Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2026.html @ 86:dd8a8c8eb56d
completed FP_ix
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 03 Feb 2013 10:50:36 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children | 71f2c033089e |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 26-39</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XXVI ad |
| 22 XXXIX</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2022.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2040.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#34633">I&ordf;-IIae q. 26 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#34634">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#34635">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#34636">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#34637">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#34638">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#34639">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#34640">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#34641">I&ordf;-IIae q. 26 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#34642">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#34643">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#34644">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#34645">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#34646">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#34647">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#34648">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#34649">I&ordf;-IIae q. 26 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#34650">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#34651">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#34652">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#34653">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#34654">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#34655">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#34656">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#34657">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#34658">I&ordf;-IIae q. 26 a. 3 ad 4'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#34659">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 arg. 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#34660">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 arg. 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#34661">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 arg. 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#34662">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 s. c.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#34663">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 co.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#34664">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 ad 1'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#34665">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 ad 2'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#34666">I&ordf;-IIae q. 26 a. 4 ad 3'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#34667">I&ordf;-IIae q. 27 pr.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#34668">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 arg. 1'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#34669">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 arg. 2'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#34670">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 arg. 3'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#34671">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 s. c.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#34672">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 co.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#34673">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 ad 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#34674">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 ad 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#34675">I&ordf;-IIae q. 27 a. 1 ad 3'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#34676">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 arg. 1'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#34677">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 arg. 2'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#34678">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 arg. 3'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#34679">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 s. c.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#34680">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 co.'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#34681">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 ad 1'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#34682">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 ad 2'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#34683">I&ordf;-IIae q. 27 a. 2 ad 3'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#34684">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 arg. 1'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#34685">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 arg. 2'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#34686">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 arg. 3'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#34687">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 arg. 4'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#34688">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 s. c.'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#34689">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 co.'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#34690">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 ad 1'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#34691">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 ad 2'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#34692">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 ad 3'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#34693">I&ordf;-IIae q. 27 a. 3 ad 4'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#34694">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 arg. 1'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#34695">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 arg. 2'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#34696">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 arg. 3'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#34697">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 s. c.'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#34698">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 co.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#34699">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 ad 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#34700">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 ad 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#34701">I&ordf;-IIae q. 27 a. 4 ad 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#34702">I&ordf;-IIae q. 28 pr.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#34703">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 arg. 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#34704">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 arg. 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#34705">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 arg. 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#34706">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 s. c.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#34707">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 co.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#34708">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 ad 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#34709">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 ad 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#34710">I&ordf;-IIae q. 28 a. 1 ad 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#34711">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 arg. 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#34712">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 arg. 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#34713">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 arg. 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#34714">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 s. c.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#34715">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 co.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#34716">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 ad 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#34717">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 ad 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#34718">I&ordf;-IIae q. 28 a. 2 ad 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#34719">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 arg. 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#34720">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 arg. 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#34721">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 arg. 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#34722">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 s. c.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#34723">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 co.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#34724">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 ad 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#34725">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 ad 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#34726">I&ordf;-IIae q. 28 a. 3 ad 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#34727">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 arg. 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#34728">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 arg. 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#34729">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 arg. 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#34730">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#34731">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#34732">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#34733">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#34734">I&ordf;-IIae q. 28 a. 4 ad 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#34735">I&ordf;-IIae q. 28 a. 5 arg. 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#34736">I&ordf;-IIae q. 28 a. 5 arg. 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#34737">I&ordf;-IIae q. 28 a. 5 arg. 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#34738">I&ordf;-IIae q. 28 a. 5 s. c.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#34739">I&ordf;-IIae q. 28 a. 5 co.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#34740">I&ordf;-IIae q. 28 a. 5 ad 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#34741">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 arg. 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#34742">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 arg. 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#34743">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 arg. 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#34744">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 s. c.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#34745">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 co.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#34746">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 ad 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#34747">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 ad 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#34748">I&ordf;-IIae q. 28 a. 6 ad 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#34749">I&ordf;-IIae q. 29 pr.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#34750">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 arg. 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#34751">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 arg. 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#34752">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 arg. 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#34753">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 s. c.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#34754">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 co.'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#34755">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 ad 1'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#34756">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 ad 2'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#34757">I&ordf;-IIae q. 29 a. 1 ad 3'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#34758">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 arg. 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#34759">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 arg. 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#34760">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 arg. 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#34761">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 s. c.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#34762">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 co.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#34763">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 ad 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#34764">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 ad 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#34765">I&ordf;-IIae q. 29 a. 2 ad 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#34766">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 arg. 1'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#34767">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 arg. 2'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#34768">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 arg. 3'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#34769">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 s. c.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#34770">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 co.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#34771">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 ad 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#34772">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 ad 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#34773">I&ordf;-IIae q. 29 a. 3 ad 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#34774">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 arg. 1'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#34775">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 arg. 2'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#34776">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 arg. 3'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#34777">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 s. c.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#34778">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 co.'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#34779">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 ad 1'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#34780">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 ad 2'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#34781">I&ordf;-IIae q. 29 a. 4 ad 3'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#34782">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 arg. 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#34783">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 arg. 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#34784">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 arg. 3'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#34785">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 s. c.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#34786">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 co.'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#34787">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 ad 1'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#34788">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 ad 2'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#34789">I&ordf;-IIae q. 29 a. 5 ad 3'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#34790">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 arg. 1'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#34791">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 arg. 2'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#34792">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 arg. 3'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#34793">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 s. c.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#34794">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 co.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#34795">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 ad 1'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#34796">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 ad 2'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#34797">I&ordf;-IIae q. 29 a. 6 ad 3'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#34798">I&ordf;-IIae q. 30 pr.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#34799">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 arg. 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#34800">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 arg. 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#34801">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 arg. 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#34802">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 s. c.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#34803">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 co.'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#34804">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 ad 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#34805">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 ad 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#34806">I&ordf;-IIae q. 30 a. 1 ad 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#34807">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 arg. 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#34808">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 arg. 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#34809">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 arg. 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#34810">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 s. c.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#34811">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 co.'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#34812">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 ad 1'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#34813">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 ad 2'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#34814">I&ordf;-IIae q. 30 a. 2 ad 3'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#34815">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 arg. 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#34816">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 arg. 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#34817">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 arg. 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#34818">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 s. c.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#34819">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 co.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#34820">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 ad 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#34821">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 ad 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#34822">I&ordf;-IIae q. 30 a. 3 ad 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#34823">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 arg. 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#34824">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 arg. 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#34825">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 arg. 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#34826">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 s. c.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#34827">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 co.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#34828">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 ad 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#34829">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 ad 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#34830">I&ordf;-IIae q. 30 a. 4 ad 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#34831">I&ordf;-IIae q. 31 pr.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#34832">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 arg. 1'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#34833">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 arg. 2'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#34834">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 arg. 3'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#34835">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 s. c.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#34836">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 co.'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#34837">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 ad 1'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#34838">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 ad 2'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#34839">I&ordf;-IIae q. 31 a. 1 ad 3'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#34840">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 arg. 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#34841">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 arg. 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#34842">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 arg. 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#34843">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 s. c.'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#34844">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 co.'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#34845">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 ad 1'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#34846">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 ad 2'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#34847">I&ordf;-IIae q. 31 a. 2 ad 3'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#34848">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 arg. 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#34849">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 arg. 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#34850">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 arg. 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#34851">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 s. c.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#34852">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 co.'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#34853">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 ad 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#34854">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 ad 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#34855">I&ordf;-IIae q. 31 a. 3 ad 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#34856">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 arg. 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#34857">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 arg. 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#34858">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 arg. 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#34859">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 s. c.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#34860">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 co.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#34861">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 ad 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#34862">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 ad 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#34863">I&ordf;-IIae q. 31 a. 4 ad 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#34864">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 arg. 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#34865">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 arg. 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#34866">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 arg. 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#34867">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 s. c.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#34868">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 co.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#34869">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 ad 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#34870">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 ad 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#34871">I&ordf;-IIae q. 31 a. 5 ad 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#34872">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 arg. 1'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#34873">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 arg. 2'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#34874">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 arg. 3'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#34875">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 s. c.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#34876">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 co.'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#34877">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 ad 1'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#34878">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 ad 2'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#34879">I&ordf;-IIae q. 31 a. 6 ad 3'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#34880">I&ordf;-IIae q. 31 a. 7 arg. 1'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#34881">I&ordf;-IIae q. 31 a. 7 arg. 2'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#34882">I&ordf;-IIae q. 31 a. 7 arg. 3'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#34883">I&ordf;-IIae q. 31 a. 7 s. c.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#34884">I&ordf;-IIae q. 31 a. 7 co.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#34885">I&ordf;-IIae q. 31 a. 7 ad'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#34886">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 arg. 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#34887">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 arg. 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#34888">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 arg. 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#34889">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 s. c.'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#34890">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 co.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#34891">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 ad 1'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#34892">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 ad 2'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#34893">I&ordf;-IIae q. 31 a. 8 ad 3'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#34894">I&ordf;-IIae q. 32 pr.'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#34895">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 arg. 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#34896">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 arg. 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#34897">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 arg. 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#34898">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 s. c.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#34899">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 co.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#34900">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 ad 1'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#34901">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 ad 2'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#34902">I&ordf;-IIae q. 32 a. 1 ad 3'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#34903">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 arg. 1'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#34904">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 arg. 2'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#34905">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 arg. 3'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#34906">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 s. c.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#34907">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 co.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#34908">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 ad 1'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#34909">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 ad 2'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#34910">I&ordf;-IIae q. 32 a. 2 ad 3'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#34911">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 arg. 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#34912">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 arg. 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#34913">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 arg. 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#34914">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 s. c.'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#34915">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 co.'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#34916">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 ad 1'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#34917">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 ad 2'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#34918">I&ordf;-IIae q. 32 a. 3 ad 3'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#34919">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 arg. 1'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#34920">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 arg. 2'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#34921">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 arg. 3'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#34922">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 s. c.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#34923">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 co.'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#34924">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 ad 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#34925">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 ad 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#34926">I&ordf;-IIae q. 32 a. 4 ad 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#34927">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 arg. 1'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#34928">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 arg. 2'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#34929">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 arg. 3'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#34930">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 s. c.'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#34931">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 co.'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#34932">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 ad 1'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#34933">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 ad 2'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#34934">I&ordf;-IIae q. 32 a. 5 ad 3'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#34935">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 arg. 1'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#34936">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 arg. 2'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#34937">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 arg. 3'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#34938">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 s. c.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#34939">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 co.'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#34940">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 ad 1'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#34941">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 ad 2'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#34942">I&ordf;-IIae q. 32 a. 6 ad 3'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#34943">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 arg. 1'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#34944">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 arg. 2'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#34945">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 arg. 3'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#34946">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 s. c.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#34947">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 co.'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#34948">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 ad 1'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#34949">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 ad 2'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#34950">I&ordf;-IIae q. 32 a. 7 ad 3'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#34951">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 arg. 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#34952">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 arg. 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#34953">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 arg. 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#34954">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 s. c.'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#34955">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 co.'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#34956">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 ad 1'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#34957">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 ad 2'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#34958">I&ordf;-IIae q. 32 a. 8 ad 3'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#34959">I&ordf;-IIae q. 33 pr.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#34960">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 arg. 1'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#34961">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 arg. 2'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#34962">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 arg. 3'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#34963">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 s. c.'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#34964">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 co.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#34965">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 ad 1'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#34966">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 ad 2'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#34967">I&ordf;-IIae q. 33 a. 1 ad 3'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#34968">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 arg. 1'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#34969">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 arg. 2'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#34970">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 arg. 3'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#34971">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 s. c.'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#34972">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 co.'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#34973">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 ad 1'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#34974">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 ad 2'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#34975">I&ordf;-IIae q. 33 a. 2 ad 3'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#34976">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 arg. 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#34977">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 arg. 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#34978">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 arg. 3'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#34979">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 s. c.'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#34980">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 co.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#34981">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 ad 1'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#34982">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 ad 2'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#34983">I&ordf;-IIae q. 33 a. 3 ad 3'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#34984">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 arg. 1'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#34985">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 arg. 2'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#34986">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 arg. 3'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#34987">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 s. c.'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#34988">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 co.'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#34989">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 ad 1'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#34990">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 ad 2'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#34991">I&ordf;-IIae q. 33 a. 4 ad 3'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#34992">I&ordf;-IIae q. 34 pr.'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#34993">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 arg. 1'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#34994">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 arg. 2'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#34995">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 arg. 3'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#34996">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 s. c.'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#34997">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 co.'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#34998">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 ad 1'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#34999">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 ad 2'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#35000">I&ordf;-IIae q. 34 a. 1 ad 3'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#35001">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 arg. 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#35002">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 arg. 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#35003">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 arg. 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#35004">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 s. c.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#35005">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 co.'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#35006">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 ad 1'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#35007">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 ad 2'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#35008">I&ordf;-IIae q. 34 a. 2 ad 3'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#35009">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 arg. 1'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#35010">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 arg. 2'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#35011">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 arg. 3'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#35012">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 s. c.'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#35013">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 co.'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#35014">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 ad 1'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#35015">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 ad 2'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#35016">I&ordf;-IIae q. 34 a. 3 ad 3'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#35017">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 arg. 1'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#35018">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 arg. 2'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#35019">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 arg. 3'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#35020">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 s. c.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#35021">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 co.'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#35022">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 ad 1'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#35023">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 ad 2'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#35024">I&ordf;-IIae q. 34 a. 4 ad 3'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#35025">I&ordf;-IIae q. 35 pr.'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#35026">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 arg. 1'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#35027">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 arg. 2'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#35028">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 arg. 3'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#35029">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 s. c.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#35030">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 co.'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#35031">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 ad 1'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#35032">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 ad 2'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#35033">I&ordf;-IIae q. 35 a. 1 ad 3'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#35034">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 arg. 1'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#35035">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 arg. 2'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#35036">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 arg. 3'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#35037">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 s. c.'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#35038">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 co.'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#35039">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 ad 1'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#35040">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 ad 2'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#35041">I&ordf;-IIae q. 35 a. 2 ad 3'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#35042">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 arg. 1'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#35043">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 arg. 2'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#35044">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 arg. 3'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#35045">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 s. c.'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#35046">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 co.'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#35047">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 ad 1'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#35048">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 ad 2'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#35049">I&ordf;-IIae q. 35 a. 3 ad 3'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#35050">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 arg. 1'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#35051">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 arg. 2'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#35052">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 arg. 3'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#35053">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 s. c.'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#35054">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 co.'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#35055">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 ad 1'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#35056">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 ad 2'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#35057">I&ordf;-IIae q. 35 a. 4 ad 3'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#35058">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 arg. 1'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#35059">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 arg. 2'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#35060">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 arg. 3'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#35061">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 arg. 4'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#35062">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 arg. 5'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#35063">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 s. c.'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#35064">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 co.'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#35065">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 ad 1'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#35066">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 ad 2'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#35067">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 ad 3'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#35068">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 ad 4'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#35069">I&ordf;-IIae q. 35 a. 5 ad 5'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#35070">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 arg. 1'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#35071">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 arg. 2'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#35072">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 arg. 3'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#35073">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 s. c.'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#35074">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 co.'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#35075">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 ad 1'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#35076">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 ad 2'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#35077">I&ordf;-IIae q. 35 a. 6 ad 3'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#35078">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 arg. 1'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#35079">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 arg. 2'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#35080">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 arg. 3'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#35081">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 s. c.'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#35082">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 co.'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#35083">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 ad 1'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#35084">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 ad 2'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#35085">I&ordf;-IIae q. 35 a. 7 ad 3'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#35086">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 arg. 1'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#35087">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 arg. 2'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#35088">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 arg. 3'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#35089">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 s. c.'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#35090">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 co.'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#35091">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 ad 1'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#35092">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 ad 2'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#35093">I&ordf;-IIae q. 35 a. 8 ad 3'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#35094">I&ordf;-IIae q. 36 pr.'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#35095">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 arg. 1'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#35096">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 arg. 2'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#35097">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 arg. 3'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#35098">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 s. c.'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#35099">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 co.'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#35100">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 ad 1'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#35101">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 ad 2'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#35102">I&ordf;-IIae q. 36 a. 1 ad 3'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#35103">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 arg. 1'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#35104">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 arg. 2'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#35105">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 arg. 3'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#35106">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 s. c.'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#35107">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 co.'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#35108">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 ad 1'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#35109">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 ad 2'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#35110">I&ordf;-IIae q. 36 a. 2 ad 3'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#35111">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 arg. 1'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#35112">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 arg. 2'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#35113">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 arg. 3'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#35114">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 s. c.'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#35115">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 co.'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#35116">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 ad 1'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#35117">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 ad 2'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#35118">I&ordf;-IIae q. 36 a. 3 ad 3'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#35119">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 arg. 1'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#35120">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 arg. 2'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#35121">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 arg. 3'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#35122">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 s. c.'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#35123">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 co.'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#35124">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 ad 1'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#35125">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 ad 2'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#35126">I&ordf;-IIae q. 36 a. 4 ad 3'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#35127">I&ordf;-IIae q. 37 pr.'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#35128">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 arg. 1'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#35129">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 arg. 2'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#35130">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 arg. 3'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#35131">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 s. c.'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#35132">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 co.'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#35133">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 ad 1'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#35134">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 ad 2'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#35135">I&ordf;-IIae q. 37 a. 1 ad 3'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#35136">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 arg. 1'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#35137">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 arg. 2'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#35138">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 arg. 3'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#35139">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 s. c.'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#35140">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 co.'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#35141">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 ad 1'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#35142">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 ad 2'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#35143">I&ordf;-IIae q. 37 a. 2 ad 3'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#35144">I&ordf;-IIae q. 37 a. 3 arg. 1'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#35145">I&ordf;-IIae q. 37 a. 3 arg. 2'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#35146">I&ordf;-IIae q. 37 a. 3 arg. 3'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#35147">I&ordf;-IIae q. 37 a. 3 s. c.'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#35148">I&ordf;-IIae q. 37 a. 3 co.'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#35149">I&ordf;-IIae q. 37 a. 3 ad'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#35150">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 arg. 1'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#35151">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 arg. 2'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#35152">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 arg. 3'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#35153">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 s. c.'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#35154">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 co.'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#35155">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 ad 1'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#35156">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 ad 2'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#35157">I&ordf;-IIae q. 37 a. 4 ad 3'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#35158">I&ordf;-IIae q. 38 pr.'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#35159">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 arg. 1'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#35160">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 arg. 2'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#35161">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 arg. 3'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#35162">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 s. c.'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#35163">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 co.'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#35164">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 ad 1'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#35165">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 ad 2'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#35166">I&ordf;-IIae q. 38 a. 1 ad 3'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#35167">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 arg. 1'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#35168">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 arg. 2'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#35169">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 arg. 3'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#35170">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 s. c.'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#35171">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 co.'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#35172">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 ad 1'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#35173">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 ad 2'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#35174">I&ordf;-IIae q. 38 a. 2 ad 3'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#35175">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 arg. 1'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#35176">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 arg. 2'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#35177">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 arg. 3'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#35178">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 s. c.'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#35179">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 co.'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#35180">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 ad 1'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#35181">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 ad 2'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#35182">I&ordf;-IIae q. 38 a. 3 ad 3'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#35183">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 arg. 1'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#35184">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 arg. 2'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#35185">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 arg. 3'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#35186">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 s. c.'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#35187">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 co.'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#35188">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 ad 1'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#35189">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 ad 2'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#35190">I&ordf;-IIae q. 38 a. 4 ad 3'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#35191">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 arg. 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#35192">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 arg. 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#35193">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 arg. 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#35194">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 s. c.'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#35195">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 co.'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#35196">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 ad 1'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#35197">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 ad 2'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#35198">I&ordf;-IIae q. 38 a. 5 ad 3'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#35199">I&ordf;-IIae q. 39 pr.'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#35200">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 arg. 1'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#35201">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 arg. 2'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#35202">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 arg. 3'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#35203">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 s. c.'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#35204">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 co.'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#35205">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 ad 1'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#35206">I&ordf;-IIae q. 39 a. 1 ad 2'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#35207">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 arg. 1'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#35208">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 arg. 2'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#35209">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 arg. 3'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#35210">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 s. c.'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#35211">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 co.'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#35212">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 ad 1'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#35213">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 ad 2'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#35214">I&ordf;-IIae q. 39 a. 2 ad 3'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#35215">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 arg. 1'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#35216">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 arg. 2'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#35217">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 arg. 3'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#35218">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 s. c.'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#35219">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 co.'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#35220">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 ad 1'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#35221">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 ad 2'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#35222">I&ordf;-IIae q. 39 a. 3 ad 3'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#35223">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 arg. 1'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#35224">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 arg. 2'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#35225">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 arg. 3'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#35226">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 s. c.'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#35227">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 co.'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#35228">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 ad 1'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#35229">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 ad 2'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#35230">I&ordf;-IIae q. 39 a. 4 ad 3'); | |
| 648 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 649 document.write('<BR><BR>'); | |
| 650 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 651 document.write('<\/FORM>'); | |
| 652 // --> | |
| 653 // | |
| 654 </script><br/> | |
| 655 <hr/> | |
| 656 <br/></div><div class="q" id="q26"><h2>Quaestio 26</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 26 pr."><a name="34633"><span class="ref">[34633] | |
| 657 Iª-IIae q. 26 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 658 passionibus animae in speciali. Et primo, de passionibus |
| 659 concupiscibilis; secundo, de passionibus irascibilis. Prima | |
| 660 consideratio erit tripartita, nam primo considerabimus de amore et | |
| 661 odio; secundo, de concupiscentia et fuga tertio, de delectatione et | |
| 662 tristitia. Circa amorem consideranda sunt tria, primo, de ipso | |
| 663 amore; secundo, de causa amoris; tertio, de effectibus eius. Circa | |
| 664 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum amor sit in concupiscibili. | |
| 665 Secundo, utrum amor sit passio. Tertio, utrum amor sit idem quod | |
| 666 dilectio. Quarto, utrum amor convenienter dividatur in amorem | |
| 53 | 667 amicitiae et amorem concupiscentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 26 a. 1 arg. 1"><a name="34634"><span class="ref">[34634] Iª-IIae q. 26 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 668 sic proceditur. Videtur quod amor non sit in concupiscibili. |
| 669 Dicitur enim Sap. VIII, hanc, scilicet sapientiam, amavi et | |
| 670 exquisivi a iuventute mea. Sed concupiscibilis, cum sit pars | |
| 671 appetitus sensitivi, non potest tendere in sapientiam, quae non | |
| 53 | 672 comprehenditur sensu. Ergo amor non est in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 arg. 2"><a name="34635"><span class="ref">[34635] Iª-IIae q. 26 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 673 amor videtur esse idem cuilibet passioni, dicit enim Augustinus, in |
| 674 XIV de Civ. Dei, <i>amor inhians habere quod amatur, cupiditas est; | |
| 675 id autem habens, eoque fruens, laetitia; fugiens quod ei | |
| 676 adversatur, timor est; idque si acciderit sentiens, tristitia | |
| 677 est</i>. Sed non omnis passio est in concupiscibili; sed timor, | |
| 678 etiam hic enumeratus, est in irascibili. Ergo non est simpliciter | |
| 53 | 679 dicendum quod amor sit in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 arg. 3"><a name="34636"><span class="ref">[34636] Iª-IIae q. 26 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 680 Dionysius, in IV cap. de Div. Nom., ponit quendam amorem naturalem. |
| 681 Sed amor naturalis magis videtur pertinere ad vires naturales, quae | |
| 682 sunt animae vegetabilis. Ergo amor non simpliciter est in | |
| 53 | 683 concupiscibili.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 s. c."><a name="34637"><span class="ref">[34637] Iª-IIae q. 26 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 684 est quod philosophus dicit, in II Topic., quod amor est in |
| 53 | 685 concupiscibili.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 co."><a name="34638"><span class="ref">[34638] Iª-IIae q. 26 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 686 dicendum quod amor est aliquid ad appetitum pertinens, cum |
| 687 utriusque obiectum sit bonum. Unde secundum differentiam appetitus | |
| 688 est differentia amoris. Est enim quidam appetitus non consequens | |
| 689 apprehensionem ipsius appetentis, sed alterius, et huiusmodi | |
| 690 dicitur appetitus naturalis. Res enim naturales appetunt quod eis | |
| 691 convenit secundum suam naturam, non per apprehensionem propriam, | |
| 692 sed per apprehensionem instituentis naturam, ut in I libro dictum | |
| 693 est. Alius autem est appetitus consequens apprehensionem ipsius | |
| 694 appetentis, sed ex necessitate, non ex iudicio libero. Et talis est | |
| 695 appetitus sensitivus in brutis, qui tamen in hominibus aliquid | |
| 696 libertatis participat, inquantum obedit rationi. Alius autem est | |
| 697 appetitus consequens apprehensionem appetentis secundum liberum | |
| 698 iudicium. Et talis est appetitus rationalis sive intellectivus, qui | |
| 699 dicitur voluntas. In unoquoque autem horum appetituum, amor dicitur | |
| 700 illud quod est principium motus tendentis in finem amatum. In | |
| 701 appetitu autem naturali, principium huiusmodi motus est | |
| 702 connaturalitas appetentis ad id in quod tendit, quae dici potest | |
| 703 amor naturalis, sicut ipsa connaturalitas corporis gravis ad locum | |
| 704 medium est per gravitatem, et potest dici amor naturalis. Et | |
| 705 similiter coaptatio appetitus sensitivi, vel voluntatis, ad aliquod | |
| 706 bonum, idest ipsa complacentia boni, dicitur amor sensitivus, vel | |
| 707 intellectivus seu rationalis. Amor igitur sensitivus est in | |
| 708 appetitu sensitivo, sicut amor intellectivus in appetitu | |
| 709 intellectivo. Et pertinet ad concupiscibilem, quia dicitur per | |
| 710 respectum ad bonum absolute, non per respectum ad arduum, quod est | |
| 53 | 711 obiectum irascibilis.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 ad 1"><a name="34639"><span class="ref">[34639] Iª-IIae q. 26 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 712 ergo dicendum quod auctoritas illa loquitur de amore intellectivo |
| 53 | 713 vel rationali.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 ad 2"><a name="34640"><span class="ref">[34640] Iª-IIae q. 26 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 714 dicendum quod amor dicitur esse timor, gaudium, cupiditas et |
| 53 | 715 tristitia, non quidem essentialiter, sed causaliter.</p><p title="I-II q. 26 a. 1 ad 3"><a name="34641"><span class="ref">[34641] Iª-IIae q. 26 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 716 dicendum quod amor naturalis non solum est in viribus animae |
| 717 vegetativae, sed in omnibus potentiis animae, et etiam in omnibus | |
| 718 partibus corporis, et universaliter in omnibus rebus, quia, ut | |
| 719 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>omnibus est pulchrum et | |
| 720 bonum amabile</i>; cum unaquaeque res habeat connaturalitatem ad id | |
| 53 | 721 quod est sibi conveniens secundum suam naturam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 26 a. 2 arg. 1"><a name="34642"><span class="ref">[34642] Iª-IIae q. 26 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 722 sic proceditur. Videtur quod amor non sit passio. Nulla enim virtus |
| 723 passio est. Sed omnis amor est virtus quaedam, ut dicit Dionysius, | |
| 53 | 724 IV cap. de Div. Nom. Ergo amor non est passio.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 arg. 2"><a name="34643"><span class="ref">[34643] Iª-IIae q. 26 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 725 amor est unio quaedam vel nexus, secundum Augustinum, in libro de |
| 726 Trin. Sed unio vel nexus non est passio, sed magis relatio. Ergo | |
| 53 | 727 amor non est passio.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 arg. 3"><a name="34644"><span class="ref">[34644] Iª-IIae q. 26 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 728 Damascenus dicit, in II libro, quod passio est motus quidam. Amor |
| 729 autem non importat motum appetitus, qui est desiderium; sed | |
| 53 | 730 principium huiusmodi motus. Ergo amor non est passio.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 s. c."><a name="34645"><span class="ref">[34645] Iª-IIae q. 26 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 731 est quod philosophus dicit, in VIII Ethic., quod amor est |
| 53 | 732 passio.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 co."><a name="34646"><span class="ref">[34646] Iª-IIae q. 26 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 733 dicendum quod passio est effectus agentis in patiente. Agens autem |
| 734 naturale duplicem effectum inducit in patiens, nam primo quidem dat | |
| 735 formam, secundo autem dat motum consequentem formam; sicut generans | |
| 736 dat corpori gravitatem, et motum consequentem ipsam. Et ipsa | |
| 737 gravitas, quae est principium motus ad locum connaturalem propter | |
| 738 gravitatem, potest quodammodo dici amor naturalis. Sic etiam ipsum | |
| 739 appetibile dat appetitui, primo quidem, quandam coaptationem ad | |
| 740 ipsum, quae est complacentia appetibilis; ex qua sequitur motus ad | |
| 741 appetibile. Nam appetitivus motus circulo agitur, ut dicitur in III | |
| 742 de anima, appetibile enim movet appetitum, faciens se quodammodo in | |
| 743 eius intentione; et appetitus tendit in appetibile realiter | |
| 744 consequendum, ut sit ibi finis motus, ubi fuit principium. Prima | |
| 745 ergo immutatio appetitus ab appetibili vocatur amor, qui nihil est | |
| 746 aliud quam complacentia appetibilis; et ex hac complacentia | |
| 747 sequitur motus in appetibile, qui est desiderium; et ultimo quies, | |
| 748 quae est gaudium. Sic ergo, cum amor consistat in quadam | |
| 749 immutatione appetitus ab appetibili, manifestum est quod amor et | |
| 750 passio, proprie quidem, secundum quod est in concupiscibili; | |
| 751 communiter autem, et extenso nomine, secundum quod est in | |
| 53 | 752 voluntate.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 ad 1"><a name="34647"><span class="ref">[34647] Iª-IIae q. 26 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 753 ergo dicendum quod, quia virtus significat principium motus vel |
| 754 actionis, ideo amor, inquantum est principium appetitivi motus, a | |
| 53 | 755 Dionysio vocatur virtus.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 ad 2"><a name="34648"><span class="ref">[34648] Iª-IIae q. 26 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 756 dicendum quod unio pertinet ad amorem, inquantum per complacentiam |
| 757 appetitus amans se habet ad id quod amat, sicut ad seipsum, vel ad | |
| 758 aliquid sui. Et sic patet quod amor non est ipsa relatio unionis, | |
| 759 sed unio est consequens amorem. Unde et Dionysius dicit quod amor | |
| 760 est virtus unitiva, et philosophus dicit, in II Polit., quod unio | |
| 53 | 761 est opus amoris.</p><p title="I-II q. 26 a. 2 ad 3"><a name="34649"><span class="ref">[34649] Iª-IIae q. 26 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 762 dicendum quod amor, etsi non nominet motum appetitus tendentem in |
| 763 appetibile, nominat tamen motum appetitus quo immutatur ab | |
| 53 | 764 appetibili, ut ei appetibile complaceat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 26 a. 3 arg. 1"><a name="34650"><span class="ref">[34650] Iª-IIae q. 26 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 765 sic proceditur. Videtur quod amor sit idem quod dilectio. Dionysius |
| 766 enim, IV cap. de Div. Nom., dicit quod hoc modo se habent amor et | |
| 767 dilectio, <i>sicut quatuor et bis duo, rectilineum et habens rectas | |
| 768 lineas</i>. Sed ista significant idem. Ergo amor et dilectio | |
| 53 | 769 significant idem.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 arg. 2"><a name="34651"><span class="ref">[34651] Iª-IIae q. 26 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 770 appetitivi motus secundum obiecta differunt. Sed idem est obiectum |
| 53 | 771 dilectionis et amoris. Ergo sunt idem.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 arg. 3"><a name="34652"><span class="ref">[34652] Iª-IIae q. 26 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 772 si dilectio et amor in aliquo differunt, maxime in hoc differre |
| 773 videntur, quod dilectio sit in bono accipienda, amor autem in malo, | |
| 774 ut quidam dixerunt, secundum quod Augustinus narrat, in XIV de Civ. | |
| 775 Dei. Sed hoc modo non differunt, quia, ut ibidem Augustinus dicit, | |
| 776 in sacris Scripturis utrumque accipitur in bono et in malo. Ergo | |
| 777 amor et dilectio non differunt; sicut ipse Augustinus ibidem | |
| 778 concludit quod <i>non est aliud amorem dicere, et aliud dilectionem | |
| 53 | 779 dicere</i>.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 s. c."><a name="34653"><span class="ref">[34653] Iª-IIae q. 26 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 780 est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>quibusdam |
| 781 sanctorum visum est divinius esse nomen amoris quam nomen | |
| 53 | 782 dilectionis</i>.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 co."><a name="34654"><span class="ref">[34654] Iª-IIae q. 26 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 783 dicendum quod quatuor nomina inveniuntur ad idem quodammodo |
| 784 pertinentia, scilicet amor, dilectio, caritas et amicitia. | |
| 785 Differunt tamen in hoc, quod amicitia, secundum philosophum in VIII | |
| 786 Ethic., est quasi habitus; amor autem et dilectio significantur per | |
| 787 modum actus vel passionis; caritas autem utroque modo accipi | |
| 788 potest. Differenter tamen significatur actus per ista tria. Nam | |
| 789 amor communius est inter ea, omnis enim dilectio vel caritas est | |
| 790 amor, sed non e converso. Addit enim dilectio supra amorem, | |
| 791 electionem praecedentem, ut ipsum nomen sonat. Unde dilectio non | |
| 792 est in concupiscibili, sed in voluntate tantum, et est in sola | |
| 793 rationali natura. Caritas autem addit supra amorem, perfectionem | |
| 794 quandam amoris, inquantum id quod amatur magni pretii aestimatur, | |
| 53 | 795 ut ipsum nomen designat.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 ad 1"><a name="34655"><span class="ref">[34655] Iª-IIae q. 26 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 796 ergo dicendum quod Dionysius loquitur de amore et dilectione, |
| 797 secundum quod sunt in appetitu intellectivo, sic enim amor idem est | |
| 53 | 798 quod dilectio.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 ad 2"><a name="34656"><span class="ref">[34656] Iª-IIae q. 26 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 799 dicendum quod obiectum amoris est communius quam obiectum |
| 800 dilectionis, quia ad plura se extendit amor quam dilectio, sicut | |
| 53 | 801 dictum est.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 ad 3"><a name="34657"><span class="ref">[34657] Iª-IIae q. 26 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 802 dicendum quod non differunt amor et dilectio secundum differentiam |
| 803 boni et mali, sed sicut dictum est. In parte tamen intellectiva | |
| 804 idem est amor et dilectio. Et sic loquitur ibi Augustinus de amore, | |
| 805 unde parum post subdit quod <i>recta voluntas est bonus amor, et | |
| 806 perversa voluntas est malus amor</i>. Quia tamen amor, qui est | |
| 807 passio concupiscibilis, plurimos inclinat ad malum, inde habuerunt | |
| 53 | 808 occasionem qui praedictam differentiam assignaverunt.</p><p title="I-II q. 26 a. 3 ad 4"><a name="34658"><span class="ref">[34658] Iª-IIae q. 26 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 809 dicendum quod ideo aliqui posuerunt, etiam in ipsa voluntate, nomen |
| 810 amoris esse divinius nomine dilectionis, quia amor importat quandam | |
| 811 passionem, praecipue secundum quod est in appetitu sensitivo; | |
| 812 dilectio autem praesupponit iudicium rationis. Magis autem homo in | |
| 813 Deum tendere potest per amorem, passive quodammodo ab ipso Deo | |
| 814 attractus, quam ad hoc eum propria ratio ducere possit, quod | |
| 815 pertinet ad rationem dilectionis, ut dictum est. Et propter hoc, | |
| 53 | 816 divinius est amor quam dilectio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 26 a. 4 arg. 1"><a name="34659"><span class="ref">[34659] Iª-IIae q. 26 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 817 sic proceditur. Videtur quod amor inconvenienter dividatur in |
| 818 amorem amicitiae et concupiscentiae. Amor enim est passio, amicitia | |
| 819 vero est habitus, ut dicit philosophus, in VIII Ethic. Sed habitus | |
| 820 non potest esse pars divisiva passionis. Ergo amor non convenienter | |
| 53 | 821 dividitur per amorem concupiscentiae et amorem amicitiae.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 arg. 2"><a name="34660"><span class="ref">[34660] Iª-IIae q. 26 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 822 nihil dividitur per id quod ei connumeratur, non enim homo |
| 823 connumeratur animali. Sed concupiscentia connumeratur amori, sicut | |
| 824 alia passio ab amore. Ergo amor non potest dividi per | |
| 53 | 825 concupiscentiam.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 arg. 3"><a name="34661"><span class="ref">[34661] Iª-IIae q. 26 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 826 secundum philosophum, in VIII Ethic., triplex est amicitia, utilis, |
| 827 delectabilis et honesta. Sed amicitia utilis et delectabilis habet | |
| 828 concupiscentiam. Ergo concupiscentia non debet dividi contra | |
| 53 | 829 amicitiam.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 s. c."><a name="34662"><span class="ref">[34662] Iª-IIae q. 26 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 830 quaedam dicimur amare quia ea concupiscimus, sicut <i>dicitur |
| 831 aliquis amare vinum propter dulce quod in eo concupiscit</i>, ut | |
| 832 dicitur in II Topic. Sed ad vinum, et ad huiusmodi, non habemus | |
| 833 amicitiam, ut dicitur in VIII Ethic. Ergo alius est amor | |
| 53 | 834 concupiscentiae, et alius est amor amicitiae.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 co."><a name="34663"><span class="ref">[34663] Iª-IIae q. 26 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 835 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Rhetoric., amare est |
| 836 velle alicui bonum. Sic ergo motus amoris in duo tendit, scilicet | |
| 837 in bonum quod quis vult alicui, vel sibi vel alii; et in illud cui | |
| 838 vult bonum. Ad illud ergo bonum quod quis vult alteri, habetur amor | |
| 839 concupiscentiae, ad illud autem cui aliquis vult bonum, habetur | |
| 840 amor amicitiae. Haec autem divisio est secundum prius et posterius. | |
| 841 Nam id quod amatur amore amicitiae, simpliciter et per se amatur, | |
| 842 quod autem amatur amore concupiscentiae, non simpliciter et | |
| 843 secundum se amatur, sed amatur alteri. Sicut enim ens simpliciter | |
| 844 est quod habet esse, ens autem secundum quid quod est in alio; ita | |
| 845 bonum, quod convertitur cum ente, simpliciter quidem est quod ipsum | |
| 846 habet bonitatem; quod autem est bonum alterius, est bonum secundum | |
| 847 quid. Et per consequens amor quo amatur aliquid ut ei sit bonum, | |
| 848 est amor simpliciter, amor autem quo amatur aliquid ut sit bonum | |
| 53 | 849 alterius, est amor secundum quid.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 ad 1"><a name="34664"><span class="ref">[34664] Iª-IIae q. 26 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 850 ergo dicendum quod amor non dividitur per amicitiam et |
| 851 concupiscentiam, sed per amorem amicitiae et concupiscentiae. Nam | |
| 852 ille proprie dicitur amicus, cui aliquod bonum volumus, illud autem | |
| 53 | 853 dicimur concupiscere, quod volumus nobis.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 ad 2"><a name="34665"><span class="ref">[34665] Iª-IIae q. 26 a. 4 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 854 patet solutio ad secundum.</p><p title="I-II q. 26 a. 4 ad 3"><a name="34666"><span class="ref">[34666] Iª-IIae q. 26 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 855 dicendum quod in amicitia utilis et delectabilis, vult quidem |
| 856 aliquis aliquod bonum amico, et quantum ad hoc salvatur ibi ratio | |
| 857 amicitiae. Sed quia illud bonum refert ulterius ad suam | |
| 858 delectationem vel utilitatem, inde est quod amicitia utilis et | |
| 859 delectabilis, inquantum trahitur ad amorem concupiscentiae, deficit | |
| 53 | 860 a ratione verae amicitiae.</p></div></div><div class="q" id="q27"><h2>Quaestio 27</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 27 pr."><a name="34667"><span class="ref">[34667] |
| 861 Iª-IIae q. 27 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa | |
| 28 | 862 amoris. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum bonum sit |
| 863 sola causa amoris. Secundo, utrum cognitio sit causa amoris. | |
| 864 Tertio, utrum similitudo. Quarto, utrum aliqua alia animae | |
| 53 | 865 passionum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 27 a. 1 arg. 1"><a name="34668"><span class="ref">[34668] Iª-IIae q. 27 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 866 sic proceditur. Videtur quod non solum bonum sit causa amoris. |
| 867 Bonum enim non est causa amoris, nisi quia amatur. Sed contingit | |
| 868 etiam malum amari, secundum illud Psalmi X, <i>qui diligit | |
| 869 iniquitatem, odit animam suam</i>, alioquin omnis amor esset bonus. | |
| 53 | 870 Ergo non solum bonum est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 arg. 2"><a name="34669"><span class="ref">[34669] Iª-IIae q. 27 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 871 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>eos qui mala sua |
| 53 | 872 dicunt, amamus</i>. Ergo videtur quod malum sit causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 arg. 3"><a name="34670"><span class="ref">[34670] Iª-IIae q. 27 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 873 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod non solum bonum, sed |
| 53 | 874 etiam pulchrum est omnibus amabile.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 s. c."><a name="34671"><span class="ref">[34671] Iª-IIae q. 27 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 875 est quod Augustinus dicit, VIII de Trin., <i>non amatur certe nisi |
| 53 | 876 bonum</i>. Solum igitur bonum est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 co."><a name="34672"><span class="ref">[34672] Iª-IIae q. 27 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 877 dicendum quod, sicut supra dictum est, amor ad appetitivam |
| 878 potentiam pertinet, quae est vis passiva. Unde obiectum eius | |
| 879 comparatur ad ipsam sicut causa motus vel actus ipsius. Oportet | |
| 880 igitur ut illud sit proprie causa amoris quod est amoris obiectum. | |
| 881 Amoris autem proprium obiectum est bonum, quia, ut dictum est, amor | |
| 882 importat quandam connaturalitatem vel complacentiam amantis ad | |
| 883 amatum; unicuique autem est bonum id quod est sibi connaturale et | |
| 884 proportionatum. Unde relinquitur quod bonum sit propria causa | |
| 53 | 885 amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 ad 1"><a name="34673"><span class="ref">[34673] Iª-IIae q. 27 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 886 ergo dicendum quod malum nunquam amatur nisi sub ratione boni, |
| 887 scilicet inquantum est secundum quid bonum, et apprehenditur ut | |
| 888 simpliciter bonum. Et sic aliquis amor est malus, inquantum tendit | |
| 889 in id quod non est simpliciter verum bonum. Et per hunc modum homo | |
| 890 diligit iniquitatem, inquantum per iniquitatem adipiscitur aliquod | |
| 53 | 891 bonum, puta delectationem vel pecuniam vel aliquid huiusmodi.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 ad 2"><a name="34674"><span class="ref">[34674] Iª-IIae q. 27 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 892 dicendum quod illi qui mala sua dicunt, non propter mala amantur, |
| 893 sed propter hoc quod dicunt mala, hoc enim quod est dicere mala | |
| 894 sua, habet rationem boni, inquantum excludit fictionem seu | |
| 53 | 895 simulationem.</p><p title="I-II q. 27 a. 1 ad 3"><a name="34675"><span class="ref">[34675] Iª-IIae q. 27 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 896 dicendum quod pulchrum est idem bono, sola ratione differens. Cum |
| 897 enim bonum sit quod omnia appetunt, de ratione boni est quod in eo | |
| 898 quietetur appetitus, sed ad rationem pulchri pertinet quod in eius | |
| 899 aspectu seu cognitione quietetur appetitus. Unde et illi sensus | |
| 900 praecipue respiciunt pulchrum, qui maxime cognoscitivi sunt, | |
| 901 scilicet visus et auditus rationi deservientes, dicimus enim | |
| 902 pulchra visibilia et pulchros sonos. In sensibilibus autem aliorum | |
| 903 sensuum, non utimur nomine pulchritudinis, non enim dicimus | |
| 904 pulchros sapores aut odores. Et sic patet quod pulchrum addit supra | |
| 905 bonum, quendam ordinem ad vim cognoscitivam, ita quod bonum dicatur | |
| 906 id quod simpliciter complacet appetitui; pulchrum autem dicatur id | |
| 53 | 907 cuius ipsa apprehensio placet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 27 a. 2 arg. 1"><a name="34676"><span class="ref">[34676] Iª-IIae q. 27 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 908 sic proceditur. Videtur quod cognitio non sit causa amoris. Quod |
| 909 enim aliquid quaeratur, hoc contingit ex amore. Sed aliqua | |
| 910 quaeruntur quae nesciuntur, sicut scientiae, cum enim in his idem | |
| 911 sit eas habere quod eas nosse, ut Augustinus dicit in libro | |
| 912 octoginta trium quaest., si cognoscerentur, haberentur, et non | |
| 53 | 913 quaererentur. Ergo cognitio non est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 arg. 2"><a name="34677"><span class="ref">[34677] Iª-IIae q. 27 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 914 eiusdem rationis videtur esse quod aliquid incognitum ametur, et |
| 915 quod aliquid ametur plus quam cognoscatur. Sed aliqua amantur plus | |
| 916 quam cognoscantur, sicut Deus, qui in hac vita potest per seipsum | |
| 917 amari, non autem per seipsum cognosci. Ergo cognitio non est causa | |
| 53 | 918 amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 arg. 3"><a name="34678"><span class="ref">[34678] Iª-IIae q. 27 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 919 si cognitio esset causa amoris, non posset inveniri amor ubi non |
| 920 est cognitio. Sed in omnibus rebus invenitur amor, ut dicit | |
| 921 Dionysius in IV cap. de Div. Nom., non autem in omnibus invenitur | |
| 53 | 922 cognitio. Ergo cognitio non est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 s. c."><a name="34679"><span class="ref">[34679] Iª-IIae q. 27 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 923 est quod Augustinus probat, in X de Trin., quod <i>nullus potest |
| 53 | 924 amare aliquid incognitum</i>.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 co."><a name="34680"><span class="ref">[34680] Iª-IIae q. 27 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 925 dicendum quod, sicut dictum est, bonum est causa amoris per modum |
| 926 obiecti. Bonum autem non est obiectum appetitus, nisi prout est | |
| 927 apprehensum. Et ideo amor requirit aliquam apprehensionem boni quod | |
| 928 amatur. Et propter hoc philosophus dicit, IX Ethic., quod visio | |
| 929 corporalis est principium amoris sensitivi. Et similiter | |
| 930 contemplatio spiritualis pulchritudinis vel bonitatis, est | |
| 931 principium amoris spiritualis. Sic igitur cognitio est causa | |
| 932 amoris, ea ratione qua et bonum, quod non potest amari nisi | |
| 53 | 933 cognitum.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 ad 1"><a name="34681"><span class="ref">[34681] Iª-IIae q. 27 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 934 ergo dicendum quod ille qui quaerit scientiam, non omnino ignorat |
| 935 eam, sed secundum aliquid eam praecognoscit, vel in universali, vel | |
| 936 in aliquo eius effectu, vel per hoc quod audit eam laudari, ut | |
| 937 Augustinus dicit, X de Trin. Sic autem eam cognoscere non est eam | |
| 53 | 938 habere; sed cognoscere eam perfecte.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 ad 2"><a name="34682"><span class="ref">[34682] Iª-IIae q. 27 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 939 dicendum quod aliquid requiritur ad perfectionem cognitionis, quod |
| 940 non requiritur ad perfectionem amoris. Cognitio enim ad rationem | |
| 941 pertinet, cuius est distinguere inter ea quae secundum rem sunt | |
| 942 coniuncta, et componere quodammodo ea quae sunt diversa, unum | |
| 943 alteri comparando. Et ideo ad perfectionem cognitionis requiritur | |
| 944 quod homo cognoscat singillatim quidquid est in re, sicut partes et | |
| 945 virtutes et proprietates. Sed amor est in vi appetitiva, quae | |
| 946 respicit rem secundum quod in se est. Unde ad perfectionem amoris | |
| 947 sufficit quod res prout in se apprehenditur, ametur. Ob hoc ergo | |
| 948 contingit quod aliquid plus amatur quam cognoscatur, quia potest | |
| 949 perfecte amari, etiam si non perfecte cognoscatur. Sicut maxime | |
| 950 patet in scientiis, quas aliqui amant propter aliquam summariam | |
| 951 cognitionem quam de eis habent, puta quod sciunt rhetoricam esse | |
| 952 scientiam per quam homo potest persuadere, et hoc in rhetorica | |
| 53 | 953 amant. Et similiter est dicendum circa amorem Dei.</p><p title="I-II q. 27 a. 2 ad 3"><a name="34683"><span class="ref">[34683] Iª-IIae q. 27 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 954 dicendum quod etiam amor naturalis, qui est in omnibus rebus, |
| 955 causatur ex aliqua cognitione, non quidem in ipsis rebus | |
| 956 naturalibus existente, sed in eo qui naturam instituit, ut supra | |
| 53 | 957 dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 27 a. 3 arg. 1"><a name="34684"><span class="ref">[34684] Iª-IIae q. 27 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 958 sic proceditur. Videtur quod similitudo non sit causa amoris. Idem |
| 959 enim non est causa contrariorum. Sed similitudo est causa odii, | |
| 960 dicitur enim Prov. XIII, quod <i>inter superbos semper sunt | |
| 961 iurgia</i>; et philosophus dicit, in VIII Ethic., quod figuli | |
| 53 | 962 corrixantur ad invicem. Ergo similitudo non est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 arg. 2"><a name="34685"><span class="ref">[34685] Iª-IIae q. 27 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 963 Augustinus dicit, in IV Confess., quod <i>aliquis amat in alio quod |
| 964 esse non vellet, sicut homo amat histrionem, qui non vellet esse | |
| 965 histrio</i>. Hoc autem non contingeret, si similitudo esset propria | |
| 966 causa amoris, sic enim homo amaret in altero quod ipse haberet, vel | |
| 53 | 967 vellet habere. Ergo similitudo non est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 arg. 3"><a name="34686"><span class="ref">[34686] Iª-IIae q. 27 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 968 quilibet homo amat id quo indiget, etiam si illud non habeat, sicut |
| 969 infirmus amat sanitatem, et pauper amat divitias. Sed inquantum | |
| 970 indiget et caret eis, habet dissimilitudinem ad ipsa. Ergo non | |
| 53 | 971 solum similitudo, sed etiam dissimilitudo est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 arg. 4"><a name="34687"><span class="ref">[34687] Iª-IIae q. 27 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 972 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>beneficos in pecunias |
| 973 et salutem amamus, et similiter eos qui circa mortuos servant | |
| 974 amicitiam, omnes diligunt</i>. Non autem omnes sunt tales. Ergo | |
| 53 | 975 similitudo non est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 s. c."><a name="34688"><span class="ref">[34688] Iª-IIae q. 27 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 976 est quod dicitur Eccli. XIII, <i>omne animal diligit simile |
| 53 | 977 sibi</i>.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 co."><a name="34689"><span class="ref">[34689] Iª-IIae q. 27 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 978 dicendum quod similitudo, proprie loquendo, est causa amoris. Sed |
| 979 considerandum est quod similitudo inter aliqua potest attendi | |
| 980 dupliciter. Uno modo, ex hoc quod utrumque habet idem in actu, | |
| 981 sicut duo habentes albedinem, dicuntur similes. Alio modo, ex hoc | |
| 982 quod unum habet in potentia et in quadam inclinatione, illud quod | |
| 983 aliud habet in actu, sicut si dicamus quod corpus grave existens | |
| 984 extra suum locum, habet similitudinem cum corpore gravi in suo loco | |
| 985 existenti. Vel etiam secundum quod potentia habet similitudinem ad | |
| 986 actum ipsum, nam in ipsa potentia quodammodo est actus. Primus ergo | |
| 987 similitudinis modus causat amorem amicitiae, seu benevolentiae. Ex | |
| 988 hoc enim quod aliqui duo sunt similes, quasi habentes unam formam, | |
| 989 sunt quodammodo unum in forma illa, sicut duo homines sunt unum in | |
| 990 specie humanitatis, et duo albi in albedine. Et ideo affectus unius | |
| 991 tendit in alterum, sicut in unum sibi; et vult ei bonum sicut et | |
| 992 sibi. Sed secundus modus similitudinis causat amorem | |
| 993 concupiscentiae, vel amicitiam utilis seu delectabilis. Quia | |
| 994 unicuique existenti in potentia, inquantum huiusmodi, inest | |
| 995 appetitus sui actus, et in eius consecutione delectatur, si sit | |
| 996 sentiens et cognoscens. Dictum est autem supra quod in amore | |
| 997 concupiscentiae amans proprie amat seipsum, cum vult illud bonum | |
| 998 quod concupiscit. Magis autem unusquisque seipsum amat quam alium, | |
| 999 quia sibi unus est in substantia, alteri vero in similitudine | |
| 1000 alicuius formae. Et ideo si ex eo quod est sibi similis in | |
| 1001 participatione formae, impediatur ipsemet a consecutione boni quod | |
| 1002 amat; efficitur ei odiosus, non inquantum est similis, sed | |
| 1003 inquantum est proprii boni impeditivus. Et propter hoc figuli | |
| 1004 corrixantur ad invicem, quia se invicem impediunt in proprio lucro, | |
| 1005 et inter superbos sunt iurgia, quia se invicem impediunt in propria | |
| 53 | 1006 excellentia, quam concupiscunt.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 ad 1"><a name="34690"><span class="ref">[34690] Iª-IIae q. 27 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1007 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 ad 2"><a name="34691"><span class="ref">[34691] Iª-IIae q. 27 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1008 dicendum quod in hoc etiam quod aliquis in altero amat quod in se |
| 1009 non amat, invenitur ratio similitudinis secundum | |
| 1010 proportionalitatem, nam sicut se habet alius ad hoc quod in eo | |
| 1011 amatur, ita ipse se habet ad hoc quod in se amat. Puta si bonus | |
| 1012 cantor bonum amet scriptorem, attenditur ibi similitudo | |
| 1013 proportionis, secundum quod uterque habet quod convenit ei secundum | |
| 53 | 1014 suam artem.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 ad 3"><a name="34692"><span class="ref">[34692] Iª-IIae q. 27 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1015 dicendum quod ille qui amat hoc quo indiget, habet similitudinem ad |
| 53 | 1016 id quod amat sicut quod est potentia ad actum, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 27 a. 3 ad 4"><a name="34693"><span class="ref">[34693] Iª-IIae q. 27 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1017 dicendum quod secundum eandem similitudinem potentiae ad actum, |
| 1018 ille qui non est liberalis, amat eum qui est liberalis, inquantum | |
| 1019 expectat ab eo aliquid quod desiderat. Et eadem ratio est de | |
| 1020 perseverante in amicitia ad eum qui non perseverat. Utrobique enim | |
| 1021 videtur esse amicitia propter utilitatem. Vel dicendum quod, licet | |
| 1022 non omnes homines habeant huiusmodi virtutes secundum habitum | |
| 1023 completum, habent tamen ea secundum quaedam seminalia rationis, | |
| 1024 secundum quae, qui non habet virtutem, diligit virtuosum, tanquam | |
| 53 | 1025 suae naturali rationi conformem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 27 a. 4 arg. 1"><a name="34694"><span class="ref">[34694] Iª-IIae q. 27 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1026 sic proceditur. Videtur quod aliqua alia passio possit esse causa |
| 1027 amoris. Dicit enim philosophus, in VIII Ethic., quod aliqui amantur | |
| 1028 propter delectationem. Sed delectatio est passio quaedam. Ergo | |
| 53 | 1029 aliqua alia passio est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 arg. 2"><a name="34695"><span class="ref">[34695] Iª-IIae q. 27 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1030 desiderium quaedam passio est. Sed aliquos amamus propter |
| 1031 desiderium alicuius quod ab eis expectamus, sicut apparet in omni | |
| 1032 amicitia quae est propter utilitatem. Ergo aliqua alia passio est | |
| 53 | 1033 causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 arg. 3"><a name="34696"><span class="ref">[34696] Iª-IIae q. 27 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1034 Augustinus dicit, in X de Trin., <i>cuius rei adipiscendae spem |
| 1035 quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis | |
| 53 | 1036 quam pulchra sit videat</i>. Ergo spes etiam est causa amoris.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 s. c."><a name="34697"><span class="ref">[34697] Iª-IIae q. 27 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1037 est quod omnes aliae affectiones animi ex amore causantur, ut |
| 53 | 1038 Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 co."><a name="34698"><span class="ref">[34698] Iª-IIae q. 27 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1039 dicendum quod nulla alia passio animae est quae non praesupponat |
| 1040 aliquem amorem. Cuius ratio est quia omnis alia passio animae vel | |
| 1041 importat motum ad aliquid, vel quietem in aliquo. Omnis autem motus | |
| 1042 in aliquid, vel quies in aliquo, ex aliqua connaturalitate vel | |
| 1043 coaptatione procedit, quae pertinet ad rationem amoris. Unde | |
| 1044 impossibile est quod aliqua alia passio animae sit causa | |
| 1045 universaliter omnis amoris. Contingit tamen aliquam aliam passionem | |
| 1046 esse causam amoris alicuius, sicut etiam unum bonum est causa | |
| 53 | 1047 alterius.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 ad 1"><a name="34699"><span class="ref">[34699] Iª-IIae q. 27 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1048 ergo dicendum quod, cum aliquis amat aliquid propter delectationem, |
| 1049 amor quidem ille causatur ex delectatione, sed delectatio illa | |
| 1050 iterum causatur ex alio amore praecedente; nullus enim delectatur | |
| 53 | 1051 nisi in re aliquo modo amata.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 ad 2"><a name="34700"><span class="ref">[34700] Iª-IIae q. 27 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1052 dicendum quod desiderium rei alicuius semper praesupponit amorem |
| 1053 illius rei. Sed desiderium alicuius rei potest esse causa ut res | |
| 1054 alia ametur, sicut qui desiderat pecuniam, amat propter hoc eum a | |
| 53 | 1055 quo pecuniam recipit.</p><p title="I-II q. 27 a. 4 ad 3"><a name="34701"><span class="ref">[34701] Iª-IIae q. 27 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1056 dicendum quod spes causat vel auget amorem, et ratione |
| 1057 delectationis, quia delectationem causat, et etiam ratione | |
| 1058 desiderii, quia spes desiderium fortificat, non enim ita intense | |
| 1059 desideramus quae non speramus. Sed tamen et ipsa spes est alicuius | |
| 53 | 1060 boni amati.</p></div></div><div class="q" id="q28"><h2>Quaestio 28</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 28 pr."><a name="34702"><span class="ref">[34702] |
| 1061 Iª-IIae q. 28 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1062 effectibus amoris. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum unio |
| 1063 sit effectus amoris. Secundo, utrum mutua inhaesio. Tertio, utrum | |
| 1064 extasis sit effectus amoris. Quarto, utrum zelus. Quinto, utrum | |
| 1065 amor sit passio laesiva amantis. Sexto, utrum amor sit causa omnium | |
| 53 | 1066 quae amans agit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 28 a. 1 arg. 1"><a name="34703"><span class="ref">[34703] Iª-IIae q. 28 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1067 sic proceditur. Videtur quod unio non sit effectus amoris. Absentia |
| 1068 enim unioni repugnat. Sed amor compatitur secum absentiam, dicit | |
| 1069 enim apostolus, ad Galat. IV, <i>bonum aemulamini in bono | |
| 1070 semper</i> (loquens de seipso, ut Glossa dicit), <i>et non tantum | |
| 1071 cum praesens sum apud vos</i>. Ergo unio non est effectus | |
| 53 | 1072 amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 arg. 2"><a name="34704"><span class="ref">[34704] Iª-IIae q. 28 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1073 omnis unio aut est per essentiam, sicut forma unitur materiae, et |
| 1074 accidens subiecto, et pars toti vel alteri parti ad constitutionem | |
| 1075 totius, aut est per similitudinem vel generis, vel speciei, vel | |
| 1076 accidentis. Sed amor non causat unionem essentiae, alioquin nunquam | |
| 1077 haberetur amor ad ea quae sunt per essentiam divisa. Unionem autem | |
| 1078 quae est per similitudinem, amor non causat, sed magis ab ea | |
| 53 | 1079 causatur. Ut dictum est. Ergo unio non est effectus amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 arg. 3"><a name="34705"><span class="ref">[34705] Iª-IIae q. 28 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1080 sensus in actu fit sensibile in actu, et intellectus in actu fit |
| 1081 intellectum in actu. Non autem amans in actu fit amatum in actu. | |
| 53 | 1082 Ergo unio magis est effectus cognitionis quam amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 s. c."><a name="34706"><span class="ref">[34706] Iª-IIae q. 28 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1083 est quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod amor quilibet |
| 53 | 1084 est virtus unitiva.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 co."><a name="34707"><span class="ref">[34707] Iª-IIae q. 28 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1085 dicendum quod duplex est unio amantis ad amatum. Una quidem |
| 1086 secundum rem, puta cum amatum praesentialiter adest amanti. Alia | |
| 1087 vero secundum affectum. Quae quidem unio consideranda est ex | |
| 1088 apprehensione praecedente, nam motus appetitivus sequitur | |
| 1089 apprehensionem. Cum autem sit duplex amor, scilicet concupiscentiae | |
| 1090 et amicitiae, uterque procedit ex quadam apprehensione unitatis | |
| 1091 amati ad amantem. Cum enim aliquis amat aliquid quasi concupiscens | |
| 1092 illud, apprehendit illud quasi pertinens ad suum bene esse. | |
| 1093 Similiter cum aliquis amat aliquem amore amicitiae, vult ei bonum | |
| 1094 sicut et sibi vult bonum, unde apprehendit eum ut alterum se, | |
| 1095 inquantum scilicet vult ei bonum sicut et sibi ipsi. Et inde est | |
| 1096 quod amicus dicitur esse alter ipse, et Augustinus dicit, in IV | |
| 1097 Confess., <i>bene quidam dixit de amico suo, dimidium animae | |
| 1098 suae</i>. Primam ergo unionem amor facit effective, quia movet ad | |
| 1099 desiderandum et quaerendum praesentiam amati, quasi sibi | |
| 1100 convenientis et ad se pertinentis. Secundam autem unionem facit | |
| 1101 formaliter, quia ipse amor est talis unio vel nexus. Unde | |
| 1102 Augustinus dicit, in VIII de Trin., quod <i>amor est quasi vita | |
| 1103 quaedam duo aliqua copulans, vel copulare appetens, amantem | |
| 1104 scilicet et quod amatur</i>. Quod enim dicit copulans, refertur ad | |
| 1105 unionem affectus, sine qua non est amor, quod vero dicit copulare | |
| 53 | 1106 intendens, pertinet ad unionem realem.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 ad 1"><a name="34708"><span class="ref">[34708] Iª-IIae q. 28 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1107 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de unione reali. Quam |
| 1108 quidem requirit delectatio sicut causam, desiderium vero est in | |
| 1109 reali absentia amati, amor vero et in absentia et in | |
| 53 | 1110 praesentia.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 ad 2"><a name="34709"><span class="ref">[34709] Iª-IIae q. 28 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1111 dicendum quod unio tripliciter se habet ad amorem. Quaedam enim |
| 1112 unio est causa amoris. Et haec quidem est unio substantialis, | |
| 1113 quantum ad amorem quo quis amat seipsum, quantum vero ad amorem quo | |
| 1114 quis amat alia, est unio similitudinis, ut dictum est. Quaedam vero | |
| 1115 unio est essentialiter ipse amor. Et haec est unio secundum | |
| 1116 coaptationem affectus. Quae quidem assimilatur unioni substantiali, | |
| 1117 inquantum amans se habet ad amatum, in amore quidem amicitiae, ut | |
| 1118 ad seipsum; in amore autem concupiscentiae, ut ad aliquid sui. | |
| 1119 Quaedam vero unio est effectus amoris. Et haec est unio realis, | |
| 1120 quam amans quaerit de re amata. Et haec quidem unio est secundum | |
| 1121 convenientiam amoris, ut enim philosophus refert, II Politic., | |
| 1122 <i>Aristophanes dixit quod amantes desiderarent ex ambobus fieri | |
| 1123 unum, sed quia ex hoc accideret aut ambos aut alterum corrumpi</i>, | |
| 1124 quaerunt unionem quae convenit et decet; ut scilicet simul | |
| 1125 conversentur, et simul colloquantur, et in aliis huiusmodi | |
| 53 | 1126 coniungantur.</p><p title="I-II q. 28 a. 1 ad 3"><a name="34710"><span class="ref">[34710] Iª-IIae q. 28 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1127 dicendum quod cognitio perficitur per hoc quod cognitum unitur |
| 1128 cognoscenti secundum suam similitudinem. Sed amor facit quod ipsa | |
| 1129 res quae amatur, amanti aliquo modo uniatur, ut dictum est. Unde | |
| 53 | 1130 amor est magis unitivus quam cognitio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 28 a. 2 arg. 1"><a name="34711"><span class="ref">[34711] Iª-IIae q. 28 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1131 sic proceditur. Videtur quod amor non causet mutuam inhaesionem, ut |
| 1132 scilicet amans sit in amato, et e converso. Quod enim est in | |
| 1133 altero, continetur in eo. Sed non potest idem esse continens et | |
| 1134 contentum. Ergo per amorem non potest causari mutua inhaesio, ut | |
| 53 | 1135 amatum sit in amante et e converso.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 arg. 2"><a name="34712"><span class="ref">[34712] Iª-IIae q. 28 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1136 nihil potest penetrare in interiora alicuius integri, nisi per |
| 1137 aliquam divisionem. Sed dividere quae sunt secundum rem coniuncta, | |
| 1138 non pertinet ad appetitum, in quo est amor, sed ad rationem. Ergo | |
| 53 | 1139 mutua inhaesio non est effectus amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 arg. 3"><a name="34713"><span class="ref">[34713] Iª-IIae q. 28 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1140 si per amorem amans est in amato et e converso, sequetur quod hoc |
| 1141 modo amatum uniatur amanti, sicut amans amato. Sed ipsa unio est | |
| 1142 amor, ut dictum est. Ergo sequitur quod semper amans ametur ab | |
| 1143 amato, quod patet esse falsum. Non ergo mutua inhaesio est effectus | |
| 53 | 1144 amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 s. c."><a name="34714"><span class="ref">[34714] Iª-IIae q. 28 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1145 est quod dicitur I Ioan. IV, <i>qui manet in caritate, in Deo |
| 1146 manet, et Deus in eo</i>. Caritas autem est amor Dei. Ergo, eadem | |
| 1147 ratione, quilibet amor facit amatum esse in amante, et e | |
| 53 | 1148 converso.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 co."><a name="34715"><span class="ref">[34715] Iª-IIae q. 28 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1149 dicendum quod iste effectus mutuae inhaesionis potest intelligi et |
| 1150 quantum ad vim apprehensivam, et quantum ad vim appetitivam. Nam | |
| 1151 quantum ad vim apprehensivam amatum dicitur esse in amante, | |
| 1152 inquantum amatum immoratur in apprehensione amantis; secundum illud | |
| 1153 Philipp. I, <i>eo quod habeam vos in corde</i>. Amans vero dicitur | |
| 1154 esse in amato secundum apprehensionem inquantum amans non est | |
| 1155 contentus superficiali apprehensione amati, sed nititur singula | |
| 1156 quae ad amatum pertinent intrinsecus disquirere, et sic ad | |
| 1157 interiora eius ingreditur. Sicut de spiritu sancto, qui est amor | |
| 1158 Dei, dicitur, I ad Cor. II, quod <i>scrutatur etiam profunda | |
| 1159 Dei</i>. Sed quantum ad vim appetitivam, amatum dicitur esse in | |
| 1160 amante, prout est per quandam complacentiam in eius affectu, ut vel | |
| 1161 delectetur in eo, aut in bonis eius, apud praesentiam; vel in | |
| 1162 absentia, per desiderium tendat in ipsum amatum per amorem | |
| 1163 concupiscentiae; vel in bona quae vult amato, per amorem amicitiae; | |
| 1164 non quidem ex aliqua extrinseca causa, sicut cum aliquis desiderat | |
| 1165 aliquid propter alterum, vel cum aliquis vult bonum alteri propter | |
| 1166 aliquid aliud; sed propter complacentiam amati interius radicatam. | |
| 1167 Unde et amor dicitur intimus; et dicuntur viscera caritatis. E | |
| 1168 converso autem amans est in amato aliter quidem per amorem | |
| 1169 concupiscentiae, aliter per amorem amicitiae. Amor namque | |
| 1170 concupiscentiae non requiescit in quacumque extrinseca aut | |
| 1171 superficiali adeptione vel fruitione amati, sed quaerit amatum | |
| 1172 perfecte habere, quasi ad intima illius perveniens. In amore vero | |
| 1173 amicitiae, amans est in amato, inquantum reputat bona vel mala | |
| 1174 amici sicut sua, et voluntatem amici sicut suam, ut quasi ipse in | |
| 1175 suo amico videatur bona vel mala pati, et affici. Et propter hoc, | |
| 1176 proprium est amicorum eadem velle, et in eodem tristari et gaudere | |
| 1177 secundum philosophum, in IX Ethic. et in II Rhetoric. Ut sic, | |
| 1178 inquantum quae sunt amici aestimat sua, amans videatur esse in | |
| 1179 amato, quasi idem factus amato. Inquantum autem e converso vult et | |
| 1180 agit propter amicum sicut propter seipsum, quasi reputans amicum | |
| 1181 idem sibi, sic amatum est in amante. Potest autem et tertio modo | |
| 1182 mutua inhaesio intelligi in amore amicitiae, secundum viam | |
| 1183 redamationis, inquantum mutuo se amant amici, et sibi invicem bona | |
| 53 | 1184 volunt et operantur.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 ad 1"><a name="34716"><span class="ref">[34716] Iª-IIae q. 28 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1185 ergo dicendum quod amatum continetur in amante, inquantum est |
| 1186 impressum in affectu eius per quandam complacentiam. E converso | |
| 1187 vero amans continetur in amato, inquantum amans sequitur aliquo | |
| 1188 modo illud quod est intimum amati. Nihil enim prohibet diverso modo | |
| 1189 esse aliquid continens et contentum, sicut genus continetur in | |
| 53 | 1190 specie et e converso.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 ad 2"><a name="34717"><span class="ref">[34717] Iª-IIae q. 28 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1191 dicendum quod rationis apprehensio praecedit affectum amoris. Et |
| 1192 ideo, sicut ratio disquirit, ita affectus amoris subintrat in | |
| 53 | 1193 amatum, ut ex dictis patet.</p><p title="I-II q. 28 a. 2 ad 3"><a name="34718"><span class="ref">[34718] Iª-IIae q. 28 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1194 dicendum quod illa ratio procedit de tertio modo mutuae |
| 53 | 1195 inhaesionis, qui non invenitur in quolibet amore.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 28 a. 3 arg. 1"><a name="34719"><span class="ref">[34719] Iª-IIae q. 28 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1196 sic proceditur. Videtur quod extasis non sit effectus amoris. |
| 1197 Extasis enim quandam alienationem importare videtur. Sed amor non | |
| 1198 semper facit alienationem, sunt enim amantes interdum sui compotes. | |
| 53 | 1199 Ergo amor non facit extasim.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 arg. 2"><a name="34720"><span class="ref">[34720] Iª-IIae q. 28 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1200 amans desiderat amatum sibi uniri. Magis ergo amatum trahit ad se, |
| 53 | 1201 quam etiam pergat in amatum, extra se exiens.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 arg. 3"><a name="34721"><span class="ref">[34721] Iª-IIae q. 28 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1202 amor unit amatum amanti, sicut dictum est. Si ergo amans extra se |
| 1203 tendit, ut in amatum pergat, sequitur quod semper plus diligat | |
| 1204 amatum quam seipsum. Quod patet esse falsum. Non ergo extasis est | |
| 53 | 1205 effectus amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 s. c."><a name="34722"><span class="ref">[34722] Iª-IIae q. 28 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1206 est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>divinus |
| 1207 amor extasim facit, et quod ipse Deus propter amorem est extasim | |
| 1208 passus</i>. Cum ergo quilibet amor sit quaedam similitudo | |
| 1209 participata divini amoris, ut ibidem dicitur, videtur quod quilibet | |
| 53 | 1210 amor causet extasim.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 co."><a name="34723"><span class="ref">[34723] Iª-IIae q. 28 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1211 dicendum quod extasim pati aliquis dicitur, cum extra se ponitur. |
| 1212 Quod quidem contingit et secundum vim apprehensivam, et secundum | |
| 1213 vim appetitivam. Secundum quidem vim apprehensivam aliquis dicitur | |
| 1214 extra se poni, quando ponitur extra cognitionem sibi propriam, vel | |
| 1215 quia ad superiorem sublimatur, sicut homo, dum elevatur ad | |
| 1216 comprehendenda aliqua quae sunt supra sensum et rationem, dicitur | |
| 1217 extasim pati, inquantum ponitur extra connaturalem apprehensionem | |
| 1218 rationis et sensus; vel quia ad inferiora deprimitur; puta, cum | |
| 1219 aliquis in furiam vel amentiam cadit, dicitur extasim passus. | |
| 1220 Secundum appetitivam vero partem dicitur aliquis extasim pati, | |
| 1221 quando appetitus alicuius in alterum fertur, exiens quodammodo | |
| 1222 extra seipsum. Primam quidem extasim facit amor dispositive, | |
| 1223 inquantum scilicet facit meditari de amato, ut dictum est, intensa | |
| 1224 autem meditatio unius abstrahit ab aliis. Sed secundam extasim | |
| 1225 facit amor directe, simpliciter quidem amor amicitiae; amor autem | |
| 1226 concupiscentiae non simpliciter, sed secundum quid. Nam in amore | |
| 1227 concupiscentiae, quodammodo fertur amans extra seipsum, inquantum | |
| 1228 scilicet, non contentus gaudere de bono quod habet, quaerit frui | |
| 1229 aliquo extra se. Sed quia illud extrinsecum bonum quaerit sibi | |
| 1230 habere, non exit simpliciter extra se, sed talis affectio in fine | |
| 1231 infra ipsum concluditur. Sed in amore amicitiae, affectus alicuius | |
| 1232 simpliciter exit extra se, quia vult amico bonum, et operatur, | |
| 1233 quasi gerens curam et providentiam ipsius, propter ipsum | |
| 53 | 1234 amicum.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 ad 1"><a name="34724"><span class="ref">[34724] Iª-IIae q. 28 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1235 ergo dicendum quod illa ratio procedit de prima extasi.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 ad 2"><a name="34725"><span class="ref">[34725] Iª-IIae q. 28 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1236 dicendum quod illa ratio procedit de amore concupiscentiae, qui non |
| 53 | 1237 facit simpliciter extasim, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 28 a. 3 ad 3"><a name="34726"><span class="ref">[34726] Iª-IIae q. 28 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1238 dicendum quod ille qui amat, intantum extra se exit, inquantum vult |
| 1239 bona amici et operatur. Non tamen vult bona amici magis quam sua. | |
| 53 | 1240 Unde non sequitur quod alterum plus quam se diligat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 28 a. 4 arg. 1"><a name="34727"><span class="ref">[34727] Iª-IIae q. 28 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1241 sic proceditur. Videtur quod zelus non sit effectus amoris. Zelus |
| 1242 enim est contentionis principium, unde dicitur I ad Cor. III, | |
| 1243 <i>cum sit inter vos zelus et contentio,</i> et cetera. Sed | |
| 53 | 1244 contentio repugnat amori. Ergo zelus non est effectus amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 arg. 2"><a name="34728"><span class="ref">[34728] Iª-IIae q. 28 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea |
| 28 | 1245 obiectum amoris est bonum, quod est communicativum sui. Sed zelus |
| 1246 repugnat communicationi, ad zelum enim pertinere videtur quod | |
| 1247 aliquis non patiatur consortium in amato; sicut viri dicuntur | |
| 1248 zelare uxores, quas nolunt habere communes cum ceteris. Ergo zelus | |
| 53 | 1249 non est effectus amoris.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 arg. 3"><a name="34729"><span class="ref">[34729] Iª-IIae q. 28 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1250 zelus non est sine odio, sicut nec sine amore, dicitur enim in |
| 1251 Psalmo LXXII, <i>zelavi super iniquos</i>. Non ergo debet dici | |
| 53 | 1252 magis effectus amoris quam odii.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 s. c."><a name="34730"><span class="ref">[34730] Iª-IIae q. 28 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1253 est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>Deus |
| 1254 appellatur Zelotes propter multum amorem quem habet ad | |
| 53 | 1255 existentia</i>.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 co."><a name="34731"><span class="ref">[34731] Iª-IIae q. 28 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1256 dicendum quod zelus, quocumque modo sumatur, ex intensione amoris |
| 1257 provenit. Manifestum est enim quod quanto aliqua virtus intensius | |
| 1258 tendit in aliquid, fortius etiam repellit omne contrarium vel | |
| 1259 repugnans. Cum igitur amor sit quidam motus in amatum, ut | |
| 1260 Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., intensus amor | |
| 1261 quaerit excludere omne quod sibi repugnat. Aliter tamen hoc | |
| 1262 contingit in amore concupiscentiae, et aliter in amore amicitiae. | |
| 1263 Nam in amore concupiscentiae, qui intense aliquid concupiscit, | |
| 1264 movetur contra omne illud quod repugnat consecutioni vel fruitioni | |
| 1265 quietae eius quod amatur. Et hoc modo viri dicuntur zelare uxores, | |
| 1266 ne per consortium aliorum impediatur singularitas quam in uxore | |
| 1267 quaerunt. Similiter etiam qui quaerunt excellentiam, moventur | |
| 1268 contra eos qui excellere videntur, quasi impedientes excellentiam | |
| 1269 eorum. Et iste est zelus invidiae, de quo dicitur in Psalmo XXXVI, | |
| 1270 <i>noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes | |
| 1271 iniquitatem</i>. Amor autem amicitiae quaerit bonum amici, unde | |
| 1272 quando est intensus, facit hominem moveri contra omne illud quod | |
| 1273 repugnat bono amici. Et secundum hoc, aliquis dicitur zelare pro | |
| 1274 amico, quando, si qua dicuntur vel fiunt contra bonum amici, homo | |
| 1275 repellere studet. Et per hunc etiam modum aliquis dicitur zelare | |
| 1276 pro Deo, quando ea quae sunt contra honorem vel voluntatem Dei, | |
| 1277 repellere secundum posse conatur; secundum illud III Reg. XIX, | |
| 1278 <i>zelo zelatus sum pro domino exercituum</i>. Et Ioan. II, super | |
| 1279 illud, <i>zelus domus tuae comedit me</i>, dicit Glossa quod | |
| 1280 <i>bono zelo comeditur, qui quaelibet prava quae viderit, corrigere | |
| 53 | 1281 satagit; si nequit, tolerat et gemit</i>.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 ad 1"><a name="34732"><span class="ref">[34732] Iª-IIae q. 28 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1282 ergo dicendum quod apostolus ibi loquitur de zelo invidiae; qui |
| 1283 quidem est causa contentionis, non contra rem amatam, sed pro re | |
| 53 | 1284 amata contra impedimenta ipsius.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 ad 2"><a name="34733"><span class="ref">[34733] Iª-IIae q. 28 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1285 dicendum quod bonum amatur inquantum est communicabile amanti. Unde |
| 1286 omne illud quod perfectionem huius communicationis impedit, | |
| 1287 efficitur odiosum. Et sic ex amore boni zelus causatur. Ex defectu | |
| 1288 autem bonitatis contingit quod quaedam parva bona non possunt | |
| 1289 integre simul possideri a multis. Et ex amore talium causatur zelus | |
| 1290 invidiae. Non autem proprie ex his quae integre possunt a multis | |
| 1291 possideri, nullus enim invidet alteri de cognitione veritatis, quae | |
| 1292 a multis integre cognosci potest; sed forte de excellentia circa | |
| 53 | 1293 cognitionem huius.</p><p title="I-II q. 28 a. 4 ad 3"><a name="34734"><span class="ref">[34734] Iª-IIae q. 28 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1294 dicendum quod hoc ipsum quod aliquis odio habet ea quae repugnant |
| 1295 amato, ex amore procedit. Unde zelus proprie ponitur effectus | |
| 53 | 1296 amoris magis quam odii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 28 a. 5 arg. 1"><a name="34735"><span class="ref">[34735] Iª-IIae q. 28 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1297 sic proceditur. Videtur quod amor sit passio laesiva. Languor enim |
| 1298 significat laesionem quandam languentis. Sed amor causat languorem, | |
| 1299 dicitur enim Cant. II, <i>fulcite me floribus, stipate me malis, | |
| 53 | 1300 quia amore langueo</i>. Ergo amor est passio laesiva.</p><p title="I-II q. 28 a. 5 arg. 2"><a name="34736"><span class="ref">[34736] Iª-IIae q. 28 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1301 liquefactio est quaedam resolutio. Sed amor est liquefactivus, |
| 1302 dicitur enim Cant. V, <i>anima mea liquefacta est, ut dilectus meus | |
| 1303 locutus est</i>. Ergo amor est resolutivus. Est ergo corruptivus et | |
| 53 | 1304 laesivus.</p><p title="I-II q. 28 a. 5 arg. 3"><a name="34737"><span class="ref">[34737] Iª-IIae q. 28 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1305 fervor designat quendam excessum in caliditate, qui quidem excessus |
| 1306 corruptivus est. Sed fervor causatur ex amore, Dionysius enim, VII | |
| 1307 cap. Cael. Hier., inter ceteras proprietates ad amorem Seraphim | |
| 1308 pertinentes, ponit calidum et acutum et superfervens. Et Cant. | |
| 1309 VIII, dicitur de amore quod <i>lampades eius sunt lampades ignis | |
| 1310 atque flammarum</i>. Ergo amor est passio laesiva et | |
| 53 | 1311 corruptiva.</p><p title="I-II q. 28 a. 5 s. c."><a name="34738"><span class="ref">[34738] Iª-IIae q. 28 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1312 est quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod singula seipsa |
| 1313 amant contentive, idest conservative. Ergo amor non est passio | |
| 53 | 1314 laesiva, sed magis conservativa et perfectiva.</p><p title="I-II q. 28 a. 5 co."><a name="34739"><span class="ref">[34739] Iª-IIae q. 28 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1315 dicendum quod, sicut supra dictum est, amor significat coaptationem |
| 1316 quandam appetitivae virtutis ad aliquod bonum. Nihil autem quod | |
| 1317 coaptatur ad aliquid quod est sibi conveniens, ex hoc ipso | |
| 1318 laeditur, sed magis, si sit possibile, proficit et melioratur. Quod | |
| 1319 vero coaptatur ad aliquid quod non est sibi conveniens, ex hoc ipso | |
| 1320 laeditur et deterioratur. Amor ergo boni convenientis est | |
| 1321 perfectivus et meliorativus amantis, amor autem boni quod non est | |
| 1322 conveniens amanti, est laesivus et deteriorativus amantis. Unde | |
| 1323 maxime homo perficitur et melioratur per amorem Dei, laeditur autem | |
| 1324 et deterioratur per amorem peccati, secundum illud Osee IX, | |
| 1325 <i>facti sunt abominabiles, sicut ea quae dilexerunt</i>. Et hoc | |
| 1326 quidem dictum sit de amore, quantum ad id quod est formale in ipso, | |
| 1327 quod est scilicet ex parte appetitus. Quantum vero ad id quod est | |
| 1328 materiale in passione amoris, quod est immutatio aliqua corporalis, | |
| 1329 accidit quod amor sit laesivus propter excessum immutationis, sicut | |
| 1330 accidit in sensu, et in omni actu virtutis animae qui exercetur per | |
| 53 | 1331 aliquam immutationem organi corporalis.</p><p title="I-II q. 28 a. 5 ad 1"><a name="34740"><span class="ref">[34740] Iª-IIae q. 28 a. 5 ad 1</span></a> Ad ea vero |
| 28 | 1332 quae in contrarium obiiciuntur, dicendum quod amori attribui |
| 1333 possunt quatuor effectus proximi, scilicet liquefactio, fruitio, | |
| 1334 languor et fervor. Inter quae primum est liquefactio, quae | |
| 1335 opponitur congelationi. Ea enim quae sunt congelata, in seipsis | |
| 1336 constricta sunt, ut non possint de facili subintrationem alterius | |
| 1337 pati. Ad amorem autem pertinet quod appetitus coaptetur ad quandam | |
| 1338 receptionem boni amati, prout amatum est in amante, sicut iam supra | |
| 1339 dictum est. Unde cordis congelatio vel duritia est dispositio | |
| 1340 repugnans amori. Sed liquefactio importat quandam mollificationem | |
| 1341 cordis, qua exhibet se cor habile ut amatum in ipsum subintret. Si | |
| 1342 ergo amatum fuerit praesens et habitum, causatur delectatio sive | |
| 1343 fruitio. Si autem fuerit absens, consequuntur duae passiones, | |
| 1344 scilicet tristitia de absentia, quae significatur per languorem | |
| 1345 (unde et Tullius, in III de Tusculanis quaest., maxime tristitiam | |
| 1346 aegritudinem nominat); et intensum desiderium de consecutione | |
| 1347 amati, quod significatur per fervorem. Et isti quidem sunt effectus | |
| 1348 amoris formaliter accepti, secundum habitudinem appetitivae | |
| 1349 virtutis ad obiectum. Sed in passione amoris, consequuntur aliqui | |
| 53 | 1350 effectus his proportionati, secundum immutationem organi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 28 a. 6 arg. 1"><a name="34741"><span class="ref">[34741] Iª-IIae q. 28 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1351 sic proceditur. Videtur quod amans non agat omnia ex amore. Amor |
| 1352 enim quaedam passio est, ut supra dictum est. Sed non omnia quae | |
| 1353 agit homo, agit ex passione, sed quaedam agit ex electione, et | |
| 1354 quaedam ex ignorantia, ut dicitur in V Ethic. Ergo non omnia quae | |
| 53 | 1355 homo agit, agit ex amore.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 arg. 2"><a name="34742"><span class="ref">[34742] Iª-IIae q. 28 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1356 appetitus est principium motus et actionis in omnibus animalibus, |
| 1357 ut patet in III de anima. Si igitur omnia quae quis agit, agit ex | |
| 53 | 1358 amore, aliae passiones appetitivae partis erunt superfluae.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 arg. 3"><a name="34743"><span class="ref">[34743] Iª-IIae q. 28 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1359 nihil causatur simul a contrariis causis. Sed quaedam fiunt ex |
| 53 | 1360 odio. Non ergo omnia sunt ex amore.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 s. c."><a name="34744"><span class="ref">[34744] Iª-IIae q. 28 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1361 est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>propter |
| 53 | 1362 amorem boni omnia agunt quaecumque agunt</i>.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 co."><a name="34745"><span class="ref">[34745] Iª-IIae q. 28 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1363 dicendum quod omne agens agit propter finem aliquem, ut supra |
| 1364 dictum est. Finis autem est bonum desideratum et amatum unicuique. | |
| 1365 Unde manifestum est quod omne agens, quodcumque sit, agit | |
| 53 | 1366 quamcumque actionem ex aliquo amore.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 ad 1"><a name="34746"><span class="ref">[34746] Iª-IIae q. 28 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1367 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de amore qui est passio |
| 1368 in appetitu sensitivo existens. Nos autem loquimur nunc de amore | |
| 1369 communiter accepto, prout comprehendit sub se amorem | |
| 1370 intellectualem, rationalem, animalem, naturalem, sic enim Dionysius | |
| 53 | 1371 loquitur de amore in IV cap. de Div. Nom.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 ad 2"><a name="34747"><span class="ref">[34747] Iª-IIae q. 28 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1372 dicendum quod ex amore, sicut iam dictum est, causantur et |
| 1373 desiderium et tristitia et delectatio, et per consequens omnes | |
| 1374 aliae passiones. Unde omnis actio quae procedit ex quacumque | |
| 1375 passione, procedit etiam ex amore, sicut ex prima causa. Unde non | |
| 53 | 1376 superfluunt aliae passiones, quae sunt causae proximae.</p><p title="I-II q. 28 a. 6 ad 3"><a name="34748"><span class="ref">[34748] Iª-IIae q. 28 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1377 dicendum quod odium etiam ex amore causatur, sicut infra |
| 53 | 1378 dicetur.</p></div></div><div class="q" id="q29"><h2>Quaestio 29</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 29 pr."><a name="34749"><span class="ref">[34749] |
| 1379 Iª-IIae q. 29 pr.</span></a> Deinde considerandum est de odio. | |
| 28 | 1380 Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum causa et obiectum odii |
| 1381 sit malum. Secundo, utrum odium causetur ex amore. Tertio, utrum | |
| 1382 odium sit fortius quam amor. Quarto, utrum aliquis possit habere | |
| 1383 odio seipsum. Quinto, utrum aliquis possit habere odio veritatem. | |
| 53 | 1384 Sexto, utrum aliquid possit haberi odio in universali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 29 a. 1 arg. 1"><a name="34750"><span class="ref">[34750] Iª-IIae q. 29 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1385 sic proceditur. Videtur quod obiectum et causa odii non sit malum. |
| 1386 Omne enim quod est, inquantum huiusmodi bonum est. Si igitur | |
| 1387 obiectum odii sit malum, sequitur quod nulla res odio habeatur, sed | |
| 53 | 1388 solum defectus alicuius rei. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 arg. 2"><a name="34751"><span class="ref">[34751] Iª-IIae q. 29 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1389 odire malum est laudabile, unde in laudem quorundam dicitur II |
| 1390 Machab. III, quod <i>leges optime custodiebantur, propter Oniae | |
| 1391 pontificis pietatem, et animos odio habentes mala</i>. Si igitur | |
| 1392 nihil oditur nisi malum, sequitur quod omne odium sit laudabile. | |
| 53 | 1393 Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 arg. 3"><a name="34752"><span class="ref">[34752] Iª-IIae q. 29 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1394 idem non est simul bonum et malum. Sed idem diversis est odibile et |
| 53 | 1395 amabile. Ergo odium non solum est mali, sed etiam boni.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 s. c."><a name="34753"><span class="ref">[34753] Iª-IIae q. 29 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1396 odium contrariatur amori. Sed obiectum amoris est bonum, ut supra |
| 53 | 1397 dictum est. Ergo obiectum odii est malum.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 co."><a name="34754"><span class="ref">[34754] Iª-IIae q. 29 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1398 dicendum quod, cum appetitus naturalis derivetur ab aliqua |
| 1399 apprehensione, licet non coniuncta; eadem ratio videtur esse de | |
| 1400 inclinatione appetitus naturalis, et appetitus animalis, qui | |
| 1401 sequitur apprehensionem coniunctam, sicut supra dictum est. In | |
| 1402 appetitu autem naturali hoc manifeste apparet, quod sicut | |
| 1403 unumquodque habet naturalem consonantiam vel aptitudinem ad id quod | |
| 1404 sibi convenit, quae est amor naturalis; ita ad id quod est ei | |
| 1405 repugnans et corruptivum, habet dissonantiam naturalem, quae est | |
| 1406 odium naturale. Sic igitur et in appetitu animali, seu in | |
| 1407 intellectivo, amor est consonantia quaedam appetitus ad id quod | |
| 1408 apprehenditur ut conveniens, odium vero est dissonantia quaedam | |
| 1409 appetitus ad id quod apprehenditur ut repugnans et nocivum. Sicut | |
| 1410 autem omne conveniens, inquantum huiusmodi, habet rationem boni; | |
| 1411 ita omne repugnans, inquantum huiusmodi, habet rationem mali. Et | |
| 1412 ideo, sicut bonum est obiectum amoris, ita malum est obiectum | |
| 53 | 1413 odii.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 ad 1"><a name="34755"><span class="ref">[34755] Iª-IIae q. 29 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1414 ergo dicendum quod ens, inquantum ens, non habet rationem |
| 1415 repugnantis, sed magis convenientis, quia omnia conveniunt in ente. | |
| 1416 Sed ens inquantum est hoc ens determinatum, habet rationem | |
| 1417 repugnantis ad aliquod ens determinatum. Et secundum hoc, unum ens | |
| 1418 est odibile alteri, et est malum, etsi non in se, tamen per | |
| 53 | 1419 comparationem ad alterum.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 ad 2"><a name="34756"><span class="ref">[34756] Iª-IIae q. 29 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1420 dicendum quod, sicut aliquid apprehenditur ut bonum, quod non est |
| 1421 vere bonum; ita aliquid apprehenditur ut malum, quod non est vere | |
| 1422 malum. Unde contingit quandoque nec odium mali, nec amorem boni | |
| 53 | 1423 esse bonum.</p><p title="I-II q. 29 a. 1 ad 3"><a name="34757"><span class="ref">[34757] Iª-IIae q. 29 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1424 dicendum quod contingit idem esse amabile et odibile diversis, |
| 1425 secundum appetitum quidem naturalem, ex hoc quod unum et idem est | |
| 1426 conveniens uni secundum suam naturam, et repugnans alteri, sicut | |
| 1427 calor convenit igni, et repugnat aquae. Secundum appetitum vero | |
| 1428 animalem, ex hoc quod unum et idem apprehenditur ab uno sub ratione | |
| 53 | 1429 boni, et ab alio sub ratione mali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 29 a. 2 arg. 1"><a name="34758"><span class="ref">[34758] Iª-IIae q. 29 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1430 sic proceditur. Videtur quod amor non sit causa odii. <i>Ea enim |
| 1431 quae ex opposito dividuntur, naturaliter sunt simul</i>, ut dicitur | |
| 1432 in praedicamentis. Sed amor et odium, cum sint contraria, ex | |
| 1433 opposito dividuntur. Ergo naturaliter sunt simul. Non ergo amor est | |
| 53 | 1434 causa odii.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 arg. 2"><a name="34759"><span class="ref">[34759] Iª-IIae q. 29 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1435 unum contrariorum non est causa alterius. Sed amor et odium sunt |
| 53 | 1436 contraria. Ergo amor non est causa odii.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 arg. 3"><a name="34760"><span class="ref">[34760] Iª-IIae q. 29 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1437 posterius non est causa prioris. Sed odium est prius amore, ut |
| 1438 videtur, nam odium importat recessum a malo, amor vero accessum ad | |
| 53 | 1439 bonum. Ergo amor non est causa odii.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 s. c."><a name="34761"><span class="ref">[34761] Iª-IIae q. 29 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1440 est quod dicit Augustinus, XIV de Civ. Dei, quod omnes affectiones |
| 1441 causantur ex amore. Ergo et odium, cum sit quaedam affectio animae, | |
| 53 | 1442 causatur ex amore.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 co."><a name="34762"><span class="ref">[34762] Iª-IIae q. 29 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1443 dicendum quod, sicut dictum est, amor consistit in quadam |
| 1444 convenientia amantis ad amatum, odium vero consistit in quadam | |
| 1445 repugnantia vel dissonantia. Oportet autem in quolibet prius | |
| 1446 considerare quid ei conveniat, quam quid ei repugnet, per hoc enim | |
| 1447 aliquid est repugnans alteri, quia est corruptivum vel impeditivum | |
| 1448 eius quod est conveniens. Unde necesse est quod amor sit prior | |
| 1449 odio; et quod nihil odio habeatur, nisi per hoc quod contrariatur | |
| 1450 convenienti quod amatur. Et secundum hoc, omne odium ex amore | |
| 53 | 1451 causatur.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 ad 1"><a name="34763"><span class="ref">[34763] Iª-IIae q. 29 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1452 ergo dicendum quod in his quae ex opposito dividuntur, quaedam |
| 1453 inveniuntur quae sunt naturaliter simul et secundum rem, et | |
| 1454 secundum rationem, sicut duae species animalis, vel duae species | |
| 1455 coloris. Quaedam vero sunt simul secundum rationem, sed unum | |
| 1456 realiter est prius altero et causa eius, sicut patet in speciebus | |
| 1457 numerorum, figurarum et motuum. Quaedam vero non sunt simul nec | |
| 1458 secundum rem, nec secundum rationem, sicut substantia et accidens, | |
| 1459 nam substantia realiter est causa accidentis; et ens secundum | |
| 1460 rationem prius attribuitur substantiae quam accidenti, quia | |
| 1461 accidenti non attribuitur nisi inquantum est in substantia. Amor | |
| 1462 autem et odium naturaliter quidem sunt simul secundum rationem, sed | |
| 53 | 1463 non realiter. Unde nihil prohibet amorem esse causam odii.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 ad 2"><a name="34764"><span class="ref">[34764] Iª-IIae q. 29 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1464 dicendum quod amor et odium sunt contraria, quando accipiuntur |
| 1465 circa idem. Sed quando sunt de contrariis, non sunt contraria, sed | |
| 1466 se invicem consequentia, eiusdem enim rationis est quod ametur | |
| 1467 aliquid, et odiatur eius contrarium. Et sic amor unius rei est | |
| 53 | 1468 causa quod eius contrarium odiatur.</p><p title="I-II q. 29 a. 2 ad 3"><a name="34765"><span class="ref">[34765] Iª-IIae q. 29 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1469 dicendum quod in executione prius est recedere ab uno termino, quam |
| 1470 accedere ad alterum terminum. Sed in intentione est e converso, | |
| 1471 propter hoc enim receditur ab uno termino, ut accedatur ad alterum. | |
| 1472 Motus autem appetitivus magis pertinet ad intentionem quam ad | |
| 1473 executionem. Et ideo amor est prior odio, cum utrumque sit motus | |
| 53 | 1474 appetitivus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 29 a. 3 arg. 1"><a name="34766"><span class="ref">[34766] Iª-IIae q. 29 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1475 sic proceditur. Videtur quod odium sit fortius amore. Dicit enim |
| 1476 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>nemo est qui non | |
| 1477 magis dolorem fugiat, quam appetat voluptatem</i>. Sed fugere | |
| 1478 dolorem pertinet ad odium, appetitus autem voluptatis pertinet ad | |
| 53 | 1479 amorem. Ergo odium est fortius amore.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 arg. 2"><a name="34767"><span class="ref">[34767] Iª-IIae q. 29 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1480 debilius vincitur a fortiori. Sed amor vincitur ab odio, quando |
| 1481 scilicet amor convertitur in odium. Ergo odium est fortius | |
| 53 | 1482 amore.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 arg. 3"><a name="34768"><span class="ref">[34768] Iª-IIae q. 29 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1483 affectio animae per effectum manifestatur. Sed fortius insistit |
| 1484 homo ad repellendum odiosum, quam ad prosequendum amatum, sicut | |
| 1485 etiam bestiae abstinent a delectabilibus propter verbera, ut | |
| 1486 Augustinus introducit in libro octoginta trium quaest. Ergo odium | |
| 53 | 1487 est fortius amore.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 s. c."><a name="34769"><span class="ref">[34769] Iª-IIae q. 29 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1488 bonum est fortius quam malum, quia malum non agit nisi virtute |
| 1489 boni, ut Dionysius dicit, cap. IV de Div. Nom. Sed odium et amor | |
| 1490 differunt secundum differentiam boni et mali. Ergo amor est fortior | |
| 53 | 1491 odio.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 co."><a name="34770"><span class="ref">[34770] Iª-IIae q. 29 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1492 dicendum quod impossibile est effectum sua causa esse fortiorem. |
| 1493 Omne autem odium procedit ex aliquo amore sicut ex causa, ut supra | |
| 1494 dictum est. Unde impossibile est quod odium sit fortius amore | |
| 1495 simpliciter. Sed oportet ulterius quod amor, simpliciter loquendo, | |
| 1496 sit odio fortior. Fortius enim movetur aliquid in finem, quam in ea | |
| 1497 quae sunt ad finem. Recessus autem a malo ordinatur ad | |
| 1498 consecutionem boni, sicut ad finem. Unde, simpliciter loquendo, | |
| 1499 fortior est motus animae in bonum quam in malum. Sed tamen | |
| 1500 aliquando videtur odium fortius amore, propter duo. Primo quidem, | |
| 1501 quia odium est magis sensibile quam amor. Cum enim sensus perceptio | |
| 1502 sit in quadam immutatione, ex quo aliquid iam immutatum est, non | |
| 1503 ita sentitur sicut quando est in ipso immutari. Unde calor febris | |
| 1504 hecticae, quamvis sit maior, non tamen ita sentitur sicut calor | |
| 1505 tertianae, quia calor hecticae iam versus est quasi in habitum et | |
| 1506 naturam. Propter hoc etiam, amor magis sentitur in absentia amati, | |
| 1507 sicut Augustinus dicit, in X de Trin., quod <i>amor non ita | |
| 1508 sentitur, cum non prodit eum indigentia</i>. Et propter hoc etiam, | |
| 1509 repugnantia eius quod oditur, sensibilius percipitur quam | |
| 1510 convenientia eius quod amatur. Secundo, quia non comparatur odium | |
| 1511 ad amorem sibi correspondentem. Secundum enim diversitatem bonorum, | |
| 1512 est diversitas amorum in magnitudine et parvitate, quibus | |
| 1513 proportionantur opposita odia. Unde odium quod correspondet maiori | |
| 53 | 1514 amori, magis movet quam minor amor.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 ad 1"><a name="34771"><span class="ref">[34771] Iª-IIae q. 29 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 1515 patet responsio ad primum. Nam amor voluptatis est minor quam amor |
| 1516 conservationis sui ipsius, cui respondet fuga doloris. Et ideo | |
| 53 | 1517 magis fugitur dolor, quam ametur voluptas.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 ad 2"><a name="34772"><span class="ref">[34772] Iª-IIae q. 29 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1518 dicendum quod odium nunquam vinceret amorem, nisi propter maiorem |
| 1519 amorem cui odium correspondet. Sicut homo magis diligit se quam | |
| 1520 amicum, et propter hoc quod diligit se, habet odio etiam amicum, si | |
| 53 | 1521 sibi contrarietur.</p><p title="I-II q. 29 a. 3 ad 3"><a name="34773"><span class="ref">[34773] Iª-IIae q. 29 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1522 dicendum quod ideo intensius aliquid operatur ad repellendum |
| 53 | 1523 odiosa, quia odium est magis sensibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 29 a. 4 arg. 1"><a name="34774"><span class="ref">[34774] Iª-IIae q. 29 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1524 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit seipsum odio habere. |
| 1525 Dicitur enim in Psalmo X, <i>qui diligit iniquitatem, odit animam | |
| 1526 suam</i>. Sed multi diligunt iniquitatem. Ergo multi odiunt | |
| 53 | 1527 seipsos.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 arg. 2"><a name="34775"><span class="ref">[34775] Iª-IIae q. 29 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1528 illum odimus, cui volumus et operamur malum. Sed quandoque aliquis |
| 1529 vult et operatur sibi ipsi malum, puta qui interimunt seipsos. Ergo | |
| 53 | 1530 aliqui seipsos habent odio.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 arg. 3"><a name="34776"><span class="ref">[34776] Iª-IIae q. 29 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1531 Boetius dicit, in II de Consol., quod <i>avaritia facit homines |
| 1532 odiosos</i>, ex quo potest accipi quod omnis homo odit avarum. Sed | |
| 53 | 1533 aliqui sunt avari. Ergo illi odiunt seipsos.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 s. c."><a name="34777"><span class="ref">[34777] Iª-IIae q. 29 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1534 est quod apostolus dicit, ad Ephes. V, quod <i>nemo unquam carnem |
| 53 | 1535 suam odio habuit</i>.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 co."><a name="34778"><span class="ref">[34778] Iª-IIae q. 29 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1536 dicendum quod impossibile est quod aliquis, per se loquendo, odiat |
| 1537 seipsum. Naturaliter enim unumquodque appetit bonum, nec potest | |
| 1538 aliquis aliquid sibi appetere nisi sub ratione boni, nam malum est | |
| 1539 praeter voluntatem, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Amare | |
| 1540 autem aliquem est velle ei bonum, ut supra dictum est. Unde necesse | |
| 1541 est quod aliquis amet seipsum; et impossibile est quod aliquis | |
| 1542 odiat seipsum, per se loquendo. Per accidens tamen contingit quod | |
| 1543 aliquis seipsum odio habeat. Et hoc dupliciter. Uno modo, ex parte | |
| 1544 boni quod sibi aliquis vult. Accidit enim quandoque illud quod | |
| 1545 appetitur ut secundum quid bonum, esse simpliciter malum, et | |
| 1546 secundum hoc, aliquis per accidens vult sibi malum, quod est odire. | |
| 1547 Alio modo, ex parte sui ipsius, cui vult bonum. Unumquodque enim | |
| 1548 maxime est id quod est principalius in ipso, unde civitas dicitur | |
| 1549 facere quod rex facit, quasi rex sit tota civitas. Manifestum est | |
| 1550 ergo quod homo maxime est mens hominis. Contingit autem quod aliqui | |
| 1551 aestimant se esse maxime illud quod sunt secundum naturam | |
| 1552 corporalem et sensitivam. Unde amant se secundum id quod aestimant | |
| 1553 se esse, sed odiunt id quod vere sunt, dum volunt contraria | |
| 1554 rationi. Et utroque modo, ille qui diligit iniquitatem, odit non | |
| 53 | 1555 solum animam suam, sed etiam seipsum.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 ad 1"><a name="34779"><span class="ref">[34779] Iª-IIae q. 29 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1556 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 ad 2"><a name="34780"><span class="ref">[34780] Iª-IIae q. 29 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1557 dicendum quod nullus sibi vult et facit malum, nisi inquantum |
| 1558 apprehendit illud sub ratione boni. Nam et illi qui interimunt | |
| 1559 seipsos, hoc ipsum quod est mori, apprehendunt sub ratione boni, | |
| 53 | 1560 inquantum est terminativum alicuius miseriae vel doloris.</p><p title="I-II q. 29 a. 4 ad 3"><a name="34781"><span class="ref">[34781] Iª-IIae q. 29 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1561 dicendum quod avarus odit aliquod accidens suum, non tamen propter |
| 1562 hoc odit seipsum, sicut aeger odit suam aegritudinem, ex hoc ipso | |
| 1563 quod se amat. Vel dicendum quod avaritia odiosos facit aliis, non | |
| 1564 autem sibi ipsi. Quinimmo causatur ex inordinato sui amore, | |
| 1565 secundum quem de bonis temporalibus plus sibi aliquis vult quam | |
| 53 | 1566 debeat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 29 a. 5 arg. 1"><a name="34782"><span class="ref">[34782] Iª-IIae q. 29 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1567 sic proceditur. Videtur quod aliquis non possit habere odio |
| 1568 veritatem. Bonum enim et ens et verum convertuntur. Sed aliquis non | |
| 53 | 1569 potest habere odio bonitatem. Ergo nec veritatem.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 arg. 2"><a name="34783"><span class="ref">[34783] Iª-IIae q. 29 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1570 omnes homines naturaliter scire desiderant, ut dicitur in principio |
| 1571 Metaphys. Sed scientia non est nisi verorum. Ergo veritas | |
| 1572 naturaliter desideratur et amatur. Sed quod naturaliter inest, | |
| 53 | 1573 semper inest. Nullus ergo potest habere odio veritatem.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 arg. 3"><a name="34784"><span class="ref">[34784] Iª-IIae q. 29 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1574 philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>homines amant non |
| 1575 fictos</i>. Sed non nisi propter veritatem. Ergo homo naturaliter | |
| 53 | 1576 amat veritatem. Non potest ergo eam odio habere.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 s. c."><a name="34785"><span class="ref">[34785] Iª-IIae q. 29 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1577 est quod apostolus dicit, ad Galat. IV, <i>factus sum vobis |
| 53 | 1578 inimicus, verum dicens vobis</i>.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 co."><a name="34786"><span class="ref">[34786] Iª-IIae q. 29 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1579 dicendum quod bonum et verum et ens sunt idem secundum rem, sed |
| 1580 differunt ratione. Bonum enim habet rationem appetibilis, non autem | |
| 1581 ens vel verum, quia bonum est quod omnia appetunt. Et ideo bonum, | |
| 1582 sub ratione boni, non potest odio haberi, nec in universali nec in | |
| 1583 particulari. Ens autem et verum in universali quidem odio haberi | |
| 1584 non possunt, quia dissonantia est causa odii, et convenientia causa | |
| 1585 amoris; ens autem et verum sunt communia omnibus. Sed in | |
| 1586 particulari nihil prohibet quoddam ens et quoddam verum odio | |
| 1587 haberi, inquantum habet rationem contrarii et repugnantis, | |
| 1588 contrarietas enim et repugnantia non adversatur rationi entis et | |
| 1589 veri, sicut adversatur rationi boni. Contingit autem verum aliquod | |
| 1590 particulare tripliciter repugnare vel contrariari bono amato. Uno | |
| 1591 modo, secundum quod veritas est causaliter et originaliter in ipsis | |
| 1592 rebus. Et sic homo quandoque odit aliquam veritatem, dum vellet non | |
| 1593 esse verum quod est verum. Alio modo, secundum quod veritas est in | |
| 1594 cognitione ipsius hominis, quae impedit ipsum a prosecutione amati. | |
| 1595 Sicut si aliqui vellent non cognoscere veritatem fidei, ut libere | |
| 1596 peccarent, ex quorum persona dicitur Iob XXI, <i>scientiam viarum | |
| 1597 tuarum nolumus</i>. Tertio modo habetur odio veritas particularis, | |
| 1598 tanquam repugnans, prout est in intellectu alterius. Puta, cum | |
| 1599 aliquis vult latere in peccato, odit quod aliquis veritatem circa | |
| 1600 peccatum suum cognoscat. Et secundum hoc dicit Augustinus, in X | |
| 1601 Confess., quod <i>homines amant veritatem lucentem, oderunt eam | |
| 53 | 1602 redarguentem</i>.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 ad 1"><a name="34787"><span class="ref">[34787] Iª-IIae q. 29 a. 5 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1603 patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 ad 2"><a name="34788"><span class="ref">[34788] Iª-IIae q. 29 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1604 dicendum quod cognoscere veritatem secundum se est amabile, propter |
| 1605 quod dicit Augustinus quod amant eam lucentem. Sed per accidens | |
| 1606 cognitio veritatis potest esse odibilis, inquantum impedit ab | |
| 53 | 1607 aliquo desiderato.</p><p title="I-II q. 29 a. 5 ad 3"><a name="34789"><span class="ref">[34789] Iª-IIae q. 29 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1608 dicendum quod ex hoc procedit quod non ficti amantur, quod homo |
| 1609 amat secundum se cognoscere veritatem, quam homines non ficti | |
| 53 | 1610 manifestant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 29 a. 6 arg. 1"><a name="34790"><span class="ref">[34790] Iª-IIae q. 29 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1611 sic proceditur. Videtur quod odium non possit esse alicuius in |
| 1612 universali. Odium enim est passio appetitus sensitivi, qui movetur | |
| 1613 ex sensibili apprehensione. Sed sensus non potest apprehendere | |
| 53 | 1614 universale. Ergo odium non potest esse alicuius in universali.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 arg. 2"><a name="34791"><span class="ref">[34791] Iª-IIae q. 29 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1615 odium causatur ex aliqua dissonantia; quae communitati repugnat. |
| 1616 Sed communitas est de ratione universalis. Ergo odium non potest | |
| 53 | 1617 esse alicuius in universali.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 arg. 3"><a name="34792"><span class="ref">[34792] Iª-IIae q. 29 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1618 obiectum odii est malum. Malum autem est in rebus, et non in mente, |
| 1619 ut dicitur in VI Metaphys. Cum ergo universale sit solum in mente, | |
| 1620 quae abstrahit universale a particulari, videtur quod odium non | |
| 53 | 1621 possit esse alicuius universalis.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 s. c."><a name="34793"><span class="ref">[34793] Iª-IIae q. 29 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1622 est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod <i>ira semper fit |
| 1623 inter singularia odium autem etiam ad genera, furem enim odit et | |
| 53 | 1624 calumniatorem unusquisque</i>.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 co."><a name="34794"><span class="ref">[34794] Iª-IIae q. 29 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1625 dicendum quod de universali dupliciter contingit loqui, uno modo, |
| 1626 secundum quod subest intentioni universalitatis; alio autem modo, | |
| 1627 de natura cui talis intentio attribuitur, alia est enim | |
| 1628 consideratio hominis universalis, et alia hominis in eo quod homo. | |
| 1629 Si igitur universale accipiatur primo modo, sic nulla potentia | |
| 1630 sensitivae partis, neque apprehensiva neque appetitiva, ferri | |
| 1631 potest in universale, quia universale fit per abstractionem a | |
| 1632 materia individuali, in qua radicatur omnis virtus sensitiva. | |
| 1633 Potest tamen aliqua potentia sensitiva, et apprehensiva et | |
| 1634 appetitiva, ferri in aliquid universaliter. Sicut dicimus quod | |
| 1635 obiectum visus est color secundum genus, non quia visus cognoscat | |
| 1636 colorem universalem; sed quia quod color sit cognoscibilis a visu, | |
| 1637 non convenit colori inquantum est hic color, sed inquantum est | |
| 1638 color simpliciter. Sic ergo odium etiam sensitivae partis, potest | |
| 1639 respicere aliquid in universali, quia ex natura communi aliquid | |
| 1640 adversatur animali, et non solum ex eo quod est particularis, sicut | |
| 1641 lupus ovi. Unde ovis odit lupum generaliter. Sed ira semper | |
| 1642 causatur ex aliquo particulari, quia ex aliquo actu laedentis; | |
| 1643 actus autem particularium sunt. Et propter hoc philosophus dicit | |
| 1644 quod <i>ira semper est ad aliquid singulare; odium vero potest esse | |
| 1645 ad aliquid in genere</i>. Sed odium secundum quod est in parte | |
| 1646 intellectiva, cum consequatur apprehensionem universalem | |
| 53 | 1647 intellectus, potest utroque modo esse respectu universalis.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 ad 1"><a name="34795"><span class="ref">[34795] Iª-IIae q. 29 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1648 ergo dicendum quod sensus non apprehendit universale, prout est |
| 1649 universale, apprehendit tamen aliquid cui per abstractionem accidit | |
| 53 | 1650 universalitas.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 ad 2"><a name="34796"><span class="ref">[34796] Iª-IIae q. 29 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1651 dicendum quod id quod commune est omnibus, non potest esse ratio |
| 1652 odii. Sed nihil prohibet aliquid esse commune multis, quod tamen | |
| 53 | 1653 dissonat ab aliis, et sic est eis odiosum.</p><p title="I-II q. 29 a. 6 ad 3"><a name="34797"><span class="ref">[34797] Iª-IIae q. 29 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1654 dicendum quod illa obiectio procedit de universali secundum quod |
| 1655 substat intentioni universalitatis, sic enim non cadit sub | |
| 53 | 1656 apprehensione vel appetitu sensitivo.</p></div></div><div class="q" id="q30"><h2>Quaestio 30</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 30 pr."><a name="34798"><span class="ref">[34798] |
| 1657 Iª-IIae q. 30 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1658 concupiscentia. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 1659 concupiscentia sit in appetitu sensitivo tantum. Secundo, utrum | |
| 1660 concupiscentia sit passio specialis. Tertio, utrum sint aliquae | |
| 1661 concupiscentiae naturales, et aliquae non naturales. Quarto, utrum | |
| 53 | 1662 concupiscentia sit infinita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 30 a. 1 arg. 1"><a name="34799"><span class="ref">[34799] Iª-IIae q. 30 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1663 sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non solum sit in |
| 1664 appetitu sensitivo. Est enim quaedam concupiscentia sapientiae, ut | |
| 1665 dicitur Sap. VI, <i>concupiscentia sapientiae deducit ad regnum | |
| 1666 perpetuum</i>. Sed appetitus sensitivus non potest ferri in | |
| 1667 sapientiam. Ergo concupiscentia non est in solo appetitu | |
| 53 | 1668 sensitivo.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 arg. 2"><a name="34800"><span class="ref">[34800] Iª-IIae q. 30 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1669 desiderium mandatorum Dei non est in appetitu sensitivo, immo |
| 1670 apostolus dicit, Rom. VII, <i>non habitat in me, hoc est in carne | |
| 1671 mea, bonum</i>. Sed desiderium mandatorum Dei sub concupiscentia | |
| 1672 cadit, secundum illud Psalmi CXVIII, <i>concupivit anima mea | |
| 1673 desiderare iustificationes tuas</i>. Ergo concupiscentia non est | |
| 53 | 1674 solum in appetitu sensitivo.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 arg. 3"><a name="34801"><span class="ref">[34801] Iª-IIae q. 30 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1675 cuilibet potentiae est concupiscibile proprium bonum. Ergo |
| 1676 concupiscentia est in qualibet potentiae animae, et non solum in | |
| 53 | 1677 appetitu sensitivo.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 s. c."><a name="34802"><span class="ref">[34802] Iª-IIae q. 30 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1678 est quod Damascenus dicit, quod <i>irrationale obediens et |
| 1679 persuasibile rationi, dividitur in concupiscentiam et iram. Haec | |
| 1680 autem est irrationalis pars animae, passiva et appetitiva</i>. Ergo | |
| 53 | 1681 concupiscentia est in appetitu sensitivo.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 co."><a name="34803"><span class="ref">[34803] Iª-IIae q. 30 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1682 dicendum quod, sicut philosophus dicit in I Rhetoric., |
| 1683 <i>concupiscentia est appetitus delectabilis</i>. Est autem duplex | |
| 1684 delectatio, ut infra dicetur, una quae est in bono intelligibili, | |
| 1685 quod est bonum rationis; alia quae est in bono secundum sensum. | |
| 1686 Prima quidem delectatio videtur esse animae tantum. Secunda autem | |
| 1687 est animae et corporis, quia sensus est virtus in organo corporeo; | |
| 1688 unde et bonum secundum sensum est bonum totius coniuncti. Talis | |
| 1689 autem delectationis appetitus videtur esse concupiscentia, quae | |
| 1690 simul pertineat et ad animam et ad corpus, ut ipsum nomen | |
| 1691 concupiscentiae sonat. Unde concupiscentia, proprie loquendo, est | |
| 1692 in appetitu sensitivo; et in vi concupiscibili, quae ab ea | |
| 53 | 1693 denominatur.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 ad 1"><a name="34804"><span class="ref">[34804] Iª-IIae q. 30 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1694 ergo dicendum quod appetitus sapientiae, vel aliorum spiritualium |
| 1695 bonorum, interdum concupiscentia nominatur, vel propter | |
| 1696 similitudinem quandam, vel propter intensionem appetitus superioris | |
| 1697 partis, ex quo fit redundantia in inferiorem appetitum, ut simul | |
| 1698 etiam ipse inferior appetitus suo modo tendat in spirituale bonum | |
| 1699 consequens appetitum superiorem, et etiam ipsum corpus | |
| 1700 spiritualibus deserviat; sicut in Psalmo LXXXIII, dicitur, <i>cor | |
| 53 | 1701 meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum</i>.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 ad 2"><a name="34805"><span class="ref">[34805] Iª-IIae q. 30 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1702 dicendum quod desiderium magis pertinere potest, proprie loquendo, |
| 1703 non solum ad inferiorem appetitum, sed etiam ad superiorem. Non | |
| 1704 enim importat aliquam consociationem in cupiendo, sicut | |
| 53 | 1705 concupiscentia; sed simplicem motum in rem desideratam.</p><p title="I-II q. 30 a. 1 ad 3"><a name="34806"><span class="ref">[34806] Iª-IIae q. 30 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1706 dicendum quod unicuique potentiae animae competit appetere proprium |
| 1707 bonum appetitu naturali, qui non sequitur apprehensionem. Sed | |
| 1708 appetere bonum appetitu animali, qui sequitur apprehensionem, | |
| 1709 pertinet solum ad vim appetitivam. Appetere autem aliquid sub | |
| 1710 ratione boni delectabilis secundum sensum, quod proprie est | |
| 53 | 1711 concupiscere, pertinet ad vim concupiscibilem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 30 a. 2 arg. 1"><a name="34807"><span class="ref">[34807] Iª-IIae q. 30 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1712 sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non sit passio |
| 1713 specialis potentiae concupiscibilis. Passiones enim distinguuntur | |
| 1714 secundum obiecta. Sed obiectum concupiscibilis est delectabile | |
| 1715 secundum sensum; quod etiam est obiectum concupiscentiae, secundum | |
| 1716 philosophum, in I Rhetoric. Ergo concupiscentia non est passio | |
| 53 | 1717 specialis in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 arg. 2"><a name="34808"><span class="ref">[34808] Iª-IIae q. 30 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1718 Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., quod |
| 1719 <i>cupiditas est amor rerum transeuntium</i>, et sic ab amore non | |
| 1720 distinguitur. Omnes autem passiones speciales ab invicem | |
| 1721 distinguuntur. Ergo concupiscentia non est passio specialis in | |
| 53 | 1722 concupiscibili.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 arg. 3"><a name="34809"><span class="ref">[34809] Iª-IIae q. 30 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1723 cuilibet passioni concupiscibilis opponitur aliqua passio specialis |
| 1724 in concupiscibili, ut supra dictum est. Sed concupiscentiae non | |
| 1725 opponitur aliqua passio specialis in concupiscibili. Dicit enim | |
| 1726 Damascenus quod <i>expectatum bonum concupiscentiam constituit, | |
| 1727 praesens vero laetitiam, similiter expectatum malum timorem, | |
| 1728 praesens vero tristitiam</i>, ex quo videtur quod, sicut tristitia | |
| 1729 contrariatur laetitiae, ita timor contrariatur concupiscentiae. | |
| 1730 Timor autem non est in concupiscibili, sed in irascibili. Non ergo | |
| 53 | 1731 concupiscentia est specialis passio in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 s. c."><a name="34810"><span class="ref">[34810] Iª-IIae q. 30 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1732 est quod concupiscentia causatur ab amore, et tendit in |
| 1733 delectationem, quae sunt passiones concupiscibilis. Et sic | |
| 1734 distinguitur ab aliis passionibus concupiscibilis, tanquam passio | |
| 53 | 1735 specialis.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 co."><a name="34811"><span class="ref">[34811] Iª-IIae q. 30 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1736 dicendum quod, sicut dictum est, bonum delectabile secundum sensum |
| 1737 est communiter obiectum concupiscibilis. Unde secundum eius | |
| 1738 differentias, diversae passiones concupiscibilis distinguuntur. | |
| 1739 Diversitas autem obiecti potest attendi vel secundum naturam ipsius | |
| 1740 obiecti, vel secundum diversitatem in virtute agendi. Diversitas | |
| 1741 quidem obiecti activi quae est secundum rei naturam, facit | |
| 1742 materialem differentiam passionum. Sed diversitas quae est secundum | |
| 1743 virtutem activam, facit formalem differentiam passionum, secundum | |
| 1744 quam passiones specie differunt. Est autem alia ratio virtutis | |
| 1745 motivae ipsius finis vel boni, secundum quod est realiter praesens, | |
| 1746 et secundum quod est absens, nam secundum quod est praesens, facit | |
| 1747 in seipso quiescere; secundum autem quod est absens, facit ad | |
| 1748 seipsum moveri. Unde ipsum delectabile secundum sensum, inquantum | |
| 1749 appetitum sibi adaptat quodammodo et conformat, causat amorem; | |
| 1750 inquantum vero absens attrahit ad seipsum, causat concupiscentiam; | |
| 1751 inquantum vero praesens quietat in seipso, causat delectationem. | |
| 1752 Sic ergo concupiscentia est passio differens specie et ab amore et | |
| 1753 a delectatione. Sed concupiscere hoc delectabile vel illud, facit | |
| 53 | 1754 concupiscentias diversas numero.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 ad 1"><a name="34812"><span class="ref">[34812] Iª-IIae q. 30 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1755 ergo dicendum quod bonum delectabile non est absolute obiectum |
| 1756 concupiscentiae, sed sub ratione absentis, sicut et sensibile sub | |
| 1757 ratione praeteriti, est obiectum memoriae. Huiusmodi enim | |
| 1758 particulares conditiones diversificant speciem passionum, vel etiam | |
| 53 | 1759 potentiarum sensitivae partis, quae respicit particularia.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 ad 2"><a name="34813"><span class="ref">[34813] Iª-IIae q. 30 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1760 dicendum quod illa praedicatio est per causam, non per essentiam, |
| 1761 non enim cupiditas est per se amor, sed amoris effectus, vel aliter | |
| 1762 dicendum, quod Augustinus accipit cupiditatem large pro quolibet | |
| 1763 motu appetitus qui potest esse respectu boni futuri. Unde | |
| 53 | 1764 comprehendit sub se et amorem et spem.</p><p title="I-II q. 30 a. 2 ad 3"><a name="34814"><span class="ref">[34814] Iª-IIae q. 30 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1765 dicendum quod passio quae directe opponitur concupiscentiae, |
| 1766 innominata est, quae ita se habet ad malum, sicut concupiscentia ad | |
| 1767 bonum. Sed quia est mali absentis sicut et timor, quandoque loco | |
| 1768 eius ponitur timor, sicut et quandoque cupiditas loco spei. Quod | |
| 1769 enim est parvum bonum vel malum, quasi non reputatur, et ideo pro | |
| 1770 omni motu appetitus in bonum vel in malum futurum, ponitur spes et | |
| 53 | 1771 timor, quae respiciunt bonum vel malum arduum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 30 a. 3 arg. 1"><a name="34815"><span class="ref">[34815] Iª-IIae q. 30 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1772 sic proceditur. Videtur quod concupiscentiarum non sint quaedam |
| 1773 naturales, et quaedam non naturales. Concupiscentia enim pertinet | |
| 1774 ad appetitum animalem, ut dictum est. Sed appetitus naturalis | |
| 1775 dividitur contra animalem. Ergo nulla concupiscentia est | |
| 53 | 1776 naturalis.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 arg. 2"><a name="34816"><span class="ref">[34816] Iª-IIae q. 30 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1777 diversitas materialis non facit diversitatem secundum speciem, sed |
| 1778 solum secundum numerum, quae quidem diversitas sub arte non cadit. | |
| 1779 Sed si quae sint concupiscentiae naturales et non naturales, non | |
| 1780 differunt nisi secundum diversa concupiscibilia, quod facit | |
| 1781 materialem differentiam, et secundum numerum tantum. Non ergo | |
| 53 | 1782 dividendae sunt concupiscentiae per naturales et non naturales.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 arg. 3"><a name="34817"><span class="ref">[34817] Iª-IIae q. 30 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1783 ratio contra naturam dividitur, ut patet in II Physic. Si igitur in |
| 1784 homine est aliqua concupiscentia non naturalis, oportet quod sit | |
| 1785 rationalis. Sed hoc esse non potest, quia concupiscentia cum sit | |
| 1786 passio quaedam, pertinet ad appetitum sensitivum, non autem ad | |
| 1787 voluntatem, quae est appetitus rationis. Non ergo sunt | |
| 53 | 1788 concupiscentiae aliquae non naturales.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 s. c."><a name="34818"><span class="ref">[34818] Iª-IIae q. 30 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1789 est quod philosophus, in III Ethic. et in I Rhetoric., ponit |
| 53 | 1790 quasdam concupiscentias naturales, et quasdam non naturales.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 co."><a name="34819"><span class="ref">[34819] Iª-IIae q. 30 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1791 dicendum quod, sicut dictum est, concupiscentia est appetitus boni |
| 1792 delectabilis. Dupliciter autem aliquid est delectabile. Uno modo, | |
| 1793 quia est conveniens naturae animalis, sicut cibus, potus, et alia | |
| 1794 huiusmodi. Et huiusmodi concupiscentia delectabilis dicitur | |
| 1795 naturalis. Alio modo aliquid est delectabile, quia est conveniens | |
| 1796 animali secundum apprehensionem, sicut cum aliquis apprehendit | |
| 1797 aliquid ut bonum et conveniens, et per consequens delectatur in | |
| 1798 ipso. Et huiusmodi delectabilis concupiscentia dicitur non | |
| 1799 naturalis, et solet magis dici cupiditas. Primae ergo | |
| 1800 concupiscentiae, naturales, communes sunt et hominibus et aliis | |
| 1801 animalibus, quia utrisque est aliquid conveniens et delectabile | |
| 1802 secundum naturam. Et in his etiam omnes homines conveniunt, unde et | |
| 1803 philosophus, in III Ethic., vocat eas communes et necessarias. Sed | |
| 1804 secundae concupiscentiae sunt propriae hominum, quorum proprium est | |
| 1805 excogitare aliquid ut bonum et conveniens, praeter id quod natura | |
| 1806 requirit. Unde et in I Rhetoric., philosophus dicit primas | |
| 1807 concupiscentias esse irrationales, secundas vero cum ratione. Et | |
| 1808 quia diversi diversimode ratiocinantur, ideo etiam secundae | |
| 1809 dicuntur, in III Ethic., propriae et appositae, scilicet supra | |
| 53 | 1810 naturales.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 ad 1"><a name="34820"><span class="ref">[34820] Iª-IIae q. 30 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1811 ergo dicendum quod illud idem quod appetitur appetitu naturali, |
| 1812 potest appeti appetitu animali cum fuerit apprehensum. Et secundum | |
| 1813 hoc cibi et potus et huiusmodi, quae appetuntur naturaliter, potest | |
| 53 | 1814 esse concupiscentia naturalis.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 ad 2"><a name="34821"><span class="ref">[34821] Iª-IIae q. 30 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1815 dicendum quod diversitas concupiscentiarum naturalium a non |
| 1816 naturalibus, non est materialis tantum; sed etiam quodammodo | |
| 1817 formalis, inquantum procedit ex diversitate obiecti activi. | |
| 1818 Obiectum autem appetitus est bonum apprehensum. Unde ad | |
| 1819 diversitatem activi pertinet diversitas apprehensionis, prout | |
| 1820 scilicet apprehenditur aliquid ut conveniens absoluta | |
| 1821 apprehensione, ex qua causantur concupiscentiae naturales, quas | |
| 1822 philosophus in Rhetoric. vocat irrationales; et prout apprehenditur | |
| 1823 aliquid cum deliberatione, ex quo causantur concupiscentiae non | |
| 53 | 1824 naturales, quae propter hoc in Rhetoric. dicuntur cum ratione.</p><p title="I-II q. 30 a. 3 ad 3"><a name="34822"><span class="ref">[34822] Iª-IIae q. 30 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1825 dicendum quod in homine non solum est ratio universalis, quae |
| 1826 pertinet ad partem intellectivam; sed etiam ratio particularis, | |
| 1827 quae pertinet ad partem sensitivam, ut in primo libro dictum est. | |
| 1828 Et secundum hoc, etiam concupiscentia quae est cum ratione, potest | |
| 1829 ad appetitum sensitivum pertinere. Et praeterea appetitus | |
| 1830 sensitivus potest etiam a ratione universali moveri, mediante | |
| 53 | 1831 imaginatione particulari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 30 a. 4 arg. 1"><a name="34823"><span class="ref">[34823] Iª-IIae q. 30 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1832 sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non sit infinita. |
| 1833 Obiectum enim concupiscentiae est bonum; quod habet rationem finis. | |
| 1834 Qui autem ponit infinitum, excludit finem, ut dicitur in II | |
| 53 | 1835 Metaphys. Concupiscentia ergo non potest esse infinita.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 arg. 2"><a name="34824"><span class="ref">[34824] Iª-IIae q. 30 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1836 concupiscentia est boni convenientis, cum procedat ex amore. Sed |
| 1837 infinitum, cum sit improportionatum, non potest esse conveniens. | |
| 53 | 1838 Ergo concupiscentia non potest esse infinita.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 arg. 3"><a name="34825"><span class="ref">[34825] Iª-IIae q. 30 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1839 infinita non est transire, et sic in eis non est pervenire ad |
| 1840 ultimum. Sed concupiscenti fit delectatio per hoc quod attingit ad | |
| 1841 ultimum. Ergo si concupiscentia esset infinita, sequeretur quod | |
| 53 | 1842 nunquam fieret delectatio.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 s. c."><a name="34826"><span class="ref">[34826] Iª-IIae q. 30 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1843 est quod philosophus dicit, in I Polit., quod, in infinitum |
| 53 | 1844 concupiscentia existente homines infinita desiderant.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 co."><a name="34827"><span class="ref">[34827] Iª-IIae q. 30 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1845 dicendum quod, sicut dictum est, duplex est concupiscentia, una |
| 1846 naturalis, et alia non naturalis. Naturalis quidem igitur | |
| 1847 concupiscentia non potest esse infinita in actu. Est enim eius quod | |
| 1848 natura requirit, natura vero semper intendit in aliquid finitum et | |
| 1849 certum. Unde nunquam homo concupiscit infinitum cibum, vel | |
| 1850 infinitum potum. Sed sicut in natura contingit esse infinitum in | |
| 1851 potentia per successionem, ita huiusmodi concupiscentiam contingit | |
| 1852 infinitam esse per successionem; ut scilicet, post adeptum cibum | |
| 1853 iterum alia vice desideret cibum, vel quodcumque aliud quod natura | |
| 1854 requirit, quia huiusmodi corporalia bona, cum adveniunt, non | |
| 1855 perpetuo manent, sed deficiunt. Unde dixit dominus Samaritanae, | |
| 1856 Ioan. IV, <i>qui biberit ex hac aqua, sitiet iterum</i>. Sed | |
| 1857 concupiscentia non naturalis omnino est infinita. Sequitur enim | |
| 1858 rationem, ut dictum est, rationi autem competit in infinitum | |
| 1859 procedere. Unde qui concupiscit divitias, potest eas concupiscere, | |
| 1860 non ad aliquem certum terminum, sed simpliciter se divitem esse, | |
| 1861 quantumcumque potest. Potest et alia ratio assignari, secundum | |
| 1862 philosophum in I Polit., quare quaedam concupiscentia sit finita, | |
| 1863 et quaedam infinita. Semper enim concupiscentia finis est infinita, | |
| 1864 finis enim per se concupiscitur, ut sanitas; unde maior sanitas | |
| 1865 magis concupiscitur, et sic in infinitum; sicut, si album per se | |
| 1866 disgregat, magis album magis disgregat. Concupiscentia vero eius | |
| 1867 quod est ad finem, non est infinita, sed secundum illam mensuram | |
| 1868 appetitur qua convenit fini. Unde qui finem ponunt in divitiis, | |
| 1869 habent concupiscentiam divitiarum in infinitum, qui autem divitias | |
| 1870 appetunt propter necessitatem vitae, concupiscunt divitias finitas, | |
| 1871 sufficientes ad necessitatem vitae, ut philosophus dicit ibidem. Et | |
| 53 | 1872 eadem est ratio de concupiscentia, quarumcumque aliarum rerum.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 ad 1"><a name="34828"><span class="ref">[34828] Iª-IIae q. 30 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1873 ergo dicendum quod omne quod concupiscitur, accipitur ut quoddam |
| 1874 finitum, vel quia est finitum secundum rem, prout semel | |
| 1875 concupiscitur in actu; vel quia est finitum secundum quod cadit sub | |
| 1876 apprehensione. Non enim potest sub ratione infiniti apprehendi, | |
| 1877 <i>quia infinitum est, cuius quantitatem accipientibus, semper est | |
| 53 | 1878 aliquid extra sumere</i>, ut dicitur in III Physic.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 ad 2"><a name="34829"><span class="ref">[34829] Iª-IIae q. 30 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1879 dicendum quod ratio quodammodo est virtutis infinitae inquantum |
| 1880 potest in infinitum aliquid considerare, ut apparet in additione | |
| 1881 numerorum et linearum. Unde infinitum aliquo modo sumptum, est | |
| 1882 proportionatum rationi. Nam et universale, quod ratio apprehendit, | |
| 1883 est quodammodo infinitum, inquantum in potentia continet infinita | |
| 53 | 1884 singularia.</p><p title="I-II q. 30 a. 4 ad 3"><a name="34830"><span class="ref">[34830] Iª-IIae q. 30 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1885 dicendum quod ad hoc quod aliquis delectetur, non requiritur quod |
| 1886 omnia consequatur quae concupiscit, sed in quolibet concupito quod | |
| 53 | 1887 consequitur, delectatur.</p></div></div><div class="q" id="q31"><h2>Quaestio 31</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 31 pr."><a name="34831"><span class="ref">[34831] |
| 1888 Iª-IIae q. 31 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1889 delectatione et tristitia. Circa delectationem vero consideranda |
| 1890 sunt quatuor, primo, de ipsa delectatione secundum se; secundo, de | |
| 1891 causis delectationis; tertio, de effectibus eius; quarto, de | |
| 1892 bonitate et malitia ipsius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, | |
| 1893 utrum delectatio sit passio. Secundo, utrum sit in tempore. Tertio, | |
| 1894 utrum differat a gaudio. Quarto, utrum sit in appetitu | |
| 1895 intellectivo. Quinto, de comparatione delectationum superioris | |
| 1896 appetitus, ad delectationem inferioris. Sexto, de comparatione | |
| 1897 delectationum sensitivarum ad invicem. Septimo, utrum sit aliqua | |
| 1898 delectatio non naturalis. Octavo, utrum delectatio possit esse | |
| 53 | 1899 contraria delectationi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 31 a. 1 arg. 1"><a name="34832"><span class="ref">[34832] Iª-IIae q. 31 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1900 sic proceditur. Videtur quod delectatio non sit passio. Damascenus |
| 1901 enim, in II libro, distinguit operationem a passione, dicens quod | |
| 1902 <i>operatio est motus qui est secundum naturam, passio vero est | |
| 1903 motus contra naturam</i>. Sed delectatio est operatio, ut | |
| 1904 philosophus dicit, in VII et X Ethic. Ergo delectatio non est | |
| 53 | 1905 passio.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 arg. 2"><a name="34833"><span class="ref">[34833] Iª-IIae q. 31 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1906 pati est moveri, ut dicitur in III Physic. Sed delectatio non |
| 1907 consistit in moveri, sed in motum esse, causatur enim delectatio ex | |
| 53 | 1908 bono iam adepto. Ergo delectatio non est passio.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 arg. 3"><a name="34834"><span class="ref">[34834] Iª-IIae q. 31 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1909 delectatio consistit in quadam perfectione delectati, perficit enim |
| 1910 operationem, ut dicitur in X Ethic. Sed perfici non est pati vel | |
| 1911 alterari, ut dicitur in VII Physic. et in II de anima. Ergo | |
| 53 | 1912 delectatio non est passio.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 s. c."><a name="34835"><span class="ref">[34835] Iª-IIae q. 31 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1913 est quod Augustinus, in IX et XIV de Civ. Dei, ponit delectationem, |
| 53 | 1914 sive gaudium vel laetitiam, inter alias passiones animae.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 co."><a name="34836"><span class="ref">[34836] Iª-IIae q. 31 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1915 dicendum quod motus appetitus sensitivi proprie passio nominatur, |
| 1916 sicut supra dictum est. Affectio autem quaecumque ex apprehensione | |
| 1917 sensitiva procedens, est motus appetitus sensitivi. Hoc autem | |
| 1918 necesse est competere delectationi. Nam, sicut philosophus dicit in | |
| 1919 I Rhetoric., <i>delectatio est quidam motus animae, et constitutio | |
| 1920 simul tota et sensibilis in naturam existentem</i>. Ad cuius | |
| 1921 intellectum, considerandum est quod, sicut contingit in rebus | |
| 1922 naturalibus aliqua consequi suas perfectiones naturales, ita hoc | |
| 1923 contingit in animalibus. Et quamvis moveri ad perfectionem non sit | |
| 1924 totum simul, tamen consequi naturalem perfectionem est totum simul. | |
| 1925 Haec autem est differentia inter animalia et alias res naturales, | |
| 1926 quod aliae res naturales, quando constituuntur in id quod convenit | |
| 1927 eis secundum naturam, hoc non sentiunt, sed animalia hoc sentiunt. | |
| 1928 Et ex isto sensu causatur quidam motus animae in appetitu | |
| 1929 sensitivo, et iste motus est delectatio. Per hoc ergo quod dicitur | |
| 1930 quod delectatio est motus animae, ponitur in genere. Per hoc autem | |
| 1931 quod dicitur constitutio in existentem naturam, idest in id quod | |
| 1932 existit in natura rei, ponitur causa delectationis, scilicet | |
| 1933 praesentia connaturalis boni. Per hoc autem quod dicitur simul | |
| 1934 tota, ostendit quod constitutio non debet accipi prout est in | |
| 1935 constitui, sed prout est in constitutum esse, quasi in termino | |
| 1936 motus, non enim delectatio est generatio, ut Plato posuit, sed | |
| 1937 magis consistit in factum esse, ut dicitur in VII Ethic. Per hoc | |
| 1938 autem quod dicitur sensibilis, excluduntur perfectiones rerum | |
| 1939 insensibilium, in quibus non est delectatio. Sic ergo patet quod, | |
| 1940 cum delectatio sit motus in appetitu animali consequens | |
| 53 | 1941 apprehensionem sensus, delectatio est passio animae.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 ad 1"><a name="34837"><span class="ref">[34837] Iª-IIae q. 31 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1942 ergo dicendum quod operatio connaturalis non impedita, est |
| 1943 perfectio secunda, ut habetur in II de anima. Et ideo, quando | |
| 1944 constituitur res in propria operatione connaturali et non impedita, | |
| 1945 sequitur delectatio, quae consistit in perfectum esse, ut dictum | |
| 1946 est. Sic ergo cum dicitur quod delectatio est operatio, non est | |
| 53 | 1947 praedicatio per essentiam, sed per causam.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 ad 2"><a name="34838"><span class="ref">[34838] Iª-IIae q. 31 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1948 dicendum quod in animali duplex motus considerari potest, unus |
| 1949 secundum intentionem finis, qui pertinet ad appetitum, alius | |
| 1950 secundum executionem, qui pertinet ad exteriorem operationem licet | |
| 1951 ergo in eo qui iam consecutus est bonum in quo delectatur, cesset | |
| 1952 motus executionis, quo tenditur ad finem; non tamen cessat motus | |
| 1953 appetitivae partis, quae, sicut prius desiderabat non habitum, ita | |
| 1954 postea delectatur in habito. Licet enim delectatio sit quies | |
| 1955 quaedam appetitus, considerata praesentia boni delectantis, quod | |
| 1956 appetitui satisfacit; tamen adhuc remanet immutatio appetitus ab | |
| 53 | 1957 appetibili, ratione cuius delectatio motus quidam est.</p><p title="I-II q. 31 a. 1 ad 3"><a name="34839"><span class="ref">[34839] Iª-IIae q. 31 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1958 dicendum quod, quamvis nomen passionis magis proprie conveniat |
| 1959 passionibus corruptivis et in malum tendentibus, sicut sunt | |
| 1960 aegritudines corporales, et tristitia et timor in anima; tamen | |
| 1961 etiam in bonum ordinantur aliquae passiones, ut supra dictum est. | |
| 53 | 1962 Et secundum hoc delectatio dicitur passio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 31 a. 2 arg. 1"><a name="34840"><span class="ref">[34840] Iª-IIae q. 31 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1963 sic proceditur. Videtur quod delectatio sit in tempore. Delectatio |
| 1964 enim est motus quidam, ut in I Rhetoric. philosophus dicit. Sed | |
| 53 | 1965 motus omnis est in tempore. Ergo delectatio est in tempore.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 arg. 2"><a name="34841"><span class="ref">[34841] Iª-IIae q. 31 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1966 diuturnum, vel morosum, dicitur aliquid secundum tempus. Sed |
| 1967 aliquae delectationes dicuntur morosae. Ergo delectatio est in | |
| 53 | 1968 tempore.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 arg. 3"><a name="34842"><span class="ref">[34842] Iª-IIae q. 31 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1969 passiones animae sunt unius generis. Sed aliquae passiones animae |
| 53 | 1970 sunt in tempore. Ergo et delectatio.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 s. c."><a name="34843"><span class="ref">[34843] Iª-IIae q. 31 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1971 est quod philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>secundum nullum |
| 53 | 1972 tempus accipiet quis delectationem</i>.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 co."><a name="34844"><span class="ref">[34844] Iª-IIae q. 31 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1973 dicendum quod aliquid contingit esse in tempore dupliciter, uno |
| 1974 modo, secundum se; alio modo, per aliud, et quasi per accidens. | |
| 1975 Quia enim tempus est numerus successivorum, illa secundum se | |
| 1976 dicuntur esse in tempore, de quorum ratione est successio, vel | |
| 1977 aliquid ad successionem pertinens, sicut motus, quies, locutio, et | |
| 1978 alia huiusmodi. Secundum aliud vero, et non per se, dicuntur esse | |
| 1979 in tempore illa de quorum ratione non est aliqua successio, sed | |
| 1980 tamen alicui successivo subiacent. Sicut esse hominem de sui | |
| 1981 ratione non habet successionem, non enim est motus, sed terminus | |
| 1982 motus vel mutationis, scilicet generationis ipsius, sed quia | |
| 1983 humanum esse subiacet causis transmutabilibus, secundum hoc esse | |
| 1984 hominem est in tempore. Sic igitur dicendum est quod delectatio | |
| 1985 secundum se quidem non est in tempore, est enim delectatio in bono | |
| 1986 iam adepto, quod est quasi terminus motus. Sed si illud bonum | |
| 1987 adeptum transmutationi subiaceat, erit delectatio per accidens in | |
| 1988 tempore. Si autem sit omnino intransmutabile, delectatio non erit | |
| 53 | 1989 in tempore nec per se, nec per accidens.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 ad 1"><a name="34845"><span class="ref">[34845] Iª-IIae q. 31 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1990 ergo dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, motus dupliciter |
| 1991 dicitur. Uno modo, qui est actus imperfecti, scilicet existentis in | |
| 1992 potentia, inquantum huiusmodi, et talis motus est successivus, et | |
| 1993 in tempore. Alius autem motus est actus perfecti, idest existentis | |
| 1994 in actu; sicut intelligere, sentire et velle et huiusmodi, et etiam | |
| 1995 delectari. Et huiusmodi motus non est successivus, nec per se in | |
| 53 | 1996 tempore.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 ad 2"><a name="34846"><span class="ref">[34846] Iª-IIae q. 31 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1997 dicendum quod delectatio dicitur diuturna vel morosa, secundum quod |
| 53 | 1998 per accidens est in tempore.</p><p title="I-II q. 31 a. 2 ad 3"><a name="34847"><span class="ref">[34847] Iª-IIae q. 31 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1999 dicendum quod aliae passiones non habent pro obiecto bonum adeptum, |
| 2000 sicut delectatio. Unde plus habent de ratione motus imperfecti, | |
| 2001 quam delectatio. Et per consequens magis delectationi convenit non | |
| 53 | 2002 esse in tempore.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 31 a. 3 arg. 1"><a name="34848"><span class="ref">[34848] Iª-IIae q. 31 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2003 sic proceditur. Videtur quod gaudium sit omnino idem quod |
| 2004 delectatio. Passiones enim animae differunt secundum obiecta. Sed | |
| 2005 idem est obiectum gaudii et delectationis, scilicet bonum adeptum. | |
| 53 | 2006 Ergo gaudium est omnino idem quod delectatio.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 arg. 2"><a name="34849"><span class="ref">[34849] Iª-IIae q. 31 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2007 unus motus non terminatur ad duos terminos. Sed idem est motus qui |
| 2008 terminatur ad gaudium et delectationem, scilicet concupiscentia. | |
| 53 | 2009 Ergo delectatio et gaudium sunt omnino idem.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 arg. 3"><a name="34850"><span class="ref">[34850] Iª-IIae q. 31 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2010 si gaudium est aliud a delectatione, videtur quod, pari ratione, et |
| 2011 laetitia et exultatio et iucunditas significent aliquid aliud a | |
| 2012 delectatione, et sic erunt omnes diversae passiones. Quod videtur | |
| 53 | 2013 esse falsum. Non ergo gaudium differt a delectatione.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 s. c."><a name="34851"><span class="ref">[34851] Iª-IIae q. 31 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2014 est quod in brutis animalibus non dicimus gaudium. Sed in eis |
| 53 | 2015 dicimus delectationem. Non ergo est idem gaudium et delectatio.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 co."><a name="34852"><span class="ref">[34852] Iª-IIae q. 31 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2016 dicendum quod gaudium, ut Avicenna dicit in libro suo de anima, est |
| 2017 quaedam species delectationis. Est enim considerandum quod, sicut | |
| 2018 sunt quaedam concupiscentiae naturales, quaedam autem non | |
| 2019 naturales, sed consequuntur rationem, ut supra dictum est; ita | |
| 2020 etiam delectationum quaedam sunt naturales, et quaedam non | |
| 2021 naturales, quae sunt cum ratione. Vel, sicut Damascenus et | |
| 2022 Gregorius Nyssenus dicunt, quaedam sunt corporales, quaedam | |
| 2023 animales, quod in idem redit. Delectamur enim et in his quae | |
| 2024 naturaliter concupiscimus, ea adipiscentes; et in his quae | |
| 2025 concupiscimus secundum rationem. Sed nomen gaudii non habet locum | |
| 2026 nisi in delectatione quae consequitur rationem, unde gaudium non | |
| 2027 attribuimus brutis animalibus, sed solum nomen delectationis. Omne | |
| 2028 autem quod concupiscimus secundum naturam, possumus etiam cum | |
| 2029 delectatione rationis concupiscere, sed non e converso. Unde de | |
| 2030 omnibus de quibus est delectatio, potest etiam esse gaudium in | |
| 2031 habentibus rationem. Quamvis non semper de omnibus sit gaudium, | |
| 2032 quandoque enim aliquis sentit aliquam delectationem secundum | |
| 2033 corpus, de qua tamen non gaudet secundum rationem. Et secundum hoc, | |
| 53 | 2034 patet quod delectatio est in plus quam gaudium.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 ad 1"><a name="34853"><span class="ref">[34853] Iª-IIae q. 31 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2035 ergo dicendum quod, cum obiectum appetitus animalis sit bonum |
| 2036 apprehensum, diversitas apprehensionis pertinet quodammodo ad | |
| 2037 diversitatem obiecti. Et sic delectationes animales, quae dicuntur | |
| 2038 etiam gaudia, distinguuntur a delectationibus corporalibus, quae | |
| 2039 dicuntur solum delectationes, sicut et de concupiscentiis supra | |
| 53 | 2040 dictum est.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 ad 2"><a name="34854"><span class="ref">[34854] Iª-IIae q. 31 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2041 dicendum quod similis differentia invenitur etiam in |
| 2042 concupiscentiis, ita quod delectatio respondeat concupiscentiae, et | |
| 2043 gaudium respondeat desiderio, quod magis videtur pertinere ad | |
| 2044 concupiscentiam animalem. Et sic secundum differentiam motus, est | |
| 53 | 2045 etiam differentia quietis.</p><p title="I-II q. 31 a. 3 ad 3"><a name="34855"><span class="ref">[34855] Iª-IIae q. 31 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2046 dicendum quod alia nomina ad delectationem pertinentia, sunt |
| 2047 imposita ab effectibus delectationis, nam laetitia imponitur a | |
| 2048 dilatatione cordis, ac si diceretur latitia; exultatio vero dicitur | |
| 2049 ab exterioribus signis delectationis interioris, quae apparent | |
| 2050 exterius, inquantum scilicet interius gaudium prosilit ad | |
| 2051 exteriora; iucunditas vero dicitur a quibusdam specialibus | |
| 2052 laetitiae signis vel effectibus. Et tamen omnia ista nomina | |
| 2053 videntur pertinere ad gaudium, non enim utimur eis nisi in naturis | |
| 53 | 2054 rationalibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 31 a. 4 arg. 1"><a name="34856"><span class="ref">[34856] Iª-IIae q. 31 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2055 sic proceditur. Videtur quod delectatio non sit in appetitu |
| 2056 intellectivo. Dicit enim philosophus, in I Rhetoric., quod | |
| 2057 <i>delectatio est motus quidam sensibilis</i>. Sed motus sensibilis | |
| 2058 non est in parte intellectiva. Ergo delectatio non est in parte | |
| 53 | 2059 intellectiva.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 arg. 2"><a name="34857"><span class="ref">[34857] Iª-IIae q. 31 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2060 delectatio est passio quaedam. Sed omnis passio est in appetitu |
| 53 | 2061 sensitivo. Ergo delectatio non est nisi in appetitu sensitivo.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 arg. 3"><a name="34858"><span class="ref">[34858] Iª-IIae q. 31 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2062 delectatio est communis nobis et brutis. Ergo non est nisi in parte |
| 53 | 2063 quae nobis et brutis communis est.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 s. c."><a name="34859"><span class="ref">[34859] Iª-IIae q. 31 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2064 est quod in Psalmo XXXVI, dicitur, <i>delectare in domino</i>. Sed |
| 2065 ad Deum non potest extendi appetitus sensitivus, sed solum | |
| 2066 intellectivus. Ergo delectatio potest esse in appetitu | |
| 53 | 2067 intellectivo.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 co."><a name="34860"><span class="ref">[34860] Iª-IIae q. 31 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2068 dicendum quod, sicut dictum est, delectatio quaedam sequitur |
| 2069 apprehensionem rationis. Ad apprehensionem autem rationis, non | |
| 2070 solum commovetur appetitus sensitivus, per applicationem ad aliquid | |
| 2071 particulare; sed etiam appetitus intellectivus, qui dicitur | |
| 2072 voluntas. Et secundum hoc, in appetitu intellectivo, sive in | |
| 2073 voluntate, est delectatio quae dicitur gaudium, non autem | |
| 2074 delectatio corporalis. Hoc tamen interest inter delectationem | |
| 2075 utriusque appetitus, quod delectatio appetitus sensibilis est cum | |
| 2076 aliqua transmutatione corporali, delectatio autem appetitus | |
| 2077 intellectivi nihil aliud est quam simplex motus voluntatis. Et | |
| 2078 secundum hoc Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod | |
| 2079 <i>cupiditas et laetitia non est aliud quam voluntas in eorum | |
| 53 | 2080 consensione quae volumus</i>.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 ad 1"><a name="34861"><span class="ref">[34861] Iª-IIae q. 31 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2081 ergo dicendum quod in illa definitione philosophi, sensibile |
| 2082 ponitur communiter pro quacumque apprehensione. Dicit enim | |
| 2083 philosophus in X Ethic., quod <i>secundum omnem sensum est | |
| 2084 delectatio; similiter autem et secundum intellectum et | |
| 2085 speculationem</i>. Vel potest dici quod ipse definit delectationem | |
| 53 | 2086 appetitus sensitivi.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 ad 2"><a name="34862"><span class="ref">[34862] Iª-IIae q. 31 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2087 dicendum quod delectatio habet rationem passionis, proprie |
| 2088 loquendo, inquantum est cum aliqua transmutatione corporali. Et sic | |
| 2089 non est in appetitu intellectivo, sed secundum simplicem motum, sic | |
| 2090 enim etiam est in Deo et in Angelis. Unde dicit philosophus, in VII | |
| 2091 Ethic., quod Deus una simplici operatione gaudet. Et Dionysius | |
| 2092 dicit, in fine Cael. Hier., quod <i>Angeli non sunt susceptibiles | |
| 2093 nostrae passibilis delectationis, sed congaudent Deo secundum | |
| 53 | 2094 incorruptionis laetitiam</i>.</p><p title="I-II q. 31 a. 4 ad 3"><a name="34863"><span class="ref">[34863] Iª-IIae q. 31 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2095 dicendum quod in nobis non solum est delectatio in qua communicamus |
| 2096 cum brutis, sed etiam in qua communicamus cum Angelis. Unde ibidem | |
| 2097 Dionysius dicit quod <i>sancti homines multoties fiunt in | |
| 2098 participatione delectationum angelicarum</i>. Et ita in nobis est | |
| 2099 delectatio non solum in appetitu sensitivo, in quo communicamus cum | |
| 2100 brutis; sed etiam in appetitu intellectivo, in quo communicamus cum | |
| 53 | 2101 Angelis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 31 a. 5 arg. 1"><a name="34864"><span class="ref">[34864] Iª-IIae q. 31 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2102 sic proceditur. Videtur quod delectationes corporales et sensibiles |
| 2103 sint maiores delectationibus spiritualibus intelligibilibus. Omnes | |
| 2104 enim aliquam delectationem sequuntur, secundum philosophum, in X | |
| 2105 Ethic. Sed plures sequuntur delectationes sensibiles, quam | |
| 2106 delectationes spirituales intelligibiles. Ergo delectationes | |
| 53 | 2107 corporales sunt maiores.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 arg. 2"><a name="34865"><span class="ref">[34865] Iª-IIae q. 31 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2108 magnitudo causae ex effectu cognoscitur. Sed delectationes |
| 2109 corporales habent fortiores effectus, <i>transmutant enim corpus, | |
| 2110 et quibusdam insanias faciunt</i>, ut dicitur in VII Ethic. Ergo | |
| 53 | 2111 delectationes corporales sunt fortiores.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 arg. 3"><a name="34866"><span class="ref">[34866] Iª-IIae q. 31 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2112 delectationes corporales oportet temperare et refraenare, propter |
| 2113 earum vehementiam. Sed delectationes spirituales non oportet | |
| 53 | 2114 refraenare. Ergo delectationes corporales sunt maiores.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 s. c."><a name="34867"><span class="ref">[34867] Iª-IIae q. 31 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2115 est quod dicitur in Psalmo CXVIII, <i>quam dulcia faucibus meis |
| 2116 eloquia tua, super mel ori meo</i>. Et philosophus dicit, in X | |
| 2117 Ethic., quod <i>maxima delectatio est quae est secundum operationem | |
| 53 | 2118 sapientiae</i>.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 co."><a name="34868"><span class="ref">[34868] Iª-IIae q. 31 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2119 dicendum quod, sicut iam dictum est, delectatio provenit ex |
| 2120 coniunctione convenientis quae sentitur vel cognoscitur. In | |
| 2121 operibus autem animae, praecipue sensitivae et intellectivae, est | |
| 2122 hoc considerandum, quod, cum non transeant in materiam exteriorem, | |
| 2123 sunt actus vel perfectiones operantis, scilicet intelligere, | |
| 2124 sentire, velle, et huiusmodi, nam actiones quae transeunt in | |
| 2125 exteriorem materiam, magis sunt actiones et perfectiones materiae | |
| 2126 transmutatae; motus enim est actus mobilis a movente. Sic igitur | |
| 2127 praedictae actiones animae sensitivae et intellectivae, et ipsae | |
| 2128 sunt quoddam bonum operantis, et sunt etiam cognitae per sensum vel | |
| 2129 intellectum. Unde etiam ex ipsis consurgit delectatio, et non solum | |
| 2130 ex eorum obiectis. Si igitur comparentur delectationes | |
| 2131 intelligibiles delectationibus sensibilibus, secundum quod | |
| 2132 delectamur in ipsis actionibus, puta in cognitione sensus et in | |
| 2133 cognitione intellectus; non est dubium quod multo sunt maiores | |
| 2134 delectationes intelligibiles quam sensibiles. Multo enim magis | |
| 2135 delectatur homo de hoc quod cognoscit aliquid intelligendo, quam de | |
| 2136 hoc quod cognoscit aliquid sentiendo. Quia intellectualis cognitio | |
| 2137 et perfectior est, et etiam magis cognoscitur, quia intellectus | |
| 2138 magis reflectitur supra actum suum quam sensus. Est etiam cognitio | |
| 2139 intellectiva magis dilecta, nullus enim est qui non magis vellet | |
| 2140 carere visu corporali quam visu intellectuali, eo modo quo bestiae | |
| 2141 vel stulti carent, sicut Augustinus dicit, in libro de Civ. Dei. | |
| 2142 Sed si comparentur delectationes intelligibiles spirituales | |
| 2143 delectationibus sensibilibus corporalibus, sic, secundum se et | |
| 2144 simpliciter loquendo, delectationes spirituales sunt maiores. Et | |
| 2145 hoc apparet secundum tria quae requiruntur ad delectationem, | |
| 2146 scilicet bonum coniunctum, et id cui coniungitur, et ipsa | |
| 2147 coniunctio. Nam ipsum bonum spirituale et est maius quam corporale | |
| 2148 bonum; et est magis dilectum. Cuius signum est quod homines etiam a | |
| 2149 maximis corporalibus voluptatibus abstinent, ut non perdant | |
| 2150 honorem, qui est bonum intelligibile. Similiter etiam ipsa pars | |
| 2151 intellectiva est multo nobilior, et magis cognoscitiva, quam pars | |
| 2152 sensitiva. Coniunctio etiam utriusque est magis intima, et magis | |
| 2153 perfecta, et magis firma. Intimior quidem est, quia sensus sistit | |
| 2154 circa exteriora accidentia rei, intellectus vero penetrat usque ad | |
| 2155 rei essentiam; obiectum enim intellectus est quod quid est. | |
| 2156 Perfectior autem est, quia coniunctioni sensibilis ad sensum | |
| 2157 adiungitur motus, qui est actus imperfectus, unde et delectationes | |
| 2158 sensibiles non sunt totae simul, sed in eis aliquid pertransit, et | |
| 2159 aliquid expectatur consummandum, ut patet in delectatione ciborum | |
| 2160 et venereorum. Sed intelligibilia sunt absque motu, unde | |
| 2161 delectationes tales sunt totae simul. Est etiam firmior, quia | |
| 2162 delectabilia corporalia sunt corruptibilia, et cito deficiunt; bona | |
| 2163 vero spiritualia sunt incorruptibilia. Sed quoad nos, delectationes | |
| 2164 corporales sunt magis vehementes, propter tria. Primo, quia | |
| 2165 sensibilia sunt magis nota, quoad nos, quam intelligibilia. Secundo | |
| 2166 etiam, quia delectationes sensibiles, cum sint passiones sensitivi | |
| 2167 appetitus, sunt cum aliqua transmutatione corporali. Quod non | |
| 2168 contingit in delectationibus spiritualibus, nisi per quandam | |
| 2169 redundantiam a superiori appetitu in inferiorem. Tertio, quia | |
| 2170 delectationes corporales appetuntur ut medicinae quaedam contra | |
| 2171 corporales defectus vel molestias, ex quibus tristitiae quaedam | |
| 2172 consequuntur. Unde delectationes corporales, tristitiis huiusmodi | |
| 2173 supervenientes, magis sentiuntur, et per consequens magis | |
| 2174 acceptantur, quam delectationes spirituales quae non habent | |
| 53 | 2175 tristitias contrarias, ut infra dicetur.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 ad 1"><a name="34869"><span class="ref">[34869] Iª-IIae q. 31 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2176 ergo dicendum quod ideo plures sequuntur delectationes corporales, |
| 2177 quia bona sensibilia sunt magis et pluribus nota. Et etiam quia | |
| 2178 homines indigent delectationibus ut medicinis contra multiplices | |
| 2179 dolores et tristitias, et cum plures hominum non possint attingere | |
| 2180 ad delectationes spirituales, quae sunt propriae virtuosorum, | |
| 53 | 2181 consequens et quod declinent ad corporales.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 ad 2"><a name="34870"><span class="ref">[34870] Iª-IIae q. 31 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2182 dicendum quod transmutatio corporis magis contingit ex |
| 2183 delectationibus corporalibus, inquantum sunt passiones appetitus | |
| 53 | 2184 sensitivi.</p><p title="I-II q. 31 a. 5 ad 3"><a name="34871"><span class="ref">[34871] Iª-IIae q. 31 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2185 dicendum quod delectationes corporales sunt secundum partem |
| 2186 sensitivam, quae regulatur ratione, et ideo indigent temperari et | |
| 2187 refraenari per rationem. Sed delectationes spirituales sunt | |
| 2188 secundum mentem, quae est ipsa regula, unde sunt secundum seipsas | |
| 53 | 2189 sobriae et moderatae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 31 a. 6 arg. 1"><a name="34872"><span class="ref">[34872] Iª-IIae q. 31 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2190 sic proceditur. Videtur quod delectationes quae sunt secundum |
| 2191 tactum, non sint maiores delectationibus quae sunt secundum alios | |
| 2192 sensus. Illa enim delectatio videtur esse maxima, qua exclusa, omne | |
| 2193 gaudium cessat. Sed talis est delectatio quae est secundum visum, | |
| 2194 dicitur enim Tobiae V, <i>quale gaudium erit mihi, qui in tenebris | |
| 2195 sedeo, et lumen caeli non video?</i> Ergo delectatio quae est per | |
| 53 | 2196 visum, est maxima inter sensibiles delectationes.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 arg. 2"><a name="34873"><span class="ref">[34873] Iª-IIae q. 31 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2197 <i>Praeterea, unicuique fit delectabile illud quod amat</i>, ut |
| 2198 philosophus dicit, in I Rhetoric. Sed inter alios sensus maxime | |
| 2199 diligitur visus. Ergo delectatio quae est secundum visum, est | |
| 53 | 2200 maxima.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 arg. 3"><a name="34874"><span class="ref">[34874] Iª-IIae q. 31 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2201 principium amicitiae delectabilis maxime est visio. Sed causa talis |
| 2202 amicitiae est delectatio. Ergo secundum visum videtur esse maxime | |
| 53 | 2203 delectatio.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 s. c."><a name="34875"><span class="ref">[34875] Iª-IIae q. 31 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2204 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod maximae |
| 53 | 2205 delectationes sunt secundum tactum.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 co."><a name="34876"><span class="ref">[34876] Iª-IIae q. 31 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2206 dicendum quod, sicut iam dictum est, unumquodque, inquantum amatur, |
| 2207 efficitur delectabile. Sensus autem, ut dicitur in principio | |
| 2208 Metaphys., propter duo diliguntur, scilicet propter cognitionem, et | |
| 2209 propter utilitatem. Unde et utroque modo contingit esse | |
| 2210 delectationem secundum sensum. Sed quia apprehendere ipsam | |
| 2211 cognitionem tanquam bonum quoddam, proprium est hominis; ideo | |
| 2212 primae delectationes sensuum, quae scilicet sunt secundum | |
| 2213 cognitionem, sunt propriae hominum, delectationes autem sensuum | |
| 2214 inquantum diliguntur propter utilitatem, sunt communes omnibus | |
| 2215 animalibus. Si igitur loquamur de delectatione sensus quae est | |
| 2216 ratione cognitionis, manifestum est quod secundum visum est maior | |
| 2217 delectatio quam secundum aliquem alium sensum. Si autem loquamur de | |
| 2218 delectatione sensus quae est ratione utilitatis, sic maxima | |
| 2219 delectatio est secundum tactum. Utilitas enim sensibilium | |
| 2220 attenditur secundum ordinem ad conservationem naturae animalis. Ad | |
| 2221 hanc autem utilitatem propinquius se habent sensibilia tactus, est | |
| 2222 enim tactus cognoscitivus eorum ex quibus consistit animal, | |
| 2223 scilicet calidi et frigidi, et huiusmodi. Unde secundum hoc, | |
| 2224 delectationes quae sunt secundum tactum, sunt maiores, quasi fini | |
| 2225 propinquiores. Et propter hoc etiam, alia animalia, quae non habent | |
| 2226 delectationem secundum sensum nisi ratione utilitatis, non | |
| 2227 delectantur secundum alios sensus, nisi in ordine ad sensibilia | |
| 2228 tactus, <i>neque enim odoribus leporum canes gaudent, sed | |
| 2229 cibatione; neque leo voce bovis, sed comestione</i>, ut dicitur in | |
| 2230 III Ethic. Cum igitur delectatio tactus sit maxima ratione | |
| 2231 utilitatis, delectatio autem visus ratione cognitionis; si quis | |
| 2232 utramque comparare velit, inveniet simpliciter delectationem tactus | |
| 2233 esse maiorem delectatione visus, secundum quod sistit infra limites | |
| 2234 sensibilis delectationis. Quia manifestum est quod id quod est | |
| 2235 naturale in unoquoque, est potentissimum. Huiusmodi autem | |
| 2236 delectationes tactus sunt ad quas ordinantur concupiscentiae | |
| 2237 naturales, sicut cibi, et venerea, et huiusmodi. Sed si | |
| 2238 consideremus delectationes visus, secundum quod visus deservit | |
| 2239 intellectui; sic delectationes visus erunt potiores, ea ratione qua | |
| 53 | 2240 et intelligibiles delectationes sunt potiores sensibilibus.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 ad 1"><a name="34877"><span class="ref">[34877] Iª-IIae q. 31 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2241 ergo dicendum quod gaudium, sicut supra dictum est, significat |
| 2242 animalem delectationem, et haec maxime pertinet ad visum. Sed | |
| 53 | 2243 delectatio naturalis maxime pertinet ad tactum.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 ad 2"><a name="34878"><span class="ref">[34878] Iª-IIae q. 31 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2244 dicendum quod visus maxime diligitur propter cognitionem, eo quod |
| 53 | 2245 multas rerum differentias nobis ostendit, ut ibidem dicitur.</p><p title="I-II q. 31 a. 6 ad 3"><a name="34879"><span class="ref">[34879] Iª-IIae q. 31 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2246 dicendum quod alio modo delectatio est causa amoris carnalis, et |
| 2247 alio modo visio. Nam delectatio, et maxime quae est secundum | |
| 2248 tactum, est causa amicitiae delectabilis per modum finis, visio | |
| 2249 autem est causa sicut unde est principium motus, inquantum per | |
| 2250 visum amabilis imprimitur species rei, quae allicit ad amandum et | |
| 53 | 2251 ad concupiscendum eius delectationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 31 a. 7 arg. 1"><a name="34880"><span class="ref">[34880] Iª-IIae q. 31 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2252 sic proceditur. Videtur quod nulla delectatio sit innaturalis. |
| 2253 Delectatio enim in affectibus animae proportionatur quieti in | |
| 2254 corporibus. Sed appetitus corporis naturalis non quiescit nisi in | |
| 2255 loco connaturali. Ergo nec quies appetitus animalis, quae est | |
| 2256 delectatio, potest esse nisi in aliquo connaturali. Nulla ergo | |
| 53 | 2257 delectatio est non naturalis.</p><p title="I-II q. 31 a. 7 arg. 2"><a name="34881"><span class="ref">[34881] Iª-IIae q. 31 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2258 illud quod est contra naturam, est violentum. Sed omne violentum |
| 2259 est contristans, ut dicitur in V Metaphys. Ergo nihil quod est | |
| 53 | 2260 contra naturam, potest esse delectabile.</p><p title="I-II q. 31 a. 7 arg. 3"><a name="34882"><span class="ref">[34882] Iª-IIae q. 31 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2261 constitui in propriam naturam, cum sentitur, causat delectationem; |
| 2262 ut patet ex definitione philosophi supra posita. Sed constitui in | |
| 2263 naturam, unicuique est naturale, quia motus naturalis est qui est | |
| 53 | 2264 ad terminum naturalem. Ergo omnis delectatio est naturalis.</p><p title="I-II q. 31 a. 7 s. c."><a name="34883"><span class="ref">[34883] Iª-IIae q. 31 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2265 est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod quaedam |
| 53 | 2266 delectationes sunt aegritudinales et contra naturam.</p><p title="I-II q. 31 a. 7 co."><a name="34884"><span class="ref">[34884] Iª-IIae q. 31 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2267 dicendum quod naturale dicitur quod est secundum naturam, ut |
| 2268 dicitur in II Physic. Natura autem in homine dupliciter sumi | |
| 2269 potest. Uno modo, prout intellectus et ratio est potissime hominis | |
| 2270 natura, quia secundum eam homo in specie constituitur. Et secundum | |
| 2271 hoc, naturales delectationes hominum dici possunt quae sunt in eo | |
| 2272 quod convenit homini secundum rationem, sicut delectari in | |
| 2273 contemplatione veritatis, et in actibus virtutum, est naturale | |
| 2274 homini. Alio modo potest sumi natura in homine secundum quod | |
| 2275 condividitur rationi, id scilicet quod est commune homini et aliis, | |
| 2276 praecipue quod rationi non obedit. Et secundum hoc, ea quae | |
| 2277 pertinent ad conservationem corporis, vel secundum individuum, ut | |
| 2278 cibus, potus, lectus, et huiusmodi, vel secundum speciem, sicut | |
| 2279 venereorum usus, dicuntur homini delectabilia naturaliter. Secundum | |
| 2280 utrasque autem delectationes, contingit aliquas esse innaturales, | |
| 2281 simpliciter loquendo, sed connaturales secundum quid. Contingit | |
| 2282 enim in aliquo individuo corrumpi aliquod principiorum naturalium | |
| 2283 speciei; et sic id quod est contra naturam speciei, fieri per | |
| 2284 accidens naturale huic individuo; sicut huic aquae calefactae est | |
| 2285 naturale quod calefaciat. Ita igitur contingit quod id quod est | |
| 2286 contra naturam hominis, vel quantum ad rationem, vel quantum ad | |
| 2287 corporis conservationem, fiat huic homini connaturale, propter | |
| 2288 aliquam corruptionem naturae in eo existentem. Quae quidem | |
| 2289 corruptio potest esse vel ex parte corporis, sive ex aegritudine, | |
| 2290 sicut febricitantibus dulcia videntur amara et e converso; sive | |
| 2291 propter malam complexionem, sicut aliqui delectantur in comestione | |
| 2292 terrae vel carbonum, vel aliquorum huiusmodi, vel etiam ex parte | |
| 2293 animae, sicut propter consuetudinem aliqui, delectantur in | |
| 2294 comedendo homines, vel in coitu bestiarum aut masculorum, aut | |
| 53 | 2295 aliorum huiusmodi, quae non sunt secundum naturam humanam.</p><p title="I-II q. 31 a. 7 ad arg."><a name="34885"><span class="ref">[34885] Iª-IIae q. 31 a. 7 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 2296 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 31 a. 8 arg. 1"><a name="34886"><span class="ref">[34886] Iª-IIae q. 31 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum | |
| 28 | 2297 sic proceditur. Videtur quod delectationi non sit delectatio |
| 2298 contraria. Passiones enim animae speciem et contrarietatem | |
| 2299 recipiunt secundum obiecta. Obiectum autem delectationis est bonum. | |
| 2300 Cum igitur bonum non sit contrarium bono, sed bonum malo | |
| 2301 contrarietur, et malum malo, ut dicitur in praedicamentis; videtur | |
| 53 | 2302 quod delectatio non sit contraria delectationi.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 arg. 2"><a name="34887"><span class="ref">[34887] Iª-IIae q. 31 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2303 uni unum est contrarium, ut probatur in X Metaphys. Sed |
| 2304 delectationi contraria est tristitia. Non ergo delectationi | |
| 53 | 2305 contraria est delectatio.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 arg. 3"><a name="34888"><span class="ref">[34888] Iª-IIae q. 31 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2306 si delectationi contraria est delectatio hoc non est nisi propter |
| 2307 contrarietatem eorum in quibus aliquis delectatur. Sed haec | |
| 2308 differentia est materialis, contrarietas autem est differentia | |
| 2309 secundum formam, ut dicitur in X Metaphys. Ergo contrarietas non | |
| 53 | 2310 est delectationis ad delectationem.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 s. c."><a name="34889"><span class="ref">[34889] Iª-IIae q. 31 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2311 ea quae se impediunt, in eodem genere existentia, secundum |
| 2312 philosophum, sunt contraria. Sed quaedam delectationes se invicem | |
| 2313 impediunt ut dicitur in X Ethic. Ergo aliquae delectationes sunt | |
| 53 | 2314 contrariae.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 co."><a name="34890"><span class="ref">[34890] Iª-IIae q. 31 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2315 dicendum quod delectatio in affectionibus animae, sicut dictum est, |
| 2316 proportionatur quieti in corporibus naturalibus. Dicuntur autem | |
| 2317 duae quietes esse contrariae, quae sunt in contrariis terminis; | |
| 2318 sicut quies quae est sursum, ei quae est deorsum, ut dicitur V | |
| 2319 Physic. Unde et contingit in affectibus animae duas delectationes | |
| 53 | 2320 esse contrarias.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 ad 1"><a name="34891"><span class="ref">[34891] Iª-IIae q. 31 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2321 ergo dicendum quod verbum illud philosophi est intelligendum |
| 2322 secundum quod bonum et malum accipitur in virtutibus et vitiis, nam | |
| 2323 inveniuntur duo contraria vitia, non autem invenitur virtus | |
| 2324 contraria virtuti. In aliis autem nil prohibet duo bona esse ad | |
| 2325 invicem contraria, sicut calidum et frigidum, quorum unum est bonum | |
| 2326 igni, alterum aquae. Et per hunc modum delectatio potest esse | |
| 2327 delectationi contraria. Sed hoc in bono virtutis esse non potest, | |
| 2328 quia bonum virtutis non accipitur nisi per convenientiam ad aliquid | |
| 53 | 2329 unum, scilicet rationem.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 ad 2"><a name="34892"><span class="ref">[34892] Iª-IIae q. 31 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2330 dicendum quod delectatio se habet in affectibus animae, sicut quies |
| 2331 naturalis in corporibus, est enim in aliquo convenienti et quasi | |
| 2332 connaturali. Tristitia autem se habet sicut quies violenta, | |
| 2333 tristabile enim repugnat appetitui animali, sicut locus quietis | |
| 2334 violentae appetitui naturali. Quieti autem naturali opponitur et | |
| 2335 quies violenta eiusdem corporis, et quies naturalis alterius, ut | |
| 2336 dicitur in V Physic. Unde delectationi opponitur et delectatio et | |
| 53 | 2337 tristitia.</p><p title="I-II q. 31 a. 8 ad 3"><a name="34893"><span class="ref">[34893] Iª-IIae q. 31 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2338 dicendum quod ea in quibus delectamur, cum sint obiecta |
| 2339 delectationis, non solum faciunt differentiam materialem, sed etiam | |
| 2340 formalem, si sit diversa ratio delectabilitatis. Diversa enim ratio | |
| 2341 obiecti diversificat speciem actus vel passionis, ut ex supradictis | |
| 53 | 2342 patet.</p></div></div><div class="q" id="q32"><h2>Quaestio 32</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 32 pr."><a name="34894"><span class="ref">[34894] |
| 2343 Iª-IIae q. 32 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2344 causis delectationis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum |
| 2345 operatio sit causa propria delectationis. Secundo, utrum motus sit | |
| 2346 causa delectationis. Tertio, utrum spes et memoria. Quarto, utrum | |
| 2347 tristitia. Quinto, utrum actiones aliorum sint nobis delectationis | |
| 2348 causa. Sexto, utrum benefacere alteri sit causa delectationis. | |
| 2349 Septimo, utrum similitudo sit causa delectationis. Octavo, utrum | |
| 53 | 2350 admiratio sit causa delectationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 32 a. 1 arg. 1"><a name="34895"><span class="ref">[34895] Iª-IIae q. 32 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2351 sic proceditur. Videtur quod operatio non sit propria et prima |
| 2352 causa delectationis. Ut enim philosophus dicit, in I Rhetoric., | |
| 2353 <i>delectari consistit in hoc quod sensus aliquid patiatur</i>, | |
| 2354 requiritur enim ad delectationem cognitio, sicut dictum est. Sed | |
| 2355 per prius sunt cognoscibilia obiecta operationum quam ipsae | |
| 53 | 2356 operationes. Ergo operatio non est propria causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 arg. 2"><a name="34896"><span class="ref">[34896] Iª-IIae q. 32 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2357 delectatio potissime consistit in fine adepto, hoc enim est quod |
| 2358 praecipue concupiscitur. Sed non semper operatio est finis, sed | |
| 2359 quandoque ipsum operatum. Non ergo operatio est propria et per se | |
| 53 | 2360 causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 arg. 3"><a name="34897"><span class="ref">[34897] Iª-IIae q. 32 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2361 otium et requies dicuntur per cessationem operationis. Haec autem |
| 2362 sunt delectabilia, ut dicitur in I Rhetoric. Non ergo operatio est | |
| 53 | 2363 propria causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 s. c."><a name="34898"><span class="ref">[34898] Iª-IIae q. 32 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2364 est quod philosophus dicit, VII et X Ethic., quod <i>delectatio est |
| 53 | 2365 operatio connaturalis non impedita</i>.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 co."><a name="34899"><span class="ref">[34899] Iª-IIae q. 32 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2366 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad delectationem duo |
| 2367 requiruntur, scilicet consecutio boni convenientis, et cognitio | |
| 2368 huiusmodi adeptionis. Utrumque autem horum in quadam operatione | |
| 2369 consistit, nam actualis cognitio operatio quaedam est; similiter | |
| 2370 bonum conveniens adipiscimur aliqua operatione. Ipsa etiam operatio | |
| 2371 propria est quoddam bonum conveniens. Unde oportet quod omnis | |
| 53 | 2372 delectatio aliquam operationem consequatur.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 ad 1"><a name="34900"><span class="ref">[34900] Iª-IIae q. 32 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2373 ergo dicendum quod ipsa obiecta operationum non sunt delectabilia, |
| 2374 nisi inquantum coniunguntur nobis, vel per cognitionem solam, sicut | |
| 2375 cum delectamur in consideratione vel inspectione aliquorum; vel | |
| 2376 quocumque alio modo simul cum cognitione, sicut cum aliquis | |
| 2377 delectatur in hoc quod cognoscit se habere quodcumque bonum, puta | |
| 2378 divitias vel honorem vel aliquid huiusmodi; quae quidem non essent | |
| 2379 delectabilia, nisi inquantum apprehenduntur ut habita. Ut enim | |
| 2380 philosophus dicit, in II Polit., <i>magnam delectationem habet | |
| 2381 putare aliquid sibi proprium; quae procedit ex naturali amore | |
| 2382 alicuius ad seipsum</i>. Habere autem huiusmodi nihil est aliud | |
| 2383 quam uti eis, vel posse uti. Et hoc est per aliquam operationem. | |
| 2384 Unde manifestum est quod omnis delectatio in operationem reducitur | |
| 53 | 2385 sicut in causam.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 ad 2"><a name="34901"><span class="ref">[34901] Iª-IIae q. 32 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2386 dicendum quod etiam in illis in quibus operationes non sunt fines, |
| 2387 sed operata, ipsa operata sunt delectabilia inquantum sunt habita | |
| 53 | 2388 vel facta. Quod refertur ad aliquem usum vel operationem.</p><p title="I-II q. 32 a. 1 ad 3"><a name="34902"><span class="ref">[34902] Iª-IIae q. 32 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2389 dicendum quod operationes sunt delectabiles, inquantum sunt |
| 2390 proportionatae et connaturales operanti. Cum autem virtus humana | |
| 2391 sit finita, secundum aliquam mensuram operatio est sibi | |
| 2392 proportionata. Unde si excedat illam mensuram, iam non erit sibi | |
| 2393 proportionata, nec delectabilis, sed magis laboriosa et attaedians. | |
| 2394 Et secundum hoc, otium et ludus et alia quae ad requiem pertinent, | |
| 2395 delectabilia sunt, inquantum auferunt tristitiam quae est ex | |
| 53 | 2396 labore.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 32 a. 2 arg. 1"><a name="34903"><span class="ref">[34903] Iª-IIae q. 32 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2397 sic proceditur. Videtur quod motus non sit causa delectationis. |
| 2398 Quia, sicut supra dictum est, bonum praesentialiter adeptum est | |
| 2399 causa delectationis, unde philosophus, in VII Ethic., dicit quod | |
| 2400 delectatio non comparatur generationi, sed operationi rei iam | |
| 2401 existentis. Id autem quod movetur ad aliquid, nondum habet illud; | |
| 2402 sed quodammodo est in via generationis respectu illius, secundum | |
| 2403 quod omni motui adiungitur generatio et corruptio, ut dicitur in | |
| 53 | 2404 VIII Physic. Ergo motus non est causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 arg. 2"><a name="34904"><span class="ref">[34904] Iª-IIae q. 32 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2405 motus praecipue laborem et lassitudinem inducit in operibus. Sed |
| 2406 operationes, ex hoc quod sunt laboriosae et lassantes, non sunt | |
| 2407 delectabiles, sed magis afflictivae. Ergo motus non est causa | |
| 53 | 2408 delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 arg. 3"><a name="34905"><span class="ref">[34905] Iª-IIae q. 32 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2409 motus importat innovationem quandam, quae opponitur consuetudini. |
| 2410 Sed ea quae sunt consueta, sunt nobis delectabilia, ut philosophus | |
| 53 | 2411 dicit, in I Rhetoric. Ergo motus non est causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 s. c."><a name="34906"><span class="ref">[34906] Iª-IIae q. 32 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2412 est quod Augustinus dicit, in VIII Confess., <i>quid est hoc, |
| 2413 domine Deus meus, cum tu aeternum tibi tu ipse sis gaudium; et | |
| 2414 quaedam de te circa te semper gaudeant; quod haec rerum pars | |
| 2415 alterno defectu et profectu, offensionibus et conciliationibus | |
| 2416 gaudet?</i> Ex quo accipitur quod homines gaudent et delectantur in | |
| 2417 quibusdam alternationibus. Et sic motus videtur esse causa | |
| 53 | 2418 delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 co."><a name="34907"><span class="ref">[34907] Iª-IIae q. 32 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2419 dicendum quod ad delectationem tria requiruntur, scilicet duo |
| 2420 quorum est coniunctio delectabilis; et tertium, quod est cognitio | |
| 2421 huius coniunctionis. Et secundum haec tria motus efficitur | |
| 2422 delectabilis, ut philosophus dicit, in VII Ethic. et in I Rhetoric. | |
| 2423 Nam ex parte nostra qui delectamur, transmutatio efficitur nobis | |
| 2424 delectabilis propter hoc, quod natura nostra transmutabilis est; et | |
| 2425 propter hoc, quod est nobis conveniens nunc, non erit nobis | |
| 2426 conveniens postea; sicut calefieri ad ignem est conveniens homini | |
| 2427 in hieme, non autem in aestate. Ex parte vero boni delectantis quod | |
| 2428 nobis coniungitur, fit etiam transmutatio delectabilis. Quia actio | |
| 2429 continuata alicuius agentis auget effectum, sicut quanto aliquis | |
| 2430 diutius appropinquat igni, magis calefit et desiccatur. Naturalis | |
| 2431 autem habitudo in quadam mensura consistit. Et ideo quando | |
| 2432 continuata praesentia delectabilis superexcedit mensuram naturalis | |
| 2433 habitudinis, efficitur remotio eius delectabilis. Ex parte vero | |
| 2434 ipsius cognitionis, quia homo desiderat cognoscere aliquod totum et | |
| 2435 perfectum. Cum ergo aliqua non poterunt apprehendi tota simul, | |
| 2436 delectat in his transmutatio, ut unum transeat et alterum succedat, | |
| 2437 et sic totum sentiatur. Unde Augustinus dicit, in IV Confess., | |
| 2438 <i>non vis utique stare syllabam, sed transvolare, ut aliae | |
| 2439 veniant, et totum audias. Ita semper omnia ex quibus unum aliquid | |
| 2440 constat, et non sunt omnia simul, plus delectant omnia quam | |
| 2441 singula, si possint sentiri omnia</i>. Si ergo sit aliqua res cuius | |
| 2442 natura sit intransmutabilis; et non possit in ea fieri excessus | |
| 2443 naturalis habitudinis per continuationem delectabilis; et quae | |
| 2444 possit totum suum delectabile simul intueri, non erit ei | |
| 2445 transmutatio delectabilis. Et quanto aliquae delectationes plus ad | |
| 53 | 2446 hoc accedunt, tanto plus continuari possunt.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 ad 1"><a name="34908"><span class="ref">[34908] Iª-IIae q. 32 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2447 ergo dicendum quod id quod movetur, etsi nondum habeat perfecte id |
| 2448 ad quod movetur, incipit tamen iam aliquid habere eius ad quod | |
| 2449 movetur, et secundum hoc, ipse motus habet aliquid delectationis. | |
| 2450 Deficit tamen a delectationis perfectione, nam perfectiores | |
| 2451 delectationes sunt in rebus immobilibus. Motus etiam efficitur | |
| 2452 delectabilis, inquantum per ipsum fit aliquid conveniens quod prius | |
| 53 | 2453 conveniens non erat, vel desinit esse, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 ad 2"><a name="34909"><span class="ref">[34909] Iª-IIae q. 32 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2454 dicendum quod motus laborem et lassitudinem inducit, secundum quod |
| 2455 transcendit habitudinem naturalem. Sic autem motus non est | |
| 2456 delectabilis, sed secundum quod removentur contraria habitudinis | |
| 53 | 2457 naturalis.</p><p title="I-II q. 32 a. 2 ad 3"><a name="34910"><span class="ref">[34910] Iª-IIae q. 32 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2458 dicendum quod id quod est consuetum, efficitur delectabile, |
| 2459 inquantum efficitur naturale, nam consuetudo est quasi altera | |
| 2460 natura. Motus autem est delectabilis, non quidem quo receditur a | |
| 2461 consuetudine, sed magis secundum quod per ipsum impeditur corruptio | |
| 2462 naturalis habitudinis, quae posset provenire ex assiduitate | |
| 2463 alicuius operationis. Et sic ex eadem causa connaturalitatis | |
| 53 | 2464 efficitur consuetudo delectabilis, et motus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 32 a. 3 arg. 1"><a name="34911"><span class="ref">[34911] Iª-IIae q. 32 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2465 sic proceditur. Videtur quod memoria et spes non sint causae |
| 2466 delectationis. Delectatio enim est de bono praesenti, ut Damascenus | |
| 2467 dicit. Sed memoria et spes sunt de absenti, est enim memoria | |
| 2468 praeteritorum, spes vero futurorum. Ergo memoria et spes non sunt | |
| 53 | 2469 causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 arg. 2"><a name="34912"><span class="ref">[34912] Iª-IIae q. 32 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2470 idem non est causa contrariorum. Sed spes est causa afflictionis, |
| 2471 dicitur enim Prov. XIII, <i>spes quae differtur, affligit | |
| 53 | 2472 animam</i>. Ergo spes non est causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 arg. 3"><a name="34913"><span class="ref">[34913] Iª-IIae q. 32 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2473 sicut spes convenit cum delectatione in eo quod est de bono, ita |
| 2474 etiam concupiscentia et amor. Non ergo magis debet assignari spes | |
| 53 | 2475 causa delectationis, quam concupiscentia vel amor.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 s. c."><a name="34914"><span class="ref">[34914] Iª-IIae q. 32 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2476 est quod dicitur Rom. XII, <i>spe gaudentes</i>; et in Psalmo |
| 53 | 2477 LXXVI, <i>memor fui Dei, et delectatus sum</i>.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 co."><a name="34915"><span class="ref">[34915] Iª-IIae q. 32 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2478 dicendum quod delectatio causatur ex praesentia boni convenientis, |
| 2479 secundum quod sentitur, vel qualitercumque percipitur. Est autem | |
| 2480 aliquid praesens nobis dupliciter, uno modo, secundum cognitionem, | |
| 2481 prout scilicet cognitum est in cognoscente secundum suam | |
| 2482 similitudinem; alio modo, secundum rem, prout scilicet unum alteri | |
| 2483 realiter coniungitur, vel actu vel potentia, secundum quemcumque | |
| 2484 coniunctionis modum. Et quia maior est coniunctio secundum rem quam | |
| 2485 secundum similitudinem, quae est coniunctio cognitionis; itemque | |
| 2486 maior est coniunctio rei in actu quam in potentia, ideo maxima est | |
| 2487 delectatio quae fit per sensum, qui requirit praesentiam rei | |
| 2488 sensibilis. Secundum autem gradum tenet delectatio spei, in qua non | |
| 2489 solum est delectabilis coniunctio secundum apprehensionem, sed | |
| 2490 etiam secundum facultatem vel potestatem adipiscendi bonum quod | |
| 2491 delectat. Tertium autem gradum tenet delectatio memoriae, quae | |
| 53 | 2492 habet solam coniunctionem apprehensionis.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 ad 1"><a name="34916"><span class="ref">[34916] Iª-IIae q. 32 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2493 ergo dicendum quod spes et memoria sunt quidem eorum quae sunt |
| 2494 simpliciter absentia, quae tamen secundum quid sunt praesentia, | |
| 2495 scilicet vel secundum apprehensionem solam; vel secundum | |
| 53 | 2496 apprehensionem et facultatem, ad minus aestimatam.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 ad 2"><a name="34917"><span class="ref">[34917] Iª-IIae q. 32 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2497 dicendum quod nihil prohibet idem, secundum diversa, esse causam |
| 2498 contrariorum. Sic igitur spes, inquantum habet praesentem | |
| 2499 aestimationem boni futuri, delectationem causat, inquantum autem | |
| 53 | 2500 caret praesentia eius, causat afflictionem.</p><p title="I-II q. 32 a. 3 ad 3"><a name="34918"><span class="ref">[34918] Iª-IIae q. 32 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2501 dicendum quod etiam amor et concupiscentia delectationem causant. |
| 2502 Omne enim amatum fit delectabile amanti, eo quod amor est quaedam | |
| 2503 unio vel connaturalitas amantis ad amatum. Similiter etiam omne | |
| 2504 concupitum est delectabile concupiscenti, cum concupiscentia sit | |
| 2505 praecipue appetitus delectationis. Sed tamen spes, inquantum | |
| 2506 importat quandam certitudinem realis praesentiae boni delectantis, | |
| 2507 quam non importat nec amor nec concupiscentia, magis ponitur causa | |
| 2508 delectationis quam illa. Et similiter magis quam memoria, quae est | |
| 53 | 2509 de eo quod iam transiit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 32 a. 4 arg. 1"><a name="34919"><span class="ref">[34919] Iª-IIae q. 32 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2510 sic proceditur. Videtur quod tristitia non sit causa delectationis. |
| 2511 Contrarium enim non est causa contrarii. Sed tristitia contrariatur | |
| 53 | 2512 delectationi. Ergo non est causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 arg. 2"><a name="34920"><span class="ref">[34920] Iª-IIae q. 32 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2513 contrariorum contrarii sunt effectus. Sed delectabilia memorata |
| 2514 sunt causa delectationis. Ergo tristia memorata sunt causa doloris, | |
| 53 | 2515 et non delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 arg. 3"><a name="34921"><span class="ref">[34921] Iª-IIae q. 32 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2516 sicut se habet tristitia ad delectationem, ita odium ad amorem. Sed |
| 2517 odium non est causa amoris, sed magis e converso, ut supra dictum | |
| 53 | 2518 est. Ergo tristitia non est causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 s. c."><a name="34922"><span class="ref">[34922] Iª-IIae q. 32 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2519 est quod in Psalmo XLI, dicitur, <i>fuerunt mihi lacrimae meae |
| 2520 panes die ac nocte</i>. Per panem autem refectio delectationis | |
| 2521 intelligitur. Ergo lacrimae, quae ex tristitia oriuntur, possunt | |
| 53 | 2522 esse delectabiles.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 co."><a name="34923"><span class="ref">[34923] Iª-IIae q. 32 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2523 dicendum quod tristitia potest dupliciter considerari, uno modo, |
| 2524 secundum quod est in actu; alio modo, secundum quod est in memoria. | |
| 2525 Et utroque modo tristitia potest esse delectationis causa. | |
| 2526 Tristitia siquidem in actu existens est causa delectationis, | |
| 2527 inquantum facit memoriam rei dilectae, de cuius absentia aliquis | |
| 2528 tristatur, et tamen de sola eius apprehensione delectatur. Memoria | |
| 2529 autem tristitiae fit causa delectationis, propter subsequentem | |
| 2530 evasionem. Nam carere malo accipitur in ratione boni, unde secundum | |
| 2531 quod homo apprehendit se evasisse ab aliquibus tristibus et | |
| 2532 dolorosis, accrescit ei gaudii materia; secundum quod Augustinus | |
| 2533 dicit, XXII de Civ. Dei, quod <i>saepe laeti tristium meminimus, et | |
| 2534 sani dolorum sine dolore, et inde amplius laeti et grati sumus</i>. | |
| 2535 Et in VIII Confess. dicit quod <i>quanto maius fuit periculum in | |
| 53 | 2536 proelio, tanto maius erit gaudium in triumpho</i>.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 ad 1"><a name="34924"><span class="ref">[34924] Iª-IIae q. 32 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2537 ergo dicendum quod contrarium quandoque per accidens est causa |
| 2538 contrarii, sicut frigidum quandoque calefacit, ut dicitur in VIII | |
| 2539 Physic. Et similiter tristitia per accidens est delectationis | |
| 53 | 2540 causa, inquantum fit per eam apprehensio alicuius delectabilis.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 ad 2"><a name="34925"><span class="ref">[34925] Iª-IIae q. 32 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2541 dicendum quod tristia memorata, inquantum sunt tristia et |
| 2542 delectabilibus contraria, non causant delectationem, sed inquantum | |
| 2543 ab eis homo liberatur. Et similiter memoria delectabilium, ex eo | |
| 53 | 2544 quod sunt amissa, potest causare tristitiam.</p><p title="I-II q. 32 a. 4 ad 3"><a name="34926"><span class="ref">[34926] Iª-IIae q. 32 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2545 dicendum quod odium etiam per accidens potest esse causa amoris, |
| 2546 prout scilicet aliqui diligunt se, inquantum conveniunt in odio | |
| 53 | 2547 unius et eiusdem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 32 a. 5 arg. 1"><a name="34927"><span class="ref">[34927] Iª-IIae q. 32 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2548 sic proceditur. Videtur quod actiones aliorum non sint nobis |
| 2549 delectationis causa. Causa enim delectationis est proprium bonum | |
| 2550 coniunctum. Sed aliorum operationes non sunt nobis coniunctae. Ergo | |
| 53 | 2551 non sunt nobis causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 arg. 2"><a name="34928"><span class="ref">[34928] Iª-IIae q. 32 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2552 operatio est proprium bonum operantis. Si igitur operationes |
| 2553 aliorum sint nobis causa delectationis, pari ratione omnia alia | |
| 2554 bona aliorum erunt nobis delectationis causa. Quod patet esse | |
| 53 | 2555 falsum.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 arg. 3"><a name="34929"><span class="ref">[34929] Iª-IIae q. 32 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2556 operatio est delectabilis, inquantum procedit ex habitu nobis |
| 2557 innato, unde dicitur in II Ethic., quod <i>signum generati habitus | |
| 2558 oportet accipere fientem in opere delectationem</i>. Sed | |
| 2559 operationes aliorum non procedunt ex habitibus qui in nobis sunt, | |
| 2560 sed interdum ex habitibus qui sunt in operantibus. Non ergo | |
| 2561 operationes aliorum sunt nobis delectabiles, sed ipsis | |
| 53 | 2562 operantibus.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 s. c."><a name="34930"><span class="ref">[34930] Iª-IIae q. 32 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2563 est quod dicitur in secunda canonica Ioannis, <i>gavisus sum valde, |
| 53 | 2564 quoniam inveni de filiis tuis ambulantes in veritate</i>.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 co."><a name="34931"><span class="ref">[34931] Iª-IIae q. 32 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2565 dicendum quod, sicut iam dictum est, ad delectationem duo |
| 2566 requiruntur, scilicet consecutio proprii boni, et cognitio proprii | |
| 2567 boni consecuti. Tripliciter ergo operatio alterius potest esse | |
| 2568 delectationis causa. Uno modo, inquantum per operationem alicuius | |
| 2569 consequimur aliquod bonum. Et secundum hoc, operationes illorum qui | |
| 2570 nobis aliquod bonum faciunt, sunt nobis delectabiles, quia bene | |
| 2571 pati ab alio est delectabile. Alio modo, secundum quod per | |
| 2572 operationes aliorum efficitur nobis aliqua cognitio vel aestimatio | |
| 2573 proprii boni. Et propter hoc homines delectantur in hoc quod | |
| 2574 laudantur vel honorantur ab aliis, quia scilicet per hoc accipiunt | |
| 2575 aestimationem in seipsis aliquod bonum esse. Et quia ista | |
| 2576 aestimatio fortius generatur ex testimonio bonorum et sapientum, | |
| 2577 ideo in horum laudibus et honoribus homines magis delectantur. Et | |
| 2578 quia adulator est apparens laudator, propter hoc etiam adulationes | |
| 2579 quibusdam sunt delectabiles. Et quia amor est alicuius boni, et | |
| 2580 admiratio est alicuius magni, idcirco amari ab aliis, et in | |
| 2581 admiratione haberi, est delectabile; inquantum per hoc fit homini | |
| 2582 aestimatio propriae bonitatis vel magnitudinis, in quibus aliquis | |
| 2583 delectatur. Tertio modo, inquantum ipsae operationes aliorum, si | |
| 2584 sint bonae, aestimantur ut bonum proprium, propter vim amoris, qui | |
| 2585 facit aestimare amicum quasi eundem sibi. Et propter odium, quod | |
| 2586 facit aestimare bonum alterius esse sibi contrarium, efficitur mala | |
| 2587 operatio inimici delectabilis. Unde dicitur I ad Cor. XIII, quod | |
| 2588 <i>caritas non gaudet super iniquitate, congaudet autem | |
| 53 | 2589 veritati</i>.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 ad 1"><a name="34932"><span class="ref">[34932] Iª-IIae q. 32 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2590 ergo dicendum quod operatio alterius potest esse mihi coniuncta vel |
| 2591 per effectum, sicut in primo modo; vel per apprehensionem, sicut in | |
| 53 | 2592 secundo modo; vel per affectionem, sicut in tertio modo.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 ad 2"><a name="34933"><span class="ref">[34933] Iª-IIae q. 32 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2593 dicendum quod ratio illa procedit quantum ad tertium modum, non |
| 53 | 2594 autem quantum ad duos primos.</p><p title="I-II q. 32 a. 5 ad 3"><a name="34934"><span class="ref">[34934] Iª-IIae q. 32 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2595 dicendum quod operationes aliorum etsi non procedant ex habitibus |
| 2596 qui in me sunt, causant tamen in me aliquid delectabile; vel | |
| 2597 faciunt mihi aestimationem sive apprehensionem proprii habitus; vel | |
| 53 | 2598 procedunt ex habitu illius qui est unum mecum per amorem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 32 a. 6 arg. 1"><a name="34935"><span class="ref">[34935] Iª-IIae q. 32 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2599 sic proceditur. Videtur quod benefacere alteri non sit |
| 2600 delectationis causa. Delectatio enim causatur ex consecutione | |
| 2601 proprii boni, sicut supra dictum est. Sed benefacere non pertinet | |
| 2602 ad consecutionem proprii boni, sed magis ad emissionem. Ergo magis | |
| 53 | 2603 videtur esse causa tristitiae quam delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 arg. 2"><a name="34936"><span class="ref">[34936] Iª-IIae q. 32 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2604 philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>illiberalitas |
| 2605 connaturalior est hominibus quam prodigalitas</i>. Sed ad | |
| 2606 prodigalitatem pertinet benefacere aliis, ad illiberalitatem autem | |
| 2607 pertinet desistere a benefaciendo. Cum ergo operatio connaturalis | |
| 2608 sit delectabilis unicuique, ut dicitur in VII et X Ethic., videtur | |
| 53 | 2609 quod benefacere aliis non sit causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 arg. 3"><a name="34937"><span class="ref">[34937] Iª-IIae q. 32 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2610 contrarii effectus ex contrariis causis procedunt. Sed quaedam quae |
| 2611 pertinent ad malefacere, sunt naturaliter homini delectabilia, | |
| 2612 sicut vincere, redarguere vel increpare alios, et etiam punire, | |
| 2613 quantum ad iratos, ut dicit philosophus in I Rhetoric. Ergo | |
| 53 | 2614 benefacere magis est causa tristitiae quam delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 s. c."><a name="34938"><span class="ref">[34938] Iª-IIae q. 32 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2615 est quod philosophus dicit, in II Polit., quod <i>largiri et |
| 53 | 2616 auxiliari amicis aut extraneis, est delectabilissimum</i>.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 co."><a name="34939"><span class="ref">[34939] Iª-IIae q. 32 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2617 dicendum quod hoc ipsum quod est benefacere alteri, potest |
| 2618 tripliciter esse delectationis causa. Uno modo, per comparationem | |
| 2619 ad effectum, quod est bonum in altero constitutum. Et secundum hoc, | |
| 2620 inquantum bonum alterius reputamus quasi nostrum bonum, propter | |
| 2621 unionem amoris, delectamur in bono quod per nos fit aliis, | |
| 2622 praecipue amicis, sicut in bono proprio. Alio modo, per | |
| 2623 comparationem ad finem, sicut cum aliquis, per hoc quod alteri | |
| 2624 benefacit, sperat consequi aliquod bonum sibi ipsi, vel a Deo vel | |
| 2625 ab homine. Spes autem delectationis est causa. Tertio modo, per | |
| 2626 comparationem ad principium. Et sic hoc quod est benefacere alteri, | |
| 2627 potest esse delectabile per comparationem ad triplex principium. | |
| 2628 Quorum unum est facultas benefaciendi, et secundum hoc, benefacere | |
| 2629 alteri fit delectabile, inquantum per hoc fit homini quaedam | |
| 2630 imaginatio abundantis boni in seipso existentis, ex quo possit | |
| 2631 aliis communicare. Et ideo homines delectantur in filiis et in | |
| 2632 propriis operibus, sicut quibus communicant proprium bonum. Aliud | |
| 2633 principium est habitus inclinans, secundum quem benefacere fit | |
| 2634 alicui connaturale. Unde liberales delectabiliter dant aliis. | |
| 2635 Tertium principium est motivum, puta cum aliquis movetur ab aliquo | |
| 2636 quem diligit, ad benefaciendum alicui, omnia enim quae facimus vel | |
| 2637 patimur propter amicum, delectabilia sunt, quia amor praecipua | |
| 53 | 2638 causa delectationis est.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 ad 1"><a name="34940"><span class="ref">[34940] Iª-IIae q. 32 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2639 ergo dicendum quod emissio, inquantum est indicativa proprii boni, |
| 2640 est delectabilis. Sed inquantum evacuat proprium bonum potest esse | |
| 53 | 2641 contristans; sicut quando est immoderata.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 ad 2"><a name="34941"><span class="ref">[34941] Iª-IIae q. 32 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2642 dicendum quod prodigalitas habet immoderatam emissionem, quae |
| 2643 repugnat naturae. Et ideo prodigalitas dicitur esse contra | |
| 53 | 2644 naturam.</p><p title="I-II q. 32 a. 6 ad 3"><a name="34942"><span class="ref">[34942] Iª-IIae q. 32 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2645 dicendum quod vincere, redarguere et punire, non est delectabile |
| 2646 inquantum est in malum alterius, sed inquantum pertinet ad proprium | |
| 2647 bonum, quod plus homo amat quam odiat malum alterius. Vincere enim | |
| 2648 est delectabile naturaliter, inquantum per hoc homini fit | |
| 2649 aestimatio propriae excellentiae. Et propter hoc, omnes ludi in | |
| 2650 quibus est concertatio, et in quibus potest esse victoria, sunt | |
| 2651 maxime delectabiles, et universaliter omnes concertationes, | |
| 2652 secundum quod habent spem victoriae. Redarguere autem et increpare | |
| 2653 potest esse dupliciter delectationis causa. Uno modo, inquantum | |
| 2654 facit homini imaginationem propriae sapientiae et excellentiae, | |
| 2655 increpare enim et corripere est sapientum et maiorum alio modo, | |
| 2656 secundum quod aliquis, increpando et reprehendendo, alteri | |
| 2657 benefacit, quod est delectabile, ut dictum est. Irato autem est | |
| 2658 delectabile punire, inquantum videtur removere apparentem | |
| 2659 minorationem, quae videtur esse ex praecedenti laesione. Cum enim | |
| 2660 aliquis est ab aliquo laesus, videtur per hoc ab illo minoratus | |
| 2661 esse, et ideo appetit ab hac minoratione liberari per retributionem | |
| 2662 laesionis. Et sic patet quod benefacere alteri per se potest esse | |
| 2663 delectabile, sed malefacere alteri non est delectabile, nisi | |
| 53 | 2664 inquantum videtur pertinere ad proprium bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 32 a. 7 arg. 1"><a name="34943"><span class="ref">[34943] Iª-IIae q. 32 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2665 sic proceditur. Videtur quod similitudo non sit causa |
| 2666 delectationis. Principari enim et praeesse quandam dissimilitudinem | |
| 2667 importat. Sed principari et praeesse naturaliter est delectabile, | |
| 2668 ut dicitur in I Rhetoric. Ergo dissimilitudo magis est causa | |
| 53 | 2669 delectationis quam similitudo.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 arg. 2"><a name="34944"><span class="ref">[34944] Iª-IIae q. 32 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2670 nihil magis est dissimile delectationi quam tristitia. Sed illi qui |
| 2671 patiuntur tristitias, maxime sequuntur delectationes, ut dicitur in | |
| 2672 VII Ethic. Ergo dissimilitudo est magis causa delectationis quam | |
| 53 | 2673 similitudo.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 arg. 3"><a name="34945"><span class="ref">[34945] Iª-IIae q. 32 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2674 illi qui sunt repleti aliquibus delectabilibus, non delectantur in |
| 2675 eis, sed magis fastidiunt ea, sicut patet in repletione ciborum. | |
| 53 | 2676 Non ergo similitudo est delectationis causa.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 s. c."><a name="34946"><span class="ref">[34946] Iª-IIae q. 32 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2677 est quod similitudo est causa amoris, ut dictum est supra. Amor |
| 2678 autem est causa delectationis. Ergo similitudo est causa | |
| 53 | 2679 delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 co."><a name="34947"><span class="ref">[34947] Iª-IIae q. 32 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2680 dicendum quod similitudo est quaedam unitas, unde id quod est |
| 2681 simile, inquantum est unum, est delectabile, sicut et amabile, ut | |
| 2682 supra dictum est. Et si quidem id quod est simile, proprium bonum | |
| 2683 non corrumpat, sed augeat, est simpliciter delectabile, puta homo | |
| 2684 homini, et iuvenis iuveni. Si vero sit corruptivum proprii boni, | |
| 2685 sic per accidens efficitur fastidiosum vel contristans; non quidem | |
| 2686 inquantum est simile et unum, sed inquantum corrumpit id quod est | |
| 2687 magis unum. Quod autem aliquid simile corrumpat proprium bonum, | |
| 2688 contingit dupliciter. Uno modo, quia corrumpit mensuram proprii | |
| 2689 boni per quendam excessum, bonum enim, praecipue corporale, ut | |
| 2690 sanitas, in quadam commensuratione consistit. Et propter hoc, | |
| 2691 superabundantes cibi, vel quaelibet delectationes corporales, | |
| 2692 fastidiuntur. Alio modo, per directam contrarietatem ad proprium | |
| 2693 bonum, sicut figuli abominantur alios figulos, non inquantum sunt | |
| 2694 figuli, sed inquantum per eos amittunt excellentiam propriam, sive | |
| 53 | 2695 proprium lucrum, quae appetunt sicut proprium bonum.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 ad 1"><a name="34948"><span class="ref">[34948] Iª-IIae q. 32 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2696 ergo dicendum quod, cum sit quaedam communicatio principantis ad |
| 2697 subiectum, est ibi quaedam similitudo. Tamen secundum quandam | |
| 2698 excellentiam, eo quod principari et praeesse pertinent ad | |
| 2699 excellentiam proprii boni, sapientum enim et meliorum est | |
| 2700 principari et praeesse. Unde per hoc fit homini propriae bonitatis | |
| 2701 imaginatio. Vel quia per hoc quod homo principatur et praeest, | |
| 53 | 2702 aliis benefacit, quod est delectabile.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 ad 2"><a name="34949"><span class="ref">[34949] Iª-IIae q. 32 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2703 dicendum quod id in quo delectatur tristatus, etsi non sit simile |
| 2704 tristitiae, est tamen simile homini contristato. Quia tristitiae | |
| 2705 contrariantur proprio bono eius qui tristatur. Et ideo appetitur | |
| 2706 delectatio ab his qui in tristitia sunt, ut conferens ad proprium | |
| 2707 bonum, inquantum est medicativa contrarii. Et ista est causa quare | |
| 2708 delectationes corporales, quibus sunt contrariae quaedam | |
| 2709 tristitiae, magis appetuntur, quam delectationes intellectuales, | |
| 2710 quae non habent contrarietatem tristitiae, ut infra dicetur. Exinde | |
| 2711 etiam est quod omnia animalia naturaliter appetunt delectationem, | |
| 2712 quia semper animal laborat per sensum et motum. Et propter hoc | |
| 2713 etiam iuvenes maxime delectationes appetunt; propter multas | |
| 2714 transmutationes in eis existentes, dum sunt in statu augmenti. Et | |
| 2715 etiam melancholici vehementer appetunt delectationes, ad | |
| 2716 expellendum tristitiam, quia corpus eorum quasi pravo humore | |
| 53 | 2717 corroditur, ut dicitur in VII Ethic.</p><p title="I-II q. 32 a. 7 ad 3"><a name="34950"><span class="ref">[34950] Iª-IIae q. 32 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2718 dicendum quod bona corporalia in quadam mensura consistunt, et ideo |
| 2719 superexcessus similium corrumpit proprium bonum. Et propter hoc | |
| 2720 efficitur fastidiosum et contristans, inquantum contrariatur bono | |
| 53 | 2721 proprio hominis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 32 a. 8 arg. 1"><a name="34951"><span class="ref">[34951] Iª-IIae q. 32 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2722 sic proceditur. Videtur quod admiratio non sit causa delectationis. |
| 2723 Admirari enim est ignorantis naturae, ut Damascenus dicit. Sed | |
| 2724 ignorantia non est delectabilis, sed magis scientia. Ergo admiratio | |
| 53 | 2725 non est causa delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 arg. 2"><a name="34952"><span class="ref">[34952] Iª-IIae q. 32 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2726 admiratio est principium sapientiae, quasi via ad inquirendum |
| 2727 veritatem, ut dicitur in principio Metaphys. <i>Sed delectabilius | |
| 2728 est contemplari iam cognita, quam inquirere ignota</i>, ut | |
| 2729 philosophus dicit in X Ethic., cum hoc habeat difficultatem et | |
| 2730 impedimentum, illud autem non habeat; delectatio autem causatur ex | |
| 2731 operatione non impedita, ut dicitur in VII Ethic. Ergo admiratio | |
| 53 | 2732 non est causa delectationis, sed magis delectationem impedit.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 arg. 3"><a name="34953"><span class="ref">[34953] Iª-IIae q. 32 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2733 unusquisque in consuetis delectatur, unde operationes habituum per |
| 2734 consuetudinem acquisitorum, sunt delectabiles. Sed consueta non | |
| 2735 sunt admirabilia, ut dicit Augustinus, super Ioan. Ergo admiratio | |
| 53 | 2736 contrariatur causae delectationis.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 s. c."><a name="34954"><span class="ref">[34954] Iª-IIae q. 32 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2737 est quod philosophus dicit, in I Rhetoric., quod admiratio est |
| 53 | 2738 delectationis causa.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 co."><a name="34955"><span class="ref">[34955] Iª-IIae q. 32 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2739 dicendum quod adipisci desiderata est delectabile, ut supra dictum |
| 2740 est. Et ideo quanto alicuius rei amatae magis crescit desiderium, | |
| 2741 tanto magis per adeptionem crescit delectatio. Et etiam in ipso | |
| 2742 augmento desiderii fit augmentum delectationis, secundum quod fit | |
| 2743 etiam spes rei amatae; sicut supra dictum est quod ipsum desiderium | |
| 2744 ex spe est delectabile. Est autem admiratio desiderium quoddam | |
| 2745 sciendi, quod in homine contingit ex hoc quod videt effectum et | |
| 2746 ignorat causam, vel ex hoc quod causa talis effectus excedit | |
| 2747 cognitionem aut facultatem ipsius. Et ideo admiratio est causa | |
| 2748 delectationis inquantum habet adiunctam spem consequendi | |
| 2749 cognitionem eius quod scire desiderat. Et propter hoc omnia | |
| 2750 mirabilia sunt delectabilia, sicut quae sunt rara, et omnes | |
| 2751 repraesentationes rerum, etiam quae in se non sunt delectabiles; | |
| 2752 gaudet enim anima in collatione unius ad alterum, quia conferre | |
| 2753 unum alteri est proprius et connaturalis actus rationis, ut | |
| 2754 philosophus dicit in sua poetica. Et propter hoc etiam <i>liberari | |
| 2755 a magnis periculis magis est delectabile, quia est admirabile</i>, | |
| 53 | 2756 ut dicitur in I Rhetoric.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 ad 1"><a name="34956"><span class="ref">[34956] Iª-IIae q. 32 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2757 ergo dicendum quod admiratio non est delectabilis inquantum habet |
| 2758 ignorantiam, sed inquantum habet desiderium addiscendi causam; et | |
| 2759 inquantum admirans aliquid novum addiscit, scilicet talem esse quem | |
| 53 | 2760 non aestimabat.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 ad 2"><a name="34957"><span class="ref">[34957] Iª-IIae q. 32 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2761 dicendum quod delectatio duo habet, scilicet quietem in bono, et |
| 2762 huiusmodi quietis perceptionem. Quantum igitur ad primum, cum sit | |
| 2763 perfectius contemplari veritatem cognitam quam inquirere ignotam, | |
| 2764 contemplationes rerum scitarum, per se loquendo, sunt magis | |
| 2765 delectabiles quam inquisitiones rerum ignotarum. Tamen per | |
| 2766 accidens, quantum ad secundum, contingit quod inquisitiones sunt | |
| 2767 quandoque delectabiliores, secundum quod ex maiori desiderio | |
| 2768 procedunt, desiderium autem maius excitatur ex perceptione | |
| 2769 ignorantiae. Unde maxime homo delectatur in his quae de novo | |
| 53 | 2770 invenit aut addiscit.</p><p title="I-II q. 32 a. 8 ad 3"><a name="34958"><span class="ref">[34958] Iª-IIae q. 32 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2771 dicendum quod ea quae sunt consueta, sunt delectabilia ad |
| 2772 operandum, inquantum sunt quasi connaturalia. Sed tamen ea quae | |
| 2773 sunt rara, possunt esse delectabilia, vel ratione cognitionis, quia | |
| 2774 desideratur eorum scientia, inquantum sunt mira; vel ratione | |
| 2775 operationis, <i>quia ex desiderio magis inclinatur mens ad hoc quod | |
| 2776 intense in novitate operetur</i>, ut dicitur in X Ethic.; | |
| 53 | 2777 perfectior enim operatio causat perfectiorem delectationem.</p></div></div><div class="q" id="q33"><h2>Quaestio 33</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 33 pr."><a name="34959"><span class="ref">[34959] |
| 2778 Iª-IIae q. 33 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2779 effectibus delectationis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, |
| 2780 utrum delectationis sit dilatare. Secundo, utrum delectatio causet | |
| 2781 sui sitim, vel desiderium. Tertio, utrum delectatio impediat usum | |
| 53 | 2782 rationis. Quarto, utrum delectatio perficiat operationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 33 a. 1 arg. 1"><a name="34960"><span class="ref">[34960] Iª-IIae q. 33 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2783 sic proceditur. Videtur quod dilatatio non sit effectus |
| 2784 delectationis. Dilatatio enim videtur ad amorem magis pertinere, | |
| 2785 secundum quod dicit apostolus, II ad Cor. VI, <i>cor nostrum | |
| 2786 dilatatum est</i>. Unde et de praecepto caritatis in Psalmo CXVIII, | |
| 2787 dicitur, <i>latum mandatum tuum nimis</i>. Sed delectatio est alia | |
| 53 | 2788 passio ab amore. Ergo dilatatio non est effectus delectationis.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 arg. 2"><a name="34961"><span class="ref">[34961] Iª-IIae q. 33 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2789 ex hoc quod aliquid dilatatur, efficitur capacius ad recipiendum. |
| 2790 Sed receptio pertinet ad desiderium, quod est rei nondum habitae. | |
| 2791 Ergo dilatatio magis videtur pertinere ad desiderium quam ad | |
| 53 | 2792 delectationem.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 arg. 3"><a name="34962"><span class="ref">[34962] Iª-IIae q. 33 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2793 constrictio dilatationi opponitur. Sed constrictio videtur ad |
| 2794 delectationem pertinere, nam illud constringimus quod firmiter | |
| 2795 volumus retinere; et talis est affectio appetitus circa rem | |
| 53 | 2796 delectantem. Ergo dilatatio ad delectationem non pertinet.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 s. c."><a name="34963"><span class="ref">[34963] Iª-IIae q. 33 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2797 est quod, ad expressionem gaudii, dicitur Isaiae LX, <i>videbis, et |
| 2798 affluens, et mirabitur et dilatabitur cor tuum</i>. Ipsa etiam | |
| 2799 delectatio ex dilatatione nomen accepit ut laetitia nominetur sicut | |
| 53 | 2800 supra dictum est.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 co."><a name="34964"><span class="ref">[34964] Iª-IIae q. 33 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2801 dicendum quod latitudo est quaedam dimensio magnitudinis |
| 2802 corporalis, unde in affectionibus animae non nisi secundum | |
| 2803 metaphoram dicitur. Dilatatio autem dicitur quasi motus ad | |
| 2804 latitudinem. Et competit delectationi secundum duo quae ad | |
| 2805 delectationem requiruntur. Quorum unum est ex parte apprehensivae | |
| 2806 virtutis, quae apprehendit coniunctionem alicuius boni | |
| 2807 convenientis. Ex hac autem apprehensione apprehendit se homo | |
| 2808 perfectionem quandam adeptum, quae est spiritualis magnitudo, et | |
| 2809 secundum hoc, animus hominis dicitur per delectationem magnificari, | |
| 2810 seu dilatari. Aliud autem est ex parte appetitivae virtutis, quae | |
| 2811 assentit rei delectabili, et in ea quiescit, quodammodo se praebens | |
| 2812 ei ad eam interius capiendam. Et sic dilatatur affectus hominis per | |
| 2813 delectationem, quasi se tradens ad continendum interius rem | |
| 53 | 2814 delectantem.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 ad 1"><a name="34965"><span class="ref">[34965] Iª-IIae q. 33 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2815 ergo dicendum quod nihil prohibet in his quae dicuntur metaphorice, |
| 2816 idem diversis attribui secundum diversas similitudines. Et secundum | |
| 2817 hoc, dilatatio pertinet ad amorem ratione cuiusdam extensionis, | |
| 2818 inquantum affectus amantis ad alios extenditur, ut curet non solum | |
| 2819 quae sua sunt, sed quae aliorum. Ad delectationem vero pertinet | |
| 2820 dilatatio, inquantum aliquid in seipso ampliatur, ut quasi capacius | |
| 53 | 2821 reddatur.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 ad 2"><a name="34966"><span class="ref">[34966] Iª-IIae q. 33 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2822 dicendum quod desiderium habet quidem aliquam ampliationem ex |
| 2823 imaginatione rei desideratae, sed multo magis ex praesentia rei iam | |
| 2824 delectantis. Quia magis praebet se animus rei iam delectanti, quam | |
| 2825 rei non habitae desideratae, cum delectatio sit finis | |
| 53 | 2826 desiderii.</p><p title="I-II q. 33 a. 1 ad 3"><a name="34967"><span class="ref">[34967] Iª-IIae q. 33 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2827 dicendum quod ille qui delectatur, constringit quidem rem |
| 2828 delectantem, dum ei fortiter inhaeret, sed cor suum ampliat, ut | |
| 53 | 2829 perfecte delectabili fruatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 33 a. 2 arg. 1"><a name="34968"><span class="ref">[34968] Iª-IIae q. 33 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2830 sic proceditur. Videtur quod delectatio non causet desiderium sui |
| 2831 ipsius. Omnis enim motus cessat, cum pervenerit ad quietem. Sed | |
| 2832 delectatio est quasi quaedam quies motus desiderii, ut supra dictum | |
| 2833 est. Cessat ergo motus desiderii, cum ad delectationem pervenerit. | |
| 53 | 2834 Non ergo delectatio causat desiderium.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 arg. 2"><a name="34969"><span class="ref">[34969] Iª-IIae q. 33 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2835 oppositum non est causa sui oppositi. Sed delectatio quodammodo |
| 2836 desiderio opponitur, ex parte obiecti, nam desiderium est boni non | |
| 2837 habiti, delectatio vero boni iam habiti. Ergo delectatio non causat | |
| 53 | 2838 desiderium sui ipsius.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 arg. 3"><a name="34970"><span class="ref">[34970] Iª-IIae q. 33 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2839 fastidium desiderio repugnat. Sed delectatio plerumque causat |
| 53 | 2840 fastidium. Non ergo facit sui desiderium.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 s. c."><a name="34971"><span class="ref">[34971] Iª-IIae q. 33 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2841 est quod dominus dicit, Ioan. IV, <i>qui biberit ex hac aqua, |
| 2842 sitiet iterum</i>, per aquam autem significatur, secundum | |
| 53 | 2843 Augustinum, delectatio corporalis.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 co."><a name="34972"><span class="ref">[34972] Iª-IIae q. 33 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2844 dicendum quod delectatio dupliciter potest considerari, uno modo, |
| 2845 secundum quod est in actu; alio modo, secundum quod est in memoria. | |
| 2846 Item sitis, vel desiderium, potest dupliciter accipi, uno modo, | |
| 2847 proprie, secundum quod importat appetitum rei non habitae; alio | |
| 2848 modo, communiter, secundum quod importat exclusionem fastidii. | |
| 2849 Secundum quidem igitur quod est in actu, delectatio non causat | |
| 2850 sitim vel desiderium sui ipsius, per se loquendo, sed solum per | |
| 2851 accidens, si tamen sitis vel desiderium dicatur rei non habitae | |
| 2852 appetitus, nam delectatio est affectio appetitus circa rem | |
| 2853 praesentem. Sed contingit rem praesentem non perfecte haberi. Et | |
| 2854 hoc potest esse vel ex parte rei habitae, vel ex parte habentis. Ex | |
| 2855 parte quidem rei habitae, eo quod res habita non est tota simul, | |
| 2856 unde successive recipitur, et dum aliquis delectatur in eo quod | |
| 2857 habet, desiderat potiri eo quod restat; sicut qui audit primam | |
| 2858 partem versus, et in hoc delectatur, desiderat alteram partem | |
| 2859 versus audire, ut Augustinus dicit, IV Confess. Et hoc modo omnes | |
| 2860 fere delectationes corporales faciunt sui ipsarum sitim, quousque | |
| 2861 consummentur, eo quod tales delectationes consequuntur aliquem | |
| 2862 motum, sicut patet in delectationibus ciborum. Ex parte autem | |
| 2863 ipsius habentis, sicut cum aliquis aliquam rem in se perfectam | |
| 2864 existentem, non statim perfecte habet, sed paulatim acquirit. Sicut | |
| 2865 in mundo isto, percipientes aliquid imperfecte de divina | |
| 2866 cognitione, delectamur; et ipsa delectatio excitat sitim vel | |
| 2867 desiderium perfectae cognitionis; secundum quod potest intelligi | |
| 2868 quod habetur Eccli. XXIV, <i>qui bibunt me, adhuc sitient</i>. Si | |
| 2869 vero per sitim vel desiderium intelligatur sola intensio affectus | |
| 2870 tollens fastidium, sic delectationes spirituales maxime faciunt | |
| 2871 sitim vel desiderium sui ipsarum. Delectationes enim corporales, | |
| 2872 quia augmentatae, vel etiam continuatae, faciunt superexcrescentiam | |
| 2873 naturalis habitudinis, efficiuntur fastidiosae; ut patet in | |
| 2874 delectatione ciborum. Et propter hoc, quando aliquis iam pervenit | |
| 2875 ad perfectum in delectationibus corporalibus, fastidit eas, et | |
| 2876 quandoque appetit aliquas alias. Sed delectationes spirituales non | |
| 2877 superexcrescunt naturalem habitudinem, sed perficiunt naturam. Unde | |
| 2878 cum pervenitur ad consummationem in ipsis, tunc sunt magis | |
| 2879 delectabiles, nisi forte per accidens, inquantum operationi | |
| 2880 contemplativae adiunguntur aliquae operationes virtutum | |
| 2881 corporalium, quae per assiduitatem operandi lassantur. Et per hunc | |
| 2882 etiam modum potest intelligi quod dicitur Eccli. XXIV <i>qui bibit | |
| 2883 me, adhuc sitiet</i>. Quia etiam de Angelis, qui perfecte Deum | |
| 2884 cognoscunt, et delectantur in ipso, dicitur I Petri I, quod | |
| 2885 <i>desiderant in eum conspicere</i>. Si vero consideretur | |
| 2886 delectatio prout est in memoria et non in actu, sic per se nata est | |
| 2887 causare sui ipsius sitim et desiderium, quando scilicet homo redit | |
| 2888 ad illam dispositionem in qua erat sibi delectabile quod | |
| 2889 praeteriit. Si vero immutatus sit ab illa dispositione, memoria | |
| 2890 delectationis non causat in eo delectationem, sed fastidium, sicut | |
| 53 | 2891 pleno existenti memoria cibi.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 ad 1"><a name="34973"><span class="ref">[34973] Iª-IIae q. 33 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2892 ergo dicendum quod, quando delectatio est perfecta, tunc habet |
| 2893 omnimodam quietem, et cessat motus desiderii tendentis in non | |
| 2894 habitum. Sed quando imperfecte habetur, tunc non omnino cessat | |
| 53 | 2895 motus desiderii tendentis in non habitum.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 ad 2"><a name="34974"><span class="ref">[34974] Iª-IIae q. 33 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2896 dicendum quod id quod imperfecte habetur, secundum quid habetur, et |
| 2897 secundum quid non habetur. Et ideo simul de eo potest esse et | |
| 53 | 2898 desiderium et delectatio.</p><p title="I-II q. 33 a. 2 ad 3"><a name="34975"><span class="ref">[34975] Iª-IIae q. 33 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2899 dicendum quod delectationes alio modo causant fastidium, et alio |
| 53 | 2900 modo desiderium, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 33 a. 3 arg. 1"><a name="34976"><span class="ref">[34976] Iª-IIae q. 33 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2901 sic proceditur. Videtur quod delectatio non impediat usum rationis. |
| 2902 Quies enim maxime confert ad debitum rationis usum, unde dicitur in | |
| 2903 VII Physic., quod in sedendo et quiescendo fit anima sciens et | |
| 2904 prudens; et Sap. VIII, <i>intrans in domum meam, conquiescam cum | |
| 2905 illa</i>, scilicet sapientia. Sed delectatio est quaedam quies. | |
| 53 | 2906 Ergo non impedit, sed magis iuvat rationis usum.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 arg. 2"><a name="34977"><span class="ref">[34977] Iª-IIae q. 33 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2907 ea quae non sunt in eodem, etiam si sint contraria, non se |
| 2908 impediunt. Sed delectatio est in parte appetitiva, usus autem | |
| 2909 rationis in parte apprehensiva. Ergo delectatio non impedit | |
| 53 | 2910 rationis usum.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 arg. 3"><a name="34978"><span class="ref">[34978] Iª-IIae q. 33 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2911 quod impeditur ab alio, videtur quodammodo transmutari ab ipso. Sed |
| 2912 usus apprehensivae virtutis magis movet delectationem quam a | |
| 2913 delectatione moveatur, est enim causa delectationis. Ergo | |
| 53 | 2914 delectatio non impedit usum rationis.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 s. c."><a name="34979"><span class="ref">[34979] Iª-IIae q. 33 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2915 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>delectatio |
| 53 | 2916 corrumpit existimationem prudentiae</i>.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 co."><a name="34980"><span class="ref">[34980] Iª-IIae q. 33 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2917 dicendum quod, sicut dicitur in X Ethic., delectationes propriae |
| 2918 adaugent operationes, extraneae vero impediunt. Est ergo quaedam | |
| 2919 delectatio quae habetur de ipso actu rationis, sicut cum aliquis | |
| 2920 delectatur in contemplando vel ratiocinando. Et talis delectatio | |
| 2921 non impedit usum rationis, sed ipsum adiuvat, quia illud attentius | |
| 2922 operamur in quo delectamur; attentio autem adiuvat operationem. Sed | |
| 2923 delectationes corporales impediunt usum rationis triplici ratione. | |
| 2924 Primo quidem, ratione distractionis. Quia, sicut iam dictum est, ad | |
| 2925 ea in quibus delectamur, multum attendimus, cum autem attentio | |
| 2926 fortiter inhaeserit alicui rei, debilitatur circa alias res, vel | |
| 2927 totaliter ab eis revocatur. Et secundum hoc, si delectatio | |
| 2928 corporalis fuerit magna, vel totaliter impediet usum rationis, ad | |
| 2929 se intentionem animi attrahendo; vel multum impediet. Secundo, | |
| 2930 ratione contrarietatis. Quaedam enim delectationes, maxime | |
| 2931 superexcedentes, sunt contra ordinem rationis. Et per hunc modum | |
| 2932 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>delectationes corporales | |
| 2933 corrumpunt existimationem prudentiae, non autem existimationem | |
| 2934 speculativam</i>, cui non contrariantur, <i>puta quod triangulus | |
| 2935 habet tres angulos aequales duobus rectis</i>. Secundum autem | |
| 2936 primum modum, utramque impedit. Tertio modo, secundum quandam | |
| 2937 ligationem, inquantum scilicet ad delectationem corporalem sequitur | |
| 2938 quaedam transmutatio corporalis, maior etiam quam in aliis | |
| 2939 passionibus, quanto vehementius afficitur appetitus ad rem | |
| 2940 praesentem quam ad rem absentem. Huiusmodi autem corporales | |
| 2941 perturbationes impediunt usum rationis, sicut patet in vinolentis, | |
| 53 | 2942 qui habent usum rationis ligatum vel impeditum.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 ad 1"><a name="34981"><span class="ref">[34981] Iª-IIae q. 33 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2943 ergo dicendum quod delectatio corporalis habet quidem quietem |
| 2944 appetitus in delectabili, quae quies interdum contrariatur rationi; | |
| 2945 sed ex parte corporis, semper habet transmutationem. Et quantum ad | |
| 53 | 2946 utrumque, impedit rationis usum.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 ad 2"><a name="34982"><span class="ref">[34982] Iª-IIae q. 33 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2947 dicendum quod vis appetitiva et apprehensiva sunt quidem diversae |
| 2948 partes, sed unius animae. Et ideo cum intentio animae vehementer | |
| 2949 applicatur ad actum unius, impeditur ab actu contrario | |
| 53 | 2950 alterius.</p><p title="I-II q. 33 a. 3 ad 3"><a name="34983"><span class="ref">[34983] Iª-IIae q. 33 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2951 dicendum quod usus rationis requirit debitum usum imaginationis et |
| 2952 aliarum virium sensitivarum, quae utuntur organo corporali. Et ideo | |
| 2953 ex transmutatione corporali usus rationis impeditur, impedito actu | |
| 53 | 2954 virtutis imaginativae et aliarum sensitivarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 33 a. 4 arg. 1"><a name="34984"><span class="ref">[34984] Iª-IIae q. 33 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2955 sic proceditur. Videtur quod delectatio non perficiat operationem. |
| 2956 Omnis enim humana operatio ab usu rationis dependet. Sed delectatio | |
| 2957 impedit usum rationis, ut dictum est. Ergo delectatio non perficit, | |
| 53 | 2958 sed debilitat operationem humanam.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 arg. 2"><a name="34985"><span class="ref">[34985] Iª-IIae q. 33 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2959 nihil est perfectivum sui ipsius, vel suae causae. Sed delectatio |
| 2960 est operatio, ut dicitur in VII et X Ethic., quod oportet ut | |
| 2961 intelligatur vel essentialiter, vel causaliter. Ergo delectatio non | |
| 53 | 2962 perficit operationem.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 arg. 3"><a name="34986"><span class="ref">[34986] Iª-IIae q. 33 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2963 si delectatio perficit operationem, aut perficit ipsam sicut finis, |
| 2964 aut sicut forma, aut sicut agens. Sed non sicut finis, quia | |
| 2965 operationes non quaeruntur propter delectationem, sed magis e | |
| 2966 converso, ut supra dictum est. Nec iterum per modum efficientis, | |
| 2967 quia magis operatio est causa efficiens delectationis. Nec iterum | |
| 2968 sicut forma, non enim perficit delectatio operationem ut habitus | |
| 2969 quidam, secundum philosophum, in X Ethic. Delectatio ergo non | |
| 53 | 2970 perficit operationem.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 s. c."><a name="34987"><span class="ref">[34987] Iª-IIae q. 33 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 2971 est quod dicitur ibidem, quod delectatio operationem perficit.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 co."><a name="34988"><span class="ref">[34988] Iª-IIae q. 33 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2972 dicendum quod delectatio dupliciter operationem perficit. Uno modo, |
| 2973 per modum finis, non quidem secundum quod finis dicitur id propter | |
| 2974 quod aliquid est; sed secundum quod omne bonum completive | |
| 2975 superveniens, potest dici finis. Et secundum hoc dicit philosophus, | |
| 2976 in X Ethic., quod <i>delectatio perficit operationem sicut quidam | |
| 2977 superveniens finis</i>, inquantum scilicet super hoc bonum quod est | |
| 2978 operatio, supervenit aliud bonum quod est delectatio, quae importat | |
| 2979 quietationem appetitus in bono praesupposito. Secundo modo, ex | |
| 2980 parte causae agentis. Non quidem directe, quia philosophus dicit, | |
| 2981 in X Ethic., quod <i>perficit delectatio operationem, non sicut | |
| 2982 medicus sanum, sed sicut sanitas</i>. Indirecte autem, inquantum | |
| 2983 scilicet agens, quia delectatur in sua actione, vehementius | |
| 2984 attendit ad ipsam, et diligentius eam operatur. Et secundum hoc | |
| 2985 dicitur in X Ethic., quod <i>delectationes adaugent proprias | |
| 53 | 2986 operationes, et impediunt extraneas</i>.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 ad 1"><a name="34989"><span class="ref">[34989] Iª-IIae q. 33 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2987 ergo dicendum quod non omnis delectatio impedit actum rationis, sed |
| 2988 delectatio corporalis; quae non consequitur actum rationis, sed | |
| 2989 actum concupiscibilis, qui per delectationem augetur. Delectatio | |
| 2990 autem quae consequitur actum rationis, fortificat rationis | |
| 53 | 2991 usum.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 ad 2"><a name="34990"><span class="ref">[34990] Iª-IIae q. 33 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2992 dicendum quod, sicut dicitur in II Physic., contingit quod duo sibi |
| 2993 invicem sunt causa, ita quod unum sit causa efficiens, et aliud | |
| 2994 causa finalis alterius. Et per hunc modum, operatio causat | |
| 2995 delectationem sicut causa efficiens; delectatio autem perficit | |
| 53 | 2996 operationem per modum finis, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 33 a. 4 ad 3"><a name="34991"><span class="ref">[34991] Iª-IIae q. 33 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 2997 patet responsio ex dictis.</p></div></div><div class="q" id="q34"><h2>Quaestio 34</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 34 pr."><a name="34992"><span class="ref">[34992] | |
| 2998 Iª-IIae q. 34 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2999 bonitate et malitia delectationum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 3000 Primo, utrum omnis delectatio sit mala. Secundo, dato quod non, | |
| 3001 utrum omnis delectatio sit bona. Tertio, utrum aliqua delectatio | |
| 3002 sit optimum. Quarto, utrum delectatio sit mensura vel regula | |
| 53 | 3003 secundum quam iudicetur bonum vel malum in moralibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 34 a. 1 arg. 1"><a name="34993"><span class="ref">[34993] Iª-IIae q. 34 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3004 sic proceditur. Videtur quod omnis delectatio sit mala. Illud enim |
| 3005 quod corrumpit prudentiam, et impedit rationis usum, videtur esse | |
| 3006 secundum se malum, quia bonum hominis est secundum rationem esse, | |
| 3007 ut Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom. Sed delectatio | |
| 3008 corrumpit prudentiam, et impedit rationis usum, et tanto magis, | |
| 3009 quanto delectationes sunt maiores. Unde in delectationibus | |
| 3010 venereis, quae sunt maximae, impossibile est aliquid intelligere, | |
| 3011 ut dicitur in VII Ethic. Et Hieronymus etiam dicit, super Matth., | |
| 3012 quod <i>illo tempore quo coniugales actus geruntur, praesentia | |
| 3013 sancti spiritus non dabitur, etiam si propheta esse videatur qui | |
| 3014 officio generationis obsequitur</i>. Ergo delectatio est secundum | |
| 53 | 3015 se malum. Ergo omnis delectatio mala.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 arg. 2"><a name="34994"><span class="ref">[34994] Iª-IIae q. 34 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3016 illud quod fugit virtuosus, et prosequitur deficiens a virtute, |
| 3017 videtur esse secundum se malum, et fugiendum, quia, ut dicitur in X | |
| 3018 Ethic., <i>virtuosus est quasi mensura et regula humanorum | |
| 3019 actuum</i>; et apostolus dicit, I ad Cor. II, <i>spiritualis | |
| 3020 iudicat omnia</i>. Sed pueri et bestiae, in quibus non est virtus, | |
| 3021 prosequuntur delectationes, fugit autem eas temperatus. Ergo | |
| 53 | 3022 delectationes secundum se sunt malae, et fugiendae.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 arg. 3"><a name="34995"><span class="ref">[34995] Iª-IIae q. 34 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3023 <i>Praeterea, virtus et ars sunt circa difficile et bonum</i>, ut |
| 3024 dicitur in II Ethic. Sed nulla ars ordinata est ad delectationem. | |
| 53 | 3025 Ergo delectatio non est aliquid bonum.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 s. c."><a name="34996"><span class="ref">[34996] Iª-IIae q. 34 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3026 est quod in Psalmo XXXVI, dicitur, <i>delectare in domino</i>. Cum |
| 3027 igitur ad nihil mali auctoritas divina inducat, videtur quod non | |
| 53 | 3028 omnis delectatio sit mala.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 co."><a name="34997"><span class="ref">[34997] Iª-IIae q. 34 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3029 dicendum quod, sicut dicitur in X Ethic., aliqui posuerunt omnes |
| 3030 delectationes esse malas. Cuius ratio videtur fuisse, quia | |
| 3031 intentionem suam referebant ad solas delectationes sensibiles et | |
| 3032 corporales, quae sunt magis manifestae, nam et in ceteris | |
| 3033 intelligibilia a sensibilibus antiqui philosophi non distinguebant, | |
| 3034 nec intellectum a sensu, ut dicitur in libro de anima. | |
| 3035 Delectationes autem corporales ut dicitur in libro de anima. | |
| 3036 Delectationes autem corporales arbitrabantur dicendum omnes esse | |
| 3037 malas, ut sic homines, qui ad delectationes immoderatas sunt proni, | |
| 3038 a delectationibus se retrahentes, ad medium virtutis perveniant. | |
| 3039 Sed haec existimatio non fuit conveniens. Cum enim nullus possit | |
| 3040 vivere sine aliqua sensibili et corporali delectatione, si illi qui | |
| 3041 docent omnes delectationes esse malas, deprehendantur aliquas | |
| 3042 delectationes suscipere; magis homines ad delectationes erunt | |
| 3043 proclives exemplo operum, verborum doctrina praetermissa. In | |
| 3044 operationibus enim et passionibus humanis, in quibus experientia | |
| 3045 plurimum valet, magis movent exempla quam verba. Dicendum est ergo | |
| 3046 aliquas delectationes esse bonas, et aliquas esse malas. Est enim | |
| 3047 delectatio quies appetitivae virtutis in aliquo bono amato, et | |
| 3048 consequens aliquam operationem. Unde huius ratio duplex accipi | |
| 3049 potest. Una quidem ex parte boni in quo aliquis quiescens | |
| 3050 delectatur. Bonum enim et malum in moralibus dicitur secundum quod | |
| 3051 convenit rationi vel discordat ab ea, ut supra dictum est, sicut in | |
| 3052 rebus naturalibus aliquid dicitur naturale ex eo quod naturae | |
| 3053 convenit, innaturale vero ex eo quod est a natura discordans. Sicut | |
| 3054 igitur in naturalibus est quaedam quies naturalis, quae scilicet | |
| 3055 est in eo quod convenit naturae, ut cum grave quiescit deorsum; et | |
| 3056 quaedam innaturalis, quae est in eo quod repugnat naturae, sicut | |
| 3057 cum grave quiescit sursum, ita et in moralibus est quaedam | |
| 3058 delectatio bona, secundum quod appetitus superior aut inferior | |
| 3059 requiescit in eo quod convenit rationi; et quaedam mala, ex eo quod | |
| 3060 quiescit in eo quod a ratione discordat, et a lege Dei. Alia ratio | |
| 3061 accipi potest ex parte operationum, quarum quaedam sunt bonae, et | |
| 3062 quaedam malae. Operationibus autem magis sunt affines | |
| 3063 delectationes, quae sunt eis coniunctae, quam concupiscentiae, quae | |
| 3064 tempore eas praecedunt. Unde, cum concupiscentiae bonarum | |
| 3065 operationum sint bonae, malarum vero malae; multo magis | |
| 3066 delectationes bonarum operationum sunt bonae, malarum vero | |
| 53 | 3067 malae.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 ad 1"><a name="34998"><span class="ref">[34998] Iª-IIae q. 34 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3068 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, delectationes quae sunt |
| 3069 de actu rationis, non impediunt rationem, neque corrumpunt | |
| 3070 prudentiam; sed delectationes extraneae, cuiusmodi sunt | |
| 3071 delectationes corporales. Quae quidem rationis usum impediunt, | |
| 3072 sicut supra dictum est, et per contrarietatem appetitus, qui | |
| 3073 quiescit in eo quod repugnat rationi, et ex hoc habet delectatio | |
| 3074 quod sit moraliter mala, vel secundum quandam ligationem rationis, | |
| 3075 sicut in concubitu coniugali delectatio, quamvis sit in eo quod | |
| 3076 convenit rationi, tamen impedit rationis usum, propter corporalem | |
| 3077 transmutationem adiunctam. Sed ex hoc non consequitur malitiam | |
| 3078 moralem, sicut nec somnus quo ligatur usus rationis, moraliter est | |
| 3079 malus, si sit secundum rationem receptus, nam et ipsa ratio hoc | |
| 3080 habet, ut quandoque rationis usus intercipiatur. Dicimus tamen quod | |
| 3081 huiusmodi ligamentum rationis ex delectatione in actu coniugali, | |
| 3082 etsi non habeat malitiam moralem, quia non est peccatum mortale nec | |
| 3083 veniale; provenit tamen ex quadam morali malitia, scilicet ex | |
| 3084 peccato primi parentis, nam hoc in statu innocentiae non erat, ut | |
| 53 | 3085 patet ex his quae in primo dicta sunt.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 ad 2"><a name="34999"><span class="ref">[34999] Iª-IIae q. 34 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3086 dicendum quod temperatus non fugit omnes delectationes, sed |
| 3087 immoderatas, et rationi non convenientes. Quod autem pueri et | |
| 3088 bestiae delectationes prosequantur, non ostendit eas universaliter | |
| 3089 esse malas, quia in eis est naturalis appetitus a Deo, qui movetur | |
| 53 | 3090 in id quod est eis conveniens.</p><p title="I-II q. 34 a. 1 ad 3"><a name="35000"><span class="ref">[35000] Iª-IIae q. 34 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3091 dicendum quod non omnis boni est ars, sed exteriorum factibilium, |
| 3092 ut infra dicetur. Circa operationes autem et passiones quae sunt in | |
| 3093 nobis, magis est prudentia et virtus quam ars. Et tamen aliqua ars | |
| 3094 est factiva delectationis; scilicet pulmentaria et pigmentaria, ut | |
| 53 | 3095 dicitur in VII Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 34 a. 2 arg. 1"><a name="35001"><span class="ref">[35001] Iª-IIae q. 34 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3096 sic proceditur. Videtur quod omnis delectatio sit bona. Sicut enim |
| 3097 in primo dictum est, bonum in tria dividitur, scilicet honestum, | |
| 3098 utile et delectabile. Sed honestum omne est bonum; et similiter | |
| 53 | 3099 omne utile. Ergo et omnis delectatio est bona.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 arg. 2"><a name="35002"><span class="ref">[35002] Iª-IIae q. 34 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3100 illud est per se bonum, quod non quaeritur propter aliud, ut |
| 3101 dicitur in I Ethic. Sed delectatio non quaeritur propter aliud, | |
| 3102 ridiculum enim videtur ab aliquo quaerere quare vult delectari. | |
| 3103 Ergo delectatio est per se bonum. Sed quod per se praedicatur de | |
| 3104 aliquo, universaliter praedicatur de eo. Ergo omnis delectatio est | |
| 53 | 3105 bona.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 arg. 3"><a name="35003"><span class="ref">[35003] Iª-IIae q. 34 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3106 id quod ab omnibus desideratur, videtur esse per se bonum, nam |
| 3107 bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic. Sed omnes | |
| 3108 appetunt aliquam delectationem, etiam pueri et bestiae. Ergo | |
| 3109 delectatio est secundum se bonum. Omnis ergo delectatio est | |
| 53 | 3110 bona.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 s. c."><a name="35004"><span class="ref">[35004] Iª-IIae q. 34 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3111 est quod dicitur Prov. II, <i>qui laetantur cum malefecerint, et |
| 53 | 3112 exultant in rebus pessimis</i>.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 co."><a name="35005"><span class="ref">[35005] Iª-IIae q. 34 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3113 dicendum quod, sicut aliqui Stoicorum posuerunt omnes delectationes |
| 3114 esse malas, ita Epicurei posuerunt delectationem secundum se esse | |
| 3115 bonum, et per consequens delectationes omnes esse bonas. Qui ex hoc | |
| 3116 decepti esse videntur, quod non distinguebant inter id quod est | |
| 3117 bonum simpliciter, et id quod est bonum quoad hunc. Simpliciter | |
| 3118 quidem bonum est quod secundum se bonum est. Contingit autem quod | |
| 3119 non est secundum se bonum, esse huic bonum, dupliciter. Uno modo, | |
| 3120 quia est ei conveniens secundum dispositionem in qua nunc est, quae | |
| 3121 tamen non est naturalis, sicut leproso bonum est quandoque comedere | |
| 3122 aliqua venenosa, quae non sunt simpliciter convenientia complexioni | |
| 3123 humanae. Alio modo, quia id quod non est conveniens, aestimatur ut | |
| 3124 conveniens. Et quia delectatio est quies appetitus in bono, si sit | |
| 3125 bonum simpliciter illud in quo quiescit appetitus, erit simpliciter | |
| 3126 delectatio, et simpliciter bona. Si autem non sit bonum | |
| 3127 simpliciter, sed quoad hunc, tunc nec delectatio est simpliciter, | |
| 3128 sed huic, nec simpliciter est bona, sed bona secundum quid, vel | |
| 53 | 3129 apparens bona.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 ad 1"><a name="35006"><span class="ref">[35006] Iª-IIae q. 34 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3130 ergo dicendum quod honestum et utile dicuntur secundum rationem, et |
| 3131 ideo nihil est honestum vel utile, quod non sit bonum. Delectabile | |
| 3132 autem dicitur secundum appetitum, qui quandoque in illud tendit | |
| 3133 quod non est conveniens rationi. Et ideo non omne delectabile est | |
| 53 | 3134 bonum bonitate morali, quae attenditur secundum rationem.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 ad 2"><a name="35007"><span class="ref">[35007] Iª-IIae q. 34 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3135 dicendum quod ideo delectatio non quaeritur propter aliud, quia est |
| 3136 quies in fine. Finem autem contingit esse bonum et malum quamvis | |
| 3137 nunquam sit finis nisi secundum quod est bonum quoad hunc. Ita | |
| 53 | 3138 etiam est de delectatione.</p><p title="I-II q. 34 a. 2 ad 3"><a name="35008"><span class="ref">[35008] Iª-IIae q. 34 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3139 dicendum quod hoc modo omnia appetunt delectationem, sicut et |
| 3140 bonum, cum delectatio sit quies appetitus in bono. Sed sicut | |
| 3141 contingit non omne bonum quod appetitur, esse per se et vere bonum; | |
| 53 | 3142 ita non omnis delectatio est per se et vere bona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 34 a. 3 arg. 1"><a name="35009"><span class="ref">[35009] Iª-IIae q. 34 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3143 sic proceditur. Videtur quod nulla delectatio sit optimum. Nulla |
| 3144 enim generatio est optimum, nam generatio non potest esse ultimus | |
| 3145 finis. Sed delectatio consequitur generationem, nam ex eo quod | |
| 3146 aliquid constituitur in suam naturam, delectatur, ut supra dictum | |
| 53 | 3147 est. Ergo nulla delectatio potest esse optimum.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 arg. 2"><a name="35010"><span class="ref">[35010] Iª-IIae q. 34 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3148 illud quod est optimum, nullo addito potest fieri melius. Sed |
| 3149 delectatio aliquo addito fit melior, est enim melior delectatio cum | |
| 53 | 3150 virtute quam sine virtute. Ergo delectatio non est optimum.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 arg. 3"><a name="35011"><span class="ref">[35011] Iª-IIae q. 34 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3151 id quod est optimum, est universaliter bonum, sicut per se bonum |
| 3152 existens, nam quod est per se, est prius et potius eo quod est per | |
| 3153 accidens. Sed delectatio non est universaliter bonum, ut dictum | |
| 53 | 3154 est. Ergo delectatio non est optimum.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 s. c."><a name="35012"><span class="ref">[35012] Iª-IIae q. 34 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3155 beatitudo est optimum, cum sit finis humanae vitae. Sed beatitudo |
| 3156 non est sine delectatione, dicitur enim in Psalmo XV, <i>adimplebis | |
| 3157 me laetitia cum vultu tuo; delectationes in dextera tua usque in | |
| 53 | 3158 finem</i>.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 co."><a name="35013"><span class="ref">[35013] Iª-IIae q. 34 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3159 dicendum quod Plato non posuit omnes delectationes esse malas, |
| 3160 sicut Stoici; neque omnes esse bonas, sicut Epicurei; sed quasdam | |
| 3161 esse bonas, et quasdam esse malas; ita tamen quod nulla sit summum | |
| 3162 bonum, vel optimum. Sed quantum ex eius rationibus datur intelligi, | |
| 3163 in duobus deficit. In uno quidem quia, cum videret delectationes | |
| 3164 sensibiles et corporales in quodam motu et generatione consistere, | |
| 3165 sicut patet in repletione ciborum et huiusmodi; aestimavit omnes | |
| 3166 delectationes consequi generationem et motum. Unde, cum generatio | |
| 3167 et motus sint actus imperfecti, sequeretur quod delectatio non | |
| 3168 haberet rationem ultimae perfectionis. Sed hoc manifeste apparet | |
| 3169 falsum in delectationibus intellectualibus. Aliquis enim non solum | |
| 3170 delectatur in generatione scientiae, puta cum addiscit aut miratur, | |
| 3171 sicut supra dictum est; sed etiam in contemplando secundum | |
| 3172 scientiam iam acquisitam. Alio vero modo, quia dicebat optimum | |
| 3173 illud quod est simpliciter summum bonum, quod scilicet est ipsum | |
| 3174 bonum quasi abstractum et non participatum, sicut ipse Deus est | |
| 3175 summum bonum. Nos autem loquimur de optimo in rebus humanis. | |
| 3176 Optimum autem in unaquaque re est ultimus finis. Finis autem, ut | |
| 3177 supra dictum est, dupliciter dicitur, scilicet ipsa res, et usus | |
| 3178 rei; sicut finis avari est vel pecunia, vel possessio pecuniae. Et | |
| 3179 secundum hoc, ultimus finis hominis dici potest vel ipse Deus, qui | |
| 3180 est summum bonum simpliciter; vel fruitio ipsius, quae importat | |
| 3181 delectationem quandam in ultimo fine. Et per hunc modum aliqua | |
| 53 | 3182 delectatio hominis potest dici optimum inter bona humana.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 ad 1"><a name="35014"><span class="ref">[35014] Iª-IIae q. 34 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3183 ergo dicendum quod non omnis delectatio consequitur generationem; |
| 3184 sed aliquae delectationes consequuntur operationes perfectas, ut | |
| 3185 dictum est. Et ideo nihil prohibet aliquam delectationem esse | |
| 53 | 3186 optimum, etsi non omnis sit talis.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 ad 2"><a name="35015"><span class="ref">[35015] Iª-IIae q. 34 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3187 dicendum quod ratio illa procedit de optimo simpliciter, per cuius |
| 3188 participationem omnia sunt bona, unde ex nullius additione fit | |
| 3189 melius. Sed in aliis bonis universaliter verum est quod quodlibet | |
| 3190 bonum ex additione alterius fit melius. Quamvis posset dici quod | |
| 3191 delectatio non est aliquid extraneum ab operatione virtutis, sed | |
| 53 | 3192 concomitans ipsam, ut in I Ethic. dicitur.</p><p title="I-II q. 34 a. 3 ad 3"><a name="35016"><span class="ref">[35016] Iª-IIae q. 34 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3193 dicendum quod delectatio non habet quod sit optimum ex hoc quod est |
| 3194 delectatio, sed ex hoc quod est perfecta quies in optimo. Unde non | |
| 3195 oportet quod omnis delectatio sit optima, aut etiam bona. Sicut | |
| 53 | 3196 aliqua scientia est optima, non tamen omnis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 34 a. 4 arg. 1"><a name="35017"><span class="ref">[35017] Iª-IIae q. 34 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3197 sic proceditur. Videtur quod delectatio non sit mensura vel regula |
| 3198 boni et mali moralis. <i>Omnia enim mensurantur primo sui | |
| 3199 generis</i>, ut dicitur in X Metaphys. Sed delectatio non est | |
| 3200 primum in genere moralium, sed praecedunt ipsam amor et desiderium. | |
| 53 | 3201 Non ergo est regula bonitatis et malitiae in moralibus.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 arg. 2"><a name="35018"><span class="ref">[35018] Iª-IIae q. 34 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3202 mensuram et regulam oportet esse uniformem, et ideo motus qui est |
| 3203 maxime uniformis, est mensura et regula omnium motuum, ut dicitur | |
| 3204 in X Metaphys. Sed delectatio est varia et multiformis, cum quaedam | |
| 3205 earum sint bonae, et quaedam malae. Ergo delectatio non est mensura | |
| 53 | 3206 et regula moralium.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 arg. 3"><a name="35019"><span class="ref">[35019] Iª-IIae q. 34 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3207 certius iudicium sumitur de effectu per causam, quam e converso. |
| 3208 Sed bonitas vel malitia operationis est causa bonitatis vel | |
| 3209 malitiae delectationis, quia bonae delectationes sunt quae | |
| 3210 consequuntur bonas operationes, malae autem quae malas, ut dicitur | |
| 3211 in X Ethic. Ergo delectationes non sunt regula et mensura bonitatis | |
| 53 | 3212 et malitiae in moralibus.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 s. c."><a name="35020"><span class="ref">[35020] Iª-IIae q. 34 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3213 est quod Augustinus dicit, super illud Psalmi VII, <i>scrutans |
| 3214 corda et renes Deus, finis curae et cogitationis est delectatio ad | |
| 3215 quam quis nititur pervenire</i>. Et philosophus dicit, in VII | |
| 3216 Ethic., quod <i>delectatio est finis architecton</i>, idest | |
| 3217 principalis, <i>ad quem respicientes, unumquodque hoc quidem malum, | |
| 53 | 3218 hoc autem bonum simpliciter dicimus</i>.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 co."><a name="35021"><span class="ref">[35021] Iª-IIae q. 34 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3219 dicendum quod bonitas vel malitia moralis principaliter in |
| 3220 voluntate consistit, ut supra dictum est. Utrum autem voluntas sit | |
| 3221 bona vel mala, praecipue ex fine cognoscitur. Id autem habetur pro | |
| 3222 fine, in quo voluntas quiescit. Quies autem voluntatis, et | |
| 3223 cuiuslibet appetitus, in bono, est delectatio. Et ideo secundum | |
| 3224 delectationem voluntatis humanae, praecipue iudicatur homo bonus | |
| 3225 vel malus; est enim bonus et virtuosus qui gaudet in operibus | |
| 3226 virtutum; malus autem qui in operibus malis. Delectationes autem | |
| 3227 appetitus sensitivi non sunt regula bonitatis vel malitiae moralis, | |
| 3228 nam cibus communiter delectabilis est secundum appetitum | |
| 3229 sensitivum, bonis et malis. Sed voluntas bonorum delectatur in eis | |
| 3230 secundum convenientiam rationis, quam non curat voluntas | |
| 53 | 3231 malorum.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 ad 1"><a name="35022"><span class="ref">[35022] Iª-IIae q. 34 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3232 ergo dicendum quod amor et desiderium sunt priora delectatione in |
| 3233 via generationis. Sed delectatio est prior secundum rationem finis, | |
| 3234 qui in operabilibus habet rationem principii, a quo maxime sumitur | |
| 53 | 3235 iudicium, sicut a regula vel mensura.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 ad 2"><a name="35023"><span class="ref">[35023] Iª-IIae q. 34 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3236 dicendum quod omnis delectatio in hoc est uniformis, quod est quies |
| 3237 in aliquo bono, et secundum hoc potest esse regula vel mensura. Nam | |
| 3238 ille bonus est cuius voluntas quiescit in vero bono; malus autem, | |
| 53 | 3239 cuius voluntas quiescit in malo.</p><p title="I-II q. 34 a. 4 ad 3"><a name="35024"><span class="ref">[35024] Iª-IIae q. 34 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3240 dicendum quod, cum delectatio perficiat operationem per modum |
| 3241 finis, ut supra dictum est; non potest esse operatio perfecte bona, | |
| 3242 nisi etiam adsit delectatio in bono, nam bonitas rei dependet ex | |
| 3243 fine. Et sic quodammodo bonitas delectationis est causa bonitas in | |
| 53 | 3244 operatione.</p></div></div><div class="q" id="q35"><h2>Quaestio 35</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 35 pr."><a name="35025"><span class="ref">[35025] |
| 3245 Iª-IIae q. 35 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 3246 dolore et tristitia. Et circa hoc, primo considerandum est de |
| 3247 tristitia, seu dolore, secundum se; secundo, de causis eius; | |
| 3248 tertio, de effectibus ipsius; quarto, de remediis eius; quinto, de | |
| 3249 bonitate vel malitia eius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, | |
| 3250 utrum dolor sit passio animae. Secundo, utrum tristitia sit idem | |
| 3251 quod dolor. Tertio, utrum tristitia, seu dolor, sit contraria | |
| 3252 delectationi. Quarto, utrum omnis tristitia omni delectationi | |
| 3253 contrarietur. Quinto, utrum delectationi contemplationis sit aliqua | |
| 3254 tristitia contraria. Sexto, utrum magis fugienda sit tristitia, | |
| 3255 quam delectatio appetenda. Septimo, utrum dolor exterior sit maior | |
| 53 | 3256 quam dolor interior. Octavo, de speciebus tristitiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 35 a. 1 arg. 1"><a name="35026"><span class="ref">[35026] Iª-IIae q. 35 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3257 sic proceditur. Videtur quod dolor non sit passio animae. Nulla |
| 3258 enim passio animae est in corpore. Sed dolor potest esse in | |
| 3259 corpore, dicit enim Augustinus, in libro de vera Relig., quod | |
| 3260 <i>dolor qui dicitur corporis, est corruptio repentina salutis eius | |
| 3261 rei, quam, male utendo, anima corruptioni obnoxiavit</i>. Ergo | |
| 53 | 3262 dolor non est passio animae.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 arg. 2"><a name="35027"><span class="ref">[35027] Iª-IIae q. 35 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3263 omnis passio animae pertinet ad vim appetitivam. Sed dolor non |
| 3264 pertinet ad vim appetitivam, sed magis ad apprehensivam, dicit enim | |
| 3265 Augustinus, in libro de natura boni, quod <i>dolorem in corpore | |
| 3266 facit sensus resistens corpori potentiori</i>. Ergo dolor non est | |
| 53 | 3267 passio animae.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 arg. 3"><a name="35028"><span class="ref">[35028] Iª-IIae q. 35 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3268 omnis passio animae pertinet ad appetitum animalem. Sed dolor non |
| 3269 pertinet ad appetitum animalem, sed magis ad appetitum naturalem, | |
| 3270 dicit enim Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., <i>nisi aliquod | |
| 3271 bonum remansisset in natura, nullius boni amissi esset dolor in | |
| 53 | 3272 poena</i>. Ergo dolor non est passio animae.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 s. c."><a name="35029"><span class="ref">[35029] Iª-IIae q. 35 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3273 est quod Augustinus, XIV de Civ. Dei, ponit dolorem inter passiones |
| 3274 animae, inducens illud Virgilii, <i>hinc metuunt, cupiunt, | |
| 53 | 3275 gaudentque dolentque</i>.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 co."><a name="35030"><span class="ref">[35030] Iª-IIae q. 35 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3276 dicendum quod, sicut ad delectationem duo requiruntur, scilicet |
| 3277 coniunctio boni, et perceptio huiusmodi coniunctionis; ita etiam ad | |
| 3278 dolorem duo requiruntur, scilicet coniunctio alicuius mali (quod ea | |
| 3279 ratione est malum, quia privat aliquod bonum); et perceptio | |
| 3280 huiusmodi coniunctionis. Quidquid autem coniungitur, si non habeat, | |
| 3281 respectu eius cui coniungitur, rationem boni vel mali, non potest | |
| 3282 causare delectationem vel dolorem. Ex quo patet quod aliquid sub | |
| 3283 ratione boni vel mali, est obiectum delectationis et doloris. Bonum | |
| 3284 autem et malum, inquantum huiusmodi, sunt obiecta appetitus. Unde | |
| 3285 patet quod delectatio et dolor ad appetitum pertinent. Omnis autem | |
| 3286 motus appetitivus, seu inclinatio consequens apprehensionem, | |
| 3287 pertinet ad appetitum intellectivum vel sensitivum, nam inclinatio | |
| 3288 appetitus naturalis non consequitur apprehensionem ipsius | |
| 3289 appetentis, sed alterius, ut in primo dictum est. Cum igitur | |
| 3290 delectatio et dolor praesupponant in eodem subiecto sensum vel | |
| 3291 apprehensionem aliquam, manifestum est quod dolor, sicut et | |
| 3292 delectatio, est in appetitu intellectivo vel sensitivo. Omnis autem | |
| 3293 motus appetitus sensitivi dicitur passio, ut supra dictum est. Et | |
| 3294 praecipue illi qui in defectum sonant. Unde dolor, secundum quod | |
| 3295 est in appetitu sensitivo, propriissime dicitur passio animae, | |
| 3296 sicut molestiae corporales proprie passiones corporis dicuntur. | |
| 3297 Unde et Augustinus, XIV de Civ. Dei, dolorem specialiter | |
| 53 | 3298 aegritudinem nominat.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 ad 1"><a name="35031"><span class="ref">[35031] Iª-IIae q. 35 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3299 ergo dicendum quod dolor dicitur esse corporis, quia causa doloris |
| 3300 est in corpore, puta cum patimur aliquod nocivum corpori. Sed motus | |
| 3301 doloris semper est in anima, nam corpus non potest dolere nisi | |
| 53 | 3302 dolente anima, ut Augustinus dicit.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 ad 2"><a name="35032"><span class="ref">[35032] Iª-IIae q. 35 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3303 dicendum quod dolor dicitur esse sensus, non quia sit actus |
| 3304 sensitivae virtutis, sed quia requiritur ad dolorem corporalem, | |
| 53 | 3305 sicut ad delectationem.</p><p title="I-II q. 35 a. 1 ad 3"><a name="35033"><span class="ref">[35033] Iª-IIae q. 35 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3306 dicendum quod dolor de amissione boni demonstrat bonitatem naturae, |
| 3307 non quia dolor sit actus naturalis appetitus, sed quia natura | |
| 3308 aliquid appetit ut bonum, quod cum removeri sentitur, sequitur | |
| 53 | 3309 doloris passio in appetitu sensitivo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 35 a. 2 arg. 1"><a name="35034"><span class="ref">[35034] Iª-IIae q. 35 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3310 sic proceditur. Videtur quod tristitia non sit dolor. Dicit enim |
| 3311 Augustinus, XIV de Civ. Dei, quod <i>dolor in corporibus | |
| 3312 dicitur</i>. Tristitia autem dicitur magis in anima. Ergo tristitia | |
| 53 | 3313 non est dolor.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 arg. 2"><a name="35035"><span class="ref">[35035] Iª-IIae q. 35 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3314 dolor non est nisi de praesenti malo. Sed tristitia potest esse de |
| 3315 praeterito et de futuro, sicut poenitentia est tristitia de | |
| 3316 praeterito, et anxietas de futuro. Ergo tristitia omnino a dolore | |
| 53 | 3317 differt.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 arg. 3"><a name="35036"><span class="ref">[35036] Iª-IIae q. 35 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3318 dolor non videtur consequi nisi sensum tactus. Sed tristitia potest |
| 3319 consequi ex omnibus sensibus. Ergo tristitia non est dolor, sed se | |
| 53 | 3320 habet in pluribus.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 s. c."><a name="35037"><span class="ref">[35037] Iª-IIae q. 35 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3321 est quod apostolus dicit, ad Rom. IX, <i>tristitia est mihi magna, |
| 3322 et continuus dolor cordi meo</i>, pro eodem utens tristitia et | |
| 53 | 3323 dolore.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 co."><a name="35038"><span class="ref">[35038] Iª-IIae q. 35 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3324 dicendum quod delectatio et dolor ex duplici apprehensione causari |
| 3325 possunt, scilicet ex apprehensione exterioris sensus, et ex | |
| 3326 apprehensione interiori sive intellectus sive imaginationis. | |
| 3327 Interior autem apprehensio ad plura se extendit quam exterior, eo | |
| 3328 quod quaecumque cadunt sub exteriori apprehensione, cadunt sub | |
| 3329 interiori, sed non e converso. Sola igitur illa delectatio quae ex | |
| 3330 interiori apprehensione causatur, gaudium nominatur, ut supra | |
| 3331 dictum est. Et similiter ille solus dolor qui ex apprehensione | |
| 3332 interiori causatur, nominatur tristitia. Et sicut illa delectatio | |
| 3333 quae ex exteriori apprehensione causatur, delectatio quidem | |
| 3334 nominatur, non autem gaudium; ita ille dolor qui ex exteriori | |
| 3335 apprehensione causatur, nominatur quidem dolor, non autem | |
| 3336 tristitia. Sic igitur tristitia est quaedam species doloris, sicut | |
| 53 | 3337 gaudium delectationis.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 ad 1"><a name="35039"><span class="ref">[35039] Iª-IIae q. 35 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3338 ergo dicendum quod Augustinus loquitur ibi quantum ad usum |
| 3339 vocabuli, quia dolor magis usitatur in corporalibus doloribus, qui | |
| 53 | 3340 sunt magis noti, quam in doloribus spiritualibus.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 ad 2"><a name="35040"><span class="ref">[35040] Iª-IIae q. 35 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3341 dicendum quod sensus exterior non percipit nisi praesens, vis autem |
| 3342 cognitiva interior potest percipere praesens, praeteritum et | |
| 3343 futurum. Et ideo tristitia potest esse de praesenti, praeterito et | |
| 3344 futuro, dolor autem corporalis, qui sequitur apprehensionem sensus | |
| 53 | 3345 exterioris, non potest esse nisi de praesenti.</p><p title="I-II q. 35 a. 2 ad 3"><a name="35041"><span class="ref">[35041] Iª-IIae q. 35 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3346 dicendum quod sensibilia tactus sunt dolorosa, non solum inquantum |
| 3347 sunt improportionata virtuti apprehensivae, sed etiam inquantum | |
| 3348 contrariantur naturae. Aliorum vero sensuum sensibilia possunt | |
| 3349 quidem esse improportionata virtuti apprehensivae, non tamen | |
| 3350 contrariantur naturae, nisi in ordine ad sensibilia tactus. Unde | |
| 3351 solus homo, qui est animal perfectum in cognitione, delectatur in | |
| 3352 sensibilibus aliorum sensuum secundum se ipsa, alia vero animalia | |
| 3353 non delectantur in eis nisi secundum quod referuntur ad sensibilia | |
| 3354 tactus, ut dicitur in III Ethic. Et ideo de sensibilibus aliorum | |
| 3355 sensuum non dicitur esse dolor, secundum quod contrariatur | |
| 3356 delectationi naturali, sed magis tristitia, quae contrariatur | |
| 3357 gaudio animali. Sic igitur si dolor accipiatur pro corporali | |
| 3358 dolore, quod usitatius est, dolor ex opposito dividitur contra | |
| 3359 tristitiam, secundum distinctionem apprehensionis interioris et | |
| 3360 exterioris; licet, quantum ad obiecta, delectatio ad plura se | |
| 3361 extendat quam dolor corporalis. Si vero dolor accipiatur | |
| 53 | 3362 communiter, sic dolor est genus tristitiae, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 35 a. 3 arg. 1"><a name="35042"><span class="ref">[35042] Iª-IIae q. 35 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3363 sic proceditur. Videtur quod dolor delectationi non contrarietur. |
| 3364 Unum enim contrariorum non est causa alterius. Sed tristitia potest | |
| 3365 esse causa delectationis, dicitur enim Matth. V, <i>beati qui | |
| 3366 lugent, quoniam ipsi consolabuntur</i>. Ergo non sunt | |
| 53 | 3367 contraria.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 arg. 2"><a name="35043"><span class="ref">[35043] Iª-IIae q. 35 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3368 unum contrariorum non denominat aliud. Sed in quibusdam ipse dolor |
| 3369 vel tristitia est delectabilis, sicut Augustinus dicit, in III | |
| 3370 Confess., quod dolor in spectaculis delectat. Et IV Confess., dicit | |
| 3371 quod <i>fletus amara res est, et tamen quandoque delectat</i>. Ergo | |
| 53 | 3372 dolor non contrariatur delectationi.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 arg. 3"><a name="35044"><span class="ref">[35044] Iª-IIae q. 35 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3373 unum contrariorum non est materia alterius, quia contraria simul |
| 3374 esse non possunt. Sed dolor potest esse materia delectationis, | |
| 3375 dicit enim Augustinus, in libro de poenitentia, <i>semper poenitens | |
| 3376 doleat, et de dolore gaudeat</i>. Et philosophus dicit, in IX | |
| 3377 Ethic., quod e converso <i>malus dolet de eo quod delectatus | |
| 53 | 3378 est</i>. Ergo delectatio et dolor non sunt contraria.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 s. c."><a name="35045"><span class="ref">[35045] Iª-IIae q. 35 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3379 est quod Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, quod <i>laetitia est |
| 3380 voluntas in eorum consensione quae volumus, tristitia autem est | |
| 3381 voluntas in dissensione ab his quae nolumus</i>. Sed consentire et | |
| 3382 dissentire sunt contraria. Ergo laetitia et tristitia sunt | |
| 53 | 3383 contraria.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 co."><a name="35046"><span class="ref">[35046] Iª-IIae q. 35 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3384 dicendum quod, sicut philosophus dicit X Metaphys., contrarietas |
| 3385 est differentia secundum formam. Forma autem, seu species, | |
| 3386 passionis et motus sumitur ex obiecto vel termino. Unde, cum | |
| 3387 obiecta delectationis et tristitiae, seu doloris, sint contraria, | |
| 3388 scilicet bonum praesens et malum praesens, sequitur quod dolor et | |
| 53 | 3389 delectatio sint contraria.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 ad 1"><a name="35047"><span class="ref">[35047] Iª-IIae q. 35 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3390 ergo dicendum quod nihil prohibet unum contrariorum esse causam |
| 3391 alterius per accidens. Sic autem tristitia potest esse causa | |
| 3392 delectationis. Uno quidem modo, inquantum tristitia de absentia | |
| 3393 alicuius rei, vel de praesentia contrarii, vehementius quaerit id | |
| 3394 in quo delectetur, sicut sitiens vehementius quaerit delectationem | |
| 3395 potus, ut remedium contra tristitiam quam patitur. Alio modo, | |
| 3396 inquantum ex magno desiderio delectationis alicuius, non recusat | |
| 3397 aliquis tristitias perferre, ut ad illam delectationem perveniat. | |
| 3398 Et utroque modo luctus praesens ad consolationem futurae vitae | |
| 3399 perducit. Quia ex hoc ipso quod homo luget pro peccatis, vel pro | |
| 3400 dilatione gloriae, meretur consolationem aeternam. Similiter etiam | |
| 3401 meretur eam aliquis ex hoc quod, ad ipsam consequendam, non refugit | |
| 53 | 3402 labores et angustias propter ipsam sustinere.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 ad 2"><a name="35048"><span class="ref">[35048] Iª-IIae q. 35 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3403 dicendum quod dolor ipse potest esse delectabilis per accidens, |
| 3404 inquantum scilicet habet adiunctam admirationem, ut in spectaculis; | |
| 3405 vel inquantum facit recordationem rei amatae, et facit percipere | |
| 3406 amorem eius, de cuius absentia doletur. Unde, cum amor sit | |
| 3407 delectabilis, et dolor et omnia quae ex amore consequuntur, | |
| 3408 inquantum in eis sentitur amor, sunt delectabilia. Et propter hoc | |
| 3409 etiam dolores in spectaculis possunt esse delectabiles, inquantum | |
| 3410 in eis sentitur aliquis amor conceptus ad illos qui in spectaculis | |
| 53 | 3411 commemorantur.</p><p title="I-II q. 35 a. 3 ad 3"><a name="35049"><span class="ref">[35049] Iª-IIae q. 35 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3412 dicendum quod voluntas et ratio supra suos actus reflectuntur, |
| 3413 inquantum ipsi actus voluntatis et rationis accipiuntur sub ratione | |
| 3414 boni vel mali. Et hoc modo tristitia potest esse materia | |
| 3415 delectationis, vel e converso, non per se, sed per accidens, | |
| 53 | 3416 inquantum scilicet utrumque accipitur in ratione boni vel mali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 35 a. 4 arg. 1"><a name="35050"><span class="ref">[35050] Iª-IIae q. 35 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3417 sic proceditur. Videtur quod omnis tristitia omni delectationi |
| 3418 contrarietur. Sicut enim albedo et nigredo sunt contrariae species | |
| 3419 coloris, ita delectatio et tristitia sunt contrariae species animae | |
| 3420 passionum. Sed albedo et nigredo universaliter sibi opponuntur. | |
| 53 | 3421 Ergo etiam delectatio et tristitia.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 arg. 2"><a name="35051"><span class="ref">[35051] Iª-IIae q. 35 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3422 medicinae per contraria fiunt. Sed quaelibet delectatio est |
| 3423 medicina contra quamlibet tristitiam, ut patet per philosophum, in | |
| 3424 VII Ethic. Ergo quaelibet delectatio cuilibet tristitiae | |
| 53 | 3425 contrariatur.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 arg. 3"><a name="35052"><span class="ref">[35052] Iª-IIae q. 35 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3426 contraria sunt quae se invicem impediunt. Sed quaelibet tristitia |
| 3427 impedit quamlibet delectationem, ut patet per illud quod dicitur X | |
| 3428 Ethic. Ergo quaelibet tristitia cuilibet delectationi | |
| 53 | 3429 contrariatur.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 s. c."><a name="35053"><span class="ref">[35053] Iª-IIae q. 35 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3430 contrariorum non est eadem causa. Sed ab eodem habitu procedit quod |
| 3431 aliquis gaudeat de uno, et tristetur de opposito, <i>ex caritate | |
| 3432 enim contingit gaudere cum gaudentibus, et flere cum flentibus</i>, | |
| 3433 ut dicitur Rom. XII. Ergo non omnis tristitia omni delectationi | |
| 53 | 3434 contrariatur.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 co."><a name="35054"><span class="ref">[35054] Iª-IIae q. 35 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3435 dicendum quod, sicut dicitur in X Metaphys., contrarietas est |
| 3436 differentia secundum formam. Forma autem est et generalis, et | |
| 3437 specialis. Unde contingit esse aliqua contraria secundum formam | |
| 3438 generis, sicut virtus et vitium; et secundum formam speciei, sicut | |
| 3439 iustitia et iniustitia. Est autem considerandum quod quaedam | |
| 3440 specificantur secundum formas absolutas, sicut substantiae et | |
| 3441 qualitates, quaedam vero specificantur per comparationem ad aliquid | |
| 3442 extra, sicut passiones et motus recipiunt speciem ex terminis sive | |
| 3443 ex obiectis. In his ergo quorum species considerantur secundum | |
| 3444 formas absolutas, contingit quidem species quae continentur sub | |
| 3445 contrariis generibus, non esse contrarias secundum rationem | |
| 3446 speciei, non tamen contingit quod habeant aliquam affinitatem vel | |
| 3447 convenientiam ad invicem. Intemperantia enim et iustitia, quae sunt | |
| 3448 in contrariis generibus, virtute scilicet et vitio, non | |
| 3449 contrariantur ad invicem secundum rationem propriae speciei, nec | |
| 3450 tamen habent aliquam affinitatem vel convenientiam ad invicem. Sed | |
| 3451 in illis quorum species sumuntur secundum habitudinem ad aliquid | |
| 3452 extrinsecum, contingit quod species contrariorum generum non solum | |
| 3453 non sunt contrariae ad invicem, sed etiam habent quandam | |
| 3454 convenientiam et affinitatem ad invicem, eo quod eodem modo se | |
| 3455 habere ad contraria, contrarietatem inducit, sicut accedere ad | |
| 3456 album et accedere ad nigrum habent rationem contrarietatis; sed | |
| 3457 contrario modo se habere ad contraria, habet rationem | |
| 3458 similitudinis, sicut recedere ab albo et accedere ad nigrum. Et hoc | |
| 3459 maxime apparet in contradictione, quae est principium oppositionis, | |
| 3460 nam in affirmatione et negatione eiusdem consistit oppositio, sicut | |
| 3461 album et non album; in affirmatione autem unius oppositorum et | |
| 3462 negatione alterius, attenditur convenientia et similitudo, ut si | |
| 3463 dicam nigrum et non album. Tristitia autem et delectatio, cum sint | |
| 3464 passiones, specificantur ex obiectis. Et quidem secundum genus | |
| 3465 suum, contrarietatem habent, nam unum pertinet ad prosecutionem, | |
| 3466 aliud vero ad fugam, <i>quae se habent in appetitu sicut affirmatio | |
| 3467 et negatio in ratione</i>, ut dicitur in VI Ethic. Et ideo tristia | |
| 3468 et delectatio quae sunt de eodem, habent oppositionem ad invicem | |
| 3469 secundum speciem. Tristitia vero et delectatio de diversis, si | |
| 3470 quidem illa diversa non sint opposita, sed disparata, non habent | |
| 3471 oppositionem ad invicem secundum rationem speciei, sed sunt etiam | |
| 3472 disparatae, sicut tristari de morte amici, et delectari in | |
| 3473 contemplatione. Si vero illa diversa sint contraria, tunc | |
| 3474 delectatio et tristitia non solum non habent contrarietatem | |
| 3475 secundum rationem speciei, sed etiam habent convenientiam et | |
| 53 | 3476 affinitatem, sicut gaudere de bono, et tristari de malo.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 ad 1"><a name="35055"><span class="ref">[35055] Iª-IIae q. 35 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3477 ergo dicendum quod albedo et nigredo non habent speciem ex |
| 3478 habitudine ad aliquid exterius, sicut delectatio et tristitia. Unde | |
| 53 | 3479 non est eadem ratio.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 ad 2"><a name="35056"><span class="ref">[35056] Iª-IIae q. 35 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3480 dicendum quod genus sumitur ex materia, ut patet in VIII Metaphys. |
| 3481 In accidentibus autem loco materiae est subiectum. Dictum est autem | |
| 3482 quod delectatio et tristitia contrariantur secundum genus. Et ideo | |
| 3483 in qualibet tristitia est contraria dispositio subiecti | |
| 3484 dispositioni quae est in qualibet delectatione, nam in qualibet | |
| 3485 delectatione appetitus se habet ut acceptans id quod habet; in | |
| 3486 qualibet autem tristitia se habet ut fugiens. Et ideo ex parte | |
| 3487 subiecti quaelibet delectatio est medicina contra quamlibet | |
| 3488 tristitiam, et quaelibet tristitia est impeditiva cuiuslibet | |
| 3489 delectationis, praecipue tamen quando delectatio tristitiae | |
| 53 | 3490 contrariatur etiam secundum speciem.</p><p title="I-II q. 35 a. 4 ad 3"><a name="35057"><span class="ref">[35057] Iª-IIae q. 35 a. 4 ad 3</span></a> Unde patet |
| 28 | 3491 solutio ad tertium. Vel aliter dicendum quod, etsi non omnis |
| 3492 tristitia contrarietur omni delectationi secundum speciem, tamen | |
| 3493 quantum ad effectum contrariantur, nam ex uno confortatur natura | |
| 53 | 3494 animalis, ex alio vero quodammodo molestatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 35 a. 5 arg. 1"><a name="35058"><span class="ref">[35058] Iª-IIae q. 35 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3495 sic proceditur. Videtur quod delectationi contemplationis sit |
| 3496 aliqua tristitia contraria. Dicit enim apostolus, II ad Cor. VII, | |
| 3497 <i>quae secundum Deum est tristitia, poenitentiam in salutem | |
| 3498 stabilem operatur</i>. Sed respicere ad Deum pertinet ad superiorem | |
| 3499 rationem, cuius est contemplationi vacare, secundum Augustinum, in | |
| 3500 XII de Trin. Ergo delectationi contemplationis opponitur | |
| 53 | 3501 tristitia.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 arg. 2"><a name="35059"><span class="ref">[35059] Iª-IIae q. 35 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3502 contrariorum contrarii sunt effectus. Si ergo unum contrariorum |
| 3503 contemplatum est causa delectationis, aliud erit causa tristitiae. | |
| 53 | 3504 Et sic delectationi contemplationis erit tristitia contraria.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 arg. 3"><a name="35060"><span class="ref">[35060] Iª-IIae q. 35 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3505 sicut obiectum delectationis est bonum, ita obiectum tristitiae est |
| 3506 malum. Sed contemplatio potest habere mali rationem, dicit enim | |
| 3507 philosophus, in XII Metaphys., quod quaedam inconveniens est | |
| 3508 meditari. Ergo contemplationis delectationi potest esse contraria | |
| 53 | 3509 tristitia.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 arg. 4"><a name="35061"><span class="ref">[35061] Iª-IIae q. 35 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3510 operatio quaelibet, secundum quod non est impedita, est causa |
| 3511 delectationis, ut dicitur in VII et X Ethic. Sed operatio | |
| 3512 contemplationis potest multipliciter impediri, vel ut totaliter non | |
| 3513 sit, vel ut cum difficultate sit. Ergo in contemplatione potest | |
| 53 | 3514 esse tristitia delectationi contraria.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 arg. 5"><a name="35062"><span class="ref">[35062] Iª-IIae q. 35 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3515 carnis afflictio est causa tristitiae. Sed sicut dicitur Eccle. |
| 3516 ult., <i>frequens meditatio carnis est afflictio</i>. Ergo | |
| 53 | 3517 contemplatio habet tristitiam delectationi contrariam.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 s. c."><a name="35063"><span class="ref">[35063] Iª-IIae q. 35 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3518 est quod dicitur Sap. VIII, <i>non habet amaritudinem conversatio |
| 3519 illius</i> scilicet sapientiae, <i>nec taedium convictus eius; sed | |
| 3520 laetitiam et gaudium</i>. Conversatio autem et convictus sapientiae | |
| 3521 est per contemplationem. Ergo nulla tristitia est quae sit | |
| 53 | 3522 contraria delectationi contemplationis.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 co."><a name="35064"><span class="ref">[35064] Iª-IIae q. 35 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3523 dicendum quod delectatio contemplationis potest intelligi |
| 3524 dupliciter. Uno modo, ita quod contemplatio sit delectationis | |
| 3525 causa, et non obiectum. Et tunc delectatio non est de ipsa | |
| 3526 contemplatione, sed de re contemplata. Contingit autem contemplari | |
| 3527 aliquid nocivum et contristans, sicut et aliquid conveniens et | |
| 3528 delectans. Unde si sic delectatio contemplationis accipiatur, nihil | |
| 3529 prohibet delectationi contemplationis esse tristitiam contrariam. | |
| 3530 Alio modo potest dici delectatio contemplationis, quia contemplatio | |
| 3531 est eius obiectum et causa, puta cum aliquis delectatur de hoc ipso | |
| 3532 quod contemplatur. Et sic, ut dicit Gregorius Nyssenus, <i>ei | |
| 3533 delectationi quae est secundum contemplationem, non opponitur | |
| 3534 aliqua tristitia</i>. Et hoc idem philosophus dicit, in I Topic. et | |
| 3535 in X Ethic. Sed hoc est intelligendum, per se loquendo. Cuius ratio | |
| 3536 est, quia tristitia per se contrariatur delectationi quae est de | |
| 3537 contrario obiecto, sicut delectationi quae est de calore, | |
| 3538 contrariatur tristitia quae est de frigore. Obiecto autem | |
| 3539 contemplationis nihil est contrarium, contrariorum enim rationes, | |
| 3540 secundum quod sunt apprehensae, non sunt contrariae, sed unum | |
| 3541 contrarium est ratio cognoscendi aliud. Unde delectationi quae est | |
| 3542 in contemplando, non potest, per se loquendo, esse aliqua tristitia | |
| 3543 contraria. Sed nec etiam habet tristitiam annexam, sicut corporales | |
| 3544 delectationes, quae sunt ut medicinae quaedam contra aliquas | |
| 3545 molestias, sicut aliquis delectatur in potu ex hoc quod anxiatur | |
| 3546 siti, quando autem iam tota sitis est repulsa, etiam cessat | |
| 3547 delectatio potus. Delectatio enim contemplationis non causatur ex | |
| 3548 hoc quod excluditur aliqua molestia, sed ex hoc quod est secundum | |
| 3549 seipsam delectabilis, non est enim generatio, sed operatio quaedam | |
| 3550 perfecta, ut dictum est. Per accidens autem admiscetur tristitia | |
| 3551 delectationi apprehensionis. Et hoc dupliciter, uno modo, ex parte | |
| 3552 organi; alio modo, ex impedimento apprehensionis. Ex parte quidem | |
| 3553 organi, admiscetur tristitia vel dolor apprehensioni, directe | |
| 3554 quidem in viribus apprehensivis sensitivae partis, quae habent | |
| 3555 organum corporale, vel ex sensibili, quod est contrarium debitae | |
| 3556 complexioni organi, sicut gustus rei amarae et olfactus rei | |
| 3557 foetidae; vel ex continuitate sensibilis convenientis, quod per | |
| 3558 assiduitatem facit superexcrescentiam naturalis habitus, ut supra | |
| 3559 dictum est, et sic redditur apprehensio sensibilis quae prius erat | |
| 3560 delectabilis, taediosa. Sed haec duo directe in contemplatione | |
| 3561 mentis locum non habent, quia mens non habet organum corporale. | |
| 3562 Unde dictum est in auctoritate inducta, quod non habet contemplatio | |
| 3563 mentis nec amaritudinem nec taedium. Sed quia mens humana utitur in | |
| 3564 contemplando viribus apprehensivis sensitivis, in quarum actibus | |
| 3565 accidit lassitudo; ideo indirecte admiscetur aliqua afflictio vel | |
| 3566 dolor contemplationi. Sed neutro modo tristitia contemplationi per | |
| 3567 accidens adiuncta, contrariatur delectationi eius. Nam tristitia | |
| 3568 quae est de impedimento contemplationis, non contrariatur | |
| 3569 delectationi contemplationis, sed magis habet affinitatem et | |
| 3570 convenientiam cum ipsa, ut ex supradictis patet. Tristitia vero vel | |
| 3571 afflictio quae est de lassitudine corporali, non ad idem genus | |
| 3572 refertur, unde est penitus disparata. Et sic manifestum est quod | |
| 3573 delectationi quae est de ipsa contemplatione, nulla tristitia | |
| 3574 contrariatur; nec adiungitur ei aliqua tristitia nisi per | |
| 53 | 3575 accidens.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 ad 1"><a name="35065"><span class="ref">[35065] Iª-IIae q. 35 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3576 ergo dicendum quod illa tristitia quae est secundum Deum, non est |
| 3577 de ipsa contemplatione mentis, sed est de aliquo quod mens | |
| 3578 contemplatur, scilicet de peccato, quod mens considerat ut | |
| 53 | 3579 contrarium dilectioni divinae.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 ad 2"><a name="35066"><span class="ref">[35066] Iª-IIae q. 35 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3580 dicendum quod ea quae sunt contraria in rerum natura, secundum quod |
| 3581 sunt in mente, non habent contrarietatem. Non enim rationes | |
| 3582 contrariorum sunt contrariae, sed magis unum contrarium est ratio | |
| 53 | 3583 cognoscendi aliud. Propter quod est una scientia contrariorum.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 ad 3"><a name="35067"><span class="ref">[35067] Iª-IIae q. 35 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3584 dicendum quod contemplatio, secundum se, nunquam habet rationem |
| 3585 mali, cum contemplatio nihil aliud sit quam consideratio veri, quod | |
| 3586 est bonum intellectus, sed per accidens tantum, inquantum scilicet | |
| 3587 contemplatio vilioris impedit contemplationem melioris; vel ex | |
| 3588 parte rei contemplatae, ad quam inordinatae appetitus | |
| 53 | 3589 afficitur.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 ad 4"><a name="35068"><span class="ref">[35068] Iª-IIae q. 35 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3590 dicendum quod tristitia quae est de impedimento contemplationis, |
| 3591 non contrariatur delectationi contemplationis, sed est ei affinis, | |
| 53 | 3592 ut dictum est.</p><p title="I-II q. 35 a. 5 ad 5"><a name="35069"><span class="ref">[35069] Iª-IIae q. 35 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3593 dicendum quod afflictio carnis per accidens et indirecte se habet |
| 53 | 3594 ad contemplationem mentis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 35 a. 6 arg. 1"><a name="35070"><span class="ref">[35070] Iª-IIae q. 35 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3595 sic proceditur. Videtur quod magis sit fugienda tristitia, quam |
| 3596 delectatio appetenda. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta | |
| 3597 trium quaest., <i>nemo est qui non magis dolorem fugiat, quam | |
| 3598 appetat voluptatem</i>. Illud autem in quo communiter omnia | |
| 3599 consentiunt, videtur esse naturale. Ergo naturale est et conveniens | |
| 53 | 3600 quod plus tristitia fugiatur, quam delectatio appetatur.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 arg. 2"><a name="35071"><span class="ref">[35071] Iª-IIae q. 35 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3601 actio contrarii facit ad velocitatem et intensionem motus, aqua |
| 3602 enim calida citius et fortius congelatur, ut dicit philosophus, in | |
| 3603 libro Meteor. Sed fuga tristitiae est ex contrarietate | |
| 3604 contristantis, appetitus autem delectationis non est ex aliqua | |
| 3605 contrarietate, sed magis procedit ex convenientia delectantis. Ergo | |
| 53 | 3606 maior est fuga tristitiae quam appetitus delectationis.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 arg. 3"><a name="35072"><span class="ref">[35072] Iª-IIae q. 35 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3607 quanto aliquis secundum rationem fortiori passioni repugnat, tanto |
| 3608 laudabilior est et virtuosior, quia virtus est circa difficile et | |
| 3609 bonum, ut dicitur in II Ethic. Sed fortis, qui resistit motui quo | |
| 3610 fugitur dolor, est virtuosior quam temperatus, qui resistit motui | |
| 3611 quo appetitur delectatio, dicit enim philosophus, in II Rhetoric., | |
| 3612 quod fortes et iusti maxime honorantur. Ergo vehementior est motus | |
| 53 | 3613 quo fugitur tristitia, quam motus quo appetitur delectatio.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 s. c."><a name="35073"><span class="ref">[35073] Iª-IIae q. 35 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3614 bonum est fortius quam malum, ut patet per Dionysium, IV cap. de |
| 3615 Div. Nom. Sed delectatio est appetibilis propter bonum, quod est | |
| 3616 eius obiectum, fuga autem tristitiae est propter malum. Ergo | |
| 53 | 3617 fortior est appetitus delectationis quam fuga tristitiae.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 co."><a name="35074"><span class="ref">[35074] Iª-IIae q. 35 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3618 dicendum quod, per se loquendo, appetitus delectationis est fortior |
| 3619 quam fuga tristitiae. Cuius ratio est, quia causa delectationis est | |
| 3620 bonum conveniens, causa autem doloris sive tristitiae est aliquod | |
| 3621 malum repugnans. Contingit autem aliquod bonum esse conveniens | |
| 3622 absque omni dissonantia, non autem potest esse aliquod malum | |
| 3623 totaliter, absque omni convenientia, repugnans. Unde delectatio | |
| 3624 potest esse integra et perfecta, tristitia autem est semper | |
| 3625 secundum partem. Unde naturaliter maior est appetitus delectationis | |
| 3626 quam fuga tristitiae. Alia vero ratio est, quia bonum, quod est | |
| 3627 obiectum delectationis, propter seipsum appetitur, malum autem, | |
| 3628 quod est obiectum tristitiae, est fugiendum inquantum est privatio | |
| 3629 boni. Quod autem est per se, potius est illo quod est per aliud. | |
| 3630 Cuius etiam signum apparet in motibus naturalibus. Nam omnis motus | |
| 3631 naturalis intensior est in fine, cum appropinquat ad terminum suae | |
| 3632 naturae convenientem, quam in principio, cum recedit a termino suae | |
| 3633 naturae non convenienti, quasi natura magis tendat in id quod est | |
| 3634 sibi conveniens, quam fugiat id quod est sibi repugnans. Unde et | |
| 3635 inclinatio appetitivae virtutis, per se loquendo, vehementius | |
| 3636 tendit in delectationem quam fugiat tristitiam. Sed per accidens | |
| 3637 contingit quod tristitiam aliquis magis fugit, quam delectationem | |
| 3638 appetat. Et hoc tripliciter. Primo quidem, ex parte apprehensionis. | |
| 3639 Quia, ut Augustinus dicit, X de Trin., <i>amor magis sentitur, cum | |
| 3640 eum prodit indigentia</i>. Ex indigentia autem amati procedit | |
| 3641 tristitia, quae est ex amissione alicuius boni amati, vel ex | |
| 3642 incursu alicuius mali contrarii. Delectatio autem non habet | |
| 3643 indigentiam boni amati, sed quiescit in eo iam adepto. Cum igitur | |
| 3644 amor sit causa delectationis et tristitiae, tanto magis fugitur | |
| 3645 tristitia, quanto magis sentitur amor ex eo quod contrariatur | |
| 3646 amori. Secundo, ex parte causae contristantis, vel dolorem | |
| 3647 inferentis, quae repugnat bono magis amato quam sit bonum illud in | |
| 3648 quo delectamur. Magis enim amamus consistentiam corporis naturalem, | |
| 3649 quam delectationem cibi. Et ideo timore doloris qui provenit ex | |
| 3650 flagellis vel aliis huiusmodi, quae contrariantur bonae | |
| 3651 consistentiae corporis, dimittimus delectationem ciborum vel | |
| 3652 aliorum huiusmodi. Tertio, ex parte effectus, inquantum scilicet | |
| 53 | 3653 tristitia impedit non unam tantum delectationem, sed omnes.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 ad 1"><a name="35075"><span class="ref">[35075] Iª-IIae q. 35 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3654 ergo dicendum quod illud quod Augustinus dicit, quod <i>dolor magis |
| 3655 fugitur quam voluptas appetatur</i>, est verum per accidens, et non | |
| 3656 per se. Et hoc patet ex eo quod subdit, <i>quandoquidem videmus | |
| 3657 etiam immanissimas bestias a maximis voluptatibus absterreri | |
| 53 | 3658 dolorum metu</i>, qui contrariatur vitae, quae maxime amatur.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 ad 2"><a name="35076"><span class="ref">[35076] Iª-IIae q. 35 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3659 dicendum quod aliter est in motu qui est ab interiori, et aliter in |
| 3660 motu qui est ab exteriori. Motus enim qui est ab interiori, magis | |
| 3661 tendit in id quod est conveniens, quam recedat a contrario, sicut | |
| 3662 supra dictum est de motu naturali. Sed motus qui est ab extrinseco, | |
| 3663 intenditur ex ipsa contrarietate, quia unumquodque suo modo nititur | |
| 3664 ad resistendum contrario, sicut ad conservationem sui ipsius. Unde | |
| 3665 motus violentus intenditur in principio, et remittitur in fine. | |
| 3666 Motus autem appetitivae partis est ab intrinseco, cum sit ab anima | |
| 3667 ad res. Et ideo, per se loquendo, magis appetitur delectatio quam | |
| 3668 fugiatur tristitia. Sed motus sensitivae partis est ab exteriori, | |
| 3669 quasi a rebus ad animam. Unde magis sentitur quod est magis | |
| 3670 contrarium. Et sic etiam per accidens, inquantum sensus requiritur | |
| 3671 ad delectationem et tristitiam, magis fugitur tristitia quam | |
| 53 | 3672 delectatio appetatur.</p><p title="I-II q. 35 a. 6 ad 3"><a name="35077"><span class="ref">[35077] Iª-IIae q. 35 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3673 dicendum quod fortis non laudatur ex eo quod secundum rationem non |
| 3674 vincitur a dolore vel tristitia quacumque, sed ea quae consistit in | |
| 3675 periculis mortis. Quae quidem tristitia magis fugitur quam | |
| 3676 appetatur delectatio ciborum vel venereorum, circa quam est | |
| 3677 temperantia, sicut vita magis amatur quam cibus vel coitus. Sed | |
| 3678 temperatus magis laudatur ex hoc quod non prosequitur delectationes | |
| 3679 tactus, quam ex hoc quod non fugit tristitias contrarias, ut patet | |
| 53 | 3680 in III Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 35 a. 7 arg. 1"><a name="35078"><span class="ref">[35078] Iª-IIae q. 35 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3681 sic proceditur. Videtur quod dolor exterior sit maior quam dolor |
| 3682 cordis interior. Dolor enim exterior causatur ex causa repugnante | |
| 3683 bonae consistentiae corporis, in quo est vita, dolor autem interior | |
| 3684 causatur ex aliqua imaginatione mali. Cum ergo vita magis ametur | |
| 3685 quam imaginatum bonum, videtur, secundum praedicta, quod dolor | |
| 53 | 3686 exterior sit maior quam dolor interior.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 arg. 2"><a name="35079"><span class="ref">[35079] Iª-IIae q. 35 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3687 res magis movet quam rei similitudo. Sed dolor exterior provenit ex |
| 3688 reali coniunctione alicuius contrarii, dolor autem interior ex | |
| 3689 similitudine contrarii apprehensa. Ergo maior est dolor exterior | |
| 53 | 3690 quam dolor interior.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 arg. 3"><a name="35080"><span class="ref">[35080] Iª-IIae q. 35 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3691 causa ex effectu cognoscitur. Sed dolor exterior habet fortiores |
| 3692 effectus, facilius enim homo moritur propter dolores exteriores | |
| 3693 quam propter dolorem interiorem. Ergo exterior dolor est maior, et | |
| 53 | 3694 magis fugitur, quam dolor interior.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 s. c."><a name="35081"><span class="ref">[35081] Iª-IIae q. 35 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3695 est quod dicitur Eccli. XXV, <i>omnis plaga tristitia cordis est, |
| 3696 et omnis malitia nequitia mulieris</i>. Ergo, sicut nequitia | |
| 3697 mulieris alias nequitias superat, ut ibi intenditur; ita tristitia | |
| 53 | 3698 cordis omnem plagam exteriorem excedit.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 co."><a name="35082"><span class="ref">[35082] Iª-IIae q. 35 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3699 dicendum quod dolor interior et exterior in uno conveniunt, et in |
| 3700 duobus differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod uterque est motus | |
| 3701 appetitivae virtutis, ut supra dictum est. Differunt autem secundum | |
| 3702 illa duo quae ad tristitiam et delectationem requiruntur, scilicet | |
| 3703 secundum causam, quae est bonum vel malum coniunctum; et secundum | |
| 3704 apprehensionem. Causa enim doloris exterioris est malum coniunctum | |
| 3705 quod repugnat corpori, causa autem interioris doloris est malum | |
| 3706 coniunctum quod repugnat appetitui. Dolor etiam exterior sequitur | |
| 3707 apprehensionem sensus, et specialiter tactus, dolor autem interior | |
| 3708 sequitur apprehensionem interiorem, imaginationis scilicet vel | |
| 3709 etiam rationis. Si ergo comparatur causa interioris doloris ad | |
| 3710 causam exterioris, una per se pertinet ad appetitum, cuius est | |
| 3711 uterque dolor, alia vero per aliud. Nam dolor interior est ex hoc | |
| 3712 quod aliquid repugnat ipsi appetitui, exterior autem dolor, ex hoc | |
| 3713 quod repugnat appetitui quia repugnat corpori. Semper autem quod | |
| 3714 est per se, prius est eo quod est per aliud. Unde ex parte ista, | |
| 3715 dolor interior praeeminet dolori exteriori. Similiter etiam ex | |
| 3716 parte apprehensionis. Nam apprehensio rationis et imaginationis | |
| 3717 altior est quam apprehensio sensu tactus. Unde simpliciter et per | |
| 3718 se loquendo, dolor interior potior est quam dolor exterior. Cuius | |
| 3719 signum est, quod etiam dolores exteriores aliquis voluntarie | |
| 3720 suscipit, ut evitet interiorem dolorem. Et inquantum non repugnat | |
| 3721 dolor exterior interiori appetitui, fit quodammodo delectabilis et | |
| 3722 iucundus interiori gaudio. Quandoque tamen dolor exterior est cum | |
| 3723 interiori dolore, et tunc dolor augetur. Non solum enim interior | |
| 3724 dolor est maior quam exterior, sed etiam universalior. Quidquid | |
| 3725 enim est repugnans corpori, potest esse repugnans interiori | |
| 3726 appetitui; et quidquid apprehenditur sensu, potest apprehendi | |
| 3727 imaginatione et ratione; sed non convertitur. Et ideo signanter in | |
| 3728 auctoritate adducta dicitur, omnis plaga tristitia cordis est, quia | |
| 3729 etiam dolores exteriorum plagarum sub interiori cordis tristitia | |
| 53 | 3730 comprehenduntur.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 ad 1"><a name="35083"><span class="ref">[35083] Iª-IIae q. 35 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3731 ergo dicendum quod dolor interior potest etiam esse de his quae |
| 3732 contrariantur vitae. Et sic comparatio doloris interioris ad | |
| 3733 exteriorem non est accipienda secundum diversa mala quae sunt causa | |
| 3734 doloris, sed secundum diversam comparationem huius causae doloris | |
| 53 | 3735 ad appetitum.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 ad 2"><a name="35084"><span class="ref">[35084] Iª-IIae q. 35 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3736 dicendum quod tristitia interior non procedit ex similitudine rei |
| 3737 apprehensa, sicut ex causa, non enim homo tristatur interius de | |
| 3738 ipsa similitudine apprehensa, sed de re cuius est similitudo. Quae | |
| 3739 quidem res tanto perfectius apprehenditur per aliquam | |
| 3740 similitudinem, quanto similitudo est magis immaterialis et | |
| 3741 abstracta. Et ideo dolor interior, per se loquendo, est maior, | |
| 3742 tanquam de maiori malo existens; propter hoc quod interiori | |
| 53 | 3743 apprehensione magis cognoscitur malum.</p><p title="I-II q. 35 a. 7 ad 3"><a name="35085"><span class="ref">[35085] Iª-IIae q. 35 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3744 dicendum quod immutationes corporales magis causantur ex dolore |
| 3745 exteriori, tum quia causa doloris exterioris est corrumpens | |
| 3746 coniunctum corporaliter, quod exigit apprehensio tactus. Tum etiam | |
| 3747 quia sensus exterior est magis corporalis quam sensus interior, | |
| 3748 sicut et appetitus sensitivus quam intellectivus. Et propter hoc, | |
| 3749 ut supra dictum est, ex motu appetitus sensitivi magis corpus | |
| 3750 immutatur. Et similiter ex dolore exteriori, magis quam ex dolore | |
| 53 | 3751 interiori.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 35 a. 8 arg. 1"><a name="35086"><span class="ref">[35086] Iª-IIae q. 35 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3752 sic proceditur. Videtur quod Damascenus inconvenienter quatuor |
| 3753 tristitiae species assignet, quae sunt acedia, achthos (vel | |
| 3754 anxietas secundum Gregorium Nyssenum), misericordia et invidia. | |
| 3755 Tristitia enim delectationi opponitur. Sed delectationis non | |
| 3756 assignantur aliquae species. Ergo nec tristitiae species debent | |
| 53 | 3757 assignari.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 arg. 2"><a name="35087"><span class="ref">[35087] Iª-IIae q. 35 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3758 poenitentia est quaedam species tristitiae. Similiter etiam Nemesis |
| 3759 et zelus, ut dicit philosophus, II Rhetoric. Quae quidem sub his | |
| 3760 speciebus non comprehenduntur. Ergo insufficiens est eius praedicta | |
| 53 | 3761 divisio.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 arg. 3"><a name="35088"><span class="ref">[35088] Iª-IIae q. 35 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3762 omnis divisio debet esse per opposita. Sed praedicta non habent |
| 3763 oppositionem ad invicem. Nam secundum Gregorium <i>acedia est | |
| 3764 tristitia vocem amputans; anxietas vero est tristitia aggravans; | |
| 3765 invidia vero est tristitia in alienis bonis; misericordia autem est | |
| 3766 tristitia in alienis malis</i>. Contingit autem aliquem tristari et | |
| 3767 de alienis malis, et de alienis bonis et simul cum hoc interius | |
| 3768 aggravari, et exterius vocem amittere. Ergo praedicta divisio non | |
| 53 | 3769 est conveniens.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 s. c."><a name="35089"><span class="ref">[35089] Iª-IIae q. 35 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3770 est auctoritas utriusque, scilicet Gregorii Nysseni et |
| 53 | 3771 Damasceni.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 co."><a name="35090"><span class="ref">[35090] Iª-IIae q. 35 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3772 dicendum quod ad rationem speciei pertinet quod se habeat ex |
| 3773 additione ad genus. Sed generi potest aliquid addi dupliciter. Uno | |
| 3774 modo, quod per se ad ipsum pertinet, et virtute continetur in ipso, | |
| 3775 sicut rationale additur animali. Et talis additio facit veras | |
| 3776 species alicuius generis, ut per philosophum patet, in VII et VIII | |
| 3777 Metaphys. Aliquid vero additur generi quasi aliquid extraneum a | |
| 3778 ratione ipsius, sicut si album animali addatur, vel aliquid | |
| 3779 huiusmodi. Et talis additio non facit veras species generis, | |
| 3780 secundum quod communiter loquimur de genere et speciebus. Interdum | |
| 3781 tamen dicitur aliquid esse species alicuius generis propter hoc | |
| 3782 quod habet aliquid extraneum ad quod applicatur generis ratio, | |
| 3783 sicut carbo et flamma dicuntur esse species ignis, propter | |
| 3784 applicationem naturae ignis ad materiam alienam. Et simili modo | |
| 3785 loquendi dicuntur astrologia et perspectiva species mathematicae, | |
| 3786 inquantum principia mathematica applicantur ad materiam naturalem. | |
| 3787 Et hoc modo loquendi assignantur hic species tristitiae, per | |
| 3788 applicationem rationis tristitiae ad aliquid extraneum. Quod quidem | |
| 3789 extraneum accipi potest vel ex parte causae, obiecti; vel ex parte | |
| 3790 effectus. Proprium enim obiectum tristitiae est proprium malum. | |
| 3791 Unde extraneum obiectum tristitiae accipi potest vel secundum | |
| 3792 alterum tantum, quia scilicet est malum, sed non proprium, et sic | |
| 3793 est misericordia, quae est tristitia de alieno malo, inquantum | |
| 3794 tamen aestimatur ut proprium. Vel quantum ad utrumque, quia neque | |
| 3795 est de proprio, neque de malo, sed de bono alieno, inquantum tamen | |
| 3796 bonum alienum aestimatur ut proprium malum, et sic est invidia. | |
| 3797 Proprius autem effectus tristitiae consistit in quadam fuga | |
| 3798 appetitus. Unde extraneum circa effectum tristitiae, potest accipi | |
| 3799 quantum ad alterum tantum, quia scilicet tollitur fuga, et sic est | |
| 3800 anxietas quae sic aggravat animum, ut non appareat aliquod | |
| 3801 refugium, unde alio nomine dicitur angustia. Si vero intantum | |
| 3802 procedat talis aggravatio, ut etiam exteriora membra immobilitet ab | |
| 3803 opere, quod pertinet ad acediam; sic erit extraneum quantum ad | |
| 3804 utrumque, quia nec est fuga, nec est in appetitu. Ideo autem | |
| 3805 specialiter acedia dicitur vocem amputare, quia vox inter omnes | |
| 3806 exteriores motus magis exprimit interiorem conceptum et affectum, | |
| 3807 non solum in hominibus, sed etiam in aliis animalibus, ut dicitur | |
| 53 | 3808 in I Polit.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 ad 1"><a name="35091"><span class="ref">[35091] Iª-IIae q. 35 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3809 ergo dicendum quod delectatio causatur ex bono, quod uno modo |
| 3810 dicitur. Et ideo delectationis non assignantur tot species sicut | |
| 3811 tristitiae, quae causatur ex malo, quod multifariam contingit, ut | |
| 53 | 3812 dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 ad 2"><a name="35092"><span class="ref">[35092] Iª-IIae q. 35 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3813 dicendum quod poenitentia est de malo proprio, quod per se est |
| 3814 obiectum tristitiae. Unde non pertinet ad has species. Zelus vero | |
| 53 | 3815 et Nemesis sub invidia continentur, ut infra patebit.</p><p title="I-II q. 35 a. 8 ad 3"><a name="35093"><span class="ref">[35093] Iª-IIae q. 35 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3816 dicendum quod divisio ista non sumitur secundum oppositiones |
| 3817 specierum, sed secundum diversitatem extraneorum ad quae trahitur | |
| 53 | 3818 ratio tristitiae, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q36"><h2>Quaestio 36</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 36 pr."><a name="35094"><span class="ref">[35094] |
| 3819 Iª-IIae q. 36 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 3820 causis tristitiae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 3821 causa doloris sit bonum amissum, vel magis malum coniunctum. | |
| 3822 Secundo, utrum concupiscentia sit causa doloris. Tertio, utrum | |
| 3823 appetitus unitatis sit causa doloris. Quarto, utrum potestas cui | |
| 53 | 3824 resisti non potest, sit causa doloris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 36 a. 1 arg. 1"><a name="35095"><span class="ref">[35095] Iª-IIae q. 36 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3825 sic proceditur. Videtur quod bonum amissum sit magis causa doloris |
| 3826 quam malum coniunctum. Dicit enim Augustinus, in libro de octo | |
| 3827 quaestionibus Dulcitii, dolorem esse de amissione bonorum | |
| 3828 temporalium. Eadem ergo ratione, quilibet dolor ex amissione | |
| 53 | 3829 alicuius boni contingit.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 arg. 2"><a name="35096"><span class="ref">[35096] Iª-IIae q. 36 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3830 supra dictum est quod dolor qui delectationi contrariatur, est de |
| 3831 eodem de quo est delectatio. Sed delectatio est de bono, sicut | |
| 3832 supra dictum est. Ergo dolor est principaliter de amissione | |
| 53 | 3833 boni.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 arg. 3"><a name="35097"><span class="ref">[35097] Iª-IIae q. 36 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3834 secundum Augustinum, XIV de Civ. Dei, amor est causa tristitiae, |
| 3835 sicut et aliarum affectionum animae. Sed obiectum amoris est bonum. | |
| 3836 Ergo dolor vel tristitia magis respicit bonum amissum quam malum | |
| 53 | 3837 coniunctum.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 s. c."><a name="35098"><span class="ref">[35098] Iª-IIae q. 36 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3838 est quod Damascenus dicit, in II libro, quod <i>expectatum malum |
| 53 | 3839 timorem constituit, praesens vero tristitiam</i>.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 co."><a name="35099"><span class="ref">[35099] Iª-IIae q. 36 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3840 dicendum quod, si hoc modo se haberent privationes in apprehensione |
| 3841 animae, sicut se habent in ipsis rebus, ista quaestio nullius | |
| 3842 momenti esse videretur. Malum enim, ut in primo libro habitum est, | |
| 3843 est privatio boni, privatio autem, in rerum natura, nihil est aliud | |
| 3844 quam carentia oppositi habitus, secundum hoc ergo, idem esset | |
| 3845 tristari de bono amisso, et de malo habito. Sed tristitia est motus | |
| 3846 appetitus apprehensionem sequentis. In apprehensione autem ipsa | |
| 3847 privatio habet rationem cuiusdam entis, unde dicitur ens rationis. | |
| 3848 Et sic malum, cum sit privatio, se habet per modum contrarii. Et | |
| 3849 ideo, quantum ad motum appetitivum, differt utrum respiciat | |
| 3850 principalius malum coniunctum, vel bonum amissum. Et quia motus | |
| 3851 appetitus animalis hoc modo se habet in operibus animae, sicut | |
| 3852 motus naturalis in rebus naturalibus; ex consideratione naturalium | |
| 3853 motuum veritas accipi potest. Si enim accipiamus in motibus | |
| 3854 naturalibus accessum et recessum, accessus per se respicit id quod | |
| 3855 est conveniens naturae; recessus autem per se respicit id quod est | |
| 3856 contrarium; sicut grave per se recedit a loco superiori, accedit | |
| 3857 autem naturaliter ad locum inferiorem. Sed si accipiamus causam | |
| 3858 utriusque motus, scilicet gravitatem, ipsa gravitas per prius | |
| 3859 inclinat ad locum deorsum, quam retrahat a loco sursum, a quo | |
| 3860 recedit ut deorsum tendat. Sic igitur, cum tristitia in motibus | |
| 3861 appetitivis se habeat per modum fugae vel recessus, delectatio | |
| 3862 autem per modum prosecutionis vel accessus; sicut delectatio per | |
| 3863 prius respicit bonum adeptum, quasi proprium obiectum, ita | |
| 3864 tristitia respicit malum coniunctum. Sed causa delectationis et | |
| 3865 tristitiae, scilicet amor, per prius respicit bonum quam malum. Sic | |
| 3866 ergo eo modo quo obiectum est causa passionis, magis proprie est | |
| 3867 causa tristitiae vel doloris malum coniunctum, quam bonum | |
| 53 | 3868 amissum.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 ad 1"><a name="35100"><span class="ref">[35100] Iª-IIae q. 36 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3869 ergo dicendum quod ipsa amissio boni apprehenditur sub ratione |
| 3870 mali, sicut et amissio mali apprehenditur sub ratione boni. Et ideo | |
| 3871 Augustinus dicit dolorem provenire ex amissione temporalium | |
| 53 | 3872 bonorum.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 ad 2"><a name="35101"><span class="ref">[35101] Iª-IIae q. 36 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3873 dicendum quod delectatio et dolor ei contrarius respiciunt idem, |
| 3874 sed sub contraria ratione, nam si delectatio est de praesentia | |
| 3875 alicuius, tristitia est de absentia eiusdem. In uno autem | |
| 3876 contrariorum includitur privatio alterius, ut patet in X Metaphys. | |
| 3877 Et inde est quod tristitia quae est de contrario, est quodammodo de | |
| 53 | 3878 eodem sub contraria ratione.</p><p title="I-II q. 36 a. 1 ad 3"><a name="35102"><span class="ref">[35102] Iª-IIae q. 36 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3879 dicendum quod, quando ex una causa proveniunt multi motus, non |
| 3880 oportet quod omnes principalius respiciant illud quod principalius | |
| 3881 respicit causa, sed primus tantum. Unusquisque autem aliorum | |
| 3882 principalius respicit illud quod est ei conveniens secundum | |
| 53 | 3883 propriam rationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 36 a. 2 arg. 1"><a name="35103"><span class="ref">[35103] Iª-IIae q. 36 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3884 sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non sit causa doloris |
| 3885 seu tristitiae. Tristitia enim per se respicit malum, ut dictum | |
| 3886 est. Concupiscentia autem est motus quidam appetitus in bonum. | |
| 3887 Motus autem qui est in unum contrarium, non est causa motus qui | |
| 3888 respicit aliud contrarium. Ergo concupiscentia non est causa | |
| 53 | 3889 doloris.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 arg. 2"><a name="35104"><span class="ref">[35104] Iª-IIae q. 36 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3890 dolor, secundum Damascenum, est de praesenti, concupiscentia autem |
| 53 | 3891 est de futuro. Ergo concupiscentia non est causa doloris.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 arg. 3"><a name="35105"><span class="ref">[35105] Iª-IIae q. 36 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3892 id quod est per se delectabile, non est causa doloris. Sed |
| 3893 concupiscentia est secundum seipsam delectabilis, ut philosophus | |
| 3894 dicit, in I Rhetoric. Ergo concupiscentia non est causa doloris seu | |
| 53 | 3895 tristitiae.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 s. c."><a name="35106"><span class="ref">[35106] Iª-IIae q. 36 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3896 est quod Augustinus dicit, in Enchirid., <i>subintrantibus |
| 3897 ignorantia agendarum rerum, et concupiscentia noxiarum, comites | |
| 3898 subinferuntur error et dolor</i>. Sed ignorantia est causa erroris. | |
| 53 | 3899 Ergo concupiscentia est causa doloris.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 co."><a name="35107"><span class="ref">[35107] Iª-IIae q. 36 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3900 dicendum quod tristitia est motus quidam appetitus animalis. Motus |
| 3901 autem appetitivus habet, sicut dictum est, similitudinem appetitus | |
| 3902 naturalis. Cuius duplex causa assignari potest, una per modum | |
| 3903 finis; alia sicut unde est principium motus. Sicut descensionis | |
| 3904 corporis gravis causa sicut finis, est locus deorsum, principium | |
| 3905 autem motus est inclinatio naturalis, quae est ex gravitate. Causa | |
| 3906 autem motus appetitivi per modum finis, est eius obiectum. Et sic | |
| 3907 supra dictum est quod causa doloris seu tristitiae est malum | |
| 3908 coniunctum. Causa autem sicut unde est principium talis motus, est | |
| 3909 interior inclinatio appetitus. Qui quidem per prius inclinatur ad | |
| 3910 bonum; et ex consequenti ad repudiandum malum contrarium. Et ideo | |
| 3911 huiusmodi motus appetitivi primum principium est amor, qui est | |
| 3912 prima inclinatio appetitus ad bonum consequendum, secundum autem | |
| 3913 principium est odium, quod est inclinatio prima appetitus ad malum | |
| 3914 fugiendum. Sed quia concupiscentia vel cupiditas est primus | |
| 3915 effectus amoris, quo maxime delectamur, ut supra dictum est; ideo | |
| 3916 frequenter Augustinus cupiditatem vel concupiscentiam pro amore | |
| 3917 ponit, ut etiam supra dictum est. Et hoc modo concupiscentiam dicit | |
| 3918 esse universalem causam doloris. Sed ipsa concupiscentia, secundum | |
| 3919 propriam rationem considerata, est interdum causa doloris. Omne | |
| 3920 enim quod impedit motum ne perveniat ad terminum, est contrarium | |
| 3921 motui. Illud autem quod est contrarium motui appetitus, est | |
| 3922 contristans. Et sic per consequens concupiscentia fit causa | |
| 3923 tristitiae, inquantum de retardatione boni concupiti, vel totali | |
| 3924 ablatione, tristamur. Universalis autem causa doloris esse non | |
| 3925 potest, quia magis dolemus de subtractione bonorum praesentium, in | |
| 53 | 3926 quibus iam delectamur, quam futurorum, quae concupiscimus.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 ad 1"><a name="35108"><span class="ref">[35108] Iª-IIae q. 36 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3927 ergo dicendum quod inclinatio appetitus ad bonum consequendum, est |
| 3928 causa inclinationis appetitus ad malum fugiendum, sicut dictum est. | |
| 3929 Et ex hoc contingit quod motus appetitivi qui respiciunt bonum, | |
| 53 | 3930 ponuntur causa motuum appetitus qui respiciunt malum.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 ad 2"><a name="35109"><span class="ref">[35109] Iª-IIae q. 36 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3931 dicendum quod illud quod concupiscitur, etsi realiter sit futurum, |
| 3932 est tamen quodammodo praesens, inquantum speratur. Vel potest dici | |
| 3933 quod, licet ipsum bonum concupitum sit futurum, tamen impedimentum | |
| 53 | 3934 praesentialiter apponitur, quod dolorem causat.</p><p title="I-II q. 36 a. 2 ad 3"><a name="35110"><span class="ref">[35110] Iª-IIae q. 36 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3935 dicendum quod concupiscentia est delectabilis, quandiu manet spes |
| 3936 adipiscendi quod concupiscitur. Sed, subtracta spe per impedimentum | |
| 53 | 3937 appositum, concupiscentia dolorem causat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 36 a. 3 arg. 1"><a name="35111"><span class="ref">[35111] Iª-IIae q. 36 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3938 sic proceditur. Videtur quod appetitus unitatis non sit causa |
| 3939 doloris. Dicit enim philosophus, in X Ethic., quod haec opinio, | |
| 3940 quae posuit repletionem esse causam delectationis, et incisionem | |
| 3941 causam tristitiae, videtur esse facta ex delectationibus et | |
| 3942 tristitiis quae sunt circa cibum. Sed non omnis delectatio vel | |
| 3943 tristitia est huiusmodi. Ergo appetitus unitatis non est causa | |
| 3944 universalis doloris, cum repletio ad unitatem pertineat, incisio | |
| 53 | 3945 vero multitudinem inducat.</p><p title="I-II q. 36 a. 3 arg. 2"><a name="35112"><span class="ref">[35112] Iª-IIae q. 36 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3946 quaelibet separatio unitati opponitur. Si ergo dolor causaretur ex |
| 3947 appetitu unitatis, nulla separatio esset delectabilis. Quod patet | |
| 53 | 3948 esse falsum in separatione omnium superfluorum.</p><p title="I-II q. 36 a. 3 arg. 3"><a name="35113"><span class="ref">[35113] Iª-IIae q. 36 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3949 eadem ratione appetimus coniunctionem boni, et remotionem mali. Sed |
| 3950 sicut coniunctio pertinet ad unitatem, cum sit unio quaedam; ita | |
| 3951 separatio est contrarium unitati. Ergo appetitus unitatis non magis | |
| 53 | 3952 debet poni causa doloris quam appetitus separationis.</p><p title="I-II q. 36 a. 3 s. c."><a name="35114"><span class="ref">[35114] Iª-IIae q. 36 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3953 est quod Augustinus dicit, in III de libero arbitrio, <i>quod ex |
| 3954 dolore quem bestiae sentiunt, satis apparet in regendis | |
| 3955 animandisque suis corporibus, quam sint animae appetentes unitatis. | |
| 3956 Quid enim est aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel | |
| 53 | 3957 corruptionis impatiens?</i></p><p title="I-II q. 36 a. 3 co."><a name="35115"><span class="ref">[35115] Iª-IIae q. 36 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3958 dicendum quod eo modo quo concupiscentia vel cupiditas boni est |
| 3959 causa doloris, etiam appetitus unitatis, vel amor, causa doloris | |
| 3960 ponendus est. Bonum enim uniuscuiusque rei in quadam unitate | |
| 3961 consistit, prout scilicet unaquaeque res habet in se unita illa ex | |
| 3962 quibus consistit eius perfectio, unde et Platonici posuerunt unum | |
| 3963 esse principium, sicut et bonum. Unde naturaliter unumquodque | |
| 3964 appetit unitatem, sicut et bonitatem. Et propter hoc, sicut amor | |
| 3965 vel appetitus boni est causa doloris, ita etiam amor vel appetitus | |
| 53 | 3966 unitatis.</p><p title="I-II q. 36 a. 3 ad 1"><a name="35116"><span class="ref">[35116] Iª-IIae q. 36 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3967 ergo dicendum quod non omnis unio perficit rationem boni, sed solum |
| 3968 illa a qua dependet esse perfectum rei. Et propter hoc etiam, non | |
| 3969 cuiuslibet appetitus unitatis est causa doloris vel tristitiae, ut | |
| 3970 quidam opinabantur. Quorum opinionem ibi philosophus excludit per | |
| 3971 hoc, quod quaedam repletiones non sunt delectabiles, sicut repleti | |
| 3972 cibis non delectantur in ciborum sumptione. Talis enim repletio, | |
| 3973 sive unio, magis repugnaret ad perfectum esse, quam ipsum | |
| 3974 constitueret. Unde dolor non causatur ex appetitu cuiuslibet | |
| 53 | 3975 unitatis, sed eius in qua consistit perfectio naturae.</p><p title="I-II q. 36 a. 3 ad 2"><a name="35117"><span class="ref">[35117] Iª-IIae q. 36 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3976 dicendum quod separatio potest esse delectabilis, vel inquantum |
| 3977 removetur illud quod est contrarium perfectioni rei, vel inquantum | |
| 3978 separatio habet aliquam unionem adiunctam, puta sensibilis ad | |
| 53 | 3979 sensum.</p><p title="I-II q. 36 a. 3 ad 3"><a name="35118"><span class="ref">[35118] Iª-IIae q. 36 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3980 dicendum quod separatio nocivorum et corrumpentium appetitur, |
| 3981 inquantum tollunt debitam unitatem. Unde appetitus huiusmodi | |
| 3982 separationis non est prima causa doloris, sed magis appetitus | |
| 53 | 3983 unitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 36 a. 4 arg. 1"><a name="35119"><span class="ref">[35119] Iª-IIae q. 36 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3984 sic proceditur. Videtur quod potestas maior non debeat poni causa |
| 3985 doloris. Quod enim est in potestate agentis, nondum est praesens, | |
| 3986 sed futurum. Dolor autem est de malo praesenti. Ergo potestas maior | |
| 53 | 3987 non est causa doloris.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 arg. 2"><a name="35120"><span class="ref">[35120] Iª-IIae q. 36 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3988 nocumentum illatum est causa doloris. Sed nocumentum potest inferri |
| 3989 etiam a potestate minore. Ergo potestas maior non debet poni causa | |
| 53 | 3990 doloris.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 arg. 3"><a name="35121"><span class="ref">[35121] Iª-IIae q. 36 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3991 causae appetitivorum motuum sunt interiores inclinationes animae. |
| 3992 Potestas autem maior est aliquid exterius. Ergo non debet poni | |
| 53 | 3993 causa doloris.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 s. c."><a name="35122"><span class="ref">[35122] Iª-IIae q. 36 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3994 est quod Augustinus dicit, in libro de natura boni, <i>in animo |
| 3995 dolorem facit voluntas resistens potestati maiori; in corpore | |
| 53 | 3996 dolorem facit sensus resistens corpori potentiori</i>.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 co."><a name="35123"><span class="ref">[35123] Iª-IIae q. 36 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3997 dicendum quod, sicut supra dictum est, malum coniunctum est causa |
| 3998 doloris vel tristitiae per modum obiecti. Id ergo quod est causa | |
| 3999 coniunctionis mali, debet poni causa doloris vel tristitiae. | |
| 4000 Manifestum est autem hoc esse contra inclinationem appetitus, ut | |
| 4001 malo praesentialiter inhaereat. Quod autem est contra inclinationem | |
| 4002 alicuius, nunquam advenit ei nisi per actionem alicuius fortioris. | |
| 4003 Et ideo potestas maior ponitur esse causa doloris ab Augustino. Sed | |
| 4004 sciendum est quod, si potestas fortior intantum invalescat quod | |
| 4005 mutet contrariam inclinationem in inclinationem propriam, iam non | |
| 4006 erit aliqua repugnantia vel violentia, sicut quando agens fortius, | |
| 4007 corrumpendo corpus grave, aufert ei inclinationem qua tendit | |
| 4008 deorsum; et tunc ferri sursum non est ei violentum, sed naturale. | |
| 4009 Sic igitur si aliqua potestas maior intantum invalescat quod | |
| 4010 auferat inclinationem voluntatis vel appetitus sensitivi, ex ea non | |
| 4011 sequitur dolor vel tristitia, sed tunc solum sequitur, quando | |
| 4012 remanet inclinatio appetitus in contrarium. Et inde est quod | |
| 4013 Augustinus dicit quod voluntas resistens potestati fortiori, causat | |
| 4014 dolorem, si enim non resisteret, sed cederet consentiendo, non | |
| 53 | 4015 sequeretur dolor, sed delectatio.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 ad 1"><a name="35124"><span class="ref">[35124] Iª-IIae q. 36 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4016 ergo dicendum quod maior potestas dolorem causat, non secundum quod |
| 4017 est agens in potentia, sed secundum quod est agens actu, dum | |
| 53 | 4018 scilicet facit coniunctionem mali corruptivi.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 ad 2"><a name="35125"><span class="ref">[35125] Iª-IIae q. 36 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4019 dicendum quod nihil prohibet aliquam potestatem quae non est maior |
| 4020 simpliciter, esse maiorem quantum ad aliquid. Et secundum hoc, | |
| 4021 aliquod nocumentum inferre potest. Si autem nullo modo maior esset, | |
| 4022 nullo modo posset nocere. Unde non posset causam doloris | |
| 53 | 4023 inferre.</p><p title="I-II q. 36 a. 4 ad 3"><a name="35126"><span class="ref">[35126] Iª-IIae q. 36 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4024 dicendum quod exteriora agentia possunt esse causa motuum |
| 4025 appetitivorum, inquantum causant praesentiam obiecti. Et hoc modo | |
| 53 | 4026 potestas maior ponitur causa doloris.</p></div></div><div class="q" id="q37"><h2>Quaestio 37</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 37 pr."><a name="35127"><span class="ref">[35127] |
| 4027 Iª-IIae q. 37 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 4028 effectibus doloris vel tristitiae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 4029 Primo, utrum dolor auferat facultatem addiscendi. Secundo, utrum | |
| 4030 aggravatio animi sit effectus tristitiae vel doloris. Tertio, utrum | |
| 4031 tristitia vel dolor debilitet omnem operationem. Quarto, utrum | |
| 53 | 4032 tristitia noceat corpori magis quam aliae passiones animae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 37 a. 1 arg. 1"><a name="35128"><span class="ref">[35128] Iª-IIae q. 37 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4033 sic proceditur. Videtur quod dolor non auferat facultatem |
| 4034 addiscendi. Dicitur enim Isaiae XXVI, <i>cum feceris iudicia tua in | |
| 4035 terra, iustitiam discent omnes habitatores orbis</i>. Et infra, | |
| 4036 <i>in tribulatione murmuris doctrina tua eis</i>, sed ex iudiciis | |
| 4037 Dei, et tribulatione, sequitur dolor seu tristitia in cordibus | |
| 4038 hominum. Ergo dolor vel tristitia non tollit, sed magis auget | |
| 53 | 4039 facultatem addiscendi.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 arg. 2"><a name="35129"><span class="ref">[35129] Iª-IIae q. 37 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4040 Isaiae XXVIII, dicitur, <i>quem docebit scientiam? Et quem |
| 4041 intelligere faciet auditum? Ablactatos a lacte, avulsos ab | |
| 4042 uberibus</i> idest a delectationibus. Sed dolor et tristitia maxime | |
| 4043 tollunt delectationes, impedit enim tristitia omnem delectationem, | |
| 4044 ut dicitur in VII Ethic.; et Eccli. XI dicitur quod <i>malitia | |
| 4045 unius horae oblivionem facit luxuriae maximae</i>. Ergo dolor non | |
| 53 | 4046 tollit, sed magis praebet facultatem addiscendi.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 arg. 3"><a name="35130"><span class="ref">[35130] Iª-IIae q. 37 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4047 tristitia interior praeeminet dolori exteriori, ut supra dictum |
| 4048 est. Sed simul cum tristitia potest homo addiscere. Ergo multo | |
| 53 | 4049 magis simul cum dolore corporali.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 s. c."><a name="35131"><span class="ref">[35131] Iª-IIae q. 37 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4050 est quod Augustinus dicit, in I Soliloq., <i>quanquam acerrimo |
| 4051 dolore dentium his diebus torquerer, non quidem sinebar animo | |
| 4052 volvere nisi ea quae iam forte didiceram. A discendo autem penitus | |
| 53 | 4053 impediebar, ad quod mihi tota intentione animi opus erat</i>.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 co."><a name="35132"><span class="ref">[35132] Iª-IIae q. 37 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4054 dicendum quod, quia omnes potentiae animae in una essentia animae |
| 4055 radicantur, necesse est quod, quando intentio animae vehementer | |
| 4056 trahitur ad operationem unius potentiae, retrahatur ab operatione | |
| 4057 alterius, unius enim animae non potest esse nisi una intentio. Et | |
| 4058 propter hoc, si aliquid ad se trahat totam intentionem animae, vel | |
| 4059 magnam partem ipsius, non compatitur secum aliquid aliud quod | |
| 4060 magnam attentionem requirat. Manifestum est autem quod dolor | |
| 4061 sensibilis maxime trahit ad se intentionem animae, quia naturaliter | |
| 4062 unumquodque tota intentione tendit ad repellendum contrarium, sicut | |
| 4063 etiam in rebus naturalibus apparet. Similiter etiam manifestum est | |
| 4064 quod ad addiscendum aliquid de novo, requiritur studium et conatus | |
| 4065 cum magna intentione, ut patet per illud quod dicitur Prov. II, | |
| 4066 <i>si quaesieris sapientiam quasi pecuniam, et sicut thesauros | |
| 4067 effoderis eam, tunc intelliges disciplinam</i>. Et ideo si sit | |
| 4068 dolor intensus, impeditur homo ne tunc aliquid addiscere possit. Et | |
| 4069 tantum potest intendi, quod nec etiam, instante dolore, potest homo | |
| 4070 aliquid considerare etiam quod prius scivit. In hoc tamen | |
| 4071 attenditur diversitas secundum diversitatem amoris quem homo habet | |
| 4072 ad addiscendum vel considerandum, qui quanto maior fuerit, magis | |
| 53 | 4073 retinet intentionem animi, ne omnino feratur ad dolorem.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 ad 1"><a name="35133"><span class="ref">[35133] Iª-IIae q. 37 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4074 ergo dicendum quod tristitia moderata, quae excludit evagationem |
| 4075 animi, potest conferre ad disciplinam suscipiendam, et praecipue | |
| 4076 eorum per quae homo sperat se posse a tristitia liberari. Et hoc | |
| 4077 modo in tribulatione murmuris homines doctrinam Dei magis | |
| 53 | 4078 recipiunt.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 ad 2"><a name="35134"><span class="ref">[35134] Iª-IIae q. 37 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4079 dicendum quod tam delectatio quam dolor, inquantum ad se trahunt |
| 4080 animae intentionem, impediunt considerationem rationis, unde in VII | |
| 4081 Ethic. dicitur quod <i>impossibile est in ipsa delectatione | |
| 4082 venereorum, aliquid intelligere</i>. Sed tamen dolor magis trahit | |
| 4083 ad se intentionem animae quam delectatio, sicut etiam videmus in | |
| 4084 rebus naturalibus, quod actio corporis naturalis magis intenditur | |
| 4085 in contrarium; sicut aqua calefacta magis patitur a frigido, ut | |
| 4086 fortius congeletur. Si ergo dolor seu tristitia fuerit moderata, | |
| 4087 per accidens potest conferre ad addiscendum, inquantum aufert | |
| 4088 superabundantiam delectationum. Sed per se impedit, et si | |
| 53 | 4089 intendatur, totaliter aufert.</p><p title="I-II q. 37 a. 1 ad 3"><a name="35135"><span class="ref">[35135] Iª-IIae q. 37 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4090 dicendum quod dolor exterior accidit ex laesione corporali, et ita |
| 4091 magis habet transmutationem corporalem adiunctam quam dolor | |
| 4092 interior, qui tamen est maior secundum illud quod est formale in | |
| 4093 dolore, quod est ex parte animae. Et ideo dolor corporalis magis | |
| 4094 impedit contemplationem, quae requirit omnimodam quietem, quam | |
| 4095 dolor interior. Et tamen etiam dolor interior, si multum | |
| 4096 intendatur, ita trahit intentionem, ut non possit homo de novo | |
| 4097 aliquid addiscere. Unde et Gregorius propter tristitiam intermisit | |
| 53 | 4098 Ezechielis expositionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 37 a. 2 arg. 1"><a name="35136"><span class="ref">[35136] Iª-IIae q. 37 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4099 sic proceditur. Videtur quod aggravatio animi non sit effectus |
| 4100 tristitiae. Dicit enim apostolus, II ad Cor. VII, <i>ecce hoc | |
| 4101 ipsum, contristari vos secundum Deum, quantam in vobis operatur | |
| 4102 sollicitudinem, sed defensionem, sed indignationem,</i> et cetera. | |
| 4103 Sed sollicitudo et indignatio ad quandam erectionem animi | |
| 4104 pertinent, quae aggravationi opponitur. Non ergo aggravatio est | |
| 53 | 4105 effectus tristitiae.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 arg. 2"><a name="35137"><span class="ref">[35137] Iª-IIae q. 37 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4106 tristitia delectationi opponitur. Sed effectus delectationis est |
| 4107 dilatatio, cui non opponitur aggravatio, sed constrictio. Ergo | |
| 53 | 4108 effectus tristitiae non debet poni aggravatio.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 arg. 3"><a name="35138"><span class="ref">[35138] Iª-IIae q. 37 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4109 ad tristitiam pertinet absorbere, ut patet per illud quod apostolus |
| 4110 dicit, II ad Cor. II, <i>ne forte abundantiori tristitia | |
| 4111 absorbeatur qui est eiusmodi</i>. Sed quod aggravatur, non | |
| 4112 absorbetur, quinimmo sub aliquo ponderoso deprimitur; quod autem | |
| 4113 absorbetur, intra absorbens includitur. Ergo aggravatio non debet | |
| 53 | 4114 poni effectus tristitiae.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 s. c."><a name="35139"><span class="ref">[35139] Iª-IIae q. 37 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4115 est quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt tristitiam |
| 53 | 4116 aggravantem.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 co."><a name="35140"><span class="ref">[35140] Iª-IIae q. 37 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4117 dicendum quod effectus passionum animae quandoque metaphorice |
| 4118 nominantur, secundum similitudinem sensibilium corporum, eo quod | |
| 4119 motus appetitus animalis sunt similes inclinationibus appetitus | |
| 4120 naturalis. Et per hunc modum fervor attribuitur amori, dilatatio | |
| 4121 delectationi, et aggravatio tristitiae. Dicitur enim homo | |
| 4122 aggravari, ex eo quod aliquo pondere impeditur a proprio motu. | |
| 4123 Manifestum est autem ex praedictis quod tristitia contingit ex | |
| 4124 aliquo malo praesenti. Quod quidem, ex hoc ipso quod repugnat motui | |
| 4125 voluntatis, aggravat animum, inquantum impedit ipsum ne fruatur eo | |
| 4126 quod vult. Et si quidem non sit tanta vis mali contristantis ut | |
| 4127 auferat spem evadendi, licet animus aggravetur quantum ad hoc, quod | |
| 4128 in praesenti non potitur eo quod vult; remanet tamen motus ad | |
| 4129 repellendum nocivum contristans. Si vero superexcrescat vis mali | |
| 4130 intantum ut spem evasionis excludat, tunc simpliciter impeditur | |
| 4131 etiam interior motus animi angustiati, ut neque hac neque illac | |
| 4132 divertere valeat. Et quandoque etiam impeditur exterior motus | |
| 53 | 4133 corporis, ita quod remaneat homo stupidus in seipso.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 ad 1"><a name="35141"><span class="ref">[35141] Iª-IIae q. 37 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4134 ergo dicendum quod illa erectio animi provenit ex tristitia quae |
| 4135 est secundum Deum, propter spem adiunctam de remissione | |
| 53 | 4136 peccati.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 ad 2"><a name="35142"><span class="ref">[35142] Iª-IIae q. 37 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4137 dicendum quod, quantum ad motum appetitivum pertinet, ad idem |
| 4138 refertur constrictio et aggravatio. Ex hoc enim quod aggravatur | |
| 4139 animus, ut ad exteriora libere progredi non possit, ad seipsum | |
| 53 | 4140 retrahitur, quasi in seipso constrictus.</p><p title="I-II q. 37 a. 2 ad 3"><a name="35143"><span class="ref">[35143] Iª-IIae q. 37 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4141 dicendum quod tristitia absorbere hominem dicitur, quando sic |
| 4142 totaliter vis contristantis mali afficit animam, ut omnem spem | |
| 4143 evasionis excludat. Et sic etiam eodem modo aggravat et absorbet. | |
| 4144 Quaedam enim se consequuntur in his quae metaphorice dicuntur, quae | |
| 53 | 4145 sibi repugnare videntur, si secundum proprietatem accipiantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 37 a. 3 arg. 1"><a name="35144"><span class="ref">[35144] Iª-IIae q. 37 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4146 sic proceditur. Videtur quod tristitia non impediat omnem |
| 4147 operationem. Sollicitudo enim ex tristitia causatur, ut patet per | |
| 4148 auctoritatem apostoli inductam. Sed sollicitudo adiuvat ad bene | |
| 4149 operandum, unde apostolus dicit, II ad Tim. II, <i>sollicite cura | |
| 4150 teipsum exhibere operarium inconfusibilem</i>. Ergo tristitia non | |
| 53 | 4151 impedit operationem, sed magis adiuvat ad bene operandum.</p><p title="I-II q. 37 a. 3 arg. 2"><a name="35145"><span class="ref">[35145] Iª-IIae q. 37 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4152 tristitia causat in multis concupiscentiam, ut dicitur in VII |
| 4153 Ethic. Sed concupiscentia facit ad intensionem operationis. Ergo et | |
| 53 | 4154 tristitia.</p><p title="I-II q. 37 a. 3 arg. 3"><a name="35146"><span class="ref">[35146] Iª-IIae q. 37 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4155 sicut quaedam operationes propriae sunt gaudentium, ita etiam |
| 4156 quaedam operationes his qui tristantur, sicut lugere. Sed | |
| 4157 unumquodque augetur ex sibi convenienti. Ergo aliquae operationes | |
| 53 | 4158 non impediuntur, sed meliorantur propter tristitiam.</p><p title="I-II q. 37 a. 3 s. c."><a name="35147"><span class="ref">[35147] Iª-IIae q. 37 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4159 est quod philosophus dicit, in X Ethic., quod delectatio perficit |
| 53 | 4160 operationem, sed e contrario tristitia impedit.</p><p title="I-II q. 37 a. 3 co."><a name="35148"><span class="ref">[35148] Iª-IIae q. 37 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4161 dicendum quod, sicut iam dictum est, tristitia quandoque non ita |
| 4162 aggravat vel absorbet animum, ut omnem motum interiorem et | |
| 4163 exteriorem excludat; sed aliqui motus quandoque ex ipsa tristitia | |
| 4164 causantur. Sic ergo operatio ad tristitiam dupliciter potest | |
| 4165 comparari. Uno modo, sicut ad id de quo est tristitia. Et sic | |
| 4166 tristitia quamlibet operationem impedit, nunquam enim illud quod | |
| 4167 cum tristitia facimus, ita bene facimus sicut illud quod facimus | |
| 4168 cum delectatione, vel sine tristitia. Cuius ratio est, quia | |
| 4169 voluntas est causa operationis humanae, unde quando operatio est de | |
| 4170 qua aliquis contristatur, necesse est quod actio debilitetur. Alio | |
| 4171 modo comparatur operatio ad tristitiam sicut ad principium et | |
| 4172 causam. Et sic necesse est quod operatio talis ex tristitia | |
| 4173 augeatur, sicut quanto aliquis magis tristatur de re aliqua, tanto | |
| 4174 magis conatur ad expellendam tristitiam, dummodo remaneat spes | |
| 4175 expellendi, alioquin nullus motus vel operatio ex tristitia | |
| 53 | 4176 causaretur.</p><p title="I-II q. 37 a. 3 ad arg."><a name="35149"><span class="ref">[35149] Iª-IIae q. 37 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 4177 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 37 a. 4 arg. 1"><a name="35150"><span class="ref">[35150] Iª-IIae q. 37 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 4178 sic proceditur. Videtur quod tristitia non inferat maxime corpori |
| 4179 nocumentum. Tristitia enim habet esse spirituale in anima. Sed ea | |
| 4180 quae habent tantum esse spirituale, non causant transmutationem | |
| 4181 corporalem, sicut patet de intentionibus colorum quae sunt in aere, | |
| 4182 a quibus nullum corpus coloratur. Ergo tristitia non facit aliquod | |
| 53 | 4183 corporale nocumentum.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 arg. 2"><a name="35151"><span class="ref">[35151] Iª-IIae q. 37 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4184 si facit aliquod corporale nocumentum, hoc non est nisi inquantum |
| 4185 habet corporalem transmutationem adiunctam. Sed corporalis | |
| 4186 transmutatio invenitur in omnibus animae passionibus, ut supra | |
| 4187 dictum est. Ergo non magis tristitia quam aliae animae passiones, | |
| 53 | 4188 corpori nocet.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 arg. 3"><a name="35152"><span class="ref">[35152] Iª-IIae q. 37 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4189 philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>irae et concupiscentiae |
| 4190 quibusdam insanias faciunt</i>, quod videtur esse maximum | |
| 4191 nocumentum, cum ratio sit excellentissimum eorum quae sunt in | |
| 4192 homine. Desperatio etiam videtur esse magis nociva quam tristitia, | |
| 4193 cum sit causa tristitiae. Ergo tristitia non magis nocet corpori | |
| 53 | 4194 quam aliae animae passiones.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 s. c."><a name="35153"><span class="ref">[35153] Iª-IIae q. 37 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4195 est quod dicitur Prov. XVII, <i>animus gaudens aetatem floridam |
| 4196 facit, spiritus tristis exsiccat ossa</i>. Et Prov. XXV, <i>sicut | |
| 4197 tinea vestimento, et vermis ligno, ita tristitia viri nocet | |
| 53 | 4198 cordi</i>. Et Eccli. XXXVIII, <i>a tristitia festinat mors</i>.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 co."><a name="35154"><span class="ref">[35154] Iª-IIae q. 37 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4199 dicendum quod tristitia, inter omnes animae passiones, magis |
| 4200 corpori nocet. Cuius ratio est, quia tristitia repugnat humanae | |
| 4201 vitae quantum ad speciem sui motus; et non solum quantum ad | |
| 4202 mensuram seu quantitatem, sicut aliae animae passiones. Consistit | |
| 4203 enim humana vita in quadam motione, quae a corde in cetera membra | |
| 4204 diffunditur, quae quidem motio convenit naturae humanae secundum | |
| 4205 aliquam determinatam mensuram. Si ergo ista motio procedat ultra | |
| 4206 mensuram debitam, repugnabit humanae vitae secundum quantitatis | |
| 4207 mensuram; non autem secundum similitudinem speciei. Si autem | |
| 4208 impediatur processus huius motionis, repugnabit vitae secundum suam | |
| 4209 speciem. Est autem attendendum in omnibus animae passionibus, quod | |
| 4210 transmutatio corporalis, quae est in eis materialis, est conformis | |
| 4211 et proportionata motui appetitus, qui est formalis, sicut in | |
| 4212 omnibus materia proportionatur formae. Illae ergo animae passiones | |
| 4213 quae important motum appetitus ad prosequendum aliquid, non | |
| 4214 repugnant vitali motioni secundum speciem, sed possunt repugnare | |
| 4215 secundum quantitatem, ut amor, gaudium, desiderium, et huiusmodi. | |
| 4216 Et ideo ista secundum speciem suam iuvant naturam corporis, sed | |
| 4217 propter excessum possunt nocere. Passiones autem quae important | |
| 4218 motum appetitus cum fuga vel retractione quadam, repugnant vitali | |
| 4219 motioni non solum secundum quantitatem, sed etiam secundum speciem | |
| 4220 motus, et ideo simpliciter nocent, sicut timor et desperatio, et | |
| 4221 prae omnibus tristitia, quae aggravat animum ex malo praesenti, | |
| 53 | 4222 cuius est fortior impressio quam futuri.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 ad 1"><a name="35155"><span class="ref">[35155] Iª-IIae q. 37 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4223 ergo dicendum quod, quia anima naturaliter movet corpus, |
| 4224 spiritualis motus animae naturaliter est causa transmutationis | |
| 4225 corporalis. Nec est simile de spiritualibus intentionibus, quae non | |
| 4226 habent naturaliter ordinem movendi alia corpora, quae non sunt nata | |
| 53 | 4227 moveri ab anima.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 ad 2"><a name="35156"><span class="ref">[35156] Iª-IIae q. 37 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4228 dicendum quod aliae passiones habent transmutationem corporalem |
| 4229 conformem, secundum suam speciem, motioni vitali, sed tristitia | |
| 53 | 4230 contrariam, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 37 a. 4 ad 3"><a name="35157"><span class="ref">[35157] Iª-IIae q. 37 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4231 dicendum quod ex leviori causa impeditur usus rationis quam |
| 4232 corrumpatur vita, cum videamus multas aegritudines usum rationis | |
| 4233 tollere, quae nondum adimunt vitam. Et tamen timor et ira maxime | |
| 4234 nocumentum corporale afferunt ex permixtione tristitiae, propter | |
| 4235 absentiam eius quod cupitur. Ipsa etiam tristitia quandoque | |
| 4236 rationem aufert, sicut patet in his qui propter dolorem in | |
| 53 | 4237 melancholiam vel in maniam incidunt.</p></div></div><div class="q" id="q38"><h2>Quaestio 38</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 38 pr."><a name="35158"><span class="ref">[35158] |
| 4238 Iª-IIae q. 38 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 4239 remediis doloris seu tristitiae. Et circa hoc quaeruntur quinque. |
| 4240 Primo, utrum dolor vel tristitia mitigetur per quamlibet | |
| 4241 delectationem. Secundo, utrum mitigetur per fletum. Tertio, utrum | |
| 4242 per compassionem amicorum. Quarto, utrum per contemplationem | |
| 53 | 4243 veritatis. Quinto, utrum per somnum et balnea.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 38 a. 1 arg. 1"><a name="35159"><span class="ref">[35159] Iª-IIae q. 38 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4244 sic proceditur. Videtur quod non quaelibet delectatio mitiget |
| 4245 quemlibet dolorem seu tristitiam. Non enim delectatio tristitiam | |
| 4246 mitigat, nisi inquantum ei contrariatur, medicinae enim fiunt per | |
| 4247 contraria, ut dicitur in II Ethic. Sed non quaelibet delectatio | |
| 4248 contrariatur cuilibet tristitiae, ut supra dictum est. Ergo non | |
| 53 | 4249 quaelibet delectatio mitigat quamlibet tristitiam.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 arg. 2"><a name="35160"><span class="ref">[35160] Iª-IIae q. 38 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4250 illud quod causat tristitiam, non mitigat tristitiam. Sed aliquae |
| 4251 delectationes causant tristitiam, quia, ut dicitur in IX Ethic., | |
| 4252 <i>malus tristatur quoniam delectatus est</i>. Non ergo omnis | |
| 53 | 4253 delectatio mitigat tristitiam.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 arg. 3"><a name="35161"><span class="ref">[35161] Iª-IIae q. 38 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4254 Augustinus dicit, in IV Confess., quod ipse fugit de patria, in qua |
| 4255 conversari solitus erat cum amico suo iam mortuo, <i>minus enim | |
| 4256 quaerebant eum oculi eius, ubi videre non solebant</i>. Ex quo | |
| 4257 accipi potest quod illa in quibus nobis amici mortui vel absentes | |
| 4258 communicaverunt, efficiuntur nobis, de eorum morte vel absentia | |
| 4259 dolentibus, onerosa. Sed maxime communicaverunt nobis in | |
| 4260 delectationibus. Ergo ipsae delectationes efficiuntur nobis | |
| 4261 dolentibus onerosae. Non ergo quaelibet delectatio mitigat | |
| 53 | 4262 quamlibet tristitiam.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 s. c."><a name="35162"><span class="ref">[35162] Iª-IIae q. 38 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4263 est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>expellit |
| 4264 delectatio tristitiam, et quae contraria, et quae contingens, si | |
| 53 | 4265 sit fortis</i>.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 co."><a name="35163"><span class="ref">[35163] Iª-IIae q. 38 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4266 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, delectatio est quaedam |
| 4267 quies appetitus in bono convenienti; tristitia autem est ex eo quod | |
| 4268 repugnat appetitui. Unde sic se habet delectatio ad tristitiam in | |
| 4269 motibus appetitivis, sicut se habet in corporibus quies ad | |
| 4270 fatigationem, quae accidit ex aliqua transmutatione innaturali, nam | |
| 4271 et ipsa tristitia fatigationem quandam, seu aegritudinem | |
| 4272 appetitivae virtutis importat. Sicut igitur quaelibet quies | |
| 4273 corporis remedium affert contra quamlibet fatigationem, ex | |
| 4274 quacumque causa innaturali provenientem; ita quaelibet delectatio | |
| 4275 remedium affert ad mitigandam quamlibet tristitiam, ex quocumque | |
| 53 | 4276 procedat.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 ad 1"><a name="35164"><span class="ref">[35164] Iª-IIae q. 38 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4277 ergo dicendum quod, licet non omnis delectatio contrarietur omni |
| 4278 tristitiae secundum speciem, contrariatur tamen secundum genus, ut | |
| 4279 supra dictum est. Et ideo ex parte dispositionis subiecti, | |
| 4280 quaelibet tristitia per quamlibet delectationem mitigari | |
| 53 | 4281 potest.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 ad 2"><a name="35165"><span class="ref">[35165] Iª-IIae q. 38 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4282 dicendum quod delectationes malorum non causant tristitiam in |
| 4283 praesenti, sed in futuro, inquantum scilicet mali poenitent de | |
| 4284 malis de quibus laetitiam habuerunt. Et huic tristitiae subvenitur | |
| 53 | 4285 per contrarias delectationes.</p><p title="I-II q. 38 a. 1 ad 3"><a name="35166"><span class="ref">[35166] Iª-IIae q. 38 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4286 dicendum quod, quando sunt duae causae ad contrarios motus |
| 4287 inclinantes, utraque alteram impedit, et tamen illa finaliter | |
| 4288 vincit, quae fortior est et diuturnior. In eo autem qui tristatur | |
| 4289 de his in quibus simul cum amico mortuo vel absente delectari | |
| 4290 consuevit, duae causae in contrarium moventes inveniuntur. Nam mors | |
| 4291 vel absentia amici recogitata, inclinat ad dolorem, bonum autem | |
| 4292 praesens inclinat ad delectationem. Unde utrumque per alterum | |
| 4293 minuitur. Sed tamen, quia fortius movet sensus praesentis quam | |
| 4294 memoria praeteriti, et amor sui ipsius quam amor alterius | |
| 4295 diuturnius manet; inde est quod finaliter delectatio tristitiam | |
| 4296 expellit. Unde post pauca subdit ibidem Augustinus quod | |
| 53 | 4297 <i>pristinis generibus delectationum cedebat dolor eius</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 38 a. 2 arg. 1"><a name="35167"><span class="ref">[35167] Iª-IIae q. 38 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4298 sic proceditur. Videtur quod fletus non mitiget tristitiam. Nullus |
| 4299 enim effectus diminuit suam causam. Sed fletus, vel gemitus, est | |
| 53 | 4300 effectus tristitiae. Ergo non minuit tristitiam.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 arg. 2"><a name="35168"><span class="ref">[35168] Iª-IIae q. 38 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4301 sicut fletus vel gemitus est effectus tristitiae, ita risus est |
| 4302 effectus laetitiae. Sed risus non minuit laetitiam. Ergo fletus non | |
| 53 | 4303 mitigat tristitiam.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 arg. 3"><a name="35169"><span class="ref">[35169] Iª-IIae q. 38 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4304 in fletu repraesentatur nobis malum contristans. Sed imaginatio rei |
| 4305 contristantis auget tristitiam, sicut imaginatio rei delectantis | |
| 4306 auget laetitiam. Ergo videtur quod fletus non mitiget | |
| 53 | 4307 tristitiam.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 s. c."><a name="35170"><span class="ref">[35170] Iª-IIae q. 38 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4308 est quod Augustinus dicit, in IV Confess., quod quando dolebat de |
| 4309 morte amici, <i>in solis gemitibus et lacrimis erat ei aliquantula | |
| 53 | 4310 requies</i>.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 co."><a name="35171"><span class="ref">[35171] Iª-IIae q. 38 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4311 dicendum quod lacrimae et gemitus naturaliter mitigant tristitiam. |
| 4312 Et hoc duplici ratione. Primo quidem, quia omne nocivum interius | |
| 4313 clausum magis affligit, quia magis multiplicatur intentio animae | |
| 4314 circa ipsum, sed quando ad exteriora diffunditur, tunc animae | |
| 4315 intentio ad exteriora quodammodo disgregatur, et sic interior dolor | |
| 4316 minuitur. Et propter hoc, quando homines qui sunt in tristitiis, | |
| 4317 exterius suam tristitiam manifestant vel fletu aut gemitu, vel | |
| 4318 etiam verbo, mitigatur tristitia. Secundo, quia semper operatio | |
| 4319 conveniens homini secundum dispositionem in qua est, sibi est | |
| 4320 delectabilis. Fletus autem et gemitus sunt quaedam operationes | |
| 4321 convenientes tristato vel dolenti. Et ideo efficiuntur ei | |
| 4322 delectabiles. Cum igitur omnis delectatio aliqualiter mitiget | |
| 4323 tristitiam vel dolorem, ut dictum est, sequitur quod per planctum | |
| 53 | 4324 et gemitum tristitia mitigetur.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 ad 1"><a name="35172"><span class="ref">[35172] Iª-IIae q. 38 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4325 ergo dicendum quod ipsa habitudo causae ad effectum contrariatur |
| 4326 habitudini contristantis ad contristatum, nam omnis effectus est | |
| 4327 conveniens suae causae, et per consequens est ei delectabilis; | |
| 4328 contristans autem contrariatur contristato. Et ideo effectus | |
| 4329 tristitiae habet contrariam habitudinem ad contristatum, quam | |
| 4330 contristans ad ipsum. Et propter hoc, mitigatur tristitia per | |
| 53 | 4331 effectum tristitiae, ratione contrarietatis praedictae.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 ad 2"><a name="35173"><span class="ref">[35173] Iª-IIae q. 38 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4332 dicendum quod habitudo effectus ad causam est similis habitudini |
| 4333 delectantis ad delectatum, quia utrobique convenientia invenitur. | |
| 4334 Omne autem simile auget suum simile. Et ideo per risum et alios | |
| 4335 effectus laetitiae augetur laetitia, nisi forte per accidens, | |
| 53 | 4336 propter excessum.</p><p title="I-II q. 38 a. 2 ad 3"><a name="35174"><span class="ref">[35174] Iª-IIae q. 38 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4337 dicendum quod imaginatio rei contristantis, quantum est de se, nata |
| 4338 est augere tristitiam, sed ex hoc ipso quod homo imaginatur quod | |
| 4339 facit illud quod convenit sibi secundum talem statum, consurgit | |
| 4340 inde quaedam delectatio. Et eadem ratione, si alicui subrepat risus | |
| 4341 in statu in quo videtur sibi esse lugendum, ex hoc ipso dolet, | |
| 4342 tanquam faciat id quod non convenit, ut Tullius dicit, in III de | |
| 53 | 4343 Tuscul. quaestionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 38 a. 3 arg. 1"><a name="35175"><span class="ref">[35175] Iª-IIae q. 38 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4344 sic proceditur. Videtur quod dolor amici compatientis non mitiget |
| 4345 tristitiam. Contrariorum enim contrarii sunt effectus. Sed sicut | |
| 4346 Augustinus dicit, VIII Confess., <i>quando cum multis gaudetur, in | |
| 4347 singulis uberius est gaudium, quia fervere faciunt se, et | |
| 4348 inflammantur ex alterutro</i>. Ergo, pari ratione, quando multi | |
| 53 | 4349 simul tristantur, videtur quod sit maior tristitia.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 arg. 2"><a name="35176"><span class="ref">[35176] Iª-IIae q. 38 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4350 hoc requirit amicitia, ut amoris vicem quis rependat, ut Augustinus |
| 4351 dicit, IV Confess. Sed amicus condolens dolet de dolore amici | |
| 4352 dolentis. Ergo ipse dolor amici condolentis est causa amico prius | |
| 4353 dolenti de proprio malo, alterius doloris. Et sic, duplicato | |
| 53 | 4354 dolore, videtur tristitia crescere.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 arg. 3"><a name="35177"><span class="ref">[35177] Iª-IIae q. 38 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4355 omne malum amici est contristans, sicut et malum proprium, nam |
| 4356 amicus est alter ipse. Sed dolor est quoddam malum. Ergo dolor | |
| 53 | 4357 amici condolentis auget tristitiam amico cui condoletur.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 s. c."><a name="35178"><span class="ref">[35178] Iª-IIae q. 38 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4358 est quod philosophus dicit, in IX Ethic., quod in tristitiis amicus |
| 53 | 4359 condolens consolatur.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 co."><a name="35179"><span class="ref">[35179] Iª-IIae q. 38 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4360 dicendum quod naturaliter amicus condolens in tristitiis, est |
| 4361 consolativus. Cuius duplicem rationem tangit philosophus in IX | |
| 4362 Ethic. Quarum prima est quia, cum ad tristitiam pertineat | |
| 4363 aggravare, habet rationem cuiusdam oneris, a quo aliquis aggravatus | |
| 4364 alleviari conatur. Cum ergo aliquis videt de sua tristitia alios | |
| 4365 contristatos, fit ei quasi quaedam imaginatio quod illud onus alii | |
| 4366 cum ipso ferant, quasi conantes ad ipsum ab onere alleviandum et | |
| 4367 ideo levius fert tristitiae onus, sicut etiam in portandis oneribus | |
| 4368 corporalibus contingit. Secunda ratio, et melior, est quia per hoc | |
| 4369 quod amici contristantur ei, percipit se ab eis amari; quod est | |
| 4370 delectabile, ut supra dictum est. Unde, cum omnis delectatio | |
| 4371 mitiget tristitiam, sicut supra dictum est, sequitur quod amicus | |
| 53 | 4372 condolens tristitiam mitiget.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 ad 1"><a name="35180"><span class="ref">[35180] Iª-IIae q. 38 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4373 ergo dicendum quod in utroque amicitia manifestatur, scilicet et |
| 4374 quod congaudet gaudenti, et quod condolet dolenti. Et ideo utrumque | |
| 53 | 4375 ratione causae redditur delectabile.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 ad 2"><a name="35181"><span class="ref">[35181] Iª-IIae q. 38 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4376 dicendum quod ipse dolor amici secundum se contristaret. Sed |
| 53 | 4377 consideratio causae eius, quae est amor, magis delectat.</p><p title="I-II q. 38 a. 3 ad 3"><a name="35182"><span class="ref">[35182] Iª-IIae q. 38 a. 3 ad 3</span></a> Et per hoc |
| 4378 patet responsio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 38 a. 4 arg. 1"><a name="35183"><span class="ref">[35183] Iª-IIae q. 38 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 4379 sic proceditur. Videtur quod contemplatio veritatis non mitiget |
| 4380 dolorem. Dicitur enim Eccle. I, <i>qui addit scientiam, addit et | |
| 4381 dolorem</i>. Sed scientia ad contemplationem veritatis pertinet. | |
| 53 | 4382 Non ergo contemplatio veritatis mitigat dolorem.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 arg. 2"><a name="35184"><span class="ref">[35184] Iª-IIae q. 38 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4383 contemplatio veritatis ad intellectum speculativum pertinet. Sed |
| 4384 intellectus speculativus non movet, ut dicitur in III de anima. Cum | |
| 4385 igitur gaudium et dolor sint quidam motus animi, videtur quod | |
| 53 | 4386 contemplatio veritatis nihil faciat ad mitigationem doloris.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 arg. 3"><a name="35185"><span class="ref">[35185] Iª-IIae q. 38 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4387 remedium aegritudinis apponendum est ubi est aegritudo. Sed |
| 4388 contemplatio veritatis est in intellectu. Non ergo mitigat dolorem | |
| 53 | 4389 corporalem, qui est in sensu.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 s. c."><a name="35186"><span class="ref">[35186] Iª-IIae q. 38 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4390 est quod Augustinus dicit, in I Soliloq., <i>videbatur mihi, si se |
| 4391 ille mentibus nostris veritatis fulgor aperiret, aut non me | |
| 4392 sensurum fuisse illum dolorem, aut certe pro nihilo | |
| 53 | 4393 toleraturum</i>.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 co."><a name="35187"><span class="ref">[35187] Iª-IIae q. 38 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4394 dicendum quod, sicut supra dictum est, in contemplatione veritatis |
| 4395 maxima delectatio consistit. Omnis autem delectatio dolorem | |
| 4396 mitigat, ut supra dictum est. Et ideo contemplatio veritatis | |
| 4397 mitigat tristitiam vel dolorem, et tanto magis, quanto perfectius | |
| 4398 aliquis est amator sapientiae. Et ideo homines ex contemplatione | |
| 4399 divina et futurae beatitudinis, in tribulationibus gaudent; | |
| 4400 secundum illud Iacobi I, <i>omne gaudium existimate, fratres mei, | |
| 4401 cum in tentationes varias incideritis</i>. Et quod est amplius, | |
| 4402 etiam inter corporis cruciatus huiusmodi gaudium invenitur, | |
| 4403 <i>sicut Tiburtius martyr, cum nudatis plantis super ardentes | |
| 4404 prunas incederet, dixit, videtur mihi quod super roseos flores | |
| 53 | 4405 incedam, in nomine Iesu Christi</i>.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 ad 1"><a name="35188"><span class="ref">[35188] Iª-IIae q. 38 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4406 ergo dicendum quod qui addit scientiam, addit dolorem, vel propter |
| 4407 difficultatem et defectum inveniendae veritatis, vel propter hoc, | |
| 4408 quod per scientiam homo cognoscit multa quae voluntati | |
| 4409 contrariantur. Et sic ex parte rerum cognitarum, scientia dolorem | |
| 4410 causat, ex parte autem contemplationis veritatis, | |
| 53 | 4411 delectationem.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 ad 2"><a name="35189"><span class="ref">[35189] Iª-IIae q. 38 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4412 dicendum quod intellectus speculativus non movet animum ex parte |
| 4413 rei speculatae, movet tamen animum ex parte ipsius speculationis, | |
| 53 | 4414 quae est quoddam bonum hominis, et naturaliter delectabilis.</p><p title="I-II q. 38 a. 4 ad 3"><a name="35190"><span class="ref">[35190] Iª-IIae q. 38 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4415 dicendum quod in viribus animae fit redundantia a superiori ad |
| 4416 inferius. Et secundum hoc, delectatio contemplationis, quae est in | |
| 4417 superiori parte, redundat ad mitigandum etiam dolorem qui est in | |
| 53 | 4418 sensu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 38 a. 5 arg. 1"><a name="35191"><span class="ref">[35191] Iª-IIae q. 38 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4419 sic proceditur. Videtur quod somnus et balneum non mitigent |
| 4420 tristitiam. Tristitia enim in anima consistit. Sed somnus et | |
| 4421 balneum ad corpus pertinent. Non ergo aliquid faciunt ad | |
| 53 | 4422 mitigationem tristitiae.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 arg. 2"><a name="35192"><span class="ref">[35192] Iª-IIae q. 38 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4423 idem effectus non videtur causari ex contrariis causis. Sed |
| 4424 huiusmodi, cum sint corporalia, repugnant contemplationi veritatis, | |
| 4425 quae est causa mitigationis tristitiae, ut dictum est. Non ergo per | |
| 53 | 4426 huiusmodi tristitia mitigatur.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 arg. 3"><a name="35193"><span class="ref">[35193] Iª-IIae q. 38 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4427 tristitia et dolor, secundum quod pertinent ad corpus, in quadam |
| 4428 transmutatione cordis consistunt. Sed huiusmodi remedia magis | |
| 4429 videntur pertinere ad exteriores sensus et membra, quam ad | |
| 4430 interiorem cordis dispositionem. Non ergo per huiusmodi tristitia | |
| 53 | 4431 mitigatur.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 s. c."><a name="35194"><span class="ref">[35194] Iª-IIae q. 38 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4432 est quod Augustinus dicit, IX Confess., <i>audieram balnei nomen |
| 4433 inde dictum, quod anxietatem pellat ex animo</i> et infra, | |
| 4434 <i>dormivi, et evigilavi, et non parva ex parte mitigatum inveni | |
| 4435 dolorem meum</i>. Et inducit quod in hymno Ambrosii dicitur, quod | |
| 4436 <i>quies artus solutos reddit laboris usui, mentesque fessas | |
| 53 | 4437 allevat, luctusque solvit anxios</i>.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 co."><a name="35195"><span class="ref">[35195] Iª-IIae q. 38 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4438 dicendum quod, sicut supra dictum est, tristitia secundum suam |
| 4439 speciem repugnat vitali motioni corporis. Et ideo illa quae | |
| 4440 reformant naturam corporalem in debitum statum vitalis motionis, | |
| 4441 repugnant tristitiae, et ipsam mitigant. Per hoc etiam quod | |
| 4442 huiusmodi remediis reducitur natura ad debitum statum, causatur ex | |
| 4443 his delectatio, hoc enim est quod delectationem facit, ut supra | |
| 4444 dictum est. Unde, cum omnis delectatio tristitiam mitiget, per | |
| 53 | 4445 huiusmodi remedia corporalia tristitia mitigatur.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 ad 1"><a name="35196"><span class="ref">[35196] Iª-IIae q. 38 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4446 ergo dicendum quod ipsa debita corporis dispositio, inquantum |
| 4447 sentitur, delectationem causat, et per consequens tristitiam | |
| 53 | 4448 mitigat.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 ad 2"><a name="35197"><span class="ref">[35197] Iª-IIae q. 38 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4449 dicendum quod delectationum una aliam impedit, ut supra dictum est, |
| 4450 et tamen omnis delectatio tristitiam mitigat. Unde non est | |
| 4451 inconveniens quod ex causis se invicem impedientibus tristitia | |
| 53 | 4452 mitigetur.</p><p title="I-II q. 38 a. 5 ad 3"><a name="35198"><span class="ref">[35198] Iª-IIae q. 38 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4453 dicendum quod omnis bona dispositio corporis redundat quodammodo ad |
| 4454 cor, sicut ad principium et finem corporalium motionum, ut dicitur | |
| 53 | 4455 in libro de causa motus animalium.</p></div></div><div class="q" id="q39"><h2>Quaestio 39</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 39 pr."><a name="35199"><span class="ref">[35199] |
| 4456 Iª-IIae q. 39 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 4457 bonitate et malitia doloris vel tristitiae. Et circa hoc quaeruntur |
| 4458 quatuor. Primo, utrum omnis tristitia sit malum. Secundo, utrum | |
| 4459 possit esse bonum honestum. Tertio, utrum possit esse bonum utile. | |
| 53 | 4460 Quarto, utrum dolor corporis sit summum malum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 39 a. 1 arg. 1"><a name="35200"><span class="ref">[35200] Iª-IIae q. 39 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4461 sic proceditur. Videtur quod omnis tristitia sit mala. Dicit enim |
| 4462 Gregorius Nyssenus, <i>omnis tristitia malum est, sui ipsius | |
| 4463 natura</i>. Sed quod naturaliter est malum, semper et ubique est | |
| 53 | 4464 malum. Ergo omnis tristitia est mala.</p><p title="I-II q. 39 a. 1 arg. 2"><a name="35201"><span class="ref">[35201] Iª-IIae q. 39 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4465 illud quod omnes fugiunt, etiam virtuosi, est malum. Sed tristitiam |
| 4466 omnes fugiunt, etiam virtuosi, quia, ut dicitur in VII Ethic., | |
| 4467 <i>etsi prudens non intendat delectari, tamen intendit non | |
| 53 | 4468 tristari</i>. Ergo tristitia est malum.</p><p title="I-II q. 39 a. 1 arg. 3"><a name="35202"><span class="ref">[35202] Iª-IIae q. 39 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4469 sicut malum corporale est obiectum et causa doloris corporalis, ita |
| 4470 malum spirituale est obiectum et causa tristitiae spiritualis. Sed | |
| 4471 omnis dolor corporalis est malum corporis. Ergo omnis tristitia | |
| 53 | 4472 spiritualis est malum animae.</p><p title="I-II q. 39 a. 1 s. c."><a name="35203"><span class="ref">[35203] Iª-IIae q. 39 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4473 tristitia de malo contrariatur delectationi de malo. Sed delectatio |
| 4474 de malo est mala, unde in detestationem quorundam dicitur Prov. II, | |
| 4475 quod <i>laetantur cum malefecerint</i>. Ergo tristitia de malo est | |
| 53 | 4476 bona.</p><p title="I-II q. 39 a. 1 co."><a name="35204"><span class="ref">[35204] Iª-IIae q. 39 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4477 dicendum quod aliquid esse bonum vel malum, potest dici dupliciter. |
| 4478 Uno modo, simpliciter et secundum se. Et sic omnis tristitia est | |
| 4479 quoddam malum, hoc enim ipsum quod est appetitum hominis anxiari de | |
| 4480 malo praesenti, rationem mali habet; impeditur enim per hoc quies | |
| 4481 appetitus in bono. Alio modo dicitur aliquid bonum vel malum, ex | |
| 4482 suppositione alterius, sicut verecundia dicitur esse bonum, ex | |
| 4483 suppositione alicuius turpis commissi, ut dicitur in IV Ethic. Sic | |
| 4484 igitur, supposito aliquo contristabili vel doloroso, ad bonitatem | |
| 4485 pertinet quod aliquis de malo praesenti tristetur vel doleat. Quod | |
| 4486 enim non tristaretur vel non doleret, non posset esse nisi quia vel | |
| 4487 non sentiret, vel quia non reputaret sibi repugnans, et utrumque | |
| 4488 istorum est malum manifeste. Et ideo ad bonitatem pertinet ut, | |
| 4489 supposita praesentia mali, sequatur tristitia vel dolor. Et hoc est | |
| 4490 quod Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., <i>adhuc est bonum | |
| 4491 quod dolet amissum bonum, nam nisi aliquod bonum remansisset in | |
| 4492 natura, nullius boni amissi dolor esset in poena</i>. Sed quia | |
| 4493 sermones morales sunt in singularibus, quorum sunt operationes, | |
| 4494 illud quod est ex suppositione bonum, debet bonum iudicari, sicut | |
| 4495 quod est ex suppositione voluntarium, iudicatur voluntarium, ut | |
| 53 | 4496 dicitur in III Ethic., et supra habitum est.</p><p title="I-II q. 39 a. 1 ad 1"><a name="35205"><span class="ref">[35205] Iª-IIae q. 39 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4497 ergo dicendum quod Gregorius Nyssenus loquitur de tristitia ex |
| 4498 parte mali tristantis, non autem ex parte sentientis et repudiantis | |
| 4499 malum. Et ex hac etiam parte omnes fugiunt tristitiam, inquantum | |
| 4500 fugiunt malum, sed sensum et refutationem mali non fugiunt. Et sic | |
| 4501 etiam dicendum est de dolore corporali, nam sensus et recusatio | |
| 53 | 4502 mali corporalis attestatur naturae bonae.</p><p title="I-II q. 39 a. 1 ad 2"><a name="35206"><span class="ref">[35206] Iª-IIae q. 39 a. 1 ad 2</span></a> Unde patet |
| 4503 responsio ad secundum et tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 39 a. 2 arg. 1"><a name="35207"><span class="ref">[35207] Iª-IIae q. 39 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 4504 sic proceditur. Videtur quod tristitia non habeat rationem boni |
| 4505 honesti. Quod enim ad Inferos deducit, contrariatur honesto. Sed | |
| 4506 sicut dicit Augustinus, XII super Gen. ad Litt., <i>Iacob hoc | |
| 4507 timuisse videtur, ne nimia tristitia sic perturbaretur, ut non ad | |
| 4508 requiem beatorum iret, sed ad Inferos peccatorum</i>. Ergo | |
| 53 | 4509 tristitia non habet rationem boni honesti.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 arg. 2"><a name="35208"><span class="ref">[35208] Iª-IIae q. 39 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4510 bonum honestum habet rationem laudabilis et meritorii. Sed |
| 4511 tristitia diminuit rationem laudis et meriti, dicit enim apostolus, | |
| 4512 II ad Cor. IX, <i>unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex | |
| 4513 tristitia aut ex necessitate</i>. Ergo tristitia non est bonum | |
| 53 | 4514 honestum.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 arg. 3"><a name="35209"><span class="ref">[35209] Iª-IIae q. 39 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4515 sicut Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, <i>tristitia est de his |
| 4516 quae, nobis nolentibus, accidunt</i>. Sed non velle ea quae | |
| 4517 praesentialiter fiunt, est habere voluntatem repugnantem | |
| 4518 ordinationi divinae, cuius providentiae subiacent omnia quae | |
| 4519 aguntur. Ergo, cum conformitas humanae voluntatis ad divinam | |
| 4520 pertineat ad rectitudinem voluntatis, ut supra dictum est; videtur | |
| 4521 quod tristitia contrarietur rectitudini voluntatis. Et sic non | |
| 53 | 4522 habet rationem honesti.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 s. c."><a name="35210"><span class="ref">[35210] Iª-IIae q. 39 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4523 omne quod meretur praemium vitae aeternae, habet rationem honesti. |
| 4524 Sed tristitia est huiusmodi, ut patet per id quod dicitur Matth. V, | |
| 4525 <i>beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur</i>. Ergo tristitia | |
| 53 | 4526 est bonum honestum.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 co."><a name="35211"><span class="ref">[35211] Iª-IIae q. 39 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4527 dicendum quod, secundum illam rationem qua tristitia est bonum, |
| 4528 potest esse bonum honestum. Dictum est enim quod tristitia est | |
| 4529 bonum secundum cognitionem et recusationem mali. Quae quidem duo in | |
| 4530 dolore corporali, attestantur bonitati naturae, ex qua provenit | |
| 4531 quod sensus sentit, et natura refugit laesivum, quod causat | |
| 4532 dolorem. In interiori vero tristitia, cognitio mali quandoque | |
| 4533 quidem est per rectum iudicium rationis; et recusatio mali est per | |
| 4534 voluntatem bene dispositam detestantem malum. Omne autem bonum | |
| 4535 honestum ex his duobus procedit, scilicet ex rectitudine rationis | |
| 4536 et voluntatis. Unde manifestum est quod tristitia potest habere | |
| 53 | 4537 rationem boni honesti.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 ad 1"><a name="35212"><span class="ref">[35212] Iª-IIae q. 39 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4538 ergo dicendum quod omnes passiones animae regulari debent secundum |
| 4539 regulam rationis, quae est radix boni honesti. Quam transcendit | |
| 4540 immoderata tristitia, de qua loquitur Augustinus. Et ideo recedit a | |
| 53 | 4541 ratione boni honesti.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 ad 2"><a name="35213"><span class="ref">[35213] Iª-IIae q. 39 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4542 dicendum quod, sicut tristitia de malo procedit ex voluntate et |
| 4543 ratione recta, quae detestatur malum; ita tristitia de bono | |
| 4544 procedit ex ratione et voluntate perversa, quae detestatur bonum. | |
| 4545 Et ideo talis tristitia impedit laudem vel meritum boni honesti, | |
| 53 | 4546 sicut cum quis facit cum tristitia eleemosynam.</p><p title="I-II q. 39 a. 2 ad 3"><a name="35214"><span class="ref">[35214] Iª-IIae q. 39 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4547 dicendum quod aliqua praesentialiter eveniunt, quae non fiunt Deo |
| 4548 volente, sed Deo permittente, sicut peccata. Unde voluntas | |
| 4549 repugnans peccato existenti vel in se vel in alio, non discordat a | |
| 4550 voluntate Dei. Mala vero poenalia praesentialiter contingunt, etiam | |
| 4551 Deo volente. Non tamen exigitur ad rectitudinem voluntatis, quod ea | |
| 4552 secundum se homo velit, sed solum quod non contranitatur ordini | |
| 53 | 4553 divinae iustitiae, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 39 a. 3 arg. 1"><a name="35215"><span class="ref">[35215] Iª-IIae q. 39 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4554 sic proceditur. Videtur quod tristitia non possit esse bonum utile. |
| 4555 Dicitur enim Eccli. XXX, <i>multos occidit tristitia, et non est | |
| 53 | 4556 utilitas in illa</i>.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 arg. 2"><a name="35216"><span class="ref">[35216] Iª-IIae q. 39 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4557 electio est de eo quod est utile ad finem aliquem. Sed tristitia |
| 4558 non est eligibilis, quinimmo <i>idem sine tristitia, quam cum | |
| 4559 tristitia, est magis eligendum</i>, ut dicitur in III Topic. Ergo | |
| 53 | 4560 tristitia non est bonum utile.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 arg. 3"><a name="35217"><span class="ref">[35217] Iª-IIae q. 39 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4561 <i>Praeterea, omnis res est propter suam operationem</i>, ut |
| 4562 dicitur in II de coelo. Sed tristitia impedit operationem, ut | |
| 4563 dicitur in X Ethic. Ergo tristitia non habet rationem boni | |
| 53 | 4564 utilis.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 s. c."><a name="35218"><span class="ref">[35218] Iª-IIae q. 39 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4565 sapiens non quaerit nisi utilia. Sed sicut dicitur Eccle. VII, |
| 4566 <i>cor sapientum ubi tristitia, et cor stultorum ubi laetitia</i>. | |
| 53 | 4567 Ergo tristitia est utilis.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 co."><a name="35219"><span class="ref">[35219] Iª-IIae q. 39 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4568 dicendum quod ex malo praesenti insurgit duplex appetitivus motus. |
| 4569 Unus quidem est quo appetitus contrariatur malo praesenti. Et ex | |
| 4570 ista parte tristitia non habet utilitatem, quia id quod est | |
| 4571 praesens, non potest non esse praesens. Secundus motus consurgit in | |
| 4572 appetitu ad fugiendum vel repellendum malum contristans. Et quantum | |
| 4573 ad hoc, tristitia habet utilitatem, si sit de aliquo quod est | |
| 4574 fugiendum. Est enim aliquid fugiendum dupliciter. Uno modo, propter | |
| 4575 seipsum, ex contrarietate quam habet ad bonum; sicut peccatum. Et | |
| 4576 ideo tristitia de peccato utilis est ad hoc quod homo fugiat | |
| 4577 peccatum, sicut apostolus dicit, II ad Cor. VII, <i>gaudeo, non | |
| 4578 quia contristati estis, sed quia contristati estis ad | |
| 4579 poenitentiam</i>. Alio modo est aliquid fugiendum, non quia sit | |
| 4580 secundum se malum, sed quia est occasio mali; dum vel homo nimis | |
| 4581 inhaeret ei per amorem, vel etiam ex hoc praecipitatur in aliquod | |
| 4582 malum, sicut patet in bonis temporalibus. Et secundum hoc, | |
| 4583 tristitia de bonis temporalibus potest esse utilis, sicut dicitur | |
| 4584 Eccle. VII, <i>melius est ire ad domum luctus quam ad domum | |
| 4585 convivii, in illa enim finis cunctorum admonetur hominum</i>. Ideo | |
| 4586 autem tristitia in omni fugiendo est utilis, quia geminatur | |
| 4587 fugiendi causa. Nam ipsum malum secundum se fugiendum est, ipsam | |
| 4588 autem tristitiam secundum se omnes fugiunt, sicut etiam bonum omnes | |
| 4589 appetunt, et delectationem de bono. Sicut ergo delectatio de bono | |
| 4590 facit ut bonum avidius quaeratur, ita tristitia de malo facit ut | |
| 53 | 4591 malum vehementius fugiatur.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 ad 1"><a name="35220"><span class="ref">[35220] Iª-IIae q. 39 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4592 ergo dicendum quod auctoritas illa intelligitur de immoderata |
| 4593 tristitia, quae animum absorbet. Huiusmodi enim tristitia | |
| 53 | 4594 immobilitat animum, et impedit fugam mali, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 ad 2"><a name="35221"><span class="ref">[35221] Iª-IIae q. 39 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4595 dicendum quod, sicut quodlibet eligibile fit minus eligibile |
| 4596 propter tristitiam, ita quodlibet fugiendum redditur magis | |
| 4597 fugiendum propter tristitiam. Et quantum ad hoc, tristitia est | |
| 53 | 4598 utilis.</p><p title="I-II q. 39 a. 3 ad 3"><a name="35222"><span class="ref">[35222] Iª-IIae q. 39 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4599 dicendum quod tristitia de operatione aliqua, impedit operationem, |
| 53 | 4600 sed tristitia de cessatione operationis, facit avidius operari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 39 a. 4 arg. 1"><a name="35223"><span class="ref">[35223] Iª-IIae q. 39 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4601 sic proceditur. Videtur quod tristitia sit summum malum. Optimo |
| 4602 enim opponitur pessimum, ut dicitur in VIII Ethic. Sed quaedam | |
| 4603 delectatio est optimum, quae scilicet pertinet ad felicitatem. Ergo | |
| 53 | 4604 aliqua tristitia est summum malum.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 arg. 2"><a name="35224"><span class="ref">[35224] Iª-IIae q. 39 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4605 beatitudo est summum bonum hominis, quia est ultimus hominis finis. |
| 4606 Sed beatitudo consistit in hoc quod homo habeat quidquid velit, et | |
| 4607 nihil mali velit, ut supra dictum est. Ergo summum bonum hominis | |
| 4608 est impletio voluntatis ipsius. Sed tristitia consistit in hoc quod | |
| 4609 accidit aliquid contra voluntatem, ut patet per Augustinum, XIV de | |
| 53 | 4610 Civ. Dei. Ergo tristitia est summum malum hominis.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 arg. 3"><a name="35225"><span class="ref">[35225] Iª-IIae q. 39 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4611 Augustinus sic argumentatur in Soliloq., <i>ex duabus partibus |
| 4612 compositi sumus, ex anima scilicet et corpore, quarum pars deterior | |
| 4613 corpus est. Summum autem bonum est melioris partis optimum, summum | |
| 4614 autem malum, pessimum deterioris. Est autem optimum in animo | |
| 4615 sapientia, in corpore pessimum dolor. Summum igitur bonum hominis | |
| 53 | 4616 est sapere, summum malum dolere</i>.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 s. c."><a name="35226"><span class="ref">[35226] Iª-IIae q. 39 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4617 culpa est magis malum quam poena, ut in primo habitum est. Sed |
| 4618 tristitia seu dolor pertinet ad poenam peccati; sicut frui rebus | |
| 4619 mutabilibus est malum culpae. Dicit enim Augustinus, in libro de | |
| 4620 vera religione, <i>quis est dolor qui dicitur animi, nisi carere | |
| 4621 mutabilibus rebus quibus fruebatur, aut frui se posse speraverat? | |
| 4622 Et hoc est totum quod dicitur malum, idest peccatum, et poena | |
| 4623 peccati</i>. Ergo tristitia seu dolor non est summum malum | |
| 53 | 4624 hominis.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 co."><a name="35227"><span class="ref">[35227] Iª-IIae q. 39 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4625 dicendum quod impossibile est aliquam tristitiam seu dolorem esse |
| 4626 summum hominis malum. Omnis enim tristitia seu dolor aut est de hoc | |
| 4627 quod est vere malum, aut est de aliquo apparenti malo, quod est | |
| 4628 vere bonum. Dolor autem seu tristitia quae est de vere malo, non | |
| 4629 potest esse summum malum, est enim aliquid eo peius, scilicet vel | |
| 4630 non iudicare esse malum illud quod vere est malum, vel etiam non | |
| 4631 refutare illud. Tristitia autem vel dolor qui est de apparenti | |
| 4632 malo, quod est vere bonum, non potest esse summum malum, quia peius | |
| 4633 esset omnino alienari a vero bono. Unde impossibile est quod aliqua | |
| 53 | 4634 tristitia vel dolor sit summum hominis malum.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 ad 1"><a name="35228"><span class="ref">[35228] Iª-IIae q. 39 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4635 ergo dicendum quod duo bona sunt communia et delectationi et |
| 4636 tristitiae, scilicet iudicium verum de bono et malo; et ordo | |
| 4637 debitus voluntatis approbantis bonum et recusantis malum. Et sic | |
| 4638 patet quod in dolore vel tristitia est aliquod bonum per cuius | |
| 4639 privationem potest fieri deterius. Sed non in omni delectatione est | |
| 4640 aliquod malum, per cuius remotionem possit fieri melius. Unde | |
| 4641 delectatio aliqua potest esse summum hominis bonum, eo modo quo | |
| 4642 supra dictum est, tristitia autem non potest esse summum hominis | |
| 53 | 4643 malum.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 ad 2"><a name="35229"><span class="ref">[35229] Iª-IIae q. 39 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4644 dicendum quod hoc ipsum quod est voluntatem repugnare malo, est |
| 4645 quoddam bonum. Et propter hoc, tristitia vel dolor non potest esse | |
| 53 | 4646 summum malum, quia habet aliquam permixtionem boni.</p><p title="I-II q. 39 a. 4 ad 3"><a name="35230"><span class="ref">[35230] Iª-IIae q. 39 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4647 dicendum quod peius est quod nocet meliori, quam quod nocet peiori. |
| 4648 Malum autem dicitur quia nocet, ut dicit Augustinus in Enchirid. | |
| 4649 Unde maius malum est quod est malum animae, quam quod est malum | |
| 4650 corporis. Unde non est efficax, ratio, quam Augustinus inducit non | |
| 53 | 4651 ex sensu suo sed ex sensu alterius.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 4652 <p><a href="sth2022.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 4653 <a href="sth2040.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 4654 <br/> | |
| 4655 <hr/> | |
| 4656 <br/> | |
| 4657 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 4658 hanc editionem<br/> | |
| 4659 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 4660 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 4661 </div></body> | |
| 4662 </html> |
