="ref">[34196] Iª-IIae q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod vis appetitiva dicitur imperare motum, inquantum movet rationem imperantem. Sed hoc est solum in hominibus. In brutis autem animalibus virtus appetitiva non est proprie imperativa, nisi imperativum sumatur large pro motivo.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 ad 2"><a name="34197"><span class="ref">[34197] Iª-IIae q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in brutis animalibus corpus quidem habet unde obediat, sed anima non habet unde imperet, quia non habet unde ordinet. Et ideo non est ibi ratio imperantis et imperati; sed solum moventis et moti.</p><p title="I-II q. 17 a. 2 ad 3"><a name="34198"><span class="ref">[34198] Iª-IIae q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aliter invenitur impetus ad opus in brutis animalibus, et aliter in hominibus. Homines enim faciunt impetum ad opus per ordinationem rationis, unde habet in eis impetus rationem imperii. In brutis autem fit impetus ad opus per instinctum naturae, quia scilicet appetitus eorum statim apprehenso convenienti vel inconvenienti, naturaliter movetur ad prosecutionem vel fugam. Unde ordinantur ab alio ad agendum, non autem ipsa seipsa ordinant ad actionem. Et ideo in eis est impetus, sed non imperium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="34199"><span class="ref">[34199] Iª-IIae q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod usus praecedat imperium. Imperium enim est actus rationis praesupponens actum voluntatis, ut supra dictum est. Sed usus est actus voluntatis, ut supra dictum est. Ergo usus praecedit imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="34200"><span class="ref">[34200] Iª-IIae q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, imperium est aliquid eorum quae ad finem ordinantur. Eorum autem quae sunt ad finem, est usus. Ergo videtur quod usus sit prius quam imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 arg. 3"><a name="34201"><span class="ref">[34201] Iª-IIae q. 17 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis actus potentiae motae a voluntate, usus dicitur, quia voluntas utitur aliis potentiis, ut supra dictum est. Sed imperium est actus rationis prout mota est a voluntate, sicut dictum est. Ergo imperium est quidam usus. Commune autem est prius proprio. Ergo usus est prius quam imperium.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 s. c."><a name="34202"><span class="ref">[34202] Iª-IIae q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, quod impetus ad operationem praecedit usum. Sed impetus ad operationem fit per imperium. Ergo imperium praecedit usum.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 co."><a name="34203"><span class="ref">[34203] Iª-IIae q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod usus eius quod est ad finem, secundum quod est in ratione referente ipsum in finem, praecedit electionem, ut supra dictum est. Unde multo magis praecedit imperium. Sed usus eius quod est ad finem, secundum quod subditur potentiae executivae, sequitur imperium, eo quod usus utentis coniunctus est cum actu eius quo quis utitur; non enim utitur aliquis baculo, antequam aliquo modo per baculum operetur. Imperium autem non est simul cum actu eius cui imperatur, sed naturaliter prius est imperium quam imperio obediatur, et aliquando etiam est prius tempore. Unde manifestum est quod imperium est prius quam usus.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 ad 1"><a name="34204"><span class="ref">[34204] Iª-IIae q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non omnis actus voluntatis praecedit hunc actum rationis qui est imperium, sed aliquis praecedit, scilicet electio; et aliquis sequitur, scilicet usus. Quia post determinationem consilii, quae est iudicium rationis, voluntas eligit; et post electionem, ratio imperat ei per quod agendum est quod eligitur; et tunc demum voluntas alicuius incipit uti, exequendo imperium rationis; quandoque quidem voluntas alterius, cum aliquis imperat alteri; quandoque autem voluntas ipsius imperantis, cum aliquis imperat sibi ipsi.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 ad 2"><a name="34205"><span class="ref">[34205] Iª-IIae q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut actus sunt praevii potentiis, ita obiecta actibus. Obiectum autem usus est id quod est ad finem. Ex hoc ergo quod ipsum imperium est ad finem, magis potest concludi quod imperium sit prius usu, quam quod sit posterius.</p><p title="I-II q. 17 a. 3 ad 3"><a name="34206"><span class="ref">[34206] Iª-IIae q. 17 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut actus voluntatis utentis ratione ad imperandum, praecedit ipsum imperium; ita etiam potest dici quod et istum usum voluntatis praecedit aliquod imperium rationis, eo quod actus harum potentiarum supra seipsos invicem reflectuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="34207"><span class="ref">[34207] Iª-IIae q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod actus imperatus non sit unus actus cum ipso imperio. Diversarum enim potentiarum diversi sunt actus. Sed alterius potentiae est actus imperatus, et alterius ipsum imperium, quia alia est potentia quae imperat, et alia cui imperatur. Ergo non est idem actus imperatus cum imperio.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="34208"><span class="ref">[34208] Iª-IIae q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, quaecumque possunt ab invicem separari, sunt diversa, nihil enim separatur a seipso. Sed aliquando actus imperatus separatur ab imperio, praecedit enim quandoque imperium, et non sequitur actus imperatus. Ergo alius actus est imperium ab actu imperato.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="34209"><span class="ref">[34209] Iª-IIae q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quaecumque se habent secundum prius et posterius, sunt diversa. Sed imperium naturaliter praecedit actum imperatum. Ergo sunt diversa.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 s. c."><a name="34210"><span class="ref">[34210] Iª-IIae q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, quod <i>ubi est unum propter alterum, ibi est unum tantum</i>. Sed actus imperatus non est nisi propter imperium. Ergo sunt unum.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 co."><a name="34211"><span class="ref">[34211] Iª-IIae q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nihil prohibet aliqua esse secundum quid multa, et secundum quid unum. Quinimmo omnia multa sunt secundum aliquid unum, ut Dionysius dicit, ult. cap. de Div. Nom. Est tamen differentia attendenda in hoc, quod quaedam sunt simpliciter multa, et secundum quid unum, quaedam vero e converso. Unum autem hoc modo dicitur sicut et ens. Ens autem simpliciter est substantia, sed ens secundum quid est accidens, vel etiam ens rationis. Et ideo quaecumque sunt unum secundum substantiam, sunt unum simpliciter, et multa secundum quid. Sicut totum in genere substantiae, compositum ex suis partibus vel integralibus vel essentialibus, est unum simpliciter, nam totum est ens et substantia simpliciter, partes vero sunt entia et substantiae in toto. Quae vero sunt diversa secundum substantiam, et unum secundum accidens, sunt diversa simpliciter, et unum secundum quid, sicut multi homines sunt unus populus, et multi lapides sunt unus acervus; quae est unitas compositionis, aut ordinis. Similiter etiam multa individua, quae sunt unum genere vel specie, sunt simpliciter multa, et secundum quid unum, nam esse unum genere vel specie, est esse unum secundum rationem. Sicut autem in genere rerum naturalium, aliquod totum componitur ex materia et forma, ut homo ex anima et corpore, qui est unum ens naturale, licet habeat multitudinem partium; ita etiam in actibus humanis, actus inferioris potentiae materialiter se habet ad actum superioris, inquantum inferior potentia agit in virtute superioris moventis ipsam, sic enim et actus moventis primi formaliter se habet ad actum instrumenti. Unde patet quod imperium et actus imperatus sunt unus actus humanus, sicut quoddam totum est unum, sed est secundum partes multa.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 ad 1"><a name="34212"><span class="ref">[34212] Iª-IIae q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, si essent potentiae diversae ad invicem non ordinatae, actus earum essent simpliciter diversi. Sed quando una potentia est movens alteram, tunc actus earum sunt quodammodo unus, nam idem est actus moventis et moti, ut dicitur in III Physic.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 ad 2"><a name="34213"><span class="ref">[34213] Iª-IIae q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex hoc quod imperium et actus imperatus possunt ab invicem separari, habetur quod sunt multa partibus. Nam partes hominis possunt ab invicem separari, quae tamen sunt unum toto.</p><p title="I-II q. 17 a. 4 ad 3"><a name="34214"><span class="ref">[34214] Iª-IIae q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nihil prohibet in his quae sunt multa partibus et unum toto, unum esse prius alio. Sicut anima quodammodo est prius corpore, et cor est prius aliis membris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 17 a. 5 arg. 1"><a name="34215"><span class="ref">[34215] Iª-IIae q. 17 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod actus voluntatis non sit imperatus. Dicit enim Augustinus, in VIII Confess., <i>imperat animus ut velit animus, nec tamen facit</i>. Velle autem est actus voluntatis. Ergo actus voluntatis non imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 arg. 2"><a name="34216"><span class="ref">[34216] Iª-IIae q. 17 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ei convenit imperari, cui convenit imperium intelligere. Sed voluntatis non est intelligere imperium, differt enim voluntas ab intellectu, cuius est intelligere. Ergo actus voluntatis non imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 arg. 3"><a name="34217"><span class="ref">[34217] Iª-IIae q. 17 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, si aliquis actus voluntatis imperatur, pari ratione omnes imperantur. Sed si omnes actus voluntatis imperantur, necesse est in infinitum procedere, quia actus voluntatis praecedit actum imperantis rationis, ut dictum est; qui voluntatis actus si iterum imperatur, illud iterum imperium praecedet alius rationis actus, et sic in infinitum. Hoc autem est inconveniens, quod procedatur in infinitum. Non ergo actus voluntatis imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 s. c."><a name="34218"><span class="ref">[34218] Iª-IIae q. 17 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, omne quod est in potestate nostra, subiacet imperio nostro. Sed actus voluntatis sunt maxime in potestate nostra, nam omnes actus nostri intantum dicuntur in potestate nostra esse, inquantum voluntarii sunt. Ergo actus voluntatis imperantur a nobis.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 co."><a name="34219"><span class="ref">[34219] Iª-IIae q. 17 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, imperium nihil aliud est quam actus rationis ordinantis, cum quadam motione, aliquid ad agendum. Manifestum est autem quod ratio potest ordinare de actu voluntatis, sicut enim potest iudicare quod bonum sit aliquid velle, ita potest ordinare imperando quod homo velit. Ex quo patet quod actus voluntatis potest esse imperatus.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 ad 1"><a name="34220"><span class="ref">[34220] Iª-IIae q. 17 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, animus, quando perfecte imperat sibi ut velit, tunc iam vult, sed quod aliquando imperet et non velit, hoc contingit ex hoc quod non perfecte imperat. Imperfectum autem imperium contingit ex hoc, quod ratio ex diversis partibus movetur ad imperandum vel non imperandum, unde fluctuat inter duo, et non perfecte imperat.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 ad 2"><a name="34221"><span class="ref">[34221] Iª-IIae q. 17 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut in membris corporalibus quodlibet membrum operatur non sibi soli, sed toti corpori, ut oculus videt toti corpori; ita etiam est in potentiis animae. Nam intellectus intelligit non solum sibi, sed omnibus potentiis; et voluntas vult non solum sibi, sed omnibus potentiis. Et ideo homo imperat sibi ipsi actum voluntatis, inquantum est intelligens et volens.</p><p title="I-II q. 17 a. 5 ad 3"><a name="34222"><span class="ref">[34222] Iª-IIae q. 17 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum imperium sit actus rationis, ille actus imperatur, qui rationi subditur. Primus autem voluntatis actus non est ex rationis ordinatione, sed ex instinctu naturae, aut superioris causae, ut supra dictum est. Et ideo non oportet quod in infinitum procedatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 17 a. 6 arg. 1"><a name="34223"><span class="ref">[34223] Iª-IIae q. 17 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod actus rationis non possit esse imperatus. Inconveniens enim videtur quod aliquid imperet sibi ipsi. Sed ratio est quae imperat, ut supra dictum est. Ergo rationis actus non imperatur.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 arg. 2"><a name="34224"><span class="ref">[34224] Iª-IIae q. 17 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, id quod est per essentiam, diversum est ab eo quod est per participationem. Sed potentia cuius actus imperatur a ratione, est ratio per participationem, ut dicitur in I Ethic. Ergo illius potentiae actus non imperatur, quae est ratio per essentiam.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 arg. 3"><a name="34225"><span class="ref">[34225] Iª-IIae q. 17 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ille actus imperatur, qui est in potestate nostra. Sed cognoscere et iudicare verum, quod est actus rationis, non est semper in potestate nostra. Non ergo actus rationis potest esse imperatus.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 s. c."><a name="34226"><span class="ref">[34226] Iª-IIae q. 17 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, id quod libero arbitrio agimus, nostro imperio agi potest. Sed actus rationis exercentur per liberum arbitrium, dicit enim Damascenus quod <i>libero arbitrio homo exquirit, et scrutatur, et iudicat, et disponit</i>. Ergo actus rationis possunt esse imperati.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 co."><a name="34227"><span class="ref">[34227] Iª-IIae q. 17 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, quia ratio supra seipsam reflectitur, sicut ordinat de actibus aliarum potentiarum, ita etiam potest ordinare de actu suo. Unde etiam actus suus potest esse imperatus. Sed attendendum est quod actus rationis potest considerari dupliciter. Uno modo, quantum ad exercitium actus. Et sic actus rationis semper imperari potest, sicut cum indicitur alicui quod attendat, et ratione utatur. Alio modo, quantum ad obiectum, respectu cuius, duo actus rationis attenduntur. Primo quidem, ut veritatem circa aliquid apprehendat. Et hoc non est in potestate nostra, hoc enim contingit per virtutem alicuius luminis, vel naturalis vel supernaturalis. Et ideo quantum ad hoc, actus rationis non est in potestate nostra, nec imperari potest. Alius autem actus rationis est, dum his quae apprehendit assentit. Si igitur fuerint talia apprehensa, quibus naturaliter intellectus assentiat, sicut prima principia, assensus talium vel dissensus non est in potestate nostra, sed in ordine naturae, et ideo, proprie loquendo, nec imperio subiacet. Sunt autem quaedam apprehensa, quae non adeo convincunt intellectum, quin possit assentire vel dissentire, vel saltem assensum vel dissensum suspendere, propter aliquam causam, et in talibus assensus ipse vel dissensus in potestate nostra est, et sub imperio cadit.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 ad 1"><a name="34228"><span class="ref">[34228] Iª-IIae q. 17 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio hoc modo imperat sibi ipsi, sicut et voluntas movet seipsam, ut supra dictum est, inquantum scilicet utraque potentia reflectitur supra suum actum, et ex uno in aliud tendit.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 ad 2"><a name="34229"><span class="ref">[34229] Iª-IIae q. 17 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, propter diversitatem obiectorum quae actui rationis subduntur, nihil prohibet rationem seipsam participare, sicut in cognitione conclusionum participatur cognitio principiorum.</p><p title="I-II q. 17 a. 6 ad 3"><a name="34230"><span class="ref">[34230] Iª-IIae q. 17 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium patet responsio ex dictis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 17 a. 7 arg. 1"><a name="34231"><span class="ref">[34231] Iª-IIae q. 17 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod actus sensitivi appetitus non sit imperatus. Dicit enim apostolus, Rom. VII, <i>non enim quod volo bonum, hoc ago</i>, et Glossa exponit quod homo vult non concupiscere, et tamen concupiscit. Sed concupiscere est actus appetitus sensitivi. Ergo actus appetitus sensitivi non subditur imperio nostro.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 arg. 2"><a name="34232"><span class="ref">[34232] Iª-IIae q. 17 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, materia corporalis soli Deo obedit, quantum ad transmutationem formalem, ut in primo habitum est. Sed actus appetitus sensitivi habet quandam formalem transmutationem corporis, scilicet calorem vel frigus. Ergo actus appetitus sensitivi non subditur imperio humano.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 arg. 3"><a name="34233"><span class="ref">[34233] Iª-IIae q. 17 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, proprium motivum appetitus sensitivi est apprehensum secundum sensum vel imaginationem. Sed non est in potestate nostra semper quod aliquid apprehendamus sensu vel imaginatione. Ergo actus appetitus sensitivi non subiacet imperio nostro.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 s. c."><a name="34234"><span class="ref">[34234] Iª-IIae q. 17 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>obediens rationi dividitur in duo, in desiderativum et irascitivum</i>, quae pertinent ad appetitum sensitivum. Ergo actus appetitus sensitivi subiacet imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 co."><a name="34235"><span class="ref">[34235] Iª-IIae q. 17 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod secundum hoc aliquis actus imperio nostro subiacet, prout est in potestate nostra, ut supra dictum est. Et ideo ad intelligendum qualiter actus appetitus sensitivi subdatur imperio rationis, oportet considerare qualiter sit in potestate nostra. Est autem sciendum quod appetitus sensitivus in hoc differt ab appetitu intellectivo, qui dicitur voluntas, quod appetitus sensitivus est virtus organi corporalis, non autem voluntas. Omnis autem actus virtutis utentis organo corporali, dependet non solum ex potentia animae, sed etiam ex corporalis organi dispositione, sicut visio ex potentia visiva, et qualitate oculi, per quam iuvatur vel impeditur. Unde et actus appetitus sensitivi non solum dependet ex vi appetitiva, sed etiam ex dispositione corporis. Illud autem quod est ex parte potentiae animae, sequitur apprehensionem. Apprehensio autem imaginationis, cum sit particularis, regulatur ab apprehensione rationis, quae est universalis, sicut virtus activa particularis a virtute activa universali. Et ideo ex ista parte, actus appetitus sensitivi subiacet imperio rationis. Qualitas autem et dispositio corporis non subiacet imperio rationis. Et ideo ex hac parte, impeditur quin motus sensitivi appetitus totaliter subdatur imperio rationis. Contingit etiam quandoque quod motus appetitus sensitivi subito concitatur ad apprehensionem imaginationis vel sensus. Et tunc ille motus est praeter imperium rationis, quamvis potuisset impediri a ratione, si praevidisset. Unde philosophus dicit, in I Polit., quod ratio praeest irascibili et concupiscibili non principatu despotico, qui est domini ad servum; sed principatu politico aut regali, qui est ad liberos, qui non totaliter subduntur imperio.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 ad 1"><a name="34236"><span class="ref">[34236] Iª-IIae q. 17 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc quod homo vult non concupiscere, et tamen concupiscit, contingit ex dispositione corporis, per quam impeditur appetitus sensitivus ne totaliter sequatur imperium rationis. Unde et apostolus ibidem subdit, <i>video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae</i>. Hoc etiam contingit propter subitum motum concupiscentiae, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 ad 2"><a name="34237"><span class="ref">[34237] Iª-IIae q. 17 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod qualitas corporalis dupliciter se habet ad actum appetitus sensitivi. Uno modo, ut praecedens, prout aliquis est aliqualiter dispositus secundum corpus, ad hanc vel illam passionem. Alio modo, ut consequens, sicut cum ex ira aliquis incalescit. Qualitas igitur praecedens non subiacet imperio rationis, quia vel est ex natura, vel ex aliqua praecedenti motione, quae non statim quiescere potest. Sed qualitas consequens sequitur imperium rationis, quia sequitur motum localem cordis, quod diversimode movetur secundum diversos actus sensitivi appetitus.</p><p title="I-II q. 17 a. 7 ad 3"><a name="34238"><span class="ref">[34238] Iª-IIae q. 17 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quia ad apprehensionem sensus requiritur sensibile exterius, non est in potestate nostra apprehendere aliquid sensu, nisi sensibili praesente; cuius praesentia non semper est in potestate nostra. Tunc enim homo potest uti sensu cum voluerit, nisi sit impedimentum ex parte organi. Apprehensio autem imaginationis subiacet ordinationi rationis, secundum modum virtutis vel debilitatis imaginativae potentiae. Quod enim homo non possit imaginari quae ratio considerat, contingit vel ex hoc quod non sunt imaginabilia, sicut incorporalia; vel propter debilitatem virtutis imaginativae, quae est ex aliqua indispositione organi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 17 a. 8 arg. 1"><a name="34239"><span class="ref">[34239] Iª-IIae q. 17 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod actus vegetabilis animae imperio rationis subdantur. Vires enim sensitivae nobiliores sunt viribus animae vegetabilis. Sed vires animae sensitivae subduntur imperio rationis. Ergo multo magis vires animae vegetabilis.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 arg. 2"><a name="34240"><span class="ref">[34240] Iª-IIae q. 17 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, homo dicitur minor mundus, quia sic est anima in corpore, sicut Deus in mundo. Sed Deus sic est in mundo, quod omnia quae sunt in mundo, obediunt eius imperio. Ergo et omnia quae sunt in homine, obediunt imperio rationis, etiam vires vegetabilis animae.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 arg. 3"><a name="34241"><span class="ref">[34241] Iª-IIae q. 17 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, laus et vituperium non contingit nisi in actibus qui subduntur imperio rationis. Sed in actibus nutritivae et generativae potentiae, contingit esse laudem et vituperium, et virtutem et vitium, sicut patet in gula et luxuria, et virtutibus oppositis. Ergo actus harum potentiarum subduntur imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 s. c."><a name="34242"><span class="ref">[34242] Iª-IIae q. 17 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius Nyssenus dicit, quod <i>id quod non persuadetur a ratione, est nutritivum et generativum</i>.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 co."><a name="34243"><span class="ref">[34243] Iª-IIae q. 17 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod actuum quidam procedunt ex appetitu naturali, quidam autem ex appetitu animali vel intellectuali, omne enim agens aliquo modo appetit finem. Appetitus autem naturalis non consequitur aliquam apprehensionem, sicut sequitur appetitus animalis et intellectualis. Ratio autem imperat per modum apprehensivae virtutis. Et ideo actus illi qui procedunt ab appetitu intellectivo vel animali, possunt a ratione imperari, non autem actus illi qui procedunt ex appetitu naturali. Huiusmodi autem sunt actus vegetabilis animae, unde Gregorius Nyssenus dicit quod vocatur naturale quod generativum et nutritivum. Et propter hoc, actus vegetabilis animae non subduntur imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 ad 1"><a name="34244"><span class="ref">[34244] Iª-IIae q. 17 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quanto aliquis actus est immaterialior, tanto est nobilior, et magis subditus imperio rationis. Unde ex hoc ipso quod vires animae vegetabilis non obediunt rationi, apparet has vires infimas esse.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 ad 2"><a name="34245"><span class="ref">[34245] Iª-IIae q. 17 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod similitudo attenditur quantum ad aliquid, quia scilicet, sicut Deus movet mundum, ita anima movet corpus. Non autem quantum ad omnia, non enim anima creavit corpus ex nihilo, sicut Deus mundum; propter quod totaliter subditur eius imperio.</p><p title="I-II q. 17 a. 8 ad 3"><a name="34246"><span class="ref">[34246] Iª-IIae q. 17 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod virtus et vitium, laus et vituperium, non debentur ipsis actibus nutritivae vel generativae potentiae, qui sunt digestio et formatio corporis humani; sed actibus sensitivae partis ordinatis ad actus generativae vel nutritivae; puta in concupiscendo delectationem cibi et venereorum, et utendo, secundum quod oportet, vel non secundum quod oportet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 17 a. 9 arg. 1"><a name="34247"><span class="ref">[34247] Iª-IIae q. 17 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod membra corporis non obediant rationi quantum ad actus suos. Constat enim quod membra corporis magis distant a ratione quam vires animae vegetabilis. Sed vires animae vegetabilis non obediunt rationi, ut dictum est. Ergo multo minus membra corporis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 arg. 2"><a name="34248"><span class="ref">[34248] Iª-IIae q. 17 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, cor est principium motus animalis. Sed motus cordis non subditur imperio rationis, dicit enim Gregorius Nyssenus quod <i>pulsativum non est persuasibile ratione</i>. Ergo motus membrorum corporalium non subiacet imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 arg. 3"><a name="34249"><span class="ref">[34249] Iª-IIae q. 17 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, quod <i>motus membrorum genitalium aliquando importunus est, nullo poscente, aliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferveat, friget in corpore</i>. Ergo motus membrorum non obediunt rationi.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 s. c."><a name="34250"><span class="ref">[34250] Iª-IIae q. 17 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, VIII Confess., <i>imperat animus ut moveatur manus, et tanta est facilitas, ut vix a servitio discernatur imperium</i>.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 co."><a name="34251"><span class="ref">[34251] Iª-IIae q. 17 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod membra corporis sunt organa quaedam potentiarum animae. Unde eo modo quo potentiae animae se habent ad hoc quod obediant rationi, hoc modo se habent etiam corporis membra. Quia igitur vires sensitivae subduntur imperio rationis, non autem vires naturales; ideo omnes motus membrorum quae moventur a potentiis sensitivis, subduntur imperio rationis; motus autem membrorum qui consequuntur vires naturales, non subduntur imperio rationis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 ad 1"><a name="34252"><span class="ref">[34252] Iª-IIae q. 17 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod membra non movent seipsa, sed moventur per potentias animae; quarum quaedam sunt rationi viciniores quam vires animae vegetabilis.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 ad 2"><a name="34253"><span class="ref">[34253] Iª-IIae q. 17 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in his quae ad intellectum et voluntatem pertinent, primum invenitur id quod est secundum naturam, ex quo alia derivantur, ut a cognitione principiorum naturaliter notorum, cognitio conclusionum; et a voluntate finis naturaliter desiderati, derivatur electio eorum quae sunt ad finem. Ita etiam in corporalibus motibus principium est secundum naturam. Principium autem corporalis motus est a motu cordis. Unde motus cordis est secundum naturam, et non secundum voluntatem, consequitur enim sicut per se accidens vitam, quae est ex unione animae et corporis. Sicut motus gravium et levium consequitur formam substantialem ipsorum, unde et a generante moveri dicuntur, secundum philosophum in VIII Physic. Et propter hoc motus iste vitalis dicitur. Unde Gregorius Nyssenus dicit quod sicut generativum et nutritivum non obedit rationi, ita nec pulsativum, quod est vitale. Pulsativum autem appellat motum cordis, qui manifestatur per venas pulsatiles.</p><p title="I-II q. 17 a. 9 ad 3"><a name="34254"><span class="ref">[34254] Iª-IIae q. 17 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit in XIV de Civ. Dei, hoc quod motus genitalium membrorum rationi non obedit, est ex poena peccati, ut scilicet anima suae inobedientiae ad Deum in illo praecipue membro poenam inobedientiae patiatur, per quod peccatum originale ad posteros traducitur. Sed quia per peccatum primi parentis, ut infra dicetur, natura est sibi relicta, subtracto supernaturali dono quod homini divinitus erat collatum; ideo consideranda est ratio naturalis quare motus huiusmodi membrorum specialiter rationi non obedit. Cuius causam assignat Aristoteles in libro de causis motus animalium, dicens involuntarios esse motus cordis et membri pudendi, quia scilicet ex aliqua apprehensione huiusmodi membra commoventur, inquantum scilicet intellectus et phantasia repraesentant aliqua ex quibus consequuntur passiones animae, ad quas consequitur motus horum membrorum. Non tamen moventur secundum iussum rationis aut intellectus, quia scilicet ad motum horum membrorum requiritur aliqua alteratio naturalis, scilicet caliditatis et frigiditatis, quae quidem alteratio non subiacet imperio rationis. Specialiter autem hoc accidit in his duobus membris, quia utrumque istorum membrorum est quasi quoddam animal separatum, inquantum est principium vitae, principium autem est virtute totum. Cor enim principium est sensuum, et ex membro genitali virtus exit seminalis, quae est virtute totum animal. Et ideo habent proprios motus naturaliter, quia principia oportet esse naturalia, ut dictum est.</p></div></div><div id="q18" class="q"><h2>Quaestio 18</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 18 pr."><a name="34255"><span class="ref">[34255] Iª-IIae q. 18 pr.</span></a> Post hoc considerandum est de bonitate et malitia humanorum actuum. Et primo, quomodo actio humana sit bona vel mala; secundo, de his quae consequuntur ad bonitatem vel malitiam humanorum actuum, puta meritum vel demeritum, peccatum et culpa. Circa primum occurrit triplex consideratio, prima est de bonitate et malitia humanorum actuum in generali; secunda, de bonitate et malitia interiorum actuum; tertia, de bonitate et malitia exteriorum actuum. Circa primum quaeruntur undecim. Primo, utrum omnis actio sit bona, vel aliqua sit mala. Secundo, utrum actio hominis habeat quod sit bona vel mala, ex obiecto. Tertio, utrum hoc habeat ex circumstantia. Quarto, utrum hoc habeat ex fine. Quinto, utrum aliqua actio hominis sit bona vel mala in sua specie. Sexto, utrum actus habeat speciem boni vel mali ex fine. Septimo, utrum species quae est ex fine, contineatur sub specie quae est ex obiecto, sicut sub genere, aut e converso. Octavo, utrum sit aliquis actus indifferens secundum suam speciem. Nono, utrum aliquis actus sit indifferens secundum individuum. Decimo, utrum aliqua circumstantia constituat actum moralem in specie boni vel mali. Undecimo, utrum omnis circumstantia augens bonitatem vel malitiam, constituat actum moralem in specie boni vel mali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="34256"><span class="ref">[34256] Iª-IIae q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod omnis actio hominis sit bona, et nulla sit mala. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod malum non agit nisi virtute boni. Sed virtute boni non fit malum. Ergo nulla actio est mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="34257"><span class="ref">[34257] Iª-IIae q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil agit nisi secundum quod est actu. Non est autem aliquid malum secundum quod est actu, sed secundum quod potentia privatur actu, inquantum autem potentia perficitur per actum, est bonum, ut dicitur in IX Metaphys. Nihil ergo agit inquantum est malum, sed solum inquantum est bonum. Omnis ergo actio est bona, et nulla mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="34258"><span class="ref">[34258] Iª-IIae q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, malum non potest esse causa nisi per accidens, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed omnis actionis est aliquis per se effectus. Nulla ergo actio est mala, sed omnis actio est bona.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 s. c."><a name="34259"><span class="ref">[34259] Iª-IIae q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. III, <i>omnis qui male agit, odit lucem</i>. Est ergo aliqua actio hominis mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 co."><a name="34260"><span class="ref">[34260] Iª-IIae q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod de bono et malo in actionibus oportet loqui sicut de bono et malo in rebus, eo quod unaquaeque res talem actionem producit, qualis est ipsa. In rebus autem unumquodque tantum habet de bono, quantum habet de esse, bonum enim et ens convertuntur, ut in primo dictum est. Solus autem Deus habet totam plenitudinem sui esse secundum aliquid unum et simplex, unaquaeque vero res alia habet plenitudinem essendi sibi convenientem secundum diversa. Unde in aliquibus contingit quod quantum ad aliquid habent esse, et tamen eis aliquid deficit ad plenitudinem essendi eis debitam. Sicut ad plenitudinem esse humani requiritur quod sit quoddam compositum ex anima et corpore, habens omnes potentias et instrumenta cognitionis et motus, unde si aliquid horum deficiat alicui homini deficit ei aliquid de plenitudine sui esse. Quantum igitur habet de esse, tantum habet de bonitate, inquantum vero aliquid ei deficit de plenitudine essendi, intantum deficit a bonitate, et dicitur malum, sicut homo caecus habet de bonitate quod vivit, et malum est ei quod caret visu. Si vero nihil haberet de entitate vel bonitate, neque malum neque bonum dici posset. Sed quia de ratione boni est ipsa plenitudo essendi, si quidem alicui aliquid defuerit de debita essendi plenitudine, non dicetur simpliciter bonum, sed secundum quid, inquantum est ens, poterit tamen dici simpliciter ens et secundum quid non ens, ut in primo dictum est. Sic igitur dicendum est quod omnis actio, inquantum habet aliquid de esse, intantum habet de bonitate, inquantum vero deficit ei aliquid de plenitudine essendi quae debetur actioni humanae, intantum deficit a bonitate, et sic dicitur mala, puta si deficiat ei vel determinata quantitas secundum rationem, vel debitus locus, vel aliquid huiusmodi.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 ad 1"><a name="34261"><span class="ref">[34261] Iª-IIae q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod malum agit in virtute boni deficientis. Si enim nihil esset ibi de bono, neque esset ens, neque agere posset. Si autem non esset deficiens, non esset malum. Unde et actio causata est quoddam bonum deficiens, quod secundum quid est bonum, simpliciter autem malum.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 ad 2"><a name="34262"><span class="ref">[34262] Iª-IIae q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nihil prohibet aliquid esse secundum quid in actu, unde agere possit; et secundum aliud privari actu, unde causet deficientem actionem. Sicut homo caecus actu habet virtutem gressivam, per quam ambulare potest, sed inquantum caret visu, qui dirigit in ambulando, patitur defectum in ambulando, dum ambulat cespitando.</p><p title="I-II q. 18 a. 1 ad 3"><a name="34263"><span class="ref">[34263] Iª-IIae q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod actio mala potest habere aliquem effectum per se, secundum id quod habet de bonitate et entitate. Sicut adulterium est causa generationis humanae, inquantum habet commixtionem maris et feminae, non autem inquantum caret ordine rationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="34264"><span class="ref">[34264] Iª-IIae q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod actio non habeat bonitatem vel malitiam ex obiecto. Obiectum enim actionis est res. In rebus autem non est malum, sed in usu peccantium, ut Augustinus dicit in libro III de Doct. Christ. Ergo actio humana non habet bonitatem vel malitiam ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="34265"><span class="ref">[34265] Iª-IIae q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, obiectum comparatur ad actionem ut materia. Bonitas autem rei non est ex materia, sed magis ex forma, quae est actus. Ergo bonum et malum non est in actibus ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="34266"><span class="ref">[34266] Iª-IIae q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, obiectum potentiae activae comparatur ad actionem sicut effectus ad causam. Sed bonitas causae non dependet ex effectu, sed magis e converso. Ergo actio humana non habet bonitatem vel malitiam ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 s. c."><a name="34267"><span class="ref">[34267] Iª-IIae q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Osee IX, <i>facti sunt abominabiles, sicut ea quae dilexerunt</i>. Fit autem homo Deo abominabilis propter malitiam suae operationis. Ergo malitia operationis est secundum obiecta mala quae homo diligit. Et eadem ratio est de bonitate actionis.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 co."><a name="34268"><span class="ref">[34268] Iª-IIae q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, bonum et malum actionis, sicut et ceterarum rerum, attenditur ex plenitudine essendi vel defectu ipsius. Primum autem quod ad plenitudinem essendi pertinere videtur, est id quod dat rei speciem. Sicut autem res naturalis habet speciem ex sua forma, ita actio habet speciem ex obiecto; sicut et motus ex termino. Et ideo sicut prima bonitas rei naturalis attenditur ex sua forma, quae dat speciem ei, ita et prima bonitas actus moralis attenditur ex obiecto convenienti; unde et a quibusdam vocatur bonum ex genere; puta, uti re sua. Et sicut in rebus naturalibus primum malum est, si res generata non consequitur formam specificam, puta si non generetur homo, sed aliquid loco hominis; ita primum malum in actionibus moralibus est quod est ex obiecto, sicut accipere aliena. Et dicitur malum ex genere, genere pro specie accepto, eo modo loquendi quo dicimus humanum genus totam humanam speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 ad 1"><a name="34269"><span class="ref">[34269] Iª-IIae q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet res exteriores sint in seipsis bonae, tamen non semper habent debitam proportionem ad hanc vel illam actionem. Et ideo inquantum considerantur ut obiecta talium actionum, non habent rationem boni.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 ad 2"><a name="34270"><span class="ref">[34270] Iª-IIae q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectum non est materia ex qua, sed materia circa quam, et habet quodammodo rationem formae, inquantum dat speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 2 ad 3"><a name="34271"><span class="ref">[34271] Iª-IIae q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non semper obiectum actionis humanae est obiectum activae potentiae. Nam appetitiva potentia est quodammodo passiva, inquantum movetur ab appetibili, et tamen est principium humanorum actuum. Neque etiam potentiarum activarum obiecta semper habent rationem effectus, sed quando iam sunt transmutata, sicut alimentum transmutatum est effectus nutritivae potentiae, sed alimentum nondum transmutatum comparatur ad potentiam nutritivam sicut materia circa quam operatur. Ex hoc autem quod obiectum est aliquo modo effectus potentiae activae, sequitur quod sit terminus actionis eius, et per consequens quod det ei formam et speciem, motus enim habet speciem a terminis. Et quamvis etiam bonitas actionis non causetur ex bonitate effectus, tamen ex hoc dicitur actio bona, quod bonum effectum inducere potest. Et ita ipsa proportio actionis ad effectum, est ratio bonitatis ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="34272"><span class="ref">[34272] Iª-IIae q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod actio non sit bona vel mala ex circumstantia. Circumstantiae enim circumstant actum sicut extra ipsum existentes, ut dictum est. Sed bonum et malum sunt in ipsis rebus, ut dicitur in VI Metaphys. Ergo actio non habet bonitatem vel malitiam ex circumstantia.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="34273"><span class="ref">[34273] Iª-IIae q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, bonitas vel malitia actus maxime consideratur in doctrina morum. Sed circumstantiae, cum sint quaedam accidentia actuum, videntur esse praeter considerationem artis, quia nulla ars considerat id quod est per accidens, ut dicitur in VI Metaphys. Ergo bonitas vel malitia actionis non est ex circumstantia.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="34274"><span class="ref">[34274] Iª-IIae q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, id quod convenit alicui secundum suam substantiam, non attribuitur ei per aliquod accidens. Sed bonum et malum convenit actioni secundum suam substantiam, quia actio ex suo genere potest esse bona vel mala, ut dictum est. Ergo non convenit actioni ex circumstantia quod sit bona vel mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 s. c."><a name="34275"><span class="ref">[34275] Iª-IIae q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in libro Ethic., quod <i>virtuosus operatur secundum quod oportet, et quando oportet, et secundum alias circumstantias</i>. Ergo ex contrario vitiosus, secundum unumquodque vitium, operatur quando non oportet, ubi non oportet, et sic de aliis circumstantiis. Ergo actiones humanae secundum circumstantias sunt bonae vel malae.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 co."><a name="34276"><span class="ref">[34276] Iª-IIae q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in rebus naturalibus non invenitur tota plenitudo perfectionis quae debetur rei, ex forma substantiali, quae dat speciem; sed multum superadditur ex supervenientibus accidentibus, sicut in homine ex figura, ex colore, et huiusmodi; quorum si aliquod desit ad decentem habitudinem, consequitur malum. Ita etiam est in actione. Nam plenitudo bonitatis eius non tota consistit in sua specie, sed aliquid additur ex his quae adveniunt tanquam accidentia quaedam. Et huiusmodi sunt circumstantiae debitae. Unde si aliquid desit quod requiratur ad debitas circumstantias, erit actio mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 ad 1"><a name="34277"><span class="ref">[34277] Iª-IIae q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod circumstantiae sunt extra actionem, inquantum non sunt de essentia actionis, sunt tamen in ipsa actione velut quaedam accidentia eius. Sicut et accidentia quae sunt in substantiis naturalibus, sunt extra essentias earum.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 ad 2"><a name="34278"><span class="ref">[34278] Iª-IIae q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non omnia accidentia per accidens se habent ad sua subiecta, sed quaedam sunt per se accidentia; quae in unaquaque arte considerantur. Et per hunc modum considerantur circumstantiae actuum in doctrina morali.</p><p title="I-II q. 18 a. 3 ad 3"><a name="34279"><span class="ref">[34279] Iª-IIae q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum bonum convertatur cum ente, sicut ens dicitur secundum substantiam et secundum accidens, ita et bonum attribuitur alicui et secundum esse suum essentiale, et secundum esse accidentale, tam in rebus naturalibus, quam in actionibus moralibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="34280"><span class="ref">[34280] Iª-IIae q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod bonum et malum in actibus humanis non sint ex fine. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>nihil respiciens ad malum operatur</i>. Si igitur ex fine derivaretur operatio bona vel mala, nulla actio esset mala. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="34281"><span class="ref">[34281] Iª-IIae q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonitas actus est aliquid in ipso existens. Finis autem est causa extrinseca. Non ergo secundum finem dicitur actio bona vel mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="34282"><span class="ref">[34282] Iª-IIae q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, contingit aliquam bonam operationem ad malum finem ordinari, sicut cum aliquis dat eleemosynam propter inanem gloriam, et e converso aliquam malam operationem ordinari ad bonum finem, sicut cum quis furatur ut det pauperi. Non ergo est ex fine actio bona vel mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 s. c."><a name="34283"><span class="ref">[34283] Iª-IIae q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, in Topic., quod <i>cuius finis bonus est, ipsum quoque bonum est, et cuius finis malus est, ipsum quoque malum est</i>.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 co."><a name="34284"><span class="ref">[34284] Iª-IIae q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod eadem est dispositio rerum in bonitate, et in esse. Sunt enim quaedam quorum esse ex alio non dependet, et in his sufficit considerare ipsum eorum esse absolute. Quaedam vero sunt quorum esse dependet ab alio, unde oportet quod consideretur per considerationem ad causam a qua dependet. Sicut autem esse rei dependet ab agente et forma, ita bonitas rei dependet a fine. Unde in personis divinis, quae non habent bonitatem dependentem ab alio, non consideratur aliqua ratio bonitatis ex fine. Actiones autem humanae, et alia quorum bonitas dependet ab alio, habent rationem bonitatis ex fine a quo dependent, praeter bonitatem absolutam quae in eis existit. Sic igitur in actione humana bonitas quadruplex considerari potest. Una quidem secundum genus, prout scilicet est actio, quia quantum habet de actione et entitate, tantum habet de bonitate, ut dictum est. Alia vero secundum speciem, quae accipitur secundum obiectum conveniens. Tertia secundum circumstantias, quasi secundum accidentia quaedam. Quarta autem secundum finem, quasi secundum habitudinem ad causam bonitatis.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 ad 1"><a name="34285"><span class="ref">[34285] Iª-IIae q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod bonum ad quod aliquis respiciens operatur, non semper est verum bonum; sed quandoque verum bonum, et quandoque apparens. Et secundum hoc, ex fine sequitur actio mala.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 ad 2"><a name="34286"><span class="ref">[34286] Iª-IIae q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quamvis finis sit causa extrinseca, tamen debita proportio ad finem et relatio in ipsum, inhaeret actioni.</p><p title="I-II q. 18 a. 4 ad 3"><a name="34287"><span class="ref">[34287] Iª-IIae q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nihil prohibet actioni habenti unam praedictarum bonitatum, deesse aliam. Et secundum hoc, contingit actionem quae est bona secundum speciem suam vel secundum circumstantias, ordinari ad finem malum, et e converso. Non tamen est actio bona simpliciter, nisi omnes bonitates concurrant, quia <i>quilibet singularis defectus causat malum, bonum autem causatur ex integra causa</i>, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 1"><a name="34288"><span class="ref">[34288] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod actus morales non differant specie secundum bonum et malum. Bonum enim et malum in actibus invenitur conformiter rebus, ut dictum est. Sed in rebus bonum et malum non diversificant speciem, idem enim specie est homo bonus et malus. Ergo neque etiam bonum et malum in actibus diversificant speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 2"><a name="34289"><span class="ref">[34289] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, malum, cum sit privatio, est quoddam non ens. Sed non ens non potest esse differentia, secundum philosophum, in III Metaphys. Cum ergo differentia constituat speciem, videtur quod aliquis actus, ex hoc quod est malus, non constituatur in aliqua specie. Et ita bonum et malum non diversificant speciem humanorum actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 3"><a name="34290"><span class="ref">[34290] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, diversorum actuum secundum speciem, diversi sunt effectus. Sed idem specie effectus potest consequi ex actu bono et malo, sicut homo generatur ex adulterio, et ex matrimoniali concubitu. Ergo actus bonus et malus non differunt specie.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 arg. 4"><a name="34291"><span class="ref">[34291] Iª-IIae q. 18 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, bonum et malum dicitur in actibus quandoque secundum circumstantiam, ut dictum est. Sed circumstantia, cum sit accidens, non dat speciem actui. Ergo actus humani non differunt specie propter bonitatem et malitiam.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 s. c."><a name="34292"><span class="ref">[34292] Iª-IIae q. 18 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, secundum philosophum, in II Ethic., <i>similes habitus similes actus reddunt</i>. Sed habitus bonus et malus differunt specie, ut liberalitas et prodigalitas. Ergo et actus bonus et malus differunt specie.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 co."><a name="34293"><span class="ref">[34293] Iª-IIae q. 18 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnis actus speciem habet ex suo obiecto, sicut supra dictum est. Unde oportet quod aliqua differentia obiecti faciat diversitatem speciei in actibus. Est autem considerandum quod aliqua differentia obiecti facit differentiam speciei in actibus, secundum quod referuntur ad unum principium activum, quod non facit differentiam in actibus, secundum quod referuntur ad aliud principium activum. Quia nihil quod est per accidens, constituit speciem, sed solum quod est per se, potest autem aliqua differentia obiecti esse per se in comparatione ad unum activum principium, et per accidens in comparatione ad aliud; sicut cognoscere colorem et sonum, per se differunt per comparationem ad sensum, non autem per comparationem ad intellectum. In actibus autem humanis bonum et malum dicitur per comparationem ad rationem, quia, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., bonum hominis est secundum rationem esse, malum autem quod est praeter rationem. Unicuique enim rei est bonum quod convenit ei secundum suam formam; et malum quod est ei praeter ordinem suae formae. Patet ergo quod differentia boni et mali circa obiectum considerata, comparatur per se ad rationem, scilicet secundum quod obiectum est ei conveniens vel non conveniens. Dicuntur autem aliqui actus humani, vel morales, secundum quod sunt a ratione. Unde manifestum est quod bonum et malum diversificant speciem in actibus moralibus, differentiae enim per se diversificant speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 1"><a name="34294"><span class="ref">[34294] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod etiam in rebus naturalibus bonum et malum, quod est secundum naturam et contra naturam, diversificant speciem naturae, corpus enim mortuum et corpus vivum non sunt eiusdem speciei. Et similiter bonum, inquantum est secundum rationem, et malum, inquantum est praeter rationem, diversificant speciem moris.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 2"><a name="34295"><span class="ref">[34295] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod malum importat privationem non absolutam, sed consequentem talem potentiam. Dicitur enim malus actus secundum suam speciem, non ex eo quod nullum habeat obiectum; sed quia habet obiectum non conveniens rationi, sicut tollere aliena. Unde inquantum obiectum est aliquid positive, potest constituere speciem mali actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 3"><a name="34296"><span class="ref">[34296] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod actus coniugalis et adulterium, secundum quod comparantur ad rationem, differunt specie, et habent effectus specie differentes, quia unum eorum meretur laudem et praemium, aliud vituperium et poenam. Sed secundum quod comparantur ad potentiam generativam, non differunt specie. Et sic habent unum effectum secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 5 ad 4"><a name="34297"><span class="ref">[34297] Iª-IIae q. 18 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod circumstantia quandoque sumitur ut differentia essentialis obiecti, secundum quod ad rationem comparatur, et tunc potest dare speciem actui morali. Et hoc oportet esse, quandocumque circumstantia transmutat actum de bonitate in malitiam, non enim circumstantia faceret actum malum, nisi per hoc quod rationi repugnat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 18 a. 6 arg. 1"><a name="34298"><span class="ref">[34298] Iª-IIae q. 18 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod bonum et malum quod est ex fine, non diversificent speciem in actibus. Actus enim habent speciem ex obiecto. Sed finis est praeter rationem obiecti. Ergo bonum et malum quod est ex fine, non diversificant speciem actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 arg. 2"><a name="34299"><span class="ref">[34299] Iª-IIae q. 18 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, id quod est per accidens, non constituit speciem, ut dictum est. Sed accidit alicui actui quod ordinetur ad aliquem finem; sicut quod aliquis det eleemosynam propter inanem gloriam. Ergo secundum bonum et malum quod est ex fine, non diversificantur actus secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 arg. 3"><a name="34300"><span class="ref">[34300] Iª-IIae q. 18 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, diversi actus secundum speciem, ad unum finem ordinari possunt, sicut ad finem inanis gloriae ordinari possunt actus diversarum virtutum, et diversorum vitiorum. Non ergo bonum et malum quod accipitur secundum finem, diversificat speciem actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 s. c."><a name="34301"><span class="ref">[34301] Iª-IIae q. 18 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod supra ostensum est, quod actus humani habent speciem a fine. Ergo bonum et malum quod accipitur secundum finem, diversificat speciem actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 co."><a name="34302"><span class="ref">[34302] Iª-IIae q. 18 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliqui actus dicuntur humani, inquantum sunt voluntarii, sicut supra dictum est. In actu autem voluntario invenitur duplex actus, scilicet actus interior voluntatis, et actus exterior, et uterque horum actuum habet suum obiectum. Finis autem proprie est obiectum interioris actus voluntarii, id autem circa quod est actio exterior, est obiectum eius. Sicut igitur actus exterior accipit speciem ab obiecto circa quod est; ita actus interior voluntatis accipit speciem a fine, sicut a proprio obiecto. Ita autem quod est ex parte voluntatis, se habet ut formale ad id quod est ex parte exterioris actus, quia voluntas utitur membris ad agendum, sicut instrumentis; neque actus exteriores habent rationem moralitatis, nisi inquantum sunt voluntarii. Et ideo actus humani species formaliter consideratur secundum finem, materialiter autem secundum obiectum exterioris actus. Unde philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>ille qui furatur ut committat adulterium, est, per se loquendo, magis adulter quam fur</i>.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 ad 1"><a name="34303"><span class="ref">[34303] Iª-IIae q. 18 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod etiam finis habet rationem obiecti, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 ad 2"><a name="34304"><span class="ref">[34304] Iª-IIae q. 18 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ordinari ad talem finem, etsi accidat exteriori actui, non tamen accidit actui interiori voluntatis, qui comparatur ad exteriorem sicut formale ad materiale.</p><p title="I-II q. 18 a. 6 ad 3"><a name="34305"><span class="ref">[34305] Iª-IIae q. 18 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quando multi actus specie differentes ordinantur ad unum finem, est quidem diversitas speciei ex parte exteriorum actuum; sed unitas speciei ex parte actus interioris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 18 a. 7 arg. 1"><a name="34306"><span class="ref">[34306] Iª-IIae q. 18 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod species bonitatis quae est ex fine, contineatur sub specie bonitatis quae est ex obiecto, sicut species sub genere, puta cum aliquis vult furari ut det eleemosynam. Actus enim habet speciem ex obiecto, ut dictum est. Sed impossibile est quod aliquid contineatur in aliqua alia specie, quae sub propria specie non continetur, quia idem non potest esse in diversis speciebus non subalternis. Ergo species quae est ex fine, continetur sub specie quae est ex obiecto.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 arg. 2"><a name="34307"><span class="ref">[34307] Iª-IIae q. 18 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, semper ultima differentia constituit speciem specialissimam. Sed differentia quae est ex fine, videtur esse posterior quam differentia quae est ex obiecto, quia finis habet rationem ultimi. Ergo species quae est ex fine, continetur sub specie quae est ex obiecto, sicut species specialissima.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 arg. 3"><a name="34308"><span class="ref">[34308] Iª-IIae q. 18 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto aliqua differentia est magis formalis, tanto magis est specialis, quia differentia comparatur ad genus ut forma ad materiam. Sed species quae est ex fine, est formalior ea quae est ex obiecto, ut dictum est. Ergo species quae est ex fine, continetur sub specie quae est ex obiecto, sicut species specialissima sub genere subalterno.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 s. c."><a name="34309"><span class="ref">[34309] Iª-IIae q. 18 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, cuiuslibet generis sunt determinatae differentiae. Sed actus eiusdem speciei ex parte obiecti, potest ad infinitos fines ordinari, puta furtum ad infinita bona vel mala. Ergo species quae est ex fine, non continetur sub specie quae est ex obiecto, sicut sub genere.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 co."><a name="34310"><span class="ref">[34310] Iª-IIae q. 18 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod obiectum exterioris actus dupliciter potest se habere ad finem voluntatis, uno modo, sicut per se ordinatum ad ipsum, sicut bene pugnare per se ordinatur ad victoriam; alio modo, per accidens, sicut accipere rem alienam per accidens ordinatur ad dandum eleemosynam. Oportet autem, ut philosophus dicit in VII Metaphys., quod differentiae dividentes aliquod genus, et constituentes speciem illius generis, per se dividant illud. Si autem per accidens, non recte procedit divisio, puta si quis dicat, animalium aliud rationale, aliud irrationale; et animalium irrationalium aliud alatum, aliud non alatum, alatum enim et non alatum non sunt per se determinativa eius quod est irrationale. Oportet autem sic dividere, animalium aliud habens pedes, aliud non habens pedes; et habentium pedes, aliud habet duos, aliud quatuor, aliud multos, haec enim per se determinant priorem differentiam. Sic igitur quando obiectum non est per se ordinatum ad finem, differentia specifica quae est ex obiecto, non est per se determinativa eius quae est ex fine, nec e converso. Unde una istarum specierum non est sub alia, sed tunc actus moralis est sub duabus speciebus quasi disparatis. Unde dicimus quod ille qui furatur ut moechetur, committit duas malitias in uno actu. Si vero obiectum per se ordinetur ad finem, una dictarum differentiarum est per se determinativa alterius. Unde una istarum specierum continebitur sub altera. Considerandum autem restat quae sub qua. Ad cuius evidentiam, primo considerandum est quod quanto aliqua differentia sumitur a forma magis particulari, tanto magis est specifica. Secundo, quod quanto agens est magis universale, tanto ex eo est forma magis universalis. Tertio, quod quanto aliquis finis est posterior, tanto respondet agenti universaliori, sicut victoria, quae est ultimus finis exercitus, est finis intentus a summo duce; ordinatio autem huius aciei vel illius, est finis intentus ab aliquo inferiorum ducum. Et ex istis sequitur quod differentia specifica quae est ex fine, est magis generalis; et differentia quae est ex obiecto per se ad talem finem ordinato, est specifica respectu eius. Voluntas enim, cuius proprium obiectum est finis, est universale motivum respectu omnium potentiarum animae, quarum propria obiecta sunt obiecta particularium actuum.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 ad 1"><a name="34311"><span class="ref">[34311] Iª-IIae q. 18 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod secundum substantiam suam non potest aliquid esse in duabus speciebus, quarum una sub altera non ordinetur. Sed secundum ea quae rei adveniunt, potest aliquid sub diversis speciebus contineri. Sicut hoc pomum, secundum colorem, continetur sub hac specie, scilicet albi, et secundum odorem, sub specie bene redolentis. Et similiter actus qui secundum substantiam suam est in una specie naturae, secundum conditiones morales supervenientes, ad duas species referri potest, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 ad 2"><a name="34312"><span class="ref">[34312] Iª-IIae q. 18 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod finis est postremum in executione; sed est primum in intentione rationis, secundum quam accipiuntur moralium actuum species.</p><p title="I-II q. 18 a. 7 ad 3"><a name="34313"><span class="ref">[34313] Iª-IIae q. 18 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod differentia comparatur ad genus ut forma ad materiam, inquantum facit esse genus in actu. Sed etiam genus consideratur ut formalius specie, secundum quod est absolutius, et minus contractum. Unde et partes definitionis reducuntur ad genus causae formalis, ut dicitur in libro Physic. Et secundum hoc, genus est causa formalis speciei, et tanto erit formalius, quanto communius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 18 a. 8 arg. 1"><a name="34314"><span class="ref">[34314] Iª-IIae q. 18 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod non sit aliquis actus indifferens secundum suam speciem. Malum enim est privatio boni, secundum Augustinum. Sed privatio et habitus sunt opposita immediata, secundum philosophum. Ergo non est aliquis actus qui secundum speciem suam sit indifferens, quasi medium existens inter bonum et malum.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 arg. 2"><a name="34315"><span class="ref">[34315] Iª-IIae q. 18 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, actus humani habent speciem a fine vel obiecto, ut dictum est. Sed omne obiectum, et omnis finis habet rationem boni vel mali. Ergo omnis actus humanus secundum suam speciem est bonus vel malus. Nullus ergo est indifferens secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 arg. 3"><a name="34316"><span class="ref">[34316] Iª-IIae q. 18 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut dictum est, actus dicitur bonus, qui habet debitam perfectionem bonitatis; malus, cui aliquid de hoc deficit. Sed necesse est quod omnis actus vel habeat totam plenitudinem suae bonitatis, vel aliquid ei deficiat. Ergo necesse est quod omnis actus secundum speciem suam sit bonus vel malus, et nullus indifferens.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 s. c."><a name="34317"><span class="ref">[34317] Iª-IIae q. 18 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in Mont., quod <i>sunt quaedam facta media, quae possunt bono vel malo animo fieri, de quibus est temerarium iudicare</i>. Sunt ergo aliqui actus secundum speciem suam indifferentes.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 co."><a name="34318"><span class="ref">[34318] Iª-IIae q. 18 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, actus omnis habet speciem ab obiecto; et actus humanus, qui dicitur moralis, habet speciem ab obiecto relato ad principium actuum humanorum, quod est ratio. Unde si obiectum actus includat aliquid quod conveniat ordini rationis, erit actus bonus secundum suam speciem, sicut dare eleemosynam indigenti. Si autem includat aliquid quod repugnet ordini rationis, erit malus actus secundum speciem, sicut furari, quod est tollere aliena. Contingit autem quod obiectum actus non includit aliquid pertinens ad ordinem rationis, sicut levare festucam de terra, ire ad campum, et huiusmodi, et tales actus secundum speciem suam sunt indifferentes.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 ad 1"><a name="34319"><span class="ref">[34319] Iª-IIae q. 18 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod duplex est privatio. Quaedam quae consistit in privatum esse, et haec nihil relinquit, sed totum aufert; ut caecitas totaliter aufert visum, et tenebrae lucem, et mors vitam. Et inter hanc privationem et habitum oppositum, non potest esse aliquod medium circa proprium susceptibile. Est autem alia privatio quae consistit in privari, sicut aegritudo est privatio sanitatis, non quod tota sanitas sit sublata, sed quod est quasi quaedam via ad totalem ablationem sanitatis, quae fit per mortem. Et ideo talis privatio, cum aliquid relinquat, non semper est immediata cum opposito habitu. Et hoc modo malum est privatio boni, ut Simplicius dicit in commento super librum Praedic., quia non totum bonum aufert, sed aliquid relinquit. Unde potest esse aliquod medium inter bonum et malum.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 ad 2"><a name="34320"><span class="ref">[34320] Iª-IIae q. 18 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod omne obiectum vel finis habet aliquam bonitatem vel malitiam, saltem naturalem, non tamen semper importat bonitatem vel malitiam moralem, quae consideratur per comparationem ad rationem, ut dictum est. Et de hac nunc agitur.</p><p title="I-II q. 18 a. 8 ad 3"><a name="34321"><span class="ref">[34321] Iª-IIae q. 18 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non quidquid habet actus, pertinet ad speciem eius. Unde etsi in ratione suae speciei non contineatur quidquid pertinet ad plenitudinem bonitatis ipsius, non propter hoc est ex specie sua malus, nec etiam bonus, sicut homo secundum suam speciem neque virtuosus, neque vitiosus est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 18 a. 9 arg. 1"><a name="34322"><span class="ref">[34322] Iª-IIae q. 18 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod aliquis actus secundum individuum sit indifferens. Nulla enim species est quae sub se non contineat vel continere possit aliquod individuum. Sed aliquis actus est indifferens secundum suam speciem, ut dictum est. Ergo aliquis actus individualis potest esse indifferens.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 arg. 2"><a name="34323"><span class="ref">[34323] Iª-IIae q. 18 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ex individualibus actibus causantur habitus conformes ipsis, ut dicitur in II Ethic. Sed aliquis habitus est indifferens. Dicit enim philosophus, in IV Ethic., de quibusdam, sicut de placidis et prodigis, quod non sunt mali, et tamen constat quod non sunt boni, cum recedant a virtute, et sic sunt indifferentes secundum habitum. Ergo aliqui actus individuales sunt indifferentes.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 arg. 3"><a name="34324"><span class="ref">[34324] Iª-IIae q. 18 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum morale pertinet ad virtutem, malum autem morale pertinet ad vitium. Sed contingit quandoque quod homo actum qui ex specie sua est indifferens, non ordinat ad aliquem finem vel vitii vel virtutis. Ergo contingit aliquem actum individualem esse indifferentem.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 s. c."><a name="34325"><span class="ref">[34325] Iª-IIae q. 18 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit in quadam homilia, <i>otiosum verbum est quod utilitate rectitudinis, aut ratione iustae necessitatis aut piae utilitatis, caret</i>. Sed verbum otiosum est malum, quia de eo reddent homines rationem in die iudicii, ut dicitur Matth. XII. Si autem non caret ratione iustae necessitatis aut piae utilitatis, est bonum. Ergo omne verbum aut est bonum aut malum. Pari ergo ratione, et quilibet alius actus vel est bonus vel malus. Nullus ergo individualis actus est indifferens.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 co."><a name="34326"><span class="ref">[34326] Iª-IIae q. 18 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod contingit quandoque aliquem actum esse indifferentem secundum speciem, qui tamen est bonus vel malus in individuo consideratus. Et hoc ideo, quia actus moralis, sicut dictum est, non solum habet bonitatem ex obiecto, a quo habet speciem; sed etiam ex circumstantiis, quae sunt quasi quaedam accidentia; sicut aliquid convenit individuo hominis secundum accidentia individualia, quod non convenit homini secundum rationem speciei. Et oportet quod quilibet individualis actus habeat aliquam circumstantiam per quam trahatur ad bonum vel malum, ad minus ex parte intentionis finis. Cum enim rationis sit ordinare, actus a ratione deliberativa procedens, si non sit ad debitum finem ordinatus, ex hoc ipso repugnat rationi, et habet rationem mali. Si vero ordinetur ad debitum finem, convenit cum ordine rationis, unde habet rationem boni. Necesse est autem quod vel ordinetur, vel non ordinetur ad debitum finem. Unde necesse est omnem actum hominis a deliberativa ratione procedentem, in individuo consideratum, bonum esse vel malum. Si autem non procedit a ratione deliberativa, sed ex quadam imaginatione, sicut cum aliquis fricat barbam, vel movet manum aut pedem; talis actus non est, proprie loquendo, moralis vel humanus; cum hoc habeat actus a ratione. Et sic erit indifferens, quasi extra genus moralium actuum existens.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 ad 1"><a name="34327"><span class="ref">[34327] Iª-IIae q. 18 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod aliquem actum esse indifferentem secundum suam speciem, potest esse multipliciter. Uno modo, sic quod ex sua specie debeatur ei quod sit indifferens. Et sic procedit ratio. Sed tamen isto modo nullus actus ex sua specie est indifferens, non enim est aliquod obiectum humani actus, quod non possit ordinari vel ad bonum vel ad malum, per finem vel circumstantiam. Alio modo potest dici indifferens ex sua specie, quia non habet ex sua specie quod sit bonus vel malus. Unde per aliquid aliud potest fieri bonus vel malus. Sicut homo non habet ex sua specie quod sit albus vel niger, nec tamen habet ex sua specie quod non sit albus aut niger, potest enim albedo vel nigredo supervenire homini aliunde quam a principiis speciei.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 ad 2"><a name="34328"><span class="ref">[34328] Iª-IIae q. 18 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod philosophus dicit illum esse malum proprie, qui est aliis hominibus nocivus. Et secundum hoc, dicit prodigum non esse malum, quia nulli alteri nocet nisi sibi ipsi. Et similiter de omnibus aliis qui non sunt proximis nocivi. Nos autem hic dicimus malum communiter omne quod est rationi rectae repugnans. Et secundum hoc, omnis individualis actus est bonus vel malus, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 18 a. 9 ad 3"><a name="34329"><span class="ref">[34329] Iª-IIae q. 18 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnis finis a ratione deliberativa intentus, pertinet ad bonum alicuius virtutis, vel ad malum alicuius vitii. Nam hoc ipsum quod aliquis agit ordinate ad sustentationem vel quietem sui corporis, ad bonum virtutis ordinatur in eo qui corpus suum ordinat ad bonum virtutis. Et idem patet in aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I-II q. 18 a. 10 arg. 1"><a name="34330"><span class="ref">[34330] Iª-IIae q. 18 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod circumstantia non possit constituere aliquam speciem boni vel mali actus. Species enim actus est ex obiecto. Sed circumstantiae differunt ab obiecto. Ergo circumstantiae non dant speciem actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 arg. 2"><a name="34331"><span class="ref">[34331] Iª-IIae q. 18 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, circumstantiae comparantur ad actum moralem sicut accidentia eius, ut dictum est. Sed accidens non constituit speciem. Ergo circumstantia non constituit aliquam speciem boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 arg. 3"><a name="34332"><span class="ref">[34332] Iª-IIae q. 18 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, unius rei non sunt plures species. Unius autem actus sunt plures circumstantiae. Ergo circumstantia non constituit actum moralem in aliqua specie boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 s. c."><a name="34333"><span class="ref">[34333] Iª-IIae q. 18 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra, locus est circumstantia quaedam. Sed locus constituit actum moralem in quadam specie mali, furari enim aliquid de loco sacro est sacrilegium. Ergo circumstantia constituit actum moralem in aliqua specie boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 co."><a name="34334"><span class="ref">[34334] Iª-IIae q. 18 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut species rerum naturalium constituuntur ex naturalibus formis, ita species moralium actuum constituuntur ex formis prout sunt a ratione conceptae, sicut ex supradictis patet. Quia vero natura determinata est ad unum, nec potest esse processus naturae in infinitum, necesse est pervenire ad aliquam ultimam formam, ex qua sumatur differentia specifica, post quam alia differentia specifica esse non possit. Et inde est quod in rebus naturalibus, id quod est accidens alicui rei, non potest accipi ut differentia constituens speciem. Sed processus rationis non est determinatus ad aliquid unum, sed quolibet dato, potest ulterius procedere. Et ideo quod in uno actu accipitur ut circumstantia superaddita obiecto quod determinat speciem actus, potest iterum accipi a ratione ordinante ut principalis conditio obiecti determinantis speciem actus. Sicut tollere alienum habet speciem ex ratione alieni, ex hoc enim constituitur in specie furti, et si consideretur super hoc ratio loci vel temporis, se habebit in ratione circumstantiae. Sed quia ratio etiam de loco vel de tempore, et aliis huiusmodi, ordinare potest; contingit conditionem loci circa obiectum accipi ut contrariam ordini rationis; puta quod ratio ordinat non esse iniuriam faciendam loco sacro. Unde tollere aliquid alienum de loco sacro addit specialem repugnantiam ad ordinem rationis. Et ideo locus, qui prius considerabatur ut circumstantia, nunc consideratur ut principalis conditio obiecti rationi repugnans. Et per hunc modum, quandocumque aliqua circumstantia respicit specialem ordinem rationis vel pro vel contra, oportet quod circumstantia det speciem actui morali vel bono vel malo.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 ad 1"><a name="34335"><span class="ref">[34335] Iª-IIae q. 18 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod circumstantia secundum quod dat speciem actui, consideratur ut quaedam conditio obiecti, sicut dictum est, et quasi quaedam specifica differentia eius.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 ad 2"><a name="34336"><span class="ref">[34336] Iª-IIae q. 18 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod circumstantia manens in ratione circumstantiae, cum habeat rationem accidentis, non dat speciem, sed inquantum mutatur in principalem conditionem obiecti, secundum hoc dat speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 10 ad 3"><a name="34337"><span class="ref">[34337] Iª-IIae q. 18 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non omnis circumstantia constituit actum moralem in aliqua specie boni vel mali, cum non quaelibet circumstantia importet aliquam consonantiam vel dissonantiam ad rationem. Unde non oportet, licet sint multae circumstantiae unius actus, quod unus actus sit in pluribus speciebus. Licet etiam non sit inconveniens quod unus actus moralis sit in pluribus speciebus moris etiam disparatis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I-II q. 18 a. 11 arg. 1"><a name="34338"><span class="ref">[34338] Iª-IIae q. 18 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod omnis circumstantia pertinens ad bonitatem vel malitiam, det speciem actui. Bonum enim et malum sunt differentiae specificae moralium actuum. Quod ergo facit differentiam in bonitate vel malitia moralis actus, facit differre secundum differentiam specificam, quod est differre secundum speciem. Sed id quod addit in bonitate vel malitia actus, facit differre secundum bonitatem et malitiam. Ergo facit differre secundum speciem. Ergo omnis circumstantia addens in bonitate vel malitia actus, constituit speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 arg. 2"><a name="34339"><span class="ref">[34339] Iª-IIae q. 18 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, aut circumstantia adveniens habet in se aliquam rationem bonitatis vel malitiae, aut non. Si non, non potest addere in bonitate vel malitia actus, quia quod non est bonum, non potest facere maius bonum; et quod non est malum, non potest facere maius malum. Si autem habet in se rationem bonitatis vel malitiae, ex hoc ipso habet quandam speciem boni vel mali. Ergo omnis circumstantia augens bonitatem vel malitiam, constituit novam speciem boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 arg. 3"><a name="34340"><span class="ref">[34340] Iª-IIae q. 18 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., <i>malum causatur ex singularibus defectibus</i>. Quaelibet autem circumstantia aggravans malitiam, habet specialem defectum. Ergo quaelibet circumstantia addit novam speciem peccati. Et eadem ratione, quaelibet augens bonitatem, videtur addere novam speciem boni, sicut quaelibet unitas addita numero, facit novam speciem numeri; bonum enim consistit in numero, pondere et mensura.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 s. c."><a name="34341"><span class="ref">[34341] Iª-IIae q. 18 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra, magis et minus non diversificant speciem. Sed magis et minus est circumstantia addens in bonitate vel malitia. Ergo non omnis circumstantia addens in bonitate vel malitia, constituit actum moralem in specie boni vel mali.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 co."><a name="34342"><span class="ref">[34342] Iª-IIae q. 18 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, circumstantia dat speciem boni vel mali actui morali, inquantum respicit specialem ordinem rationis. Contingit autem quandoque quod circumstantia non respicit ordinem rationis in bono vel malo, nisi praesupposita alia circumstantia, a qua actus moralis habet speciem boni vel mali. Sicut tollere aliquid in magna quantitate vel parva, non respicit ordinem rationis in bono vel malo, nisi praesupposita aliqua alia conditione, per quam actus habeat malitiam vel bonitatem, puta hoc quod est esse alienum, quod repugnat rationi. Unde tollere alienum in magna vel parva quantitate, non diversificat speciem peccati. Tamen potest aggravare vel diminuere peccatum. Et similiter est in aliis malis vel bonis. Unde non omnis circumstantia addens in bonitate vel malitia, variat speciem moralis actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 ad 1"><a name="34343"><span class="ref">[34343] Iª-IIae q. 18 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in his quae intenduntur et remittuntur, differentia intensionis et remissionis non diversificat speciem, sicut quod differt in albedine secundum magis et minus, non differt secundum speciem coloris. Et similiter quod facit diversitatem in bono vel malo secundum intensionem et remissionem, non facit differentiam moralis actus secundum speciem.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 ad 2"><a name="34344"><span class="ref">[34344] Iª-IIae q. 18 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod circumstantia aggravans peccatum, vel augens bonitatem actus, quandoque non habet bonitatem vel malitiam secundum se, sed per ordinem ad aliam conditionem actus, ut dictum est. Et ideo non dat novam speciem, sed auget bonitatem vel malitiam quae est ex alia conditione actus.</p><p title="I-II q. 18 a. 11 ad 3"><a name="34345"><span class="ref">[34345] Iª-IIae q. 18 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non quaelibet circumstantia inducit singularem defectum secundum seipsam, sed solum secundum ordinem ad aliquid aliud. Et similiter non semper addit novam perfectionem, nisi per comparationem ad aliquid aliud. Et pro tanto, licet augeat bonitatem vel malitiam, non semper variat speciem boni vel mali.</p></div></div><div id="q19" class="q"><h2>Quaestio 19</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 19 pr."><a name="34346"><span class="ref">[34346] Iª-IIae q. 19 pr.</span></a> Deinde considerandum est de bonitate actus interioris voluntatis. Et circa hoc quaeruntur decem. Primo, utrum bonitas voluntatis dependeat ex obiecto. Secundo, utrum ex solo obiecto dependeat. Tertio, utrum dependeat ex ratione. Quarto, utrum dependeat ex lege aeterna. Quinto, utrum ratio errans obliget. Sexto, utrum voluntas contra legem Dei sequens rationem errantem, sit mala. Septimo, utrum bonitas voluntatis in his quae sunt ad finem, dependeat ex intentione finis. Octavo, utrum quantitas bonitatis vel malitiae in voluntate, sequatur quantitatem boni vel mali in intentione. Nono, utrum bonitas voluntatis dependeat ex conformitate ad voluntatem divinam. Decimo, utrum necesse sit voluntatem humanam conformari divinae voluntati in volito, ad hoc quod sit bona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="34347"><span class="ref">[34347] Iª-IIae q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat ex obiecto. Voluntas enim non potest esse nisi boni, quia malum est praeter voluntatem, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Si igitur bonitas voluntatis iudicaretur ex obiecto, sequeretur quod omnis voluntas esset bona, et nulla esset mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="34348"><span class="ref">[34348] Iª-IIae q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum per prius invenitur in fine, unde bonitas finis, inquantum huiusmodi, non dependet ab aliquo alio. Sed secundum philosophum, in VI Ethic., <i>bona actio est finis, licet factio nunquam sit finis</i>, ordinatur enim semper, sicut ad finem, ad aliquid factum. Ergo bonitas actus voluntatis non dependet ex aliquo obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="34349"><span class="ref">[34349] Iª-IIae q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, unumquodque quale est, tale alterum facit. Sed obiectum voluntatis est bonum bonitate naturae. Non ergo potest praestare voluntati bonitatem moralem. Moralis ergo bonitas voluntatis non dependet ex obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 s. c."><a name="34350"><span class="ref">[34350] Iª-IIae q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod iustitia est secundum quam aliqui volunt iusta, et eadem ratione, virtus est secundum quam aliqui volunt bona. Sed bona voluntas est quae est secundum virtutem. Ergo bonitas voluntatis est ex hoc quod aliquis vult bonum.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 co."><a name="34351"><span class="ref">[34351] Iª-IIae q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod bonum et malum sunt per se differentiae actus voluntatis. Nam bonum et malum per se ad voluntatem pertinent; sicut verum et falsum ad rationem, cuius actus per se distinguitur differentia veri et falsi, prout dicimus opinionem esse veram vel falsam. Unde voluntas bona et mala sunt actus differentes secundum speciem. Differentia autem speciei in actibus est secundum obiecta, ut dictum est. Et ideo bonum et malum in actibus voluntatis proprie attenditur secundum obiecta.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 ad 1"><a name="34352"><span class="ref">[34352] Iª-IIae q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas non semper est veri boni, sed quandoque est apparentis boni, quod quidem habet aliquam rationem boni, non tamen simpliciter convenientis ad appetendum. Et propter hoc actus voluntatis non est bonus semper, sed aliquando malus.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 ad 2"><a name="34353"><span class="ref">[34353] Iª-IIae q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quamvis aliquis actus possit esse ultimus finis hominis secundum aliquem modum, non tamen talis actus est actus voluntatis, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 19 a. 1 ad 3"><a name="34354"><span class="ref">[34354] Iª-IIae q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod bonum per rationem repraesentatur voluntati ut obiectum; et inquantum cadit sub ordine rationis, pertinet ad genus moris, et causat bonitatem moralem in actu voluntatis. Ratio enim principium est humanorum et moralium actuum, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="34355"><span class="ref">[34355] Iª-IIae q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat solum ex obiecto. Finis enim affinior est voluntati quam alteri potentiae. Sed actus aliarum potentiarum recipiunt bonitatem non solum ex obiecto, sed etiam ex fine, ut ex supradictis patet. Ergo etiam actus voluntatis recipit bonitatem non solum ex obiecto, sed etiam ex fine.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="34356"><span class="ref">[34356] Iª-IIae q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, bonitas actus non solum est ex obiecto, sed etiam ex circumstantiis, ut supra dictum est. Sed secundum diversitatem circumstantiarum contingit esse diversitatem bonitatis et malitiae in actu voluntatis, puta quod aliquis velit quando debet et ubi debet, et quantum debet, et quomodo debet, vel prout non debet. Ergo bonitas voluntatis non solum dependet ex obiecto, sed etiam ex circumstantiis.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="34357"><span class="ref">[34357] Iª-IIae q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ignorantia circumstantiarum excusat malitiam voluntatis, ut supra habitum est. Sed hoc non esset, nisi bonitas et malitia voluntatis a circumstantiis dependeret. Ergo bonitas et malitia voluntatis dependet ex circumstantiis, et non a solo obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 s. c."><a name="34358"><span class="ref">[34358] Iª-IIae q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, ex circumstantiis, inquantum huiusmodi, actus non habet speciem, ut supra dictum est. Sed bonum et malum sunt specificae differentiae actus voluntatis, ut dictum est. Ergo bonitas et malitia voluntatis non dependet ex circumstantiis, sed ex solo obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 co."><a name="34359"><span class="ref">[34359] Iª-IIae q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in quolibet genere, quanto aliquid est prius, tanto est simplicius et in paucioribus consistens, sicut prima corpora sunt simplicia. Et ideo invenimus quod ea quae sunt prima in quolibet genere, sunt aliquo modo simplicia, et in uno consistunt. Principium autem bonitatis et malitiae humanorum actuum est ex actu voluntatis. Et ideo bonitas et malitia voluntatis secundum aliquid unum attenditur, aliorum vero actuum bonitas et malitia potest secundum diversa attendi. Illud autem unum quod est principium in quolibet genere, non est per accidens, sed per se, quia omne quod est per accidens, reducitur ad id quod est per se, sicut ad principium. Et ideo bonitas voluntatis ex solo uno illo dependet, quod per se facit bonitatem in actu, scilicet ex obiecto, et non ex circumstantiis, quae sunt quaedam accidentia actus.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 ad 1"><a name="34360"><span class="ref">[34360] Iª-IIae q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod finis est obiectum voluntatis, non autem aliarum virium. Unde quantum ad actum voluntatis, non differt bonitas quae est ex obiecto, a bonitate quae est ex fine, sicut in actibus aliarum virium, nisi forte per accidens, prout finis dependet ex fine, et voluntas ex voluntate.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 ad 2"><a name="34361"><span class="ref">[34361] Iª-IIae q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, supposito quod voluntas sit boni, nulla circumstantia potest eam facere malam. Quod ergo dicitur quod aliquis vult aliquod bonum quando non debet vel ubi non debet, potest intelligi dupliciter. Uno modo, ita quod ista circumstantia referatur ad volitum. Et sic voluntas non est boni, quia velle facere aliquid quando non debet fieri, non est velle bonum. Alio modo, ita quod referatur ad actum volendi. Et sic impossibile est quod aliquis velit bonum quando non debet, quia semper homo debet velle bonum, nisi forte per accidens, inquantum aliquis, volendo hoc bonum, impeditur ne tunc velit aliquod bonum debitum. Et tunc non incidit malum ex eo quod aliquis vult illud bonum; sed ex eo quod non vult aliud bonum. Et similiter dicendum est de aliis circumstantiis.</p><p title="I-II q. 19 a. 2 ad 3"><a name="34362"><span class="ref">[34362] Iª-IIae q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod circumstantiarum ignorantia excusat malitiam voluntatis, secundum quod circumstantiae se tenent ex parte voliti, inquantum scilicet ignorat circumstantias actus quem vult.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="34363"><span class="ref">[34363] Iª-IIae q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat a ratione. Prius enim non dependet a posteriori. Sed bonum per prius pertinet ad voluntatem quam ad rationem, ut ex supradictis patet. Ergo bonum voluntatis non dependet a ratione.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="34364"><span class="ref">[34364] Iª-IIae q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in VI Ethic., quod bonitas intellectus practici est verum conforme appetitui recto. Appetitus autem rectus est voluntas bona. Ergo bonitas rationis practicae magis dependet a bonitate voluntatis, quam e converso.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="34365"><span class="ref">[34365] Iª-IIae q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, movens non dependet ab eo quod movetur, sed e converso. Voluntas autem movet rationem et alias vires, ut supra dictum est. Ergo bonitas voluntatis non dependet a ratione.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 s. c."><a name="34366"><span class="ref">[34366] Iª-IIae q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hilarius dicit, in X de Trin., <i>immoderata est omnis susceptarum voluntatum pertinacia, ubi non rationi voluntas subiicitur</i>. Sed bonitas voluntatis consistit in hoc quod non sit immoderata. Ergo bonitas voluntatis dependet ex hoc quod sit subiecta rationi.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 co."><a name="34367"><span class="ref">[34367] Iª-IIae q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, bonitas voluntatis proprie ex obiecto dependet. Obiectum autem voluntatis proponitur ei per rationem. Nam bonum intellectum est obiectum voluntatis proportionatum ei; bonum autem sensibile, vel imaginarium, non est proportionatum voluntati, sed appetitui sensitivo, quia voluntas potest tendere in bonum universale, quod ratio apprehendit; appetitus autem sensitivus non tendit nisi in bonum particulare, quod apprehendit vis sensitiva. Et ideo bonitas voluntatis dependet a ratione, eo modo quo dependet ab obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 ad 1"><a name="34368"><span class="ref">[34368] Iª-IIae q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod bonum sub ratione boni, idest appetibilis, per prius pertinet ad voluntatem quam ad rationem. Sed tamen per prius pertinet ad rationem sub ratione veri, quam ad voluntatem sub ratione appetibilis, quia appetitus voluntatis non potest esse de bono, nisi prius a ratione apprehendatur.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 ad 2"><a name="34369"><span class="ref">[34369] Iª-IIae q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod philosophus ibi loquitur de intellectu practico, secundum quod est consiliativus et ratiocinativus eorum quae sunt ad finem, sic enim perficitur per prudentiam. In his autem quae sunt ad finem, rectitudo rationis consistit in conformitate ad appetitum finis debiti. Sed tamen et ipse appetitus finis debiti praesupponit rectam apprehensionem de fine, quae est per rationem.</p><p title="I-II q. 19 a. 3 ad 3"><a name="34370"><span class="ref">[34370] Iª-IIae q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas quodam modo movet rationem; et ratio alio modo movet voluntatem, ex parte scilicet obiecti, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="34371"><span class="ref">[34371] Iª-IIae q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis humanae non dependeat a lege aeterna. Unius enim una est regula et mensura. Sed regula humanae voluntatis, ex qua eius bonitas dependet, est ratio recta. Ergo non dependet bonitas voluntatis a lege aeterna.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="34372"><span class="ref">[34372] Iª-IIae q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, mensura est homogenea mensurato, ut dicitur X Metaphys. Sed lex aeterna non est homogenea voluntati humanae. Ergo lex aeterna non potest esse mensura voluntatis humanae, ut ab ea bonitas eius dependeat.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="34373"><span class="ref">[34373] Iª-IIae q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, mensura debet esse certissima. Sed lex aeterna est nobis ignota. Ergo non potest esse nostrae voluntatis mensura, ut ab ea bonitas voluntatis nostrae dependeat.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 s. c."><a name="34374"><span class="ref">[34374] Iª-IIae q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XXII libro contra Faustum, quod <i>peccatum est factum, dictum vel concupitum aliquid contra aeternam legem</i>. Sed malitia voluntatis est radix peccati. Ergo, cum malitia bonitati opponatur, bonitas voluntatis dependet a lege aeterna.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 co."><a name="34375"><span class="ref">[34375] Iª-IIae q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in omnibus causis ordinatis, effectus plus dependet a causa prima quam a causa secunda, quia causa secunda non agit nisi in virtute primae causae. Quod autem ratio humana sit regula voluntatis humanae, ex qua eius bonitas mensuretur, habet ex lege aeterna, quae est ratio divina. Unde in Psalmo IV, dicitur, <i>multi dicunt, quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos lumen vultus tui, domine</i>, quasi diceret, lumen rationis quod in nobis est, intantum potest nobis ostendere bona, et nostram voluntatem regulare, inquantum est lumen vultus tui, idest a vultu tuo derivatum. Unde manifestum est quod multo magis dependet bonitas voluntatis humanae a lege aeterna, quam a ratione humana, et ubi deficit humana ratio, oportet ad rationem aeternam recurrere.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 ad 1"><a name="34376"><span class="ref">[34376] Iª-IIae q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod unius rei non sunt plures mensurae proximae, possunt tamen esse plures mensurae, quarum una sub alia ordinetur.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 ad 2"><a name="34377"><span class="ref">[34377] Iª-IIae q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod mensura proxima est homogenea mensurato, non autem mensura remota.</p><p title="I-II q. 19 a. 4 ad 3"><a name="34378"><span class="ref">[34378] Iª-IIae q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet lex aeterna sit nobis ignota secundum quod est in mente divina; innotescit tamen nobis aliqualiter vel per rationem naturalem, quae ab ea derivatur ut propria eius imago; vel per aliqualem revelationem superadditam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="34379"><span class="ref">[34379] Iª-IIae q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod voluntas discordans a ratione errante, non sit mala. Ratio enim est regula voluntatis humanae, inquantum derivatur a lege aeterna, ut dictum est. Sed ratio errans non derivatur a lege aeterna. Ergo ratio errans non est regula voluntatis humanae. Non est ergo voluntas mala, si discordat a ratione errante.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="34380"><span class="ref">[34380] Iª-IIae q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Augustinum, inferioris potestatis praeceptum non obligat, si contrarietur praecepto potestatis superioris, sicut si proconsul iubeat aliquid quod imperator prohibet. Sed ratio errans quandoque proponit aliquid quod est contra praeceptum superioris, scilicet Dei, cuius est summa potestas. Ergo dictamen rationis errantis non obligat. Non est ergo voluntas mala, si discordet a ratione errante.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="34381"><span class="ref">[34381] Iª-IIae q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis voluntas mala reducitur ad aliquam speciem malitiae. Sed voluntas discordans a ratione errante, non potest reduci ad aliquam speciem malitiae, puta, si ratio errans errat in hoc, quod dicat esse fornicandum, voluntas eius qui fornicari non vult, ad nullam malitiam reduci potest. Ergo voluntas discordans a ratione errante, non est mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 s. c."><a name="34382"><span class="ref">[34382] Iª-IIae q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, sicut in primo dictum est, conscientia nihil aliud est quam applicatio scientiae ad aliquem actum. Scientia autem in ratione est. Voluntas ergo discordans a ratione errante, est contra conscientiam. Sed omnis talis voluntas est mala, dicitur enim Rom. XIV, <i>omne quod non est ex fide, peccatum est</i>, idest omne quod est contra conscientiam. Ergo voluntas discordans a ratione errante, est mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 co."><a name="34383"><span class="ref">[34383] Iª-IIae q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum conscientia sit quodammodo dictamen rationis (est enim quaedam applicatio scientiae ad actum, ut in primo dictum est), idem est quaerere utrum voluntas discordans a ratione errante sit mala, quod quaerere utrum conscientia errans obliget. Circa quod, aliqui distinxerunt tria genera actuum, quidam enim sunt boni ex genere; quidam sunt indifferentes; quidam sunt mali ex genere. Dicunt ergo quod, si ratio vel conscientia dicat aliquid esse faciendum quod sit bonum ex suo genere, non est ibi error. Similiter, si dicat aliquid non esse faciendum quod est malum ex suo genere, eadem enim ratione praecipiuntur bona, qua prohibentur mala. Sed si ratio vel conscientia dicat alicui quod illa quae sunt secundum se mala, homo teneatur facere ex praecepto; vel quod illa quae sunt secundum se bona, sint prohibita; erit ratio vel conscientia errans. Et similiter si ratio vel conscientia dicat alicui quod id quod est secundum se indifferens, ut levare festucam de terra, sit prohibitum vel praeceptum, erit ratio vel conscientia errans. Dicunt ergo quod ratio vel conscientia errans circa indifferentia, sive praecipiendo sive prohibendo, obligat, ita quod voluntas discordans a tali ratione errante, erit mala et peccatum. Sed ratio vel conscientia errans praecipiendo ea quae sunt per se mala, vel prohibendo ea quae sunt per se bona et necessaria ad salutem, non obligat, unde in talibus voluntas discordans a ratione vel conscientia errante, non est mala. Sed hoc irrationabiliter dicitur. In indifferentibus enim, voluntas discordans a ratione vel conscientia errante, est mala aliquo modo propter obiectum, a quo bonitas vel malitia voluntatis dependet, non autem propter obiectum secundum sui naturam; sed secundum quod per accidens a ratione apprehenditur ut malum ad faciendum vel ad vitandum. Et quia obiectum voluntatis est id quod proponitur a ratione, ut dictum est, ex quo aliquid proponitur a ratione ut malum, voluntas, dum in illud fertur, accipit rationem mali. Hoc autem contingit non solum in indifferentibus, sed etiam in per se bonis vel malis. Non solum enim id quod est indifferens, potest accipere rationem boni vel mali per accidens; sed etiam id quod est bonum, potest accipere rationem mali, vel illud quod est malum, rationem boni, propter apprehensionem rationis. Puta, abstinere a fornicatione bonum quoddam est, tamen in hoc bonum non fertur voluntas, nisi secundum quod a ratione proponitur. Si ergo proponatur ut malum a ratione errante, feretur in hoc sub ratione mali. Unde voluntas erit mala, quia vult malum, non quidem id quod est malum per se, sed id quod est malum per accidens, propter apprehensionem rationis. Et similiter credere in Christum est per se bonum, et necessarium ad salutem, sed voluntas non fertur in hoc, nisi secundum quod a ratione proponitur. Unde si a ratione proponatur ut malum, voluntas feretur in hoc ut malum, non quia sit malum secundum se, sed quia est malum per accidens ex apprehensione rationis. Et ideo philosophus dicit, in VII Ethic., quod, per se loquendo, <i>incontinens est qui non sequitur rationem rectam, per accidens autem, qui non sequitur etiam rationem falsam</i>. Unde dicendum est simpliciter quod omnis voluntas discordans a ratione, sive recta sive errante, semper est mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 ad 1"><a name="34384"><span class="ref">[34384] Iª-IIae q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iudicium rationis errantis licet non derivetur a Deo, tamen ratio errans iudicium suum proponit ut verum, et per consequens ut a Deo derivatum, a quo est omnis veritas.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 ad 2"><a name="34385"><span class="ref">[34385] Iª-IIae q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod verbum Augustini habet locum, quando cognoscitur quod inferior potestas praecipit aliquid contra praeceptum superioris potestatis. Sed si aliquis crederet quod praeceptum proconsulis esset praeceptum imperatoris, contemnendo praeceptum proconsulis, contemneret praeceptum imperatoris. Et similiter si aliquis homo cognosceret quod ratio humana dictaret aliquid contra praeceptum Dei, non teneretur rationem sequi, sed tunc ratio non totaliter esset errans. Sed quando ratio errans proponit aliquid ut praeceptum Dei, tunc idem est contemnere dictamen rationis, et Dei praeceptum.</p><p title="I-II q. 19 a. 5 ad 3"><a name="34386"><span class="ref">[34386] Iª-IIae q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio, quando apprehendit aliquid ut malum, semper apprehendit illud sub aliqua ratione mali, puta quia contrariatur divino praecepto, vel quia est scandalum, vel propter aliquid huiusmodi. Et tunc ad talem speciem malitiae reducitur talis mala voluntas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="34387"><span class="ref">[34387] Iª-IIae q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod voluntas concordans rationi erranti, sit bona. Sicut enim voluntas discordans a ratione tendit in id quod ratio iudicat malum; ita voluntas concordans rationi, tendit in id quod ratio iudicat bonum. Sed voluntas discordans a ratione, etiam errante, est mala. Ergo voluntas concordans rationi, etiam erranti, est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="34388"><span class="ref">[34388] Iª-IIae q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, voluntas concordans praecepto Dei et legi aeternae, semper est bona. Sed lex aeterna et praeceptum Dei proponitur nobis per apprehensionem rationis, etiam errantis. Ergo voluntas concordans etiam rationi erranti, est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="34389"><span class="ref">[34389] Iª-IIae q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, voluntas discordans a ratione errante, est mala. Si ergo voluntas concordans rationi erranti sit etiam mala, videtur quod omnis voluntas habentis rationem errantem, sit mala. Et sic talis homo erit perplexus, et ex necessitate peccabit, quod est inconveniens. Ergo voluntas concordans rationi erranti, est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 s. c."><a name="34390"><span class="ref">[34390] Iª-IIae q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, voluntas occidentium apostolos erat mala. Sed tamen concordabat rationi erranti ipsorum, secundum illud Ioan. XVI, <i>venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo</i>. Ergo voluntas concordans rationi erranti, potest esse mala.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 co."><a name="34391"><span class="ref">[34391] Iª-IIae q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut praemissa quaestio eadem est cum quaestione qua quaeritur utrum conscientia erronea liget; ita ista quaestio eadem est cum illa qua quaeritur utrum conscientia erronea excuset. Haec autem quaestio dependet ab eo quod supra de ignorantia dictum est. Dictum est enim supra quod ignorantia quandoque causat involuntarium, quandoque autem non. Et quia bonum et malum morale consistit in actu inquantum est voluntarius, ut ex praemissis patet; manifestum est quod illa ignorantia quae causat involuntarium, tollit rationem boni et mali moralis; non autem illa quae involuntarium non causat. Dictum est etiam supra quod ignorantia quae est aliquo modo volita, sive directe sive indirecte, non causat involuntarium. Et dico ignorantiam directe voluntariam, in quam actus voluntatis fertur, indirecte autem, propter negligentiam, ex eo quod aliquis non vult illud scire quod scire tenetur, ut supra dictum est. Si igitur ratio vel conscientia erret errore voluntario, vel directe, vel propter negligentiam, quia est error circa id quod quis scire tenetur; tunc talis error rationis vel conscientiae non excusat quin voluntas concordans rationi vel conscientiae sic erranti, sit mala. Si autem sit error qui causet involuntarium, proveniens ex ignorantia alicuius circumstantiae absque omni negligentia; tunc talis error rationis vel conscientiae excusat, ut voluntas concordans rationi erranti non sit mala. Puta, si ratio errans dicat quod homo teneatur ad uxorem alterius accedere, voluntas concordans huic rationi erranti est mala, eo quod error iste provenit ex ignorantia legis Dei, quam scire tenetur. Si autem ratio erret in hoc, quod credat aliquam mulierem submissam, esse suam uxorem, et, ea petente debitum, velit eam cognoscere; excusatur voluntas eius, ut non sit mala, quia error iste ex ignorantia circumstantiae provenit, quae excusat, et involuntarium causat.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 ad 1"><a name="34392"><span class="ref">[34392] Iª-IIae q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Dionysius dicit in IV cap. de Div. Nom., <i>bonum causatur ex integra causa, malum autem ex singularibus defectibus</i>. Et ideo ad hoc quod dicatur malum id in quod fertur voluntas, sufficit sive quod secundum suam naturam sit malum, sive quod apprehendatur ut malum. Sed ad hoc quod sit bonum, requiritur quod utroque modo sit bonum.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 ad 2"><a name="34393"><span class="ref">[34393] Iª-IIae q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod lex aeterna errare non potest, sed ratio humana potest errare. Et ideo voluntas concordans rationi humanae non semper est recta, nec semper est concordans legis aeternae.</p><p title="I-II q. 19 a. 6 ad 3"><a name="34394"><span class="ref">[34394] Iª-IIae q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut in syllogisticis, uno inconvenienti dato, necesse est alia sequi; ita in moralibus, uno inconvenienti posito, ex necessitate alia sequuntur. Sicut, supposito quod aliquis quaerat inanem gloriam, sive propter inanem gloriam faciat quod facere tenetur, sive dimittat, peccabit. Nec tamen est perplexus, quia potest intentionem malam dimittere. Et similiter, supposito errore rationis vel conscientiae qui procedit ex ignorantia non excusante, necesse est quod sequatur malum in voluntate. Nec tamen est homo perplexus, quia potest ab errore recedere, cum ignorantia sit vincibilis et voluntaria.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="34395"><span class="ref">[34395] Iª-IIae q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis non dependeat ex intentione finis. Dictum est enim supra quod bonitas voluntatis dependet ex solo obiecto. Sed in his quae sunt ad finem, aliud est obiectum voluntatis, et aliud finis intentus. Ergo in talibus bonitas voluntatis non dependet ab intentione finis.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="34396"><span class="ref">[34396] Iª-IIae q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, velle servare mandatum Dei, pertinet ad voluntatem bonam. Sed hoc potest referri ad malum finem, scilicet ad finem inanis gloriae, vel cupiditatis, dum aliquis vult obedire Deo propter temporalia consequenda. Ergo bonitas voluntatis non dependet ab intentione finis.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="34397"><span class="ref">[34397] Iª-IIae q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum et malum, sicut diversificant voluntatem, ita diversificant finem. Sed malitia voluntatis non dependet a malitia finis intenti, qui enim vult furari ut det eleemosynam, voluntatem malam habet, licet intendat finem bonum. Ergo etiam bonitas voluntatis non dependet a bonitate finis intenti.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 s. c."><a name="34398"><span class="ref">[34398] Iª-IIae q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, IX Confess., quod intentio remuneratur a Deo. Sed ex eo aliquid remuneratur a Deo, quia est bonum. Ergo bonitas voluntatis ex intentione finis dependet.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 co."><a name="34399"><span class="ref">[34399] Iª-IIae q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod intentio dupliciter se potest habere ad voluntatem, uno modo, ut praecedens; alio modo, ut concomitans. Praecedit quidem causaliter intentio voluntatem, quando aliquid volumus propter intentionem alicuius finis. Et tunc ordo ad finem consideratur ut ratio quaedam bonitatis ipsius voliti, puta cum aliquis vult ieiunare propter Deum, habet enim ieiunium rationem boni ex hoc ipso quod fit propter Deum. Unde, cum bonitas voluntatis dependeat a bonitate voliti, ut supra dictum est, necesse est quod dependeat ex intentione finis. Consequitur autem intentio voluntatem, quando accedit voluntati praeexistenti, puta si aliquis velit aliquid facere, et postea referat illud in Deum. Et tunc primae voluntatis bonitas non dependet ex intentione sequenti, nisi quatenus reiteratur actus voluntatis cum sequenti intentione.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 ad 1"><a name="34400"><span class="ref">[34400] Iª-IIae q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quando intentio est causa volendi, ordo ad finem accipitur ut quaedam ratio bonitatis in obiecto, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 ad 2"><a name="34401"><span class="ref">[34401] Iª-IIae q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod voluntas non potest dici bona, si sit intentio mala causa volendi. Qui enim vult dare eleemosynam propter inanem gloriam consequendam, vult id quod de se est bonum, sub ratione mali, et ideo, prout est volitum ab ipso, est malum. Unde voluntas eius est mala. Sed si intentio sit consequens, tunc voluntas potuit esse bona, et per intentionem sequentem non depravatur ille actus voluntatis qui praecessit, sed actus voluntatis qui iteratur.</p><p title="I-II q. 19 a. 7 ad 3"><a name="34402"><span class="ref">[34402] Iª-IIae q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut iam dictum est, malum contingit ex singularibus defectibus, bonum vero ex tota et integra causa. Unde sive voluntas sit eius quod est secundum se malum, etiam sub ratione boni; sive sit boni sub ratione mali; semper voluntas erit mala. Sed ad hoc quod sit voluntas bona, requiritur quod sit boni sub ratione boni; idest quod velit bonum, et propter bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="34403"><span class="ref">[34403] Iª-IIae q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod quantitas bonitatis in voluntate, dependeat ex quantitate bonitatis in intentione. Quia super illud Matth. XII, <i>bonus homo de thesauro bono cordis sui profert bona</i>, dicit Glossa, tantum boni quis facit, quantum intendit. Sed intentio non solum dat bonitatem actui exteriori, sed etiam voluntati, ut dictum est. Ergo tantum aliquis habet bonam voluntatem, quantum intendit.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="34404"><span class="ref">[34404] Iª-IIae q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, augmentata causa, augmentatur effectus. Sed intentionis bonitas est causa bonae voluntatis. Ergo quantum quis intendit de bono, tantum voluntas est bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="34405"><span class="ref">[34405] Iª-IIae q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, in malis quantum aliquis intendit, tantum peccat, si enim aliquis proiiciens lapidem, intenderet facere homicidium, reus esset homicidii. Ergo, pari ratione, in bonis tantum est bona voluntas, quantum aliquis bonum intendit.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 s. c."><a name="34406"><span class="ref">[34406] Iª-IIae q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, potest esse intentio bona, et voluntas mala. Ergo, pari ratione, potest esse intentio magis bona, et voluntas minus bona.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 co."><a name="34407"><span class="ref">[34407] Iª-IIae q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa actum et intentionem finis, duplex quantitas potest considerari, una ex parte obiecti, quia vult maius bonum, vel agit; alia ex intensione actus, quia intense vult vel agit, quod est maius ex parte agentis. Si igitur loquamur de quantitate utriusque quantum ad obiectum, manifestum est quod quantitas actus non sequitur quantitatem intentionis. Quod quidem ex parte actus exterioris, contingere potest dupliciter. Uno modo, quia obiectum quod ordinatur ad finem intentum, non est proportionatum fini illi, sicut si quis daret decem libras, non posset consequi suam intentionem, si intenderet emere rem valentem centum libras. Alio modo, propter impedimenta quae supervenire possunt circa exteriorem actum, quae non est in potestate nostra removere, puta, aliquis intendit ire usque Romam, et occurrunt ei impedimenta, quod non potest hoc facere. Sed ex parte interioris actus voluntatis, non est nisi uno modo, quia interiores actus voluntatis sunt in potestate nostra, non autem exteriores actus. Sed voluntas potest velle aliquod obiectum non proportionatum fini intento, et sic voluntas quae fertur in illud obiectum absolute consideratum, non est tantum bona, quantum est intentio. Sed quia etiam ipsa intentio quodammodo pertinet ad actum voluntatis, inquantum scilicet est ratio eius; propter hoc redundat quantitas bonae intentionis in voluntatem, inquantum scilicet voluntas vult aliquod bonum magnum ut finem, licet illud per quod vult consequi tantum bonum, non sit dignum illo bono. Si vero consideretur quantitas intentionis et actus secundum intensionem utriusque, sic intensio intentionis redundat in actum interiorem et exteriorem voluntatis, quia ipsa intentio quodammodo se habet formaliter ad utrumque, ut ex supra dictis patet. Licet materialiter, intentione existente intensa, possit esse actus interior vel exterior non ita intensus, materialiter loquendo, puta cum aliquis non ita intense vult medicinam sumere, sicut vult sanitatem. Tamen hoc ipsum quod est intense intendere sanitatem, redundat formaliter in hoc quod est intense velle medicinam. Sed tamen hoc est considerandum, quod intensio actus interioris vel exterioris potest referri ad intentionem ut obiectum, puta cum aliquis intendit intense velle, vel aliquid intense operari. Et tamen non propter hoc intense vult vel operatur, quia quantitatem boni intenti non sequitur bonitas actus interioris vel exterioris, ut dictum est. Et inde est quod non quantum aliquis intendit mereri, meretur, quia quantitas meriti consistit in intensione actus, ut infra dicetur.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 ad 1"><a name="34408"><span class="ref">[34408] Iª-IIae q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Glossa illa loquitur quantum ad reputationem Dei, qui praecipue considerat intentionem finis. Unde alia Glossa dicit ibidem quod <i>thesaurus cordis intentio est, ex qua Deus iudicat opera</i>. Bonitas enim intentionis, ut dictum est, redundat quodammodo in bonitatem voluntatis, quae facit etiam exteriorem actum meritorium apud Deum.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 ad 2"><a name="34409"><span class="ref">[34409] Iª-IIae q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonitas intentionis non est tota causa bonae voluntatis. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I-II q. 19 a. 8 ad 3"><a name="34410"><span class="ref">[34410] Iª-IIae q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod sola malitia intentionis sufficit ad malitiam voluntatis, et ideo etiam quantum mala est intentio, tantum mala est voluntas. Sed non est eadem ratio de bonitate, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="34411"><span class="ref">[34411] Iª-IIae q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod bonitas voluntatis humanae non dependeat ex conformitate voluntatis divinae. Impossibile est enim voluntatem hominis conformari voluntati divinae, ut patet per id quod dicitur Isaiae LV, <i>sicut exaltantur caeli a terra, ita exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris</i>. Si ergo ad bonitatem voluntatis requireretur conformitas ad divinam voluntatem, sequeretur quod impossibile esset hominis voluntatem esse bonam. Quod est inconveniens.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="34412"><span class="ref">[34412] Iª-IIae q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut voluntas nostra derivatur a voluntate divina, ita scientia nostra derivatur a scientia divina. Sed non requiritur ad scientiam nostram quod sit conformis scientiae divinae, multa enim Deus scit quae nos ignoramus. Ergo non requiritur quod voluntas nostra sit conformis voluntati divinae.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="34413"><span class="ref">[34413] Iª-IIae q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, voluntas est actionis principium. Sed actio nostra non potest conformari actioni divinae. Ergo nec voluntas voluntati.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 s. c."><a name="34414"><span class="ref">[34414] Iª-IIae q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Matth. XXVI, <i>non sicut ego volo, sed sicut tu vis</i>, quod dicit quia rectum vult esse hominem, et ad Deum dirigi, ut Augustinus exponit in Enchirid. Rectitudo autem voluntatis est bonitas eius. Ergo bonitas voluntatis dependet ex conformitate ad voluntatem divinam.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 co."><a name="34415"><span class="ref">[34415] Iª-IIae q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, bonitas voluntatis dependet ex intentione finis. Finis autem ultimus voluntatis humanae est summum bonum, quod est Deus, ut supra dictum est. Requiritur ergo ad bonitatem humanae voluntatis, quod ordinetur ad summum bonum, quod est Deus. Hoc autem bonum primo quidem et per se comparatur ad voluntatem divinam ut obiectum proprium eius. Illud autem quod est primum in quolibet genere, est mensura et ratio omnium quae sunt illius generis. Unumquodque autem rectum et bonum est, inquantum attingit ad propriam mensuram. Ergo ad hoc quod voluntas hominis sit bona, requiritur quod conformetur voluntati divinae.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 ad 1"><a name="34416"><span class="ref">[34416] Iª-IIae q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas hominis non potest conformari voluntati divinae per aequiparantiam, sed per imitationem. Et similiter conformatur scientia hominis scientiae divinae, inquantum cognoscit verum. Et actio hominis actioni divinae, inquantum est agenti conveniens. Et hoc per imitationem, non autem per aequiparantiam.</p><p title="I-II q. 19 a. 9 ad 2"><a name="34417"><span class="ref">[34417] Iª-IIae q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Unde patet solutio ad secundum, et ad tertium argumentum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I-II q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="34418"><span class="ref">[34418] Iª-IIae q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod voluntas hominis non debeat semper conformari divinae voluntati in volito. Non enim possumus velle quod ignoramus, bonum enim apprehensum est obiectum voluntatis. Sed quid Deus velit, ignoramus in plurimis. Ergo non potest humana voluntas divinae voluntati conformari in volito.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="34419"><span class="ref">[34419] Iª-IIae q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus vult damnare aliquem, quem praescit in mortali peccato moriturum. Si ergo homo teneretur conformare voluntatem suam divinae voluntati in volito, sequeretur quod homo teneretur velle suam damnationem. Quod est inconveniens.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 arg. 3"><a name="34420"><span class="ref">[34420] Iª-IIae q. 19 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus tenetur velle aliquid quod est contra pietatem. Sed si homo vellet illud quod Deus vult, hoc esset quandoque contra pietatem, puta, cum Deus vult mori patrem alicuius, si filius hoc idem vellet, contra pietatem esset. Ergo non tenetur homo conformare voluntatem suam voluntati divinae in volito.</p><div class="sc"><p title="I-II q. 19 a. 10 s. c. 1"><a name="34421"><span class="ref">[34421] Iª-IIae q. 19 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed contra est quia super illud Psalmi XXXII, <i>rectos decet collaudatio</i>, dicit Glossa, <i>rectum cor habet qui vult quod Deus vult</i>. Sed quilibet tenetur habere rectum cor. Ergo quilibet tenetur velle quod Deus vult.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 s. c. 2"><a name="34422"><span class="ref">[34422] Iª-IIae q. 19 a. 10 s. c. 2</span></a> Praeterea, forma voluntatis est ex obiecto sicut et cuiuslibet actus. Si ergo tenetur homo conformare voluntatem suam voluntati divinae, sequitur quod teneatur conformare in volito.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 s. c. 3"><a name="34423"><span class="ref">[34423] Iª-IIae q. 19 a. 10 s. c. 3</span></a> Praeterea, repugnantia voluntatum consistit in hoc, quod homines diversa volunt. Sed quicumque habet voluntatem repugnantem divinae voluntati, habet malam voluntatem. Ergo quicumque non conformat voluntatem suam voluntati divinae in volito, habet malam voluntatem.</p></div><p title="I-II q. 19 a. 10 co."><a name="34424"><span class="ref">[34424] Iª-IIae q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ex praedictis patet, voluntas fertur in suum obiectum secundum quod a ratione proponitur. Contingit autem aliquid a ratione considerari diversimode, ita quod sub una ratione est bonum, et secundum aliam rationem non bonum. Et ideo voluntas alicuius, si velit illud esse, secundum quod habet rationem boni, est bona, et voluntas alterius, si velit illud idem non esse, secundum quod habet rationem mali, erit voluntas etiam bona. Sicut iudex habet bonam voluntatem, dum vult occisionem latronis, quia iusta est, voluntas autem alterius, puta uxoris vel filii, qui non vult occidi ipsum, inquantum est secundum naturam mala occisio, est etiam bona. Cum autem voluntas sequatur apprehensionem rationis vel intellectus, secundum quod ratio boni apprehensi fuerit communior, secundum hoc et voluntas fertur in bonum communius. Sicut patet in exemplo proposito, nam iudex habet curam boni communis, quod est iustitia, et ideo vult occisionem latronis, quae habet rationem boni secundum relationem ad statum communem; uxor autem latronis considerare habet bonum privatum familiae, et secundum hoc vult maritum latronem non occidi. Bonum autem totius universi est id quod est apprehensum a Deo, qui est universi factor et gubernator, unde quidquid vult, vult sub ratione boni communis, quod est sua bonitas, quae est bonum totius universi. Apprehensio autem creaturae, secundum suam naturam, est alicuius boni particularis proportionati suae naturae. Contingit autem aliquid esse bonum secundum rationem particularem, quod non est bonum secundum rationem universalem, aut e converso, ut dictum est. Et ideo contingit quod aliqua voluntas est bona volens aliquid secundum rationem particularem consideratum, quod tamen Deus non vult secundum rationem universalem, et e converso. Et inde est etiam quod possunt diversae voluntates diversorum hominum circa opposita esse bonae, prout sub diversis rationibus particularibus volunt hoc esse vel non esse. Non est autem recta voluntas alicuius hominis volentis aliquod bonum particulare, nisi referat illud in bonum commune sicut in finem, cum etiam naturalis appetitus cuiuslibet partis ordinetur in bonum commune totius. Ex fine autem sumitur quasi formalis ratio volendi illud quod ad finem ordinatur. Unde ad hoc quod aliquis recta voluntate velit aliquod particulare bonum, oportet quod illud particulare bonum sit volitum materialiter, bonum autem commune divinum sit volitum formaliter. Voluntas igitur humana tenetur conformari divinae voluntati in volito formaliter, tenetur enim velle bonum divinum et commune, sed non materialiter, ratione iam dicta. Sed tamen quantum ad utrumque, aliquo modo voluntas humana conformatur voluntati divinae. Quia secundum quod conformatur voluntati divinae in communi ratione voliti, conformatur ei in fine ultimo. Secundum autem quod non conformatur ei in volito materialiter, conformatur ei secundum rationem causae efficientis, quia hanc propriam inclinationem consequentem naturam, vel apprehensionem particularem huius rei, habet res a Deo sicut a causa effectiva. Unde consuevit dici quod conformatur, quantum ad hoc, voluntas hominis voluntati divinae, quia vult hoc quod Deus vult eum velle. Est et alius modus conformitatis secundum rationem causae formalis, ut scilicet homo velit aliquid ex caritate, sicut Deus vult. Et ista etiam conformitas reducitur ad conformitatem formalem quae attenditur ex ordine ad ultimum finem, quod est proprium obiectum caritatis.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 1"><a name="34425"><span class="ref">[34425] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod volitum divinum, secundum rationem communem, quale sit, scire possumus. Scimus enim quod Deus quidquid vult, vult sub ratione boni. Et ideo quicumque vult aliquid sub quacumque ratione boni, habet voluntatem conformem voluntati divinae, quantum ad rationem voliti. Sed in particulari nescimus quid Deus velit. Et quantum ad hoc, non tenemur conformare voluntatem nostram divinae voluntati. In statu tamen gloriae, omnes videbunt in singulis quae volent, ordinem eorum ad id quod Deus circa hoc vult. Et ideo non solum formaliter, sed materialiter in omnibus suam voluntatem Deo conformabunt.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 2"><a name="34426"><span class="ref">[34426] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Deus non vult damnationem alicuius sub ratione damnationis, nec mortem alicuius inquantum est mors, <i>quia ipse vult omnes homines salvos fieri</i>, sed vult ista sub ratione iustitiae. Unde sufficit circa talia quod homo velit iustitiam Dei, et ordinem naturae servari.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 3"><a name="34427"><span class="ref">[34427] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 3</span></a> Unde patet solutio ad tertium.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 4"><a name="34428"><span class="ref">[34428] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 4</span></a> Ad primum vero quod in contrarium obiiciebatur, dicendum quod magis vult quod Deus vult, qui conformat voluntatem suam voluntati divinae quantum ad rationem voliti, quam qui conformat quantum ad ipsam rem volitam, quia voluntas principalius fertur in finem, quam in id quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 5"><a name="34429"><span class="ref">[34429] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 5</span></a> Ad secundum dicendum quod species et forma actus magis attenditur secundum rationem obiecti, quam secundum id quod est materiale in obiecto.</p><p title="I-II q. 19 a. 10 ad 6"><a name="34430"><span class="ref">[34430] Iª-IIae q. 19 a. 10 ad 6</span></a> Ad tertium dicendum quod non est repugnantia voluntatum, quando aliqui diversa volunt non secundum eandem rationem. Sed si sub una ratione esset aliquid ab uno volitum, quod alius nollet, hoc induceret repugnantiam voluntatum. Quod tamen non est in proposito.</p></div></div><div id="q20" class="q"><h2>Quaestio 20</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 20 pr."><a name="34431"><span class="ref">[34431] Iª-IIae q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de bonitate et malitia quantum ad exteriores actus. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum bonitas et malitia per prius sit in actu voluntatis, vel in actu exteriori secundo, utrum tota bonitas vel malitia actus exterioris dependeat ex bonitate voluntatis. Tertio, utrum sit eadem bonitas et malitia interioris et exterioris actus. Quarto, utrum actus exterior aliquid addat de bonitate vel malitia supra actum interiorem. Quinto, utrum eventus sequens aliquid addat de bonitate vel malitia ad actum exteriorem. Sexto, utrum idem actus exterior possit esse bonus et malus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="34432"><span class="ref">[34432] Iª-IIae q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod bonum et malum per prius consistat in actu exteriori quam in actu voluntatis. Voluntas enim habet bonitatem ex obiecto, ut supra dictum est. Sed actus exterior est obiectum interioris actus voluntatis, dicimur enim velle furtum, vel velle dare eleemosynam. Ergo malum et bonum per prius est in actu exteriori, quam in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="34433"><span class="ref">[34433] Iª-IIae q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum per prius convenit fini, quia ea quae sunt ad finem, habent rationem boni ex ordine ad finem. Actus autem voluntatis non potest esse finis, ut supra dictum est, actus alicuius alterius potentiae potest esse finis. Ergo per prius consistit bonum in actu potentiae alterius, quam in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="34434"><span class="ref">[34434] Iª-IIae q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, actus voluntatis formaliter se habet ad actum exteriorem, ut supra dictum est. Sed id quod est formale, est posterius, nam forma advenit materiae. Ergo per prius est bonum et malum in actu exteriori quam in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 s. c."><a name="34435"><span class="ref">[34435] Iª-IIae q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro Retract., quod <i>voluntas est qua peccatur, et recte vivitur</i>. Ergo bonum et malum morale per prius consistit in voluntate.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 co."><a name="34436"><span class="ref">[34436] Iª-IIae q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliqui actus exteriores possunt dici boni vel mali dupliciter. Uno modo, secundum genus suum, et secundum circumstantias in ipsis consideratas, sicut dare eleemosynam, servatis debitis circumstantiis, dicitur esse bonum. Alio modo dicitur aliquid esse bonum vel malum ex ordine ad finem, sicut dare eleemosynam propter inanem gloriam, dicitur esse malum. Cum autem finis sit proprium obiectum voluntatis, manifestum est quod ista ratio boni vel mali quam habet actus exterior ex ordine ad finem, per prius invenitur in actu voluntatis, et ex eo derivatur ad actum exteriorem. Bonitas autem vel malitia quam habet actus exterior secundum se, propter debitam materiam et debitas circumstantias, non derivatur a voluntate, sed magis a ratione. Unde si consideretur bonitas exterioris actus secundum quod est in ordinatione et apprehensione rationis, prior est quam bonitas actus voluntatis, sed si consideretur secundum quod est in executione operis, sequitur bonitatem voluntatis, quae est principium eius.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 ad 1"><a name="34437"><span class="ref">[34437] Iª-IIae q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod actus exterior est obiectum voluntatis, inquantum proponitur voluntati a ratione ut quoddam bonum apprehensum et ordinatum per rationem, et sic est prius quam bonum actus voluntatis. Inquantum vero consistit in executione operis, est effectus voluntatis, et sequitur voluntatem.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 ad 2"><a name="34438"><span class="ref">[34438] Iª-IIae q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod finis est prior in intentione, sed est posterior in executione.</p><p title="I-II q. 20 a. 1 ad 3"><a name="34439"><span class="ref">[34439] Iª-IIae q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod forma, secundum quod est recepta in materia, est posterior in via generationis quam materia, licet sit prior natura, sed secundum quod est in causa agente, est omnibus modis prior. Voluntas autem comparatur ad actum exteriorem sicut causa efficiens. Unde bonitas actus voluntatis est forma exterioris actus, sicut in causa agente existens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="34440"><span class="ref">[34440] Iª-IIae q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod tota bonitas et malitia actus exterioris dependeat ex voluntate. Dicitur enim Matth. VII, <i>non potest arbor bona malos fructus facere, nec arbor mala facere fructus bonos</i>. Per arborem autem intelligitur voluntas, et per fructum opus, secundum Glossam. Ergo non potest esse quod voluntas interior sit bona, et actus exterior sit malus; aut e converso.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="34441"><span class="ref">[34441] Iª-IIae q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in libro Retract., quod non nisi voluntate peccatur. Si ergo non sit peccatum in voluntate, non erit peccatum in exteriori actu. Et ita tota bonitas vel malitia exterioris actus ex voluntate dependet.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="34442"><span class="ref">[34442] Iª-IIae q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum et malum de quo nunc loquimur, sunt differentiae moralis actus. Differentiae autem per se dividunt genus, secundum philosophum, in VII Metaphys. Cum igitur actus sit moralis ex eo quod est voluntarius, videtur quod bonum et malum accipitur in actu solum ex parte voluntatis.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 s. c."><a name="34443"><span class="ref">[34443] Iª-IIae q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quod <i>quaedam sunt quae nullo quasi bono fine, aut bona voluntate, possunt bene fieri</i>.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 co."><a name="34444"><span class="ref">[34444] Iª-IIae q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, in actu exteriori potest considerari duplex bonitas vel malitia, una secundum debitam materiam et circumstantias; alia secundum ordinem ad finem. Et illa quidem quae est secundum ordinem ad finem, tota dependet ex voluntate. Illa autem quae est ex debita materia vel circumstantiis, dependet ex ratione, et ex hac dependet bonitas voluntatis, secundum quod in ipsam fertur. Est autem considerandum quod, sicut supra dictum est, ad hoc quod aliquid sit malum, sufficit unus singularis defectus, ad hoc autem quod sit simpliciter bonum, non sufficit unum singulare bonum, sed requiritur integritas bonitatis. Si igitur voluntas sit bona et ex obiecto proprio, et ex fine, consequens est actum exteriorem esse bonum. Sed non sufficit ad hoc quod actus exterior sit bonus, bonitas voluntatis quae est ex intentione finis, sed si voluntas sit mala sive ex intentione finis, sive ex actu volito, consequens est actum exteriorem esse malum.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 ad 1"><a name="34445"><span class="ref">[34445] Iª-IIae q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas bona, prout significatur per arborem bonam, est accipienda secundum quod habet bonitatem ex actu volito, et ex fine intento.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 ad 2"><a name="34446"><span class="ref">[34446] Iª-IIae q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non solum aliquis voluntate peccat, quando vult malum finem; sed etiam quando vult malum actum.</p><p title="I-II q. 20 a. 2 ad 3"><a name="34447"><span class="ref">[34447] Iª-IIae q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntarium dicitur non solum actus interior voluntatis, sed etiam actus exteriores, prout a voluntate procedunt et ratione. Et ideo circa utrosque actus potest esse differentia boni et mali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="34448"><span class="ref">[34448] Iª-IIae q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non eadem sit bonitas vel malitia actus interioris voluntatis, et exterioris actus. Actus enim interioris principium est vis animae interior apprehensiva vel appetitiva, actus autem exterioris principium est potentia exequens motum. Ubi autem sunt diversa principia actionis, ibi sunt diversi actus. Actus autem est subiectum bonitatis vel malitiae. Non potest autem esse idem accidens in diversis subiectis. Ergo non potest esse eadem bonitas interioris et exterioris actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="34449"><span class="ref">[34449] Iª-IIae q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, virtus est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum reddit</i>, ut dicitur in II Ethic. Sed alia est virtus intellectualis in potentia imperante, et alia virtus moralis in potentia imperata, ut patet ex I Ethic. Ergo alia est bonitas actus interioris, qui est potentiae imperantis, et alia est bonitas actus exterioris, qui est potentiae imperatae.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="34450"><span class="ref">[34450] Iª-IIae q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, causa et effectus idem esse non possunt, nihil enim est causa sui ipsius. Sed bonitas actus interioris est causa bonitatis actus exterioris, aut e converso, ut dictum est. Ergo non potest esse eadem bonitas utriusque.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 s. c."><a name="34451"><span class="ref">[34451] Iª-IIae q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod supra ostensum est quod actus voluntatis se habet ut formale ad actum exteriorem. Ex formali autem et materiali fit unum. Ergo est una bonitas actus interioris et exterioris.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 co."><a name="34452"><span class="ref">[34452] Iª-IIae q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, actus interior voluntatis et actus exterior, prout considerantur in genere moris, sunt unus actus. Contingit autem quandoque actum qui est unus subiecto, habere plures rationes bonitatis vel malitiae; et quandoque unam tantum. Sic ergo dicendum quod quandoque est eadem bonitas vel malitia interioris et exterioris actus; quandoque alia et alia. Sicut enim iam dictum est, praedictae duae bonitates vel malitiae, scilicet interioris et exterioris actus, ad invicem ordinantur. Contingit autem in his quae ad aliud ordinantur, quod aliquid est bonum ex hoc solum quod ad aliud ordinatur, sicut potio amara ex hoc solo est bona, quod est sanativa. Unde non est alia bonitas sanitatis et potionis, sed una et eadem. Quandoque vero illud quod ad aliud ordinatur, habet in se aliquam rationem boni, etiam praeter ordinem ad aliud bonum, sicut medicina saporosa habet rationem boni delectabilis, praeter hoc quod est sanativa. Sic ergo dicendum quod, quando actus exterior est bonus vel malus solum ex ordine ad finem, tunc est omnino eadem bonitas vel malitia actus voluntatis, qui per se respicit finem, et actus exterioris, qui respicit finem mediante actu voluntatis. Quando autem actus exterior habet bonitatem vel malitiam secundum se, scilicet secundum materiam vel circumstantias, tunc bonitas exterioris actus est una, et bonitas voluntatis quae est ex fine, est alia, ita tamen quod et bonitas finis ex voluntate redundat in actum exteriorem, et bonitas materiae et circumstantiarum redundat in actum voluntatis, sicut iam dictum est.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 ad 1"><a name="34453"><span class="ref">[34453] Iª-IIae q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa probat quod actus interior et exterior sunt diversi secundum genus naturae. Sed tamen ex eis sic diversis constituitur unum in genere moris, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 ad 2"><a name="34454"><span class="ref">[34454] Iª-IIae q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dicitur in VI Ethic., virtutes morales ordinantur ad ipsos actus virtutum, qui sunt quasi fines; prudentia autem, quae est in ratione, ad ea quae sunt ad finem. Et propter hoc requiruntur diversae virtutes. Sed ratio recta de ipso fine virtutum non habet aliam bonitatem quam bonitatem virtutis, secundum quod bonitas rationis participatur in qualibet virtute.</p><p title="I-II q. 20 a. 3 ad 3"><a name="34455"><span class="ref">[34455] Iª-IIae q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quando aliquid ex uno derivatur in alterum sicut ex causa agente univoca, tunc aliud est quod est in utroque, sicut cum calidum calefacit, alius numero est calor calefacientis, et calor calefacti, licet idem specie. Sed quando aliquid derivatur ab uno in alterum secundum analogiam vel proportionem, tunc est tantum unum numero, sicut a sano quod est in corpore animalis, derivatur sanum ad medicinam et urinam; nec alia sanitas est medicinae et urinae, quam sanitas animalis, quam medicina facit, et urina significat. Et hoc modo a bonitate voluntatis derivatur bonitas actus exterioris, et e converso, scilicet secundum ordinem unius ad alterum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="34456"><span class="ref">[34456] Iª-IIae q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod exterior actus non addat in bonitate vel malitia supra actum interiorem. Dicit enim Chrysostomus, super Matth., <i>voluntas est quae aut remuneratur pro bono, aut condemnatur pro malo</i>. Opera autem testimonia sunt voluntatis. Non ergo quaerit Deus opera propter se, ut sciat quomodo iudicet; sed propter alios, ut omnes intelligant quia iustus est Deus. Sed malum vel bonum magis est aestimandum secundum iudicium Dei, quam secundum iudicium hominum. Ergo actus exterior nihil addit ad bonitatem vel malitiam super actum interiorem.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="34457"><span class="ref">[34457] Iª-IIae q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, una et eadem est bonitas interioris et exterioris actus, ut dictum est. Sed augmentum fit per additionem unius ad alterum. Ergo actus exterior non addit in bonitate vel malitia super actum interiorem.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="34458"><span class="ref">[34458] Iª-IIae q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, tota bonitas creaturae nihil addit supra bonitatem divinam, quia tota derivatur a bonitate divina. Sed bonitas actus exterioris quandoque tota derivatur ex bonitate actus interioris, quandoque autem e converso, ut dictum est. Non ergo unum eorum addit in bonitate vel malitia super alterum.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 s. c."><a name="34459"><span class="ref">[34459] Iª-IIae q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, omne agens intendit consequi bonum et vitare malum. Si ergo per actum exteriorem nihil additur de bonitate vel malitia, frustra qui habet bonam voluntatem vel malam, facit opus bonum, aut desistit a malo opere. Quod est inconveniens.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 co."><a name="34460"><span class="ref">[34460] Iª-IIae q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, si loquamur de bonitate exterioris actus quam habet ex voluntate finis, tunc actus exterior nihil addit ad bonitatem, nisi contingat ipsam voluntatem secundum se fieri meliorem in bonis, vel peiorem in malis. Quod quidem videtur posse contingere tripliciter. Uno modo, secundum numerum. Puta, cum aliquis vult aliquid facere bono fine vel malo, et tunc quidem non facit, postmodum autem vult et facit; duplicatur actus voluntatis, et sic fit duplex bonum vel duplex malum. Alio modo, quantum ad extensionem. Puta, cum aliquis vult facere aliquid bono fine vel malo et propter aliquod impedimentum desistit; alius autem continuat motum voluntatis quousque opere perficiat; manifestum est quod huiusmodi voluntas est diuturnior in bono vel malo, et secundum hoc est peior vel melior. Tertio, secundum intensionem. Sunt enim quidam actus exteriores qui, inquantum sunt delectabiles vel poenosi, nati sunt intendere voluntatem vel remittere. Constat autem quod quanto voluntas intensius tendit in bonum vel malum, tanto est melior vel peior. Si autem loquamur de bonitate actus exterioris quam habet secundum materiam et debitas circumstantias, sic comparatur ad voluntatem ut terminus et finis. Et hoc modo addit ad bonitatem vel malitiam voluntatis, quia omnis inclinatio vel motus perficitur in hoc quod consequitur finem, vel attingit terminum. Unde non est perfecta voluntas, nisi sit talis quae, opportunitate data, operetur. Si vero possibilitas desit, voluntate existente perfecta, ut operaretur si posset; defectus perfectionis quae est ex actu exteriori, est simpliciter involuntarium. Involuntarium autem, sicut non meretur poenam vel praemium in operando bonum aut malum, ita non tollit aliquid de praemio vel de poena, si homo involuntarie simpliciter deficiat ad faciendum bonum vel malum.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 ad 1"><a name="34461"><span class="ref">[34461] Iª-IIae q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Chrysostomus loquitur, quando voluntas hominis est consummata, et non cessatur ab actu nisi propter impotentiam faciendi.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 ad 2"><a name="34462"><span class="ref">[34462] Iª-IIae q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de bonitate actus exterioris quam habet a voluntate finis. Sed bonitas actus exterioris quam habet ex materia et circumstantiis, est alia a bonitate voluntatis quae est ex fine, non autem alia a bonitate voluntatis quam habet ex ipso actu volito, sed comparatur ad ipsam ut ratio et causa eius, sicut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 20 a. 4 ad 3"><a name="34463"><span class="ref">[34463] Iª-IIae q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc etiam patet solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 1"><a name="34464"><span class="ref">[34464] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus. Effectus enim virtute praeexistit in causa. Sed eventus consequuntur actus sicut effectus causas. Ergo virtute praeexistunt in actibus. Sed unumquodque secundum suam virtutem iudicatur bonum vel malum, nam virtus est quae bonum facit habentem, ut dicitur in II Ethic. Ergo eventus addunt ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 2"><a name="34465"><span class="ref">[34465] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, bona quae faciunt auditores, sunt effectus quidam consequentes ex praedicatione doctoris. Sed huiusmodi bona redundant ad meritum praedicatoris, ut patet per id quod dicitur Philipp. IV, <i>fratres mei carissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona mea</i>. Ergo eventus sequens addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 3"><a name="34466"><span class="ref">[34466] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, poena non additur nisi crescente culpa, unde dicitur Deut. XXV, <i>pro mensura peccati, erit et plagarum modus</i>. Sed ex eventu sequente additur ad poenam, dicitur enim Exod. XXI, <i>quod si bos fuerit cornupeta ab heri et nudius tertius, et contestati sunt dominum eius, nec recluserit eum, occideritque virum aut mulierem; et bos lapidibus obruetur, et dominum eius occident</i>. Non autem occideretur, si bos non occidisset hominem, etiam non reclusus. Ergo eventus sequens addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 arg. 4"><a name="34467"><span class="ref">[34467] Iª-IIae q. 20 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, si aliquis ingerat causam mortis percutiendo vel sententiam dando, et mors non sequatur, non contrahitur irregularitas. Contraheretur autem si mors sequeretur. Ergo eventus sequens addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 s. c."><a name="34468"><span class="ref">[34468] Iª-IIae q. 20 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, eventus sequens non facit actum malum qui erat bonus, nec bonum qui erat malus. Puta si aliquis det eleemosynam pauperi, qua ille abutatur ad peccatum, nihil deperit ei qui eleemosynam fecit, et similiter si aliquis patienter ferat iniuriam sibi factam, non propter hoc excusatur ille qui fecit. Ergo eventus sequens non addit ad bonitatem vel malitiam actus.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 co."><a name="34469"><span class="ref">[34469] Iª-IIae q. 20 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod eventus sequens aut est praecogitatus, aut non. Si est praecogitatus, manifestum est quod addit ad bonitatem vel malitiam. Cum enim aliquis cogitans quod ex opere suo multa mala possunt sequi, nec propter hoc dimittit, ex hoc apparet voluntas eius esse magis inordinata. Si autem eventus sequens non sit praecogitatus, tunc distinguendum est. Quia si per se sequitur ex tali actu, et ut in pluribus, secundum hoc eventus sequens addit ad bonitatem vel malitiam actus, manifestum est enim meliorem actum esse ex suo genere, ex quo possunt plura bona sequi; et peiorem, ex quo nata sunt plura mala sequi. Si vero per accidens, et ut in paucioribus, tunc eventus sequens non addit ad bonitatem vel ad malitiam actus, non enim datur iudicium de re aliqua secundum illud quod est per accidens, sed solum secundum illud quod est per se.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 1"><a name="34470"><span class="ref">[34470] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod virtus causae existimatur secundum effectus per se, non autem secundum effectus per accidens.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 2"><a name="34471"><span class="ref">[34471] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bona quae auditores faciunt, consequuntur ex praedicatione doctoris sicut effectus per se. Unde redundant ad praemium praedicatoris, et praecipue quando sunt praeintenta.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 3"><a name="34472"><span class="ref">[34472] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod eventus ille pro quo illi poena infligenda mandatur, et per se sequitur ex tali causa, et iterum ponitur ut praecogitatus. Et ideo imputatur ad poenam.</p><p title="I-II q. 20 a. 5 ad 4"><a name="34473"><span class="ref">[34473] Iª-IIae q. 20 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod ratio illa procederet, si irregularitas sequeretur culpam. Non autem sequitur culpam, sed factum, propter aliquem defectum sacramenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 20 a. 6 arg. 1"><a name="34474"><span class="ref">[34474] Iª-IIae q. 20 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod unus actus possit esse bonus et malus. Motus enim est unus qui est continuus, ut dicitur in V Physic. Sed unus motus continuus potest esse bonus et malus, puta si aliquis, continue ad Ecclesiam vadens, primo quidem intendat inanem gloriam, postea intendat Deo servire. Ergo unus actus potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 arg. 2"><a name="34475"><span class="ref">[34475] Iª-IIae q. 20 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum philosophum, in III Physic., actio et passio sunt unus actus. Sed potest esse passio bona, sicut Christi; et actio mala, sicut Iudaeorum. Ergo unus actus potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 arg. 3"><a name="34476"><span class="ref">[34476] Iª-IIae q. 20 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum servus sit quasi instrumentum domini, actio servi est actio domini, sicut actio instrumenti est actio artificis. Sed potest contingere quod actio servi procedat ex bona voluntate domini, et sic sit bona, et ex mala voluntate servi, et sic sit mala. Ergo idem actus potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 s. c."><a name="34477"><span class="ref">[34477] Iª-IIae q. 20 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, contraria non possunt esse in eodem. Sed bonum et malum sunt contraria. Ergo unus actus non potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 co."><a name="34478"><span class="ref">[34478] Iª-IIae q. 20 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nihil prohibet aliquid esse unum, secundum quod est in uno genere; et esse multiplex, secundum quod refertur ad aliud genus. Sicut superficies continua est una, secundum quod consideratur in genere quantitatis, tamen est multiplex, secundum quod refertur ad genus coloris, si partim sit alba, et partim nigra. Et secundum hoc, nihil prohibet aliquem actum esse unum secundum quod refertur ad genus naturae, qui tamen non est unus secundum quod refertur ad genus moris, sicut et e converso, ut dictum est. Ambulatio enim continua est unus actus secundum genus naturae, potest tamen contingere quod sint plures secundum genus moris, si mutetur ambulantis voluntas, quae est principium actuum moralium. Si ergo accipiatur unus actus prout est in genere moris, impossibile est quod sit bonus et malus bonitate et malitia morali. Si tamen sit unus unitate naturae, et non unitate moris, potest esse bonus et malus.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 ad 1"><a name="34479"><span class="ref">[34479] Iª-IIae q. 20 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ille motus continuus qui procedit ex diversa intentione, licet sit unus unitate naturae, non est tamen unus unitate moris.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 ad 2"><a name="34480"><span class="ref">[34480] Iª-IIae q. 20 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod actio et passio pertinent ad genus moris, inquantum habent rationem voluntarii. Et ideo secundum quod diversa voluntate dicuntur voluntaria, secundum hoc sunt duo moraliter, et potest ex una parte inesse bonum, et ex alia malum.</p><p title="I-II q. 20 a. 6 ad 3"><a name="34481"><span class="ref">[34481] Iª-IIae q. 20 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod actus servi, inquantum procedit ex voluntate servi, non est actus domini, sed solum inquantum procedit ex mandato domini. Unde sic non facit ipsum malum mala voluntas servi.</p></div></div><div id="q21" class="q"><h2>Quaestio 21</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 21 pr."><a name="34482"><span class="ref">[34482] Iª-IIae q. 21 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae consequuntur actus humanos ratione bonitatis vel malitiae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum actus humanus, inquantum est bonus vel malus, habeat rationem rectitudinis vel peccati. Secundo, utrum habeat rationem laudabilis vel culpabilis. Tertio, utrum habeat rationem meriti vel demeriti. Quarto, utrum habeat rationem meriti vel demeriti apud Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="34483"><span class="ref">[34483] Iª-IIae q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod actus humanus, inquantum est bonus vel malus, non habeat rationem rectitudinis vel peccati. Peccata enim sunt monstra in natura, ut dicitur in II Physic. Monstra autem non sunt actus, sed sunt quaedam res generatae praeter ordinem naturae. Ea autem quae sunt secundum artem et rationem, imitantur ea quae sunt secundum naturam, ut ibidem dicitur. Ergo actus ex hoc quod est inordinatus et malus, non habet rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="34484"><span class="ref">[34484] Iª-IIae q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, peccatum, ut dicitur in II Physic., accidit in natura et arte, cum non pervenitur ad finem intentum a natura vel arte. Sed bonitas vel malitia actus humani maxime consistit in intentione finis, et eius prosecutione. Ergo videtur quod malitia actus non inducat rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="34485"><span class="ref">[34485] Iª-IIae q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si malitia actus induceret rationem peccati, sequeretur quod ubicumque esset malum, ibi esset peccatum. Hoc autem est falsum, nam poena, licet habeat rationem mali, non tamen habet rationem peccati. Non ergo ex hoc quod aliquis actus est malus, habet rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 s. c."><a name="34486"><span class="ref">[34486] Iª-IIae q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, bonitas actus humani, ut supra ostensum est, principaliter dependet a lege aeterna, et per consequens malitia eius in hoc consistit, quod discordat a lege aeterna. Sed hoc facit rationem peccati, dicit enim Augustinus, XXII contra Faustum, quod <i>peccatum est dictum, vel factum, vel concupitum aliquid contra legem aeternam</i>. Ergo actus humanus ex hoc quod est malus, habet rationem peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 co."><a name="34487"><span class="ref">[34487] Iª-IIae q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod malum in plus est quam peccatum, sicut et bonum in plus est quam rectum. Quaelibet enim privatio boni in quocumque constituit rationem mali, sed peccatum proprie consistit in actu qui agitur propter finem aliquem, cum non habet debitum ordinem ad finem illum. Debitus autem ordo ad finem secundum aliquam regulam mensuratur. Quae quidem regula in his quae secundum naturam agunt, est ipsa virtus naturae, quae inclinat in talem finem. Quando ergo actus procedit a virtute naturali secundum naturalem inclinationem in finem, tunc servatur rectitudo in actu, quia medium non exit ab extremis, scilicet actus ab ordine activi principii ad finem. Quando autem a rectitudine tali actus aliquis recedit, tunc incidit ratio peccati. In his vero quae aguntur per voluntatem, regula proxima est ratio humana; regula autem suprema est lex aeterna. Quando ergo actus hominis procedit in finem secundum ordinem rationis et legis aeternae, tunc actus est rectus, quando autem ab hac rectitudine obliquatur, tunc dicitur esse peccatum. Manifestum est autem ex praemissis quod omnis actus voluntarius est malus per hoc quod recedit ab ordine rationis et legis aeternae, et omnis actus bonus concordat rationi et legi aeternae. Unde sequitur quod actus humanus ex hoc quod est bonus vel malus, habeat rationem rectitudinis vel peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 ad 1"><a name="34488"><span class="ref">[34488] Iª-IIae q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod monstra dicuntur esse peccata, inquantum producta sunt ex peccato in actu naturae existente.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 ad 2"><a name="34489"><span class="ref">[34489] Iª-IIae q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod duplex est finis, scilicet ultimus, et propinquus. In peccato autem naturae, deficit quidem actus a fine ultimo, qui est perfectio generati; non tamen deficit a quocumque fine proximo; operatur enim natura aliquid formando. Similiter in peccato voluntatis, semper est defectus ab ultimo fine intento, quia nullus actus voluntarius malus est ordinabilis ad beatitudinem, quae est ultimus finis, licet non deficiat ab aliquo fine proximo, quem voluntas intendit et consequitur. Unde etiam cum ipsa intentio huius finis ordinetur ad finem ultimum, in ipsa intentione huiusmodi finis potest inveniri ratio rectitudinis et peccati.</p><p title="I-II q. 21 a. 1 ad 3"><a name="34490"><span class="ref">[34490] Iª-IIae q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod unumquodque ordinatur ad finem per actum suum, et ideo ratio peccati, quae consistit in deviatione ab ordine ad finem, proprie consistit in actu. Sed poena respicit personam peccantem, ut in primo dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="34491"><span class="ref">[34491] Iª-IIae q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod actus humanus, ex hoc quod est bonus vel malus, non habeat rationem laudabilis vel culpabilis. <i>Peccatum enim contingit etiam in his quae aguntur a natura</i>, ut dicitur in II Physic. Sed tamen ea quae sunt naturalia, non sunt laudabilia nec culpabilia, ut dicitur in III Ethic. Ergo actus humanus, ex hoc quod est malus vel peccatum, non habet rationem culpae, et per consequens nec ex hoc quod est bonus, habet rationem laudabilis.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="34492"><span class="ref">[34492] Iª-IIae q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut contingit peccatum in actibus moralibus, ita et in actibus artis, quia, ut dicitur in II Physic., <i>peccat grammaticus non recte scribens, et medicus non recte dans potionem</i>. Sed non culpatur artifex ex hoc quod aliquod malum facit, quia ad industriam artificis pertinet quod possit et bonum opus facere et malum, cum voluerit. Ergo videtur quod etiam actus moralis, ex hoc quod est malus, non habeat rationem culpabilis.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 arg. 3"><a name="34493"><span class="ref">[34493] Iª-IIae q. 21 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom., quod malum est infirmum et impotens. Sed infirmitas vel impotentia vel tollit vel diminuit rationem culpae. Non ergo actus humanus est culpabilis ex hoc quod est malus.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 s. c."><a name="34494"><span class="ref">[34494] Iª-IIae q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, quod <i>laudabilia sunt virtutum opera; vituperabilia autem, vel culpabilia, opera contraria</i>. Sed actus boni sunt actus virtutis, quia <i>virtus est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum reddit</i>, ut dicitur in II Ethic., unde actus oppositi sunt actus mali. Ergo actus humanus ex hoc quod est bonus vel malus, habet rationem laudabilis vel culpabilis.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 co."><a name="34495"><span class="ref">[34495] Iª-IIae q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut malum est in plus quam peccatum, ita peccatum est in plus quam culpa. Ex hoc enim dicitur aliquis actus culpabilis vel laudabilis, quod imputatur agenti, nihil enim est aliud laudari vel culpari, quam imputari alicui malitiam vel bonitatem sui actus. Tunc autem actus imputatur agenti, quando est in potestate ipsius, ita quod habeat dominium sui actus. Hoc autem est in omnibus actibus voluntariis, quia per voluntatem homo dominium sui actus habet, ut ex supradictis patet. Unde relinquitur quod bonum vel malum in solis actibus voluntariis constituit rationem laudis vel culpae; in quibus idem est malum, peccatum et culpa.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 ad 1"><a name="34496"><span class="ref">[34496] Iª-IIae q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod actus naturales non sunt in potestate naturalis agentis, cum natura sit determinata ad unum. Et ideo, licet in actibus naturalibus sit peccatum, non tamen est ibi culpa.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 ad 2"><a name="34497"><span class="ref">[34497] Iª-IIae q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio aliter se habet in artificialibus et aliter in moralibus. In artificialibus enim ratio ordinatur ad finem particularem, quod est aliquid per rationem excogitatum. In moralibus autem ordinatur ad finem communem totius humanae vitae. Finis autem particularis ordinatur ad finem communem. Cum ergo peccatum sit per deviationem ab ordine ad finem, ut dictum est, in actu artis contingit dupliciter esse peccatum. Uno modo, per deviationem a fine particulari intento ab artifice, et hoc peccatum erit proprium arti; puta si artifex, intendens facere bonum opus, faciat malum, vel intendens facere malum, faciat bonum. Alio modo, per deviationem a fine communi humanae vitae, et hoc modo dicetur peccare, si intendat facere malum opus, et faciat, per quod alius decipiatur. Sed hoc peccatum non est proprium artificis inquantum artifex, sed inquantum homo est. Unde ex primo peccato culpatur artifex inquantum artifex, sed ex secundo culpatur homo inquantum homo. Sed in moralibus, ubi attenditur ordo rationis ad finem communem humanae vitae, semper peccatum et malum attenditur per deviationem ab ordine rationis ad finem communem humanae vitae. Et ideo culpatur ex tali peccato homo et inquantum est homo, et inquantum est moralis. Unde philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>in arte volens peccans est eligibilior; circa prudentiam autem minus, sicut et in virtutibus moralibus</i>, quarum prudentia est directiva.</p><p title="I-II q. 21 a. 2 ad 3"><a name="34498"><span class="ref">[34498] Iª-IIae q. 21 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illa infirmitas quae est in malis voluntariis, subiacet potestati hominis. Et ideo nec tollit nec diminuit rationem culpae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="34499"><span class="ref">[34499] Iª-IIae q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod actus humanus non habeat rationem meriti et demeriti, propter suam bonitatem vel malitiam. Meritum enim et demeritum dicitur per ordinem ad retributionem, quae locum solum habet in his quae ad alterum sunt. Sed non omnes actus humani boni vel mali sunt ad alterum, sed quidam sunt ad seipsum. Ergo non omnis actus humanus bonus vel malus habet rationem meriti vel demeriti.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="34500"><span class="ref">[34500] Iª-IIae q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullus meretur poenam vel praemium ex hoc quod disponit ut vult de eo cuius est dominus, sicut si homo destruat rem suam, non punitur, sicut si destrueret rem alterius. Sed homo est dominus suorum actuum. Ergo ex hoc quod bene vel male disponit de suo actu, non meretur poenam vel praemium.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 arg. 3"><a name="34501"><span class="ref">[34501] Iª-IIae q. 21 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ex hoc quod aliquis sibi ipsi acquirit bonum, non meretur ut ei bene fiat ab alio, et eadem ratio est de malis. Sed ipse actus bonus est quoddam bonum et perfectio agentis, actus autem inordinatus est quoddam malum ipsius. Non ergo ex hoc quod homo facit malum actum vel bonum, meretur vel demeretur.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 s. c."><a name="34502"><span class="ref">[34502] Iª-IIae q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Isaiae III, <i>dicite iusto quoniam bene, quoniam fructum adinventionum suarum comedet. Vae impio in malum, retributio enim manuum eius fiet ei</i>.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 co."><a name="34503"><span class="ref">[34503] Iª-IIae q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod meritum et demeritum dicuntur in ordine ad retributionem quae fit secundum iustitiam. Retributio autem secundum iustitiam fit alicui ex eo quod agit in profectum vel nocumentum alterius. Est autem considerandum quod unusquisque in aliqua societate vivens, est aliquo modo pars et membrum totius societatis. Quicumque ergo agit aliquid in bonum vel malum alicuius in societate existentis, hoc redundat in totam societatem sicut qui laedit manum, per consequens laedit hominem. Cum ergo aliquis agit in bonum vel malum alterius singularis personae, cadit ibi dupliciter ratio meriti vel demeriti. Uno modo, secundum quod debetur ei retributio a singulari persona quam iuvat vel offendit. Alio modo, secundum quod debetur ei retributio a toto collegio. Quando vero aliquis ordinat actum suum directe in bonum vel malum totius collegii, debetur ei retributio primo quidem et principaliter a toto collegio, secundario vero, ab omnibus collegii partibus. Cum vero aliquis agit quod in bonum proprium vel malum vergit, etiam debetur ei retributio, inquantum etiam hoc vergit in commune secundum quod ipse est pars collegii, licet non debeatur ei retributio inquantum est bonum vel malum singularis personae, quae est eadem agenti, nisi forte a seipso secundum quandam similitudinem, prout est iustitia hominis ad seipsum. Sic igitur patet quod actus bonus vel malus habet rationem laudabilis vel culpabilis, secundum quod est in potestate voluntatis; rationem vero rectitudinis et peccati, secundum ordinem ad finem; rationem vero meriti et demeriti, secundum retributionem iustitiae ad alterum.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 ad 1"><a name="34504"><span class="ref">[34504] Iª-IIae q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod quandoque actus hominis boni vel mali, etsi non ordinantur ad bonum vel malum alterius singularis personae, tamen ordinantur ad bonum vel ad malum alterius quod est ipsa communitas.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 ad 2"><a name="34505"><span class="ref">[34505] Iª-IIae q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo, qui habet dominium sui actus, ipse etiam, inquantum est alterius, scilicet communitatis, cuius est pars meretur aliquid vel demeretur, inquantum actus suos bene vel male disponit, sicut etiam si alia sua, de quibus communitati servire debet, bene vel male dispenset.</p><p title="I-II q. 21 a. 3 ad 3"><a name="34506"><span class="ref">[34506] Iª-IIae q. 21 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hoc ipsum bonum vel malum quod aliquis sibi facit per suum actum, redundat in communitatem, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="34507"><span class="ref">[34507] Iª-IIae q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod actus hominis bonus vel malus non habeat rationem meriti vel demeriti per comparationem ad Deum. Quia, ut dictum est, meritum et demeritum importat ordinem ad recompensationem profectus vel damni ad alterum illati. Sed actus hominis bonus vel malus non cedit in aliquem profectum vel damnum ipsius Dei, dicitur enim Iob XXXV, <i>si peccaveris quid ei nocebis? Porro si iuste egeris, quid donabis ei?</i> Ergo actus hominis bonus vel malus non habet rationem meriti vel demeriti apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="34508"><span class="ref">[34508] Iª-IIae q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, instrumentum nihil meretur vel demeretur apud eum qui utitur instrumento, quia tota actio instrumenti est utentis ipso. Sed homo in agendo est instrumentum divinae virtutis principaliter ipsum moventis, unde dicitur Isaiae X, <i>numquid gloriabitur securis contra eum qui secat in ea? Aut exaltabitur serra contra eum a quo trahitur?</i> Ubi manifeste hominem agentem comparat instrumento. Ergo homo, bene agendo vel male, nihil meretur vel demeretur apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="34509"><span class="ref">[34509] Iª-IIae q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, actus humanus habet rationem meriti vel demeriti, inquantum ordinatur ad alterum. Sed non omnes actus humani ordinantur ad Deum. Ergo non omnes actus boni vel mali habent rationem meriti vel demeriti apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 s. c."><a name="34510"><span class="ref">[34510] Iª-IIae q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Eccle. ult., <i>cuncta quae fiunt adducet Deus in iudicium, sive bonum sit sive malum</i>. Sed iudicium importat retributionem, respectu cuius meritum et demeritum dicitur. Ergo omnis actus hominis bonus vel malus habet rationem meriti vel demeriti apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 co."><a name="34511"><span class="ref">[34511] Iª-IIae q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, actus alicuius hominis habet rationem meriti vel demeriti, secundum quod ordinatur ad alterum, vel ratione eius, vel ratione communitatis. Utroque autem modo actus nostri boni vel mali habent rationem meriti vel demeriti apud Deum. Ratione quidem ipsius, inquantum est ultimus hominis finis, est autem debitum ut ad finem ultimum omnes actus referantur, ut supra habitum est. Unde qui facit actum malum non referibilem in Deum, non servat honorem Dei, qui ultimo fini debetur. Ex parte vero totius communitatis universi, quia in qualibet communitate ille qui regit communitatem, praecipue habet curam boni communis, unde ad eum pertinet retribuere pro his quae bene vel male fiunt in communitate. Est autem Deus gubernator et rector totius universi, sicut in primo habitum est, et specialiter rationalium creaturarum. Unde manifestum est quod actus humani habent rationem meriti vel demeriti per comparationem ad ipsum, alioquin sequeretur quod Deus non haberet curam de actibus humanis.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 ad 1"><a name="34512"><span class="ref">[34512] Iª-IIae q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod per actum hominis Deo secundum se nihil potest accrescere vel deperire, sed tamen homo, quantum in se est, aliquid subtrahit Deo, vel ei exhibet, cum servat vel non servat ordinem quem Deus instituit.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 ad 2"><a name="34513"><span class="ref">[34513] Iª-IIae q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo sic movetur a Deo ut instrumentum, quod tamen non excluditur quin moveat seipsum per liberum arbitrium, ut ex supradictis patet. Et ideo per suum actum meretur vel demeretur apud Deum.</p><p title="I-II q. 21 a. 4 ad 3"><a name="34514"><span class="ref">[34514] Iª-IIae q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homo non ordinatur ad communitatem politicam secundum se totum, et secundum omnia sua, et ideo non oportet quod quilibet actus eius sit meritorius vel demeritorius per ordinem ad communitatem politicam. Sed totum quod homo est, et quod potest et habet, ordinandum est ad Deum, et ideo omnis actus hominis bonus vel malus habet rationem meriti vel demeriti apud Deum, quantum est ex ipsa ratione actus.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth2001.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> <a href="sth2022.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> </div></body> </html>