Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3057.html @ 90:f5ba56cfd1ca
started
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 16 Jun 2013 14:47:31 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 57-60</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LVII ad |
| 22 LX</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3047.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3061.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#41383">II&ordf;-IIae q. 57 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#41384">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#41385">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#41386">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#41387">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#41388">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#41389">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#41390">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#41391">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#41392">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#41393">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#41394">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#41395">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#41396">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#41397">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#41398">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#41399">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#41400">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#41401">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#41402">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#41403">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#41404">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#41405">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#41406">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#41407">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#41408">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#41409">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#41410">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#41411">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#41412">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#41413">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#41414">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#41415">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#41416">II&ordf;-IIae q. 58 pr.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#41417">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#41418">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#41419">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#41420">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 4'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#41421">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 5'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#41422">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 6'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#41423">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 co.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#41424">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#41425">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#41426">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#41427">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 4'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#41428">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 5'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#41429">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 6'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#41430">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#41431">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#41432">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#41433">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 4'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#41434">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 s. c.'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#41435">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 co.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#41436">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 1'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#41437">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 2'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#41438">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 3'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#41439">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 4'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#41440">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 1'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#41441">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 2'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#41442">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 3'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#41443">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 s. c.'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#41444">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 co.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#41445">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#41446">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#41447">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#41448">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 1'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#41449">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 2'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#41450">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 3'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#41451">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 s. c.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#41452">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 co.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#41453">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#41454">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#41455">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#41456">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 1'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#41457">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 2'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#41458">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 3'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#41459">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 s. c.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#41460">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 co.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#41461">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#41462">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#41463">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#41464">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#41465">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#41466">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#41467">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 4'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#41468">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 s. c.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#41469">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 co.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#41470">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 ad 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#41471">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 ad 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#41472">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 ad 4'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#41473">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 arg. 1'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#41474">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 arg. 2'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#41475">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 arg. 3'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#41476">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 s. c.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#41477">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 co.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#41478">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 ad 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#41479">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 ad 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#41480">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 ad 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#41481">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 arg. 1'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#41482">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 arg. 2'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#41483">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 arg. 3'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#41484">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 s. c.'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#41485">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 co.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#41486">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 ad 1'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#41487">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 ad 2'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#41488">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 ad 3'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#41489">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 arg. 1'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#41490">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 arg. 2'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#41491">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 arg. 3'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#41492">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 s. c.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#41493">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 co.'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#41494">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 ad 1'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#41495">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 ad 2'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#41496">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 ad 3'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#41497">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 arg. 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#41498">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 arg. 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#41499">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 arg. 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#41500">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 s. c.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#41501">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 co.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#41502">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 ad 1'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#41503">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 ad 2'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#41504">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 ad 3'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#41505">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 arg. 1'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#41506">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 arg. 2'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#41507">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 arg. 3'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#41508">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 s. c.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#41509">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 co.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#41510">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 ad 1'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#41511">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 ad 2'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#41512">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 ad 3'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#41513">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 arg. 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#41514">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 arg. 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#41515">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 arg. 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#41516">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 s. c.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#41517">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 co.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#41518">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 ad 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#41519">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 ad 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#41520">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 ad 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#41521">II&ordf;-IIae q. 59 pr.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#41522">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 1'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#41523">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 2'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#41524">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 3'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#41525">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 s. c.'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#41526">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 co.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#41527">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 1'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#41528">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 2'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#41529">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 3'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#41530">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 1'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#41531">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 2'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#41532">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 3'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#41533">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 s. c.'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#41534">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 co.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#41535">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#41536">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#41537">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#41538">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#41539">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#41540">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#41541">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 s. c.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#41542">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 co.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#41543">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 1'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#41544">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 2'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#41545">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 3'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#41546">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#41547">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#41548">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#41549">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 s. c.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#41550">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 co.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#41551">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#41552">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#41553">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#41554">II&ordf;-IIae q. 60 pr.'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#41555">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 1'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#41556">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 2'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#41557">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 3'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#41558">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 4'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#41559">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 s. c.'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#41560">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 co.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#41561">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#41562">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#41563">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#41564">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 4'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#41565">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#41566">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#41567">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#41568">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 s. c.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#41569">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 co.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#41570">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#41571">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#41572">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#41573">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#41574">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#41575">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#41576">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 s. c.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#41577">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 co.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#41578">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#41579">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#41580">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#41581">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#41582">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#41583">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#41584">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 s. c.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#41585">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 co.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#41586">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#41587">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#41588">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#41589">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#41590">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#41591">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#41592">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 s. c.'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#41593">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 co.'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#41594">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#41595">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#41596">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#41597">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#41598">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#41599">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 3'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#41600">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 4'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#41601">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 s. c.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#41602">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 co.'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#41603">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#41604">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#41605">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#41606">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 4'); | |
| 274 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 275 document.write('<BR><BR>'); | |
| 276 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 277 document.write('<\/FORM>'); | |
| 278 // --> | |
| 279 // | |
| 280 </script><br/> | |
| 281 <hr/> | |
| 282 <br/></div><div class="q" id="q57"><h2>Quaestio 57</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 57 pr."><a name="41383"><span class="ref">[41383] IIª-IIae q. 57 pr.</span></a> Consequenter post | |
| 28 | 283 prudentiam considerandum est de iustitia. Circa quam quadruplex |
| 284 consideratio occurrit, prima est de iustitia; secunda, de partibus | |
| 285 eius; tertia, de dono ad hoc pertinente; quarta, de praeceptis ad | |
| 286 iustitiam pertinentibus. Circa iustitiam vero consideranda sunt | |
| 287 quatuor, primo quidem, de iure; secundo, de ipsa iustitia; tertio, | |
| 288 de iniustitia; quarto, de iudicio. Circa primum quaeruntur quatuor. | |
| 289 Primo, utrum ius sit obiectum iustitiae. Secundo, utrum ius | |
| 290 convenienter dividatur in ius naturale et positivum. Tertio, utrum | |
| 291 ius gentium sit ius naturale. Quarto, utrum ius dominativum et | |
| 53 | 292 paternum debeat specialiter distingui.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 57 a. 1 arg. 1"><a name="41384"><span class="ref">[41384] IIª-IIae q. 57 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 293 sic proceditur. Videtur quod ius non sit obiectum iustitiae. Dicit |
| 294 enim celsus iurisconsultus quod ius est ars boni et aequi. Ars | |
| 295 autem non est obiectum iustitiae, sed est per se virtus | |
| 53 | 296 intellectualis. Ergo ius non est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 arg. 2"><a name="41385"><span class="ref">[41385] IIª-IIae q. 57 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 297 lex, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., iuris est species. Lex |
| 298 autem non est obiectum iustitiae, sed magis prudentiae, unde et | |
| 299 philosophus legispositivam partem prudentiae ponit. Ergo ius non | |
| 53 | 300 est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 arg. 3"><a name="41386"><span class="ref">[41386] IIª-IIae q. 57 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 301 iustitia principaliter subiicit hominem Deo, dicit enim Augustinus, |
| 302 libro de moribus Eccles., quod <i>iustitia est amor Deo tantum | |
| 303 serviens, et ob hoc bene imperans ceteris, quae homini subiecta | |
| 304 sunt</i>. Sed ius non pertinet ad divina, sed solum ad humana, | |
| 305 dicit enim Isidorus, in libro Etymol., quod <i>fas lex divina est, | |
| 53 | 306 ius autem lex humana</i>. Ergo ius non est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 s. c."><a name="41387"><span class="ref">[41387] IIª-IIae q. 57 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 307 est quod Isidorus dicit, in eodem, quod ius dictum est quia est |
| 308 iustum. Sed iustum est obiectum iustitiae, dicit enim philosophus, | |
| 309 in V Ethic., quod <i>omnes talem habitum volunt dicere iustitiam a | |
| 310 quo operativi iustorum sunt</i>. Ergo ius est obiectum | |
| 53 | 311 iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 co."><a name="41388"><span class="ref">[41388] IIª-IIae q. 57 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 312 dicendum quod iustitiae proprium est inter alias virtutes ut |
| 313 ordinet hominem in his quae sunt ad alterum. Importat enim | |
| 314 aequalitatem quandam, ut ipsum nomen demonstrat, dicuntur enim | |
| 315 vulgariter ea quae adaequantur iustari. Aequalitas autem ad alterum | |
| 316 est. Aliae autem virtutes perficiunt hominem solum in his quae ei | |
| 317 conveniunt secundum seipsum. Sic igitur illud quod est rectum in | |
| 318 operibus aliarum virtutum, ad quod tendit intentio virtutis quasi | |
| 319 in proprium obiectum, non accipitur nisi per comparationem ad | |
| 320 agentem. Rectum vero quod est in opere iustitiae, etiam praeter | |
| 321 comparationem ad agentem, constituitur per comparationem ad alium, | |
| 322 illud enim in opere nostro dicitur esse iustum quod respondet | |
| 323 secundum aliquam aequalitatem alteri, puta recompensatio mercedis | |
| 324 debitae pro servitio impenso. Sic igitur iustum dicitur aliquid, | |
| 325 quasi habens rectitudinem iustitiae, ad quod terminatur actio | |
| 326 iustitiae, etiam non considerato qualiter ab agente fiat. Sed in | |
| 327 aliis virtutibus non determinatur aliquid rectum nisi secundum quod | |
| 328 aliqualiter fit ab agente. Et propter hoc specialiter iustitiae | |
| 329 prae aliis virtutibus determinatur secundum se obiectum, quod | |
| 330 vocatur iustum. Et hoc quidem est ius. Unde manifestum est quod ius | |
| 53 | 331 est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 ad 1"><a name="41389"><span class="ref">[41389] IIª-IIae q. 57 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 332 ergo dicendum quod consuetum est quod nomina a sui prima |
| 333 impositione detorqueantur ad alia significanda, sicut nomen | |
| 334 medicinae impositum est primo ad significandum remedium quod | |
| 335 praestatur infirmo ad sanandum, deinde tractum est ad significandum | |
| 336 artem qua hoc fit. Ita etiam hoc nomen ius primo impositum est ad | |
| 337 significandum ipsam rem iustam; postmodum autem derivatum est ad | |
| 338 artem qua cognoscitur quid sit iustum; et ulterius ad significandum | |
| 339 locum in quo ius redditur, sicut dicitur aliquis comparere in iure; | |
| 340 et ulterius dicitur etiam ius quod redditur ab eo ad cuius officium | |
| 341 pertinet iustitiam facere, licet etiam id quod decernit sit | |
| 53 | 342 iniquum.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 ad 2"><a name="41390"><span class="ref">[41390] IIª-IIae q. 57 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 343 dicendum quod sicut eorum quae per artem exterius fiunt quaedam |
| 344 ratio in mente artificis praeexistit, quae dicitur regula artis; | |
| 345 ita etiam illius operis iusti quod ratio determinat quaedam ratio | |
| 346 praeexistit in mente, quasi quaedam prudentiae regula. Et hoc si in | |
| 347 scriptum redigatur, vocatur lex, est enim lex, secundum Isidorum, | |
| 348 constitutio scripta. Et ideo lex non est ipsum ius, proprie | |
| 53 | 349 loquendo, sed aliqualis ratio iuris.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 ad 3"><a name="41391"><span class="ref">[41391] IIª-IIae q. 57 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 350 dicendum quod quia iustitia aequalitatem importat, Deo autem non |
| 351 possumus aequivalens recompensare, inde est quod iustum, secundum | |
| 352 perfectam rationem, non possumus reddere Deo. Et propter hoc non | |
| 353 dicitur proprie ius lex divina, sed fas, quia videlicet sufficit | |
| 354 Deo ut impleamus quod possumus. Iustitia tamen ad hoc tendit ut | |
| 355 homo, quantum potest, Deo recompenset, totaliter animam ei | |
| 53 | 356 subiiciens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 57 a. 2 arg. 1"><a name="41392"><span class="ref">[41392] IIª-IIae q. 57 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 357 secundum sic proceditur. Videtur quod ius non convenienter |
| 358 dividatur in ius naturale et ius positivum. Illud enim quod est | |
| 359 naturale est immutabile, et idem apud omnes. Non autem invenitur in | |
| 360 rebus humanis aliquid tale, quia omnes regulae iuris humani in | |
| 361 aliquibus casibus deficiunt, nec habent suam virtutem ubique. Ergo | |
| 53 | 362 non est aliquod ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 arg. 2"><a name="41393"><span class="ref">[41393] IIª-IIae q. 57 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 363 illud dicitur esse positivum quod ex voluntate humana procedit. Sed |
| 364 non ideo aliquid est iustum quia a voluntate humana procedit, | |
| 365 alioquin voluntas hominis iniusta esse non posset. Ergo, cum iustum | |
| 53 | 366 sit idem quod ius, videtur quod nullum sit ius positivum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 arg. 3"><a name="41394"><span class="ref">[41394] IIª-IIae q. 57 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 367 ius divinum non est ius naturale, cum excedat naturam humanam. |
| 368 Similiter etiam non est ius positivum, quia non innititur | |
| 369 auctoritati humanae, sed auctoritati divinae. Ergo inconvenienter | |
| 53 | 370 dividitur ius per naturale et positivum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 s. c."><a name="41395"><span class="ref">[41395] IIª-IIae q. 57 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 371 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>politici iusti hoc |
| 53 | 372 quidem naturale est, hoc autem legale</i>, idest lege positum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 co."><a name="41396"><span class="ref">[41396] IIª-IIae q. 57 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 373 dicendum quod, sicut dictum est, ius, sive iustum, est aliquod opus |
| 374 adaequatum alteri secundum aliquem aequalitatis modum. Dupliciter | |
| 375 autem potest alicui homini aliquid esse adaequatum. Uno quidem | |
| 376 modo, ex ipsa natura rei, puta cum aliquis tantum dat ut tantundem | |
| 377 recipiat. Et hoc vocatur ius naturale. Alio modo aliquid est | |
| 378 adaequatum vel commensuratum alteri ex condicto, sive ex communi | |
| 379 placito, quando scilicet aliquis reputat se contentum si tantum | |
| 380 accipiat. Quod quidem potest fieri dupliciter. Uno modo, per | |
| 381 aliquod privatum condictum, sicut quod firmatur aliquo pacto inter | |
| 382 privatas personas. Alio modo, ex condicto publico, puta cum totus | |
| 383 populus consentit quod aliquid habeatur quasi adaequatum et | |
| 384 commensuratum alteri; vel cum hoc ordinat princeps, qui curam | |
| 385 populi habet et eius personam gerit. Et hoc dicitur ius | |
| 53 | 386 positivum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 ad 1"><a name="41397"><span class="ref">[41397] IIª-IIae q. 57 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 387 ergo dicendum quod illud quod est naturale habenti naturam |
| 388 immutabilem, oportet quod sit semper et ubique tale. Natura autem | |
| 389 hominis est mutabilis. Et ideo id quod naturale est homini potest | |
| 390 aliquando deficere. Sicut naturalem aequalitatem habet ut deponenti | |
| 391 depositum reddatur, et si ita esset quod natura humana semper esset | |
| 392 recta, hoc esset semper servandum. Sed quia quandoque contingit | |
| 393 quod voluntas hominis depravatur, est aliquis casus in quo | |
| 394 depositum non est reddendum, ne homo perversam voluntatem habens | |
| 395 male eo utatur, ut puta si furiosus vel hostis reipublicae arma | |
| 53 | 396 deposita reposcat.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 ad 2"><a name="41398"><span class="ref">[41398] IIª-IIae q. 57 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 397 dicendum quod voluntas humana ex communi condicto potest aliquid |
| 398 facere iustum in his quae secundum se non habent aliquam | |
| 399 repugnantiam ad naturalem iustitiam. Et in his habet locum ius | |
| 400 positivum. Unde philosophus dicit, in V Ethic., quod legale iustum | |
| 401 est <i>quod ex principio quidem nihil differt sic vel aliter, | |
| 402 quando autem ponitur, differt</i>. Sed si aliquid de se | |
| 403 repugnantiam habeat ad ius naturale, non potest voluntate humana | |
| 404 fieri iustum, puta si statuatur quod liceat furari vel adulterium | |
| 405 committere. Unde dicitur Isaiae X, <i>vae qui condunt leges | |
| 53 | 406 iniquas</i>.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 ad 3"><a name="41399"><span class="ref">[41399] IIª-IIae q. 57 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 407 dicendum quod ius divinum dicitur quod divinitus promulgatur. Et |
| 408 hoc quidem partim est de his quae sunt naturaliter iusta, sed tamen | |
| 409 eorum iustitia homines latet, partim autem est de his quae fiunt | |
| 410 iusta institutione divina. Unde etiam ius divinum per haec duo | |
| 411 distingui potest, sicut et ius humanum. Sunt enim in lege divina | |
| 412 quaedam praecepta quia bona, et prohibita quia mala, quaedam vero | |
| 53 | 413 bona quia praecepta, et mala quia prohibita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 57 a. 3 arg. 1"><a name="41400"><span class="ref">[41400] IIª-IIae q. 57 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 414 sic proceditur. Videtur quod ius gentium sit idem cum iure |
| 415 naturali. Non enim omnes homines conveniunt nisi in eo quod est eis | |
| 416 naturale. Sed in iure gentium omnes homines conveniunt, dicit enim | |
| 417 iurisconsultus quod ius gentium est quo gentes humanae utuntur. | |
| 53 | 418 Ergo ius gentium est ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 arg. 2"><a name="41401"><span class="ref">[41401] IIª-IIae q. 57 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 419 servitus inter homines est naturalis, quidam enim sunt naturaliter |
| 420 servi, ut philosophus probat, in I Polit. Sed servitutes pertinent | |
| 421 ad ius gentium, ut Isidorus dicit. Ergo ius gentium est ius | |
| 53 | 422 naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 arg. 3"><a name="41402"><span class="ref">[41402] IIª-IIae q. 57 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 423 ius, ut dictum est, dividitur per ius naturale et positivum. Sed |
| 424 ius gentium non est ius positivum, non enim omnes gentes unquam | |
| 425 convenerunt ut ex communi condicto aliquid statuerent. Ergo ius | |
| 53 | 426 gentium est ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 s. c."><a name="41403"><span class="ref">[41403] IIª-IIae q. 57 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 427 est quod Isidorus dicit, quod ius aut naturale est, aut civile, aut |
| 53 | 428 gentium. Et ita ius gentium distinguitur a iure naturali.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 co."><a name="41404"><span class="ref">[41404] IIª-IIae q. 57 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 429 dicendum quod, sicut dictum est, ius sive iustum naturale est quod |
| 430 ex sui natura est adaequatum vel commensuratum alteri. Hoc autem | |
| 431 potest contingere dupliciter. Uno modo, secundum absolutam sui | |
| 432 considerationem, sicut masculus ex sui ratione habet | |
| 433 commensurationem ad feminam ut ex ea generet, et parens ad filium | |
| 434 ut eum nutriat. Alio modo aliquid est naturaliter alteri | |
| 435 commensuratum non secundum absolutam sui rationem, sed secundum | |
| 436 aliquid quod ex ipso consequitur, puta proprietas possessionum. Si | |
| 437 enim consideretur iste ager absolute, non habet unde magis sit | |
| 438 huius quam illius, sed si consideretur quantum ad opportunitatem | |
| 439 colendi et ad pacificum usum agri, secundum hoc habet quandam | |
| 440 commensurationem ad hoc quod sit unius et non alterius, ut patet | |
| 441 per philosophum, in II Polit. Absolute autem apprehendere aliquid | |
| 442 non solum convenit homini, sed etiam aliis animalibus. Et ideo ius | |
| 443 quod dicitur naturale secundum primum modum, commune est nobis et | |
| 444 aliis animalibus. A iure autem naturali sic dicto recedit ius | |
| 445 gentium, ut iurisconsultus dicit, <i>quia illud omnibus animalibus, | |
| 446 hoc solum hominibus inter se commune est</i>. Considerare autem | |
| 447 aliquid comparando ad id quod ex ipso sequitur, est proprium | |
| 448 rationis. Et ideo hoc quidem est naturale homini secundum rationem | |
| 449 naturalem, quae hoc dictat. Et ideo dicit Gaius iurisconsultus, | |
| 450 <i>quod naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud | |
| 53 | 451 omnes gentes custoditur, vocaturque ius gentium</i>.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 ad 1"><a name="41405"><span class="ref">[41405] IIª-IIae q. 57 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 452 patet responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 ad 2"><a name="41406"><span class="ref">[41406] IIª-IIae q. 57 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 453 dicendum quod hunc hominem esse servum, absolute considerando, |
| 454 magis quam alium, non habet rationem naturalem, sed solum secundum | |
| 455 aliquam utilitatem consequentem, inquantum utile est huic quod | |
| 456 regatur a sapientiori, et illi quod ab hoc iuvetur, ut dicitur in I | |
| 457 Polit. Et ideo servitus pertinens ad ius gentium est naturalis | |
| 53 | 458 secundo modo, sed non primo.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 ad 3"><a name="41407"><span class="ref">[41407] IIª-IIae q. 57 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 459 dicendum quod quia ea quae sunt iuris gentium naturalis ratio |
| 460 dictat, puta ex propinquo habentia aequitatem; inde est quod non | |
| 461 indigent aliqua speciali institutione, sed ipsa naturalis ratio ea | |
| 53 | 462 instituit, ut dictum est in auctoritate inducta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 57 a. 4 arg. 1"><a name="41408"><span class="ref">[41408] IIª-IIae q. 57 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 463 sic proceditur. Videtur quod non debeat specialiter distingui ius |
| 464 paternum et dominativum. Ad iustitiam enim pertinet reddere | |
| 465 unicuique quod suum est; ut dicit Ambrosius, in I de officiis. Sed | |
| 466 ius est obiectum iustitiae, sicut dictum est. Ergo ius ad | |
| 467 unumquemque aequaliter pertinet. Et sic non debet distingui | |
| 53 | 468 specialiter ius patris et domini.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 arg. 2"><a name="41409"><span class="ref">[41409] IIª-IIae q. 57 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 469 ratio iusti est lex, ut dictum est. Sed lex respicit commune bonum |
| 470 civitatis et regni, ut supra habitum est, non autem respicit bonum | |
| 471 privatum unius personae, aut etiam unius familiae. Non ergo debet | |
| 472 esse aliquod speciale ius vel iustum dominativum vel paternum, cum | |
| 53 | 473 dominus et pater pertineant ad domum, ut dicitur in I Polit.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 arg. 3"><a name="41410"><span class="ref">[41410] IIª-IIae q. 57 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 474 multae aliae sunt differentiae graduum in hominibus, ut puta quod |
| 475 quidam sunt milites, quidam sacerdotes, quidam principes. Ergo ad | |
| 53 | 476 eos debet aliquod speciale iustum determinari.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 s. c."><a name="41411"><span class="ref">[41411] IIª-IIae q. 57 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 477 est quod philosophus, in V Ethic., specialiter a iusto politico |
| 53 | 478 distinguit dominativum et paternum, et alia huiusmodi.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 co."><a name="41412"><span class="ref">[41412] IIª-IIae q. 57 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 479 dicendum quod ius, sive iustum dicitur per commensurationem ad |
| 480 alterum. Alterum autem potest dici dupliciter. Uno modo, quod | |
| 481 simpliciter est alterum, sicut quod est omnino distinctum, sicut | |
| 482 apparet in duobus hominibus quorum unus non est sub altero, sed | |
| 483 ambo sunt sub uno principe civitatis. Et inter tales, secundum | |
| 484 philosophum, in V Ethic., est simpliciter iustum. Alio modo dicitur | |
| 485 aliquid alterum non simpliciter, sed quasi aliquid eius existens. | |
| 486 Et hoc modo in rebus humanis filius est aliquid patris, quia | |
| 487 quodammodo est pars eius, ut dicitur in VIII Ethic.; et servus est | |
| 488 aliquid domini, quia est instrumentum eius, ut dicitur in I Polit. | |
| 489 Et ideo patris ad filium non est comparatio sicut ad simpliciter | |
| 490 alterum, et propter hoc non est ibi simpliciter iustum, sed quoddam | |
| 491 iustum, scilicet paternum. Et eadem ratione nec inter dominum et | |
| 492 servum, sed est inter eos dominativum iustum. Uxor autem, quamvis | |
| 493 sit aliquid viri, quia comparatur ad eam sicut ad proprium corpus, | |
| 494 ut patet per apostolum, ad Ephes. V; tamen magis distinguitur a | |
| 495 viro quam filius a patre vel servus a domino, assumitur enim in | |
| 496 quandam socialem vitam matrimonii. Et ideo, ut philosophus dicit, | |
| 497 inter virum et uxorem plus est de ratione iusti quam inter patrem | |
| 498 et filium, vel dominum et servum. Quia tamen vir et uxor habent | |
| 499 immediatam relationem ad domesticam communitatem, ut patet in I | |
| 500 Polit.; ideo inter eos non est etiam simpliciter politicum iustum, | |
| 53 | 501 sed magis iustum oeconomicum.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 ad 1"><a name="41413"><span class="ref">[41413] IIª-IIae q. 57 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 502 ergo dicendum quod ad iustitiam pertinet reddere ius suum |
| 503 unicuique, supposita tamen diversitate unius ad alterum, si quis | |
| 504 enim sibi det quod sibi debetur, non proprie vocatur hoc iustum. Et | |
| 505 quia quod est filii est patris, et quod est servi est domini, ideo | |
| 506 non est proprie iustitia patris ad filium, vel domini ad | |
| 53 | 507 servum.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 ad 2"><a name="41414"><span class="ref">[41414] IIª-IIae q. 57 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 508 dicendum quod filius, inquantum filius, est aliquid patris; et |
| 509 similiter servus, inquantum servus, est aliquid domini. Uterque | |
| 510 tamen prout consideratur ut quidam homo, est aliquid secundum se | |
| 511 subsistens ab aliis distinctum. Et ideo inquantum uterque est homo, | |
| 512 aliquo modo ad eos est iustitia. Et propter hoc etiam aliquae leges | |
| 513 dantur de his quae sunt patris ad filium, vel domini ad servum. Sed | |
| 514 inquantum uterque est aliquid alterius, secundum hoc deficit ibi | |
| 53 | 515 perfecta ratio iusti vel iuris.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 ad 3"><a name="41415"><span class="ref">[41415] IIª-IIae q. 57 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 516 dicendum quod omnes aliae diversitates personarum quae sunt in |
| 517 civitate, habent immediatam relationem ad communitatem civitatis et | |
| 518 ad principem ipsius. Et ideo ad eos est iustum secundum perfectam | |
| 519 rationem iustitiae. Distinguitur tamen istud iustum secundum | |
| 520 diversa officia. Unde et dicitur ius militare vel ius magistratuum | |
| 521 aut sacerdotum, non propter defectum a simpliciter iusto, sicut | |
| 522 dicitur ius paternum et dominativum, sed propter hoc quod unicuique | |
| 523 conditioni personae secundum proprium officium aliquid proprium | |
| 53 | 524 debetur.</p></div></div><div class="q" id="q58"><h2>Quaestio 58</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 58 pr."><a name="41416"><span class="ref">[41416] IIª-IIae q. 58 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 525 considerandum est de iustitia. Circa quam quaeruntur duodecim. |
| 526 Primo, quid sit iustitia. Secundo, utrum iustitia semper sit ad | |
| 527 alterum. Tertio, utrum sit virtus. Quarto, utrum sit in voluntate | |
| 528 sicut in subiecto. Quinto, utrum sit virtus generalis. Sexto, utrum | |
| 529 secundum quod est generalis, sit idem in essentia cum omni virtute. | |
| 530 Septimo, utrum sit aliqua iustitia particularis. Octavo, utrum | |
| 531 iustitia particularis habeat propriam materiam. Nono, utrum sit | |
| 532 circa passiones, vel circa operationes tantum. Decimo, utrum medium | |
| 533 iustitiae sit medium rei. Undecimo, utrum actus iustitiae sit | |
| 534 reddere unicuique quod suum est. Duodecimo, utrum iustitia sit | |
| 53 | 535 praecipua inter alias virtutes morales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 1"><a name="41417"><span class="ref">[41417] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 536 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter definiatur a |
| 537 iurisperitis quod <i>iustitia est constans et perpetua voluntas ius | |
| 538 suum unicuique tribuens. Iustitia enim</i>, secundum philosophum, | |
| 539 in V Ethic., <i>est habitus a quo sunt aliqui operativi iustorum, | |
| 540 et a quo operantur et volunt iusta</i>. Sed voluntas nominat | |
| 541 potentiam, vel etiam actum. Ergo inconvenienter iustitia dicitur | |
| 53 | 542 esse voluntas.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 2"><a name="41418"><span class="ref">[41418] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 543 rectitudo voluntatis non est voluntas, alioquin, si voluntas esset |
| 544 sua rectitudo, sequeretur quod nulla voluntas esset perversa. Sed | |
| 545 secundum Anselmum, in libro de veritate, iustitia est rectitudo. | |
| 53 | 546 Ergo iustitia non est voluntas.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 3"><a name="41419"><span class="ref">[41419] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 547 sola Dei voluntas est perpetua. Si ergo iustitia est perpetua |
| 53 | 548 voluntas, in solo Deo erit iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 4"><a name="41420"><span class="ref">[41420] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 549 omne perpetuum est constans, quia est immutabile. Superflue ergo |
| 550 utrumque ponitur in definitione iustitiae, et perpetuum et | |
| 53 | 551 constans.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 5"><a name="41421"><span class="ref">[41421] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 552 reddere ius unicuique pertinet ad principem. Si igitur iustitia sit |
| 553 ius suum unicuique tribuens, sequetur quod iustitia non sit nisi in | |
| 53 | 554 principe. Quod est inconveniens.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 6"><a name="41422"><span class="ref">[41422] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 555 Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod <i>iustitia est |
| 556 amor Deo tantum serviens</i>. Non ergo reddit unicuique quod suum | |
| 53 | 557 est.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 co."><a name="41423"><span class="ref">[41423] IIª-IIae q. 58 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 558 dicendum quod praedicta iustitiae definitio conveniens est, si |
| 559 recte intelligatur. Cum enim omnis virtus sit habitus qui est | |
| 560 principium boni actus, necesse est quod virtus definiatur per actum | |
| 561 bonum circa propriam materiam virtutis. Est autem iustitia circa ea | |
| 562 quae ad alterum sunt sicut circa propriam materiam, ut infra | |
| 563 patebit. Et ideo actus iustitiae per comparationem ad propriam | |
| 564 materiam et obiectum tangitur cum dicitur, ius suum unicuique | |
| 565 tribuens, quia, ut Isidorus dicit, in libro Etymol., iustus dicitur | |
| 566 quia ius custodit. Ad hoc autem quod aliquis actus circa quamcumque | |
| 567 materiam sit virtuosus, requiritur quod sit voluntarius, et quod | |
| 568 sit stabilis et firmus, quia philosophus dicit, in II Ethic., quod | |
| 569 ad virtutis actum requiritur primo quidem quod operetur sciens, | |
| 570 secundo autem quod eligens et propter debitum finem, tertio quod | |
| 571 immobiliter operetur. Primum autem horum includitur in secundo, | |
| 572 quia quod per ignorantiam agitur est involuntarium, ut dicitur in | |
| 573 III Ethic. et ideo in definitione iustitiae primo ponitur voluntas, | |
| 574 ad ostendendum quod actus iustitiae debet esse voluntarius. Additur | |
| 575 autem de constantia et perpetuitate, ad designandum actus | |
| 576 firmitatem. Et ideo praedicta definitio est completa definitio | |
| 577 iustitiae, nisi quod actus ponitur pro habitu, qui per actum | |
| 578 specificatur, habitus enim ad actum dicitur. Et si quis vellet in | |
| 579 debitam formam definitionis reducere, posset sic dicere, quod | |
| 580 iustitia est habitus secundum quem aliquis constanti et perpetua | |
| 581 voluntate ius suum unicuique tribuit. Et quasi est eadem definitio | |
| 582 cum ea quam philosophus ponit, in V Ethic., dicens quod <i>iustitia | |
| 583 est habitus secundum quem aliquis dicitur operativus secundum | |
| 53 | 584 electionem iusti</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 1"><a name="41424"><span class="ref">[41424] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 585 ergo dicendum quod voluntas hic nominat actum, non potentiam. Est |
| 586 autem consuetum quod apud auctores habitus per actus definiantur, | |
| 587 sicut Augustinus dicit, super Ioan., quod fides est credere quod | |
| 53 | 588 non vides.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 2"><a name="41425"><span class="ref">[41425] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 589 dicendum quod neque etiam iustitia est essentialiter rectitudo, sed |
| 590 causaliter tantum, est enim habitus secundum quem aliquis recte | |
| 53 | 591 operatur et vult.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 3"><a name="41426"><span class="ref">[41426] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 592 dicendum quod voluntas potest dici perpetua dupliciter. Uno modo, |
| 593 ex parte ipsius actus, qui perpetuo durat. Et sic solius Dei | |
| 594 voluntas est perpetua. Alio modo, ex parte obiecti, quia scilicet | |
| 595 aliquis vult perpetuo facere aliquid. Et hoc requiritur ad rationem | |
| 596 iustitiae. Non enim sufficit ad rationem iustitiae quod aliquis | |
| 597 velit ad horam in aliquo negotio servare iustitiam, quia vix | |
| 598 invenitur aliquis qui velit in omnibus iniuste agere, sed | |
| 599 requiritur quod homo habeat voluntatem perpetuo et in omnibus | |
| 53 | 600 iustitiam conservandi.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 4"><a name="41427"><span class="ref">[41427] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 601 dicendum quod quia perpetuum non accipitur secundum durationem |
| 602 perpetuam actus voluntatis, non superflue additur constans, ut | |
| 603 sicut per hoc quod dicitur perpetua voluntas designatur quod | |
| 604 aliquis gerat in proposito perpetuo iustitiam conservandi, ita | |
| 605 etiam per hoc quod dicitur constans designatur quod in hoc | |
| 53 | 606 proposito firmiter perseveret.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 5"><a name="41428"><span class="ref">[41428] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 607 dicendum quod iudex reddit quod suum est per modum imperantis et |
| 608 dirigentis, quia iudex est iustum animatum, et princeps est custos | |
| 609 iusti, ut dicitur in V Ethic. Sed subditi reddunt quod suum est | |
| 53 | 610 unicuique per modum executionis.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 6"><a name="41429"><span class="ref">[41429] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 611 dicendum quod sicut in dilectione Dei includitur dilectio proximi, |
| 612 ut supra dictum est; ita etiam in hoc quod homo servit Deo | |
| 53 | 613 includitur quod unicuique reddat quod debet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 1"><a name="41430"><span class="ref">[41430] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 614 secundum sic proceditur. Videtur quod iustitia non semper sit ad |
| 615 alterum. Dicit enim apostolus, ad Rom. III, quod <i>iustitia Dei | |
| 616 est per fidem Iesu Christi</i>. Sed fides non dicitur per | |
| 53 | 617 comparationem unius hominis ad alterum. Ergo neque iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 2"><a name="41431"><span class="ref">[41431] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 618 secundum Augustinum, in libro de moribus Eccles., ad iustitiam |
| 619 pertinet, ob hoc quod servit Deo, <i>bene imperare ceteris, quae | |
| 620 homini sunt subiecta</i>. Sed appetitus sensitivus est homini | |
| 621 subiectus, ut patet Gen. IV, ubi dicitur, subter te erit appetitus | |
| 622 eius, scilicet peccati, et tu dominaberis illius. Ergo ad iustitiam | |
| 623 pertinet dominari proprio appetitui. Et sic erit iustitia ad | |
| 53 | 624 seipsum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 3"><a name="41432"><span class="ref">[41432] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 625 iustitia Dei est aeterna. Sed nihil aliud fuit Deo coaeternum. Ergo |
| 53 | 626 de ratione iustitiae non est quod sit ad alterum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 4"><a name="41433"><span class="ref">[41433] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 627 sicut operationes quae sunt ad alterum indigent rectificari, ita |
| 628 etiam operationes quae sunt ad seipsum. Sed per iustitiam | |
| 629 rectificantur operationes, secundum illud Prov. XI, <i>iustitia | |
| 630 simplicis dirigit viam eius</i>. Ergo iustitia non solum est circa | |
| 631 ea quae sunt ad alterum, sed etiam circa ea quae sunt ad | |
| 53 | 632 seipsum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 s. c."><a name="41434"><span class="ref">[41434] IIª-IIae q. 58 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 633 est quod Tullius dicit, in I de Offic., quod <i>iustitiae ea ratio |
| 634 est qua societas hominum inter ipsos, et vitae communitas | |
| 635 continetur</i>. Sed hoc importat respectum ad alterum. Ergo | |
| 53 | 636 iustitia est solum circa ea quae sunt ad alterum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 co."><a name="41435"><span class="ref">[41435] IIª-IIae q. 58 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 637 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum nomen iustitiae |
| 638 aequalitatem importet, ex sua ratione iustitia habet quod sit ad | |
| 639 alterum, nihil enim est sibi aequale, sed alteri. Et quia ad | |
| 640 iustitiam pertinet actus humanos rectificare, ut dictum est, | |
| 641 necesse est quod alietas ista quam requirit iustitia, sit | |
| 642 diversorum agere potentium. Actiones autem sunt suppositorum et | |
| 643 totorum, non autem, proprie loquendo, partium et formarum, seu | |
| 644 potentiarum, non enim proprie dicitur quod manus percutiat, sed | |
| 645 homo per manum; neque proprie dicitur quod calor calefaciat, sed | |
| 646 ignis per calorem. Secundum tamen similitudinem quandam haec | |
| 647 dicuntur. Iustitia ergo proprie dicta requirit diversitatem | |
| 648 suppositorum, et ideo non est nisi unius hominis ad alium. Sed | |
| 649 secundum similitudinem accipiuntur in uno et eodem homine diversa | |
| 650 principia actionum quasi diversa agentia, sicut ratio et | |
| 651 irascibilis et concupiscibilis. Et ideo metaphorice in uno et eodem | |
| 652 homine dicitur esse iustitia, secundum quod ratio imperat | |
| 653 irascibili et concupiscibili, et secundum quod hae obediunt | |
| 654 rationi, et universaliter secundum quod unicuique parti hominis | |
| 655 attribuitur quod ei convenit. Unde philosophus, in V Ethic., hanc | |
| 53 | 656 iustitiam appellat secundum metaphoram dictam.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 1"><a name="41436"><span class="ref">[41436] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 657 ergo dicendum quod iustitia quae fit per fidem in nobis, est per |
| 658 quam iustificatur impius, quae quidem in ipsa debita ordinatione | |
| 659 partium animae consistit, sicut supra dictum est, cum de | |
| 660 iustificatione impii ageretur. Hoc autem pertinet ad iustitiam | |
| 661 metaphorice dictam, quae potest inveniri etiam in aliquo solitariam | |
| 53 | 662 vitam agente.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 2"><a name="41437"><span class="ref">[41437] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 663 patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 3"><a name="41438"><span class="ref">[41438] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 664 dicendum quod iustitia Dei est ab aeterno secundum voluntatem et |
| 665 propositum aeternum, et in hoc praecipue iustitia consistit. | |
| 666 Quamvis secundum effectum non sit ab aeterno, quia nihil est Deo | |
| 53 | 667 coaeternum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 4"><a name="41439"><span class="ref">[41439] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 668 dicendum quod actiones quae sunt hominis ad seipsum sufficienter |
| 669 rectificantur rectificatis passionibus per alias virtutes morales. | |
| 670 Sed actiones quae sunt ad alterum indigent speciali rectificatione, | |
| 671 non solum per comparationem ad agentem, sed etiam per comparationem | |
| 672 ad eum ad quem sunt. Et ideo circa eas est specialis virtus, quae | |
| 53 | 673 est iustitia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 58 a. 3 arg. 1"><a name="41440"><span class="ref">[41440] IIª-IIae q. 58 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 674 sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit virtus. Dicitur enim |
| 675 Luc. XVII, <i>cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, | |
| 676 dicite, servi inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus</i>. Sed | |
| 677 non est inutile facere opus virtutis, dicit enim Ambrosius, in II | |
| 678 de Offic., <i>utilitatem non pecuniarii lucri aestimationem | |
| 679 dicimus, sed acquisitionem pietatis</i>. Ergo facere quod quis | |
| 680 debet facere non est opus virtutis. Est autem opus iustitiae. Ergo | |
| 53 | 681 iustitia non est virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 arg. 2"><a name="41441"><span class="ref">[41441] IIª-IIae q. 58 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 682 quod fit ex necessitate non est meritorium. Sed reddere alicui quod |
| 683 suum est, quod pertinet ad iustitiam, est necessitatis. Ergo non | |
| 684 est meritorium. Actibus autem virtutum meremur. Ergo iustitia non | |
| 53 | 685 est virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 arg. 3"><a name="41442"><span class="ref">[41442] IIª-IIae q. 58 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 686 omnis virtus moralis est circa agibilia. Ea autem quae exterius |
| 687 constituuntur non sunt agibilia, sed factibilia, ut patet per | |
| 688 philosophum, in IX Metaphys. Cum igitur ad iustitiam pertineat | |
| 689 exterius facere aliquod opus secundum se iustum, videtur quod | |
| 53 | 690 iustitia non sit virtus moralis.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 s. c."><a name="41443"><span class="ref">[41443] IIª-IIae q. 58 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 691 est quod Gregorius dicit, in II Moral., quod in quatuor virtutibus, |
| 692 scilicet temperantia, prudentia, fortitudine et iustitia, tota boni | |
| 53 | 693 operis structura consurgit.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 co."><a name="41444"><span class="ref">[41444] IIª-IIae q. 58 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 694 dicendum quod virtus humana est <i>quae bonum reddit actum humanum, |
| 695 et ipsum hominem bonum facit</i>. Quod quidem convenit iustitiae. | |
| 696 Actus enim hominis bonus redditur ex hoc quod attingit regulam | |
| 697 rationis, secundum quam humani actus rectificantur. Unde cum | |
| 698 iustitia operationes humanas rectificet, manifestum est quod opus | |
| 699 hominis bonum reddit. Et ut Tullius dicit, in I de Offic., <i>ex | |
| 700 iustitia praecipue viri boni nominantur</i>. Unde, sicut ibidem | |
| 53 | 701 dicit, in ea virtutis splendor est maximus.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 ad 1"><a name="41445"><span class="ref">[41445] IIª-IIae q. 58 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 702 ergo dicendum quod cum aliquis facit quod debet, non affert |
| 703 utilitatem lucri ei cui facit quod debet, sed solum abstinet a | |
| 704 damno eius. Sibi tamen facit utilitatem, inquantum spontanea et | |
| 705 prompta voluntate facit illud quod debet, quod est virtuose agere. | |
| 706 Unde dicitur Sap. VIII quod <i>sapientia Dei sobrietatem et | |
| 707 iustitiam docet, prudentiam et virtutem</i>; quibus in vita nihil | |
| 53 | 708 est utilius hominibus, scilicet virtuosis.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 ad 2"><a name="41446"><span class="ref">[41446] IIª-IIae q. 58 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 709 dicendum quod duplex est necessitas. Una coactionis, et haec, quia |
| 710 repugnat voluntati, tollit rationem meriti. Alia autem est | |
| 711 necessitas ex obligatione praecepti, sive ex necessitate finis, | |
| 712 quando scilicet aliquis non potest consequi finem virtutis nisi hoc | |
| 713 faciat. Et talis necessitas non excludit rationem meriti, inquantum | |
| 714 aliquis hoc quod sic est necessarium voluntarie agit. Excludit | |
| 715 tamen gloriam supererogationis, secundum illud I ad Cor. IX, <i>si | |
| 716 evangelizavero, non est mihi gloria, necessitas enim mihi | |
| 53 | 717 incumbit</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 ad 3"><a name="41447"><span class="ref">[41447] IIª-IIae q. 58 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 718 dicendum quod iustitia non consistit circa exteriores res quantum |
| 719 ad facere, quod pertinet ad artem, sed quantum ad hoc quod utitur | |
| 53 | 720 eis ad alterum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 58 a. 4 arg. 1"><a name="41448"><span class="ref">[41448] IIª-IIae q. 58 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 721 sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit in voluntate sicut in |
| 722 subiecto. Iustitia enim quandoque veritas dicitur. Sed veritas non | |
| 723 est voluntatis, sed intellectus. Ergo iustitia non est in voluntate | |
| 53 | 724 sicut in subiecto.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 arg. 2"><a name="41449"><span class="ref">[41449] IIª-IIae q. 58 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 725 iustitia est circa ea quae sunt ad alterum. Sed ordinare aliquid ad |
| 726 alterum est rationis. Iustitia ergo non est in voluntate sicut in | |
| 53 | 727 subiecto, sed magis in ratione.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 arg. 3"><a name="41450"><span class="ref">[41450] IIª-IIae q. 58 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 728 iustitia non est virtus intellectualis, cum non ordinetur ad |
| 729 cognitionem. Unde relinquitur quod sit virtus moralis. Sed | |
| 730 subiectum virtutis moralis est rationale per participationem, quod | |
| 731 est irascibilis et concupiscibilis, ut patet per philosophum, in I | |
| 732 Ethic. Ergo iustitia non est in voluntate sicut in subiecto, sed | |
| 53 | 733 magis in irascibili et concupiscibili.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 s. c."><a name="41451"><span class="ref">[41451] IIª-IIae q. 58 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 734 est quod Anselmus dicit, quod <i>iustitia est rectitudo voluntatis |
| 53 | 735 propter se servata</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 co."><a name="41452"><span class="ref">[41452] IIª-IIae q. 58 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 736 dicendum quod illa potentia est subiectum virtutis ad cuius |
| 737 potentiae actum rectificandum virtus ordinatur. Iustitia autem non | |
| 738 ordinatur ad dirigendum aliquem actum cognoscitivum, non enim | |
| 739 dicimur iusti ex hoc quod recte aliquid cognoscimus. Et ideo | |
| 740 subiectum iustitiae non est intellectus vel ratio, quae est | |
| 741 potentia cognoscitiva. Sed quia iusti dicimur in hoc quod aliquid | |
| 742 recte agimus; proximum autem principium actus est vis appetitiva; | |
| 743 necesse est quod iustitia sit in aliqua vi appetitiva sicut in | |
| 744 subiecto. Est autem duplex appetitus, scilicet voluntas, quae est | |
| 745 in ratione; et appetitus sensitivus consequens apprehensionem | |
| 746 sensus, qui dividitur per irascibilem et concupiscibilem, ut in | |
| 747 primo habitum est. Reddere autem unicuique quod suum est non potest | |
| 748 procedere ex appetitu sensitivo, quia apprehensio sensitiva non se | |
| 749 extendit ad hoc quod considerare possit proportionem unius ad | |
| 750 alterum, sed hoc est proprium rationis. Unde iustitia non potest | |
| 751 esse sicut in subiecto in irascibili vel concupiscibili, sed solum | |
| 752 in voluntate. Et ideo philosophus definit iustitiam per actum | |
| 53 | 753 voluntatis, ut ex supradictis patet.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 ad 1"><a name="41453"><span class="ref">[41453] IIª-IIae q. 58 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 754 ergo dicendum quod quia voluntas est appetitus rationalis, ideo |
| 755 rectitudo rationis, quae veritas dicitur, voluntati impressa, | |
| 756 propter propinquitatem ad rationem, nomen retinet veritatis. Et | |
| 53 | 757 inde est quod quandoque iustitia veritas vocatur.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 ad 2"><a name="41454"><span class="ref">[41454] IIª-IIae q. 58 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 758 dicendum quod voluntas fertur in suum obiectum consequenter ad |
| 759 apprehensionem rationis. Et ideo, quia ratio ordinat in alterum, | |
| 760 voluntas potest velle aliquid in ordine ad alterum, quod pertinet | |
| 53 | 761 ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 ad 3"><a name="41455"><span class="ref">[41455] IIª-IIae q. 58 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 762 dicendum quod rationale per participationem non solum est |
| 763 irascibilis et concupiscibilis, sed omnino appetitivum, ut dicitur | |
| 764 in I Ethic., quia omnis appetitus obedit rationi. Sub appetitivo | |
| 765 autem comprehenditur voluntas. Et ideo voluntas potest esse | |
| 53 | 766 subiectum virtutis moralis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 58 a. 5 arg. 1"><a name="41456"><span class="ref">[41456] IIª-IIae q. 58 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 767 sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit virtus generalis. |
| 768 Iustitia enim condividitur aliis virtutibus, ut patet Sap. VIII, | |
| 769 <i>sobrietatem et iustitiam docet, prudentiam et virtutem</i>. Sed | |
| 770 generale non condividitur seu connumeratur speciebus sub illo | |
| 53 | 771 generali contentis. Ergo iustitia non est virtus generalis.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 arg. 2"><a name="41457"><span class="ref">[41457] IIª-IIae q. 58 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 772 sicut iustitia ponitur virtus cardinalis, ita etiam temperantia et |
| 773 fortitudo. Sed temperantia vel fortitudo non ponitur virtus | |
| 774 generalis. Ergo neque iustitia debet aliquo modo poni virtus | |
| 53 | 775 generalis.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 arg. 3"><a name="41458"><span class="ref">[41458] IIª-IIae q. 58 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 776 iustitia est semper ad alterum, ut supra dictum est. Sed peccatum |
| 777 quod est in proximum non est peccatum generale, sed dividitur | |
| 778 contra peccatum quo peccat homo contra seipsum. Ergo etiam neque | |
| 53 | 779 iustitia est virtus generalis.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 s. c."><a name="41459"><span class="ref">[41459] IIª-IIae q. 58 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 780 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod iustitia est omnis |
| 53 | 781 virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 co."><a name="41460"><span class="ref">[41460] IIª-IIae q. 58 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 782 dicendum quod iustitia, sicut dictum est, ordinat hominem in |
| 783 comparatione ad alium. Quod quidem potest esse dupliciter. Uno | |
| 784 modo, ad alium singulariter consideratum. Alio modo, ad alium in | |
| 785 communi, secundum scilicet quod ille qui servit alicui communitati | |
| 786 servit omnibus hominibus qui sub communitate illa continentur. Ad | |
| 787 utrumque igitur se potest habere iustitia secundum propriam | |
| 788 rationem. Manifestum est autem quod omnes qui sub communitate | |
| 789 aliqua continentur comparantur ad communitatem sicut partes ad | |
| 790 totum. Pars autem id quod est totius est, unde et quodlibet bonum | |
| 791 partis est ordinabile in bonum totius. Secundum hoc igitur bonum | |
| 792 cuiuslibet virtutis, sive ordinantis aliquem hominem ad seipsum | |
| 793 sive ordinantis ipsum ad aliquas alias personas singulares, est | |
| 794 referibile ad bonum commune, ad quod ordinat iustitia. Et secundum | |
| 795 hoc actus omnium virtutum possunt ad iustitiam pertinere, secundum | |
| 796 quod ordinat hominem ad bonum commune. Et quantum ad hoc iustitia | |
| 797 dicitur virtus generalis. Et quia ad legem pertinet ordinare in | |
| 798 bonum commune, ut supra habitum est, inde est quod talis iustitia, | |
| 799 praedicto modo generalis, dicitur iustitia legalis, quia scilicet | |
| 800 per eam homo concordat legi ordinanti actus omnium virtutum in | |
| 53 | 801 bonum commune.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 ad 1"><a name="41461"><span class="ref">[41461] IIª-IIae q. 58 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 802 ergo dicendum quod iustitia condividitur seu connumeratur aliis |
| 803 virtutibus non inquantum est generalis, sed inquantum est specialis | |
| 53 | 804 virtus, ut infra dicetur.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 ad 2"><a name="41462"><span class="ref">[41462] IIª-IIae q. 58 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 805 dicendum quod temperantia et fortitudo sunt in appetitu sensitivo, |
| 806 idest in concupiscibili et irascibili. Huiusmodi autem vires sunt | |
| 807 appetitivae quorundam bonorum particularium, sicut et sensus est | |
| 808 particularium cognoscitivus. Sed iustitia est sicut in subiecto in | |
| 809 appetitu intellectivo, qui potest esse universalis boni, cuius | |
| 810 intellectus est apprehensivus. Et ideo iustitia magis potest esse | |
| 53 | 811 virtus generalis quam temperantia vel fortitudo.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 ad 3"><a name="41463"><span class="ref">[41463] IIª-IIae q. 58 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 812 dicendum quod illa quae sunt ad seipsum sunt ordinabilia ad |
| 813 alterum, praecipue quantum ad bonum commune. Unde et iustitia | |
| 814 legalis, secundum quod ordinat ad bonum commune, potest dici virtus | |
| 815 generalis; et eadem ratione iniustitia potest dici peccatum | |
| 816 commune, unde dicitur I Ioan. III quod omne peccatum est | |
| 53 | 817 iniquitas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 1"><a name="41464"><span class="ref">[41464] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 818 sic proceditur. Videtur quod iustitia, secundum quod est generalis, |
| 819 sit idem per essentiam cum omni virtute. Dicit enim philosophus, in | |
| 820 V Ethic., quod virtus et iustitia legalis <i>est eadem omni | |
| 821 virtuti, esse autem non est idem</i>. Sed illa quae differunt solum | |
| 822 secundum esse, vel secundum rationem, non differunt secundum | |
| 823 essentiam. Ergo iustitia est idem per essentiam cum omni | |
| 53 | 824 virtute.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 2"><a name="41465"><span class="ref">[41465] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 825 omnis virtus quae non est idem per essentiam cum omni virtute, est |
| 826 pars virtutis. Sed iustitia praedicta, ut ibidem philosophus dicit, | |
| 827 non est pars virtutis, sed tota virtus. Ergo praedicta iustitia est | |
| 53 | 828 idem essentialiter cum omni virtute.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 3"><a name="41466"><span class="ref">[41466] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 829 per hoc quod aliqua virtus ordinat actum suum ad altiorem finem, |
| 830 non diversificatur secundum essentiam habitus, sicut idem est | |
| 831 essentialiter habitus temperantiae, etiam si actus eius ordinetur | |
| 832 ad bonum divinum. Sed ad iustitiam legalem pertinet quod actus | |
| 833 omnium virtutum ordinentur ad altiorem finem, idest ad bonum | |
| 834 commune multitudinis, quod praeeminet bono unius singularis | |
| 835 personae. Ergo videtur quod iustitia legalis essentialiter sit | |
| 53 | 836 omnis virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 4"><a name="41467"><span class="ref">[41467] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 837 omne bonum partis ordinabile est ad bonum totius, unde si non |
| 838 ordinetur in illud, videtur esse vanum et frustra. Sed illud quod | |
| 839 est secundum virtutem non potest esse huiusmodi. Ergo videtur quod | |
| 840 nullus actus possit esse alicuius virtutis qui non pertineat ad | |
| 841 iustitiam generalem, quae ordinat in bonum commune. Et sic videtur | |
| 53 | 842 quod iustitia generalis sit idem in essentia cum omni virtute.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 s. c."><a name="41468"><span class="ref">[41468] IIª-IIae q. 58 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 843 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>multi in propriis |
| 844 quidem possunt virtute uti, in his autem quae ad alterum non | |
| 845 possunt</i>. Et in III Polit. dicit quod <i>non est simpliciter | |
| 846 eadem virtus boni viri et boni civis</i>. Sed virtus boni civis est | |
| 847 iustitia generalis, per quam aliquis ordinatur ad bonum commune. | |
| 848 Ergo non est eadem iustitia generalis cum virtute communi, sed una | |
| 53 | 849 potest sine alia haberi.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 co."><a name="41469"><span class="ref">[41469] IIª-IIae q. 58 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 850 dicendum quod generale dicitur aliquid dupliciter. Uno modo, per |
| 851 praedicationem, sicut animal est generale ad hominem et equum et ad | |
| 852 alia huiusmodi. Et hoc modo generale oportet quod sit idem | |
| 853 essentialiter cum his ad quae est generale, quia genus pertinet ad | |
| 854 essentiam speciei et cadit in definitione eius. Alio modo dicitur | |
| 855 aliquid generale secundum virtutem, sicut causa universalis est | |
| 856 generalis ad omnes effectus, ut sol ad omnia corpora, quae | |
| 857 illuminantur vel immutantur per virtutem ipsius. Et hoc modo | |
| 858 generale non oportet quod sit idem in essentia cum his ad quae est | |
| 859 generale, quia non est eadem essentia causae et effectus. Hoc autem | |
| 860 modo, secundum praedicta, iustitia legalis dicitur esse virtus | |
| 861 generalis, inquantum scilicet ordinat actus aliarum virtutum ad | |
| 862 suum finem, quod est movere per imperium omnes alias virtutes. | |
| 863 Sicut enim caritas potest dici virtus generalis inquantum ordinat | |
| 864 actus omnium virtutum ad bonum divinum, ita etiam iustitia legalis | |
| 865 inquantum ordinat actus omnium virtutum ad bonum commune. Sicut | |
| 866 ergo caritas, quae respicit bonum divinum ut proprium obiectum, est | |
| 867 quaedam specialis virtus secundum suam essentiam; ita etiam | |
| 868 iustitia legalis est specialis virtus secundum suam essentiam, | |
| 869 secundum quod respicit commune bonum ut proprium obiectum. Et sic | |
| 870 est in principe principaliter, et quasi architectonice; in subditis | |
| 871 autem secundario et quasi ministrative. Potest tamen quaelibet | |
| 872 virtus, secundum quod a praedicta virtute, speciali quidem in | |
| 873 essentia, generali autem secundum virtutem, ordinatur ad bonum | |
| 874 commune, dici iustitia legalis. Et hoc modo loquendi iustitia | |
| 875 legalis est idem in essentia cum omni virtute, differt autem | |
| 53 | 876 ratione. Et hoc modo loquitur philosophus.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 ad 1"><a name="41470"><span class="ref">[41470] IIª-IIae q. 58 a. 6 ad 1</span></a> Unde patet |
| 877 responsio ad primum et secundum.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 ad 3"><a name="41471"><span class="ref">[41471] IIª-IIae q. 58 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 878 dicendum quod etiam illa ratio secundum hunc modum procedit de |
| 879 iustitia legali, secundum quod virtus imperata a iustitia legali | |
| 53 | 880 iustitia legalis dicitur.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 ad 4"><a name="41472"><span class="ref">[41472] IIª-IIae q. 58 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 881 dicendum quod quaelibet virtus secundum propriam rationem ordinat |
| 882 actum suum ad proprium finem illius virtutis. Quod autem ordinetur | |
| 883 ad ulteriorem finem, sive semper sive aliquando, hoc non habet ex | |
| 884 propria ratione, sed oportet esse aliam superiorem virtutem a qua | |
| 885 in illum finem ordinetur. Et sic oportet esse unam virtutem | |
| 886 superiorem quae ordinet omnes virtutes in bonum commune, quae est | |
| 53 | 887 iustitia legalis, et est alia per essentiam ab omni virtute.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 58 a. 7 arg. 1"><a name="41473"><span class="ref">[41473] IIª-IIae q. 58 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 888 septimum sic proceditur. Videtur quod non sit aliqua iustitia |
| 889 particularis praeter iustitiam generalem. In virtutibus enim nihil | |
| 890 est superfluum, sicut nec in natura. Sed iustitia generalis | |
| 891 sufficienter ordinat hominem circa omnia quae ad alterum sunt. Ergo | |
| 53 | 892 non est necessaria aliqua iustitia particularis.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 arg. 2"><a name="41474"><span class="ref">[41474] IIª-IIae q. 58 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 893 unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia |
| 894 legalis ordinat hominem ad alium secundum ea quae ad multitudinem | |
| 895 pertinent, ut ex praedictis patet. Ergo non est alia species | |
| 896 iustitiae quae ordinet hominem ad alterum in his quae pertinent ad | |
| 53 | 897 unam singularem personam.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 arg. 3"><a name="41475"><span class="ref">[41475] IIª-IIae q. 58 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 898 inter unam singularem personam et multitudinem civitatis media est |
| 899 multitudo domestica. Si ergo est iustitia alia particularis per | |
| 900 comparationem ad unam personam praeter iustitiam generalem, pari | |
| 901 ratione debet esse alia iustitia oeconomica, quae ordinet hominem | |
| 902 ad bonum commune unius familiae. Quod quidem non dicitur. Ergo nec | |
| 53 | 903 aliqua particularis iustitia est praeter iustitiam legalem.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 s. c."><a name="41476"><span class="ref">[41476] IIª-IIae q. 58 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 904 est quod Chrysostomus dicit, super illud Matth. V, <i>beati qui |
| 905 esuriunt et sitiunt iustitiam, iustitiam autem dicit vel | |
| 906 universalem virtutem, vel particularem avaritiae | |
| 53 | 907 contrariam</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 co."><a name="41477"><span class="ref">[41477] IIª-IIae q. 58 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 908 dicendum quod, sicut dictum est, iustitia legalis non est |
| 909 essentialiter omnis virtus, sed oportet praeter iustitiam legalem, | |
| 910 quae ordinat hominem immediate ad bonum commune, esse alias | |
| 911 virtutes quae immediate ordinant hominem circa particularia bona. | |
| 912 Quae quidem possunt esse vel ad seipsum, vel ad alteram singularem | |
| 913 personam. Sicut ergo praeter iustitiam legalem oportet esse aliquas | |
| 914 virtutes particulares quae ordinant hominem in seipso, puta | |
| 915 temperantiam et fortitudinem; ita etiam praeter iustitiam legalem | |
| 916 oportet esse particularem quandam iustitiam, quae ordinet hominem | |
| 53 | 917 circa ea quae sunt ad alteram singularem personam.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 ad 1"><a name="41478"><span class="ref">[41478] IIª-IIae q. 58 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 918 ergo dicendum quod iustitia legalis sufficienter quidem ordinat |
| 919 hominem in his quae sunt ad alterum, quantum ad commune quidem | |
| 920 bonum, immediate; quantum autem ad bonum unius singularis personae, | |
| 921 mediate. Et ideo oportet esse aliquam particularem iustitiam, quae | |
| 922 immediate ordinet hominem ad bonum alterius singularis | |
| 53 | 923 personae.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 ad 2"><a name="41479"><span class="ref">[41479] IIª-IIae q. 58 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 924 dicendum quod bonum commune civitatis et bonum singulare unius |
| 925 personae non differunt solum secundum multum et paucum, sed | |
| 926 secundum formalem differentiam, alia enim est ratio boni communis | |
| 927 et boni singularis, sicut et alia est ratio totius et partis. Et | |
| 928 ideo philosophus, in I Polit., dicit quod <i>non bene dicunt qui | |
| 929 dicunt civitatem et domum et alia huiusmodi differre solum | |
| 53 | 930 multitudine et paucitate, et non specie</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 ad 3"><a name="41480"><span class="ref">[41480] IIª-IIae q. 58 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 931 dicendum quod domestica multitudo, secundum philosophum, in I |
| 932 Polit., distinguitur secundum tres coniugationes, scilicet uxoris | |
| 933 et viri, patris et filii, domini et servi, quarum personarum una | |
| 934 est quasi aliquid alterius. Et ideo ad huiusmodi personam non est | |
| 935 simpliciter iustitia, sed quaedam iustitiae species, scilicet | |
| 53 | 936 oeconomica, ut dicitur in V Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 58 a. 8 arg. 1"><a name="41481"><span class="ref">[41481] IIª-IIae q. 58 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 937 sic proceditur. Videtur quod iustitia particularis non habeat |
| 938 materiam specialem. Quia super illud Gen. II, <i>fluvius quartus | |
| 939 ipse est Euphrates</i>, dicit Glossa, <i>Euphrates frugifer | |
| 940 interpretatur. Nec dicitur contra quod vadat, quia iustitia ad | |
| 941 omnes animae partes pertinet</i>. Hoc autem non esset si haberet | |
| 942 materiam specialem, quia quaelibet materia specialis ad aliquam | |
| 943 specialem potentiam pertinet. Ergo iustitia particularis non habet | |
| 53 | 944 materiam specialem.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 arg. 2"><a name="41482"><span class="ref">[41482] IIª-IIae q. 58 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 945 Augustinus, in libro octogintatrium quaest., dicit quod <i>quatuor |
| 946 sunt animae virtutes, quibus in hac vita spiritualiter vivitur, | |
| 947 scilicet prudentia, temperantia, fortitudo, iustitia</i>, et dicit | |
| 948 quod quarta est iustitia, quae per omnes diffunditur. Ergo iustitia | |
| 949 particularis, quae est una de quatuor virtutibus cardinalibus, non | |
| 53 | 950 habet specialem materiam.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 arg. 3"><a name="41483"><span class="ref">[41483] IIª-IIae q. 58 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 951 iustitia dirigit hominem sufficienter in his quae sunt ad alterum. |
| 952 Sed per omnia quae sunt huius vitae homo potest ordinari ad | |
| 53 | 953 alterum. Ergo materia iustitiae est generalis, non specialis.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 s. c."><a name="41484"><span class="ref">[41484] IIª-IIae q. 58 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 954 est quod philosophus, in V Ethic., ponit iustitiam particularem |
| 53 | 955 circa ea specialiter quae pertinent ad communicationem vitae.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 co."><a name="41485"><span class="ref">[41485] IIª-IIae q. 58 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 956 dicendum quod omnia quaecumque rectificari possunt per rationem |
| 957 sunt materia virtutis moralis, quae definitur per rationem rectam, | |
| 958 ut patet per philosophum, in II Ethic. Possunt autem per rationem | |
| 959 rectificari et interiores animae passiones, et exteriores actiones, | |
| 960 et res exteriores quae in usum hominis veniunt, sed tamen per | |
| 961 exteriores actiones et per exteriores res, quibus sibi invicem | |
| 962 homines communicare possunt, attenditur ordinatio unius hominis ad | |
| 963 alium; secundum autem interiores passiones consideratur | |
| 964 rectificatio hominis in seipso. Et ideo, cum iustitia ordinetur ad | |
| 965 alterum, non est circa totam materiam virtutis moralis, sed solum | |
| 966 circa exteriores actiones et res secundum quandam rationem obiecti | |
| 967 specialem, prout scilicet secundum eas unus homo alteri | |
| 53 | 968 coordinatur.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 ad 1"><a name="41486"><span class="ref">[41486] IIª-IIae q. 58 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 969 ergo dicendum quod iustitia pertinet quidem essentialiter ad unam |
| 970 partem animae, in qua est sicut in subiecto, scilicet ad | |
| 971 voluntatem, quae quidem movet per suum imperium omnes alias animae | |
| 972 partes. Et sic iustitia non directe, sed quasi per quandam | |
| 53 | 973 redundantiam ad omnes animae partes pertinet.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 ad 2"><a name="41487"><span class="ref">[41487] IIª-IIae q. 58 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 974 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutes cardinales |
| 975 dupliciter accipiuntur. Uno modo, secundum quod sunt speciales | |
| 976 virtutes habentes determinatas materias. Alio modo, secundum quod | |
| 977 significant quosdam generales modos virtutis. Et hoc modo loquitur | |
| 978 ibi Augustinus. Dicit enim quod prudentia est cognitio rerum | |
| 979 appetendarum et fugiendarum; temperantia est refrenatio cupiditatis | |
| 980 ab his quae temporaliter delectant; fortitudo est firmitas animi | |
| 981 adversus ea quae temporaliter molesta sunt; iustitia est, quae per | |
| 982 ceteras diffunditur, dilectio Dei et proximi, quae scilicet est | |
| 53 | 983 communis radix totius ordinis ad alterum.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 ad 3"><a name="41488"><span class="ref">[41488] IIª-IIae q. 58 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 984 dicendum quod passiones interiores, quae sunt pars materiae |
| 985 moralis, secundum se non ordinantur ad alterum, quod pertinet ad | |
| 986 specialem rationem iustitiae, sed earum effectus sunt ad alterum | |
| 987 ordinabiles, scilicet operationes exteriores. Unde non sequitur | |
| 53 | 988 quod materia iustitiae sit generalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 58 a. 9 arg. 1"><a name="41489"><span class="ref">[41489] IIª-IIae q. 58 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 989 sic proceditur. Videtur quod iustitia sit circa passiones. Dicit |
| 990 enim philosophus, in II Ethic., quod <i>circa voluptates et | |
| 991 tristitias est moralis virtus</i>. Voluptas autem, idest | |
| 992 delectatio, et tristitia sunt passiones quaedam; ut supra habitum | |
| 993 est, cum de passionibus ageretur. Ergo iustitia, cum sit virtus | |
| 53 | 994 moralis, erit circa passiones.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 arg. 2"><a name="41490"><span class="ref">[41490] IIª-IIae q. 58 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 995 per iustitiam rectificantur operationes quae sunt ad alterum. Sed |
| 996 operationes huiusmodi rectificari non possunt nisi passiones sint | |
| 997 rectificatae, quia ex inordinatione passionum provenit inordinatio | |
| 998 in praedictis operationibus; propter concupiscentiam enim | |
| 999 venereorum proceditur ad adulterium, et propter superfluum amorem | |
| 1000 pecuniae proceditur ad furtum. Ergo oportet quod iustitia sit circa | |
| 53 | 1001 passiones.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 arg. 3"><a name="41491"><span class="ref">[41491] IIª-IIae q. 58 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1002 sicut iustitia particularis est ad alterum, ita etiam et iustitia |
| 1003 legalis. Sed iustitia legalis est circa passiones, alioquin non se | |
| 1004 extenderet ad omnes virtutes, quarum quaedam manifeste sunt circa | |
| 53 | 1005 passiones. Ergo iustitia est circa passiones.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 s. c."><a name="41492"><span class="ref">[41492] IIª-IIae q. 58 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1006 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod est circa |
| 53 | 1007 operationes.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 co."><a name="41493"><span class="ref">[41493] IIª-IIae q. 58 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1008 dicendum quod huius quaestionis veritas ex duobus apparet. Primo |
| 1009 quidem, ex ipso subiecto iustitiae, quod est voluntas cuius motus | |
| 1010 vel actus non sunt passiones, ut supra habitum est; sed solum motus | |
| 1011 appetitus sensitivi passiones dicuntur. Et ideo iustitia non est | |
| 1012 circa passiones, sicut temperantia et fortitudo, quae sunt | |
| 1013 irascibilis et concupiscibilis, sunt circa passiones. Alio modo, ex | |
| 1014 parte materiae. Quia iustitia est circa ea quae sunt ad alterum. | |
| 1015 Non autem per passiones interiores immediate ad alterum ordinamur. | |
| 53 | 1016 Et ideo iustitia circa passiones non est.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 ad 1"><a name="41494"><span class="ref">[41494] IIª-IIae q. 58 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1017 ergo dicendum quod non quaelibet virtus moralis est circa |
| 1018 voluptates et tristitias sicut circa materiam, nam fortitudo est | |
| 1019 circa timores et audacias. Sed omnis virtus moralis ordinatur ad | |
| 1020 delectationem et tristitiam sicut ad quosdam fines consequentes, | |
| 1021 quia, ut philosophus dicit, in VII Ethic., <i>delectatio et | |
| 1022 tristitia est finis principalis, ad quem respicientes unumquodque | |
| 1023 hoc quidem malum, hoc quidem bonum dicimus</i>. Et hoc modo etiam | |
| 1024 pertinent ad iustitiam, quia non est iustus qui non gaudet iustis | |
| 53 | 1025 operationibus, ut dicitur in I Ethic.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 ad 2"><a name="41495"><span class="ref">[41495] IIª-IIae q. 58 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1026 dicendum quod operationes exteriores mediae sunt quodammodo inter |
| 1027 res exteriores, quae sunt earum materia, et inter passiones | |
| 1028 interiores, quae sunt earum principia. Contingit autem quandoque | |
| 1029 esse defectum in uno eorum sine hoc quod sit defectus in alio, | |
| 1030 sicut si aliquis surripiat rem alterius non cupiditate habendi, sed | |
| 1031 voluntate nocendi; vel e converso si aliquis alterius rem | |
| 1032 concupiscat, quam tamen surripere non velit. Rectificatio ergo | |
| 1033 operationum secundum quod ad exteriora terminantur, pertinet ad | |
| 1034 iustitiam, sed rectificatio earum secundum quod a passionibus | |
| 1035 oriuntur, pertinet ad alias virtutes morales, quae sunt circa | |
| 1036 passiones. Unde surreptionem alienae rei iustitia impedit inquantum | |
| 1037 est contra aequalitatem in exterioribus constituendam, liberalitas | |
| 1038 vero inquantum procedit ab immoderata concupiscentia divitiarum. | |
| 1039 Sed quia operationes exteriores non habent speciem ab interioribus | |
| 1040 passionibus, sed magis a rebus exterioribus, sicut ex obiectis; | |
| 1041 ideo, per se loquendo, operationes exteriores magis sunt materia | |
| 53 | 1042 iustitiae quam aliarum virtutum moralium.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 ad 3"><a name="41496"><span class="ref">[41496] IIª-IIae q. 58 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1043 dicendum quod bonum commune est finis singularum personarum in |
| 1044 communitate existentium, sicut bonum totius finis est cuiuslibet | |
| 1045 partium. Bonum autem unius personae singularis non est finis | |
| 1046 alterius. Et ideo iustitia legalis, quae ordinatur ad bonum | |
| 1047 commune, magis se potest extendere ad interiores passiones, quibus | |
| 1048 homo aliqualiter disponitur in seipso, quam iustitia particularis, | |
| 1049 quae ordinatur ad bonum alterius singularis personae. Quamvis | |
| 1050 iustitia legalis principalius se extendat ad alias virtutes quantum | |
| 1051 ad exteriores operationes earum, inquantum scilicet <i>praecipit | |
| 1052 lex fortis opera facere, et quae temperati, et quae mansueti</i>, | |
| 53 | 1053 ut dicitur in V Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 58 a. 10 arg. 1"><a name="41497"><span class="ref">[41497] IIª-IIae q. 58 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1054 decimum sic proceditur. Videtur quod medium iustitiae non sit |
| 1055 medium rei. Ratio enim generis salvatur in omnibus speciebus. Sed | |
| 1056 virtus moralis in II Ethic. definitur esse <i>habitus electivus in | |
| 1057 medietate existens determinata ratione quoad nos</i>. Ergo et in | |
| 53 | 1058 iustitia est medium rationis, et non rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 arg. 2"><a name="41498"><span class="ref">[41498] IIª-IIae q. 58 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1059 Praeterea, in his quae simpliciter sunt bona non est accipere |
| 1060 superfluum et diminutum, et per consequens nec medium, sicut patet | |
| 1061 de virtutibus, ut dicitur in II Ethic. Sed iustitia est circa | |
| 1062 simpliciter bona, ut dicitur in V Ethic. Ergo in iustitia non est | |
| 53 | 1063 medium rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 arg. 3"><a name="41499"><span class="ref">[41499] IIª-IIae q. 58 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1064 Praeterea, in aliis virtutibus ideo dicitur esse medium rationis et |
| 1065 non rei, quia diversimode accipitur per comparationem ad diversas | |
| 1066 personas, quia quod uni est multum, alteri est parum, ut dicitur in | |
| 1067 II Ethic. Sed hoc etiam observatur in iustitia, non enim eadem | |
| 1068 poena punitur qui percutit principem, et qui percutit privatam | |
| 1069 personam. Ergo etiam iustitia non habet medium rei, sed medium | |
| 53 | 1070 rationis.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 s. c."><a name="41500"><span class="ref">[41500] IIª-IIae q. 58 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1071 est quod philosophus, in V Ethic., assignat medium iustitiae |
| 53 | 1072 secundum proportionalitatem arithmeticam, quod est medium rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 co."><a name="41501"><span class="ref">[41501] IIª-IIae q. 58 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1073 dicendum quod, sicut supra dictum est, aliae virtutes morales |
| 1074 consistunt principaliter circa passiones, quarum rectificatio non | |
| 1075 attenditur nisi secundum comparationem ad ipsum hominem cuius sunt | |
| 1076 passiones, secundum scilicet quod irascitur et concupiscit prout | |
| 1077 debet secundum diversas circumstantias. Et ideo medium talium | |
| 1078 virtutum non accipitur secundum proportionem unius rei ad alteram, | |
| 1079 sed solum secundum comparationem ad ipsum virtuosum. Et propter hoc | |
| 1080 in ipsis est medium solum secundum rationem quoad nos. Sed materia | |
| 1081 iustitiae est exterior operatio secundum quod ipsa, vel res cuius | |
| 1082 est usus, debitam proportionem habet ad aliam personam. Et ideo | |
| 1083 medium iustitiae consistit in quadam proportionis aequalitate rei | |
| 1084 exterioris ad personam exteriorem. Aequale autem est realiter | |
| 1085 medium inter maius et minus, ut dicitur in X Metaphys. Unde | |
| 53 | 1086 iustitia habet medium rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 ad 1"><a name="41502"><span class="ref">[41502] IIª-IIae q. 58 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1087 ergo dicendum quod hoc medium rei est etiam medium rationis. Et |
| 53 | 1088 ideo in iustitia salvatur ratio virtutis moralis.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 ad 2"><a name="41503"><span class="ref">[41503] IIª-IIae q. 58 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1089 dicendum quod bonum simpliciter dupliciter dicitur. Uno modo, quod |
| 1090 est omnibus modis bonum, sicut virtutes sunt bonae. Et sic in his | |
| 1091 quae sunt bona simpliciter non est accipere medium et extrema. Alio | |
| 1092 modo dicitur aliquid simpliciter bonum quia est absolute bonum, | |
| 1093 scilicet secundum suam naturam consideratum, quamvis per abusum | |
| 1094 possit fieri malum, sicut patet de divitiis et honoribus. Et in | |
| 1095 talibus potest accipi superfluum, diminutum et medium quantum ad | |
| 1096 homines, qui possunt eis uti vel bene vel male. Ei sic circa | |
| 53 | 1097 simpliciter bona dicitur esse iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 ad 3"><a name="41504"><span class="ref">[41504] IIª-IIae q. 58 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1098 dicendum quod iniuria illata aliam proportionem habet ad principem, |
| 1099 et aliam ad personam privatam. Et ideo oportet aliter adaequare | |
| 1100 utramque iniuriam per vindictam. Quod pertinet ad diversitatem rei, | |
| 53 | 1101 et non solum ad diversitatem rationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 58 a. 11 arg. 1"><a name="41505"><span class="ref">[41505] IIª-IIae q. 58 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1102 undecimum sic proceditur. Videtur quod actus iustitiae non sit |
| 1103 reddere unicuique quod suum est. Augustinus enim, XIV de Trin., | |
| 1104 attribuit iustitiae subvenire miseris. Sed in subveniendo miseris | |
| 1105 non tribuimus eis quae sunt eorum, sed magis quae sunt nostra. Ergo | |
| 53 | 1106 iustitiae actus non est tribuere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 arg. 2"><a name="41506"><span class="ref">[41506] IIª-IIae q. 58 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1107 Praeterea, Tullius, in I de Offic., dicit quod beneficentia, quam |
| 1108 benignitatem vel liberalitatem appellari licet, ad iustitiam | |
| 1109 pertinet. Sed liberalitatis est de proprio dare alicui, non de eo | |
| 1110 quod est eius. Ergo iustitiae actus non est reddere unicuique quod | |
| 53 | 1111 suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 arg. 3"><a name="41507"><span class="ref">[41507] IIª-IIae q. 58 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1112 Praeterea, ad iustitiam pertinet non solum res dispensare debito |
| 1113 modo, sed etiam iniuriosas actiones cohibere, puta homicidia, | |
| 1114 adulteria et alia huiusmodi. Sed reddere quod suum est videtur | |
| 1115 solum ad dispensationem rerum pertinere. Ergo non sufficienter per | |
| 1116 hoc notificatur actus iustitiae quod dicitur actus eius esse | |
| 53 | 1117 reddere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 s. c."><a name="41508"><span class="ref">[41508] IIª-IIae q. 58 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1118 est quod Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>iustitia est quae |
| 1119 unicuique quod suum est tribuit, alienum non vindicat, utilitatem | |
| 53 | 1120 propriam negligit ut communem aequitatem custodiat</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 co."><a name="41509"><span class="ref">[41509] IIª-IIae q. 58 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1121 dicendum quod, sicut dictum est, materia iustitiae est operatio |
| 1122 exterior secundum quod ipsa, vel res qua per eam utimur, | |
| 1123 proportionatur alteri personae, ad quam per iustitiam ordinamur. | |
| 1124 Hoc autem dicitur esse suum uniuscuiusque personae quod ei secundum | |
| 1125 proportionis aequalitatem debetur. Et ideo proprius actus iustitiae | |
| 53 | 1126 nihil est aliud quam reddere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 ad 1"><a name="41510"><span class="ref">[41510] IIª-IIae q. 58 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1127 ergo dicendum quod iustitiae, cum sit virtus cardinalis, quaedam |
| 1128 aliae virtutes secundariae adiunguntur, sicut misericordia, | |
| 1129 liberalitas et aliae huiusmodi virtutes, ut infra patebit. Et ideo | |
| 1130 subvenire miseris, quod pertinet ad misericordiam sive pietatem, et | |
| 1131 liberaliter benefacere, quod pertinet ad liberalitatem, per quandam | |
| 53 | 1132 reductionem attribuitur iustitiae, sicut principali virtuti.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 ad 2"><a name="41511"><span class="ref">[41511] IIª-IIae q. 58 a. 11 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 1133 patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 ad 3"><a name="41512"><span class="ref">[41512] IIª-IIae q. 58 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1134 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., omne |
| 1135 superfluum in his quae ad iustitiam pertinent lucrum, extenso | |
| 1136 nomine, vocatur, sicut et omne quod minus est vocatur damnum. Et | |
| 1137 hoc ideo, quia iustitia prius est exercita, et communius exercetur | |
| 1138 in voluntariis commutationibus rerum, puta emptione et venditione, | |
| 1139 in quibus proprie haec nomina dicuntur; et exinde derivantur haec | |
| 1140 nomina ad omnia circa quae potest esse iustitia. Et eadem ratio est | |
| 53 | 1141 de hoc quod est reddere unicuique quod suum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 58 a. 12 arg. 1"><a name="41513"><span class="ref">[41513] IIª-IIae q. 58 a. 12 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1142 duodecimum sic proceditur. Videtur quod iustitia non praeemineat |
| 1143 inter omnes virtutes morales. Ad iustitiam enim pertinet reddere | |
| 1144 alteri quod suum est. Ad liberalitatem autem pertinet de proprio | |
| 1145 dare, quod virtuosius est. Ergo liberalitas est maior virtus quam | |
| 53 | 1146 iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 arg. 2"><a name="41514"><span class="ref">[41514] IIª-IIae q. 58 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1147 Praeterea, nihil ornatur nisi per aliquid dignius se. Sed |
| 1148 magnanimitas est ornamentum et iustitiae et omnium virtutum, ut | |
| 1149 dicitur in IV Ethic. Ergo magnanimitas est nobilior quam | |
| 53 | 1150 iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 arg. 3"><a name="41515"><span class="ref">[41515] IIª-IIae q. 58 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1151 Praeterea, virtus est circa difficile et bonum, ut dicitur in II |
| 1152 Ethic. Sed fortitudo est circa magis difficilia quam iustitia, | |
| 1153 idest circa pericula mortis, ut dicitur in III Ethic. Ergo | |
| 53 | 1154 fortitudo est nobilior iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 s. c."><a name="41516"><span class="ref">[41516] IIª-IIae q. 58 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1155 est quod Tullius dicit, in I de Offic., <i>in iustitia virtutis |
| 53 | 1156 splendor est maximus, ex qua boni viri nominantur</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 co."><a name="41517"><span class="ref">[41517] IIª-IIae q. 58 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1157 dicendum quod si loquamur de iustitia legali, manifestum est quod |
| 1158 ipsa est praeclarior inter omnes virtutes morales, inquantum bonum | |
| 1159 commune praeeminet bono singulari unius personae. Et secundum hoc | |
| 1160 philosophus, in V Ethic., dicit quod <i>praeclarissima virtutum | |
| 1161 videtur esse iustitia, et neque est Hesperus neque Lucifer ita | |
| 1162 admirabilis</i>. Sed etiam si loquamur de iustitia particulari, | |
| 1163 praecellit inter alias virtutes morales, duplici ratione. Quarum | |
| 1164 prima potest sumi ex parte subiecti, quia scilicet est in nobiliori | |
| 1165 parte animae, idest in appetitu rationali, scilicet voluntate; | |
| 1166 aliis virtutibus moralibus existentibus in appetitu sensitivo, ad | |
| 1167 quem pertinent passiones, quae sunt materia aliarum virtutum | |
| 1168 moralium. Secunda ratio sumitur ex parte obiecti. Nam aliae | |
| 1169 virtutes laudantur solum secundum bonum ipsius virtuosi. Iustitia | |
| 1170 autem laudatur secundum quod virtuosus ad alium bene se habet, et | |
| 1171 sic iustitia quodammodo est bonum alterius, ut dicitur in V Ethic. | |
| 1172 Et propter hoc philosophus dicit, in I Rhet., <i>necesse est | |
| 1173 maximas esse virtutes eas quae sunt aliis honestissimae, siquidem | |
| 1174 est virtus potentia benefactiva. Propter hoc fortes et iustos | |
| 1175 maxime honorant, quoniam fortitudo est utilis aliis in bello, | |
| 53 | 1176 iustitia autem et in bello et in pace</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 ad 1"><a name="41518"><span class="ref">[41518] IIª-IIae q. 58 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1177 ergo dicendum quod liberalitas, etsi de suo det, tamen hoc facit |
| 1178 inquantum in hoc considerat propriae virtutis bonum. Iustitia autem | |
| 1179 dat alteri quod suum est quasi considerans bonum commune. Et | |
| 1180 praeterea iustitia observatur ad omnes, liberalitas autem ad omnes | |
| 1181 se extendere non potest. Et iterum liberalitas, quae de suo dat, | |
| 1182 supra iustitiam fundatur, per quam conservatur unicuique quod suum | |
| 53 | 1183 est.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 ad 2"><a name="41519"><span class="ref">[41519] IIª-IIae q. 58 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1184 dicendum quod magnanimitas, inquantum supervenit iustitiae, auget |
| 1185 eius bonitatem. Quae tamen sine iustitia nec virtutis rationem | |
| 53 | 1186 haberet.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 ad 3"><a name="41520"><span class="ref">[41520] IIª-IIae q. 58 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1187 dicendum quod fortitudo consistit circa difficiliora, non tamen est |
| 1188 circa meliora, cum sit solum in bello utilis, iustitia autem et in | |
| 53 | 1189 pace et in bello, sicut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q59"><h2>Quaestio 59</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 59 pr."><a name="41521"><span class="ref">[41521] IIª-IIae q. 59 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1190 considerandum est de iniustitia. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 1191 Primo, utrum iniustitia sit speciale vitium. Secundo, utrum iniusta | |
| 1192 agere sit proprium iniusti. Tertio, utrum aliquis possit iniustum | |
| 1193 pati volens. Quarto, utrum iniustitia ex suo genere sit peccatum | |
| 53 | 1194 mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 59 a. 1 arg. 1"><a name="41522"><span class="ref">[41522] IIª-IIae q. 59 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1195 sic proceditur. Videtur quod iniustitia non sit vitium speciale. |
| 1196 Dicitur enim I Ioan. III, <i>omne peccatum est iniquitas</i>. Sed | |
| 1197 iniquitas videtur idem esse quod iniustitia, quia iustitia est | |
| 1198 aequalitas quaedam, unde iniustitia idem videtur esse quod | |
| 1199 inaequalitas, sive iniquitas. Ergo iniustitia non est speciale | |
| 53 | 1200 peccatum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 arg. 2"><a name="41523"><span class="ref">[41523] IIª-IIae q. 59 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1201 nullum speciale peccatum opponitur omnibus virtutibus. Sed |
| 1202 iniustitia opponitur omnibus virtutibus, nam quantum ad adulterium, | |
| 1203 opponitur castitati; quantum ad homicidium, opponitur mansuetudini; | |
| 53 | 1204 et sic de aliis. Ergo iniustitia non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 arg. 3"><a name="41524"><span class="ref">[41524] IIª-IIae q. 59 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1205 iniustitia iustitiae opponitur, quae in voluntate est. Sed omne |
| 1206 peccatum est in voluntate, ut Augustinus dicit. Ergo iniustitia non | |
| 53 | 1207 est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 s. c."><a name="41525"><span class="ref">[41525] IIª-IIae q. 59 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1208 iniustitia iustitiae opponitur. Sed iustitia est specialis virtus. |
| 53 | 1209 Ergo iniustitia est speciale vitium.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 co."><a name="41526"><span class="ref">[41526] IIª-IIae q. 59 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1210 dicendum quod iniustitia est duplex. Una quidem illegalis, quae |
| 1211 opponitur legali iustitiae. Et haec quidem secundum essentiam est | |
| 1212 speciale vitium, inquantum respicit speciale obiectum, scilicet | |
| 1213 bonum commune, quod contemnit. Sed quantum ad intentionem est | |
| 1214 vitium generale, quia per contemptum boni communis potest homo ad | |
| 1215 omnia peccata deduci. Sicut etiam omnia vitia, inquantum repugnant | |
| 1216 bono communi, iniustitiae rationem habent, quasi ab iniustitia | |
| 1217 derivata, sicut et supra de iustitia dictum est. Alio modo dicitur | |
| 1218 iniustitia secundum inaequalitatem quandam ad alterum, prout | |
| 1219 scilicet homo vult habere plus de bonis, puta divitiis et | |
| 1220 honoribus; et minus de malis, puta laboribus et damnis. Et sic | |
| 1221 iniustitia habet materiam specialem, et est particulare vitium | |
| 53 | 1222 iustitiae particulari oppositum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 ad 1"><a name="41527"><span class="ref">[41527] IIª-IIae q. 59 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1223 ergo dicendum quod sicut iustitia legalis dicitur per comparationem |
| 1224 ad bonum commune humanum, ita iustitia divina dicitur per | |
| 1225 comparationem ad bonum divinum, cui repugnat omne peccatum. Et | |
| 53 | 1226 secundum hoc omne peccatum dicitur iniquitas.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 ad 2"><a name="41528"><span class="ref">[41528] IIª-IIae q. 59 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1227 dicendum quod iniustitia etiam particularis opponitur indirecte |
| 1228 omnibus virtutibus, inquantum scilicet exteriores etiam actus | |
| 1229 pertinent et ad iustitiam et ad alias virtutes morales, licet | |
| 53 | 1230 diversimode, sicut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 ad 3"><a name="41529"><span class="ref">[41529] IIª-IIae q. 59 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1231 dicendum quod voluntas, sicut et ratio, se extendit ad materiam |
| 1232 totam moralem, idest ad passiones et ad operationes exteriores quae | |
| 1233 sunt ad alterum. Sed iustitia perficit voluntatem solum secundum | |
| 1234 quod se extendit ad operationes quae sunt ad alterum. Et similiter | |
| 53 | 1235 iniustitia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 59 a. 2 arg. 1"><a name="41530"><span class="ref">[41530] IIª-IIae q. 59 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1236 secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis dicatur iniustus ex |
| 1237 hoc quod facit iniustum. Habitus enim specificantur per obiecta, ut | |
| 1238 ex supradictis patet. Sed proprium obiectum iustitiae est iustum, | |
| 1239 et proprium obiectum iniustitiae est iniustum. Ergo et iustus | |
| 1240 dicendus est aliquis ex hoc quod facit iustum, et iniustus ex hoc | |
| 53 | 1241 quod facit iniustum.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 arg. 2"><a name="41531"><span class="ref">[41531] IIª-IIae q. 59 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1242 philosophus dicit, in V Ethic., falsam esse opinionem quorundam qui |
| 1243 aestimant in potestate hominis esse ut statim faciat iniustum, et | |
| 1244 quod iustus non minus possit facere iniustum quam iniustus. Hoc | |
| 1245 autem non esset nisi facere iniustum esset proprium iniusti. Ergo | |
| 53 | 1246 aliquis iudicandus est iniustus ex hoc quod facit iniustum.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 arg. 3"><a name="41532"><span class="ref">[41532] IIª-IIae q. 59 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1247 eodem modo se habet omnis virtus ad proprium actum, et eadem ratio |
| 1248 est de vitiis oppositis. Sed quicumque facit aliquid intemperatum | |
| 1249 dicitur intemperatus. Ergo quicumque facit aliquid iniustum dicitur | |
| 53 | 1250 iniustus.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 s. c."><a name="41533"><span class="ref">[41533] IIª-IIae q. 59 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1251 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod aliquis facit |
| 53 | 1252 iniustum et iniustus non est.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 co."><a name="41534"><span class="ref">[41534] IIª-IIae q. 59 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1253 dicendum quod sicut obiectum iustitiae est aliquid aequale in rebus |
| 1254 exterioribus, ita etiam obiectum iniustitiae est aliquid inaequale, | |
| 1255 prout scilicet alicui attribuitur plus vel minus quam sibi | |
| 1256 competat. Ad hoc autem obiectum comparatur habitus iniustitiae | |
| 1257 mediante proprio actu, qui vocatur iniustificatio. Potest ergo | |
| 1258 contingere quod qui facit iniustum non est iniustus, dupliciter. | |
| 1259 Uno modo, propter defectum comparationis operationis ad proprium | |
| 1260 obiectum, quae quidem recipit speciem et nomen a per se obiecto, | |
| 1261 non autem ab obiecto per accidens. In his autem quae sunt propter | |
| 1262 finem, per se dicitur aliquid quod est intentum, per accidens autem | |
| 1263 quod est praeter intentionem. Et ideo si aliquis faciat aliquid | |
| 1264 quod est iniustum non intendens iniustum facere, puta cum hoc facit | |
| 1265 per ignorantiam, non existimans se iniustum facere; tunc non facit | |
| 1266 iniustum per se et formaliter loquendo, sed solum per accidens, et | |
| 1267 quasi materialiter faciens id quod est iniustum. Et talis operatio | |
| 1268 non denominatur iniustificatio. Alio modo potest contingere propter | |
| 1269 defectum comparationis ipsius operationis ad habitum. Potest enim | |
| 1270 iniustificatio procedere quandoque quidem ex aliqua passione, puta | |
| 1271 irae vel concupiscentiae, quandoque autem ex electione, quando | |
| 1272 scilicet ipsa iniustificatio per se placet; et tunc proprie | |
| 1273 procedit ab habitu, quia unicuique habenti aliquem habitum est | |
| 1274 secundum se acceptum quod convenit illi habitui. Facere ergo | |
| 1275 iniustum ex intentione et electione est proprium iniusti, secundum | |
| 1276 quod iniustus dicitur qui habet iniustitiae habitum. Sed facere | |
| 1277 iniustum praeter intentionem, vel ex passione, potest aliquis | |
| 53 | 1278 absque habitu iniustitiae.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 ad 1"><a name="41535"><span class="ref">[41535] IIª-IIae q. 59 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1279 ergo dicendum quod obiectum per se et formaliter acceptum |
| 1280 specificat habitum, non autem prout accipitur materialiter et per | |
| 53 | 1281 accidens.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 ad 2"><a name="41536"><span class="ref">[41536] IIª-IIae q. 59 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1282 dicendum quod non est facile cuicumque facere iniustum ex |
| 1283 electione, quasi aliquid per se placens et non propter aliud, sed | |
| 53 | 1284 hoc proprium est habentis habitum, ut ibidem philosophus dicit.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 ad 3"><a name="41537"><span class="ref">[41537] IIª-IIae q. 59 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1285 dicendum quod obiectum temperantiae non est aliquid exterius |
| 1286 constitutum, sicut obiectum iustitiae, sed obiectum temperantiae, | |
| 1287 idest temperatum, accipitur solum in comparatione ad ipsum hominem. | |
| 1288 Et ideo quod est per accidens et praeter intentionem non potest | |
| 1289 dici temperatum nec materialiter nec formaliter, et similiter neque | |
| 1290 intemperatum. Et quantum ad hoc est dissimile in iustitia et in | |
| 1291 aliis virtutibus moralibus. Sed quantum ad comparationem | |
| 53 | 1292 operationis ad habitum, in omnibus similiter se habet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 59 a. 3 arg. 1"><a name="41538"><span class="ref">[41538] IIª-IIae q. 59 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1293 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pati iniustum volens. |
| 1294 Iniustum enim est inaequale, ut dictum est. Sed aliquis laedendo | |
| 1295 seipsum recedit ab aequalitate, sicut et laedendo alium. Ergo | |
| 1296 aliquis potest sibi ipsi facere iniustum, sicut et alteri. Sed | |
| 1297 quicumque facit iniustum volens facit. Ergo aliquis volens potest | |
| 53 | 1298 pati iniustum, maxime a seipso.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 arg. 2"><a name="41539"><span class="ref">[41539] IIª-IIae q. 59 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1299 nullus secundum legem civilem punitur nisi propter hoc quod facit |
| 1300 aliquam iniustitiam. Sed illi qui interimunt seipsos puniuntur | |
| 1301 secundum leges civitatum, in hoc quod privabantur antiquitus honore | |
| 1302 sepulturae; ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo aliquis | |
| 1303 potest sibi ipsi facere iniustum. Et ita contingit quod aliquis | |
| 53 | 1304 iniustum patiatur volens.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 arg. 3"><a name="41540"><span class="ref">[41540] IIª-IIae q. 59 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1305 nullus facit iniustum nisi alicui patienti iniustum. Sed contingit |
| 1306 quod aliquis faciat iniustum alicui hoc volenti, puta si vendat ei | |
| 1307 rem carius quam valeat. Ergo contingit aliquem volentem iniustum | |
| 53 | 1308 pati.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 s. c."><a name="41541"><span class="ref">[41541] IIª-IIae q. 59 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1309 est quod iniustum pati oppositum est ei quod est iniustum facere. |
| 1310 Sed nullus facit iniustum nisi volens. Ergo, per oppositum, nullus | |
| 53 | 1311 patitur iniustum nisi nolens.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 co."><a name="41542"><span class="ref">[41542] IIª-IIae q. 59 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1312 dicendum quod actio, de sui ratione, procedit ab agente; passio |
| 1313 autem, secundum propriam rationem, est ab alio, unde non potest | |
| 1314 esse idem, secundum idem, agens et patiens, ut dicitur in III et | |
| 1315 VIII Physic. Principium autem proprium agendi in hominibus est | |
| 1316 voluntas. Et ideo illud proprie et per se homo facit quod volens | |
| 1317 facit, et e contrario illud proprie homo patitur quod praeter | |
| 1318 voluntatem suam patitur; quia inquantum est volens, principium est | |
| 1319 ex ipso, et ideo, inquantum est huiusmodi, magis est agens quam | |
| 1320 patiens. Dicendum est ergo quod iniustum, per se et formaliter | |
| 1321 loquendo, nullus potest facere nisi volens, nec pati nisi nolens. | |
| 1322 Per accidens autem et quasi materialiter loquendo, potest aliquis | |
| 1323 id quod est de se iniustum vel facere nolens, sicut cum quis | |
| 1324 praeter intentionem operatur; vel pati volens, sicut cum quis plus | |
| 53 | 1325 alteri dat sua voluntate quam debeat.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 ad 1"><a name="41543"><span class="ref">[41543] IIª-IIae q. 59 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1326 ergo dicendum quod cum aliquis sua voluntate dat alicui id quod ei |
| 1327 non debet, non facit nec iniustitiam nec inaequalitatem. Homo enim | |
| 1328 per suam voluntatem possidet res, et ita non est praeter | |
| 1329 proportionem si aliquid ei subtrahatur secundum propriam | |
| 53 | 1330 voluntatem, vel a seipso vel ab alio.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 ad 2"><a name="41544"><span class="ref">[41544] IIª-IIae q. 59 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1331 dicendum quod aliqua persona singularis dupliciter potest |
| 1332 considerari. Uno modo, secundum se. Et sic, si sibi aliquod | |
| 1333 nocumentum inferat, potest quidem habere rationem alterius peccati, | |
| 1334 puta intemperantiae vel imprudentiae, non tamen rationem | |
| 1335 iniustitiae, quia sicut iustitia semper est ad alterum, ita et | |
| 1336 iniustitia. Alio modo potest considerari aliquis homo inquantum est | |
| 1337 aliquid civitatis, scilicet pars; vel inquantum est aliquid Dei, | |
| 1338 scilicet creatura et imago. Et sic qui occidit seipsum iniuriam | |
| 1339 quidem facit non sibi, sed civitati et Deo. Et ideo punitur tam | |
| 1340 secundum legem divinam quam secundum legem humanam, sicut et de | |
| 1341 fornicatore apostolus dicit, <i>si quis templum Dei violaverit, | |
| 53 | 1342 disperdet ipsum Deus</i>.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 ad 3"><a name="41545"><span class="ref">[41545] IIª-IIae q. 59 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1343 dicendum quod passio est effectus actionis exterioris. In hoc autem |
| 1344 quod est facere et pati iniustum, id quod materialiter est | |
| 1345 attenditur secundum id quod exterius agitur, prout in se | |
| 1346 consideratur, ut dictum est, id autem quod est ibi formale et per | |
| 1347 se, attenditur secundum voluntatem agentis et patientis, ut ex | |
| 1348 dictis patet. Dicendum est ergo quod aliquem facere iniustum, et | |
| 1349 alium pati iniustum, materialiter loquendo, semper se | |
| 1350 concomitantur. Sed si formaliter loquamur, potest aliquis facere | |
| 1351 iniustum, intendens iniustum facere, tamen alius non patietur | |
| 1352 iniustum, quia volens patietur. Et e converso potest aliquis pati | |
| 1353 iniustum, si nolens id quod est iniustum patiatur, et tamen ille | |
| 1354 qui hoc facit ignorans, non faciet iniustum formaliter, sed | |
| 53 | 1355 materialiter tantum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 59 a. 4 arg. 1"><a name="41546"><span class="ref">[41546] IIª-IIae q. 59 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1356 sic proceditur. Videtur quod non quicumque facit iniustum peccet |
| 1357 mortaliter. Peccatum enim veniale mortali opponitur. Sed quandoque | |
| 1358 veniale peccatum est quod aliquis faciat iniustum, dicit enim | |
| 1359 philosophus, in V Ethic., de iniusta agentibus loquens, | |
| 1360 <i>quaecumque non solum ignorantes, sed et propter ignorantiam | |
| 1361 peccant, venialia sunt</i>. Ergo non quicumque facit iniustum | |
| 53 | 1362 mortaliter peccat.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 arg. 2"><a name="41547"><span class="ref">[41547] IIª-IIae q. 59 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1363 qui in aliquo parvo iniustitiam facit, parum a medio declinat. Sed |
| 1364 hoc videtur esse tolerabile, et inter minima malorum computandum, | |
| 1365 ut patet per philosophum, in II Ethic. Non ergo quicumque facit | |
| 53 | 1366 iniustum peccat mortaliter.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 arg. 3"><a name="41548"><span class="ref">[41548] IIª-IIae q. 59 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1367 caritas est mater omnium virtutum, ex cuius contrarietate aliquod |
| 1368 peccatum dicitur mortale. Sed non omnia peccata opposita aliis | |
| 1369 virtutibus sunt mortalia. Ergo etiam neque facere iniustum semper | |
| 53 | 1370 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 s. c."><a name="41549"><span class="ref">[41549] IIª-IIae q. 59 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1371 quidquid est contra legem Dei est peccatum mortale. Sed quicumque |
| 1372 facit iniustum facit contra praeceptum legis Dei, quia vel | |
| 1373 reducitur ad furtum, vel ad adulterium, vel ad homicidium; vel ad | |
| 1374 aliquid huiusmodi, ut ex sequentibus patebit. Ergo quicumque facit | |
| 53 | 1375 iniustum peccat mortaliter.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 co."><a name="41550"><span class="ref">[41550] IIª-IIae q. 59 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1376 dicendum quod, sicut supra dictum est cum de differentia peccatorum |
| 1377 ageretur, peccatum mortale est quod contrariatur caritati, per quam | |
| 1378 est animae vita. Omne autem nocumentum alteri illatum ex se | |
| 1379 caritati repugnat, quae movet ad volendum bonum alterius. Et ideo, | |
| 1380 cum iniustitia semper consistat in nocumento alterius, manifestum | |
| 53 | 1381 est quod facere iniustum ex genere suo est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 ad 1"><a name="41551"><span class="ref">[41551] IIª-IIae q. 59 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1382 ergo dicendum quod verbum philosophi intelligitur de ignorantia |
| 1383 facti, quam ipse vocat ignorantiam particularium circumstantiarum, | |
| 1384 quae meretur veniam, non autem de ignorantia iuris, quae non | |
| 1385 excusat. Qui autem ignorans facit iniustum, non facit iniustum nisi | |
| 53 | 1386 per accidens, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 ad 2"><a name="41552"><span class="ref">[41552] IIª-IIae q. 59 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1387 dicendum quod ille qui in parvis facit iniustitiam, deficit a |
| 1388 perfecta ratione eius quod est iniustum facere, inquantum potest | |
| 1389 reputari non esse omnino contra voluntatem eius qui hoc patitur, | |
| 1390 puta si auferat aliquis alicui unum pomum vel aliquid tale, de quo | |
| 53 | 1391 probabile sit quod ille inde non laedatur, nec ei displiceat.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 ad 3"><a name="41553"><span class="ref">[41553] IIª-IIae q. 59 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1392 dicendum quod peccata quae sunt contra alias virtutes non semper |
| 1393 sunt in nocumentum alterius, sed important inordinationem quandam | |
| 53 | 1394 circa passiones humanas. Unde non est similis ratio.</p></div></div><div class="q" id="q60"><h2>Quaestio 60</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 60 pr."><a name="41554"><span class="ref">[41554] IIª-IIae q. 60 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1395 considerandum est de iudicio. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, |
| 1396 utrum iudicium sit actus iustitiae. Secundo, utrum sit licitum | |
| 1397 iudicare. Tertio, utrum per suspiciones sit iudicandum. Quarto, | |
| 1398 utrum dubia sint in meliorem partem interpretanda. Quinto, utrum | |
| 1399 iudicium semper sit secundum leges scriptas proferendum. Sexto, | |
| 53 | 1400 utrum iudicium per usurpationem pervertatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 1"><a name="41555"><span class="ref">[41555] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1401 sic proceditur. Videtur quod iudicium non sit actus iustitiae. |
| 1402 Dicit enim philosophus, in I Ethic., quod <i>unusquisque bene | |
| 1403 iudicat quae cognoscit</i>, et sic iudicium ad vim cognoscitivam | |
| 1404 pertinere videtur. Vis autem cognoscitiva per prudentiam | |
| 1405 perficitur. Ergo iudicium magis pertinet ad prudentiam quam ad | |
| 53 | 1406 iustitiam, quae est in voluntate, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 2"><a name="41556"><span class="ref">[41556] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1407 apostolus dicit, I ad Cor. II, <i>spiritualis iudicat omnia</i>. |
| 1408 Sed homo maxime efficitur spiritualis per virtutem caritatis, quae | |
| 1409 <i>diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus | |
| 1410 est nobis</i>, ut dicitur Rom. V. Ergo iudicium magis pertinet ad | |
| 53 | 1411 caritatem quam ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 3"><a name="41557"><span class="ref">[41557] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1412 ad unamquamque virtutem pertinet rectum iudicium circa propriam |
| 1413 materiam, quia virtuosus in singulis est regula et mensura, | |
| 1414 secundum philosophum, in libro Ethic. Non ergo iudicium magis | |
| 53 | 1415 pertinet ad iustitiam quam ad alias virtutes morales.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 4"><a name="41558"><span class="ref">[41558] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1416 iudicium videtur ad solos iudices pertinere. Actus autem iustitiae |
| 1417 invenitur in omnibus iustis. Cum igitur non soli iudices sint | |
| 53 | 1418 iusti, videtur quod iudicium non sit actus proprius iustitiae.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 s. c."><a name="41559"><span class="ref">[41559] IIª-IIae q. 60 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1419 est quod in Psalm. dicitur, <i>quoadusque iustitia convertatur in |
| 53 | 1420 iudicium</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 co."><a name="41560"><span class="ref">[41560] IIª-IIae q. 60 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1421 dicendum quod iudicium proprie nominat actum iudicis inquantum est |
| 1422 iudex. Iudex autem dicitur quasi ius dicens. Ius autem est obiectum | |
| 1423 iustitiae, ut supra habitum est. Et ideo iudicium importat, | |
| 1424 secundum primam nominis impositionem, definitionem vel | |
| 1425 determinationem iusti sive iuris. Quod autem aliquis bene definiat | |
| 1426 aliquid in operibus virtuosis proprie procedit ex habitu virtutis, | |
| 1427 sicut castus recte determinat ea quae pertinent ad castitatem. Et | |
| 1428 ideo iudicium, quod importat rectam determinationem eius quod est | |
| 1429 iustum, proprie pertinet ad iustitiam. Propter quod philosophus | |
| 1430 dicit, in V Ethic., quod <i>homines ad iudicem confugiunt sicut ad | |
| 53 | 1431 quandam iustitiam animatam</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 1"><a name="41561"><span class="ref">[41561] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1432 ergo dicendum quod nomen iudicii, quod secundum primam impositionem |
| 1433 significat rectam determinationem iustorum, ampliatum est ad | |
| 1434 significandum rectam determinationem in quibuscumque rebus, tam in | |
| 1435 speculativis quam in practicis. In omnibus tamen ad rectum iudicium | |
| 1436 duo requiruntur. Quorum unum est ipsa virtus proferens iudicium. Et | |
| 1437 sic iudicium est actus rationis, dicere enim vel definire aliquid | |
| 1438 rationis est. Aliud autem est dispositio iudicantis, ex qua habet | |
| 1439 idoneitatem ad recte iudicandum. Et sic in his quae ad iustitiam | |
| 1440 pertinent iudicium procedit ex iustitia, sicut et in his quae ad | |
| 1441 fortitudinem pertinent ex fortitudine. Sic ergo iudicium est quidam | |
| 1442 actus iustitiae sicut inclinantis ad recte iudicandum, prudentiae | |
| 1443 autem sicut iudicium proferentis. Unde et synesis, ad prudentiam | |
| 53 | 1444 pertinens, dicitur bene iudicativa, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 2"><a name="41562"><span class="ref">[41562] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1445 dicendum quod homo spiritualis ex habitu caritatis habet |
| 1446 inclinationem ad recte iudicandum de omnibus secundum regulas | |
| 1447 divinas, ex quibus iudicium per donum sapientiae pronuntiat, sicut | |
| 1448 iustus per virtutem prudentiae pronuntiat iudicium ex regulis | |
| 53 | 1449 iuris.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 3"><a name="41563"><span class="ref">[41563] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1450 dicendum quod aliae virtutes ordinant hominem in seipso, sed |
| 1451 iustitia ordinat hominem ad alium, ut ex dictis patet. Homo autem | |
| 1452 est dominus eorum quae ad ipsum pertinent, non autem est dominus | |
| 1453 eorum quae ad alium pertinent. Et ideo in his quae sunt secundum | |
| 1454 alias virtutes non requiritur nisi iudicium virtuosi, extenso tamen | |
| 1455 nomine iudicii, ut dictum est. Sed in his quae pertinent ad | |
| 1456 iustitiam requiritur ulterius iudicium alicuius superioris, <i>qui | |
| 1457 utrumque valeat arguere, et ponere manum suam in ambobus</i>. Et | |
| 1458 propter hoc iudicium specialius pertinet ad iustitiam quam ad | |
| 53 | 1459 aliquam aliam virtutem.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 4"><a name="41564"><span class="ref">[41564] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1460 dicendum quod iustitia in principe quidem est sicut virtus |
| 1461 architectonica, quasi imperans et praecipiens quod iustum est, in | |
| 1462 subditis autem est tanquam virtus executiva et ministrans. Et ideo | |
| 1463 iudicium, quod importat definitionem iusti, pertinet ad iustitiam | |
| 53 | 1464 secundum quod est principaliori modo in praesidente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 60 a. 2 arg. 1"><a name="41565"><span class="ref">[41565] IIª-IIae q. 60 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1465 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum iudicare. Non |
| 1466 enim infligitur poena nisi pro illicito. Sed iudicantibus imminet | |
| 1467 poena, quam non iudicantes effugiunt, secundum illud Matth. VII, | |
| 1468 <i>nolite iudicare, ut non iudicemini</i>. Ergo iudicare est | |
| 53 | 1469 illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 arg. 2"><a name="41566"><span class="ref">[41566] IIª-IIae q. 60 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1470 Rom. XIV dicitur, <i>tu quis es, qui iudicas alienum servum? Suo |
| 1471 domino stat aut cadit</i>. Dominus autem omnium Deus est. Ergo | |
| 53 | 1472 nulli homini licet iudicare.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 arg. 3"><a name="41567"><span class="ref">[41567] IIª-IIae q. 60 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1473 nullus homo est sine peccato, secundum illud I Ioan. I, <i>si |
| 1474 dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus</i>. Sed | |
| 1475 peccanti non licet iudicare, secundum illud Rom. II, | |
| 1476 <i>inexcusabilis es, o homo omnis qui iudicas, in quo enim alterum | |
| 1477 iudicas, teipsum condemnas; eadem enim agis quae iudicas</i>. Ergo | |
| 53 | 1478 nulli est licitum iudicare.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 s. c."><a name="41568"><span class="ref">[41568] IIª-IIae q. 60 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1479 est quod dicitur Deut. XVI, <i>iudices et magistros constitues in |
| 53 | 1480 omnibus portis tuis, ut iudicent populum iusto iudicio</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 co."><a name="41569"><span class="ref">[41569] IIª-IIae q. 60 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1481 dicendum quod iudicium intantum est licitum inquantum est iustitiae |
| 1482 actus. Sicut autem ex praedictis patet, ad hoc quod iudicium sit | |
| 1483 actus iustitiae tria requiruntur, primo quidem, ut procedat ex | |
| 1484 inclinatione iustitiae; secundo, quod procedat ex auctoritate | |
| 1485 praesidentis; tertio, quod proferatur secundum rectam rationem | |
| 1486 prudentiae. Quodcumque autem horum defuerit, est iudicium vitiosum | |
| 1487 et illicitum. Uno quidem modo, quando est contra rectitudinem | |
| 1488 iustitiae, et sic dicitur iudicium perversum vel iniustum. Alio | |
| 1489 modo, quando homo iudicat in his in quibus non habet auctoritatem, | |
| 1490 et sic dicitur iudicium usurpatum. Tertio modo, quando deest | |
| 1491 certitudo rationis, puta cum aliquis de his iudicat quae sunt dubia | |
| 1492 vel occulta per aliquas leves coniecturas, et sic dicitur iudicium | |
| 53 | 1493 suspiciosum vel temerarium.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 ad 1"><a name="41570"><span class="ref">[41570] IIª-IIae q. 60 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1494 ergo dicendum quod dominus ibi prohibet iudicium temerarium, quod |
| 1495 est de intentione cordis vel de aliis incertis, ut Augustinus | |
| 1496 dicit, in libro de Serm. Dom. in monte. Vel prohibet ibi iudicium | |
| 1497 de rebus divinis, de quibus, cum sint supra nos, non debemus | |
| 1498 iudicare, sed simpliciter ea credere, ut Hilarius dicit, super | |
| 1499 Matth. Vel prohibet iudicium quod non sit ex benevolentia, sed ex | |
| 53 | 1500 animi amaritudine, ut Chrysostomus dicit.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 ad 2"><a name="41571"><span class="ref">[41571] IIª-IIae q. 60 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1501 dicendum quod iudex constituitur ut minister Dei. Unde dicitur |
| 1502 Deut. I, <i>quod iustum est iudicate</i>; et postea subdit, <i>quia | |
| 53 | 1503 Dei est iudicium</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 ad 3"><a name="41572"><span class="ref">[41572] IIª-IIae q. 60 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1504 dicendum quod illi qui sunt in gravibus peccatis non debent |
| 1505 iudicare eos qui sunt in eisdem peccatis vel minoribus, ut | |
| 1506 Chrysostomus dicit, super illud Matth. VII, <i>nolite iudicare</i>. | |
| 1507 Et praecipue est hoc intelligendum quando illa peccata sunt | |
| 1508 publica, quia ex hoc generatur scandalum in cordibus aliorum. Si | |
| 1509 autem non sunt publica, sed occulta, et necessitas iudicandi | |
| 1510 immineat propter officium, potest cum humilitate et timore vel | |
| 1511 arguere vel iudicare. Unde Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. | |
| 1512 in monte, <i>si invenerimus nos in eodem vitio esse, congemiscamus, | |
| 1513 et ad pariter conandum invitemus</i>. Nec tamen propter hoc homo | |
| 1514 sic seipsum condemnat ut novum condemnationis meritum sibi | |
| 1515 acquirat, sed quia, condemnans alium, ostendit se similiter | |
| 53 | 1516 condemnabilem esse, propter idem peccatum vel simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 60 a. 3 arg. 1"><a name="41573"><span class="ref">[41573] IIª-IIae q. 60 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1517 sic proceditur. Videtur quod iudicium ex suspicione procedens non |
| 1518 sit illicitum. Suspicio enim videtur esse opinio incerta de aliquo | |
| 1519 malo, unde et philosophus, in VI Ethic., ponit quod suspicio se | |
| 1520 habet et ad verum et ad falsum. Sed de singularibus contingentibus | |
| 1521 non potest haberi opinio nisi incerta. Cum igitur iudicium humanum | |
| 1522 sit circa humanos actus, qui sunt in singularibus et | |
| 1523 contingentibus, videtur quod nullum iudicium esset licitum, si ex | |
| 53 | 1524 suspicione iudicare non liceret.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 arg. 2"><a name="41574"><span class="ref">[41574] IIª-IIae q. 60 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1525 per iudicium illicitum fit aliqua iniuria proximo. Sed suspicio |
| 1526 mala in sola opinione hominis consistit, et sic non videtur ad | |
| 1527 iniuriam alterius pertinere. Ergo suspicionis iudicium non est | |
| 53 | 1528 illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 arg. 3"><a name="41575"><span class="ref">[41575] IIª-IIae q. 60 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1529 si sit illicitum, oportet quod ad iniustitiam reducatur, quia |
| 1530 iudicium est actus iustitiae, ut dictum est. Sed iniustitia ex suo | |
| 1531 genere semper est peccatum mortale, ut supra habitum est. Ergo | |
| 1532 suspicionis iudicium semper esset peccatum mortale, si esset | |
| 1533 illicitum. Sed hoc est falsum, quia suspiciones vitare non | |
| 1534 possumus, ut dicit Glossa Augustini super illud I ad Cor. IV, | |
| 1535 <i>nolite ante tempus iudicare</i>. Ergo iudicium suspiciosum non | |
| 53 | 1536 videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 s. c."><a name="41576"><span class="ref">[41576] IIª-IIae q. 60 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1537 est quod Chrysostomus, super illud Matth. VII, <i>nolite |
| 1538 iudicare</i> etc., dicit, <i>dominus hoc mandato non prohibet | |
| 1539 Christianos ex benevolentia alios corripere, sed ne per iactantiam | |
| 1540 iustitiae suae Christiani Christianos despiciant, ex solis | |
| 53 | 1541 plerumque suspicionibus odientes ceteros et condemnantes</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 co."><a name="41577"><span class="ref">[41577] IIª-IIae q. 60 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1542 dicendum quod, sicut Tullius dicit, suspicio importat opinionem |
| 1543 mali quando ex levibus indiciis procedit. Et contingit ex tribus. | |
| 1544 Uno quidem modo, ex hoc quod aliquis in seipso malus est, et ex hoc | |
| 1545 ipso, quasi conscius suae malitiae, faciliter de aliis malum | |
| 1546 opinatur, secundum illud Eccle. X, <i>in via stultus ambulans, cum | |
| 1547 ipse sit insipiens, omnes stultos aestimat</i>. Alio modo provenit | |
| 1548 ex hoc quod aliquis male afficitur ad alterum. Cum enim aliquis | |
| 1549 contemnit vel odit aliquem, aut irascitur vel invidet ei, ex | |
| 1550 levibus signis opinatur mala de ipso, quia unusquisque faciliter | |
| 1551 credit quod appetit. Tertio modo provenit ex longa experientia, | |
| 1552 unde philosophus dicit, in II Rhet., quod <i>senes sunt maxime | |
| 1553 suspiciosi, quia multoties experti sunt aliorum defectus</i>. | |
| 1554 Primae autem duae suspicionis causae manifeste pertinent ad | |
| 1555 perversitatem affectus. Tertia vero causa diminuit rationem | |
| 1556 suspicionis, inquantum experientia ad certitudinem proficit, quae | |
| 1557 est contra rationem suspicionis. Et ideo suspicio vitium quoddam | |
| 1558 importat, et quanto magis procedit suspicio, tanto magis est | |
| 1559 vitiosum. Est autem triplex gradus suspicionis. Primus quidem | |
| 1560 gradus est ut homo ex levibus indiciis de bonitate alicuius | |
| 1561 dubitare incipiat. Et hoc est veniale et leve peccatum, pertinet | |
| 1562 enim <i>ad tentationem humanam, sine qua vita ista non ducitur</i>, | |
| 1563 ut habetur in Glossa super illud I ad Cor. IV, <i>nolite ante | |
| 1564 tempus iudicare</i>. Secundus gradus est cum aliquis pro certo | |
| 1565 malitiam alterius aestimat ex levibus indiciis. Et hoc, si sit de | |
| 1566 aliquo gravi, est peccatum mortale, inquantum non est sine | |
| 1567 contemptu proximi, unde Glossa ibidem subdit, <i>etsi ergo | |
| 1568 suspiciones vitare non possumus, quia homines sumus, iudicia tamen, | |
| 1569 idest definitivas firmasque sententias, continere debemus</i>. | |
| 1570 Tertius gradus est cum aliquis iudex ex suspicione procedit ad | |
| 1571 aliquem condemnandum. Et hoc directe ad iniustitiam pertinet. Unde | |
| 53 | 1572 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 ad 1"><a name="41578"><span class="ref">[41578] IIª-IIae q. 60 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1573 ergo dicendum quod in humanis actibus invenitur aliqua certitudo, |
| 1574 non quidem sicut in demonstrativis, sed secundum quod convenit tali | |
| 53 | 1575 materiae, puta cum aliquid per idoneos testes probatur.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 ad 2"><a name="41579"><span class="ref">[41579] IIª-IIae q. 60 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1576 dicendum quod ex hoc ipso quod aliquis malam opinionem habet de |
| 1577 alio sine causa sufficienti, indebite contemnit ipsum. Et ideo | |
| 53 | 1578 iniuriatur ei.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 ad 3"><a name="41580"><span class="ref">[41580] IIª-IIae q. 60 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1579 dicendum quod quia iustitia et iniustitia est circa exteriores |
| 1580 operationes, ut dictum est, tunc iudicium suspiciosum directe ad | |
| 1581 iniustitiam pertinet quando ad actum exteriorem procedit. Et tunc | |
| 1582 est peccatum mortale, ut dictum est. Iudicium autem interius | |
| 1583 pertinet ad iustitiam secundum quod comparatur ad exterius iudicium | |
| 1584 ut actus interior ad exteriorem, sicut concupiscentia ad | |
| 53 | 1585 fornicationem, et ira ad homicidium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 60 a. 4 arg. 1"><a name="41581"><span class="ref">[41581] IIª-IIae q. 60 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1586 sic proceditur. Videtur quod dubia non sint in meliorem partem |
| 1587 interpretanda. Iudicium enim magis esse debet de eo quod ut in | |
| 1588 pluribus accidit. Sed in pluribus accidit quod aliqui male agant, | |
| 1589 <i>quia stultorum infinitus est numerus</i>, ut dicitur Eccle. I; | |
| 1590 <i>proni enim sunt sensus hominis ad malum ab adolescentia sua</i>, | |
| 1591 ut dicitur Gen. VIII. Ergo dubia magis debemus interpretari in | |
| 53 | 1592 malum quam in bonum.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 arg. 2"><a name="41582"><span class="ref">[41582] IIª-IIae q. 60 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1593 Augustinus dicit quod ille pie et iuste vivit qui rerum integer est |
| 1594 aestimator, in neutram partem declinando. Sed ille qui | |
| 1595 interpretatur in melius quod dubium est declinat in alteram partem. | |
| 53 | 1596 Ergo hoc non est faciendum.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 arg. 3"><a name="41583"><span class="ref">[41583] IIª-IIae q. 60 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1597 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed circa seipsum homo |
| 1598 debet dubia interpretari in peiorem partem, secundum illud Iob IX, | |
| 1599 <i>verebar omnia opera mea</i>. Ergo videtur quod ea quae sunt | |
| 53 | 1600 dubia circa proximos sint in peiorem partem interpretanda.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 s. c."><a name="41584"><span class="ref">[41584] IIª-IIae q. 60 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1601 est quod Rom. XIV, super illud, <i>qui non manducat manducantem non |
| 1602 iudicet</i>, dicit Glossa, <i>dubia in meliorem partem sunt | |
| 53 | 1603 interpretanda</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 co."><a name="41585"><span class="ref">[41585] IIª-IIae q. 60 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1604 dicendum quod, sicut dictum est, ex hoc ipso quod aliquis habet |
| 1605 malam opinionem de alio absque sufficienti causa, iniuriatur ei et | |
| 1606 contemnit ipsum. Nullus autem debet alium contemnere, vel | |
| 1607 nocumentum quodcumque inferre, absque causa cogente. Et ideo ubi | |
| 1608 non apparent manifesta indicia de malitia alicuius, debemus eum ut | |
| 53 | 1609 bonum habere, in meliorem partem interpretando quod dubium est.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 ad 1"><a name="41586"><span class="ref">[41586] IIª-IIae q. 60 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1610 ergo dicendum quod potest contingere quod ille qui in meliorem |
| 1611 partem interpretatur, frequentius fallitur. Sed melius est quod | |
| 1612 aliquis frequenter fallatur habens bonam opinionem de aliquo malo | |
| 1613 homine, quam quod rarius fallatur habens malam opinionem de aliquo | |
| 53 | 1614 bono, quia ex hoc fit iniuria alicui, non autem ex primo.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 ad 2"><a name="41587"><span class="ref">[41587] IIª-IIae q. 60 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1615 dicendum quod aliud est iudicare de rebus, et aliud de hominibus. |
| 1616 In iudicio enim quo de rebus iudicamus non attenditur bonum vel | |
| 1617 malum ex parte ipsius rei de qua iudicamus, cui nihil nocet | |
| 1618 qualitercumque iudicemus de ipsa, sed attenditur ibi solum bonum | |
| 1619 iudicantis si vere iudicet, vel malum si falso; <i>quia verum est | |
| 1620 bonum intellectus, falsum autem est malum ipsius</i>, ut dicitur in | |
| 1621 VI Ethic. Et ideo unusquisque debet niti ad hoc quod de rebus | |
| 1622 iudicet secundum quod sunt. Sed in iudicio quo iudicamus de | |
| 1623 hominibus praecipue attenditur bonum et malum ex parte eius de quo | |
| 1624 iudicatur, qui in hoc ipso honorabilis habetur quod bonus | |
| 1625 iudicatur, et contemptibilis si iudicetur malus. Et ideo ad hoc | |
| 1626 potius tendere debemus in tali iudicio quod hominem iudicemus | |
| 1627 bonum, nisi manifesta ratio in contrarium appareat. Ipsi autem | |
| 1628 homini iudicanti, falsum iudicium quo bene iudicat de alio non | |
| 1629 pertinet ad malum intellectus ipsius, sicut nec ad eius | |
| 1630 perfectionem pertinet secundum se cognoscere veritatem singularium | |
| 53 | 1631 contingentium, sed magis pertinet ad bonum affectum.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 ad 3"><a name="41588"><span class="ref">[41588] IIª-IIae q. 60 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1632 dicendum quod interpretari aliquid in deteriorem vel meliorem |
| 1633 partem contingit dupliciter. Uno modo, per quandam suppositionem. | |
| 1634 Et sic, cum debemus aliquibus malis adhibere remedium, sive nostris | |
| 1635 sive alienis, expedit ad hoc ut securius remedium apponatur, quod | |
| 1636 supponatur id quod deterius est, quia remedium quod est efficax | |
| 1637 contra maius malum, multo magis est efficax contra minus malum. | |
| 1638 Alio modo interpretamur aliquid in bonum vel malum definiendo sive | |
| 1639 determinando. Et sic in rerum iudicio debet aliquis niti ad hoc ut | |
| 1640 interpretetur unumquodque secundum quod est, in iudicio autem | |
| 53 | 1641 personarum, ut interpretetur in melius, sicut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 60 a. 5 arg. 1"><a name="41589"><span class="ref">[41589] IIª-IIae q. 60 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1642 sic proceditur. Videtur quod non sit semper secundum leges scriptas |
| 1643 iudicandum. Semper enim vitandum est iniustum iudicium. Sed | |
| 1644 quandoque leges scriptae iniustitiam continent, secundum illud | |
| 1645 Isaiae X, <i>vae qui condunt leges iniquas, et scribentes | |
| 1646 iniustitias scripserunt</i>. Ergo non semper est secundum leges | |
| 53 | 1647 scriptas iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 arg. 2"><a name="41590"><span class="ref">[41590] IIª-IIae q. 60 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1648 iudicium oportet esse de singularibus eventibus. Sed nulla lex |
| 1649 scripta potest omnes singulares eventus comprehendere, ut patet per | |
| 1650 philosophum, in V Ethic. Ergo videtur quod non semper sit secundum | |
| 53 | 1651 leges scriptas iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 arg. 3"><a name="41591"><span class="ref">[41591] IIª-IIae q. 60 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1652 lex ad hoc scribitur ut sententia legislatoris manifestetur. Sed |
| 1653 quandoque contingit quod si ipse lator legis praesens esset, aliter | |
| 1654 iudicaret. Ergo non est semper secundum legem scriptam | |
| 53 | 1655 iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 s. c."><a name="41592"><span class="ref">[41592] IIª-IIae q. 60 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1656 est quod Augustinus dicit, in libro de vera Relig., <i>in istis |
| 1657 temporalibus legibus, quanquam de his homines iudicent cum eas | |
| 1658 instituerint, tamen cum fuerint institutae et firmatae, non licebit | |
| 53 | 1659 iudicibus de ipsis iudicare, sed secundum ipsas</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 co."><a name="41593"><span class="ref">[41593] IIª-IIae q. 60 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1660 dicendum quod, sicut dictum est, iudicium nihil est aliud nisi |
| 1661 quaedam definitio vel determinatio eius quod iustum est. Fit autem | |
| 1662 aliquid iustum dupliciter, uno modo, ex ipsa natura rei, quod | |
| 1663 dicitur ius naturale; alio modo, ex quodam condicto inter homines, | |
| 1664 quod dicitur ius positivum, ut supra habitum est. Leges autem | |
| 1665 scribuntur ad utriusque iuris declarationem, aliter tamen et | |
| 1666 aliter. Nam legis Scriptura ius quidem naturale continet, sed non | |
| 1667 instituit, non enim habet robur ex lege, sed ex natura. Ius autem | |
| 1668 positivum Scriptura legis et continet et instituit, dans ei | |
| 1669 auctoritatis robur. Et ideo necesse est quod iudicium fiat secundum | |
| 1670 legis Scripturam, alioquin iudicium deficeret vel a iusto naturali, | |
| 53 | 1671 vel a iusto positivo.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 ad 1"><a name="41594"><span class="ref">[41594] IIª-IIae q. 60 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1672 ergo dicendum quod lex scripta, sicut non dat robur iuri naturali, |
| 1673 ita nec potest eius robur minuere vel auferre, quia nec voluntas | |
| 1674 hominis potest immutare naturam. Et ideo si Scriptura legis | |
| 1675 contineat aliquid contra ius naturale, iniusta est, nec habet vim | |
| 1676 obligandi, ibi enim ius positivum locum habet ubi quantum ad ius | |
| 1677 naturale nihil differt utrum sic vel aliter fiat, sicut supra | |
| 1678 habitum est. Et ideo nec tales Scripturae leges dicuntur, sed | |
| 1679 potius legis corruptiones, ut supra dictum est. Et ideo secundum | |
| 53 | 1680 eas non est iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 ad 2"><a name="41595"><span class="ref">[41595] IIª-IIae q. 60 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1681 dicendum quod sicut leges iniquae secundum se contrariantur iuri |
| 1682 naturali, vel semper vel ut in pluribus; ita etiam leges quae sunt | |
| 1683 recte positae in aliquibus casibus deficiunt, in quibus si | |
| 1684 servarentur, esset contra ius naturale. Et ideo in talibus non est | |
| 1685 secundum litteram legis iudicandum, sed recurrendum ad aequitatem, | |
| 1686 quam intendit legislator. Unde iurisperitus dicit, <i>nulla ratio | |
| 1687 iuris aut aequitatis benignitas patitur ut quae salubriter pro | |
| 1688 utilitate hominum introducuntur, ea nos duriore interpretatione | |
| 1689 contra ipsorum commodum producamus ad severitatem</i>. Et in | |
| 1690 talibus etiam legislator aliter iudicaret, et, si considerasset, | |
| 53 | 1691 lege determinasset.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 ad 3"><a name="41596"><span class="ref">[41596] IIª-IIae q. 60 a. 5 ad 3</span></a> Et per hoc |
| 1692 patet responsio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 1"><a name="41597"><span class="ref">[41597] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum | |
| 28 | 1693 sic proceditur. Videtur quod iudicium per usurpationem non reddatur |
| 1694 perversum. Iustitia enim est quaedam rectitudo in agendis. Sed | |
| 1695 nihil deperit veritati a quocumque dicatur, sed a quocumque est | |
| 1696 accipienda. Ergo etiam nihil deperit iustitiae, a quocumque iustum | |
| 53 | 1697 determinetur, quod pertinet ad rationem iudicii.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 2"><a name="41598"><span class="ref">[41598] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1698 peccata punire ad iudicium pertinet. Sed aliqui laudabiliter |
| 1699 leguntur peccata punisse qui tamen auctoritatem non habebant super | |
| 1700 illos quos puniebant, sicut Moyses occidendo Aegyptium, ut habetur | |
| 1701 Exod. II; et Phinees, filius Eleazari, Zambri, filium Salomi, ut | |
| 1702 legitur Num. XXV, <i>et reputatum est ei ad iustitiam</i>, ut | |
| 1703 dicitur in Psalm. Ergo usurpatio iudicii non pertinet ad | |
| 53 | 1704 iniustitiam.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 3"><a name="41599"><span class="ref">[41599] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1705 potestas spiritualis distinguitur a temporali. Sed quandoque |
| 1706 praelati habentes spiritualem potestatem intromittunt se de his | |
| 1707 quae pertinent ad potestatem saecularem. Ergo usurpatum iudicium | |
| 53 | 1708 non est illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 4"><a name="41600"><span class="ref">[41600] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1709 sicut ad recte iudicandum requiritur auctoritas, ita etiam et |
| 1710 iustitia iudicantis et scientia, ut ex supradictis patet. Sed non | |
| 1711 dicitur iudicium esse iniustum si aliquis iudicet non habens | |
| 1712 habitum iustitiae, vel non habens scientiam iuris. Ergo neque etiam | |
| 1713 iudicium usurpatum, quod fit per defectum auctoritatis, semper erit | |
| 53 | 1714 iniustum.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 s. c."><a name="41601"><span class="ref">[41601] IIª-IIae q. 60 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1715 est quod dicitur Rom. XIV, <i>tu quis es, qui iudicas alienum |
| 53 | 1716 servum?</i></p><p title="II-II q. 60 a. 6 co."><a name="41602"><span class="ref">[41602] IIª-IIae q. 60 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1717 dicendum quod, cum iudicium sit ferendum secundum leges scriptas, |
| 1718 ut dictum est, ille qui iudicium fert legis dictum quodammodo | |
| 1719 interpretatur, applicando ipsum ad particulare negotium. Cum autem | |
| 1720 eiusdem auctoritatis sit legem interpretari et legem condere, sicut | |
| 1721 lex condi non potest nisi publica auctoritate, ita nec iudicium | |
| 1722 ferri potest nisi publica auctoritate, quae quidem se extendit ad | |
| 1723 eos qui communitati subduntur. Et ideo sicut iniustum esset ut | |
| 1724 aliquis constringeret alium ad legem servandam quae non esset | |
| 1725 publica auctoritate sancita, ita etiam iniustum est si aliquis | |
| 1726 aliquem compellat ferre iudicium quod publica auctoritate non | |
| 53 | 1727 fertur.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 1"><a name="41603"><span class="ref">[41603] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1728 ergo dicendum quod pronuntiatio veritatis non importat compulsionem |
| 1729 ad hoc quod suscipiatur, sed liberum est unicuique eam recipere vel | |
| 1730 non recipere prout vult. Sed iudicium importat quandam impulsionem. | |
| 1731 Et ideo iniustum est quod aliquis iudicetur ab eo qui publicam | |
| 53 | 1732 auctoritatem non habet.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 2"><a name="41604"><span class="ref">[41604] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1733 dicendum quod Moyses videtur Aegyptium occidisse quasi ex |
| 1734 inspiratione divina auctoritatem adeptus, ut videtur per hoc quod | |
| 1735 dicitur Act. VII, quod, <i>percusso Aegyptio, aestimabat Moyses | |
| 1736 intelligere fratres suos quoniam dominus per manum ipsius daret | |
| 1737 salutem Israel</i>. Vel potest dici quod Moyses occidit Aegyptium | |
| 1738 defendendo eum qui iniuriam patiebatur cum moderamine inculpatae | |
| 1739 tutelae. Unde Ambrosius dicit, in libro de Offic., quod <i>qui non | |
| 1740 repellit iniuriam a socio cum potest, tam est in vitio quam ille | |
| 1741 qui facit</i>; et inducit exemplum Moysi. Vel potest dici, sicut | |
| 1742 dicit Augustinus, in quaestionibus Exod., quod <i>sicut terra, ante | |
| 1743 utilia semina, herbarum inutilium fertilitate laudatur; sic illud | |
| 1744 Moysi factum vitiosum quidem fuit, sed magnae fertilitatis signum | |
| 1745 gerebat</i>, inquantum scilicet erat signum virtutis eius qua | |
| 1746 populum liberaturus erat. De Phinee autem dicendum est quod ex | |
| 1747 inspiratione divina, zelo Dei commotus, hoc fecit. Vel quia, licet | |
| 1748 nondum esset summus sacerdos, erat tamen filius summi sacerdotis, | |
| 1749 et ad eum hoc iudicium pertinebat, sicut et ad alios iudices, | |
| 53 | 1750 quibus hoc erat praeceptum.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 3"><a name="41605"><span class="ref">[41605] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1751 dicendum quod potestas saecularis subditur spirituali sicut corpus |
| 1752 animae. Et ideo non est usurpatum iudicium si spiritualis praelatus | |
| 1753 se intromittat de temporalibus quantum ad ea in quibus subditur ei | |
| 1754 saecularis potestas, vel quae ei a saeculari potestate | |
| 53 | 1755 relinquuntur.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 4"><a name="41606"><span class="ref">[41606] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1756 dicendum quod habitus scientiae et iustitiae sunt perfectiones |
| 1757 singularis personae, et ideo per eorum defectum non dicitur | |
| 1758 usurpatum iudicium, sicut per defectum publicae auctoritatis, ex | |
| 53 | 1759 qua iudicium vim coactivam habet.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 1760 <p><a href="sth3047.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 1761 <a href="sth3061.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 1762 <br/> | |
| 1763 <hr/> | |
| 1764 <br/> | |
| 1765 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1766 hanc editionem<br/> | |
| 1767 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 1768 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 1769 </div></body> | |
| 1770 </html> |
