Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth4084.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | 03759e5c1080 |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIIª q. | |
| 28 | 19 84-90</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">tertia pars a quaestione LXXXIV ad quaestionem |
| 22 XC</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Sassetta depictus" border="0" height="180" width="204" src="icons/bene180.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1906 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth4083.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="iopera.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#51204">III&ordf; q. 84 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#51205">III&ordf; q. 84 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#51206">III&ordf; q. 84 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#51207">III&ordf; q. 84 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#51208">III&ordf; q. 84 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#51209">III&ordf; q. 84 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#51210">III&ordf; q. 84 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#51211">III&ordf; q. 84 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#51212">III&ordf; q. 84 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#51213">III&ordf; q. 84 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#51214">III&ordf; q. 84 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#51215">III&ordf; q. 84 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#51216">III&ordf; q. 84 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#51217">III&ordf; q. 84 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#51218">III&ordf; q. 84 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#51219">III&ordf; q. 84 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#51220">III&ordf; q. 84 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#51221">III&ordf; q. 84 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#51222">III&ordf; q. 84 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#51223">III&ordf; q. 84 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#51224">III&ordf; q. 84 a. 3 arg. 4'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#51225">III&ordf; q. 84 a. 3 arg. 5'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#51226">III&ordf; q. 84 a. 3 s. c.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#51227">III&ordf; q. 84 a. 3 co.'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#51228">III&ordf; q. 84 a. 3 ad 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#51229">III&ordf; q. 84 a. 3 ad 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#51230">III&ordf; q. 84 a. 3 ad 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#51231">III&ordf; q. 84 a. 3 ad 4'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#51232">III&ordf; q. 84 a. 3 ad 5'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#51233">III&ordf; q. 84 a. 4 arg. 1'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#51234">III&ordf; q. 84 a. 4 arg. 2'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#51235">III&ordf; q. 84 a. 4 arg. 3'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#51236">III&ordf; q. 84 a. 4 s. c.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#51237">III&ordf; q. 84 a. 4 co.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#51238">III&ordf; q. 84 a. 4 ad 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#51239">III&ordf; q. 84 a. 4 ad 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#51240">III&ordf; q. 84 a. 4 ad 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#51241">III&ordf; q. 84 a. 5 arg. 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#51242">III&ordf; q. 84 a. 5 arg. 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#51243">III&ordf; q. 84 a. 5 arg. 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#51244">III&ordf; q. 84 a. 5 s. c.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#51245">III&ordf; q. 84 a. 5 co.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#51246">III&ordf; q. 84 a. 5 ad 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#51247">III&ordf; q. 84 a. 5 ad 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#51248">III&ordf; q. 84 a. 5 ad 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#51249">III&ordf; q. 84 a. 6 arg. 1'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#51250">III&ordf; q. 84 a. 6 arg. 2'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#51251">III&ordf; q. 84 a. 6 arg. 3'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#51252">III&ordf; q. 84 a. 6 s. c.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#51253">III&ordf; q. 84 a. 6 co.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#51254">III&ordf; q. 84 a. 6 ad 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#51255">III&ordf; q. 84 a. 6 ad 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#51256">III&ordf; q. 84 a. 6 ad 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#51257">III&ordf; q. 84 a. 7 arg. 1'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#51258">III&ordf; q. 84 a. 7 arg. 2'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#51259">III&ordf; q. 84 a. 7 arg. 3'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#51260">III&ordf; q. 84 a. 7 arg. 4'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#51261">III&ordf; q. 84 a. 7 s. c.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#51262">III&ordf; q. 84 a. 7 co.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#51263">III&ordf; q. 84 a. 7 ad 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#51264">III&ordf; q. 84 a. 7 ad 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#51265">III&ordf; q. 84 a. 7 ad 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#51266">III&ordf; q. 84 a. 7 ad 4'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#51267">III&ordf; q. 84 a. 8 arg. 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#51268">III&ordf; q. 84 a. 8 arg. 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#51269">III&ordf; q. 84 a. 8 arg. 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#51270">III&ordf; q. 84 a. 8 s. c.'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#51271">III&ordf; q. 84 a. 8 co.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#51272">III&ordf; q. 84 a. 8 ad 1'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#51273">III&ordf; q. 84 a. 8 ad 2'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#51274">III&ordf; q. 84 a. 8 ad 3'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#51275">III&ordf; q. 84 a. 9 arg. 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#51276">III&ordf; q. 84 a. 9 arg. 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#51277">III&ordf; q. 84 a. 9 arg. 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#51278">III&ordf; q. 84 a. 9 s. c.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#51279">III&ordf; q. 84 a. 9 co.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#51280">III&ordf; q. 84 a. 9 ad 1'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#51281">III&ordf; q. 84 a. 9 ad 2'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#51282">III&ordf; q. 84 a. 9 ad 3'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#51283">III&ordf; q. 84 a. 10 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#51284">III&ordf; q. 84 a. 10 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#51285">III&ordf; q. 84 a. 10 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#51286">III&ordf; q. 84 a. 10 arg. 4'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#51287">III&ordf; q. 84 a. 10 arg. 5'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#51288">III&ordf; q. 84 a. 10 arg. 6'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#51289">III&ordf; q. 84 a. 10 s. c.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#51290">III&ordf; q. 84 a. 10 co.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#51291">III&ordf; q. 84 a. 10 ad 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#51292">III&ordf; q. 84 a. 10 ad 2'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#51293">III&ordf; q. 84 a. 10 ad 3'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#51294">III&ordf; q. 84 a. 10 ad 4'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#51295">III&ordf; q. 84 a. 10 ad 5'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#51296">III&ordf; q. 84 a. 10 ad 6'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#51297">III&ordf; q. 85 pr.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#51298">III&ordf; q. 85 a. 1 arg. 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#51299">III&ordf; q. 85 a. 1 arg. 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#51300">III&ordf; q. 85 a. 1 arg. 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#51301">III&ordf; q. 85 a. 1 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#51302">III&ordf; q. 85 a. 1 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#51303">III&ordf; q. 85 a. 1 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#51304">III&ordf; q. 85 a. 1 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#51305">III&ordf; q. 85 a. 1 ad 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#51306">III&ordf; q. 85 a. 2 arg. 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#51307">III&ordf; q. 85 a. 2 arg. 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#51308">III&ordf; q. 85 a. 2 arg. 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#51309">III&ordf; q. 85 a. 2 s. c.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#51310">III&ordf; q. 85 a. 2 co.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#51311">III&ordf; q. 85 a. 2 ad 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#51312">III&ordf; q. 85 a. 2 ad 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#51313">III&ordf; q. 85 a. 2 ad 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#51314">III&ordf; q. 85 a. 3 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#51315">III&ordf; q. 85 a. 3 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#51316">III&ordf; q. 85 a. 3 arg. 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#51317">III&ordf; q. 85 a. 3 arg. 4'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#51318">III&ordf; q. 85 a. 3 s. c.'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#51319">III&ordf; q. 85 a. 3 co.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#51320">III&ordf; q. 85 a. 3 ad 1'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#51321">III&ordf; q. 85 a. 3 ad 2'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#51322">III&ordf; q. 85 a. 3 ad 3'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#51323">III&ordf; q. 85 a. 3 ad 4'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#51324">III&ordf; q. 85 a. 4 arg. 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#51325">III&ordf; q. 85 a. 4 arg. 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#51326">III&ordf; q. 85 a. 4 arg. 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#51327">III&ordf; q. 85 a. 4 arg. 4'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#51328">III&ordf; q. 85 a. 4 s. c.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#51329">III&ordf; q. 85 a. 4 co.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#51330">III&ordf; q. 85 a. 4 ad 1'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#51331">III&ordf; q. 85 a. 4 ad 2'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#51332">III&ordf; q. 85 a. 4 ad 3'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#51333">III&ordf; q. 85 a. 4 ad 4'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#51334">III&ordf; q. 85 a. 5 arg. 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#51335">III&ordf; q. 85 a. 5 arg. 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#51336">III&ordf; q. 85 a. 5 arg. 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#51337">III&ordf; q. 85 a. 5 s. c.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#51338">III&ordf; q. 85 a. 5 co.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#51339">III&ordf; q. 85 a. 5 ad 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#51340">III&ordf; q. 85 a. 5 ad 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#51341">III&ordf; q. 85 a. 5 ad 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#51342">III&ordf; q. 85 a. 6 arg. 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#51343">III&ordf; q. 85 a. 6 arg. 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#51344">III&ordf; q. 85 a. 6 arg. 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#51345">III&ordf; q. 85 a. 6 s. c.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#51346">III&ordf; q. 85 a. 6 co.'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#51347">III&ordf; q. 85 a. 6 ad 1'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#51348">III&ordf; q. 85 a. 6 ad 2'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#51349">III&ordf; q. 85 a. 6 ad 3'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#51350">III&ordf; q. 86 pr.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#51351">III&ordf; q. 86 a. 1 arg. 1'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#51352">III&ordf; q. 86 a. 1 arg. 2'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#51353">III&ordf; q. 86 a. 1 arg. 3'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#51354">III&ordf; q. 86 a. 1 s. c.'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#51355">III&ordf; q. 86 a. 1 co.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#51356">III&ordf; q. 86 a. 1 ad 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#51357">III&ordf; q. 86 a. 1 ad 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#51358">III&ordf; q. 86 a. 1 ad 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#51359">III&ordf; q. 86 a. 2 arg. 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#51360">III&ordf; q. 86 a. 2 arg. 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#51361">III&ordf; q. 86 a. 2 arg. 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#51362">III&ordf; q. 86 a. 2 s. c.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#51363">III&ordf; q. 86 a. 2 co.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#51364">III&ordf; q. 86 a. 2 ad 1'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#51365">III&ordf; q. 86 a. 2 ad 2'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#51366">III&ordf; q. 86 a. 2 ad 3'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#51367">III&ordf; q. 86 a. 3 arg. 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#51368">III&ordf; q. 86 a. 3 arg. 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#51369">III&ordf; q. 86 a. 3 arg. 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#51370">III&ordf; q. 86 a. 3 arg. 4'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#51371">III&ordf; q. 86 a. 3 arg. 5'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#51372">III&ordf; q. 86 a. 3 s. c.'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#51373">III&ordf; q. 86 a. 3 co.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#51374">III&ordf; q. 86 a. 3 ad 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#51375">III&ordf; q. 86 a. 3 ad 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#51376">III&ordf; q. 86 a. 3 ad 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#51377">III&ordf; q. 86 a. 3 ad 4'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#51378">III&ordf; q. 86 a. 3 ad 5'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#51379">III&ordf; q. 86 a. 4 arg. 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#51380">III&ordf; q. 86 a. 4 arg. 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#51381">III&ordf; q. 86 a. 4 arg. 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#51382">III&ordf; q. 86 a. 4 s. c.'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#51383">III&ordf; q. 86 a. 4 co.'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#51384">III&ordf; q. 86 a. 4 ad 1'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#51385">III&ordf; q. 86 a. 4 ad 2'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#51386">III&ordf; q. 86 a. 4 ad 3'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#51387">III&ordf; q. 86 a. 5 arg. 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#51388">III&ordf; q. 86 a. 5 arg. 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#51389">III&ordf; q. 86 a. 5 arg. 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#51390">III&ordf; q. 86 a. 5 s. c.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#51391">III&ordf; q. 86 a. 5 co.'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#51392">III&ordf; q. 86 a. 5 ad 1'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#51393">III&ordf; q. 86 a. 5 ad 2'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#51394">III&ordf; q. 86 a. 5 ad 3'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#51395">III&ordf; q. 86 a. 6 arg. 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#51396">III&ordf; q. 86 a. 6 arg. 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#51397">III&ordf; q. 86 a. 6 arg. 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#51398">III&ordf; q. 86 a. 6 s. c.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#51399">III&ordf; q. 86 a. 6 co.'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#51400">III&ordf; q. 86 a. 6 ad 1'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#51401">III&ordf; q. 86 a. 6 ad 2'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#51402">III&ordf; q. 86 a. 6 ad 3'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#51403">III&ordf; q. 86 a. 6 ad 4'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#51404">III&ordf; q. 87 pr.'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#51405">III&ordf; q. 87 a. 1 arg. 1'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#51406">III&ordf; q. 87 a. 1 arg. 2'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#51407">III&ordf; q. 87 a. 1 arg. 3'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#51408">III&ordf; q. 87 a. 1 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#51409">III&ordf; q. 87 a. 1 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#51410">III&ordf; q. 87 a. 1 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#51411">III&ordf; q. 87 a. 1 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#51412">III&ordf; q. 87 a. 1 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#51413">III&ordf; q. 87 a. 2 arg. 1'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#51414">III&ordf; q. 87 a. 2 arg. 2'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#51415">III&ordf; q. 87 a. 2 arg. 3'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#51416">III&ordf; q. 87 a. 2 s. c.'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#51417">III&ordf; q. 87 a. 2 co.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#51418">III&ordf; q. 87 a. 2 ad 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#51419">III&ordf; q. 87 a. 2 ad 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#51420">III&ordf; q. 87 a. 2 ad 3'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#51421">III&ordf; q. 87 a. 3 arg. 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#51422">III&ordf; q. 87 a. 3 arg. 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#51423">III&ordf; q. 87 a. 3 arg. 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#51424">III&ordf; q. 87 a. 3 s. c.'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#51425">III&ordf; q. 87 a. 3 co.'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#51426">III&ordf; q. 87 a. 3 ad 1'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#51427">III&ordf; q. 87 a. 3 ad 2'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#51428">III&ordf; q. 87 a. 3 ad 3'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#51429">III&ordf; q. 87 a. 4 arg. 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#51430">III&ordf; q. 87 a. 4 arg. 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#51431">III&ordf; q. 87 a. 4 arg. 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#51432">III&ordf; q. 87 a. 4 s. c.'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#51433">III&ordf; q. 87 a. 4 co.'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#51434">III&ordf; q. 87 a. 4 ad 1'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#51435">III&ordf; q. 87 a. 4 ad 2'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#51436">III&ordf; q. 87 a. 4 ad 3'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#51437">III&ordf; q. 88 pr.'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#51438">III&ordf; q. 88 a. 1 arg. 1'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#51439">III&ordf; q. 88 a. 1 arg. 2'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#51440">III&ordf; q. 88 a. 1 arg. 3'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#51441">III&ordf; q. 88 a. 1 arg. 4'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#51442">III&ordf; q. 88 a. 1 s. c. 1'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#51443">III&ordf; q. 88 a. 1 s. c. 2'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#51444">III&ordf; q. 88 a. 1 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#51445">III&ordf; q. 88 a. 1 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#51446">III&ordf; q. 88 a. 1 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#51447">III&ordf; q. 88 a. 1 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#51448">III&ordf; q. 88 a. 1 ad 4'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#51449">III&ordf; q. 88 a. 2 arg. 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#51450">III&ordf; q. 88 a. 2 arg. 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#51451">III&ordf; q. 88 a. 2 arg. 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#51452">III&ordf; q. 88 a. 2 s. c.'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#51453">III&ordf; q. 88 a. 2 co.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#51454">III&ordf; q. 88 a. 2 ad 1'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#51455">III&ordf; q. 88 a. 2 ad 2'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#51456">III&ordf; q. 88 a. 2 ad 3'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#51457">III&ordf; q. 88 a. 3 arg. 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#51458">III&ordf; q. 88 a. 3 arg. 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#51459">III&ordf; q. 88 a. 3 arg. 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#51460">III&ordf; q. 88 a. 3 s. c.'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#51461">III&ordf; q. 88 a. 3 co.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#51462">III&ordf; q. 88 a. 3 ad 1'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#51463">III&ordf; q. 88 a. 3 ad 2'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#51464">III&ordf; q. 88 a. 3 ad 3'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#51465">III&ordf; q. 88 a. 4 arg. 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#51466">III&ordf; q. 88 a. 4 arg. 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#51467">III&ordf; q. 88 a. 4 arg. 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#51468">III&ordf; q. 88 a. 4 s. c.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#51469">III&ordf; q. 88 a. 4 co.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#51470">III&ordf; q. 88 a. 4 ad 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#51471">III&ordf; q. 89 pr.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#51472">III&ordf; q. 89 a. 1 arg. 1'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#51473">III&ordf; q. 89 a. 1 arg. 2'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#51474">III&ordf; q. 89 a. 1 arg. 3'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#51475">III&ordf; q. 89 a. 1 s. c.'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#51476">III&ordf; q. 89 a. 1 co.'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#51477">III&ordf; q. 89 a. 1 ad 1'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#51478">III&ordf; q. 89 a. 1 ad 2'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#51479">III&ordf; q. 89 a. 1 ad 3'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#51480">III&ordf; q. 89 a. 2 arg. 1'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#51481">III&ordf; q. 89 a. 2 arg. 2'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#51482">III&ordf; q. 89 a. 2 arg. 3'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#51483">III&ordf; q. 89 a. 2 s. c.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#51484">III&ordf; q. 89 a. 2 co.'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#51485">III&ordf; q. 89 a. 2 ad 1'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#51486">III&ordf; q. 89 a. 2 ad 2'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#51487">III&ordf; q. 89 a. 2 ad 3'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#51488">III&ordf; q. 89 a. 2 ad 4'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#51489">III&ordf; q. 89 a. 3 arg. 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#51490">III&ordf; q. 89 a. 3 arg. 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#51491">III&ordf; q. 89 a. 3 arg. 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#51492">III&ordf; q. 89 a. 3 s. c.'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#51493">III&ordf; q. 89 a. 3 co.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#51494">III&ordf; q. 89 a. 3 ad 1'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#51495">III&ordf; q. 89 a. 3 ad 2'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#51496">III&ordf; q. 89 a. 3 ad 3'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#51497">III&ordf; q. 89 a. 4 arg. 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#51498">III&ordf; q. 89 a. 4 arg. 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#51499">III&ordf; q. 89 a. 4 arg. 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#51500">III&ordf; q. 89 a. 4 s. c.'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#51501">III&ordf; q. 89 a. 4 co.'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#51502">III&ordf; q. 89 a. 4 ad 1'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#51503">III&ordf; q. 89 a. 4 ad 2'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#51504">III&ordf; q. 89 a. 4 ad 3'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#51505">III&ordf; q. 89 a. 5 arg. 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#51506">III&ordf; q. 89 a. 5 arg. 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#51507">III&ordf; q. 89 a. 5 arg. 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#51508">III&ordf; q. 89 a. 5 s. c.'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#51509">III&ordf; q. 89 a. 5 co.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#51510">III&ordf; q. 89 a. 5 ad 1'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#51511">III&ordf; q. 89 a. 5 ad 2'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#51512">III&ordf; q. 89 a. 5 ad 3'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#51513">III&ordf; q. 89 a. 6 arg. 1'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#51514">III&ordf; q. 89 a. 6 arg. 2'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#51515">III&ordf; q. 89 a. 6 arg. 3'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#51516">III&ordf; q. 89 a. 6 s. c.'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#51517">III&ordf; q. 89 a. 6 co.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#51518">III&ordf; q. 89 a. 6 ad 1'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#51519">III&ordf; q. 89 a. 6 ad 2'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#51520">III&ordf; q. 89 a. 6 ad 3'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#51521">III&ordf; q. 90 pr.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#51522">III&ordf; q. 90 a. 1 arg. 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#51523">III&ordf; q. 90 a. 1 arg. 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#51524">III&ordf; q. 90 a. 1 arg. 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#51525">III&ordf; q. 90 a. 1 s. c.'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#51526">III&ordf; q. 90 a. 1 co.'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#51527">III&ordf; q. 90 a. 1 ad 1'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#51528">III&ordf; q. 90 a. 1 ad 2'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#51529">III&ordf; q. 90 a. 1 ad 3'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#51530">III&ordf; q. 90 a. 2 arg. 1'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#51531">III&ordf; q. 90 a. 2 arg. 2'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#51532">III&ordf; q. 90 a. 2 arg. 3'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#51533">III&ordf; q. 90 a. 2 arg. 4'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#51534">III&ordf; q. 90 a. 2 s. c.'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#51535">III&ordf; q. 90 a. 2 co.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#51536">III&ordf; q. 90 a. 2 ad 1'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#51537">III&ordf; q. 90 a. 2 ad 2'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#51538">III&ordf; q. 90 a. 2 ad 3'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#51539">III&ordf; q. 90 a. 2 ad 4'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#51540">III&ordf; q. 90 a. 2 ad 5'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#51541">III&ordf; q. 90 a. 3 arg. 1'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#51542">III&ordf; q. 90 a. 3 arg. 2'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#51543">III&ordf; q. 90 a. 3 arg. 3'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#51544">III&ordf; q. 90 a. 3 s. c.'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#51545">III&ordf; q. 90 a. 3 co.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#51546">III&ordf; q. 90 a. 3 ad 1'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#51547">III&ordf; q. 90 a. 3 ad 2'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#51548">III&ordf; q. 90 a. 3 ad 3'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#51549">III&ordf; q. 90 a. 4 arg. 1'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#51550">III&ordf; q. 90 a. 4 arg. 2'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#51551">III&ordf; q. 90 a. 4 arg. 3'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#51552">III&ordf; q. 90 a. 4 s. c.'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#51553">III&ordf; q. 90 a. 4 co.'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#51554">III&ordf; q. 90 a. 4 ad 1'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#51555">III&ordf; q. 90 a. 4 ad 2'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#51556">III&ordf; q. 90 a. 4 ad 3'); | |
| 403 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 404 document.write('<BR><BR>'); | |
| 405 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 406 document.write('<\/FORM>'); | |
| 407 // --> | |
| 408 // | |
| 409 </script><br/> | |
| 410 <hr/> | |
| 411 <br/></div><div class="q" id="q84"><h2>Quaestio 84</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 84 pr."><a name="51204"><span class="ref">[51204] | |
| 412 IIIª q. 84 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 413 sacramento poenitentiae. Circa quod primo considerandum est de ipsa |
| 414 poenitentia; secundo, de effectu ipsius; tertio, de partibus eius; | |
| 415 quarto, de suscipientibus hoc sacramentum; quinto, de potestate | |
| 416 ministrorum; sexto, de solemni ritu huius sacramenti. Circa primum | |
| 417 duo sunt consideranda, primo, de poenitentia secundum quod est | |
| 418 sacramentum; secundo, de poenitentia secundum quod est virtus. | |
| 419 Circa primum quaeruntur decem. Primo, utrum poenitentia sit | |
| 420 sacramentum. Secundo, de propria materia eius. Tertio, de forma | |
| 421 ipsius. Quarto, utrum impositio manus requiratur ad hoc | |
| 422 sacramentum. Quinto, utrum hoc sacramentum sit de necessitate | |
| 423 salutis. Sexto, de ordine eius ad alia sacramenta. Septimo, de | |
| 424 institutione eius. Octavo, de duratione ipsius. Nono, de | |
| 53 | 425 continuitate eius. Decimo, utrum possit iterari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 84 a. 1 arg. 1"><a name="51205"><span class="ref">[51205] IIIª q. 84 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 426 proceditur. Videtur quod poenitentia non sit sacramentum. Gregorius |
| 427 enim dicit, et habetur in decretis, I, qu. I, <i>sacramenta sunt | |
| 428 Baptisma, chrisma, corpus et sanguis Christi, quae ob id sacramenta | |
| 429 dicuntur quia sub tegumento corporalium rerum divina virtus | |
| 430 secretius operatur salutem</i>. Sed hoc non contingit in | |
| 431 poenitentia, quia non adhibentur aliquae res corporales sub quibus | |
| 432 divina virtus operetur salutem. Ergo poenitentia non est | |
| 53 | 433 sacramentum.</p><p title="III q. 84 a. 1 arg. 2"><a name="51206"><span class="ref">[51206] IIIª q. 84 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 434 sacramenta Ecclesiae a ministris Christi exhibentur, secundum illud |
| 435 I Cor. IV, <i>sic nos existimet homo ut ministros Christi et | |
| 436 dispensatores mysteriorum Dei</i>. Sed poenitentia non exhibetur a | |
| 437 ministris Christi, sed interius a Deo hominibus inspiratur, | |
| 438 secundum illud Ierem. XXXI, <i>postquam convertisti me, egi | |
| 439 poenitentiam</i>. Ergo videtur quod poenitentia non sit | |
| 53 | 440 sacramentum.</p><p title="III q. 84 a. 1 arg. 3"><a name="51207"><span class="ref">[51207] IIIª q. 84 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 441 sacramentis de quibus supra diximus, est aliquid quod est |
| 442 sacramentum tantum, aliquid quod est res et sacramentum, aliquid | |
| 443 vero quod est res tantum, ut ex praemissis patet. Sed hoc non | |
| 53 | 444 invenitur in poenitentia. Ergo poenitentia non est sacramentum.</p><p title="III q. 84 a. 1 s. c."><a name="51208"><span class="ref">[51208] IIIª q. 84 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 445 quod, sicut Baptismus adhibetur ad purificandum a peccato, ita et |
| 446 poenitentia, unde et Petrus dixit Simoni, Act. VIII, | |
| 447 <i>poenitentiam age ab hac nequitia tua</i>. Sed Baptismus est | |
| 448 sacramentum, ut supra dictum est. Ergo pari ratione et | |
| 53 | 449 poenitentia.</p><p title="III q. 84 a. 1 co."><a name="51209"><span class="ref">[51209] IIIª q. 84 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 450 dicendum quod, sicut Gregorius dicit, in capite supra dicto, |
| 451 <i>sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut | |
| 452 aliquid significative accipiamus quod sancte accipiendum est</i>. | |
| 453 Manifestum est autem quod in poenitentia ita res gesta fit quod | |
| 454 aliquid sanctum significatur, tam ex parte peccatoris poenitentis, | |
| 455 quam ex parte sacerdotis absolventis, nam peccator poenitens per ea | |
| 456 quae agit et dicit, significat cor suum a peccato recessisse; | |
| 457 similiter etiam sacerdos per ea quae agit et dicit circa | |
| 458 poenitentem, significat opus Dei remittentis peccatum. Unde | |
| 459 manifestum est quod poenitentia quae in Ecclesia agitur, est | |
| 53 | 460 sacramentum.</p><p title="III q. 84 a. 1 ad 1"><a name="51210"><span class="ref">[51210] IIIª q. 84 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 461 dicendum quod nomine corporalium rerum intelliguntur large etiam |
| 462 ipsi exteriores actus sensibiles, qui ita se habent in hoc | |
| 463 sacramento sicut aqua in Baptismo vel chrisma in confirmatione. Est | |
| 464 autem attendendum quod in illis sacramentis in quibus confertur | |
| 465 excellens gratia, quae superabundat omnem facultatem humani actus, | |
| 466 adhibetur aliqua corporalis materia exterius; sicut in Baptismo, | |
| 467 ubi fit plena remissio peccatorum et quantum ad culpam et quantum | |
| 468 ad poenam; et in confirmatione, ubi datur spiritus sancti | |
| 469 plenitudo; et in extrema unctione, ubi confertur perfecta sanitas | |
| 470 spiritualis; quae provenit ex virtute Christi quasi ex quodam | |
| 471 extrinseco principio. Unde si qui actus humani sunt in talibus | |
| 472 sacramentis, non sunt de essentia materiae sacramentorum, sed | |
| 473 dispositive se habent ad sacramenta. In illis autem sacramentis | |
| 474 quae habent effectum correspondentem humanis actibus, ipsi actus | |
| 475 humani sensibiles sunt loco materiae, ut accidit in poenitentia et | |
| 476 matrimonio. Sicut etiam in medicinis corporalibus quaedam sunt res | |
| 477 exterius adhibitae, sicut emplastra et electuaria; quaedam vero | |
| 53 | 478 sunt actus sanandorum, puta exercitationes quaedam.</p><p title="III q. 84 a. 1 ad 2"><a name="51211"><span class="ref">[51211] IIIª q. 84 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 479 dicendum quod in sacramentis quae habent corporalem materiam, |
| 480 oportet quod illa materia adhibeatur a ministro Ecclesiae, qui | |
| 481 gerit personam Christi, in signum quod excellentia virtutis in | |
| 482 sacramento operantis est a Christo. In sacramento autem | |
| 483 poenitentiae, sicut dictum est, sunt actus humani pro materia, qui | |
| 484 proveniunt ex inspiratione interna. Unde materia non adhibetur a | |
| 485 ministro, sed a Deo interius operante, sed complementum sacramenti | |
| 53 | 486 exhibet minister, dum poenitentem absolvit.</p><p title="III q. 84 a. 1 ad 3"><a name="51212"><span class="ref">[51212] IIIª q. 84 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 487 dicendum quod etiam in poenitentia est aliquid quod est sacramentum |
| 488 tantum, scilicet actus exercitus tam per peccatorem poenitentem, | |
| 489 quam etiam per sacerdotem absolventem. Res autem et sacramentum est | |
| 490 poenitentia interior peccatoris. Res autem tantum et non | |
| 491 sacramentum est remissio peccati. Quorum primum totum simul sumptum | |
| 53 | 492 est causa secundi; primum autem et secundum sunt causa tertii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 84 a. 2 arg. 1"><a name="51213"><span class="ref">[51213] IIIª q. 84 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 493 sic proceditur. Videtur quod peccata non sint propria materia huius |
| 494 sacramenti. Materia enim in aliis sacramentis per aliqua verba | |
| 495 sanctificatur, et sanctificata effectum sacramenti operatur. | |
| 496 Peccata autem non possunt sanctificari, eo quod contrariantur | |
| 497 effectui sacramenti, qui est gratia remittens peccata. Ergo peccata | |
| 53 | 498 non sunt materia propria huius sacramenti.</p><p title="III q. 84 a. 2 arg. 2"><a name="51214"><span class="ref">[51214] IIIª q. 84 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 499 Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>nullus potest |
| 500 inchoare novam vitam nisi eum veteris vitae poeniteat</i>. Sed ad | |
| 501 vetustatem vitae pertinent non solum peccata, sed etiam | |
| 502 poenalitates praesentis vitae. Non ergo peccata sunt propria | |
| 53 | 503 materia poenitentiae.</p><p title="III q. 84 a. 2 arg. 3"><a name="51215"><span class="ref">[51215] IIIª q. 84 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 504 peccatorum quoddam est originale, quoddam mortale, quoddam veniale. |
| 505 Sed poenitentiae sacramentum non ordinatur contra originale | |
| 506 peccatum, quod tollitur per Baptismum; neque etiam contra veniale, | |
| 507 quod tollitur per tunsionem pectoris, et aquam benedictam, et alia | |
| 53 | 508 huiusmodi. Ergo peccata non sunt propria materia poenitentiae.</p><p title="III q. 84 a. 2 s. c."><a name="51216"><span class="ref">[51216] IIIª q. 84 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 509 quod apostolus dicit, II Cor. XII, <i>non egerunt poenitentiam |
| 510 super immunditia et fornicatione et impudicitia quam | |
| 53 | 511 gesserunt</i>.</p><p title="III q. 84 a. 2 co."><a name="51217"><span class="ref">[51217] IIIª q. 84 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 512 dicendum quod duplex est materia, scilicet proxima et remota, sicut |
| 513 statuae proxima materia est metallum, remota vero aqua. Dictum est | |
| 514 autem quod proxima materia huius sacramenti sunt actus poenitentis, | |
| 515 cuius materia sunt peccata, de quibus dolet, et quae confitetur, et | |
| 516 pro quibus satisfacit. Unde relinquitur quod remota materia | |
| 517 poenitentiae sunt peccata, non attentanda, sed detestanda et | |
| 53 | 518 destruenda.</p><p title="III q. 84 a. 2 ad 1"><a name="51218"><span class="ref">[51218] IIIª q. 84 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 519 dicendum quod ratio illa procedit de proxima materia |
| 53 | 520 sacramenti.</p><p title="III q. 84 a. 2 ad 2"><a name="51219"><span class="ref">[51219] IIIª q. 84 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 521 dicendum quod vetus et mortalis vita est obiectum poenitentiae, non |
| 53 | 522 ratione poenae, sed ratione culpae annexae.</p><p title="III q. 84 a. 2 ad 3"><a name="51220"><span class="ref">[51220] IIIª q. 84 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 523 dicendum quod poenitentia quodammodo est de quolibet peccatorum |
| 524 genere, non tamen eodem modo. Nam de peccato actuali mortali est | |
| 525 poenitentia proprie et principaliter, proprie quidem, quia proprie | |
| 526 dicimur poenitere de his quae nostra voluntate commisimus; | |
| 527 principaliter autem, quia ad deletionem peccati mortalis hoc | |
| 528 sacramentum est institutum. De peccatis autem venialibus est | |
| 529 quaedam poenitentia proprie, inquantum sunt nostra voluntate facta, | |
| 530 non tamen contra haec principaliter est hoc sacramentum institutum. | |
| 531 De peccato vero originali poenitentia nec principaliter est, quia | |
| 532 contra ipsum non ordinatur hoc sacramentum, sed magis Baptismus, | |
| 533 nec etiam proprie, quia peccatum originale non est nostra voluntate | |
| 534 peractum; nisi forte inquantum voluntas Adae reputatur nostra, | |
| 535 secundum modum loquendi quo apostolus dicit, Rom. V, <i>in quo | |
| 536 omnes peccaverunt</i>. Inquantum tamen accipitur poenitentia large | |
| 537 pro quacumque detestatione rei praeteritae, potest dici poenitentia | |
| 538 de peccato originali, sicut loquitur Augustinus in libro de | |
| 53 | 539 poenitentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 84 a. 3 arg. 1"><a name="51221"><span class="ref">[51221] IIIª q. 84 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 540 proceditur. Videtur quod haec non sit forma huius sacramenti, ego |
| 541 te absolvo. Formae enim sacramentorum ex institutione Christi et | |
| 542 usu Ecclesiae habentur. Sed Christus non legitur hanc formam | |
| 543 instituisse. Neque etiam in communi usu habetur, quinimmo in | |
| 544 quibusdam absolutionibus quae in Ecclesia publice fiunt, sicut in | |
| 545 prima et completorio et in cena domini, absolvens non utitur | |
| 546 oratione indicativa, ut dicat, ego vos absolvo, sed oratione | |
| 547 deprecativa, cum dicit, misereatur vestri omnipotens Deus, vel, | |
| 548 absolutionem tribuat vobis omnipotens Deus. Ergo haec non est forma | |
| 53 | 549 huius sacramenti, ego te absolvo.</p><p title="III q. 84 a. 3 arg. 2"><a name="51222"><span class="ref">[51222] IIIª q. 84 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Leo |
| 28 | 550 Papa dicit, <i>indulgentia Dei nisi supplicationibus sacerdotum |
| 551 nequit obtineri</i>. Loquitur autem de indulgentia Dei quae | |
| 552 praestatur poenitentibus. Ergo forma huius sacramenti debet esse | |
| 53 | 553 per modum deprecationis.</p><p title="III q. 84 a. 3 arg. 3"><a name="51223"><span class="ref">[51223] IIIª q. 84 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 554 idem est absolvere a peccato quod peccatum remittere. Sed <i>solus |
| 555 Deus peccatum remittit, qui etiam solus interius a peccato | |
| 556 mundat</i>, ut Augustinus dicit, super Ioan. Ergo videtur quod | |
| 557 solus Deus a peccato absolvat. Non ergo debet dicere sacerdos, ego | |
| 53 | 558 te absolvo, sicut non dicit, ego tibi peccata remitto.</p><p title="III q. 84 a. 3 arg. 4"><a name="51224"><span class="ref">[51224] IIIª q. 84 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 559 sicut dominus dedit potestatem discipulis absolvendi a peccatis, |
| 560 ita etiam dedit eis potestatem curandi infirmitates, scilicet <i>ut | |
| 561 Daemonia eiicerent et ut languores curarent</i>, ut habetur Matth. | |
| 562 X et Luc. IX. Sed sanando infirmos apostoli non utebantur his | |
| 563 verbis, ego te sano, sed, sanet te dominus Iesus Christus. Ergo | |
| 564 videtur quod sacerdotes, habentes potestatem apostolis a Christo | |
| 565 traditam, non debeant uti hac forma verborum, ego te absolvo, sed, | |
| 53 | 566 absolutionem praebeat tibi Christus.</p><p title="III q. 84 a. 3 arg. 5"><a name="51225"><span class="ref">[51225] IIIª q. 84 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 567 quidam hac forma utentes sic eam exponunt, <i>ego te absolvo, |
| 568 idest, absolutum ostendo</i>. Sed neque hoc sacerdos facere potest, | |
| 569 nisi ei divinitus reveletur. Unde, ut legitur Matth. XVI, antequam | |
| 570 Petro diceretur, <i>quodcumque solveris super terram, erit</i> | |
| 571 etc., dictum est ei, <i>beatus es, Simon Bar Iona, quia caro et | |
| 572 sanguis non revelavit tibi, sed pater meus, qui in caelis est</i>. | |
| 573 Ergo videtur quod sacerdos cui non est facta revelatio, | |
| 574 praesumptuose dicat, ego te absolvo, etiam si exponatur, idest, | |
| 53 | 575 absolutum ostendo.</p><p title="III q. 84 a. 3 s. c."><a name="51226"><span class="ref">[51226] IIIª q. 84 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 576 quod, sicut dominus dixit discipulis, Matth. ult., <i>euntes, |
| 577 docete omnes gentes, baptizantes eos</i>, ita dixit Petro, Matth. | |
| 578 XVI, <i>quodcumque solveris</i>. Sed sacerdos, auctoritate illorum | |
| 579 verborum Christi fretus, dicit, ego te baptizo. Ergo, eadem | |
| 53 | 580 auctoritate, dicere debet in hoc sacramento, ego te absolvo.</p><p title="III q. 84 a. 3 co."><a name="51227"><span class="ref">[51227] IIIª q. 84 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 581 dicendum quod in qualibet re perfectio attribuitur formae. Dictum |
| 582 est autem supra quod hoc sacramentum perficitur per ea quae sunt ex | |
| 583 parte sacerdotis. Unde oportet quod ea quae sunt ex parte | |
| 584 poenitentis, sive sint verba sive facta, sint quaedam materia huius | |
| 585 sacramenti, ea vero quae sunt ex parte sacerdotis, se habent per | |
| 586 modum formae. Cum autem sacramenta novae legis efficiant quod | |
| 587 figurant, ut supra dictum est; oportet quod forma sacramenti | |
| 588 significet id quod in sacramento agitur, proportionaliter materiae | |
| 589 sacramenti. Unde forma Baptismi est, ego te baptizo, et forma | |
| 590 confirmationis, <i>consigno te signo crucis et confirmo te | |
| 591 chrismate salutis</i>, eo quod huiusmodi sacramenta perficiuntur in | |
| 592 usu materiae. In sacramento autem Eucharistiae, quod consistit in | |
| 593 ipsa consecratione materiae, exprimitur veritas consecrationis, cum | |
| 594 dicitur, <i>hoc est corpus meum</i>. Hoc autem sacramentum, | |
| 595 scilicet poenitentiae, non consistit in consecratione alicuius | |
| 596 materiae, nec in usu alicuius materiae sanctificatae, sed magis in | |
| 597 remotione cuiusdam materiae, scilicet peccati, prout peccata | |
| 598 dicuntur esse materia poenitentiae, ut ex supra dictis patet. Talis | |
| 599 autem remotio significatur a sacerdote cum dicitur, ego te absolvo, | |
| 600 nam peccata sunt quaedam vincula, secundum illud Proverb. V, | |
| 601 <i>iniquitates suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum | |
| 602 quisque constringitur</i>. Unde patet quod haec est | |
| 53 | 603 convenientissima forma huius sacramenti, ego te absolvo.</p><p title="III q. 84 a. 3 ad 1"><a name="51228"><span class="ref">[51228] IIIª q. 84 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 604 dicendum quod ista forma sumitur ex ipsis verbis Christi quibus |
| 605 Petro dixit, <i>quodcumque solveris super terram</i>, et cetera. Et | |
| 606 tali forma utitur Ecclesia in sacramentali absolutione. Huiusmodi | |
| 607 autem absolutiones in publico factae non sunt sacramentales, sed | |
| 608 sunt orationes quaedam ordinatae ad remissionem venialium | |
| 609 peccatorum. Unde in sacramentali absolutione non sufficeret dicere, | |
| 610 misereatur tui omnipotens Deus, vel, absolutionem et remissionem | |
| 611 tribuat tibi Deus, quia per haec verba sacerdos absolutionem non | |
| 612 significat fieri, sed petit ut fiat. Praemittitur tamen etiam in | |
| 613 sacramentali absolutione talis oratio, ne impediatur effectus | |
| 614 sacramenti ex parte poenitentis, cuius actus materialiter se habent | |
| 53 | 615 in hoc sacramento, non autem in Baptismo vel in confirmatione.</p><p title="III q. 84 a. 3 ad 2"><a name="51229"><span class="ref">[51229] IIIª q. 84 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 616 dicendum quod verbum Leonis Papae est intelligendum quantum ad |
| 617 deprecationem quae praemittitur absolutioni. Non autem removet quin | |
| 53 | 618 sacerdotes absolvant.</p><p title="III q. 84 a. 3 ad 3"><a name="51230"><span class="ref">[51230] IIIª q. 84 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 619 dicendum quod solus Deus per auctoritatem et a peccato absolvit et |
| 620 peccata remittit. Sacerdotes autem utrumque faciunt per | |
| 621 ministerium, inquantum scilicet verba sacerdotis in hoc sacramento | |
| 622 instrumentaliter operantur, sicut etiam in aliis sacramentis; nam | |
| 623 virtus divina est quae interius operatur in omnibus sacramentalibus | |
| 624 signis, sive sint res sive sint verba, sicut ex supra dictis patet. | |
| 625 Unde et dominus utrumque expressit, nam Matth. XVI dixit Petro, | |
| 626 <i>quodcumque solveris super terram</i>, etc.; et Ioan. XX dixit | |
| 627 discipulis, <i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. | |
| 628 Ideo tamen sacerdos potius dicit, ego te absolvo, quam, ego tibi | |
| 629 peccata remitto, quia hoc magis congruit verbis quae dominus dixit | |
| 630 virtutem clavium ostendens, per quas sacerdotes absolvunt. Quia | |
| 631 tamen sacerdos sicut minister absolvit, convenienter apponitur | |
| 632 aliquid quod pertineat ad primam auctoritatem Dei, scilicet ut | |
| 633 dicatur, <i>ego te absolvo in nomine patris et filii et spiritus | |
| 634 sancti</i>, vel, per virtutem passionis Christi, vel, auctoritate | |
| 635 Dei, sicut Dionysius exponit, XIII cap. Caelest. Hier. Quia tamen | |
| 636 hoc non est determinatum ex verbis Christi, sicut in Baptismo, | |
| 53 | 637 talis appositio relinquitur arbitrio sacerdotis.</p><p title="III q. 84 a. 3 ad 4"><a name="51231"><span class="ref">[51231] IIIª q. 84 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 638 dicendum quod apostolis non est data potestas ut ipsi sanarent |
| 639 infirmos, sed ut ad eorum orationem infirmi sanarentur. Est autem | |
| 640 eis collata potestas operandi instrumentaliter, sive | |
| 641 ministerialiter, in sacramentis. Et ideo magis possunt in formis | |
| 642 sacramentalibus exprimere actum suum quam in sanationibus | |
| 643 infirmitatum. In quibus tamen non semper utebantur modo | |
| 644 deprecativo, sed quandoque etiam modo indicativo et imperativo, | |
| 645 sicut Act. III legitur quod Petrus dixit claudo, <i>quod habeo, hoc | |
| 53 | 646 tibi do. In nomine Iesu Christi, surge et ambula</i>.</p><p title="III q. 84 a. 3 ad 5"><a name="51232"><span class="ref">[51232] IIIª q. 84 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 647 dicendum quod ista expositio, <i>ego te absolvo, idest, absolutum |
| 648 ostendo</i>, quantum ad aliquid quidem vera est, non tamen est | |
| 649 perfecta. Sacramenta enim novae legis non solum significant, sed | |
| 650 etiam faciunt quod significant. Unde sicut sacerdos, baptizando | |
| 651 aliquem, ostendit hominem interius ablutum per verba et facta, non | |
| 652 solum significative, sed etiam effective; ita etiam cum dicit, ego | |
| 653 te absolvo, ostendit hominem absolutum non solum significative, sed | |
| 654 etiam effective. Nec tamen loquitur quasi de re incerta. Quia sicut | |
| 655 alia sacramenta novae legis habent de se certum effectum ex virtute | |
| 656 passionis Christi, licet possit impediri ex parte recipientis, ita | |
| 657 etiam est et in hoc sacramento. Unde Augustinus dicit, in libro de | |
| 658 Adult. Coniug., <i>non est turpis nec difficilis post patrata et | |
| 659 purgata adulteria reconciliatio coniugii, ubi per claves regni | |
| 660 caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum</i>. Unde nec | |
| 661 sacerdos indiget speciali revelatione sibi facta, sed sufficit | |
| 662 generalis revelatio fidei, per quam remittuntur peccata. Unde | |
| 663 revelatio fidei dicitur Petro facta fuisse. Esset autem perfectior | |
| 664 expositio, ego te absolvo, idest, sacramentum absolutionis tibi | |
| 53 | 665 impendo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 84 a. 4 arg. 1"><a name="51233"><span class="ref">[51233] IIIª q. 84 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 666 proceditur. Videtur quod impositio manuum sacerdotis requiratur ad |
| 667 hoc sacramentum. Dicitur enim Marc. ult., <i>super aegros manus | |
| 668 imponent, et bene habebunt</i>. Aegri autem spiritualiter sunt | |
| 669 peccatores, qui recipiunt bonam habitudinem per hoc sacramentum. | |
| 53 | 670 Ergo in hoc sacramento est manus impositio facienda.</p><p title="III q. 84 a. 4 arg. 2"><a name="51234"><span class="ref">[51234] IIIª q. 84 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 671 sacramento poenitentiae recuperat homo spiritum sanctum amissum, |
| 672 unde ex persona poenitentis dicitur in Psalmo, <i>redde mihi | |
| 673 laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me</i>. Sed | |
| 674 spiritus sanctus datur per impositionem manuum, legitur enim Act. | |
| 675 VIII, quod <i>apostoli imponebant manus super illos, et accipiebant | |
| 676 spiritum sanctum</i>; et Matth. XIX dicitur quod <i>oblati sunt | |
| 677 domino parvuli ut eis manus imponeret</i>. Ergo in hoc sacramento | |
| 53 | 678 est manus impositio facienda.</p><p title="III q. 84 a. 4 arg. 3"><a name="51235"><span class="ref">[51235] IIIª q. 84 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 679 verba sacerdotis in hoc sacramento non sunt maioris efficaciae quam |
| 680 in aliis sacramentis. Sed in aliis sacramentis non sufficiunt verba | |
| 681 ministri, nisi aliquem actum exerceret, sicut in Baptismo, simul | |
| 682 cum hoc quod dicit sacerdos, ego te baptizo, requiritur corporalis | |
| 683 ablutio. Ergo etiam, simul cum hoc quod dicit sacerdos, ego te | |
| 684 absolvo, oportet quod aliquem actum exerceat circa poenitentem, | |
| 53 | 685 imponendo ei manus.</p><p title="III q. 84 a. 4 s. c."><a name="51236"><span class="ref">[51236] IIIª q. 84 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 686 quod dominus dixit Petro, <i>quodcumque solveris super terram, |
| 687 erit</i> etc., nullam mentionem de manus impositione faciens. Neque | |
| 688 etiam cum omnibus apostolis simul dixit, <i>quorum remiseritis | |
| 689 peccata, remittuntur eis</i>. Non ergo ad hoc sacramentum | |
| 53 | 690 requiritur impositio manuum.</p><p title="III q. 84 a. 4 co."><a name="51237"><span class="ref">[51237] IIIª q. 84 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 691 dicendum quod impositio manuum in sacramentis Ecclesiae fit ad |
| 692 designandum aliquem copiosum effectum gratiae, quo illi quibus | |
| 693 manus imponitur, quodammodo continuantur per quandam similitudinem | |
| 694 ministris, in quibus copia esse debet. Et ideo manus impositio fit | |
| 695 in sacramento confirmationis, in quo confertur plenitudo spiritus | |
| 696 sancti; et in sacramento ordinis, in quo confertur quaedam | |
| 697 excellentia potestatis in divinis ministeriis; unde et II Tim. I | |
| 698 dicitur, <i>resuscites gratiam Dei quae est in te per impositionem | |
| 699 manuum mearum</i>. Sacramentum autem poenitentiae non ordinatur ad | |
| 700 consequendum aliquam excellentiam gratiae, sed ad remissionem | |
| 701 peccatorum. Et ideo ad hoc sacramentum non requiritur impositio, | |
| 702 sicut etiam nec ad Baptismum, in quo tamen fit plenior remissio | |
| 53 | 703 peccatorum.</p><p title="III q. 84 a. 4 ad 1"><a name="51238"><span class="ref">[51238] IIIª q. 84 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 704 dicendum quod illa manus impositio non est sacramentalis, sed |
| 705 ordinatur ad miracula facienda, ut scilicet per contactum manus | |
| 706 hominis sanctificati etiam corporalis infirmitas tollatur. Sicut | |
| 707 etiam legitur de domino, Marci VI, quod <i>infirmos impositis | |
| 708 manibus curavit</i>; et Matth. VIII legitur quod per contactum | |
| 53 | 709 leprosum mundavit.</p><p title="III q. 84 a. 4 ad 2"><a name="51239"><span class="ref">[51239] IIIª q. 84 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 710 dicendum quod non quaelibet acceptio spiritus sancti requirit manus |
| 711 impositionem, quia etiam in Baptismo accipit homo spiritum sanctum, | |
| 712 nec tamen fit ibi manus impositio. Sed acceptio spiritus sancti cum | |
| 713 plenitudine requirit manus impositionem, quod pertinet ad | |
| 53 | 714 confirmationem.</p><p title="III q. 84 a. 4 ad 3"><a name="51240"><span class="ref">[51240] IIIª q. 84 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 715 dicendum quod in sacramentis quae perficiuntur in usu materiae, |
| 716 minister habet aliquem corporalem actum exercere circa eum qui | |
| 717 suscipit sacramentum, sicut in Baptismo et confirmatione et extrema | |
| 718 unctione. Sed hoc sacramentum non consistit in usu alicuius | |
| 719 materiae exterius appositae, sed loco materiae se habent ea quae | |
| 720 sunt ex parte poenitentis. Unde, sicut in Eucharistia sacerdos sola | |
| 721 prolatione verborum super materiam perficit sacramentum, ita etiam | |
| 722 sola verba sacerdotis absolventis super poenitentem perficiunt | |
| 723 absolutionis sacramentum. Et si aliquis actus corporalis esset ex | |
| 724 parte sacerdotis, non minus competeret crucesignatio, quae | |
| 725 adhibetur in Eucharistia, quam manus impositio, in signum quod per | |
| 726 sanguinem crucis Christi remittuntur peccata. Et tamen non est de | |
| 53 | 727 necessitate sacramenti, sicut nec de necessitate Eucharistiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 84 a. 5 arg. 1"><a name="51241"><span class="ref">[51241] IIIª q. 84 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 728 proceditur. Videtur quod hoc sacramentum non sit de necessitate |
| 729 salutis. Quia super illud Psalmi, <i>qui seminant in lacrimis</i> | |
| 730 etc., dicit Glossa, <i>noli esse tristis, si adsit tibi bona | |
| 731 voluntas, unde metitur pax</i>. Sed tristitia est de ratione | |
| 732 poenitentiae, secundum illud II Cor. VII, <i>quae secundum Deum est | |
| 733 tristitia, poenitentiam in salutem stabilem operatur</i>. Ergo bona | |
| 53 | 734 voluntas, sine poenitentia, sufficit ad salutem.</p><p title="III q. 84 a. 5 arg. 2"><a name="51242"><span class="ref">[51242] IIIª q. 84 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 735 Proverb. X dicitur, <i>universa delicta operit caritas</i>; et |
| 736 infra, XV, <i>per misericordiam et fidem purgantur peccata</i>. Sed | |
| 737 hoc sacramentum non est nisi ad purgandum peccata. Ergo, habendo | |
| 738 caritatem et fidem et misericordiam, potest quisque salutem | |
| 53 | 739 consequi, etiam sine poenitentiae sacramento.</p><p title="III q. 84 a. 5 arg. 3"><a name="51243"><span class="ref">[51243] IIIª q. 84 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 740 sacramenta Ecclesiae initium habent ab institutione Christi. Sed, |
| 741 sicut legitur Ioan. VIII, Christus mulierem adulteram absolvit | |
| 742 absque poenitentia. Ergo videtur quod poenitentia non sit de | |
| 53 | 743 necessitate salutis.</p><p title="III q. 84 a. 5 s. c."><a name="51244"><span class="ref">[51244] IIIª q. 84 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 744 quod dominus dicit, Luc. XIII, <i>si poenitentiam non egeritis, |
| 53 | 745 omnes simul peribitis</i>.</p><p title="III q. 84 a. 5 co."><a name="51245"><span class="ref">[51245] IIIª q. 84 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 746 dicendum quod aliquid est necessarium ad salutem dupliciter, uno |
| 747 modo, absolute; alio modo, ex suppositione. Absolute quidem | |
| 748 necessarium est illud sine quo nullus salutem consequi potest, | |
| 749 sicut gratia Christi, et sacramentum Baptismi, per quod aliquis in | |
| 750 Christo renascitur. Ex suppositione autem est necessarium | |
| 751 sacramentum poenitentiae, quod quidem necessarium non est omnibus, | |
| 752 sed peccato subiacentibus; dicitur enim in II Paralip. ult., <i>et | |
| 753 tu, domine iustorum, non posuisti poenitentiam iustis, Abraham, | |
| 754 Isaac et Iacob, his qui tibi non peccaverunt. Peccatum autem, cum | |
| 755 consummatum fuerit, generat mortem</i>, ut dicitur Iac. I. Et ideo | |
| 756 necessarium est ad salutem peccatoris quod peccatum removeatur ab | |
| 757 eo. Quod quidem fieri non potest sine poenitentiae sacramento, in | |
| 758 quo operatur virtus passionis Christi per absolutionem sacerdotis | |
| 759 simul cum opere poenitentis, qui cooperatur gratiae ad | |
| 760 destructionem peccati, sicut enim dicit Augustinus, super Ioan., | |
| 761 <i>qui creavit te sine te, non iustificabit te sine te</i>. Unde | |
| 762 patet quod sacramentum poenitentiae est necessarium ad salutem post | |
| 763 peccatum, sicut medicatio corporalis postquam homo in morbum | |
| 53 | 764 periculosum inciderit.</p><p title="III q. 84 a. 5 ad 1"><a name="51246"><span class="ref">[51246] IIIª q. 84 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 765 dicendum quod Glossa illa videtur intelligenda de eo cui adest bona |
| 766 voluntas sine interpolatione quae fit per peccatum, tales autem non | |
| 767 habent tristitiae causam. Sed ex quo bona voluntas tollitur per | |
| 768 peccatum, non potest restitui sine tristitia, qua quis dolet de | |
| 53 | 769 peccato praeterito, quod pertinet ad poenitentiam.</p><p title="III q. 84 a. 5 ad 2"><a name="51247"><span class="ref">[51247] IIIª q. 84 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 770 dicendum quod ex quo aliquis peccatum incurrit, caritas et fides et |
| 771 misericordia non liberant hominem a peccato sine poenitentia. | |
| 772 Requirit enim caritas quod homo doleat de offensa in amicum | |
| 773 commissa, et quod amico homo reconciliari studeat. Requirit etiam | |
| 774 ipsa fides ut per virtutem passionis Christi, quae in sacramentis | |
| 775 Ecclesiae operatur, quaerat iustificari a peccatis. Requirit etiam | |
| 776 ipsa misericordia ordinata ut homo subveniat poenitendo suae | |
| 777 miseriae, quam per peccatum incurrit, secundum illud Proverb. XIV, | |
| 778 <i>miseros facit populos peccatum</i>, unde et Eccli. XXX dicitur, | |
| 53 | 779 <i>miserere animae tuae placens Deo</i>.</p><p title="III q. 84 a. 5 ad 3"><a name="51248"><span class="ref">[51248] IIIª q. 84 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 780 dicendum quod ad potestatem excellentiae, quam solus Christus |
| 781 habuit, ut supra dictum est, pertinuit quod Christus effectum | |
| 782 sacramenti poenitentiae, qui est remissio peccatorum, contulit | |
| 783 mulieri adulterae sine poenitentiae sacramento, licet non sine | |
| 784 interiori poenitentia, quam ipse in ea per gratiam est | |
| 53 | 785 operatus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 84 a. 6 arg. 1"><a name="51249"><span class="ref">[51249] IIIª q. 84 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 786 proceditur. Videtur quod poenitentia non sit secunda tabula post |
| 787 naufragium. Quia super illud Isaiae III, <i>peccatum suum sicut | |
| 788 Sodoma praedicaverunt</i>, dicit Glossa, <i>secunda tabula post | |
| 789 naufragium est peccata abscondere</i>. Poenitentia autem non | |
| 790 abscondit peccata, sed magis ea revelat. Ergo poenitentia non est | |
| 53 | 791 secunda tabula.</p><p title="III q. 84 a. 6 arg. 2"><a name="51250"><span class="ref">[51250] IIIª q. 84 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 792 fundamentum in aedificio non tenet secundum, sed primum locum. |
| 793 Poenitentia autem in spirituali aedificio est fundamentum, secundum | |
| 794 illud Heb. VI, <i>non rursum iacientes fundamentum poenitentiae ab | |
| 795 operibus mortuis</i>. Unde et praecedit ipsum Baptismum, secundum | |
| 796 illud Act. II, <i>poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque | |
| 53 | 797 vestrum</i>. Ergo poenitentia non debet dici secunda tabula.</p><p title="III q. 84 a. 6 arg. 3"><a name="51251"><span class="ref">[51251] IIIª q. 84 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 798 omnia sacramenta sunt quaedam tabulae, idest remedia contra |
| 799 peccatum. Sed poenitentia non tenet secundum locum inter | |
| 800 sacramenta, sed magis quartum, ut ex supra dictis patet. Ergo | |
| 53 | 801 poenitentia non debet dici secunda tabula post naufragium.</p><p title="III q. 84 a. 6 s. c."><a name="51252"><span class="ref">[51252] IIIª q. 84 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 802 quod Hieronymus dicit quod <i>secunda tabula post naufragium est |
| 53 | 803 poenitentia</i>.</p><p title="III q. 84 a. 6 co."><a name="51253"><span class="ref">[51253] IIIª q. 84 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 804 dicendum quod id quod est per se, naturaliter prius est eo quod est |
| 805 per accidens, sicut et substantia prior est accidente. Sacramenta | |
| 806 autem quaedam per se ordinantur ad salutem hominis, sicut | |
| 807 Baptismus, qui est spiritualis generatio, et confirmatio, quae est | |
| 808 spirituale augmentum, et Eucharistia, quae est spirituale | |
| 809 nutrimentum. Poenitentia autem ordinatur ad salutem hominis quasi | |
| 810 per accidens, supposito quodam, scilicet ex suppositione peccati. | |
| 811 Nisi enim homo peccaret actualiter, poenitentia non indigeret, | |
| 812 indigeret tamen Baptismo et confirmatione et Eucharistia, sicut et | |
| 813 in vita corporali non indigeret homo medicatione nisi infirmaretur, | |
| 814 indiget autem homo per se ad vitam generatione, augmento et | |
| 815 nutrimento. Et ideo poenitentia tenet secundum locum respectu | |
| 816 status integritatis, qui confertur et conservatur per sacramenta | |
| 817 praedicta. Unde metaphorice dicitur secunda tabula post naufragium. | |
| 818 Nam primum remedium mare transeuntibus est ut conserventur in navi | |
| 819 integra, secundum autem remedium est, post navim fractam, ut | |
| 820 aliquis tabulae adhaereat. Ita etiam primum remedium in mari huius | |
| 821 vitae est quod homo integritatem servet, secundum autem remedium | |
| 822 est, si per peccatum integritatem perdiderit, quod per poenitentiam | |
| 53 | 823 redeat.</p><p title="III q. 84 a. 6 ad 1"><a name="51254"><span class="ref">[51254] IIIª q. 84 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 824 dicendum quod abscondere peccata contingit dupliciter. Uno modo, |
| 825 dum ipsa peccata fiunt. Est autem peius peccare publice quam | |
| 826 occulte, tum quia peccator publicus videtur ex contemptu maiori | |
| 827 peccare; tum etiam quia peccat cum scandalo aliorum. Et ideo est | |
| 828 quoddam remedium in peccatis quod aliquis in occulto peccet. Et | |
| 829 secundum hoc dicit Glossa quod <i>secunda tabula post naufragium | |
| 830 est peccata abscondere</i>, non quod per hoc tollatur peccatum, | |
| 831 sicut per poenitentiam; sed quia per hoc peccatum fit minus. Alio | |
| 832 modo, aliquis abscondit peccatum prius factum per negligentiam | |
| 833 confessionis. Et hoc contrariatur poenitentiae. Et sic abscondere | |
| 834 peccatum non est secunda tabula, sed magis contrarium tabulae, | |
| 835 dicitur enim Proverb. XXVIII, <i>qui abscondit scelera sua, non | |
| 53 | 836 dirigetur</i>.</p><p title="III q. 84 a. 6 ad 2"><a name="51255"><span class="ref">[51255] IIIª q. 84 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 837 dicendum quod poenitentia non potest dici fundamentum spiritualis |
| 838 aedificii simpliciter, idest in prima aedificatione, sed est | |
| 839 fundamentum in secunda reaedificatione, quae fit post destructionem | |
| 840 peccati; nam primo redeuntibus ad Deum occurrit poenitentia. | |
| 841 Apostolus tamen ibi loquitur de fundamento spiritualis doctrinae. | |
| 842 Poenitentia autem quae Baptismum praecedit, non est poenitentiae | |
| 53 | 843 sacramentum.</p><p title="III q. 84 a. 6 ad 3"><a name="51256"><span class="ref">[51256] IIIª q. 84 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 844 dicendum quod tria praecedentia sacramenta pertinent ad navem |
| 845 integram, idest ad statum integritatis, respectu cuius poenitentia | |
| 53 | 846 dicitur secunda tabula.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="III q. 84 a. 7 arg. 1"><a name="51257"><span class="ref">[51257] IIIª q. 84 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 847 sic proceditur. Videtur quod hoc sacramentum non fuerit |
| 848 convenienter institutum in nova lege. Ea enim quae sunt de iure | |
| 849 naturali, institutione non indigent. Sed poenitere de malis quae | |
| 850 quis gessit, est de iure naturali, non enim potest aliquis bonum | |
| 851 diligere quin de contrario doleat. Ergo non est poenitentia | |
| 53 | 852 convenienter instituta in nova lege.</p><p title="III q. 84 a. 7 arg. 2"><a name="51258"><span class="ref">[51258] IIIª q. 84 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 853 illud quod fuit in veteri lege, instituendum non fuit. Sed etiam in |
| 854 veteri lege fuit poenitentia, unde et dominus conqueritur, Ierem. | |
| 855 VIII, dicens, <i>nullus est qui agat poenitentiam super peccato | |
| 856 suo, dicens, quid feci?</i> Ergo poenitentia non debuit institui in | |
| 53 | 857 nova lege.</p><p title="III q. 84 a. 7 arg. 3"><a name="51259"><span class="ref">[51259] IIIª q. 84 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 858 poenitentia consequenter se habet ad Baptismum, cum sit secunda |
| 859 tabula, ut supra dictum est. Sed poenitentia videtur a domino | |
| 860 instituta ante Baptismum, nam in principio praedicationis suae | |
| 861 legitur dominus dixisse, Matth. IV, <i>poenitentiam agite, | |
| 862 appropinquabit enim regnum caelorum</i>. Ergo hoc sacramentum non | |
| 53 | 863 fuit convenienter institutum in nova lege.</p><p title="III q. 84 a. 7 arg. 4"><a name="51260"><span class="ref">[51260] IIIª q. 84 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 864 sacramenta novae legis institutionem habent a Christo, ex cuius |
| 865 virtute operantur, ut supra dictum est. Sed Christus non videtur | |
| 866 instituisse hoc sacramentum, cum ipse non sit usus eo, sicut aliis | |
| 867 sacramentis quae ipse instituit. Ergo hoc sacramentum non fuit | |
| 53 | 868 convenienter institutum in nova lege.</p><p title="III q. 84 a. 7 s. c."><a name="51261"><span class="ref">[51261] IIIª q. 84 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 869 quod dominus dicit, Luc. ult., <i>oportebat Christum pati, et |
| 870 resurgere a mortuis die tertia, et praedicari in nomine eius | |
| 53 | 871 poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes</i>.</p><p title="III q. 84 a. 7 co."><a name="51262"><span class="ref">[51262] IIIª q. 84 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 872 dicendum quod, sicut dictum est, in hoc sacramento actus |
| 873 poenitentis se habet sicut materia; id autem quod est ex parte | |
| 874 sacerdotis, qui operatur ut minister Christi, se habet ut formale | |
| 875 et completivum sacramenti. Materia vero, etiam in aliis | |
| 876 sacramentis, praeexistit a natura, ut aqua, vel ab aliqua arte, ut | |
| 877 panis, sed quod talis materia ad sacramentum assumatur, indiget | |
| 878 institutione hoc determinante. Sed forma sacramenti, et virtus | |
| 879 ipsius, totaliter est ex institutione Christi, ex cuius passione | |
| 880 procedit virtus sacramentorum. Sic igitur materia praeexistit a | |
| 881 natura, ex naturali enim ratione homo movetur ad poenitendum de | |
| 882 malis quae fecit, sed quod hoc vel illo modo homo poenitentiam | |
| 883 agat, est ex institutione divina. Unde et dominus, in principio | |
| 884 praedicationis suae, indixit hominibus ut non solum poeniterent, | |
| 885 sed etiam poenitentiam agerent, significans determinatos modos | |
| 886 actuum qui requiruntur ad hoc sacramentum. Sed id quod pertinet ad | |
| 887 officium ministrorum, determinavit Matth. XVI, ubi dixit Petro, | |
| 888 <i>tibi dabo claves regni caelorum</i>, et cetera. Efficaciam autem | |
| 889 huius sacramenti, et originem virtutis eius, manifestavit post | |
| 890 resurrectionem, Luc. ult., ubi dixit quod <i>oportebat praedicari | |
| 891 in nomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes | |
| 892 gentes</i>, praemisso de passione et resurrectione, virtute enim | |
| 893 nominis Iesu Christi patientis et resurgentis hoc sacramentum | |
| 894 efficaciam habet ad remissionem peccatorum. Et sic patet | |
| 53 | 895 convenienter hoc sacramentum in nova lege fuisse institutum.</p><p title="III q. 84 a. 7 ad 1"><a name="51263"><span class="ref">[51263] IIIª q. 84 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 896 dicendum quod de iure naturali est quod aliquis poeniteat de malis |
| 897 quae fecit, quantum ad hoc quod doleat se fecisse, et doloris | |
| 898 remedium quaerat per aliquem modum, et quod etiam aliqua signa | |
| 899 doloris ostendat, sicut Ninivitae fecerunt, ut legitur Ionae III. | |
| 900 In quibus tamen aliquid fuit adiunctum fidei quam ceperant ex | |
| 901 praedicatione Ionae, ut scilicet hoc agerent sub spe veniae | |
| 902 consequendae a Deo, secundum illud quod legitur ibi, <i>quis scit | |
| 903 si convertatur et ignoscat Deus, et revertatur a furore irae suae, | |
| 904 et non peribimus?</i> Sed, sicut alia quae sunt de iure naturali | |
| 905 determinationem acceperunt ex institutione legis divinae, ut in | |
| 53 | 906 secunda parte dictum est, ita etiam et poenitentia.</p><p title="III q. 84 a. 7 ad 2"><a name="51264"><span class="ref">[51264] IIIª q. 84 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 907 dicendum quod ea quae sunt iuris naturalis diversimode |
| 908 determinationem accipiunt in veteri et nova lege, secundum quod | |
| 909 congruit imperfectioni veteris legis et perfectioni novae. Unde et | |
| 910 poenitentia in veteri lege aliquam determinationem habuit. Quantum | |
| 911 quidem ad dolorem, ut esset magis in corde quam in exterioribus | |
| 912 signis, secundum illud Ioel II, <i>scindite corda vestra, et non | |
| 913 vestimenta vestra</i>. Quantum autem ad remedium doloris | |
| 914 quaerendum, ut aliquo modo ministris Dei peccata sua confiterentur, | |
| 915 ad minus in generali, unde dominus, Levit. V, dicit, <i>anima quae | |
| 916 peccaverit per ignorantiam, offeret arietem immaculatum de gregibus | |
| 917 sacerdoti, iuxta mensuram aestimationemque peccati, qui orabit pro | |
| 918 eo quod nesciens fecerit, et dimittetur ei</i>; in hoc enim ipso | |
| 919 quod oblationem faciebat aliquis pro peccato suo, quodammodo | |
| 920 peccatum suum sacerdoti confitebatur; et secundum hoc dicitur | |
| 921 Proverb. XXVIII, <i>qui abscondit scelera sua, non dirigetur, qui | |
| 922 autem confessus fuerit et reliquerit ea, misericordiam | |
| 923 consequetur</i>. Nondum autem instituta erat potestas clavium, quae | |
| 924 a passione Christi derivatur. Et per consequens nondum erat | |
| 925 institutum quod aliquis doleret de peccato cum proposito | |
| 926 subiiciendi se per confessionem et satisfactionem clavibus | |
| 927 Ecclesiae, sub spe consequendae veniae virtute passionis | |
| 53 | 928 Christi.</p><p title="III q. 84 a. 7 ad 3"><a name="51265"><span class="ref">[51265] IIIª q. 84 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 929 dicendum quod, si quis recte consideret ea quae dominus dixit de |
| 930 necessitate Baptismi, Ioan. III, tempore praecesserunt ea quae | |
| 931 dixit, Matth. IV, de necessitate poenitentiae. Nam id quod dixit | |
| 932 Nicodemo de Baptismo, fuit ante incarcerationem Ioannis, de quo | |
| 933 postea subditur quod baptizabat, illud vero quod de poenitentia | |
| 934 dixit, Matth. IV, fuit post incarcerationem Ioannis. Si tamen prius | |
| 935 ad poenitentiam induxisset quam ad Baptismum, hoc ideo esset quia | |
| 936 ante Baptismum etiam requiritur quaedam poenitentia, sicut et | |
| 937 Petrus dixit, Act. II, <i>poenitentiam agite, et baptizetur | |
| 53 | 938 unusquisque vestrum</i>.</p><p title="III q. 84 a. 7 ad 4"><a name="51266"><span class="ref">[51266] IIIª q. 84 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 939 dicendum quod Christus non est usus Baptismo quem ipse instituit, |
| 940 sed est baptizatus Baptismo Ioannis, ut supra dictum est. Sed nec | |
| 941 active usus est suo ministerio, quia ipse non baptizabat | |
| 942 communiter, sed discipuli eius, ut dicitur Ioan. IV; quamvis | |
| 943 credendum videtur quod discipulos baptizaverit, ut Augustinus | |
| 944 dicit, ad Seleucianum. Usus autem huius sacramenti, ab eo | |
| 945 instituti, nullo modo competebat, neque quantum ad hoc quod ipse | |
| 946 poeniteret, in quo peccatum non fuit; neque quantum ad hoc quod hoc | |
| 947 sacramentum aliis praeberet, quia, ad ostendendum misericordiam et | |
| 948 virtutem suam, effectum huius sacramenti sine sacramento praebebat, | |
| 949 ut supra dictum est. Sacramentum autem Eucharistiae et ipse | |
| 950 sumpsit, et aliis dedit. Tum ad commendandam excellentiam huius | |
| 951 sacramenti. Tum quia hoc sacramentum est memoriale suae passionis, | |
| 53 | 952 inquantum Christus est sacerdos et hostia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="III q. 84 a. 8 arg. 1"><a name="51267"><span class="ref">[51267] IIIª q. 84 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 953 proceditur. Videtur quod poenitentia non debeat durare usque ad |
| 954 finem vitae. Poenitentia enim ordinatur ad deletionem peccati. Sed | |
| 955 poenitens statim consequitur remissionem peccatorum, secundum illud | |
| 956 Ezech. XVIII, <i>si poenitentiam egerit impius ab omnibus peccatis | |
| 957 suis quae operatus est, vita vivet et non morietur</i>. Ergo non | |
| 53 | 958 oportet ulterius poenitentiam protendi.</p><p title="III q. 84 a. 8 arg. 2"><a name="51268"><span class="ref">[51268] IIIª q. 84 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 959 agere poenitentiam pertinet ad statum incipientium. Sed homo de hoc |
| 960 statu debet procedere ad statum proficientium, et ulterius ad | |
| 961 statum perfectorum. Ergo non debet homo poenitentiam agere usque ad | |
| 53 | 962 finem vitae.</p><p title="III q. 84 a. 8 arg. 3"><a name="51269"><span class="ref">[51269] IIIª q. 84 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 963 sicut in aliis sacramentis homo debet conservare statuta Ecclesiae, |
| 964 ita et in hoc sacramento. Sed secundum canones determinata sunt | |
| 965 tempora poenitendi, ut scilicet ille qui hoc vel illud peccatum | |
| 966 commiserit, tot annis poeniteat. Ergo videtur quod non sit | |
| 53 | 967 poenitentia extendenda usque ad finem vitae.</p><p title="III q. 84 a. 8 s. c."><a name="51270"><span class="ref">[51270] IIIª q. 84 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 968 quod dicit Augustinus, in libro de poenitentia, <i>quid restat |
| 969 nobis nisi dolere in vita? Ubi enim dolor finitur, deficit | |
| 970 poenitentia. Si vero poenitentia finitur, quid derelinquitur de | |
| 53 | 971 venia?</i></p><p title="III q. 84 a. 8 co."><a name="51271"><span class="ref">[51271] IIIª q. 84 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 972 dicendum quod duplex est poenitentia, scilicet interior, et |
| 973 exterior. Interior quidem poenitentia est qua quis dolet de peccato | |
| 974 commisso. Et talis poenitentia debet durare usque ad finem vitae. | |
| 975 Semper enim debet homini displicere quod peccavit, si enim ei | |
| 976 placeret peccasse, iam ex hoc ipso peccatum incurreret, et fructus | |
| 977 veniae perderet. Displicentia autem dolorem causat in eo qui est | |
| 978 susceptivus doloris, qualis est homo in hac vita. Post hanc vitam | |
| 979 autem sancti non sunt susceptivi doloris. Unde displicebunt eis | |
| 980 peccata praeterita sine omni tristitia, secundum illud Isaiae LXV, | |
| 981 <i>oblivioni traditae sunt angustiae priores</i>. Poenitentia vero | |
| 982 exterior est qua quis exteriora signa doloris ostendit, et | |
| 983 verbotenus confitetur peccata sua sacerdoti absolventi, et iuxta | |
| 984 eius arbitrium satisfacit. Et talis poenitentia non oportet quod | |
| 985 duret usque ad finem vitae, sed usque ad determinatum tempus, | |
| 53 | 986 secundum mensuram peccati.</p><p title="III q. 84 a. 8 ad 1"><a name="51272"><span class="ref">[51272] IIIª q. 84 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 987 dicendum quod vera poenitentia non solum removet peccata |
| 988 praeterita, sed etiam praeservat eum a peccatis futuris. Quamvis | |
| 989 igitur homo in primo instanti verae poenitentiae remissionem | |
| 990 consequatur praeteritorum peccatorum, oportet tamen in homine | |
| 53 | 991 perseverare poenitentiam, ne iterum incidat in peccatum.</p><p title="III q. 84 a. 8 ad 2"><a name="51273"><span class="ref">[51273] IIIª q. 84 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 992 dicendum quod agere poenitentiam interiorem simul et exteriorem |
| 993 pertinet ad statum incipientium, qui scilicet de novo redeunt a | |
| 994 peccato. Sed poenitentia interior habet locum etiam in | |
| 995 proficientibus et perfectis, secundum illud Psalmi, <i>ascensiones | |
| 996 in corde suo disposuit in valle lacrimarum</i>. Unde et ipse Paulus | |
| 997 dicebat, I Cor. XV, <i>non sum dignus vocari apostolus, quoniam | |
| 53 | 998 persecutus sum Ecclesiam Dei</i>.</p><p title="III q. 84 a. 8 ad 3"><a name="51274"><span class="ref">[51274] IIIª q. 84 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 999 dicendum quod illa tempora praefiguntur poenitentibus quantum ad |
| 53 | 1000 actionem exterioris poenitentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="III q. 84 a. 9 arg. 1"><a name="51275"><span class="ref">[51275] IIIª q. 84 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 1001 proceditur. Videtur quod poenitentia non possit esse continua. |
| 1002 Dicitur enim Ierem. XXXI, <i>quiescat vox tua a ploratu, et oculi | |
| 1003 tui a lacrimis</i>. Sed hoc esse non posset si poenitentia | |
| 1004 continuaretur, quae consistit in ploratu et lacrimis. Ergo | |
| 53 | 1005 poenitentia non potest continuari.</p><p title="III q. 84 a. 9 arg. 2"><a name="51276"><span class="ref">[51276] IIIª q. 84 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 1006 quolibet bono opere debet homo gaudere, secundum illud Psalmi, |
| 1007 <i>servite domino in laetitia</i>. Sed agere poenitentiam est bonum | |
| 1008 opus. Ergo de hoc ipso debet homo gaudere. Sed <i>non potest homo | |
| 1009 simul tristari et gaudere</i>, ut patet per philosophum, IX Ethic. | |
| 1010 Ergo non potest esse quod poenitens simul tristetur de peccatis | |
| 53 | 1011 praeteritis, quod pertinet ad rationem poenitentiae.</p><p title="III q. 84 a. 9 arg. 3"><a name="51277"><span class="ref">[51277] IIIª q. 84 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, II |
| 28 | 1012 ad Cor. II, apostolus dicit, <i>consolemini</i>, scilicet |
| 1013 poenitentem, <i>ne forte abundantiori tristitia absorbeatur qui est | |
| 1014 huiusmodi</i>. Sed consolatio depellit tristitiam, quae pertinet ad | |
| 1015 rationem poenitentiae. Ergo poenitentia non debet esse | |
| 53 | 1016 continua.</p><p title="III q. 84 a. 9 s. c."><a name="51278"><span class="ref">[51278] IIIª q. 84 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1017 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>dolor in |
| 53 | 1018 poenitentia continue custodiatur</i>.</p><p title="III q. 84 a. 9 co."><a name="51279"><span class="ref">[51279] IIIª q. 84 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1019 dicendum quod poenitere dicitur dupliciter, scilicet secundum |
| 1020 actum, et secundum habitum. Actu quidem impossibile est quod homo | |
| 1021 continue poeniteat, quia necesse est quod actus poenitentis, sive | |
| 1022 interior sive exterior, interpoletur, ad minus somno et aliis quae | |
| 1023 ad necessitatem corporis pertinent. Alio modo dicitur poenitere | |
| 1024 secundum habitum. Et sic oportet quod homo continue poeniteat, et | |
| 1025 quantum ad hoc quod homo nunquam aliquid contrarium faciat | |
| 1026 poenitentiae, per quod habitualis dispositio poenitentis tollatur; | |
| 1027 et quantum ad hoc quod debet in proposito gerere quod semper sibi | |
| 53 | 1028 peccata praeterita displiceant.</p><p title="III q. 84 a. 9 ad 1"><a name="51280"><span class="ref">[51280] IIIª q. 84 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1029 dicendum quod ploratus et lacrimae ad actum exterioris poenitentiae |
| 1030 pertinent, qui non solum non debet esse continuus, sed nec etiam | |
| 1031 oportet quod duret usque ad finem vitae, ut dictum est. Unde et | |
| 1032 signanter ibi subditur quod est merces operi tuo. Est autem merces | |
| 1033 operis poenitentis plena remissio peccati et quantum ad culpam et | |
| 1034 quantum ad poenam, post cuius consecutionem non est necesse quod | |
| 1035 homo ulterius exteriorem poenitentiam agat. Per hoc tamen non | |
| 53 | 1036 excluditur continuitas poenitentiae qualis dicta est.</p><p title="III q. 84 a. 9 ad 2"><a name="51281"><span class="ref">[51281] IIIª q. 84 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1037 dicendum quod de dolore et gaudio dupliciter loqui possumus. Uno |
| 1038 modo, secundum quod sunt passiones appetitus sensitivi. Et sic | |
| 1039 nullo modo possunt esse simul, eo quod sunt omnino contrariae, vel | |
| 1040 ex parte obiecti, puta cum sunt de eodem; vel saltem ex parte motus | |
| 1041 cordis, nam gaudium est cum dilatatione cordis, tristitia vero cum | |
| 1042 constrictione. Et hoc modo loquitur philosophus in IX Ethicorum. | |
| 1043 Alio modo loqui possumus de gaudio et tristitia secundum quod | |
| 1044 consistunt in simplici actu voluntatis, cui aliquid placet vel | |
| 1045 displicet. Et secundum hoc, non possunt habere contrarietatem nisi | |
| 1046 ex parte obiecti, puta cum sunt de eodem et secundum idem. Et sic | |
| 1047 non possunt simul esse gaudium et tristitia, quia non potest simul | |
| 1048 idem secundum idem placere et displicere. Si vero gaudium et | |
| 1049 tristitia sic accepta non sint de eodem et secundum idem, sed vel | |
| 1050 de diversis vel de eodem secundum diversa, sic non est contrarietas | |
| 1051 gaudii et tristitiae. Unde nihil prohibet hominem simul gaudere et | |
| 1052 tristari, puta, si videamus iustum affligi, simul placet nobis eius | |
| 1053 iustitia, et displicet afflictio. Et hoc modo potest alicui | |
| 1054 displicere quod peccavit, et placere quod hoc ei displicet cum spe | |
| 1055 veniae, ita quod ipsa tristitia sit materia gaudii. Unde et | |
| 1056 Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>semper doleat | |
| 1057 poenitens, et de dolore gaudeat</i>. Si tamen tristitia nullo modo | |
| 1058 compateretur sibi gaudium, per hoc non tolleretur habitualis | |
| 53 | 1059 continuitas poenitentiae, sed actualis.</p><p title="III q. 84 a. 9 ad 3"><a name="51282"><span class="ref">[51282] IIIª q. 84 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1060 dicendum quod, secundum philosophum, in II Ethic., ad virtutem |
| 1061 pertinet tenere medium in passionibus. Tristitia autem quae in | |
| 1062 appetitu poenitentis sensitivo consequitur ex displicentia | |
| 1063 voluntatis, passio quaedam est. Unde moderanda est secundum | |
| 1064 virtutem, et eius superfluitas est vitiosa, quia inducit in | |
| 1065 desperationem. Quod significat apostolus ibidem dicens, <i>ne | |
| 1066 maiori tristitia absorbeatur qui eiusmodi est</i>. Et sic | |
| 1067 consolatio de qua ibi apostolus loquitur, est moderativa | |
| 53 | 1068 tristitiae, non autem totaliter ablativa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="III q. 84 a. 10 arg. 1"><a name="51283"><span class="ref">[51283] IIIª q. 84 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum |
| 28 | 1069 sic proceditur. Videtur quod sacramentum poenitentiae non debeat |
| 1070 iterari. Dicit enim apostolus, Heb. VI, <i>impossibile est eos qui | |
| 1071 semel illuminati sunt, et gustaverunt donum caeleste, et participes | |
| 1072 facti sunt spiritus sancti, et prolapsi sunt, rursus renovari ad | |
| 1073 poenitentiam</i>. Sed quicumque poenituerunt, sunt illuminati, et | |
| 1074 acceperunt donum spiritus sancti. Ergo quicumque peccat post | |
| 53 | 1075 poenitentiam, non potest iterato poenitere.</p><p title="III q. 84 a. 10 arg. 2"><a name="51284"><span class="ref">[51284] IIIª q. 84 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1076 Ambrosius dicit, in libro de poenitentia, <i>reperiuntur qui |
| 1077 saepius agendam poenitentiam putant. Qui luxuriantur in Christo. | |
| 1078 Nam, si vere poenitentiam agerent, iterandam postea non putarent, | |
| 1079 quia, sicut unum est Baptisma, ita una poenitentia</i>. Sed | |
| 53 | 1080 Baptismus non iteratur. Ergo nec poenitentia.</p><p title="III q. 84 a. 10 arg. 3"><a name="51285"><span class="ref">[51285] IIIª q. 84 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1081 miracula quibus dominus infirmitates corporales sanavit, |
| 1082 significant sanationes spiritualium infirmitatum, quibus scilicet | |
| 1083 homines liberantur a peccatis. Sed non legitur quod dominus aliquem | |
| 1084 caecum bis illuminaverit, vel aliquem leprosum bis mundaverit, aut | |
| 1085 aliquem mortuum bis suscitaverit. Ergo videtur quod nec alicui | |
| 53 | 1086 peccatori bis per poenitentiam veniam largiatur.</p><p title="III q. 84 a. 10 arg. 4"><a name="51286"><span class="ref">[51286] IIIª q. 84 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1087 Gregorius dicit, in homilia Quadragesimae, <i>poenitentia est |
| 1088 anteacta peccata deflere, et flenda iterum non committere</i>. Et | |
| 1089 Isidorus dicit, in libro de summo bono, <i>irrisor est, et non | |
| 1090 poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</i>. Si ergo aliquis vere | |
| 1091 poeniteat, iterum non peccabit. Ergo non potest quod poenitentia | |
| 53 | 1092 iteretur.</p><p title="III q. 84 a. 10 arg. 5"><a name="51287"><span class="ref">[51287] IIIª q. 84 a. 10 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1093 sicut Baptismus habet efficaciam ex passione Christi, ita et |
| 1094 poenitentia. Sed Baptismus non iteratur, propter unitatem passionis | |
| 1095 et mortis Christi. Ergo pari ratione et poenitentia non | |
| 53 | 1096 iteratur.</p><p title="III q. 84 a. 10 arg. 6"><a name="51288"><span class="ref">[51288] IIIª q. 84 a. 10 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1097 Gregorius dicit, <i>facilitas veniae incentivum praebet |
| 1098 delinquendi</i>. Si ergo Deus frequenter veniam praebet per | |
| 1099 poenitentiam, videtur quod ipse incentivum praebeat hominibus | |
| 1100 delinquendi, et sic videtur delectari in peccatis. Quod eius | |
| 53 | 1101 bonitati non congruit. Non ergo potest poenitentia iterari.</p><p title="III q. 84 a. 10 s. c."><a name="51289"><span class="ref">[51289] IIIª q. 84 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1102 quod homo inducitur ad misericordiam exemplo divinae misericordiae, |
| 1103 secundum illud Luc. VI, <i>estote misericordes, sicut et pater | |
| 1104 vester misericors est</i>. Sed dominus hanc misericordiam | |
| 1105 discipulis imponit, ut saepius remittant fratribus contra se | |
| 1106 peccantibus, unde, sicut dicitur Matth. XVIII, Petro quaerenti, | |
| 1107 <i>quoties peccaverit in me frater meus, dimittam ei usque | |
| 1108 septies?</i> Respondit Iesus, <i>non dico tibi usque septies, sed | |
| 1109 usque septuagesies septies</i>. Ergo etiam Deus saepius per | |
| 1110 poenitentiam veniam peccantibus praebet, praesertim cum doceat nos | |
| 1111 petere, <i>dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus | |
| 53 | 1112 debitoribus nostris</i>.</p><p title="III q. 84 a. 10 co."><a name="51290"><span class="ref">[51290] IIIª q. 84 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1113 dicendum quod circa poenitentiam erraverunt quidam dicentes non |
| 1114 posse hominem per poenitentiam secundo consequi veniam peccatorum. | |
| 1115 Quorum quidam, scilicet Novatiani, hoc in tantum extenderunt quod | |
| 1116 dixerunt post primam poenitentiam quae agitur in Baptismo, | |
| 1117 peccantes non posse per poenitentiam iterato restitui. Alii vero | |
| 1118 fuerunt haeretici, ut Augustinus dicit, in libro de poenitentia, | |
| 1119 qui post Baptismum dicebant quidem esse utilem poenitentiam, non | |
| 1120 tamen pluries, sed semel tantum. Videntur autem huiusmodi errores | |
| 1121 ex duobus processisse. Primo quidem, ex eo quod errabant circa | |
| 1122 rationem verae poenitentiae. Cum enim ad veram poenitentiam caritas | |
| 1123 requiratur, sine qua non delentur peccata, credebant quod caritas | |
| 1124 semel habita non possit amitti, et per consequens quod poenitentia, | |
| 1125 si sit vera, nunquam per peccatum tollatur, ut sit necesse eam | |
| 1126 iterari. Sed hoc improbatum est in secunda parte, ubi ostensum est | |
| 1127 quod caritas semel habita, propter libertatem arbitrii, potest | |
| 1128 amitti; et per consequens post veram poenitentiam potest aliquis | |
| 1129 peccare mortaliter. Secundo, ex eo quod errabant circa | |
| 1130 aestimationem gravitatis peccati. Putabant enim adeo grave esse | |
| 1131 peccatum quod aliquis committit post veniam impetratam, quod non | |
| 1132 sit possibile ipsum remitti. In quo quidem errabant et ex parte | |
| 1133 peccati, quod, etiam post remissionem consecutam, potest esse et | |
| 1134 gravius et levius etiam quam fuerit ipsum primum peccatum remissum, | |
| 1135 et multo magis contra infinitatem divinae misericordiae, quae est | |
| 1136 super omnem numerum et magnitudinem peccatorum, secundum illud | |
| 1137 Psalmi, <i>miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam, | |
| 1138 et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem | |
| 1139 meam</i>. Unde reprobatur verbum Caini dicentis, Genes. IV, | |
| 1140 <i>maior est iniquitas mea quam ut veniam merear</i>. Et ideo | |
| 1141 misericordia Dei peccantibus per poenitentiam veniam praebet absque | |
| 1142 ullo termino. Unde dicitur II Paralip. ult., <i>immensa et | |
| 1143 investigabilis misericordia promissionis tuae super malitias | |
| 1144 hominum</i>. Unde manifestum est quod poenitentia est pluries | |
| 53 | 1145 iterabilis.</p><p title="III q. 84 a. 10 ad 1"><a name="51291"><span class="ref">[51291] IIIª q. 84 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1146 dicendum quod, quia apud Iudaeos erant secundum legem quaedam |
| 1147 lavacra instituta, quibus pluries se ab immunditiis purgabant, | |
| 1148 credebant aliqui Iudaeorum quod etiam per lavacrum Baptismi aliquis | |
| 1149 pluries purificari possit. Ad quod excludendum, apostolus scribit | |
| 1150 Hebraeis quod impossibile est eos qui semel sunt illuminati, | |
| 1151 scilicet per Baptismum, rursum renovari ad poenitentiam, scilicet | |
| 1152 per Baptismum, qui est <i>lavacrum regenerationis et renovationis | |
| 1153 spiritus sancti</i>, ut dicitur ad Tit. III. Et rationem assignat | |
| 1154 ex hoc quod per Baptismum homo Christo commoritur, unde sequitur, | |
| 53 | 1155 <i>rursum crucifigentes in semetipsis filium Dei</i>.</p><p title="III q. 84 a. 10 ad 2"><a name="51292"><span class="ref">[51292] IIIª q. 84 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1156 dicendum quod Ambrosius loquitur de poenitentia solemni, quae in |
| 53 | 1157 Ecclesia non iteratur, ut infra dicetur.</p><p title="III q. 84 a. 10 ad 3"><a name="51293"><span class="ref">[51293] IIIª q. 84 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1158 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de poenitentia, |
| 1159 <i>multos caecos in diverso tempore dominus illuminavit, et multos | |
| 1160 debiles confortavit, ostendens in diversis illis eadem saepe | |
| 1161 peccata dimitti, ut quem prius sanavit leprosum, alio tempore | |
| 1162 illuminat caecum. Ideo enim tot sanavit caecos, claudos et aridos, | |
| 1163 ne desperet saepe peccator. Ideo non scribitur aliquem nisi semel | |
| 1164 sanasse, ut quisque timeat se iungi peccato. Medicum se vocat, et | |
| 1165 non sanis, sed male habentibus opportunum, sed qualis hic medicus | |
| 1166 qui malum iteratum nesciret curare? Medicorum enim est centies | |
| 1167 infirmum centies curare. Qui ceteris minor esset, si alii | |
| 53 | 1168 possibilia ignoraret</i>.</p><p title="III q. 84 a. 10 ad 4"><a name="51294"><span class="ref">[51294] IIIª q. 84 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1169 dicendum quod poenitere est anteacta peccata deflere et flenda non |
| 1170 committere simul dum flet, vel actu vel proposito. Ille enim est | |
| 1171 irrisor et non poenitens qui, simul dum poenitet, agit quod | |
| 1172 poenitet, proponit enim iterum se facturum quod gessit, vel etiam | |
| 1173 actualiter peccat eodem vel alio genere peccati. Quod autem aliquis | |
| 1174 postea peccat, vel actu vel proposito, non excludit quin prima | |
| 1175 poenitentia vera fuerit. Nunquam enim veritas prioris actus | |
| 1176 excluditur per actum contrarium subsequentem, sicut enim vere | |
| 1177 cucurrit qui postea sedet, ita vere poenituit qui postea | |
| 53 | 1178 peccat.</p><p title="III q. 84 a. 10 ad 5"><a name="51295"><span class="ref">[51295] IIIª q. 84 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1179 dicendum quod Baptismus habet virtutem ex passione Christi sicut |
| 1180 quaedam spiritualis regeneratio, cum spirituali morte praecedentis | |
| 1181 vitae. Statutum est autem hominibus semel mori, et semel nasci. Et | |
| 1182 ideo semel tantum debet homo baptizari. Sed poenitentia habet | |
| 1183 virtutem ex passione Christi sicut spiritualis medicatio, quae | |
| 53 | 1184 frequenter iterari potest.</p><p title="III q. 84 a. 10 ad 6"><a name="51296"><span class="ref">[51296] IIIª q. 84 a. 10 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1185 dicendum quod Augustinus, in libro de poenitentia, dicit quod |
| 1186 <i>constat Deo multum displicere peccata, qui semper praesto est ea | |
| 1187 destruere, ne solvatur quod creavit, ne corrumpatur quod | |
| 53 | 1188 amavit</i>, scilicet per desperationem.</p></div></div><div class="q" id="q85"><h2>Quaestio 85</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 85 pr."><a name="51297"><span class="ref">[51297] |
| 1189 IIIª q. 85 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1190 poenitentia secundum quod est virtus. Et circa hoc quaeruntur sex. |
| 1191 Primo, utrum poenitentia sit virtus. Secundo, utrum sit virtus | |
| 1192 specialis. Tertio, sub qua specie virtutis contineatur. Quarto, de | |
| 1193 subiecto eius. Quinto, de causa ipsius. Sexto, de ordine eius ad | |
| 53 | 1194 alias virtutes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 85 a. 1 arg. 1"><a name="51298"><span class="ref">[51298] IIIª q. 85 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1195 proceditur. Videtur quod poenitentia non sit virtus. Poenitentia |
| 1196 enim est quoddam sacramentum aliis sacramentis connumeratum, ut ex | |
| 1197 supra dictis patet. Sed nullum aliud sacramentorum est virtus. Ergo | |
| 53 | 1198 neque poenitentia est virtus.</p><p title="III q. 85 a. 1 arg. 2"><a name="51299"><span class="ref">[51299] IIIª q. 85 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1199 secundum philosophum, in IV Ethic., verecundia non est virtus, tum |
| 1200 quia est passio habens corporalem immutationem; tum etiam quia non | |
| 1201 est dispositio perfecti, cum sit de turpi acto, quod non habet | |
| 1202 locum in homine virtuoso. Sed similiter poenitentia est quaedam | |
| 1203 passio habens corporalem immutationem, scilicet ploratum, sicut | |
| 1204 Gregorius dicit quod <i>poenitere est peccata praeterita | |
| 1205 plangere</i>. Est etiam de turpibus factis, scilicet de peccatis, | |
| 1206 quae non habent locum in homine virtuoso. Ergo poenitentia non est | |
| 53 | 1207 virtus.</p><p title="III q. 85 a. 1 arg. 3"><a name="51300"><span class="ref">[51300] IIIª q. 85 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1208 secundum philosophum, in IV Ethic., <i>nullus est stultus eorum qui |
| 1209 sunt secundum virtutem</i>. Sed stultum videtur dolere de commisso | |
| 1210 praeterito, quod non potest non esse, quod tamen pertinet ad | |
| 53 | 1211 poenitentiam. Ergo poenitentia non est virtus.</p><p title="III q. 85 a. 1 s. c."><a name="51301"><span class="ref">[51301] IIIª q. 85 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1212 quod praecepta legis dantur de actibus virtutum, quia legislator |
| 1213 intendit cives facere virtuosos, ut dicitur in II Ethic. Sed | |
| 1214 praeceptum divinae legis est de poenitentia, secundum illud Matth. | |
| 1215 III, poenitentiam agite, et cetera. Ergo poenitentia est | |
| 53 | 1216 virtus.</p><p title="III q. 85 a. 1 co."><a name="51302"><span class="ref">[51302] IIIª q. 85 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1217 dicendum quod, sicut ex dictis patet, poenitere est de aliquo a se |
| 1218 prius facto dolere. Dictum est autem supra quod dolor vel tristitia | |
| 1219 dupliciter dicitur. Uno modo, secundum quod est passio quaedam | |
| 1220 appetitus sensitivi. Et quantum ad hoc, poenitentia non est virtus, | |
| 1221 sed passio alio modo, secundum quod consistit in voluntate. Et hoc | |
| 1222 modo est cum quadam electione. Quae quidem si sit recta, necesse | |
| 1223 est quod sit actus virtutis, dicitur enim in II Ethic. quod | |
| 1224 <i>virtus est habitus electivus secundum rationem rectam</i>. | |
| 1225 Pertinet autem ad rationem rectam quod aliquis doleat de quo | |
| 1226 dolendum est. Quod quidem observatur in poenitentia de qua nunc | |
| 1227 loquimur, nam poenitens assumit moderatum dolorem de peccatis | |
| 1228 praeteritis, cum intentione removendi ea. Unde manifestum est quod | |
| 1229 poenitentia de qua nunc loquimur, vel est virtus, vel actus | |
| 53 | 1230 virtutis.</p><p title="III q. 85 a. 1 ad 1"><a name="51303"><span class="ref">[51303] IIIª q. 85 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1231 dicendum quod, sicut dictum est, in sacramento poenitentiae |
| 1232 materialiter se habent actus humani, quod non contingit in Baptismo | |
| 1233 vel confirmatione. Et ideo, cum virtus sit principium alicuius | |
| 1234 actus, potius poenitentia est virtus, vel cum virtute, quam | |
| 53 | 1235 Baptismus vel confirmatio.</p><p title="III q. 85 a. 1 ad 2"><a name="51304"><span class="ref">[51304] IIIª q. 85 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1236 dicendum quod poenitentia, secundum quod est passio, non est |
| 1237 virtus, ut dictum est. Sic autem habet corporalem transmutationem | |
| 1238 adiunctam. Est autem virtus secundum quod habet ex parte voluntatis | |
| 1239 electionem rectam. Quod tamen magis potest dici de poenitentia quam | |
| 1240 de verecundia. Nam verecundia respicit turpe factum ut praesens, | |
| 1241 poenitentia vero respicit turpe factum ut praeteritum. Est autem | |
| 1242 contra perfectionem virtutis quod aliquis in praesenti habeat turpe | |
| 1243 factum, de quo oporteat eum verecundari. Non autem est contra | |
| 1244 perfectionem virtutis quod aliquis prius commiserit turpia facta, | |
| 1245 de quibus oporteat eum poenitere, cum ex vitioso fiat aliquis | |
| 53 | 1246 virtuosus.</p><p title="III q. 85 a. 1 ad 3"><a name="51305"><span class="ref">[51305] IIIª q. 85 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1247 dicendum quod dolere de eo quod prius factum est cum hac intentione |
| 1248 conandi ad hoc quod factum non fuerit, esset stultum. Hoc autem non | |
| 1249 intendit poenitens, sed dolor eius est displicentia seu reprobatio | |
| 1250 facti praeteriti cum intentione removendi sequelam ipsius, scilicet | |
| 53 | 1251 offensam Dei et reatum poenae. Et hoc non est stultum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 85 a. 2 arg. 1"><a name="51306"><span class="ref">[51306] IIIª q. 85 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1252 sic proceditur. Videtur quod poenitentia non sit specialis virtus. |
| 1253 Eiusdem enim rationis videtur esse gaudere de bonis prius actis, et | |
| 1254 dolere de malis perpetratis. Sed gaudium de bono prius facto non | |
| 1255 est specialis virtus, sed est quidam affectus laudabilis ex | |
| 1256 caritate proveniens, ut patet per Augustinum, XIV de Civ. Dei, unde | |
| 1257 et apostolus, I Cor. XIII, dicit quod <i>caritas non gaudet super | |
| 1258 iniquitate, congaudet autem veritati</i>. Ergo pari ratione | |
| 1259 poenitentia, quae est dolor de peccatis praeteritis, non est | |
| 1260 specialis virtus, sed est quidam affectus ex caritate | |
| 53 | 1261 proveniens.</p><p title="III q. 85 a. 2 arg. 2"><a name="51307"><span class="ref">[51307] IIIª q. 85 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1262 quaelibet virtus specialis habet materiam specialem, quia habitus |
| 1263 distinguuntur per actus, et actus per obiecta. Sed poenitentia non | |
| 1264 habet materiam specialem, sunt enim eius materia peccata praeterita | |
| 1265 circa quamcumque materiam. Ergo poenitentia non est specialis | |
| 53 | 1266 virtus.</p><p title="III q. 85 a. 2 arg. 3"><a name="51308"><span class="ref">[51308] IIIª q. 85 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1267 nihil expellitur nisi a suo contrario. Sed poenitentia expellit |
| 1268 omnia peccata. Ergo contrariatur omnibus peccatis. Non est ergo | |
| 53 | 1269 specialis virtus.</p><p title="III q. 85 a. 2 s. c."><a name="51309"><span class="ref">[51309] IIIª q. 85 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1270 quod de ea datur speciale legis praeceptum, ut supra habitum |
| 53 | 1271 est.</p><p title="III q. 85 a. 2 co."><a name="51310"><span class="ref">[51310] IIIª q. 85 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1272 dicendum quod, sicut in secunda parte habitum est, species habituum |
| 1273 distinguuntur secundum species actuum, et ideo ubi occurrit | |
| 1274 specialis actus laudabilis, ibi necesse est ponere specialem | |
| 1275 habitum virtutis. Manifestum est autem quod in poenitentia | |
| 1276 invenitur specialis ratio actus laudabilis, scilicet operari ad | |
| 1277 destructionem peccati praeteriti inquantum est Dei offensa, quod | |
| 1278 non pertinet ad rationem alterius virtutis. Unde necesse est ponere | |
| 53 | 1279 quod poenitentia sit specialis virtus.</p><p title="III q. 85 a. 2 ad 1"><a name="51311"><span class="ref">[51311] IIIª q. 85 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1280 dicendum quod a caritate derivatur aliquis actus dupliciter. Uno |
| 1281 modo, sicut ab ea elicitus. Et talis actus virtuosus non requirit | |
| 1282 aliam virtutem praeter caritatem, sicut diligere bonum et gaudere | |
| 1283 de eo, et tristari de opposito. Alio modo aliquis actus a caritate | |
| 1284 procedit quasi a caritate imperatus. Et sic, quia ipsa imperat | |
| 1285 omnibus virtutibus, utpote ordinans eas ad finem suum, actus a | |
| 1286 caritate procedens potest etiam ad aliam virtutem specialem | |
| 1287 pertinere. Si ergo in actu poenitentis consideretur sola | |
| 1288 displicentia peccati praeteriti, hoc immediate ad caritatem | |
| 1289 pertinet, sicut et gaudere de bonis praeteritis. Sed intentio | |
| 1290 operandi ad deletionem peccati praeteriti requirit specialem | |
| 53 | 1291 virtutem sub caritate.</p><p title="III q. 85 a. 2 ad 2"><a name="51312"><span class="ref">[51312] IIIª q. 85 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1292 dicendum quod poenitentia habet quidem realiter generalem materiam, |
| 1293 inquantum respicit omnia peccata, sed tamen sub ratione speciali, | |
| 1294 inquantum sunt emendabilia per actum hominis cooperantis Deo ad | |
| 53 | 1295 suam iustificationem.</p><p title="III q. 85 a. 2 ad 3"><a name="51313"><span class="ref">[51313] IIIª q. 85 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1296 dicendum quod quaelibet virtus specialis expellit habitum vitii |
| 1297 oppositi, sicut albedo expellit nigredinem ab eodem subiecto. Sed | |
| 1298 poenitentia expellit omne peccatum effective, inquantum operatur ad | |
| 1299 destructionem peccati, prout est remissibile ex divina gratia | |
| 53 | 1300 homine cooperante. Unde non sequitur quod sit virtus generalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 85 a. 3 arg. 1"><a name="51314"><span class="ref">[51314] IIIª q. 85 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1301 proceditur. Videtur quod virtus poenitentiae non sit species |
| 1302 iustitiae. Iustitia enim non est virtus theologica sed moralis, ut | |
| 1303 in secunda parte patet. Poenitentia autem videtur virtus esse | |
| 1304 theologica, quia habet Deum pro obiecto, satisfacit enim Deo, cui | |
| 1305 etiam reconciliat peccatorem. Ergo videtur quod poenitentia non sit | |
| 53 | 1306 pars iustitiae.</p><p title="III q. 85 a. 3 arg. 2"><a name="51315"><span class="ref">[51315] IIIª q. 85 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1307 iustitia, cum sit virtus moralis, consistit in medio. Sed |
| 1308 poenitentia non consistit in medio, sed in quodam excessu, secundum | |
| 1309 illud Ierem. VI, <i>luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum</i>. | |
| 53 | 1310 Ergo poenitentia non est species iustitiae.</p><p title="III q. 85 a. 3 arg. 3"><a name="51316"><span class="ref">[51316] IIIª q. 85 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1311 duae sunt species iustitiae, ut dicitur in V Ethic., scilicet |
| 1312 distributiva et commutativa. Sed sub neutra videtur poenitentia | |
| 1313 contineri. Ergo videtur quod poenitentia non sit species | |
| 53 | 1314 iustitiae.</p><p title="III q. 85 a. 3 arg. 4"><a name="51317"><span class="ref">[51317] IIIª q. 85 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1315 super illud Luc. VI, <i>beati qui nunc fletis</i>, dicit Glossa, |
| 1316 <i>ecce prudentia, per quam ostenditur quam haec terrena sint | |
| 1317 misera, et quam beata caelestia</i>. Sed flere est actus | |
| 1318 poenitentiae. Ergo poenitentia magis est prudentiae quam | |
| 53 | 1319 iustitiae.</p><p title="III q. 85 a. 3 s. c."><a name="51318"><span class="ref">[51318] IIIª q. 85 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1320 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>poenitentia est |
| 1321 quaedam dolentis vindicta, semper puniens in se quod dolet se | |
| 1322 commisisse</i>. Sed facere vindictam pertinet ad iustitiam, unde | |
| 1323 Tullius, in sua rhetorica, ponit vindicativam unam speciem | |
| 53 | 1324 iustitiae. Ergo videtur quod poenitentia sit species iustitiae.</p><p title="III q. 85 a. 3 co."><a name="51319"><span class="ref">[51319] IIIª q. 85 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1325 dicendum quod, sicut supra dictum est, poenitentia non habet quod |
| 1326 sit virtus specialis ex hoc solo quod dolet de malo perpetrato, ad | |
| 1327 hoc enim sufficeret caritas, sed ex eo quod poenitens dolet de | |
| 1328 peccato commisso inquantum est offensa Dei, cum emendationis | |
| 1329 proposito. Emendatio autem offensae contra aliquem commissae fit | |
| 1330 non per solam cessationem offensae, sed exigitur ulterius quaedam | |
| 1331 recompensatio, quae habet locum in offensis in alterum commissis | |
| 1332 sicut et retributio, nisi quod recompensatio est ex parte eius qui | |
| 1333 offendit, ut puta cum satisfactione; retributio autem est ex parte | |
| 1334 eius in quem fuit offensa commissa. Utrumque autem ad materiam | |
| 1335 iustitiae pertinet, quia utrumque est commutatio quaedam. Unde | |
| 1336 manifestum est quod poenitentia, secundum quod est virtus, est pars | |
| 1337 iustitiae. Sciendum tamen quod, secundum philosophum, in V Ethic., | |
| 1338 dupliciter dicitur iustum, scilicet simpliciter, et secundum quid. | |
| 1339 Simpliciter quidem iustum est inter aequales, eo quod iustitia est | |
| 1340 aequalitas quaedam. Quod ipse vocat iustum politicum vel civile, eo | |
| 1341 quod omnes cives aequales sunt, quantum ad hoc quod immediate sunt | |
| 1342 sub principe, sicut liberi existentes. Iustum autem secundum quid | |
| 1343 dicitur quod est inter illos quorum unus est sub potestate | |
| 1344 alterius, sicut servus sub domino, filius sub patre, uxor sub viro. | |
| 1345 Et tale iustum consideratur in poenitentia. Unde poenitens recurrit | |
| 1346 ad Deum, cum emendationis proposito, sicut servus ad dominum, | |
| 1347 secundum illud Psalmi, <i>sicut oculi servorum in manibus dominorum | |
| 1348 suorum, ita oculi nostri ad dominum Deum nostrum, donec misereatur | |
| 1349 nostri</i>; et sicut filius ad patrem, secundum illud Luc. XV, | |
| 1350 <i>pater, peccavi in caelum et coram te</i>; et sicut uxor ad | |
| 1351 virum, secundum illud Ierem. III, <i>fornicata es cum amatoribus | |
| 53 | 1352 multis, tamen revertere ad me, dicit dominus</i>.</p><p title="III q. 85 a. 3 ad 1"><a name="51320"><span class="ref">[51320] IIIª q. 85 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1353 dicendum quod, sicut in V Ethic. dicitur, iustitia est ad alterum. |
| 1354 Ille autem ad quem est iustitia, non dicitur esse materia | |
| 1355 iustitiae, sed magis res quae distribuuntur vel commutantur. Unde | |
| 1356 et materia poenitentiae non est Deus, sed actus humani quibus Deus | |
| 1357 offenditur vel placatur, sed Deus se habet sicut ille ad quem est | |
| 1358 iustitia. Ex quo patet quod poenitentia non est virtus theologica, | |
| 53 | 1359 quia non habet Deum pro materia vel pro obiecto.</p><p title="III q. 85 a. 3 ad 2"><a name="51321"><span class="ref">[51321] IIIª q. 85 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1360 dicendum quod medium iustitiae est aequalitas quae constituitur |
| 1361 inter illos inter quos est iustitia, ut dicitur in V Ethic. In | |
| 1362 quibusdam autem non potest perfecta aequalitas constitui, propter | |
| 1363 alterius excellentiam, sicut inter filium et patrem, inter hominem | |
| 1364 et Deum, ut philosophus dicit, in VIII Ethic. Unde in talibus ille | |
| 1365 qui est deficiens, debet facere quidquid potest, nec tamen hoc erit | |
| 1366 sufficiens, sed solum secundum acceptationem superioris. Et hoc | |
| 53 | 1367 significatur per excessum qui attribuitur poenitentiae.</p><p title="III q. 85 a. 3 ad 3"><a name="51322"><span class="ref">[51322] IIIª q. 85 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1368 dicendum quod, sicut est commutatio quaedam in beneficiis, cum |
| 1369 scilicet aliquis pro beneficio recepto gratiam rependit, ita etiam | |
| 1370 est commutatio in offensis, cum aliquis pro offensa in alterum | |
| 1371 commissa vel invitus punitur, quod pertinet ad vindicativam | |
| 1372 iustitiam; vel voluntarie recompensat emendam, quod pertinet ad | |
| 1373 poenitentiam, quae respicit personam peccatoris sicut iustitia | |
| 1374 vindicativa personam iudicis. Unde manifestum est quod utraque sub | |
| 53 | 1375 iustitia commutativa continetur.</p><p title="III q. 85 a. 3 ad 4"><a name="51323"><span class="ref">[51323] IIIª q. 85 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1376 dicendum quod poenitentia, licet directe sit species iustitiae, |
| 1377 comprehendit tamen quodammodo ea quae pertinent ad omnes virtutes. | |
| 1378 Inquantum enim est iustitia quaedam hominis ad Deum, oportet quod | |
| 1379 participet ea quae sunt virtutum theologicarum, quae habent Deum | |
| 1380 pro obiecto. Unde poenitentia est cum fide passionis Christi, per | |
| 1381 quam iustificamur a peccatis; et cum spe veniae; et cum odio | |
| 1382 vitiorum, quod pertinet ad caritatem inquantum vero est virtus | |
| 1383 moralis, participat aliquid prudentiae, quae est directiva omnium | |
| 1384 virtutum moralium. Sed ex ipsa ratione iustitiae non solum habet id | |
| 1385 quod iustitiae est, sed etiam ea quae sunt temperantiae et | |
| 1386 fortitudinis, inquantum scilicet ea quae delectationem causant ad | |
| 1387 temperantiam pertinentem, vel terrorem incutiunt, quem fortitudo | |
| 1388 moderatur, in commutationem iustitiae veniunt. Et secundum hoc ad | |
| 1389 iustitiam pertinet et abstinere a delectabilibus, quod pertinet ad | |
| 53 | 1390 temperantiam; et sustinere dura, quod pertinet ad fortitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 85 a. 4 arg. 1"><a name="51324"><span class="ref">[51324] IIIª q. 85 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1391 proceditur. Videtur quod subiectum poenitentiae non sit proprie |
| 1392 voluntas. Poenitentia enim est tristitiae species. Sed tristitia | |
| 1393 est in concupiscibili, sicut et gaudium. Ergo poenitentia est in | |
| 53 | 1394 concupiscibili.</p><p title="III q. 85 a. 4 arg. 2"><a name="51325"><span class="ref">[51325] IIIª q. 85 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1395 poenitentia est vindicta quaedam, ut Augustinus dicit, in libro de |
| 1396 poenitentia. Sed vindicta videtur ad irascibilem pertinere, quia | |
| 1397 ira est appetitus vindictae. Ergo videtur quod poenitentia sit in | |
| 53 | 1398 irascibili.</p><p title="III q. 85 a. 4 arg. 3"><a name="51326"><span class="ref">[51326] IIIª q. 85 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1399 praeteritum est proprium obiectum memoriae, secundum philosophum, |
| 1400 in libro de memoria. Sed poenitentia est de praeterito, ut dictum | |
| 53 | 1401 est. Ergo poenitentia est in memoria sicuti in subiecto.</p><p title="III q. 85 a. 4 arg. 4"><a name="51327"><span class="ref">[51327] IIIª q. 85 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1402 nihil agit ubi non est. Sed poenitentia excludit peccata ab omnibus |
| 1403 viribus animae. Ergo poenitentia est in qualibet vi animae, et non | |
| 53 | 1404 in voluntate tantum.</p><p title="III q. 85 a. 4 s. c."><a name="51328"><span class="ref">[51328] IIIª q. 85 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1405 poenitentia est sacrificium quoddam, secundum illud Psalmi, |
| 1406 <i>sacrificium Deo spiritus contribulatus</i>. Sed offerre | |
| 1407 sacrificium est actus voluntatis, secundum illud Psalmi, | |
| 1408 <i>voluntarie sacrificabo tibi</i>. Ergo poenitentia est in | |
| 53 | 1409 voluntate.</p><p title="III q. 85 a. 4 co."><a name="51329"><span class="ref">[51329] IIIª q. 85 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1410 dicendum quod de poenitentia dupliciter loqui possumus. Uno modo, |
| 1411 secundum quod est passio quaedam. Et sic, cum sit species | |
| 1412 tristitiae, est in concupiscibili sicut in subiecto. Alio modo, | |
| 1413 secundum quod est virtus. Et sic, sicut dictum est, est species | |
| 1414 iustitiae. Iustitia autem, ut in secunda parte dictum est, habet | |
| 1415 pro subiecto appetitum rationis, qui est voluntas. Unde manifestum | |
| 1416 est quod poenitentia, secundum quod est virtus, est in voluntate | |
| 1417 sicut in subiecto. Et proprius eius actus est propositum emendandi | |
| 53 | 1418 Deo quod contra eum commissum est.</p><p title="III q. 85 a. 4 ad 1"><a name="51330"><span class="ref">[51330] IIIª q. 85 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1419 dicendum quod ratio illa procedit de poenitentia secundum quod est |
| 53 | 1420 passio.</p><p title="III q. 85 a. 4 ad 2"><a name="51331"><span class="ref">[51331] IIIª q. 85 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1421 dicendum quod vindictam expetere ex passione de alio pertinet ad |
| 1422 irascibilem. Sed appetere vel facere vindictam ex ratione de se vel | |
| 53 | 1423 de alio, pertinet ad voluntatem.</p><p title="III q. 85 a. 4 ad 3"><a name="51332"><span class="ref">[51332] IIIª q. 85 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1424 dicendum quod memoria est vis apprehensiva praeteriti. Poenitentia |
| 1425 autem non pertinet ad vim apprehensivam, sed ad appetitivam, quae | |
| 1426 praesupponit actum apprehensivae. Unde poenitentia non est in | |
| 53 | 1427 memoria, sed supponit eam.</p><p title="III q. 85 a. 4 ad 4"><a name="51333"><span class="ref">[51333] IIIª q. 85 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1428 dicendum quod voluntas, sicut in prima parte habitum est, movet |
| 1429 omnes alias potentias animae. Et ideo non est inconveniens si | |
| 1430 poenitentia, in voluntate existens, aliquid in singulis potentiis | |
| 53 | 1431 animae operatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 85 a. 5 arg. 1"><a name="51334"><span class="ref">[51334] IIIª q. 85 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1432 proceditur. Videtur quod principium poenitentiae non sit ex timore. |
| 1433 Poenitentia enim incipit in displicentia peccatorum. Sed hoc | |
| 1434 pertinet ad caritatem, ut supra dictum est. Ergo poenitentia magis | |
| 53 | 1435 oritur ex amore quam ex timore.</p><p title="III q. 85 a. 5 arg. 2"><a name="51335"><span class="ref">[51335] IIIª q. 85 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 1436 poenitentiam homines provocantur per expectationem regni caelestis, |
| 1437 secundum illud Matth. IV, <i>poenitentiam agite, appropinquabit | |
| 1438 enim regnum caelorum</i>. Sed regnum caelorum est obiectum spei. | |
| 53 | 1439 Ergo poenitentia magis procedit ex spe quam ex timore.</p><p title="III q. 85 a. 5 arg. 3"><a name="51336"><span class="ref">[51336] IIIª q. 85 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1440 timor est interior actus hominis. Poenitentia autem non videtur |
| 1441 esse ex opere hominis, sed ex opere Dei, secundum illud Ierem. | |
| 1442 XXXI, <i>postquam convertisti me, egi poenitentiam</i>. Ergo | |
| 53 | 1443 poenitentia non procedit ex timore.</p><p title="III q. 85 a. 5 s. c."><a name="51337"><span class="ref">[51337] IIIª q. 85 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1444 quod Isaiae XXVI dicitur, <i>sicut quae concipit, cum |
| 1445 appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis, sic | |
| 1446 facti sumus</i>, scilicet per poenitentiam, et postea subditur, | |
| 1447 secundum aliam litteram, <i>a timore tuo, domine, concepimus, et | |
| 1448 parturivimus, et peperimus spiritum salutis</i>, idest poenitentiae | |
| 1449 salutaris, ut per praemissa patet. Ergo poenitentia procedit ex | |
| 53 | 1450 timore.</p><p title="III q. 85 a. 5 co."><a name="51338"><span class="ref">[51338] IIIª q. 85 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1451 dicendum quod de poenitentia loqui possumus dupliciter. Uno modo, |
| 1452 quantum ad habitum. Et sic immediate a Deo infunditur, sine nobis | |
| 1453 principaliter operantibus, non tamen sine nobis dispositive | |
| 1454 cooperantibus per aliquos actus. Alio modo possumus loqui de | |
| 1455 poenitentia quantum ad actus quibus Deo operanti in poenitentia | |
| 1456 cooperamur. Quorum actuum primum principium est Dei operatio | |
| 1457 convertentis cor, secundum illud Thren. ult., <i>converte nos, | |
| 1458 domine, ad te, et convertemur</i>. Secundus actus est motus fidei. | |
| 1459 Tertius actus est motus timoris servilis, quo quis timore | |
| 1460 suppliciorum a peccatis retrahitur. Quartus actus est motus spei, | |
| 1461 quo quis, sub spe veniae consequendae, assumit propositum | |
| 1462 emendandi. Quintus actus est motus caritatis, quo alicui peccatum | |
| 1463 displicet secundum seipsum, et non iam propter supplicia. Sextus | |
| 1464 actus est motus timoris filialis, quo, propter reverentiam Dei, | |
| 1465 aliquis emendam Deo voluntarius offert. Sic igitur patet quod actus | |
| 1466 poenitentiae a timore servili procedit sicut a primo motu affectus | |
| 1467 ad hoc ordinante, a timore autem filiali sicut ab immediato et | |
| 53 | 1468 proximo principio.</p><p title="III q. 85 a. 5 ad 1"><a name="51339"><span class="ref">[51339] IIIª q. 85 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1469 dicendum quod peccatum prius incipit homini displicere, maxime |
| 1470 peccatori, propter supplicia, quae respicit timor servilis, quam | |
| 1471 propter Dei offensam vel peccati turpitudinem, quod pertinet ad | |
| 53 | 1472 caritatem.</p><p title="III q. 85 a. 5 ad 2"><a name="51340"><span class="ref">[51340] IIIª q. 85 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1473 dicendum quod in regno caelorum appropinquante intelligitur |
| 1474 adventus regis non solum praemiantis, sed etiam punientis. Unde et, | |
| 1475 Matth. III, Ioannes Baptista dicebat, <i>progenies viperarum, quis | |
| 53 | 1476 demonstravit vobis fugere a ventura ira?</i></p><p title="III q. 85 a. 5 ad 3"><a name="51341"><span class="ref">[51341] IIIª q. 85 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1477 dicendum quod etiam ipse motus timoris procedit ex actu Dei |
| 1478 convertentis cor, unde dicitur Deuteron. V, <i>quis det eos talem | |
| 1479 habere mentem ut timeant me?</i> Et ideo per hoc quod poenitentia a | |
| 1480 timore procedit, non excluditur quin procedat ex actu Dei | |
| 53 | 1481 convertentis cor.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 85 a. 6 arg. 1"><a name="51342"><span class="ref">[51342] IIIª q. 85 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1482 proceditur. Videtur quod poenitentia sit prima virtutum. Quia super |
| 1483 illud Matth. III, <i>poenitentiam agite</i>, dicit Glossa, <i>prima | |
| 1484 virtus est per poenitentiam punire veterem hominem et vitia | |
| 53 | 1485 odire</i>.</p><p title="III q. 85 a. 6 arg. 2"><a name="51343"><span class="ref">[51343] IIIª q. 85 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1486 recedere a termino prius esse videtur quam accedere ad terminum. |
| 1487 Sed omnes aliae virtutes pertinere videntur ad accessum ad | |
| 1488 terminum, quia per omnes homo ordinatur ad bonum agendum. | |
| 1489 Poenitentia autem videtur ordinari ad recessum a malo. Ergo | |
| 53 | 1490 poenitentia videtur prior esse omnibus aliis virtutibus.</p><p title="III q. 85 a. 6 arg. 3"><a name="51344"><span class="ref">[51344] IIIª q. 85 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1491 ante poenitentiam est peccatum in anima. Sed simul cum peccato |
| 1492 nulla virtus animae inest. Ergo nulla virtus est ante poenitentiam, | |
| 1493 sed ipsa videtur esse prima, quae aliis aditum aperit excludendo | |
| 53 | 1494 peccatum.</p><p title="III q. 85 a. 6 s. c."><a name="51345"><span class="ref">[51345] IIIª q. 85 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1495 quod poenitentia procedit ex fide, spe et caritate, sicut iam |
| 53 | 1496 dictum est. Non ergo poenitentia est prima virtutum.</p><p title="III q. 85 a. 6 co."><a name="51346"><span class="ref">[51346] IIIª q. 85 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1497 dicendum quod in virtutibus non attenditur ordo temporis quantum ad |
| 1498 habitus, quia, cum virtutes sint connexae, ut in secunda parte | |
| 1499 habitum est, omnes simul incipiunt esse in anima. Sed dicitur una | |
| 1500 earum esse prior altera ordine naturae, qui consideratur ex ordine | |
| 1501 actuum, secundum scilicet quod actus unius virtutis praesupponit | |
| 1502 actum alterius virtutis. Secundum hoc ergo dicendum est quod actus | |
| 1503 quidam laudabiles etiam tempore praecedere possunt actum et habitum | |
| 1504 poenitentiae, sicut actus fidei et spei informium, et actus timoris | |
| 1505 servilis. Actus autem et habitus caritatis simul sunt tempore cum | |
| 1506 actu et habitu poenitentiae, et cum habitibus aliarum virtutum, | |
| 1507 nam, sicut in secunda parte habitum est, in iustificatione impii | |
| 1508 simul est motus liberi arbitrii in Deum, qui est actus fidei per | |
| 1509 caritatem formatus, et motus liberi arbitrii in peccatum, qui est | |
| 1510 actus poenitentiae. Horum tamen duorum actuum primus naturaliter | |
| 1511 praecedit secundum, nam actus poenitentiae virtutis est contra | |
| 1512 peccatum ex amore Dei, unde primus actus est ratio et causa | |
| 1513 secundi. Sic igitur poenitentia non est simpliciter prima virtutum, | |
| 1514 nec ordine temporis nec ordine naturae, quia ordine naturae | |
| 1515 simpliciter praecedunt ipsam virtutes theologicae. Sed quantum ad | |
| 1516 aliquid est prima inter ceteras virtutes ordine temporis, quantum | |
| 1517 ad actum eius qui primus occurrit in iustificatione impii. Sed | |
| 1518 ordine naturae videntur esse aliae virtutes priores, sicut quod est | |
| 1519 per se prius est eo quod est per accidens, nam aliae virtutes per | |
| 1520 se videntur esse necessariae ad bonum hominis, poenitentia autem | |
| 1521 supposito quodam, scilicet peccato praeexistenti; sicut etiam | |
| 1522 dictum est circa ordinem sacramenti poenitentiae ad alia sacramenta | |
| 53 | 1523 praedicta.</p><p title="III q. 85 a. 6 ad 1"><a name="51347"><span class="ref">[51347] IIIª q. 85 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1524 dicendum quod Glossa illa loquitur quantum ad hoc quod actus |
| 53 | 1525 poenitentiae primus est tempore inter actus aliarum virtutum.</p><p title="III q. 85 a. 6 ad 2"><a name="51348"><span class="ref">[51348] IIIª q. 85 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1526 dicendum quod in motibus successivis recedere a termino est prius |
| 1527 tempore quam pervenire ad terminum; et prius natura quantum est ex | |
| 1528 parte subiecti, sive secundum ordinem causae materialis. Sed | |
| 1529 secundum ordinem causae agentis et finalis, prius est pervenire ad | |
| 1530 terminum, hoc enim est quod primo agens intendit. Et hic ordo | |
| 1531 praecipue attenditur in actibus animae, ut dicitur in II | |
| 53 | 1532 physicorum.</p><p title="III q. 85 a. 6 ad 3"><a name="51349"><span class="ref">[51349] IIIª q. 85 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1533 dicendum quod poenitentia aperit aditum virtutibus expellendo |
| 1534 peccatum per virtutem fidei et caritatis, quae sunt naturaliter | |
| 1535 priores. Ita tamen aperit eis aditum quod ipsae simul intrant cum | |
| 1536 ipsa, nam in iustificatione impii simul cum motu liberi arbitrii in | |
| 1537 Deum et in peccatum, est remissio culpae et infusio gratiae, cum | |
| 1538 qua simul infunduntur omnes virtutes, ut in secunda parte habitum | |
| 53 | 1539 est.</p></div></div><div class="q" id="q86"><h2>Quaestio 86</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 86 pr."><a name="51350"><span class="ref">[51350] |
| 1540 IIIª q. 86 pr.</span></a> Deinde considerandum est de effectu | |
| 28 | 1541 poenitentiae. Et primo, quantum ad remissionem peccatorum |
| 1542 mortalium; secundo, quantum ad remissionem peccatorum venialium; | |
| 1543 tertio, quantum ad reditum peccatorum dimissorum; quarto, quantum | |
| 1544 ad restitutionem virtutum. Circa primum quaeruntur sex. Primo, | |
| 1545 utrum peccata mortalia per poenitentiam auferantur. Secundo, utrum | |
| 1546 possint sine poenitentia tolli. Tertio, utrum possit remitti unum | |
| 1547 sine alio. Quarto, utrum poenitentia auferat culpam remanente | |
| 1548 reatu. Quinto, utrum remaneant reliquiae peccatorum. Sexto, utrum | |
| 1549 auferre peccatum sit effectus poenitentiae inquantum est virtus, | |
| 53 | 1550 vel inquantum est sacramentum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 86 a. 1 arg. 1"><a name="51351"><span class="ref">[51351] IIIª q. 86 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1551 proceditur. Videtur quod per poenitentiam non removeantur omnia |
| 1552 peccata. Dicit enim apostolus, Heb. XII, quod <i>Esau non invenit | |
| 1553 locum poenitentiae, quamvis cum lacrimis inquisisset eam</i>, | |
| 1554 Glossa, <i>idest, non invenit locum veniae et benedictionis per | |
| 1555 poenitentiam</i>. Et II Machab. IX dicitur de Antiocho, <i>orabat | |
| 1556 scelestus ille dominum, a quo non erat misericordiam | |
| 1557 consecuturus</i>. Non ergo videtur quod per poenitentiam omnia | |
| 53 | 1558 peccata tollantur.</p><p title="III q. 86 a. 1 arg. 2"><a name="51352"><span class="ref">[51352] IIIª q. 86 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1559 dicit Augustinus, in libro de sermone Dom. in monte, quod <i>tanta |
| 1560 est labes illius peccati (scilicet, cum post agnitionem Dei per | |
| 1561 gratiam Christi, oppugnat aliquis fraternitatem, et adversus ipsam | |
| 1562 gratiam invidiae facibus agitatur), ut deprecandi humilitatem | |
| 1563 subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia | |
| 1564 agnoscere et annuntiare cogatur</i>. Non ergo omne peccatum potest | |
| 53 | 1565 per poenitentiam tolli.</p><p title="III q. 86 a. 1 arg. 3"><a name="51353"><span class="ref">[51353] IIIª q. 86 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1566 dominus dicit, Matth. XII, <i>qui dixerit contra spiritum sanctum |
| 1567 verbum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro</i>. | |
| 53 | 1568 Non ergo omne peccatum remitti potest per poenitentiam.</p><p title="III q. 86 a. 1 s. c."><a name="51354"><span class="ref">[51354] IIIª q. 86 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1569 quod dicitur Ezech. XVIII, <i>omnium iniquitatum eius quas operatus |
| 53 | 1570 est, non recordabor amplius</i>.</p><p title="III q. 86 a. 1 co."><a name="51355"><span class="ref">[51355] IIIª q. 86 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1571 dicendum quod hoc quod aliquod peccatum per poenitentiam tolli non |
| 1572 possit, posset contingere dupliciter, uno modo, quia aliquis de | |
| 1573 peccato poenitere non posset; alio modo, quia poenitentia non | |
| 1574 posset delere peccatum. Et primo quidem modo, non possunt deleri | |
| 1575 peccata Daemonum, et etiam hominum damnatorum, quia affectus eorum | |
| 1576 sunt in malo confirmati, ita quod non potest eis displicere | |
| 1577 peccatum inquantum est culpa, sed solum displicet eis inquantum est | |
| 1578 poena quam patiuntur; ratione cuius aliquam poenitentiam, sed | |
| 1579 infructuosam habent, secundum illud Sap. V, <i>poenitentiam | |
| 1580 agentes, et prae angustia spiritus gementes</i>. Unde talis | |
| 1581 poenitentia non est cum spe veniae, sed cum desperatione. Tale | |
| 1582 autem non potest esse peccatum aliquod hominis viatoris, cuius | |
| 1583 liberum arbitrium flexibile est ad bonum et ad malum. Unde dicere | |
| 1584 quod aliquod peccatum sit in hac vita de quo aliquis poenitere non | |
| 1585 possit, est erroneum. Primo quidem, quia per hoc tolleretur | |
| 1586 libertas arbitrii. Secundo, quia derogaretur virtuti gratiae, per | |
| 1587 quam moveri potest cor cuiuscumque peccatoris ad poenitendum, | |
| 1588 secundum illud Proverb. XXI <i>cor regis in manu Dei, et quocumque | |
| 1589 voluerit vertet illud</i>. Quod autem secundo modo non possit per | |
| 1590 veram poenitentiam aliquod peccatum remitti, est etiam erroneum. | |
| 1591 Primo quidem, quia repugnat divinae misericordiae, de qua dicitur, | |
| 1592 Ioel II, quod <i>benignus et misericors est, et multae | |
| 1593 misericordiae, et praestabilis super malitia</i>. Vinceretur | |
| 1594 quodammodo enim Deus ab homine, si homo peccatum vellet deleri, | |
| 1595 quod Deus delere non vellet. Secundo, quia hoc derogaret virtuti | |
| 1596 passionis Christi, per quam poenitentia operatur, sicut et cetera | |
| 1597 sacramenta, cum scriptum sit, I Ioan. II, <i>ipse est propitiatio | |
| 1598 pro peccatis nostris, non solum nostris, sed etiam totius | |
| 1599 mundi</i>. Unde simpliciter dicendum est quod omne peccatum in hac | |
| 53 | 1600 vita per poenitentiam deleri potest.</p><p title="III q. 86 a. 1 ad 1"><a name="51356"><span class="ref">[51356] IIIª q. 86 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1601 dicendum quod Esau non vere poenituit. Quod patet ex hoc quod |
| 1602 dixit, <i>venient dies luctus patris mei, et occidam Iacob fratrem | |
| 1603 meum</i>. Similiter etiam nec Antiochus vere poenituit. Dolebat | |
| 1604 enim de culpa praeterita non propter offensam Dei, sed propter | |
| 53 | 1605 infirmitatem corporalem quam patiebatur.</p><p title="III q. 86 a. 1 ad 2"><a name="51357"><span class="ref">[51357] IIIª q. 86 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1606 dicendum quod illud verbum Augustini sic est intelligendum, tanta |
| 1607 est labes illius peccati ut deprecandi humilitatem subire non | |
| 1608 possit, scilicet, de facili, secundum quod dicitur ille non posse | |
| 1609 sanari qui non potest de facili sanari. Potest tamen hoc fieri per | |
| 1610 virtutem divinae gratiae, quae etiam interdum in profundum maris | |
| 53 | 1611 convertit, ut dicitur in Psalmo.</p><p title="III q. 86 a. 1 ad 3"><a name="51358"><span class="ref">[51358] IIIª q. 86 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1612 dicendum quod illud verbum vel blasphemia contra spiritum sanctum |
| 1613 est finalis impoenitentia, ut Augustinus dicit, in libro de verbis | |
| 1614 domini, quae penitus irremissibilis est, quia post finem huius | |
| 1615 vitae non est remissio peccatorum. Vel, si intelligatur per | |
| 1616 blasphemiam spiritus sancti peccatum quod fit ex certa malitia, vel | |
| 1617 etiam ipsa blasphemia spiritus sancti, dicitur non remitti, | |
| 1618 scilicet de facili, quia tale non habet in se causam excusationis; | |
| 1619 vel quia pro tali peccato punitur aliquis et in hoc saeculo et in | |
| 53 | 1620 futuro; ut in secunda parte expositum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 86 a. 2 arg. 1"><a name="51359"><span class="ref">[51359] IIIª q. 86 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1621 sic proceditur. Videtur quod sine poenitentia peccatum remitti |
| 1622 possit. Non enim est minor virtus Dei circa adultos quam circa | |
| 1623 pueros. Sed pueris peccata dimittit sine poenitentia. Ergo etiam et | |
| 53 | 1624 adultis.</p><p title="III q. 86 a. 2 arg. 2"><a name="51360"><span class="ref">[51360] IIIª q. 86 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1625 Deus virtutem suam sacramentis non alligavit. Sed poenitentia est |
| 1626 quoddam sacramentum. Ergo virtute divina possunt peccata sine | |
| 53 | 1627 poenitentia dimitti.</p><p title="III q. 86 a. 2 arg. 3"><a name="51361"><span class="ref">[51361] IIIª q. 86 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1628 maior est misericordia Dei quam misericordia hominis. Sed homo |
| 1629 interdum remittit offensam suam homini etiam non poenitenti, unde | |
| 1630 et ipse dominus mandat, Matth. V, <i>diligite inimicos vestros, | |
| 1631 benefacite his qui oderunt vos</i>. Ergo multo magis Deus dimittit | |
| 53 | 1632 offensam suam hominibus non poenitentibus.</p><p title="III q. 86 a. 2 s. c."><a name="51362"><span class="ref">[51362] IIIª q. 86 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1633 quod dominus dicit, Ierem. XVIII, <i>si poenitentiam egerit gens |
| 1634 illa a malo quod fecit, agam et ego poenitentiam a malo quod | |
| 1635 cogitavi ut facerem ei</i>. Et sic e converso videtur quod, si homo | |
| 53 | 1636 poenitentiam non agat, quod Deus ei non remittat offensam.</p><p title="III q. 86 a. 2 co."><a name="51363"><span class="ref">[51363] IIIª q. 86 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1637 dicendum quod impossibile est peccatum actuale mortale sine |
| 1638 poenitentia remitti, loquendo de poenitentia quae est virtus. Cum | |
| 1639 enim peccatum sit Dei offensa, eo modo Deus peccatum remittit quo | |
| 1640 remittit offensam in se commissam. Offensa autem directe opponitur | |
| 1641 gratiae, ex hoc enim dicitur aliquis alteri esse offensus, quod | |
| 1642 repellit eum a gratia sua. Sicut autem habitum est in secunda | |
| 1643 parte, hoc interest inter gratiam Dei et gratiam hominis, quod | |
| 1644 gratia hominis non causat, sed praesupponit bonitatem, veram vel | |
| 1645 apparentem, in homine grato, sed gratia Dei causat bonitatem in | |
| 1646 homine grato, eo quod bona voluntas Dei, quae in nomine gratiae | |
| 1647 intelligitur, est causa boni creati. Unde potest contingere quod | |
| 1648 homo remittat offensam qua offensus est alicui, absque aliqua | |
| 1649 immutatione voluntatis eius, non autem potest contingere quod Deus | |
| 1650 remittat offensam alicui absque immutatione voluntatis eius. | |
| 1651 Offensa autem peccati mortalis procedit ex hoc quod voluntas | |
| 1652 hominis est aversa a Deo per conversionem ad aliquod bonum | |
| 1653 commutabile. Unde requiritur ad remissionem divinae offensae quod | |
| 1654 voluntas hominis sic immutetur quod convertatur ad Deum, cum | |
| 1655 detestatione praedictae conversionis et proposito emendae. Quod | |
| 1656 pertinet ad rationem poenitentiae secundum quod est virtus. Et ideo | |
| 1657 impossibile est quod peccatum alicui remittatur sine poenitentia | |
| 1658 secundum quod est virtus. Sacramentum autem poenitentiae, sicut | |
| 1659 supra dictum est, perficitur per officium sacerdotis ligantis et | |
| 1660 solventis. Sine quo potest Deus peccatum remittere, sicut remisit | |
| 1661 Christus mulieri adulterae, ut legitur Ioan. VIII, et peccatrici, | |
| 1662 ut legitur Luc. VII. Quibus tamen non remisit peccata sine virtute | |
| 1663 poenitentiae; nam, sicut Gregorius dicit, in homilia, per gratiam | |
| 1664 traxit intus, scilicet ad poenitentiam, <i>quam per misericordiam | |
| 53 | 1665 suscepit foris</i>.</p><p title="III q. 86 a. 2 ad 1"><a name="51364"><span class="ref">[51364] IIIª q. 86 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1666 dicendum quod in pueris non est nisi peccatum originale, quod non |
| 1667 consistit in actuali deordinatione voluntatis, sed in quadam | |
| 1668 habituali deordinatione naturae, ut in secunda parte habitum est. | |
| 1669 Et ideo remittitur eis peccatum cum habituali immutatione per | |
| 1670 infusionem gratiae et virtutum, non autem cum actuali. Sed adulto | |
| 1671 in quo sunt actualia peccata, quae consistunt in deordinatione | |
| 1672 actuali voluntatis, non remittuntur peccata, etiam in Baptismo, | |
| 53 | 1673 sine actuali immutatione voluntatis, quod fit per poenitentiam.</p><p title="III q. 86 a. 2 ad 2"><a name="51365"><span class="ref">[51365] IIIª q. 86 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1674 dicendum quod ratio illa procedit de poenitentia secundum quod est |
| 53 | 1675 sacramentum.</p><p title="III q. 86 a. 2 ad 3"><a name="51366"><span class="ref">[51366] IIIª q. 86 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1676 dicendum quod misericordia Dei est maioris virtutis quam |
| 1677 misericordia hominis in hoc, quod immutat voluntatem hominis ad | |
| 53 | 1678 poenitendum, quod misericordia hominis facere non potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 86 a. 3 arg. 1"><a name="51367"><span class="ref">[51367] IIIª q. 86 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1679 proceditur. Videtur quod possit per poenitentiam unum peccatum sine |
| 1680 alio remitti. Dicitur enim Amos IV, <i>plui super unam civitatem, | |
| 1681 et super alteram non plui, pars una compluta est, et pars super | |
| 1682 quam non plui, aruit</i>. Quod exponens Gregorius, super Ezech., | |
| 1683 dicit, <i>cum ille qui proximum odit ab aliis vitiis se corrigit, | |
| 1684 una et eadem civitas ex parte compluitur, et ex parte arida manet, | |
| 1685 quia sunt qui, cum quaedam vitia resecant, in aliis graviter | |
| 1686 perdurant</i>. Ergo potest unum peccatum per poenitentiam remitti | |
| 53 | 1687 sine alio.</p><p title="III q. 86 a. 3 arg. 2"><a name="51368"><span class="ref">[51368] IIIª q. 86 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1688 Ambrosius dicit, super beati immaculati, <i>prima consolatio est, |
| 1689 quia non obliviscitur misereri Deus, secunda per punitionem, ubi, | |
| 1690 et si fides desit, poena satisfacit et relevat</i>. Potest ergo | |
| 1691 aliquis relevari ab aliquo peccato manente peccato | |
| 53 | 1692 infidelitatis.</p><p title="III q. 86 a. 3 arg. 3"><a name="51369"><span class="ref">[51369] IIIª q. 86 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1693 eorum quae non necesse est esse simul, unum potest auferri sine |
| 1694 alio. Sed peccata, ut in secunda parte habitum est, non sunt | |
| 1695 connexa, et ita unum eorum potest esse sine alio. Ergo unum eorum | |
| 53 | 1696 potest remitti sine alio per poenitentiam.</p><p title="III q. 86 a. 3 arg. 4"><a name="51370"><span class="ref">[51370] IIIª q. 86 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1697 peccata sunt debita quae nobis relaxari petimus cum dicimus in |
| 1698 oratione dominica, dimitte nobis debita nostra. Sed homo quandoque | |
| 1699 dimittit debitum unum sine alio. Ergo etiam Deus per poenitentiam | |
| 53 | 1700 dimittit unum peccatum sine alio.</p><p title="III q. 86 a. 3 arg. 5"><a name="51371"><span class="ref">[51371] IIIª q. 86 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 1701 dilectionem Dei relaxantur hominibus peccata, secundum illud Ierem. |
| 1702 XXXI, <i>in caritate perpetua dilexi te, ideo attraxi te | |
| 1703 miserans</i>. Sed nihil prohibet quin Deus diligat hominem quantum | |
| 1704 ad unum, et sit ei offensus quantum ad aliud, sicut peccatorem | |
| 1705 diligit quantum ad naturam, odit autem quantum ad culpam. Ergo | |
| 1706 videtur possibile quod Deus per poenitentiam remittat unum peccatum | |
| 53 | 1707 sine alio.</p><p title="III q. 86 a. 3 s. c."><a name="51372"><span class="ref">[51372] IIIª q. 86 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1708 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>sunt plures quos |
| 1709 poenitet peccasse, sed non omnino, reservantes sibi quaedam in | |
| 1710 quibus delectentur, non animadvertentes dominum simul mutum et | |
| 1711 surdum a Daemonio liberasse, per hoc docens nos nunquam nisi de | |
| 53 | 1712 omnibus sanari</i>.</p><p title="III q. 86 a. 3 co."><a name="51373"><span class="ref">[51373] IIIª q. 86 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1713 dicendum quod impossibile est per poenitentiam unum peccatum sine |
| 1714 alio remitti. Primo quidem, quia peccatum remittitur inquantum | |
| 1715 tollitur Dei offensa per gratiam, unde in secunda parte habitum est | |
| 1716 quod nullum peccatum potest remitti sine gratia. Omne autem | |
| 1717 peccatum mortale contrariatur gratiae, et excludit eam. Unde | |
| 1718 impossibile est quod unum peccatum sine alio remittatur. Secundo | |
| 1719 quia, sicut ostensum est, peccatum mortale non potest sine vera | |
| 1720 poenitentia remitti, ad quam pertinet deserere peccatum inquantum | |
| 1721 est contra Deum. Quod quidem est commune omnibus peccatis | |
| 1722 mortalibus. Ubi autem eadem ratio est et idem effectus. Unde non | |
| 1723 potest esse vere poenitens qui de uno peccato poenitet et non de | |
| 1724 alio. Si enim displiceret ei illud peccatum quia est contra Deum | |
| 1725 super omnia dilectum, quod requiritur ad rationem verae | |
| 1726 poenitentiae, sequeretur quod de omnibus peccatis poeniteret. Unde | |
| 1727 sequitur quod impossibile sit unum peccatum remitti sine alio. | |
| 1728 Tertio, quia hoc esset contra perfectionem misericordiae Dei, cuius | |
| 1729 perfecta sunt opera, ut dicitur Deut. XXXII. Unde cuius miseretur, | |
| 1730 totaliter miseretur. Et hoc est quod Augustinus dicit, in libro de | |
| 1731 poenitentia, <i>quaedam impietas infidelitatis est ab illo qui | |
| 53 | 1732 iustus et iustitia est, dimidiam sperare veniam</i>.</p><p title="III q. 86 a. 3 ad 1"><a name="51374"><span class="ref">[51374] IIIª q. 86 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1733 dicendum quod verbum illud Gregorii non est intelligendum quantum |
| 1734 ad remissionem culpae, sed quantum ad cessationem ab actu, quia | |
| 1735 interdum ille qui plura peccata consuevit committere, deserit unum, | |
| 1736 non tamen aliud. Quod quidem fit auxilio divino, quod tamen non | |
| 53 | 1737 pertingit usque ad remissionem culpae.</p><p title="III q. 86 a. 3 ad 2"><a name="51375"><span class="ref">[51375] IIIª q. 86 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1738 dicendum quod in verbo illo Ambrosii fides non potest accipi qua |
| 1739 creditur in Christum, quia, ut Augustinus dicit, super illud Ioan. | |
| 1740 XV, <i>si non venissem et locutus eis non fuissem, peccatum non | |
| 1741 haberent</i>, scilicet infidelitatis, <i>hoc enim est peccatum quo | |
| 1742 tenentur cuncta peccata</i>. Sed accipitur fides pro conscientia, | |
| 1743 quia interdum per poenas quas quis patienter sustinet, consequitur | |
| 53 | 1744 remissionem peccati cuius conscientiam non habet.</p><p title="III q. 86 a. 3 ad 3"><a name="51376"><span class="ref">[51376] IIIª q. 86 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1745 dicendum quod peccata, quamvis non sint connexa quantum ad |
| 1746 conversionem ad bonum commutabile, sunt tamen connexa quantum ad | |
| 1747 aversionem a bono incommutabili, in qua conveniunt omnia peccata | |
| 1748 mortalia. Et ex hac parte habent rationem offensae, quam oportet | |
| 53 | 1749 per poenitentiam tolli.</p><p title="III q. 86 a. 3 ad 4"><a name="51377"><span class="ref">[51377] IIIª q. 86 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1750 dicendum quod debitum exterioris rei, puta pecuniae, non |
| 1751 contrariatur amicitiae, ex qua debitum remittitur. Et ideo potest | |
| 1752 unum dimitti sine alio. Sed debitum culpae contrariatur amicitiae. | |
| 1753 Et ideo una culpa vel offensa non remittitur sine altera. Ridiculum | |
| 1754 etiam videretur quod aliquis ab homine veniam peteret de una | |
| 53 | 1755 offensa et non de alia.</p><p title="III q. 86 a. 3 ad 5"><a name="51378"><span class="ref">[51378] IIIª q. 86 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1756 dicendum quod dilectio qua Deus diligit hominis naturam, non |
| 1757 ordinatur ad bonum gloriae, a qua impeditur homo per quodlibet | |
| 1758 mortale peccatum. Sed dilectio gratiae, per quam fit remissio | |
| 1759 peccati mortalis, ordinat hominem ad vitam aeternam, secundum illud | |
| 1760 Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Unde non est similis | |
| 53 | 1761 ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 86 a. 4 arg. 1"><a name="51379"><span class="ref">[51379] IIIª q. 86 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1762 proceditur. Videtur quod, remissa culpa per poenitentiam, non |
| 1763 remaneat reatus poenae. Remota enim causa, removetur effectus. Sed | |
| 1764 culpa est causa reatus poenae, ideo enim est aliquis dignus poena | |
| 1765 quia culpam commisit. Ergo, remissa culpa, non potest remanere | |
| 53 | 1766 reatus poenae.</p><p title="III q. 86 a. 4 arg. 2"><a name="51380"><span class="ref">[51380] IIIª q. 86 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1767 sicut apostolus dicit, Rom. V, donum Christi est efficacius quam |
| 1768 peccatum. Sed peccando homo simul incurrit culpam et poenae reatum. | |
| 1769 Ergo multo magis per donum gratiae simul remittitur culpa et | |
| 53 | 1770 tollitur poenae reatus.</p><p title="III q. 86 a. 4 arg. 3"><a name="51381"><span class="ref">[51381] IIIª q. 86 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1771 remissio peccatorum fit in poenitentia per virtutem passionis |
| 1772 Christi, secundum illud Rom. III, <i>quem proposuit Deus | |
| 1773 propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, propter remissionem | |
| 1774 praecedentium delictorum</i>. Sed passio Christi sufficienter est | |
| 1775 satisfactoria pro omnibus peccatis, ut supra habitum est. Non ergo | |
| 53 | 1776 post remissionem culpae remanet aliquis reatus poenae.</p><p title="III q. 86 a. 4 s. c."><a name="51382"><span class="ref">[51382] IIIª q. 86 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1777 quod, II Reg. XII, dicitur quod, cum David poenitens dixisset ad |
| 1778 Nathan, peccavi domino, dixit Nathan ad illum, <i>dominus quoque | |
| 1779 transtulit peccatum tuum, non morieris. Veruntamen filius qui natus | |
| 1780 est tibi, morte morietur</i>, quod fuit in poenam praecedentis | |
| 1781 peccati, ut ibidem dicitur. Ergo, remissa culpa, remanet reatus | |
| 53 | 1782 alicuius poenae.</p><p title="III q. 86 a. 4 co."><a name="51383"><span class="ref">[51383] IIIª q. 86 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1783 dicendum quod, sicut in secunda parte habitum est, in peccato |
| 1784 mortali sunt duo, scilicet aversio ab incommutabili bono, et | |
| 1785 conversio ad commutabile bonum inordinata. Ex parte igitur | |
| 1786 aversionis ab incommutabili bono, consequitur peccatum mortale | |
| 1787 reatus poenae aeternae, ut qui contra aeternum bonum peccavit, in | |
| 1788 aeternum puniatur. Ex parte etiam conversionis ad bonum | |
| 1789 commutabile, inquantum est inordinata, consequitur peccatum mortale | |
| 1790 reatus alicuius poenae, quia inordinatio culpae non reducitur ad | |
| 1791 ordinem iustitiae nisi per poenam; iustum est enim ut qui voluntati | |
| 1792 suae plus indulsit quam debuit, contra voluntatem suam aliquid | |
| 1793 patiatur, sic enim erit aequalitas; unde et Apoc. XVIII dicitur, | |
| 1794 <i>quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi | |
| 1795 tormentum et luctum</i>. Quia tamen conversio ad bonum commutabile | |
| 1796 finita est, non habet ex hac parte peccatum mortale quod debeatur | |
| 1797 ei poena aeterna. Unde, si sit inordinata conversio ad bonum | |
| 1798 commutabile sine aversione a Deo, sicut est in peccatis venialibus, | |
| 1799 non debetur peccato poena aeterna, sed temporalis. Quando igitur | |
| 1800 per gratiam remittitur culpa, tollitur aversio animae a Deo, | |
| 1801 inquantum per gratiam anima Deo coniungitur. Unde et per consequens | |
| 1802 simul tollitur reatus poenae aeternae. Potest tamen remanere reatus | |
| 53 | 1803 alicuius poenae temporalis.</p><p title="III q. 86 a. 4 ad 1"><a name="51384"><span class="ref">[51384] IIIª q. 86 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1804 dicendum quod culpa mortalis utrumque habet, et aversionem a Deo et |
| 1805 conversionem ad bonum creatum, sed, sicut in secunda parte habitum | |
| 1806 est, aversio a Deo est ibi sicut formale, conversio autem ad bonum | |
| 1807 creatum est ibi sicut materiale. Remoto autem formali cuiuscumque | |
| 1808 rei, tollitur species, sicut, remoto rationali, tollitur species | |
| 1809 humana. Et ideo ex hoc ipso dicitur culpa mortalis remitti, quod | |
| 1810 per gratiam tollitur aversio mentis a Deo, simul cum reatu poenae | |
| 1811 aeternae. Remanet tamen id quod est materiale, scilicet inordinata | |
| 1812 conversio ad bonum creatum. Pro qua debetur reatus poenae | |
| 53 | 1813 temporalis.</p><p title="III q. 86 a. 4 ad 2"><a name="51385"><span class="ref">[51385] IIIª q. 86 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1814 dicendum quod, sicut in secunda parte habitum est, ad gratiam |
| 1815 pertinet operari in homine iustificando a peccato, et cooperari | |
| 1816 homini ad recte operandum. Remissio igitur culpae et reatus poenae | |
| 1817 aeternae pertinet ad gratiam operantem, sed remissio reatus poenae | |
| 1818 temporalis pertinet ad gratiam cooperantem, inquantum scilicet | |
| 1819 homo, cum auxilio divinae gratiae, patienter poenas tolerando, | |
| 1820 absolvitur etiam a reatu poenae temporalis. Sicut igitur prius est | |
| 1821 effectus gratiae operantis quam cooperantis, ita etiam prius est | |
| 1822 remissio culpae et poenae aeternae quam plena absolutio a poena | |
| 1823 temporali, utrumque enim est a gratia, sed primum a gratia sola, | |
| 53 | 1824 secundum ex gratia et ex libero arbitrio.</p><p title="III q. 86 a. 4 ad 3"><a name="51386"><span class="ref">[51386] IIIª q. 86 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1825 dicendum est quod passio Christi de se sufficiens est ad tollendum |
| 1826 omnem reatum poenae non solum aeternae, sed etiam temporalis, et | |
| 1827 secundum modum quo homo participat virtutem passionis Christi, | |
| 1828 percipit etiam absolutionem a reatu poenae. In Baptismo autem homo | |
| 1829 participat totaliter virtutem passionis Christi, utpote per aquam | |
| 1830 et spiritum Christo commortuus peccato et in eo regeneratus ad | |
| 1831 novam vitam. Et ideo in Baptismo homo consequitur remissionem | |
| 1832 reatus totius poenae. In poenitentia vero consequitur virtutem | |
| 1833 passionis Christi secundum modum propriorum actuum, qui sunt | |
| 1834 materia poenitentiae, sicut aqua Baptismi, ut supra dictum est. Et | |
| 1835 ideo non statim per primum actum poenitentiae, quo remittitur | |
| 1836 culpa, solvitur reatus totius poenae, sed completis omnibus | |
| 53 | 1837 poenitentiae actibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 86 a. 5 arg. 1"><a name="51387"><span class="ref">[51387] IIIª q. 86 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1838 proceditur. Videtur quod, remissa culpa mortali, tollantur omnes |
| 1839 reliquiae peccati. Dicit enim Augustinus, in libro de poenitentia, | |
| 1840 <i>nunquam dominus aliquem sanavit quem omnino non liberavit, totum | |
| 1841 enim hominem sanavit in sabbato, quia corpus ab omni infirmitate, | |
| 1842 et animam ab omni contagione</i>. Sed reliquiae peccati pertinent | |
| 1843 ad infirmitatem peccati. Ergo non videtur possibile quod, remissa | |
| 53 | 1844 culpa, remaneant reliquiae peccati.</p><p title="III q. 86 a. 5 arg. 2"><a name="51388"><span class="ref">[51388] IIIª q. 86 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1845 secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., bonum est efficacius quam |
| 1846 malum, quia malum non agit nisi in virtute boni. Sed homo peccando | |
| 1847 simul totam infectionem peccati contrahit. Ergo multo magis | |
| 53 | 1848 poenitendo liberatur etiam ab omnibus peccati reliquiis.</p><p title="III q. 86 a. 5 arg. 3"><a name="51389"><span class="ref">[51389] IIIª q. 86 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1849 opus Dei est efficacius quam opus hominis. Sed per exercitium |
| 1850 humanorum operum ad bonum tolluntur reliquiae peccati contrarii. | |
| 1851 Ergo multo magis tolluntur per remissionem culpae, quae est opus | |
| 53 | 1852 Dei.</p><p title="III q. 86 a. 5 s. c."><a name="51390"><span class="ref">[51390] IIIª q. 86 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1853 quod Marci VIII legitur quod caecus illuminatus a domino, primo |
| 1854 restitutus est ad imperfectum visum, unde ait, <i>video homines | |
| 1855 velut arbores ambulare</i>; deinde restitutus est perfecte, ita ut | |
| 1856 videret clare omnia. Illuminatio autem caeci significat | |
| 1857 liberationem peccatoris. Post primam ergo remissionem culpae, qua | |
| 1858 peccator restituitur ad visum spiritualem, adhuc remanent in eo | |
| 53 | 1859 reliquiae aliquae peccati praeteriti.</p><p title="III q. 86 a. 5 co."><a name="51391"><span class="ref">[51391] IIIª q. 86 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1860 dicendum quod peccatum mortale ex parte conversionis inordinatae ad |
| 1861 bonum commutabile quandam dispositionem causat in anima; vel etiam | |
| 1862 habitum, si actus frequenter iteretur. Sicut autem dictum est, | |
| 1863 culpa mortalis peccati remittitur inquantum tollitur per gratiam | |
| 1864 aversio mentis a Deo. Sublato autem eo quod est ex parte | |
| 1865 aversionis, nihilominus remanere potest id quod est ex parte | |
| 1866 conversionis inordinatae, cum hanc contingat esse sine illa, sicut | |
| 1867 prius dictum est. Et ideo nihil prohibet quin remissa culpa, | |
| 1868 remaneant dispositiones ex praecedentibus actibus causatae, quae | |
| 1869 dicuntur peccati reliquiae. Remanent tamen debilitatae et | |
| 1870 diminutae, ita quod homini non dominentur. Et hoc magis per modum | |
| 1871 dispositionum quam per modum habituum, sicut etiam remanet fomes | |
| 53 | 1872 post Baptismum.</p><p title="III q. 86 a. 5 ad 1"><a name="51392"><span class="ref">[51392] IIIª q. 86 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1873 dicendum quod Deus totum hominem perfecte curat, sed quandoque |
| 1874 subito, sicut socrum Petri statim restituit perfectae sanitati, ita | |
| 1875 ut surgens ministraret ei, ut legitur Luc. IV; quandoque autem | |
| 1876 successive, sicut dictum est de caeco illuminato, Marci VIII. Et | |
| 1877 ita etiam spiritualiter quandoque tanta commotione convertit cor | |
| 1878 hominis ut subito perfecte consequatur sanitatem spiritualem, non | |
| 1879 solum remissa culpa, sed sublatis omnibus peccati reliquiis, ut | |
| 1880 patet de Magdalena, Luc. VII. Quandoque autem prius remittit culpam | |
| 1881 per gratiam operantem, et postea per gratiam cooperantem successive | |
| 53 | 1882 tollit peccati reliquias.</p><p title="III q. 86 a. 5 ad 2"><a name="51393"><span class="ref">[51393] IIIª q. 86 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1883 dicendum quod peccatum etiam quandoque statim inducit debilem |
| 1884 dispositionem, utpote per unum actum causatam, quandoque autem | |
| 53 | 1885 fortiorem, causatam per multos actus.</p><p title="III q. 86 a. 5 ad 3"><a name="51394"><span class="ref">[51394] IIIª q. 86 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1886 dicendum quod uno actu humano non tolluntur omnes reliquiae |
| 1887 peccati, quia, ut dicitur in praedicamentis, <i>pravus, ad meliores | |
| 1888 exercitationes deductus, ad modicum aliquid proficiet, ut melior | |
| 1889 sit</i>, multiplicato autem exercitio, ad hoc pervenit ut sit bonus | |
| 1890 virtute acquisita. Hoc autem multo efficacius facit divina gratia, | |
| 53 | 1891 sive uno sive pluribus actibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 86 a. 6 arg. 1"><a name="51395"><span class="ref">[51395] IIIª q. 86 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1892 proceditur. Videtur quod remissio culpae non sit effectus |
| 1893 poenitentiae secundum quod est virtus. Dicitur enim poenitentia | |
| 1894 virtus secundum quod est principium humani actus. Sed humani actus | |
| 1895 non operantur ad remissionem culpae, quae est effectus gratiae | |
| 1896 operantis. Ergo remissio culpae non est effectus poenitentiae | |
| 53 | 1897 secundum quod est virtus.</p><p title="III q. 86 a. 6 arg. 2"><a name="51396"><span class="ref">[51396] IIIª q. 86 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1898 quaedam aliae virtutes sunt excellentiores poenitentia. Sed |
| 1899 remissio culpae non dicitur effectus alicuius alterius virtutis. | |
| 1900 Ergo etiam non est effectus poenitentiae secundum quod est | |
| 53 | 1901 virtus.</p><p title="III q. 86 a. 6 arg. 3"><a name="51397"><span class="ref">[51397] IIIª q. 86 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1902 remissio culpae non est nisi ex virtute passionis Christi, secundum |
| 1903 illud Heb. IX, <i>sine sanguinis effusione non fit remissio</i>. | |
| 1904 Sed poenitentia inquantum est sacramentum, operatur in virtute | |
| 1905 passionis Christi, sicut et cetera sacramenta, ut ex supra dictis | |
| 1906 patet. Ergo remissio culpae non est effectus poenitentiae inquantum | |
| 53 | 1907 est virtus, sed inquantum est sacramentum.</p><p title="III q. 86 a. 6 s. c."><a name="51398"><span class="ref">[51398] IIIª q. 86 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1908 illud est proprie causa alicuius sine quo esse non potest, omnis |
| 1909 enim effectus dependet a sua causa. Sed remissio culpae potest esse | |
| 1910 a Deo sine poenitentiae sacramento, non autem sine poenitentia | |
| 1911 secundum quod est virtus, ut supra dictum est. Unde et ante | |
| 1912 sacramenta novae legis poenitentibus Deus peccata remittebat. Ergo | |
| 1913 remissio culpae est effectus poenitentiae secundum quod est | |
| 53 | 1914 virtus.</p><p title="III q. 86 a. 6 co."><a name="51399"><span class="ref">[51399] IIIª q. 86 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1915 dicendum quod poenitentia est virtus secundum quod est principium |
| 1916 quorundam actuum humanorum. Actus autem humani qui sunt ex parte | |
| 1917 peccatoris, materialiter se habent in sacramento poenitentiae. Omne | |
| 1918 autem sacramentum producit effectum suum non solum virtute formae, | |
| 1919 sed etiam virtute materiae, ex utroque enim est unum sacramentum, | |
| 1920 ut supra habitum est. Unde, sicut remissio culpae fit in Baptismo | |
| 1921 non solum virtute formae, ex qua et ipsa aqua virtutem recipit; ita | |
| 1922 etiam remissio culpae est effectus poenitentiae, principalius | |
| 1923 quidem ex virtute clavium, quam habent ministri, ex quorum parte | |
| 1924 accipitur id quod est formale in hoc sacramento, ut supra dictum | |
| 1925 est; secundario autem ex vi actuum poenitentis pertinentium ad | |
| 1926 virtutem poenitentiae, tamen prout hi actus aliqualiter ordinantur | |
| 1927 ad claves Ecclesiae. Et sic patet quod remissio culpae est effectus | |
| 1928 poenitentiae secundum quod est virtus, principalius tamen secundum | |
| 53 | 1929 quod est sacramentum.</p><p title="III q. 86 a. 6 ad 1"><a name="51400"><span class="ref">[51400] IIIª q. 86 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1930 dicendum quod effectus gratiae operantis est iustificatio impii, ut |
| 1931 in secunda parte dictum est. In qua, ut ibidem dictum est, non | |
| 1932 solum est gratiae infusio et remissio culpae, sed etiam motus | |
| 1933 liberi arbitrii in Deum, qui est actus fidei formatae, et motus | |
| 1934 liberi arbitrii in peccatum, qui est actus poenitentiae. Hi tamen | |
| 1935 actus humani sunt ibi ut effectus gratiae operantis simul producti | |
| 1936 cum remissione culpae. Unde remissio culpae non fit sine actu | |
| 53 | 1937 poenitentiae virtutis, licet sit effectus gratiae operantis.</p><p title="III q. 86 a. 6 ad 2"><a name="51401"><span class="ref">[51401] IIIª q. 86 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1938 dicendum quod in iustificatione impii non solum est actus |
| 1939 poenitentiae, sed etiam actus fidei, ut dictum est. Et ideo | |
| 1940 remissio culpae non ponitur effectus solum poenitentiae virtutis, | |
| 53 | 1941 sed principalius fidei et caritatis.</p><p title="III q. 86 a. 6 ad 3"><a name="51402"><span class="ref">[51402] IIIª q. 86 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1942 dicendum quod ad passionem Christi ordinatur actus poenitentiae |
| 1943 virtutis et per fidem et per ordinem ad claves Ecclesiae. Et ideo | |
| 1944 utroque modo causat remissionem culpae virtute passionis | |
| 53 | 1945 Christi.</p><p title="III q. 86 a. 6 ad 4"><a name="51403"><span class="ref">[51403] IIIª q. 86 a. 6 ad 4</span></a> Ad id autem quod |
| 28 | 1946 in contrarium obiicitur, dicendum est quod actus poenitentiae |
| 1947 virtutis habet quod sine eo non possit fieri remissio culpae, | |
| 1948 inquantum est inseparabilis effectus gratiae, per quam | |
| 1949 principaliter culpa remittitur, quae etiam operatur in omnibus | |
| 1950 sacramentis. Et ideo per hoc non potest concludi nisi quod gratia | |
| 1951 est principalior causa remissionis culpae quam poenitentiae | |
| 1952 sacramentum. Sciendum tamen quod etiam in veteri lege et in lege | |
| 1953 naturae erat aliqualiter sacramentum poenitentiae, ut supra dictum | |
| 53 | 1954 est.</p></div></div><div class="q" id="q87"><h2>Quaestio 87</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 87 pr."><a name="51404"><span class="ref">[51404] |
| 1955 IIIª q. 87 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1956 remissione venialium peccatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 1957 Primo, utrum sine poenitentia peccatum veniale possit dimitti. | |
| 1958 Secundo, utrum possit dimitti sine gratiae infusione. Tertio, utrum | |
| 1959 peccata venialia remittantur per aspersionem aquae benedictae, et | |
| 1960 tunsionem pectoris, et orationem dominicam, et alia huiusmodi. | |
| 53 | 1961 Quarto, utrum veniale possit dimitti sine mortali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 87 a. 1 arg. 1"><a name="51405"><span class="ref">[51405] IIIª q. 87 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1962 proceditur. Videtur quod veniale peccatum possit remitti sine |
| 1963 poenitentia. Pertinet enim, ut supra dictum est, ad rationem verae | |
| 1964 poenitentiae quod non solum homo doleat de peccato praeterito, sed | |
| 1965 etiam proponat cavere de futuro. Sed sine tali proposito peccata | |
| 1966 venialia dimittuntur, cum certum sit homini quod sine peccatis | |
| 1967 venialibus praesentem vitam ducere non possit. Ergo peccata | |
| 53 | 1968 venialia possunt remitti sine poenitentia.</p><p title="III q. 87 a. 1 arg. 2"><a name="51406"><span class="ref">[51406] IIIª q. 87 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1969 poenitentia non est sine actuali displicentia peccatorum. Sed |
| 1970 peccata venialia possunt dimitti sine displicentia eorum, sicut | |
| 1971 patet in eo qui dormiens occideretur propter Christum; statim enim | |
| 1972 evolaret, quod non contingit manentibus peccatis venialibus. Ergo | |
| 53 | 1973 peccata venialia possunt remitti sine poenitentia.</p><p title="III q. 87 a. 1 arg. 3"><a name="51407"><span class="ref">[51407] IIIª q. 87 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1974 peccata venialia opponuntur fervori caritatis, ut in secunda parte |
| 1975 dictum est. Sed unum oppositorum tollitur per aliud. Ergo per | |
| 1976 fervorem caritatis, quem contingit esse sine actuali displicentia | |
| 53 | 1977 peccati venialis, fit remissio peccatorum venialium.</p><p title="III q. 87 a. 1 s. c."><a name="51408"><span class="ref">[51408] IIIª q. 87 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1978 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, quod <i>est quaedam |
| 1979 poenitentia quae quotidie agitur in Ecclesia pro peccatis | |
| 1980 venialibus</i>. Quae frustra esset si sine poenitentia peccata | |
| 53 | 1981 venialia possunt dimitti.</p><p title="III q. 87 a. 1 co."><a name="51409"><span class="ref">[51409] IIIª q. 87 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1982 dicendum quod remissio culpae, sicut dictum est, fit per |
| 1983 coniunctionem ad Deum, a quo aliqualiter separat culpa. Sed haec | |
| 1984 separatio perfecte quidem fit per peccatum mortale, imperfecte | |
| 1985 autem per peccatum veniale, nam per peccatum mortale mens omnino a | |
| 1986 Deo avertitur, utpote contra caritatem agens; per peccatum autem | |
| 1987 veniale retardatur affectus hominis ne prompte in Deum feratur. Et | |
| 1988 ideo utrumque peccatum per poenitentiam quidem remittitur, quia per | |
| 1989 utrumque deordinatur voluntas hominis per immoderatam conversionem | |
| 1990 ad bonum creatum, sicut enim peccatum mortale remitti non potest | |
| 1991 quandiu voluntas peccato adhaeret, ita etiam nec peccatum veniale, | |
| 1992 quia, manente causa, manet effectus. Exigitur autem ad remissionem | |
| 1993 peccati mortalis perfectior poenitentia, ut scilicet homo | |
| 1994 actualiter peccatum mortale commissum detestetur quantum in ipso | |
| 1995 est, ut scilicet diligentiam adhibeat ad rememorandum singula | |
| 1996 peccata mortalia, ut singula detestetur. Sed hoc non requiritur ad | |
| 1997 remissionem venialium peccatorum. Non tamen sufficit habitualis | |
| 1998 displicentia, quae habetur per habitum caritatis vel poenitentiae | |
| 1999 virtutis, quia sic caritas non compateretur peccatum veniale, quod | |
| 2000 patet esse falsum. Unde sequitur quod requiratur quaedam virtualis | |
| 2001 displicentia, puta cum aliquis fertur hoc modo secundum affectum in | |
| 2002 Deum et res divinas ut quidquid ei occurrat quod eum ab hoc motu | |
| 2003 retardaret, displiceret ei, et doleret se hoc commisisse, etiam si | |
| 2004 actu de illo non cogitaret. Quod tamen non sufficit ad remissionem | |
| 2005 peccati mortalis, nisi quantum ad peccata oblita post diligentem | |
| 53 | 2006 inquisitionem.</p><p title="III q. 87 a. 1 ad 1"><a name="51410"><span class="ref">[51410] IIIª q. 87 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2007 dicendum quod homo in gratia constitutus potest vitare omnia |
| 2008 peccata mortalia et singula; potest etiam vitare singula peccata | |
| 2009 venialia, sed non omnia; ut patet ex his quae in secunda parte | |
| 2010 dicta sunt. Et ideo poenitentia de peccatis mortalibus requirit | |
| 2011 quod homo proponat abstinere ab omnibus et singulis peccatis | |
| 2012 mortalibus. Sed ad poenitentiam peccatorum venialium requiritur | |
| 2013 quod proponat abstinere a singulis, non tamen ab omnibus, quia hoc | |
| 2014 infirmitas huius vitae non patitur. Debet tamen habere propositum | |
| 2015 se praeparandi ad peccata venialia minuenda, alioquin esset ei | |
| 2016 periculum deficiendi, cum desereret appetitum proficiendi, seu | |
| 2017 tollendi impedimenta spiritualis profectus, quae sunt peccata | |
| 53 | 2018 venialia.</p><p title="III q. 87 a. 1 ad 2"><a name="51411"><span class="ref">[51411] IIIª q. 87 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2019 dicendum quod passio pro Christo suscepta, sicut supra dictum est, |
| 2020 obtinet vim Baptismi. Et ideo purgat ab omni culpa et mortali et | |
| 2021 veniali, nisi actualiter voluntatem peccato invenerit | |
| 53 | 2022 inhaerentem.</p><p title="III q. 87 a. 1 ad 3"><a name="51412"><span class="ref">[51412] IIIª q. 87 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2023 dicendum quod fervor caritatis virtualiter implicat displicentiam |
| 53 | 2024 venialium peccatorum, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 87 a. 2 arg. 1"><a name="51413"><span class="ref">[51413] IIIª q. 87 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2025 sic proceditur. Videtur quod ad remissionem venialium peccatorum |
| 2026 requiratur gratiae infusio. Effectus enim non est sine propria | |
| 2027 causa. Sed propria causa remissionis peccatorum est gratia, non | |
| 2028 enim ex meritis propriis hominis peccata propria remittuntur; unde | |
| 2029 dicitur Ephes. II, <i>Deus, qui dives est in misericordia, propter | |
| 2030 nimiam caritatem qua dilexit nos, cum essemus mortui peccatis, | |
| 2031 convivificavit nos in Christo, cuius gratia salvati estis</i>. Ergo | |
| 53 | 2032 peccata venialia non remittuntur sine gratiae infusione.</p><p title="III q. 87 a. 2 arg. 2"><a name="51414"><span class="ref">[51414] IIIª q. 87 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2033 peccata venialia non remittuntur sine poenitentia. Sed in |
| 2034 poenitentia infunditur gratia, sicut et in aliis sacramentis novae | |
| 2035 legis. Ergo peccata venialia non remittuntur sine gratiae | |
| 53 | 2036 infusione.</p><p title="III q. 87 a. 2 arg. 3"><a name="51415"><span class="ref">[51415] IIIª q. 87 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2037 peccatum veniale maculam quandam animae infert. Sed macula non |
| 2038 aufertur nisi per gratiam, quae est spiritualis animae decor. Ergo | |
| 2039 videtur quod peccata venialia non remittantur sine gratiae | |
| 53 | 2040 infusione.</p><p title="III q. 87 a. 2 s. c."><a name="51416"><span class="ref">[51416] IIIª q. 87 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2041 quod peccatum veniale adveniens non tollit gratiam, neque etiam |
| 2042 diminuit eam, ut in secunda parte habitum est. Ergo, pari ratione, | |
| 2043 ad hoc quod peccatum veniale remittatur, non requiritur novae | |
| 53 | 2044 gratiae infusio.</p><p title="III q. 87 a. 2 co."><a name="51417"><span class="ref">[51417] IIIª q. 87 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2045 dicendum quod unumquodque tollitur per suum oppositum. Peccatum |
| 2046 autem veniale non contrariatur habituali gratiae vel caritati, sed | |
| 2047 retardat actum eius, inquantum nimis haeret homo bono creato, licet | |
| 2048 non contra Deum, ut in secunda parte habitum est. Et ideo ad hoc | |
| 2049 quod peccatum tollatur, non requiritur aliqua habitualis gratia, | |
| 2050 sed sufficit aliquis motus gratiae vel caritatis ad eius | |
| 2051 remissionem. Quia tamen in habentibus usum liberi arbitrii, in | |
| 2052 quibus solum possunt esse peccata venialia, non contingit esse | |
| 2053 infusionem gratiae sine actuali motu liberi arbitrii in Deum et in | |
| 2054 peccatum; ideo, quandocumque de novo gratia infunditur, peccata | |
| 53 | 2055 venialia remittuntur.</p><p title="III q. 87 a. 2 ad 1"><a name="51418"><span class="ref">[51418] IIIª q. 87 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2056 dicendum quod etiam remissio peccatorum venialium est effectus |
| 2057 gratiae, per actum scilicet quem de novo elicit, non autem per | |
| 53 | 2058 aliquid habituale de novo animae infusum.</p><p title="III q. 87 a. 2 ad 2"><a name="51419"><span class="ref">[51419] IIIª q. 87 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2059 dicendum quod veniale peccatum nunquam remittitur sine aliquali |
| 2060 actu poenitentiae virtutis, explicito scilicet vel implicito, ut | |
| 2061 supra dictum est. Potest tamen remitti veniale peccatum sine | |
| 2062 poenitentiae sacramento, quod in absolutione sacerdotis formaliter | |
| 2063 perficitur, ut supra dictum est. Et ideo non sequitur quod ad | |
| 2064 remissionem venialis requiratur gratiae infusio, quae licet sit in | |
| 53 | 2065 quolibet sacramento, non tamen in quolibet actu virtutis.</p><p title="III q. 87 a. 2 ad 3"><a name="51420"><span class="ref">[51420] IIIª q. 87 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2066 dicendum quod, sicut in corpore contingit esse maculam dupliciter, |
| 2067 uno modo per privationem eius quod requiritur ad decorem, puta | |
| 2068 debiti coloris aut debitae proportionis membrorum, alio modo per | |
| 2069 superinductionem alicuius impedientis decorem, puta luti aut | |
| 2070 pulveris; ita etiam in anima inducitur macula uno modo per | |
| 2071 privationem decoris gratiae per peccatum mortale, alio modo per | |
| 2072 inclinationem inordinatam affectus ad aliquid temporale; et hoc fit | |
| 2073 per peccatum veniale. Et ideo ad tollendam maculam mortalis peccati | |
| 2074 requiritur infusio gratiae, sed ad tollendam maculam peccati | |
| 2075 venialis, requiritur aliquis actus procedens a gratia per quem | |
| 53 | 2076 removeatur inordinata adhaesio ad rem temporalem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 87 a. 3 arg. 1"><a name="51421"><span class="ref">[51421] IIIª q. 87 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2077 proceditur. Videtur quod peccata venialia non remittantur per |
| 2078 aspersionem aquae benedictae, et episcopalem benedictionem, et alia | |
| 2079 huiusmodi. Peccata enim venialia non remittuntur sine poenitentia, | |
| 2080 ut dictum est. Sed poenitentia per se sufficit ad remissionem | |
| 2081 venialium peccatorum. Ergo ista nihil operantur ad huiusmodi | |
| 53 | 2082 remissionem.</p><p title="III q. 87 a. 3 arg. 2"><a name="51422"><span class="ref">[51422] IIIª q. 87 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2083 quodlibet istorum relationem habet ad unum peccatum veniale, et ad |
| 2084 omnia. Si ergo per aliquod istorum remittitur peccatum veniale, | |
| 2085 sequetur quod pari ratione remittantur omnia. Et ita per unam | |
| 2086 tunsionem pectoris, vel per unam aspersionem aquae benedictae, | |
| 2087 redderetur homo immunis ab omnibus peccatis venialibus. Quod | |
| 53 | 2088 videtur inconveniens.</p><p title="III q. 87 a. 3 arg. 3"><a name="51423"><span class="ref">[51423] IIIª q. 87 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2089 peccata venialia inducunt reatum alicuius poenae, licet temporalis, |
| 2090 dicitur enim, I Cor. III, de eo qui <i>superaedificat lignum, | |
| 2091 faenum et stipulam, quod salvus erit, sic tamen quasi per | |
| 2092 ignem</i>. Sed huiusmodi per quae dicitur peccatum veniale remitti, | |
| 2093 vel nullam vel minimam poenam in se habent. Ergo non sufficiunt ad | |
| 53 | 2094 plenam remissionem venialium peccatorum.</p><p title="III q. 87 a. 3 s. c."><a name="51424"><span class="ref">[51424] IIIª q. 87 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2095 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, quod pro levibus |
| 2096 peccatis pectora nostra tundimus, <i>et dicimus, dimitte nobis | |
| 2097 debita nostra</i>. Et ita videtur quod tunsio pectoris et oratio | |
| 2098 dominica causent remissionem peccatorum. Et eadem ratio videtur | |
| 53 | 2099 esse de aliis.</p><p title="III q. 87 a. 3 co."><a name="51425"><span class="ref">[51425] IIIª q. 87 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2100 dicendum quod, sicut dictum est, ad remissionem venialis peccati |
| 2101 non requiritur novae gratiae infusio, sed sufficit aliquis actus | |
| 2102 procedens ex gratia quo homo detestetur peccatum vel explicite, vel | |
| 2103 saltem implicite, sicut cum aliquis ferventer movetur in Deum. Et | |
| 2104 ideo triplici ratione aliqua causant remissionem venialium | |
| 2105 peccatorum. Uno modo, inquantum in eis infunditur gratia, quia per | |
| 2106 infusionem gratiae tolluntur peccata venialia, ut supra dictum est. | |
| 2107 Et hoc modo per Eucharistiam et extremam unctionem, et | |
| 2108 universaliter per omnia sacramenta novae legis, in quibus confertur | |
| 2109 gratia, peccata venialia remittuntur. Secundo, inquantum sunt cum | |
| 2110 aliquo motu detestationis peccatorum. Et hoc modo confessio | |
| 2111 generalis, tunsio pectoris, et oratio dominica operantur ad | |
| 2112 remissionem venialium peccatorum, nam in oratione dominica petimus, | |
| 2113 dimitte nobis debita nostra. Tertio, inquantum sunt cum aliquo motu | |
| 2114 reverentiae in Deum et ad res divinas. Et hoc modo benedictio | |
| 2115 episcopalis, aspersio aquae benedictae, quaelibet sacramentalis | |
| 2116 unctio, oratio in Ecclesia dedicata, et si qua alia sunt huiusmodi, | |
| 53 | 2117 operantur ad remissionem peccatorum.</p><p title="III q. 87 a. 3 ad 1"><a name="51426"><span class="ref">[51426] IIIª q. 87 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2118 dicendum quod omnia ista causant remissionem peccatorum venialium |
| 2119 inquantum inclinant animam ad motum poenitentiae, qui est | |
| 53 | 2120 detestatio peccatorum, vel implicite vel explicite.</p><p title="III q. 87 a. 3 ad 2"><a name="51427"><span class="ref">[51427] IIIª q. 87 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2121 dicendum quod omnia ista, quantum est de se, operantur ad |
| 2122 remissionem omnium venialium peccatorum. Potest tamen impediri | |
| 2123 remissio quantum ad aliqua peccata venialia, quibus mens actualiter | |
| 2124 inhaeret, sicut etiam per fictionem impeditur aliquando effectus | |
| 53 | 2125 Baptismi.</p><p title="III q. 87 a. 3 ad 3"><a name="51428"><span class="ref">[51428] IIIª q. 87 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2126 dicendum quod per praedicta tolluntur quidem peccata venialia |
| 2127 quantum ad culpam, tum virtute alicuius sanctificationis, tum etiam | |
| 2128 virtute caritatis, cuius motus per praedicta excitatur. Non autem | |
| 2129 per quodlibet praedictorum semper tollitur totus reatus poenae, | |
| 2130 quia sic qui esset omnino immunis a peccato mortali, aspersus aqua | |
| 2131 benedicta statim evolaret. Sed reatus poenae remittitur per | |
| 2132 praedicta secundum motum fervoris in Deum, qui per praedicta | |
| 53 | 2133 excitatur quandoque magis, quandoque minus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 87 a. 4 arg. 1"><a name="51429"><span class="ref">[51429] IIIª q. 87 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2134 proceditur. Videtur quod veniale peccatum possit remitti sine |
| 2135 mortali. Quia super illud Ioan. VIII, <i>qui sine peccato est | |
| 2136 vestrum, primus in illam lapidem mittat</i>, dicit quaedam Glossa | |
| 2137 quod <i>omnes illi erant in peccato mortali, venialia enim eis | |
| 2138 dimittebantur per caeremonias</i>. Ergo veniale peccatum potest | |
| 53 | 2139 remitti sine mortali.</p><p title="III q. 87 a. 4 arg. 2"><a name="51430"><span class="ref">[51430] IIIª q. 87 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 2140 remissionem peccati venialis non requiritur gratiae infusio. |
| 2141 Requiritur autem ad remissionem mortalis. Ergo veniale peccatum | |
| 53 | 2142 potest remitti sine mortali.</p><p title="III q. 87 a. 4 arg. 3"><a name="51431"><span class="ref">[51431] IIIª q. 87 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2143 plus distat veniale peccatum a mortali quam ab alio veniali. Sed |
| 2144 unum veniale potest dimitti sine alio, ut dictum est. Ergo veniale | |
| 53 | 2145 potest dimitti sine mortali.</p><p title="III q. 87 a. 4 s. c."><a name="51432"><span class="ref">[51432] IIIª q. 87 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2146 quod dicitur Matth. V, non exibis inde, scilicet de carcere, in |
| 2147 quem introducitur homo pro peccato mortali, donec reddas novissimum | |
| 2148 quadrantem, per quem significatur veniale peccatum. Ergo veniale | |
| 53 | 2149 peccatum non remittitur sine mortali.</p><p title="III q. 87 a. 4 co."><a name="51433"><span class="ref">[51433] IIIª q. 87 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2150 dicendum quod, sicut supra dictum est, remissio culpae cuiuscumque |
| 2151 nunquam fit nisi per virtutem gratiae, quia, ut apostolus dicit, | |
| 2152 Rom. IV, ad gratiam Dei pertinet quod Deus alicui non imputat | |
| 2153 peccatum, quod Glossa ibi exponit de veniali. Ille autem qui est in | |
| 2154 peccato mortali, caret gratia Dei. Unde nullum peccatum veniale | |
| 53 | 2155 sibi remittitur.</p><p title="III q. 87 a. 4 ad 1"><a name="51434"><span class="ref">[51434] IIIª q. 87 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2156 dicendum quod venialia ibi dicuntur irregularitates sive |
| 53 | 2157 immunditiae quas contrahebant secundum legem.</p><p title="III q. 87 a. 4 ad 2"><a name="51435"><span class="ref">[51435] IIIª q. 87 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2158 dicendum quod, licet ad remissionem peccati venialis non requiratur |
| 2159 nova infusio habitualis gratiae, requiritur tamen aliquis gratiae | |
| 53 | 2160 actus. Qui non potest esse in eo qui subiacet peccato mortali.</p><p title="III q. 87 a. 4 ad 3"><a name="51436"><span class="ref">[51436] IIIª q. 87 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2161 dicendum quod peccatum veniale non excludit omnem actum gratiae, |
| 2162 per quem possunt omnia peccata venialia dimitti. Sed peccatum | |
| 2163 mortale excludit totaliter habitum gratiae, sine quo nullum | |
| 2164 peccatum mortale vel veniale remittitur. Et ideo non est similis | |
| 53 | 2165 ratio.</p></div></div><div class="q" id="q88"><h2>Quaestio 88</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 88 pr."><a name="51437"><span class="ref">[51437] |
| 2166 IIIª q. 88 pr.</span></a> Deinde considerandum est de reditu | |
| 28 | 2167 peccatorum post poenitentiam dimissorum. Et circa hoc quaeruntur |
| 2168 quatuor. Primo, utrum peccata per poenitentiam dimissa redeant | |
| 2169 simpliciter per sequens peccatum. Secundo, utrum aliquo modo per | |
| 2170 ingratitudinem redeant specialius secundum quaedam peccata. Tertio, | |
| 2171 utrum redeant in aequali reatu. Quarto, utrum illa ingratitudo per | |
| 53 | 2172 quam redeunt, sit speciale peccatum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 88 a. 1 arg. 1"><a name="51438"><span class="ref">[51438] IIIª q. 88 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2173 proceditur. Videtur quod peccata dimissa redeant per sequens |
| 2174 peccatum. Dicit enim Augustinus, in libro I de Baptismo, <i>redire | |
| 2175 dimissa peccata ubi fraterna caritas non est, apertissime dominus | |
| 2176 in Evangelio docet in illo servo a quo dimissum debitum dominus | |
| 2177 petiit eo quod ille conservo suo debitum nollet dimittere</i>. Sed | |
| 2178 fraterna caritas tollitur per quodlibet peccatum mortale. Ergo per | |
| 2179 quodlibet sequens mortale peccatum redeunt peccata prius per | |
| 53 | 2180 poenitentiam dimissa.</p><p title="III q. 88 a. 1 arg. 2"><a name="51439"><span class="ref">[51439] IIIª q. 88 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2181 super illud Luc. XI, <i>revertar in domum meam unde exivi</i>, |
| 2182 dicit Beda, <i>timendus est ille versiculus, non exponendus, ne | |
| 2183 culpa quam in nobis extinctam credebamus, per incuriam nos vacantes | |
| 2184 opprimat</i>. Hoc autem non esset nisi rediret. Ergo culpa per | |
| 53 | 2185 poenitentiam dimissa redit.</p><p title="III q. 88 a. 1 arg. 3"><a name="51440"><span class="ref">[51440] IIIª q. 88 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2186 Ezech. XVIII dominus dicit, <i>si averterit se iustus a iustitia |
| 2187 sua et fecerit iniquitatem, omnes iustitiae eius quas fecerat, non | |
| 2188 recordabuntur amplius</i>. Sed inter alias iustitias quas fecit, | |
| 2189 etiam praecedens poenitentia concurrit, cum supra dictum sit | |
| 2190 poenitentiam esse partem iustitiae. Ergo, postquam poenitens | |
| 2191 peccat, non imputatur ei praecedens poenitentia, per quam | |
| 53 | 2192 consecutus est veniam peccatorum. Redeunt ergo illa peccata.</p><p title="III q. 88 a. 1 arg. 4"><a name="51441"><span class="ref">[51441] IIIª q. 88 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2193 peccata praeterita per gratiam teguntur, ut patet per apostolum, |
| 2194 Rom. IV, inducentem illud Psalmi, <i>beati quorum remissae sunt | |
| 2195 iniquitates et quorum tecta sunt peccata</i>. Sed per peccatum | |
| 2196 mortale sequens gratia tollitur. Ergo peccata quae fuerant prius | |
| 53 | 2197 commissa, remanent detecta. Et ita videtur quod redeant.</p><p title="III q. 88 a. 1 s. c. 1"><a name="51442"><span class="ref">[51442] IIIª q. 88 a. 1 s. c. 1</span></a> Sed contra |
| 28 | 2198 est quod apostolus dicit, Rom. XI, <i>sine poenitentia sunt dona |
| 2199 Dei, et vocatio</i>. Sed peccata poenitentis sunt remissa per donum | |
| 2200 Dei. Ergo per peccatum sequens non redeunt dimissa peccata, quasi | |
| 53 | 2201 Deus de dono remissionis poeniteat.</p><p title="III q. 88 a. 1 s. c. 2"><a name="51443"><span class="ref">[51443] IIIª q. 88 a. 1 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2202 Augustinus dicit, in libro responsionum prosperi, <i>qui recedit a |
| 2203 Christo et alienatus a gratia finit hanc vitam, quid nisi in | |
| 2204 perditionem vadit? Sed non in id quod dimissum est recidit, nec pro | |
| 53 | 2205 originali peccato damnabitur</i>.</p><p title="III q. 88 a. 1 co."><a name="51444"><span class="ref">[51444] IIIª q. 88 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2206 dicendum quod, sicut supra dictum est, in peccato mortali sunt duo, |
| 2207 scilicet aversio a Deo, et conversio ad bonum creatum. Quidquid | |
| 2208 autem est aversionis in peccato mortali secundum se consideratum, | |
| 2209 est commune omnibus peccatis mortalibus, quia per quodlibet | |
| 2210 peccatum mortale homo avertitur a Deo. Unde et per consequens | |
| 2211 macula, quae est per privationem gratiae, et reatus poenae | |
| 2212 aeternae, communia sunt omnibus peccatis mortalibus. Et secundum | |
| 2213 hoc intelligitur id quod dicitur Iac. II, <i>qui offendit in uno, | |
| 2214 factus est omnium reus</i>. Sed ex parte conversionis, peccata | |
| 2215 mortalia sunt diversa, et interdum contraria. Unde manifestum est | |
| 2216 quod ex parte conversionis peccatum mortale sequens non facit | |
| 2217 redire peccata mortalia prius abolita. Alioquin sequeretur quod | |
| 2218 homo per peccatum prodigalitatis reduceretur in habitum vel | |
| 2219 dispositionem avaritiae prius abolitae et sic contrarium esset | |
| 2220 causa sui contrarii, quod est impossibile. Sed considerando in | |
| 2221 peccatis mortalibus id quod est ex parte aversionis absolute, per | |
| 2222 peccatum mortale sequens homo privatur gratia et fit reus poenae | |
| 2223 aeternae, sicut et prius erat. Verum, quia aversio in peccato | |
| 2224 mortali ex conversione quodammodo diversitatem induit per | |
| 2225 comparationem ad diversas conversiones sicut ad diversas causas, | |
| 2226 ita quod sit alia aversio et alia macula et alius reatus prout | |
| 2227 consurgit ex alio actu peccati mortalis, hoc ergo in quaestionem | |
| 2228 vertitur, utrum macula et reatus poenae aeternae, secundum quod | |
| 2229 causabantur ex actibus peccatorum prius dimissorum, redeant per | |
| 2230 peccatum mortale sequens. Quibusdam igitur visum est quod | |
| 2231 simpliciter hoc modo redeant. Sed hoc non potest esse. Quia opus | |
| 2232 Dei per opus hominis irritari non potest. Remissio autem priorum | |
| 2233 peccatorum est opus divinae misericordiae. Unde non potest irritari | |
| 2234 per sequens peccatum hominis, secundum illud Rom. III, <i>nunquid | |
| 2235 incredulitas illorum fidem Dei evacuavit?</i> Et ideo alii, | |
| 2236 ponentes peccata redire, dixerunt quod Deus non remittit peccata | |
| 2237 poenitenti postmodum peccaturo secundum praescientiam, sed solum | |
| 2238 secundum praesentem iustitiam. Praescit enim eum pro his peccatis | |
| 2239 aeternaliter puniendum, et tamen per gratiam facit eum | |
| 2240 praesentialiter iustum. Sed nec hoc stare potest. Quia, si causa | |
| 2241 absolute ponatur, et effectus ponitur absolute. Si ergo absolute | |
| 2242 non fieret peccatorum remissio, sed cum quadam conditione in | |
| 2243 futurum dependente, per gratiam et gratiae sacramenta, sequeretur | |
| 2244 quod gratia et gratiae sacramenta non essent sufficiens causa | |
| 2245 remissionis peccatorum. Quod est erroneum, utpote derogans gratiae | |
| 2246 Dei. Et ideo nullo modo potest esse quod macula et reatus | |
| 2247 praecedentium peccatorum redeant secundum quod ex talibus actibus | |
| 2248 causabantur. Contingit autem quod sequens actus peccati virtualiter | |
| 2249 continet reatum prioris peccati, inquantum scilicet aliquis secundo | |
| 2250 peccans ex hoc ipso videtur gravius peccare quam prius peccaverat; | |
| 2251 secundum illud Rom. II, <i>secundum duritiam tuam et cor | |
| 2252 impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae</i>, ex hoc solo | |
| 2253 scilicet quod contemnitur Dei bonitas, quae ad poenitentiam | |
| 2254 expectat; multo autem magis contemnitur Dei bonitas si, post | |
| 2255 remissionem prioris peccati, secundo peccatum iteretur; quanto | |
| 2256 maius est beneficium peccatum remittere quam sustinere peccatorem. | |
| 2257 Sic igitur per peccatum sequens poenitentiam redit quodammodo | |
| 2258 reatus peccatorum prius dimissorum, non inquantum causabatur ex | |
| 2259 illis peccatis prius dimissis, sed inquantum causatur ex peccato | |
| 2260 ultimo perpetrato, quod aggravatur ex peccatis prioribus. Et hoc | |
| 2261 non est peccata dimissa redire simpliciter, sed secundum quid, | |
| 53 | 2262 inquantum scilicet virtualiter in peccato sequenti continentur.</p><p title="III q. 88 a. 1 ad 1"><a name="51445"><span class="ref">[51445] IIIª q. 88 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2263 dicendum quod illud verbum Augustini videtur esse intelligendum de |
| 2264 reditu peccatorum quantum ad reatum poenae aeternae in se | |
| 2265 consideratum, quia scilicet post poenitentiam peccans incurrit | |
| 2266 reatum poenae aeternae sicut et prius; non tamen omnino propter | |
| 2267 eandem rationem. Unde Augustinus, in libro de responsionibus | |
| 2268 prosperi, cum dixisset quod <i>non in id quod remissum est recidit, | |
| 2269 nec pro originali peccato damnabitur</i>, subdit, <i>qui tamen ea | |
| 2270 morte afficitur quae ei propter peccata dimissa debebatur</i>, quia | |
| 2271 scilicet incurrit mortem aeternam, quam meruerat per peccata | |
| 53 | 2272 praeterita.</p><p title="III q. 88 a. 1 ad 2"><a name="51446"><span class="ref">[51446] IIIª q. 88 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2273 dicendum quod in illis verbis non intendit Beda dicere quod culpa |
| 2274 prius dimissa hominem opprimat per reditum praeteriti reatus, sed | |
| 53 | 2275 per iterationem actus.</p><p title="III q. 88 a. 1 ad 3"><a name="51447"><span class="ref">[51447] IIIª q. 88 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2276 dicendum quod per sequens peccatum iustitiae priores oblivioni |
| 2277 traduntur inquantum erant meritoriae vitae aeternae, non tamen | |
| 2278 inquantum erant impeditivae peccati. Unde, si aliquis peccet | |
| 2279 mortaliter postquam restituit debitum, non efficitur reus quasi | |
| 2280 debitum non reddidisset. Et multo minus traditur oblivioni | |
| 2281 poenitentia prius acta quantum ad remissionem culpae, cum remissio | |
| 53 | 2282 culpae magis sit opus Dei quam hominis.</p><p title="III q. 88 a. 1 ad 4"><a name="51448"><span class="ref">[51448] IIIª q. 88 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2283 dicendum quod gratia simpliciter tollit maculam et reatum poenae |
| 2284 aeternae, tegit autem actus peccati praeteritos, ne scilicet | |
| 2285 propter eos Deus hominem gratia privet et reum habeat poenae | |
| 53 | 2286 aeternae. Et quod gratia semel facit, perpetuo manet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 88 a. 2 arg. 1"><a name="51449"><span class="ref">[51449] IIIª q. 88 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2287 sic proceditur. Videtur quod peccata dimissa non redeant per |
| 2288 ingratitudinem quae specialiter est secundum quatuor genera | |
| 2289 peccatorum, scilicet secundum odium fraternum, apostasiam a fide, | |
| 2290 contemptum confessionis, et dolorem de poenitentia habita, secundum | |
| 2291 quod quidam metrice dixerunt, <i>fratres odit, apostata fit, | |
| 2292 spernitque fateri, poenituisse piget, pristina culpa redit</i>. | |
| 2293 Tanto enim est maior ingratitudo quanto gravius est peccatum quod | |
| 2294 quis contra Deum committit post beneficium remissionis peccatorum. | |
| 2295 Sed quaedam alia peccata sunt his graviora, sicut blasphemia contra | |
| 2296 Deum, et peccatum in spiritum sanctum. Ergo videtur quod peccata | |
| 2297 dimissa non redeant magis secundum ingratitudinem commissam | |
| 53 | 2298 secundum haec peccata, quam secundum alia.</p><p title="III q. 88 a. 2 arg. 2"><a name="51450"><span class="ref">[51450] IIIª q. 88 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2299 Rabanus dicit, <i>nequam servum tradidit Deus tortoribus quoadusque |
| 2300 redderet universum debitum, quia non solum peccata quae post | |
| 2301 Baptismum homo egit reputabuntur ei ad poenam, sed originalia, quae | |
| 2302 ei sunt dimissa in Baptismo</i>. Sed etiam inter debita peccata | |
| 2303 venialia computantur, pro quibus dicimus, dimitte nobis debita | |
| 2304 nostra. Ergo ipsa etiam redeunt per ingratitudinem. Et pari ratione | |
| 2305 videtur quod per peccata venialia redeant peccata prius dimissa, et | |
| 53 | 2306 non solum per praedicta peccata.</p><p title="III q. 88 a. 2 arg. 3"><a name="51451"><span class="ref">[51451] IIIª q. 88 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2307 tanto est maior ingratitudo quanto post maius beneficium acceptum |
| 2308 aliquis peccat. Sed beneficium Dei est etiam ipsa innocentia, qua | |
| 2309 peccatum vitamus, dicit enim Augustinus, in II Confess., <i>gratiae | |
| 2310 tuae deputo quaecumque peccata non feci</i>. Maius autem donum est | |
| 2311 innocentia quam etiam remissio omnium peccatorum. Ergo non minus | |
| 2312 est ingratus Deo qui primo peccat post innocentiam, quam qui peccat | |
| 2313 post poenitentiam. Et ita videtur quod per ingratitudinem quae fit | |
| 53 | 2314 secundum peccata praedicta, non maxime redeant peccata dimissa.</p><p title="III q. 88 a. 2 s. c."><a name="51452"><span class="ref">[51452] IIIª q. 88 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2315 quod Gregorius dicit, XVIII Moral., <i>ex dictis evangelicis |
| 2316 constat quia, si quod in nos delinquitur ex corde non dimittimus, | |
| 2317 et illud rursus exigetur quod nobis iam per poenitentiam dimissum | |
| 2318 fuisse gaudebamus</i>. Et ita propter odium fraternum specialiter | |
| 2319 peccata dimissa redeunt per ingratitudinem. Et eadem ratio videtur | |
| 53 | 2320 de aliis.</p><p title="III q. 88 a. 2 co."><a name="51453"><span class="ref">[51453] IIIª q. 88 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2321 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata dimissa per |
| 2322 poenitentiam redire dicuntur inquantum reatus eorum, ratione | |
| 2323 ingratitudinis, virtualiter continetur in peccato sequenti. | |
| 2324 Ingratitudo autem potest committi dupliciter. Uno modo, ex eo quod | |
| 2325 aliquid fit contra beneficium. Et hoc modo per omne peccatum | |
| 2326 mortale quo Deum offendit, redditur homo ingratus Deo, qui peccata | |
| 2327 remisit. Et sic per quodlibet peccatum mortale sequens redeunt | |
| 2328 peccata prius dimissa, ratione ingratitudinis. Alio modo | |
| 2329 committitur ingratitudo non solum faciendo contra ipsum beneficium, | |
| 2330 sed etiam faciendo contra formam beneficii praestiti. Quae quidem | |
| 2331 forma, si attendatur ex parte benefactoris, est remissio debitorum. | |
| 2332 Unde contra hanc formam facit qui fratri petenti veniam non | |
| 2333 remittit, sed odium tenet. Si autem attendatur ex parte | |
| 2334 poenitentis, qui recipit hoc beneficium, invenitur duplex motus | |
| 2335 liberi arbitrii. Quorum primus est motus liberi arbitrii in Deum, | |
| 2336 qui est actus fidei formatae, et contra hoc facit homo apostatando | |
| 2337 a fide, secundus autem, motus liberi arbitrii in peccatum, qui est | |
| 2338 actus poenitentiae. Ad quam primo pertinet, ut supra dictum est, | |
| 2339 quod homo detestetur peccata praeterita, et contra hoc facit ille | |
| 2340 qui dolet se poenituisse. Secundo pertinet ad actum poenitentiae ut | |
| 2341 poenitens proponat se subiicere clavibus Ecclesiae per | |
| 2342 confessionem, secundum illud Psalmi, <i>dixi, confitebor adversum | |
| 2343 me iniustitiam meam domino, et ut remisisti impietatem peccati | |
| 2344 mei</i>. Et contra hoc facit ille qui contemnit confiteri, secundum | |
| 2345 quod proposuerat. Et ideo dicitur quod specialiter ingratitudo | |
| 53 | 2346 horum peccatorum facit redire peccata prius dimissa.</p><p title="III q. 88 a. 2 ad 1"><a name="51454"><span class="ref">[51454] IIIª q. 88 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2347 dicendum quod hoc non dicitur specialiter de istis peccatis quia |
| 2348 sint ceteris graviora, sed quia directius opponuntur beneficio | |
| 53 | 2349 remissionis peccatorum.</p><p title="III q. 88 a. 2 ad 2"><a name="51455"><span class="ref">[51455] IIIª q. 88 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2350 dicendum quod etiam peccata venialia et peccatum originale redeunt |
| 2351 modo praedicto, sicut et peccata mortalia, inquantum contemnitur | |
| 2352 Dei beneficium quo haec peccata sunt remissa. Non tamen per | |
| 2353 peccatum veniale aliquis incurrit ingratitudinem, quia homo, | |
| 2354 peccando venialiter, non facit contra Deum, sed praeter ipsum. Et | |
| 53 | 2355 ideo per peccata venialia nullo modo peccata dimissa redeunt.</p><p title="III q. 88 a. 2 ad 3"><a name="51456"><span class="ref">[51456] IIIª q. 88 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2356 dicendum quod beneficium aliquod habet pensari dupliciter. Uno |
| 2357 modo, ex quantitate ipsius beneficii. Et secundum hoc, innocentia | |
| 2358 est maius Dei beneficium quam poenitentia, quae dicitur secunda | |
| 2359 tabula post naufragium. Alio modo potest pensari beneficium ex | |
| 2360 parte recipientis, qui minus est dignus, et sic magis sibi fit | |
| 2361 gratia. Unde et ipse magis est ingratus si contemnat. Et hoc modo | |
| 2362 beneficium remissionis culpae est maius, inquantum praestatur | |
| 53 | 2363 totaliter indigno. Et ideo ex hoc sequitur maior ingratitudo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 88 a. 3 arg. 1"><a name="51457"><span class="ref">[51457] IIIª q. 88 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2364 proceditur. Videtur quod per ingratitudinem peccati sequentis |
| 2365 consurgat tantus reatus quantus fuerat peccatorum prius dimissorum. | |
| 2366 Quia secundum magnitudinem peccati est magnitudo beneficii quo | |
| 2367 peccatum remittitur; et per consequens magnitudo ingratitudinis qua | |
| 2368 hoc beneficium contemnitur. Sed secundum quantitatem ingratitudinis | |
| 2369 est quantitas reatus consequentis. Ergo tantus reatus surgit ex | |
| 2370 ingratitudine sequentis peccati quantus fuit reatus omnium | |
| 53 | 2371 praecedentium peccatorum.</p><p title="III q. 88 a. 3 arg. 2"><a name="51458"><span class="ref">[51458] IIIª q. 88 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2372 magis peccat qui offendit Deum quam qui offendit hominem. Sed |
| 2373 servus manumissus ab aliquo domino reducitur in eandem servitutem a | |
| 2374 qua prius fuerat liberatus, vel etiam in graviorem. Ergo multo | |
| 2375 magis ille qui contra Deum peccat post liberationem a peccato, | |
| 53 | 2376 reducitur in tantum reatum poenae quantum primo habuerat.</p><p title="III q. 88 a. 3 arg. 3"><a name="51459"><span class="ref">[51459] IIIª q. 88 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2377 Matth. XVIII dicitur quod iratus dominus tradidit eum, cui |
| 2378 replicantur peccata dimissa propter ingratitudinem, tortoribus, | |
| 2379 quoadusque redderet universum debitum. Sed hoc non esset nisi | |
| 2380 consurgeret ex ingratitudine tantus reatus quantus fuit omnium | |
| 2381 praeteritorum peccatorum. Ergo aequalis reatus per ingratitudinem | |
| 53 | 2382 redit.</p><p title="III q. 88 a. 3 s. c."><a name="51460"><span class="ref">[51460] IIIª q. 88 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2383 quod dicitur Deuteron. XXV, <i>pro mensura peccati erit et plagarum |
| 2384 modus</i>. Ex quo patet quod ex parvo peccato non consurgit magnus | |
| 2385 reatus. Sed quandoque mortale peccatum sequens est multo minus | |
| 2386 quolibet peccatorum prius dimissorum. Non ergo ex peccato sequenti | |
| 53 | 2387 redit tantus reatus quantus fuit peccatorum prius dimissorum.</p><p title="III q. 88 a. 3 co."><a name="51461"><span class="ref">[51461] IIIª q. 88 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2388 dicendum quod quidam dixerunt quod ex peccato sequenti, propter |
| 2389 ingratitudinem, consurgit tantus reatus quantus fuit reatus omnium | |
| 2390 peccatorum prius dimissorum, supra reatum proprium huius peccati. | |
| 2391 Sed hoc non est necesse. Quia supra dictum est quod reatus | |
| 2392 praecedentium peccatorum non redit per peccatum sequens inquantum | |
| 2393 sequebatur ex actibus praecedentium peccatorum, sed inquantum | |
| 2394 consequitur actum sequentis peccati. Et ita oportet quod quantitas | |
| 2395 reatus redeuntis sit secundum gravitatem peccati subsequentis. | |
| 2396 Potest autem contingere quod gravitas peccati subsequentis adaequat | |
| 2397 gravitatem omnium praecedentium peccatorum, sed hoc non semper est | |
| 2398 necesse, sive loquamur de gravitate eius quam habet ex sua specie, | |
| 2399 cum quandoque peccatum sequens sit simplex fornicatio, peccata vero | |
| 2400 praeterita fuerunt homicidia vel adulteria seu sacrilegia; sive | |
| 2401 etiam loquamur de gravitate quam habet ex ingratitudine annexa. Non | |
| 2402 enim oportet quod quantitas ingratitudinis sit absolute aequalis | |
| 2403 quantitati beneficii suscepti, cuius quantitas attenditur secundum | |
| 2404 quantitatem peccatorum prius dimissorum. Contingit enim quod contra | |
| 2405 idem beneficium unus est multum ingratus, vel secundum intensionem | |
| 2406 contemptus beneficii, vel secundum gravitatem culpae contra | |
| 2407 benefactorem commissae; alius autem parum, vel quia minus | |
| 2408 contemnit, vel quia minus contra benefactorem agit. Sed | |
| 2409 proportionaliter quantitas ingratitudinis adaequatur quantitati | |
| 2410 beneficii, supposito enim aequali contemptu beneficii, vel offensa | |
| 2411 benefactoris, tanto erit gravior ingratitudo quanto beneficium fuit | |
| 2412 maius. Unde manifestum est quod non est necesse quod propter | |
| 2413 ingratitudinem semper per peccatum sequens redeat tantus reatus | |
| 2414 quantus fuit praecedentium peccatorum, sed necesse est quod | |
| 2415 proportionaliter, quanto peccata prius dimissa fuerunt plura et | |
| 2416 maiora, tanto redeat maior reatus per qualecumque sequens peccatum | |
| 53 | 2417 mortale.</p><p title="III q. 88 a. 3 ad 1"><a name="51462"><span class="ref">[51462] IIIª q. 88 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2418 dicendum quod beneficium remissionis culpae recipit quantitatem |
| 2419 absolutam secundum quantitatem peccatorum dimissorum. Sed peccatum | |
| 2420 ingratitudinis non recipit quantitatem absolutam secundum | |
| 2421 quantitatem beneficii, sed secundum quantitatem contemptus vel | |
| 53 | 2422 offensae, ut dictum est. Et ideo ratio non sequitur.</p><p title="III q. 88 a. 3 ad 2"><a name="51463"><span class="ref">[51463] IIIª q. 88 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2423 dicendum quod servus manumissus non reducitur in pristinam |
| 53 | 2424 servitutem pro qualicumque ingratitudine, sed pro aliqua gravi.</p><p title="III q. 88 a. 3 ad 3"><a name="51464"><span class="ref">[51464] IIIª q. 88 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2425 dicendum quod illi cui peccata dimissa replicantur propter |
| 2426 subsequentem ingratitudinem, redit universum debitum, inquantum | |
| 2427 quantitas peccatorum praecedentium proportionaliter invenitur in | |
| 53 | 2428 ingratitudine subsequenti, non autem absolute, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 88 a. 4 arg. 1"><a name="51465"><span class="ref">[51465] IIIª q. 88 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2429 proceditur. Videtur quod ingratitudo ratione cuius sequens peccatum |
| 2430 facit redire peccata prius dimissa, sit speciale peccatum. | |
| 2431 Retributio enim gratiarum pertinet ad contrapassum, quod requiritur | |
| 2432 in iustitia, ut patet per philosophum, in V Ethic. Sed iustitia est | |
| 53 | 2433 specialis virtus. Ergo ingratitudo est speciale peccatum.</p><p title="III q. 88 a. 4 arg. 2"><a name="51466"><span class="ref">[51466] IIIª q. 88 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2434 Tullius, in II Rhetoric., ponit quod gratia est specialis virtus. |
| 2435 Sed ingratitudo opponitur gratiae. Ergo ingratitudo est speciale | |
| 53 | 2436 peccatum.</p><p title="III q. 88 a. 4 arg. 3"><a name="51467"><span class="ref">[51467] IIIª q. 88 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2437 specialis effectus a speciali causa procedit. Sed ingratitudo habet |
| 2438 specialem effectum, scilicet quod facit aliqualiter redire peccata | |
| 53 | 2439 prius dimissa. Ergo ingratitudo est speciale peccatum.</p><p title="III q. 88 a. 4 s. c."><a name="51468"><span class="ref">[51468] IIIª q. 88 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est. |
| 28 | 2440 Id quod sequitur omnia peccata, non est speciale peccatum. Sed per |
| 2441 quodcumque peccatum mortale aliquis efficitur Deo ingratus, ut ex | |
| 53 | 2442 praemissis patet. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.</p><p title="III q. 88 a. 4 co."><a name="51469"><span class="ref">[51469] IIIª q. 88 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2443 dicendum quod ingratitudo peccantis quandoque est speciale |
| 2444 peccatum; quandoque non, sed est circumstantia generaliter | |
| 2445 consequens omne peccatum mortale quod contra Deum committitur. | |
| 2446 Peccatum enim speciem recipit ex intentione peccantis, unde, ut | |
| 2447 philosophus dicit, in V Ethic., <i>ille qui moechatur ut furetur, | |
| 2448 magis est fur quam moechus</i>. Si igitur aliquis peccator in | |
| 2449 contemptum Dei et suscepti beneficii aliquod peccatum committit, | |
| 2450 illud peccatum trahitur ad speciem ingratitudinis, et haec | |
| 2451 ingratitudo peccantis est speciale peccatum. Si vero aliquis | |
| 2452 intendens aliquod peccatum committere, puta homicidium aut | |
| 2453 adulterium, non retrahatur ab hoc propter hoc quod pertinet ad Dei | |
| 2454 contemptum, ingratitudo non erit speciale peccatum, sed traheretur | |
| 2455 ad speciem alterius peccati sicut circumstantia quaedam. Ut autem | |
| 2456 Augustinus dicit, in libro de natura et gratia, non omne peccatum | |
| 2457 est ex contemptu, et tamen in omni peccato Deus contemnitur in suis | |
| 2458 praeceptis. Unde manifestum est quod ingratitudo peccantis | |
| 53 | 2459 quandoque est speciale peccatum, sed non semper.</p><p title="III q. 88 a. 4 ad 1"><a name="51470"><span class="ref">[51470] IIIª q. 88 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 2460 responsio ad obiecta. Nam primae rationes concludunt quod |
| 2461 ingratitudo secundum se sit quaedam species peccati. Ultima autem | |
| 2462 ratio concludit quod ingratitudo secundum quod invenitur in omni | |
| 53 | 2463 peccato, non sit speciale peccatum.</p></div></div><div class="q" id="q89"><h2>Quaestio 89</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 89 pr."><a name="51471"><span class="ref">[51471] |
| 2464 IIIª q. 89 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2465 recuperatione virtutum per poenitentiam. Et circa hoc quaeruntur |
| 2466 sex. Primo, utrum per poenitentiam restituantur virtutes. Secundo, | |
| 2467 utrum restituantur in aequali quantitate. Tertio, utrum restituatur | |
| 2468 poenitenti aequalis dignitas. Quarto, utrum opera virtutum per | |
| 2469 peccatum mortificentur. Quinto, utrum opera mortificata per | |
| 2470 peccatum per poenitentiam reviviscant. Sexto, utrum opera mortua, | |
| 53 | 2471 idest absque caritate facta, per poenitentiam vivificentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 89 a. 1 arg. 1"><a name="51472"><span class="ref">[51472] IIIª q. 89 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2472 proceditur. Videtur quod per poenitentiam virtutes non |
| 2473 restituantur. Non enim possent virtutes amissae per poenitentiam | |
| 2474 restitui nisi poenitentia virtutes causaret. Sed poenitentia, cum | |
| 2475 sit virtus, non potest esse causa omnium virtutum, praesertim cum | |
| 2476 quaedam virtutes sint naturaliter priores poenitentia, ut supra | |
| 53 | 2477 dictum est. Ergo per poenitentiam non restituuntur.</p><p title="III q. 89 a. 1 arg. 2"><a name="51473"><span class="ref">[51473] IIIª q. 89 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2478 poenitentia in quibusdam actibus poenitentis consistit. Sed |
| 2479 virtutes gratuitae non causantur ex actibus nostris, dicit enim | |
| 2480 Augustinus, in libro de Lib. Arbit., quod virtutes Deus in nobis | |
| 2481 sine nobis operatur. Ergo videtur quod per poenitentiam non | |
| 53 | 2482 restituantur virtutes.</p><p title="III q. 89 a. 1 arg. 3"><a name="51474"><span class="ref">[51474] IIIª q. 89 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2483 habens virtutem sine difficultate et delectabiliter actus virtutum |
| 2484 operatur, unde philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>non est | |
| 2485 iustus qui non gaudet iusta operatione</i>. Sed multi poenitentes | |
| 2486 adhuc difficultatem patiuntur in operando actus virtutum. Non ergo | |
| 53 | 2487 per poenitentiam restituuntur virtutes.</p><p title="III q. 89 a. 1 s. c."><a name="51475"><span class="ref">[51475] IIIª q. 89 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2488 quod, Luc. XV, pater mandavit quod filius poenitens indueretur |
| 2489 stola prima, quae, secundum Ambrosium, est amictus sapientiae, quam | |
| 2490 simul consequuntur omnes virtutes, secundum illud Sap. VIII, | |
| 2491 <i>sobrietatem et iustitiam docet, prudentiam et virtutem, quibus | |
| 2492 in vita nihil est utilius hominibus</i>. Ergo per poenitentiam | |
| 53 | 2493 omnes virtutes restituuntur.</p><p title="III q. 89 a. 1 co."><a name="51476"><span class="ref">[51476] IIIª q. 89 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2494 dicendum quod per poenitentiam, sicut dictum est supra, remittuntur |
| 2495 peccata. Remissio autem peccatorum non potest esse nisi per | |
| 2496 infusionem gratiae. Unde relinquitur quod per poenitentiam gratia | |
| 2497 homini infundatur. Ex gratia autem consequuntur omnes virtutes | |
| 2498 gratuitae, sicut ex essentia animae fluunt omnes potentiae, ut in | |
| 2499 secunda parte habitum est. Unde relinquitur quod per poenitentiam | |
| 53 | 2500 omnes virtutes restituantur.</p><p title="III q. 89 a. 1 ad 1"><a name="51477"><span class="ref">[51477] IIIª q. 89 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2501 dicendum quod eodem modo poenitentia restituit virtutes per quem |
| 2502 modum est causa gratiae, ut iam dictum est. Est autem causa gratiae | |
| 2503 inquantum est sacramentum, nam inquantum est virtus, est magis | |
| 2504 gratiae effectus. Et ideo non oportet quod poenitentia, secundum | |
| 2505 quod est virtus, sit causa omnium aliarum virtutum, sed quod | |
| 2506 habitus poenitentiae simul cum habitibus aliarum virtutum per | |
| 53 | 2507 sacramentum causetur.</p><p title="III q. 89 a. 1 ad 2"><a name="51478"><span class="ref">[51478] IIIª q. 89 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2508 dicendum quod in sacramento poenitentiae actus humani se habent |
| 2509 materialiter, sed formalis vis huius sacramenti dependet ex virtute | |
| 2510 clavium. Et ideo virtus clavium effective causat gratiam et | |
| 2511 virtutes, instrumentaliter tamen. Sed actus primus poenitentis se | |
| 2512 habet ut ultima dispositio ad gratiam consequendam, scilicet | |
| 2513 contritio, alii vero sequentes actus poenitentiae procedunt iam ex | |
| 53 | 2514 gratia et virtutibus.</p><p title="III q. 89 a. 1 ad 3"><a name="51479"><span class="ref">[51479] IIIª q. 89 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2515 dicendum quod, sicut supra dictum est, quandoque post primum actum |
| 2516 poenitentiae, qui est contritio, remanent quaedam reliquiae | |
| 2517 peccatorum, scilicet dispositiones ex prioribus actibus peccatorum | |
| 2518 causatae, ex quibus praestatur difficultas quaedam poenitenti ad | |
| 2519 operandum opera virtutum, sed quantum est ex ipsa inclinatione | |
| 2520 caritatis et aliarum virtutum, poenitens opera virtutum | |
| 2521 delectabiliter et sine difficultate operatur; sicut si virtuosus | |
| 2522 per accidens difficultatem pateretur in executione actus virtutis | |
| 53 | 2523 propter somnum aut aliquam corporis dispositionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 89 a. 2 arg. 1"><a name="51480"><span class="ref">[51480] IIIª q. 89 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2524 sic proceditur. Videtur quod post poenitentiam resurgat homo in |
| 2525 aequali virtute. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>diligentibus | |
| 2526 Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ubi dicit Glossa Augustini | |
| 2527 quod hoc adeo verum est <i>ut, si qui horum devient et exorbitent, | |
| 2528 hoc ipsum Deus faciat eis in bonum proficere</i>. Sed hoc non esset | |
| 53 | 2529 si homo resurgeret in minori virtute.</p><p title="III q. 89 a. 2 arg. 2"><a name="51481"><span class="ref">[51481] IIIª q. 89 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2530 Ambrosius dicit quod <i>poenitentia optima res est, quae omnes |
| 2531 defectus revocat ad perfectum</i>. Sed hoc non esset nisi virtutes | |
| 2532 in aequali quantitate recuperarentur. Ergo per poenitentiam semper | |
| 53 | 2533 recuperatur aequalis virtus.</p><p title="III q. 89 a. 2 arg. 3"><a name="51482"><span class="ref">[51482] IIIª q. 89 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2534 super illud Genes. I, <i>factum est vespere et mane dies unus</i>, |
| 2535 dicit Glossa, <i>vespertina lux est a qua quis cecidit, matutina in | |
| 2536 qua resurgit</i>. Sed lux matutina est maior quam vespertina. Ergo | |
| 2537 aliquis resurgit in maiori gratia vel caritate quam prius habuerat. | |
| 2538 Quod etiam videtur per id quod apostolus dicit, Rom. V, <i>ubi | |
| 53 | 2539 abundavit delictum, superabundavit et gratia</i>.</p><p title="III q. 89 a. 2 s. c."><a name="51483"><span class="ref">[51483] IIIª q. 89 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2540 caritas proficiens vel perfecta maior est quam caritas incipiens. |
| 2541 Sed quandoque aliquis cadit a caritate proficiente, resurgit autem | |
| 2542 in caritate incipiente. Ergo semper resurgit homo in minori etiam | |
| 53 | 2543 virtute.</p><p title="III q. 89 a. 2 co."><a name="51484"><span class="ref">[51484] IIIª q. 89 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2544 dicendum quod, sicut dictum est, motus liberi arbitrii qui est in |
| 2545 iustificatione impii, est ultima dispositio ad gratiam, unde in | |
| 2546 eodem instanti est gratiae infusio cum praedicto motu liberi | |
| 2547 arbitrii, ut in secunda parte habitum est. In quo quidem motu | |
| 2548 comprehenditur actus poenitentiae, ut supra dictum est. Manifestum | |
| 2549 est autem quod formae quae possunt recipere magis et minus, | |
| 2550 intenduntur et remittuntur secundum diversam dispositionem | |
| 2551 subiecti, ut in secunda parte habitum est. Et inde est quod, | |
| 2552 secundum quod motus liberi arbitrii in poenitentia est intensior | |
| 2553 vel remissior, secundum hoc poenitens consequitur maiorem vel | |
| 2554 minorem gratiam. Contingit autem intensionem motus poenitentis | |
| 2555 quandoque proportionatam esse maiori gratiae quam illa a qua | |
| 2556 cecidit per peccatum; quandoque vero aequali; quandoque vero | |
| 2557 minori. Et ideo poenitens quandoque resurgit in maiori gratia quam | |
| 2558 prius habuerat; quandoque autem in aequali; quandoque etiam in | |
| 2559 minori. Et eadem ratio est de virtutibus, quae ex gratia | |
| 53 | 2560 consequuntur.</p><p title="III q. 89 a. 2 ad 1"><a name="51485"><span class="ref">[51485] IIIª q. 89 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2561 dicendum quod non omnibus diligentibus Deum cooperatur in bonum hoc |
| 2562 ipsum quod per peccatum a Dei amore cadunt, quod patet in his qui | |
| 2563 cadunt et nunquam resurgunt, vel qui resurgunt iterum casuri, sed | |
| 2564 in <i>his qui secundum propositum vocati sunt sancti</i>, scilicet | |
| 2565 praedestinatis, qui, quotiescumque cadunt, finaliter tamen | |
| 2566 resurgunt. Cedit igitur eis in bonum hoc quod cadunt, non quia | |
| 2567 semper in maiori gratia resurgant, sed quia resurgunt in | |
| 2568 permanentiori gratia, non quidem ex parte ipsius gratiae, quia, | |
| 2569 quanto gratia est maior, tanto de se est permanentior; sed ex parte | |
| 2570 hominis, qui tanto stabilius in gratia permanet quanto est cautior | |
| 2571 et humilior. Unde et Glossa ibidem subdit quod ideo proficit eis in | |
| 2572 bonum quod cadunt, quia humiliores redeunt, et quia doctiores | |
| 53 | 2573 fiunt.</p><p title="III q. 89 a. 2 ad 2"><a name="51486"><span class="ref">[51486] IIIª q. 89 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2574 dicendum quod poenitentia, quantum est de se, habet virtutem |
| 2575 reparandi omnes defectus ad perfectum, et etiam promovendi in | |
| 2576 ulteriorem statum, sed hoc quandoque impeditur ex parte hominis, | |
| 2577 qui remissius movetur in Deum et in detestationem peccati. Sicut | |
| 2578 etiam in Baptismo aliqui adulti consequuntur maiorem vel minorem | |
| 53 | 2579 gratiam, secundum quod diversimode se disponunt.</p><p title="III q. 89 a. 2 ad 3"><a name="51487"><span class="ref">[51487] IIIª q. 89 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2580 dicendum quod illa assimilatio utriusque gratiae ad lucem |
| 2581 vespertinam et matutinam fit propter similitudinem ordinis, quia | |
| 2582 post lucem vespertinam sequuntur tenebrae noctis, post lucem autem | |
| 2583 matutinam sequitur lux diei, non autem propter maiorem vel minorem | |
| 2584 similitudinem quantitatis. Illud etiam verbum apostoli intelligitur | |
| 2585 de gratia, quae exsuperat omnem abundantiam humanorum peccatorum. | |
| 2586 Non autem hoc est verum in omnibus, quod quanto abundantius | |
| 2587 peccavit, tanto abundantiorem gratiam consequatur, pensata | |
| 2588 quantitate habitualis gratiae. Est tamen superabundans gratia | |
| 2589 quantum ad ipsam gratiae rationem, quia magis gratis beneficium | |
| 2590 remissionis magis peccatori confertur. Quamvis quandoque abundanter | |
| 2591 peccantes abundanter dolent, et sic abundantiorem habitum gratiae | |
| 53 | 2592 et virtutum consequuntur, sicut patet in Magdalena.</p><p title="III q. 89 a. 2 ad 4"><a name="51488"><span class="ref">[51488] IIIª q. 89 a. 2 ad 4</span></a> Ad id vero quod |
| 28 | 2593 in contrarium obiicitur, dicendum quod una et eadem gratia maior |
| 2594 est proficiens quam incipiens, sed in diversis hoc non est necesse. | |
| 2595 Unus enim incipit a maiori gratia quam alius habeat in statu | |
| 2596 profectus, sicut Gregorius dicit, in II Dialog., <i>praesentes et | |
| 2597 secuturi omnes cognoscant, Benedictus puer a quanta perfectione | |
| 53 | 2598 conversionis gratiam incoepisset</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 89 a. 3 arg. 1"><a name="51489"><span class="ref">[51489] IIIª q. 89 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2599 proceditur. Videtur quod per poenitentiam non restituatur homo in |
| 2600 pristinam dignitatem. Quia super illud Amos V, <i>virgo Israel | |
| 2601 cecidit</i>, dicit Glossa, <i>non negat ut resurgat, sed ut | |
| 2602 resurgere virgo possit, quia semel oberrans ovis, etsi reportetur | |
| 2603 in humeris pastoris, non habet tantam gloriam quantam quae nunquam | |
| 2604 erravit</i>. Ergo per poenitentiam non recuperat homo pristinam | |
| 53 | 2605 dignitatem.</p><p title="III q. 89 a. 3 arg. 2"><a name="51490"><span class="ref">[51490] IIIª q. 89 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2606 Hieronymus dicit, <i>quicumque dignitatem divini gradus non |
| 2607 custodiunt, contenti fiant animam salvare, reverti enim in | |
| 2608 pristinum gradum difficile est</i>. Et Innocentius Papa dicit quod | |
| 2609 <i>apud Nicaeam constituti canones poenitentes etiam ab infimis | |
| 2610 clericorum officiis excludunt</i>. Non ergo per poenitentiam homo | |
| 53 | 2611 recuperat pristinam dignitatem.</p><p title="III q. 89 a. 3 arg. 3"><a name="51491"><span class="ref">[51491] IIIª q. 89 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2612 ante peccatum potest aliquis ad maiorem gradum ascendere. Non autem |
| 2613 hoc post peccatum conceditur poenitenti, dicitur enim Ezech. XLIV, | |
| 2614 <i>Levitae qui recesserunt a me, nunquam appropinquabunt mihi, ut | |
| 2615 sacerdotio fungantur</i>. Et, sicut habetur in decretis, dist. l, | |
| 2616 in Hilerdensi Concilio legitur, <i>hi qui sancto altario | |
| 2617 deserviunt, si subito flenda debilitate carnis corruerint, et, | |
| 2618 domino respiciente, poenituerint, officiorum suorum loca recipiant, | |
| 2619 nec possint ad altiora officia ulterius promoveri</i>. Non ergo | |
| 53 | 2620 poenitentia restituit hominem in pristinam dignitatem.</p><p title="III q. 89 a. 3 s. c."><a name="51492"><span class="ref">[51492] IIIª q. 89 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2621 quod, sicut in eadem distinctione legitur, Gregorius, scribens |
| 2622 Secundino, dixit, <i>post dignam satisfactionem, credimus hominem | |
| 2623 posse redire ad suum honorem</i>. Et in Concilio Agathensi legitur, | |
| 2624 <i>contumaces clerici, prout dignitatis ordo permiserit, ab | |
| 2625 episcopis corrigantur, ita ut, cum eos poenitentia correxerit, | |
| 53 | 2626 gradum suum dignitatemque recipiant</i>.</p><p title="III q. 89 a. 3 co."><a name="51493"><span class="ref">[51493] IIIª q. 89 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2627 dicendum quod homo per peccatum duplicem dignitatem amittit, unam |
| 2628 quantum ad Deum, aliam vero quantum ad Ecclesiam. Quantum autem ad | |
| 2629 Deum, amittit duplicem dignitatem. Unam principalem, qua scilicet | |
| 2630 computatus erat inter filios Dei per gratiam. Et hanc dignitatem | |
| 2631 recuperat per poenitentiam. Quod significatur Luc. XV de filio | |
| 2632 prodigo, cui pater poenitenti iussit restitui stolam primam et | |
| 2633 anulum et calceamenta. Aliam vero dignitatem amittit secundariam, | |
| 2634 scilicet innocentiam, de qua, sicut ibidem legitur, gloriabatur | |
| 2635 filius senior, dicens, <i>ecce, tot annis servio tibi, et nunquam | |
| 2636 mandatum tuum praeterivi</i>. Et hanc dignitatem poenitens | |
| 2637 recuperare non potest. Recuperat tamen quandoque aliquid maius. | |
| 2638 Quia, ut Gregorius dicit, in homilia de centum ovibus, <i>qui | |
| 2639 errasse a Deo se considerant, damna praecedentia lucris sequentibus | |
| 2640 recompensant. Maius ergo gaudium de eis fit in caelo, quia et dux | |
| 2641 in praelio plus eum militem diligit qui post fugam reversus hostem | |
| 2642 fortiter premit, quam illum qui nunquam terga praebuit et nunquam | |
| 2643 aliquid fortiter fecit</i>. Dignitatem autem ecclesiasticam homo | |
| 2644 per peccatum perdit, qui indignum se reddit ad ea quae competunt | |
| 2645 dignitati ecclesiasticae exercenda. Quam quidem recuperare | |
| 2646 prohibentur, uno modo, quia non poenitent. Unde Isidorus ad | |
| 2647 Misianum episcopum scribit, sicut in eadem distinctione legitur, | |
| 2648 cap. domino, <i>illos ad pristinos gradus canones redire | |
| 2649 praecipiunt quos poenitentiae praecessit satisfactio, vel condigna | |
| 2650 peccatorum confessio. At contra hi qui a vitio corruptionis non | |
| 2651 emendantur, nec gradum honoris, nec gratiam recipiunt | |
| 2652 communionis</i>. Secundo, quia poenitentiam negligenter agunt. Unde | |
| 2653 in eadem distinctione, cap. si quis diaconus, dicitur, <i>cum in | |
| 2654 aliquibus nec compunctio humilitatis, nec instantia orandi | |
| 2655 appareat, nec ieiuniis vel lectionibus eos vacare videamus, | |
| 2656 possumus agnoscere, si ad pristinos honores redirent, cum quanta | |
| 2657 negligentia permanerent</i>. Tertio, si commisit aliquod peccatum | |
| 2658 habens irregularitatem aliquam admixtam. Unde in eadem | |
| 2659 distinctione, ex Concilio Martini Papae, dicitur, <i>si quis | |
| 2660 viduam, vel ab alio relictam duxerit, non admittatur ad clerum. | |
| 2661 Quod si irrepserit, deiiciatur. Similiter si homicidii aut facto | |
| 2662 aut praecepto aut consilio aut defensione, post Baptismum, conscius | |
| 2663 fuerit</i>. Sed hoc non est ratione peccati, sed ratione | |
| 2664 irregularitatis. Quarto, propter scandalum. Unde in eadem | |
| 2665 distinctione legitur, cap. de his vero, <i>Rabanus dicit, hi qui | |
| 2666 deprehensi vel capti fuerint publice in periurio, furto aut | |
| 2667 fornicatione, et ceteris criminibus, secundum canonum sacrorum | |
| 2668 instituta a proprio gradu decidant, quia scandalum est populo Dei | |
| 2669 tales personas superpositas habere. Qui autem de praedictis | |
| 2670 peccatis absconse a se commissis sacerdoti confitentur, si se per | |
| 2671 ieiunia et eleemosynas vigiliasque et sacras orationes purgaverint, | |
| 2672 his etiam, gradu proprio servato, spes veniae de misericordia Dei | |
| 2673 promittenda est</i>. Et hoc etiam dicitur extra, de qualitate | |
| 2674 Ordinand., cap. quaesitum, <i>si crimina ordine iudiciario | |
| 2675 comprobata, vel alias notoria non fuerint, praeter reos homicidii, | |
| 2676 post poenitentiam in susceptis vel iam suscipiendis ordinibus | |
| 53 | 2677 impedire non possunt</i>.</p><p title="III q. 89 a. 3 ad 1"><a name="51494"><span class="ref">[51494] IIIª q. 89 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2678 dicendum quod eadem ratio est de recuperatione virginitatis et de |
| 2679 recuperatione innocentiae, quae pertinet ad secundariam dignitatem | |
| 53 | 2680 quoad Deum.</p><p title="III q. 89 a. 3 ad 2"><a name="51495"><span class="ref">[51495] IIIª q. 89 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2681 dicendum quod Hieronymus in verbis illis non dicit esse |
| 2682 impossibile, sed dicit esse difficile hominem recuperare post | |
| 2683 peccatum pristinum gradum, quia hoc non conceditur nisi perfecte | |
| 2684 poenitenti, ut dictum est. Ad statuta autem canonum qui hoc | |
| 2685 prohibere videntur, respondet Augustinus, Bonifacio scribens, <i>ut | |
| 2686 constitueretur in Ecclesia ne quisquam post alicuius criminis | |
| 2687 poenitentiam clericatum accipiat, vel ad clericatum redeat, vel in | |
| 2688 clericatu maneat, non desperatione indulgentiae, sed rigore factum | |
| 2689 est disciplinae. Alioquin contra claves datas Ecclesiae | |
| 2690 disputabitur, de quibus dictum est, quaecumque solveritis super | |
| 2691 terram, erunt soluta et in caelo</i>. Et postea subdit, <i>nam et | |
| 2692 sanctus David de criminibus egit poenitentiam, et tamen in honore | |
| 2693 suo perstitit. Et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, | |
| 2694 utique dominum negasse poenituit, et tamen apostolus permansit. Sed | |
| 2695 non ideo putanda est supervacua posteriorum diligentia, qui, ubi | |
| 2696 saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, experti, | |
| 2697 ut credo, aliquorum fictas poenitentias per affectatas honorum | |
| 53 | 2698 potentias</i>.</p><p title="III q. 89 a. 3 ad 3"><a name="51496"><span class="ref">[51496] IIIª q. 89 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2699 dicendum quod illud statutum intelligitur de illis qui publicam |
| 2700 poenitentiam agunt, qui postmodum non possunt ad maiorem provehi | |
| 2701 gradum. Nam et Petrus post negationem pastor ovium Christi | |
| 2702 constitutus est, ut patet Ioan. ult. Ubi dicit Chrysostomus quod | |
| 2703 <i>Petrus post negationem et poenitentiam ostendit se habere | |
| 2704 maiorem fiduciam ad Christum. Qui enim in cena non audebat | |
| 2705 interrogare, sed Ioanni interrogationem commisit, huic postea et | |
| 2706 praepositura fratrum credita est, et non solum non committit alteri | |
| 2707 interrogare quae ad ipsum pertinent, sed de reliquo ipse pro Ioanne | |
| 53 | 2708 magistrum interrogat</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 89 a. 4 arg. 1"><a name="51497"><span class="ref">[51497] IIIª q. 89 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2709 proceditur. Videtur quod opera virtutum in caritate facta |
| 2710 mortificari non possunt. Quod enim non est, immutari non potest. | |
| 2711 Sed mortificatio est quaedam mutatio de vita in mortem. Cum ergo | |
| 2712 opera virtutum, postquam facta sunt, iam non sint, videtur quod | |
| 53 | 2713 ulterius mortificari non possunt.</p><p title="III q. 89 a. 4 arg. 2"><a name="51498"><span class="ref">[51498] IIIª q. 89 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 2714 opera virtutis in caritate facta homo meretur vitam aeternam. Sed |
| 2715 subtrahere mercedem merenti est iniustitia, quae non cadit in Deum. | |
| 2716 Ergo non potest esse quod opera virtutum in caritate facta per | |
| 53 | 2717 peccatum sequens mortificentur.</p><p title="III q. 89 a. 4 arg. 3"><a name="51499"><span class="ref">[51499] IIIª q. 89 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2718 fortius non corrumpitur a debiliori. Sed opera caritatis sunt |
| 2719 fortiora quibuslibet peccatis, quia, ut dicitur Proverb. X, | |
| 2720 <i>universa delicta operit caritas</i>. Ergo videtur quod opera in | |
| 2721 caritate facta per sequens mortale peccatum mortificari non | |
| 53 | 2722 possunt.</p><p title="III q. 89 a. 4 s. c."><a name="51500"><span class="ref">[51500] IIIª q. 89 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2723 quod dicitur Ezech. XVIII, <i>si averterit se iustus a iustitia |
| 53 | 2724 sua, omnes iustitiae eius quas fecerat, non recordabuntur</i>.</p><p title="III q. 89 a. 4 co."><a name="51501"><span class="ref">[51501] IIIª q. 89 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2725 dicendum quod res viva per mortem perdit operationem vitae, unde |
| 2726 per quandam similitudinem dicuntur res mortificari quando | |
| 2727 impediuntur a proprio suo effectu vel operatione. Effectus autem | |
| 2728 operum virtuosorum quae in caritate fiunt, est perducere ad vitam | |
| 2729 aeternam. Quod quidem impeditur per peccatum mortale sequens, quod | |
| 2730 gratiam tollit. Et secundum hoc, opera in caritate facta dicuntur | |
| 53 | 2731 mortificari per sequens peccatum mortale.</p><p title="III q. 89 a. 4 ad 1"><a name="51502"><span class="ref">[51502] IIIª q. 89 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2732 dicendum quod, sicut opera peccatorum transeunt actu et manent |
| 2733 reatu, ita opera in caritate facta, postquam transeunt actu, manent | |
| 2734 merito in Dei acceptatione. Et secundum hoc mortificantur, | |
| 53 | 2735 inquantum impeditur homo ne consequatur suam mercedem.</p><p title="III q. 89 a. 4 ad 2"><a name="51503"><span class="ref">[51503] IIIª q. 89 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2736 dicendum quod sine iniustitia potest subtrahi merces merenti quando |
| 2737 ipse reddiderit se indignum mercede per culpam sequentem. Nam et ea | |
| 53 | 2738 quae homo iam accepit, quandoque iuste propter culpam perdit.</p><p title="III q. 89 a. 4 ad 3"><a name="51504"><span class="ref">[51504] IIIª q. 89 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2739 dicendum quod non est propter fortitudinem operum peccati quod |
| 2740 mortificantur opera prius in caritate facta, sed est propter | |
| 53 | 2741 libertatem voluntatis, quae potest a bono in malum deflecti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 89 a. 5 arg. 1"><a name="51505"><span class="ref">[51505] IIIª q. 89 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2742 proceditur. Videtur quod opera mortificata per peccatum per |
| 2743 poenitentiam non reviviscant. Sicut enim per poenitentiam | |
| 2744 subsequentem remittuntur peccata praeterita, ita etiam per peccatum | |
| 2745 sequens mortificantur opera prius in caritate facta. Sed peccata | |
| 2746 dimissa per poenitentiam non redeunt, ut supra dictum est. Ergo | |
| 2747 videtur quod etiam opera mortificata per caritatem non | |
| 53 | 2748 reviviscant.</p><p title="III q. 89 a. 5 arg. 2"><a name="51506"><span class="ref">[51506] IIIª q. 89 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2749 opera dicuntur mortificari ad similitudinem animalium quae |
| 2750 moriuntur, ut dictum est. Sed animal mortuum non potest iterum | |
| 2751 vivificari. Ergo nec opera mortificata possunt iterum per | |
| 53 | 2752 poenitentiam reviviscere.</p><p title="III q. 89 a. 5 arg. 3"><a name="51507"><span class="ref">[51507] IIIª q. 89 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2753 opera in caritate facta merentur gloriam secundum quantitatem |
| 2754 gratiae vel caritatis. Sed quandoque per poenitentiam homo resurgit | |
| 2755 in minori gratia vel caritate. Ergo non consequetur gloriam | |
| 2756 secundum merita priorum operum. Et ita videtur quod opera | |
| 53 | 2757 mortificata per peccatum non reviviscant.</p><p title="III q. 89 a. 5 s. c."><a name="51508"><span class="ref">[51508] IIIª q. 89 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2758 quod, super illud Ioel II, <i>reddam vobis annos quos comedit |
| 2759 locusta</i>, dicit Glossa, <i>non patiar perire ubertatem quam cum | |
| 2760 perturbatione animi amisistis</i>. Sed illa ubertas est meritum | |
| 2761 bonorum operum, quod fuit perditum per peccatum. Ergo per | |
| 53 | 2762 poenitentiam reviviscunt opera meritoria prius facta.</p><p title="III q. 89 a. 5 co."><a name="51509"><span class="ref">[51509] IIIª q. 89 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2763 dicendum quod quidam dixerunt quod opera meritoria per peccatum |
| 2764 sequens mortificata non reviviscunt per poenitentiam sequentem, | |
| 2765 considerantes quod opera illa non remanent, ut iterum vivificari | |
| 2766 possent. Sed hoc impedire non potest quin vivificentur. Non enim | |
| 2767 habent vim perducendi in vitam aeternam, quod pertinet ad eorum | |
| 2768 vitam, solum secundum quod actu existunt, sed etiam postquam actu | |
| 2769 esse desinunt secundum quod remanent in acceptatione divina. Sic | |
| 2770 autem remanent, quantum est de se, etiam postquam per peccatum | |
| 2771 mortificantur, quia semper Deus illa opera, prout facta fuerunt, | |
| 2772 acceptabit, et sancti de eis gaudebunt, secundum illud Apoc. III, | |
| 2773 <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam</i>. Sed quod | |
| 2774 isti qui ea fecit non sint efficacia ad ducendum ad vitam aeternam, | |
| 2775 provenit ex impedimento peccati supervenientis, per quod ipse | |
| 2776 redditur indignus vita aeterna. Hoc autem impedimentum tollitur per | |
| 2777 poenitentiam, inquantum per eam remittuntur peccata. Unde restat | |
| 2778 quod opera prius mortificata per poenitentiam recuperant efficaciam | |
| 2779 perducendi eum qui fecit ea in vitam aeternam, quod est ea | |
| 2780 reviviscere. Et ita patet quod opera mortificata per poenitentiam | |
| 53 | 2781 reviviscunt.</p><p title="III q. 89 a. 5 ad 1"><a name="51510"><span class="ref">[51510] IIIª q. 89 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2782 dicendum quod opera peccati per poenitentiam abolentur secundum se, |
| 2783 ita scilicet quod ex eis ulterius, Deo indulgente, nec macula nec | |
| 2784 reatus inducitur. Sed opera ex caritate facta non abolentur a Deo, | |
| 2785 in cuius acceptatione remanent, sed impedimentum accipiunt ex parte | |
| 2786 hominis operantis. Et ideo, remoto impedimento quod est ex parte | |
| 53 | 2787 hominis, Deus implet ex parte sua illud quod opera merebantur.</p><p title="III q. 89 a. 5 ad 2"><a name="51511"><span class="ref">[51511] IIIª q. 89 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2788 dicendum quod opera in caritate facta non mortificantur secundum |
| 2789 se, sicut dictum est, sed solum per impedimentum superveniens ex | |
| 2790 parte operantis. Animalia autem moriuntur secundum se, inquantum | |
| 53 | 2791 privantur principio vitae. Et ideo non est simile.</p><p title="III q. 89 a. 5 ad 3"><a name="51512"><span class="ref">[51512] IIIª q. 89 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2792 dicendum quod ille qui per poenitentiam resurgit in minori |
| 2793 caritate, consequetur quidem praemium essentiale secundum | |
| 2794 quantitatem caritatis in qua invenitur, habebit tamen gaudium maius | |
| 2795 de operibus in prima caritate factis quam de operibus quae in | |
| 53 | 2796 secunda fecit. Quod pertinet ad praemium accidentale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 89 a. 6 arg. 1"><a name="51513"><span class="ref">[51513] IIIª q. 89 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2797 proceditur. Videtur quod per poenitentiam subsequentem etiam opera |
| 2798 mortua, quae scilicet non sunt in caritate facta, vivificentur. | |
| 2799 Difficilius enim videtur quod ad vitam perveniat illud quod fuit | |
| 2800 mortificatum, quod nunquam fit secundum naturam, quam illud quod | |
| 2801 nunquam fuit vivum, vivificetur, quia ex non vivis secundum naturam | |
| 2802 viva aliqua generantur. Sed opera mortificata per poenitentiam | |
| 2803 vivificantur, ut dictum est. Ergo multo magis opera mortua | |
| 53 | 2804 vivificantur.</p><p title="III q. 89 a. 6 arg. 2"><a name="51514"><span class="ref">[51514] IIIª q. 89 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2805 remota causa, removetur effectus. Sed causa quare opera de genere |
| 2806 bonorum sine caritate facta non fuerunt viva, fuit defectus | |
| 2807 caritatis et gratiae. Sed iste defectus tollitur per poenitentiam. | |
| 53 | 2808 Ergo per poenitentiam opera mortua vivificantur.</p><p title="III q. 89 a. 6 arg. 3"><a name="51515"><span class="ref">[51515] IIIª q. 89 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2809 Hieronymus dicit, <i>si quando videris inter multa opera peccatorum |
| 2810 facere quemquam aliqua quae iusta sunt, non est tam iniustus Deus | |
| 2811 ut propter multa mala obliviscatur paucorum bonorum</i>. Sed hoc | |
| 2812 videtur maxime quando mala praeterita per poenitentiam tolluntur. | |
| 2813 Ergo videtur quod post poenitentiam Deus remuneret priora bona in | |
| 53 | 2814 statu peccati facta, quod est ea vivificari.</p><p title="III q. 89 a. 6 s. c."><a name="51516"><span class="ref">[51516] IIIª q. 89 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2815 quod apostolus dicit, I Cor. XIII, <i>si distribuero in cibos |
| 2816 pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum ita ut | |
| 2817 ardeam, caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest</i>. Hoc | |
| 2818 autem non esset si saltem per poenitentiam subsequentem | |
| 2819 vivificarentur. Non ergo poenitentia vivificat opera prius | |
| 53 | 2820 mortua.</p><p title="III q. 89 a. 6 co."><a name="51517"><span class="ref">[51517] IIIª q. 89 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2821 dicendum quod opus aliquod dicitur mortuum dupliciter. Uno modo, |
| 2822 effective, quia scilicet est causa mortis. Et secundum hoc, opera | |
| 2823 peccati dicuntur opera mortua, secundum illud Heb. IX, <i>sanguis | |
| 2824 Christi emundabit conscientias nostras ab operibus mortuis</i>. | |
| 2825 Haec igitur opera mortua non vivificantur per poenitentiam, sed | |
| 2826 magis abolentur, secundum illud Heb. VI, <i>non rursus iacientes | |
| 2827 fundamentum poenitentiae ab operibus mortuis</i>. Alio modo | |
| 2828 dicuntur opera mortua privative, scilicet quia carent vita | |
| 2829 spirituali, quae est ex caritate, per quam anima Deo coniungitur, | |
| 2830 ex quo vivit sicut corpus per animam. Et per hunc modum etiam fides | |
| 2831 quae est sine caritate, dicitur mortua, secundum illud Iac. II, | |
| 2832 <i>fides sine operibus mortua est</i>. Et per hunc etiam modum | |
| 2833 omnia opera quae sunt bona ex genere, si sine caritate fiant, | |
| 2834 dicuntur mortua, inquantum scilicet non procedunt ex principio | |
| 2835 vitae; sicut si dicamus sonum citharae vocem mortuam dare. Sic | |
| 2836 igitur differentia mortis et vitae in operibus est secundum | |
| 2837 comparationem ad principium a quo procedunt. Opera autem non | |
| 2838 possunt iterum a principio procedere, quia transeunt, et iterum | |
| 2839 eadem numero assumi non possunt. Unde impossibile est quod opera | |
| 53 | 2840 mortua iterum fiant viva per poenitentiam.</p><p title="III q. 89 a. 6 ad 1"><a name="51518"><span class="ref">[51518] IIIª q. 89 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2841 dicendum quod in rebus naturalibus tam mortua quam mortificata |
| 2842 carent principio vitae. Sed opera dicuntur mortificata non ex parte | |
| 2843 principii a quo processerunt, sed ex parte impedimenti extrinseci. | |
| 2844 Mortua autem dicuntur ex parte principii. Et ideo non est similis | |
| 53 | 2845 ratio.</p><p title="III q. 89 a. 6 ad 2"><a name="51519"><span class="ref">[51519] IIIª q. 89 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2846 dicendum quod opera de genere bonorum sine caritate facta dicuntur |
| 2847 mortua propter defectum caritatis et gratiae sicut principii. Hoc | |
| 2848 autem non praestatur eis per poenitentiam subsequentem, ut ex tali | |
| 53 | 2849 principio procedant. Unde ratio non sequitur.</p><p title="III q. 89 a. 6 ad 3"><a name="51520"><span class="ref">[51520] IIIª q. 89 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2850 dicendum quod Deus recordatur bonorum quae quis facit in statu |
| 2851 peccati, non ut remuneret ea in vita aeterna, quod debetur solis | |
| 2852 operibus vivis, idest ex caritate factis, sed remunerat temporali | |
| 2853 remuneratione. Sicut Gregorius dicit, in homilia de divite et | |
| 2854 Lazaro, quod, <i>nisi dives ille aliquod bonum egisset et in | |
| 2855 praesenti saeculo remunerationem accepisset, nequaquam ei Abraham | |
| 2856 diceret, recepisti bona in vita tua</i>. Vel hoc etiam potest | |
| 2857 referri ad hoc quod patietur tolerabilius iudicium. Unde dicit | |
| 2858 Augustinus, in libro de patientia, <i>non possumus dicere | |
| 2859 schismatico melius fuisse ei ut, Christum negando, nihil eorum | |
| 2860 pateretur quae passus est confitendo, ut illud quod ait apostolus, | |
| 2861 si tradidero corpus meum ita ut ardeam, caritatem autem non | |
| 2862 habuero, nihil mihi prodest, intelligatur ad regnum caelorum | |
| 2863 obtinendum, non ad extremi iudicii supplicium tolerabilius | |
| 53 | 2864 subeundum</i>.</p></div></div><div class="q" id="q90"><h2>Quaestio 90</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 90 pr."><a name="51521"><span class="ref">[51521] |
| 2865 IIIª q. 90 pr.</span></a> Deinde considerandum est de partibus | |
| 28 | 2866 poenitentiae. Et primo, in generali; secundo, in speciali de |
| 2867 singulis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum poenitentia | |
| 2868 habeat partes. Secundo, de numero partium. Tertio, quales partes | |
| 53 | 2869 sint. Quarto, de divisione eius in partes subiectivas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 90 a. 1 arg. 1"><a name="51522"><span class="ref">[51522] IIIª q. 90 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2870 proceditur. Videtur quod poenitentiae non debent partes assignari. |
| 2871 Sacramenta enim sunt in quibus divina virtus secretius operatur | |
| 2872 salutem. Sed virtus divina est una et simplex. Non ergo | |
| 53 | 2873 poenitentiae, cum sit sacramentum, debent partes assignari.</p><p title="III q. 90 a. 1 arg. 2"><a name="51523"><span class="ref">[51523] IIIª q. 90 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2874 poenitentia est virtus, et est sacramentum. Sed ei inquantum est |
| 2875 virtus, non assignantur partes, cum virtus sit habitus quidam, qui | |
| 2876 est simplex qualitas mentis. Similiter etiam ei poenitentiae | |
| 2877 inquantum est sacramentum, non videtur quod partes sint | |
| 2878 assignandae, quia Baptismo et aliis sacramentis non assignantur | |
| 53 | 2879 partes. Ergo poenitentiae nullae debent partes assignari.</p><p title="III q. 90 a. 1 arg. 3"><a name="51524"><span class="ref">[51524] IIIª q. 90 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2880 poenitentiae materia est peccatum, ut supra dictum est. Sed peccato |
| 2881 non assignantur partes. Ergo etiam nec poenitentiae sunt partes | |
| 53 | 2882 assignandae.</p><p title="III q. 90 a. 1 s. c."><a name="51525"><span class="ref">[51525] IIIª q. 90 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2883 quod partes sunt ex quibus perfectio alicuius integratur. Sed |
| 2884 poenitentiae perfectio integratur ex pluribus, scilicet ex | |
| 2885 contritione, confessione et satisfactione. Ergo poenitentia habet | |
| 53 | 2886 partes.</p><p title="III q. 90 a. 1 co."><a name="51526"><span class="ref">[51526] IIIª q. 90 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2887 dicendum quod partes rei sunt in quas materialiter totum dividitur, |
| 2888 habent enim se partes ad totum sicut materia ad formam; unde in II | |
| 2889 Physic. partes ponuntur in genere causae materialis, totum autem in | |
| 2890 genere causae formalis. Ubicumque igitur ex parte materiae | |
| 2891 invenitur aliqua pluralitas, ibi est invenire partium rationem. | |
| 2892 Dictum est autem supra quod in sacramento poenitentiae actus humani | |
| 2893 se habent per modum materiae. Et ideo, cum plures actus humani | |
| 2894 requirantur ad perfectionem poenitentiae, scilicet contritio, | |
| 2895 confessio et satisfactio, ut infra patebit, consequens est quod | |
| 53 | 2896 sacramentum poenitentiae habeat partes.</p><p title="III q. 90 a. 1 ad 1"><a name="51527"><span class="ref">[51527] IIIª q. 90 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2897 dicendum quod quodlibet sacramentum habet simplicitatem ratione |
| 2898 virtutis divinae, quae in eo operatur. Sed virtus divina, propter | |
| 2899 sui magnitudinem, operari potest et per unum et per multa, ratione | |
| 53 | 2900 quorum alicui sacramento possunt partes assignari.</p><p title="III q. 90 a. 1 ad 2"><a name="51528"><span class="ref">[51528] IIIª q. 90 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2901 dicendum quod poenitentiae secundum quod est virtus, non |
| 2902 assignantur partes, actus enim humani, qui multiplicantur in | |
| 2903 poenitentia, non comparantur ad habitum virtutis sicut partes, sed | |
| 2904 sicut effectus. Unde relinquitur quod partes assignentur | |
| 2905 poenitentiae inquantum est sacramentum, ad quod actus humani | |
| 2906 comparantur ut materia. In aliis autem sacramentis materia non sunt | |
| 2907 actus humani, sed aliqua res exterior, una quidem simplex, ut aqua | |
| 2908 vel oleum; sive composita, ut chrisma. Et ideo aliis sacramentis | |
| 53 | 2909 non assignantur partes.</p><p title="III q. 90 a. 1 ad 3"><a name="51529"><span class="ref">[51529] IIIª q. 90 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2910 dicendum quod peccata sunt materia remota poenitentiae, inquantum |
| 2911 scilicet sunt ut materia vel obiectum humanorum actuum, qui sunt | |
| 53 | 2912 propria materia poenitentiae prout est sacramentum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 90 a. 2 arg. 1"><a name="51530"><span class="ref">[51530] IIIª q. 90 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2913 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur partes |
| 2914 poenitentiae contritio, confessio et satisfactio. Contritio enim | |
| 2915 est in corde, et sic pertinet ad interiorem poenitentiam. Confessio | |
| 2916 autem est in ore, et satisfactio in opere, et sic duo ultima | |
| 2917 pertinent ad poenitentiam exteriorem. Poenitentia autem interior | |
| 2918 non est sacramentum, sed sola poenitentia exterior, quae sensui | |
| 2919 subiacet. Non ergo convenienter assignantur hae partes sacramento | |
| 53 | 2920 poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 2 arg. 2"><a name="51531"><span class="ref">[51531] IIIª q. 90 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2921 sacramento novae legis confertur gratia, ut supra habitum est. Sed |
| 2922 in satisfactione non confertur aliqua gratia. Ergo satisfactio non | |
| 53 | 2923 est pars sacramenti.</p><p title="III q. 90 a. 2 arg. 3"><a name="51532"><span class="ref">[51532] IIIª q. 90 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 2924 est idem fructus rei et pars. Sed satisfactio est fructus |
| 2925 poenitentiae, secundum illud Luc. III, <i>facite vobis dignos | |
| 53 | 2926 fructus poenitentiae</i>. Ergo non est pars poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 2 arg. 4"><a name="51533"><span class="ref">[51533] IIIª q. 90 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2927 poenitentia ordinatur contra peccatum. Sed peccatum potest perfici |
| 2928 solum in corde per consensum, ut in secunda parte habitum est. Ergo | |
| 2929 et poenitentia. Non ergo debent poenitentiae partes poni confessio | |
| 53 | 2930 oris et satisfactio operis.</p><p title="III q. 90 a. 2 s. c."><a name="51534"><span class="ref">[51534] IIIª q. 90 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2931 videtur quod debeant poni plures partes poenitentiae. Pars enim |
| 2932 hominis ponitur non solum corpus, quasi materia, sed etiam anima, | |
| 2933 quae est forma. Sed tria praedicta, cum sint actus poenitentis, se | |
| 2934 habent sicut materia, absolutio autem sacerdotis se habet per modum | |
| 2935 formae. Ergo absolutio sacerdotis debet poni quarta pars | |
| 53 | 2936 poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 2 co."><a name="51535"><span class="ref">[51535] IIIª q. 90 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2937 dicendum quod duplex est pars, ut dicitur in V Metaphys. scilicet |
| 2938 pars essentiae, et pars quantitatis. Partes quidem essentiae sunt, | |
| 2939 naturaliter quidem, forma et materia, logice autem, genus et | |
| 2940 differentia. Hoc autem modo quodlibet sacramentum distinguitur in | |
| 2941 materiam et formam sicut in partes essentiae, unde et supra dictum | |
| 2942 est quod sacramenta consistunt in rebus et verbis. Sed quia | |
| 2943 quantitas se tenet ex parte materiae, partes quantitatis sunt | |
| 2944 partes materiae. Et hoc modo sacramento poenitentiae specialiter | |
| 2945 assignantur partes, ut supra dictum est, quantum ad actus | |
| 2946 poenitentis, qui sunt materia huius sacramenti. Dictum est autem | |
| 2947 supra quod alio modo fit recompensatio offensae in poenitentia, et | |
| 2948 in vindicativa iustitia. Nam in vindicativa iustitia fit | |
| 2949 recompensatio secundum arbitrium iudicis, non secundum voluntatem | |
| 2950 offendentis vel offensi, sed in poenitentia fit recompensatio | |
| 2951 offensae secundum voluntatem peccantis, et secundum arbitrium Dei, | |
| 2952 in quem peccatur; quia hic non quaeritur sola reintegratio | |
| 2953 aequalitatis iustitiae, sicut in iustitia vindicativa, sed magis | |
| 2954 reconciliatio amicitiae, quod fit dum offendens recompensat | |
| 2955 secundum voluntatem eius quem offendit. Sic igitur requiritur ex | |
| 2956 parte poenitentis, primo quidem, voluntas recompensandi, quod fit | |
| 2957 per contritionem; secundo, quod se subiiciat arbitrio sacerdotis | |
| 2958 loco Dei, quod fit in confessione; tertio, quod recompenset | |
| 2959 secundum arbitrium ministri Dei, quod fit in satisfactione. Et ideo | |
| 2960 contritio, confessio et satisfactio ponuntur partes | |
| 53 | 2961 poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 2 ad 1"><a name="51536"><span class="ref">[51536] IIIª q. 90 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2962 dicendum quod contritio secundum essentiam quidem est in corde, et |
| 2963 pertinet ad interiorem poenitentiam, virtualiter autem pertinet ad | |
| 2964 poenitentiam exteriorem, inquantum scilicet implicat propositum | |
| 53 | 2965 confitendi et satisfaciendi.</p><p title="III q. 90 a. 2 ad 2"><a name="51537"><span class="ref">[51537] IIIª q. 90 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2966 dicendum quod satisfactio confert gratiam prout est in proposito, |
| 2967 et auget eam prout est in executione, sicut Baptismus in adultis, | |
| 53 | 2968 ut supra dictum est.</p><p title="III q. 90 a. 2 ad 3"><a name="51538"><span class="ref">[51538] IIIª q. 90 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2969 dicendum quod satisfactio est pars poenitentiae sacramenti; fructus |
| 53 | 2970 autem poenitentiae virtutis.</p><p title="III q. 90 a. 2 ad 4"><a name="51539"><span class="ref">[51539] IIIª q. 90 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2971 dicendum quod plura requiruntur ad bonum, quod procedit ex integra |
| 2972 causa, quam ad malum, quod procedit ex singularibus defectibus, | |
| 2973 secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Et ideo, licet peccatum | |
| 2974 perficiatur in consensu cordis, ad perfectionem tamen poenitentiae | |
| 2975 requiritur et contritio cordis, et confessio oris, et satisfactio | |
| 53 | 2976 operis.</p><p title="III q. 90 a. 2 ad 5"><a name="51540"><span class="ref">[51540] IIIª q. 90 a. 2 ad 5</span></a> Ad contrarium |
| 2977 patet solutio per ea quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 90 a. 3 arg. 1"><a name="51541"><span class="ref">[51541] IIIª q. 90 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 28 | 2978 proceditur. Videtur quod praedicta tria non sint partes integrales |
| 2979 poenitentiae. Poenitentia enim, ut dictum est, contra peccatum | |
| 2980 ordinatur. Sed peccatum cordis, oris et operis sunt partes | |
| 2981 subiectivae peccati, et non partes integrales, quia peccatum de | |
| 2982 quolibet horum praedicatur. Ergo etiam in poenitentia contritio | |
| 2983 cordis et confessio oris et satisfactio operis non sunt partes | |
| 53 | 2984 integrales.</p><p title="III q. 90 a. 3 arg. 2"><a name="51542"><span class="ref">[51542] IIIª q. 90 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2985 nulla pars integralis in se continet aliam sibi condivisam. Sed |
| 2986 contritio continet in se confessionem et satisfactionem in | |
| 53 | 2987 proposito. Ergo non sunt partes integrales.</p><p title="III q. 90 a. 3 arg. 3"><a name="51543"><span class="ref">[51543] IIIª q. 90 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ex |
| 28 | 2988 partibus integralibus simul et aequaliter constituitur totum, sicut |
| 2989 linea ex suis partibus. Sed hoc non contingit hic. Ergo praedicta | |
| 53 | 2990 non sunt partes integrales poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 3 s. c."><a name="51544"><span class="ref">[51544] IIIª q. 90 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2991 illae dicuntur partes integrales ex quibus integratur perfectio |
| 2992 totius. Sed ex tribus praedictis integratur perfectio poenitentiae. | |
| 53 | 2993 Ergo sunt partes integrales poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 3 co."><a name="51545"><span class="ref">[51545] IIIª q. 90 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2994 dicendum quod quidam dixerunt haec tria esse partes subiectivas |
| 2995 poenitentiae. Sed hoc non potest esse. Quia partibus subiectivis | |
| 2996 singulis adest tota virtus totius, et simul, et aequaliter, sicut | |
| 2997 tota virtus animalis, inquantum est animal, salvatur in qualibet | |
| 2998 specie animalis, quae simul et aequaliter dividunt animal. Sed hoc | |
| 2999 non est in proposito. Et ideo alii dixerunt quod sunt partes | |
| 3000 potentiales. Sed nec hoc iterum esse potest. Quia singulis partibus | |
| 3001 potentialibus adest totum secundum totam essentiam, sicut tota | |
| 3002 essentia animae adest cuilibet eius potentiae. Sed hoc non est in | |
| 3003 proposito. Unde relinquitur quod praedicta tria sint partes | |
| 3004 integrales poenitentiae, ad quarum rationem exigitur ut totum non | |
| 3005 adsit singulis partibus neque secundum totam virtutem eius, neque | |
| 53 | 3006 secundum totam essentiam, sed omnibus simul.</p><p title="III q. 90 a. 3 ad 1"><a name="51546"><span class="ref">[51546] IIIª q. 90 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3007 dicendum quod peccatum, quia rationem mali habet, potest in uno |
| 3008 tantum perfici, ut dictum est. Et ideo peccatum quod in solo corde | |
| 3009 perficitur, est una species peccati. Alia vero species est peccatum | |
| 3010 quod perficitur in corde et ore. Tertia vero species est peccatum | |
| 3011 quod perficitur in corde et opere. Et huius peccati partes quasi | |
| 3012 integrales sunt quod est in corde, et quod est in ore, et quod est | |
| 3013 in opere. Et ideo poenitentiae, quae in his tribus perficitur, haec | |
| 53 | 3014 tria sunt partes integrales.</p><p title="III q. 90 a. 3 ad 2"><a name="51547"><span class="ref">[51547] IIIª q. 90 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3015 dicendum quod una pars integralis potest continere totum, licet non |
| 3016 secundum essentiam, fundamentum enim quodammodo virtute continet | |
| 3017 totum aedificium. Et hoc modo contritio continet virtute totam | |
| 53 | 3018 poenitentiam.</p><p title="III q. 90 a. 3 ad 3"><a name="51548"><span class="ref">[51548] IIIª q. 90 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3019 dicendum quod omnes partes integrales habent ordinem quendam ad |
| 3020 invicem. Sed quaedam habent ordinem tantum in situ, sive | |
| 3021 consequenter se habeant, sicut partes exercitus; sive se tangant, | |
| 3022 sicut partes acervi; sive etiam colligentur, sicut partes domus; | |
| 3023 sive etiam continuentur, sicut partes lineae. Quaedam vero habent | |
| 3024 insuper ordinem virtutis, sicut partes animalis, quarum prima | |
| 3025 virtute est cor, et aliae quodam ordine virtutis dependent ab | |
| 3026 invicem. Tertio modo ordinantur ordine temporis, sicut partes | |
| 3027 temporis et motus. Partes igitur poenitentiae habent ad invicem | |
| 3028 ordinem virtutis et temporis, quia sunt actus; non autem ordinem | |
| 53 | 3029 situs, quia non habent positionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 90 a. 4 arg. 1"><a name="51549"><span class="ref">[51549] IIIª q. 90 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3030 proceditur. Videtur quod inconvenienter dividatur poenitentia in |
| 3031 poenitentiam ante Baptismum, et poenitentiam mortalium, et | |
| 3032 poenitentiam venialium. Poenitentia enim est secunda tabula post | |
| 3033 naufragium, ut supra dictum est, Baptismus autem prima. Illud ergo | |
| 53 | 3034 quod est ante Baptismum, non debet poni species poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 4 arg. 2"><a name="51550"><span class="ref">[51550] IIIª q. 90 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3035 quod potest destruere maius, potest etiam destruere minus. Sed |
| 3036 mortale est maius peccatum quam veniale. Illa vero poenitentia quae | |
| 3037 est de mortalibus, eadem etiam est de venialibus. Non ergo debent | |
| 53 | 3038 poni diversae species poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 4 arg. 3"><a name="51551"><span class="ref">[51551] IIIª q. 90 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3039 sicut post Baptismum peccatur venialiter et mortaliter, ita etiam |
| 3040 ante Baptismum. Si ergo post Baptismum distinguitur poenitentia | |
| 3041 venialium et mortalium, pari ratione debet distingui ante | |
| 3042 Baptismum. Non ergo convenienter distinguitur poenitentia per has | |
| 53 | 3043 species.</p><p title="III q. 90 a. 4 s. c."><a name="51552"><span class="ref">[51552] IIIª q. 90 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3044 quod Augustinus, in libro de poenitentia, ponit praedictas tres |
| 53 | 3045 species poenitentiae.</p><p title="III q. 90 a. 4 co."><a name="51553"><span class="ref">[51553] IIIª q. 90 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3046 dicendum quod haec divisio est poenitentiae secundum quod est |
| 3047 virtus. Est autem considerandum quod quaelibet virtus operatur | |
| 3048 secundum congruentiam temporis, sicut et secundum alias debitas | |
| 3049 circumstantias. Unde et virtus poenitentiae actum suum habet in hoc | |
| 3050 tempore secundum quod convenit novae legi pertinet autem ad | |
| 3051 poenitentiam ut detestetur peccata praeterita, cum proposito | |
| 3052 immutandi vitam in melius, quod est quasi poenitentiae finis. Et | |
| 3053 quia moralia recipiunt speciem secundum finem, ut in secunda parte | |
| 3054 habitum est; consequens est quod diversae species poenitentiae | |
| 3055 accipiantur secundum diversas immutationes quas poenitens intendit. | |
| 3056 Est autem triplex immutatio a poenitente intenta. Prima quidem per | |
| 3057 regenerationem in novam vitam. Et haec pertinet ad poenitentiam | |
| 3058 quae est ante Baptismum. Secunda autem immutatio est per | |
| 3059 reformationem vitae praeteritae iam corruptae. Et haec pertinet ad | |
| 3060 poenitentiam mortalium post Baptismum. Tertia autem immutatio est | |
| 3061 in perfectiorem operationem vitae. Et haec pertinet ad poenitentiam | |
| 3062 venialium, quae remittuntur per aliquem ferventem actum caritatis, | |
| 53 | 3063 ut supra dictum est.</p><p title="III q. 90 a. 4 ad 1"><a name="51554"><span class="ref">[51554] IIIª q. 90 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3064 dicendum quod poenitentia quae est ante Baptismum, non est |
| 3065 sacramentum, sed est actus virtutis disponens ad sacramentum | |
| 53 | 3066 Baptismi.</p><p title="III q. 90 a. 4 ad 2"><a name="51555"><span class="ref">[51555] IIIª q. 90 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3067 dicendum quod poenitentia quae delet peccata mortalia delet etiam |
| 3068 venialia, sed non convertitur. Et ideo hae duae poenitentiae se | |
| 53 | 3069 habent sicut perfectum et imperfectum.</p><p title="III q. 90 a. 4 ad 3"><a name="51556"><span class="ref">[51556] IIIª q. 90 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3070 dicendum quod ante Baptismum non sunt peccata venialia sine |
| 3071 mortalibus. Et quia veniale sine mortali dimitti non potest, ut | |
| 3072 supra dictum est; ideo ante Baptismum non distinguitur poenitentia | |
| 53 | 3073 mortalium et venialium.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 3074 <p><a href="sth4083.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 3075 <a href="iopera.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 3076 <br/> | |
| 3077 <hr/> | |
| 3078 <br/> | |
| 3079 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3080 hanc editionem<br/> | |
| 3081 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 3082 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 3083 </div></body> | |
| 3084 </html> |