Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3109.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | 03759e5c1080 |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 109-120</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CIX ad |
| 22 CXX</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3106.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3121.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#43609">II&ordf;-IIae q. 109 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#43610">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#43611">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#43612">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#43613">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#43614">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#43615">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#43616">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#43617">II&ordf;-IIae q. 109 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#43618">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#43619">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#43620">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#43621">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 arg. 4'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#43622">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 s. c.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#43623">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 co.'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#43624">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 ad 1'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#43625">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 ad 2'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#43626">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 ad 3'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#43627">II&ordf;-IIae q. 109 a. 2 ad 4'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#43628">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 arg. 1'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#43629">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 arg. 2'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#43630">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 arg. 3'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#43631">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 s. c.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#43632">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 co.'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#43633">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 ad 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#43634">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 ad 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#43635">II&ordf;-IIae q. 109 a. 3 ad 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#43636">II&ordf;-IIae q. 109 a. 4 arg. 1'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#43637">II&ordf;-IIae q. 109 a. 4 arg. 2'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#43638">II&ordf;-IIae q. 109 a. 4 arg. 3'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#43639">II&ordf;-IIae q. 109 a. 4 s. c.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#43640">II&ordf;-IIae q. 109 a. 4 co.'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#43641">II&ordf;-IIae q. 109 a. 4 ad'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#43642">II&ordf;-IIae q. 110 pr.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#43643">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#43644">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#43645">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#43646">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 s. c.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#43647">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#43648">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 ad 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#43649">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 ad 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#43650">II&ordf;-IIae q. 110 a. 1 ad 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#43651">II&ordf;-IIae q. 110 a. 2 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#43652">II&ordf;-IIae q. 110 a. 2 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#43653">II&ordf;-IIae q. 110 a. 2 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#43654">II&ordf;-IIae q. 110 a. 2 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#43655">II&ordf;-IIae q. 110 a. 2 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#43656">II&ordf;-IIae q. 110 a. 2 ad'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#43657">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 arg. 1'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#43658">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 arg. 2'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#43659">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 arg. 3'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#43660">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 arg. 4'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#43661">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 arg. 5'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#43662">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 arg. 6'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#43663">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 s. c.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#43664">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 co.'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#43665">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 ad 1'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#43666">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 ad 2'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#43667">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 ad 3'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#43668">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 ad 4'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#43669">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 ad 5'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#43670">II&ordf;-IIae q. 110 a. 3 ad 6'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#43671">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 arg. 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#43672">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 arg. 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#43673">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 arg. 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#43674">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 arg. 4'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#43675">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 arg. 5'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#43676">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 s. c.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#43677">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 co.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#43678">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 ad 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#43679">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 ad 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#43680">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 ad 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#43681">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 ad 4'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#43682">II&ordf;-IIae q. 110 a. 4 ad 5'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#43683">II&ordf;-IIae q. 111 pr.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#43684">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 arg. 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#43685">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 arg. 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#43686">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 arg. 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#43687">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 arg. 4'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#43688">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 s. c.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#43689">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 co.'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#43690">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 ad 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#43691">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 ad 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#43692">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 ad 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#43693">II&ordf;-IIae q. 111 a. 1 ad 4'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#43694">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 arg. 1'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#43695">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 arg. 2'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#43696">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 arg. 3'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#43697">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 s. c.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#43698">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 co.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#43699">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 ad 1'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#43700">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 ad 2'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#43701">II&ordf;-IIae q. 111 a. 2 ad 3'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#43702">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 arg. 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#43703">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 arg. 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#43704">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 arg. 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#43705">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 s. c.'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#43706">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 co.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#43707">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 ad 1'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#43708">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 ad 2'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#43709">II&ordf;-IIae q. 111 a. 3 ad 3'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#43710">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 arg. 1'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#43711">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 arg. 2'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#43712">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 arg. 3'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#43713">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 s. c. 1'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#43714">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 s. c. 2'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#43715">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 s. c. 3'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#43716">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 co.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#43717">II&ordf;-IIae q. 111 a. 4 ad'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#43718">II&ordf;-IIae q. 112 pr.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#43719">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#43720">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#43721">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 arg. 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#43722">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 s. c.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#43723">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 co.'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#43724">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 ad 1'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#43725">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 ad 2'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#43726">II&ordf;-IIae q. 112 a. 1 ad 3'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#43727">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 arg. 1'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#43728">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 arg. 2'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#43729">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 arg. 3'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#43730">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 s. c.'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#43731">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 co.'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#43732">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 ad 1'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#43733">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 ad 2'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#43734">II&ordf;-IIae q. 112 a. 2 ad 3'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#43735">II&ordf;-IIae q. 113 pr.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#43736">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 arg. 1'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#43737">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 arg. 2'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#43738">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 arg. 3'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#43739">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 s. c.'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#43740">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 co.'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#43741">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 ad 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#43742">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 ad 2'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#43743">II&ordf;-IIae q. 113 a. 1 ad 3'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#43744">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 arg. 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#43745">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 arg. 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#43746">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 arg. 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#43747">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 s. c.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#43748">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 co.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#43749">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 ad 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#43750">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 ad 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#43751">II&ordf;-IIae q. 113 a. 2 ad 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#43752">II&ordf;-IIae q. 114 pr.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#43753">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 arg. 1'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#43754">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 arg. 2'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#43755">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 arg. 3'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#43756">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 s. c.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#43757">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 co.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#43758">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 ad 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#43759">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 ad 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#43760">II&ordf;-IIae q. 114 a. 1 ad 3'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#43761">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 arg. 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#43762">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 arg. 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#43763">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 arg. 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#43764">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 s. c.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#43765">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 co.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#43766">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 ad 1'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#43767">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 ad 2'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#43768">II&ordf;-IIae q. 114 a. 2 ad 3'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#43769">II&ordf;-IIae q. 115 pr.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#43770">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 arg. 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#43771">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 arg. 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#43772">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 arg. 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#43773">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 s. c.'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#43774">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 co.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#43775">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 ad 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#43776">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 ad 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#43777">II&ordf;-IIae q. 115 a. 1 ad 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#43778">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 arg. 1'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#43779">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 arg. 2'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#43780">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 arg. 3'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#43781">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 s. c.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#43782">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 co.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#43783">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 ad 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#43784">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 ad 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#43785">II&ordf;-IIae q. 115 a. 2 ad 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#43786">II&ordf;-IIae q. 116 pr.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#43787">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#43788">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#43789">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#43790">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#43791">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#43792">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#43793">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#43794">II&ordf;-IIae q. 116 a. 1 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#43795">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#43796">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#43797">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#43798">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#43799">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#43800">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#43801">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#43802">II&ordf;-IIae q. 116 a. 2 ad 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#43803">II&ordf;-IIae q. 117 pr.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#43804">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 arg. 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#43805">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 arg. 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#43806">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 arg. 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#43807">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 s. c.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#43808">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 co.'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#43809">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 ad 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#43810">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 ad 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#43811">II&ordf;-IIae q. 117 a. 1 ad 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#43812">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 arg. 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#43813">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 arg. 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#43814">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 arg. 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#43815">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 s. c.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#43816">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 co.'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#43817">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 ad 1'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#43818">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 ad 2'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#43819">II&ordf;-IIae q. 117 a. 2 ad 3'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#43820">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 arg. 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#43821">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 arg. 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#43822">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 arg. 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#43823">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 s. c.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#43824">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 co.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#43825">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 ad 1'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#43826">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 ad 2'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#43827">II&ordf;-IIae q. 117 a. 3 ad 3'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#43828">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 arg. 1'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#43829">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 arg. 2'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#43830">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 arg. 3'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#43831">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 arg. 4'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#43832">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 s. c.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#43833">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 co.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#43834">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 ad 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#43835">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 ad 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#43836">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 ad 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#43837">II&ordf;-IIae q. 117 a. 4 ad 4'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#43838">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 arg. 1'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#43839">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 arg. 2'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#43840">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 arg. 3'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#43841">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 s. c.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#43842">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 co.'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#43843">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 ad 1'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#43844">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 ad 2'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#43845">II&ordf;-IIae q. 117 a. 5 ad 3'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#43846">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 arg. 1'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#43847">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 arg. 2'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#43848">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 arg. 3'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#43849">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 s. c.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#43850">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 co.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#43851">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 ad 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#43852">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 ad 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#43853">II&ordf;-IIae q. 117 a. 6 ad 3'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#43854">II&ordf;-IIae q. 118 pr.'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#43855">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#43856">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#43857">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 arg. 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#43858">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#43859">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#43860">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#43861">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#43862">II&ordf;-IIae q. 118 a. 1 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#43863">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 arg. 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#43864">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 arg. 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#43865">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 arg. 3'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#43866">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 s. c.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#43867">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 co.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#43868">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 ad 1'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#43869">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 ad 2'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#43870">II&ordf;-IIae q. 118 a. 2 ad 3'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#43871">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 arg. 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#43872">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 arg. 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#43873">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 arg. 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#43874">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 s. c.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#43875">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 co.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#43876">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 ad 1'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#43877">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 ad 2'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#43878">II&ordf;-IIae q. 118 a. 3 ad 3'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#43879">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 arg. 1'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#43880">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 arg. 2'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#43881">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 arg. 3'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#43882">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 s. c.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#43883">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 co.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#43884">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 ad 1'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#43885">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 ad 2'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#43886">II&ordf;-IIae q. 118 a. 4 ad 3'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#43887">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 arg. 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#43888">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 arg. 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#43889">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 arg. 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#43890">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 arg. 4'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#43891">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 s. c.'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#43892">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 co.'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#43893">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 ad 1'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#43894">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 ad 2'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#43895">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 ad 3'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#43896">II&ordf;-IIae q. 118 a. 5 ad 4'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#43897">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 arg. 1'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#43898">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 arg. 2'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#43899">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 arg. 3'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#43900">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 s. c.'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#43901">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 co.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#43902">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 ad 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#43903">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 ad 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#43904">II&ordf;-IIae q. 118 a. 6 ad 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#43905">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 arg. 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#43906">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 arg. 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#43907">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 arg. 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#43908">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 s. c.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#43909">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 co.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#43910">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 ad 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#43911">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 ad 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#43912">II&ordf;-IIae q. 118 a. 7 ad 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#43913">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 arg. 1'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#43914">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 arg. 2'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#43915">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 arg. 3'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#43916">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 arg. 4'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#43917">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 arg. 5'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#43918">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 s. c.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#43919">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 co.'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#43920">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 ad 1'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#43921">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 ad 2'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#43922">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 ad 3'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#43923">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 ad 4'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#43924">II&ordf;-IIae q. 118 a. 8 ad 5'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#43925">II&ordf;-IIae q. 119 pr.'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#43926">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 arg. 1'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#43927">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 arg. 2'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#43928">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 arg. 3'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#43929">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 s. c.'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#43930">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 co.'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#43931">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 ad 1'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#43932">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 ad 2'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#43933">II&ordf;-IIae q. 119 a. 1 ad 3'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#43934">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 arg. 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#43935">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 arg. 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#43936">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 arg. 3'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#43937">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 s. c.'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#43938">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 co.'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#43939">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 ad 1'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#43940">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 ad 2'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#43941">II&ordf;-IIae q. 119 a. 2 ad 3'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#43942">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 arg. 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#43943">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 arg. 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#43944">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 arg. 3'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#43945">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 s. c.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#43946">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 co.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#43947">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 ad 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#43948">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 ad 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#43949">II&ordf;-IIae q. 119 a. 3 ad 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#43950">II&ordf;-IIae q. 120 pr.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#43951">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 arg. 1'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#43952">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 arg. 2'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#43953">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 arg. 3'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#43954">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 s. c.'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#43955">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 co.'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#43956">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 ad 1'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#43957">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 ad 2'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#43958">II&ordf;-IIae q. 120 a. 1 ad 3'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#43959">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 arg. 1'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#43960">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 arg. 2'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#43961">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 arg. 3'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#43962">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 s. c.'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#43963">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 co.'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#43964">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 ad 1'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#43965">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 ad 2'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#43966">II&ordf;-IIae q. 120 a. 2 ad 3'); | |
| 408 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 409 document.write('<BR><BR>'); | |
| 410 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 411 document.write('<\/FORM>'); | |
| 412 // --> | |
| 413 // | |
| 414 </script><br/> | |
| 415 <hr/> | |
| 416 <br/></div><div class="q" id="q109"><h2>Quaestio 109</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 109 pr."><a name="43609"><span class="ref">[43609] IIª-IIae q. 109 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 417 considerandum est de veritate, et vitiis oppositis. Circa veritatem |
| 418 autem quaeruntur quatuor. Primo, utrum veritas sit virtus. Secundo, | |
| 419 utrum sit virtus specialis. Tertio, utrum sit pars iustitiae. | |
| 53 | 420 Quarto, utrum magis declinet ad minus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 109 a. 1 arg. 1"><a name="43610"><span class="ref">[43610] IIª-IIae q. 109 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 421 sic proceditur. Videtur quod veritas non sit virtus. Prima enim |
| 422 virtutum est fides, cuius obiectum est veritas. Cum igitur obiectum | |
| 423 sit prius habitu et actu, videtur quod veritas non sit virtus, sed | |
| 53 | 424 aliquid prius virtute.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 arg. 2"><a name="43611"><span class="ref">[43611] IIª-IIae q. 109 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 425 Praeterea, sicut philosophus dicit, in IV Ethic., ad veritatem |
| 426 pertinet quod aliquis confiteatur <i>existentia circa seipsum, et | |
| 427 neque maiora neque minora</i>. Sed hoc non semper est laudabile, | |
| 428 neque in bonis, quia dicitur Prov. XXVII, <i>laudet te alienus, et | |
| 429 non os tuum</i>; nec etiam in malis, quia contra quosdam dicitur | |
| 430 Isaiae III, <i>peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec | |
| 53 | 431 absconderunt</i>. Ergo veritas non est virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 arg. 3"><a name="43612"><span class="ref">[43612] IIª-IIae q. 109 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 432 Praeterea, omnis virtus aut est theologica, aut intellectualis, aut |
| 433 moralis. Sed veritas non est virtus theologica, quia non habet Deum | |
| 434 pro obiecto, sed res temporales; dicit enim Tullius quod <i>veritas | |
| 435 est per quam immutata ea quae sunt aut fuerunt aut futura sunt, | |
| 436 dicuntur</i>. Similiter etiam non est virtus intellectualis, sed | |
| 437 finis earum. Neque etiam est virtus moralis, quia non consistit in | |
| 438 medio inter superfluum et diminutum; quanto enim aliquis plus dicit | |
| 53 | 439 verum, tanto melius est. Ergo veritas non est virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 s. c."><a name="43613"><span class="ref">[43613] IIª-IIae q. 109 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 440 est quod philosophus, in II et IV Ethic., ponit veritatem inter |
| 53 | 441 ceteras virtutes.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 co."><a name="43614"><span class="ref">[43614] IIª-IIae q. 109 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 442 dicendum quod veritas dupliciter accipi potest. Uno modo secundum |
| 443 quod veritate aliquid dicitur verum. Et sic veritas non est virtus, | |
| 444 sed obiectum vel finis virtutis. Sic enim accepta veritas non est | |
| 445 habitus, quod est genus virtutis, sed aequalitas quaedam | |
| 446 intellectus vel signi ad rem intellectam et significatam, vel etiam | |
| 447 rei ad suam regulam, ut in primo habitum est. Alio modo potest dici | |
| 448 veritas qua aliquis verum dicit, secundum quod per eam aliquis | |
| 449 dicitur verax. Et talis veritas, sive veracitas, necesse est quod | |
| 450 sit virtus, quia hoc ipsum quod est dicere verum est bonus actus; | |
| 451 virtus autem est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum | |
| 53 | 452 reddit.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 ad 1"><a name="43615"><span class="ref">[43615] IIª-IIae q. 109 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 453 ergo dicendum quod ratio illa procedit de veritate primo modo |
| 53 | 454 dicta.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 ad 2"><a name="43616"><span class="ref">[43616] IIª-IIae q. 109 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 455 dicendum quod confiteri id quod est circa seipsum, inquantum est |
| 456 confessio veri, est bonum ex genere. Sed hoc non sufficit ad hoc | |
| 457 quod sit actus virtutis, sed ad hoc requiritur quod ulterius | |
| 458 debitis circumstantiis vestiatur, quae si non observentur, erit | |
| 459 actus vitiosus. Et secundum hoc, vitiosum est quod aliquis, sine | |
| 460 debita causa, laudet seipsum etiam de vero. Vitiosum etiam est quod | |
| 461 aliquis peccatum suum publicet, quasi se de hoc laudando, vel | |
| 53 | 462 qualitercumque inutiliter manifestando.</p><p title="II-II q. 109 a. 1 ad 3"><a name="43617"><span class="ref">[43617] IIª-IIae q. 109 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 463 dicendum quod ille qui dicit verum profert aliqua signa conformia |
| 464 rebus, scilicet vel verba, vel aliqua facta exteriora, aut | |
| 465 quascumque res exteriores. Circa huiusmodi autem res sunt solae | |
| 466 virtutes morales, ad quas etiam usus pertinet exteriorum membrorum, | |
| 467 secundum quod fit per imperium voluntatis. Unde veritas non est | |
| 468 virtus theologica neque intellectualis, sed moralis. Est autem in | |
| 469 medio inter superfluum et diminutum dupliciter, uno quidem modo, ex | |
| 470 parte obiecti; alio modo, ex parte actus. Ex parte quidem obiecti, | |
| 471 quia verum secundum suam rationem importat quandam aequalitatem. | |
| 472 Aequale autem est medium inter maius et minus. Unde ex hoc ipso | |
| 473 quod aliquis verum dicit de seipso, medium tenet inter eum qui | |
| 474 maiora dicit de seipso, et inter eum qui minora. Ex parte autem | |
| 475 actus medium tenet, inquantum verum dicit quando oportet, et | |
| 476 secundum quod oportet. Superfluum autem convenit illi qui importune | |
| 477 ea quae sua sunt manifestat, defectus autem competit illi qui | |
| 53 | 478 occultat, quando manifestare oportet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 109 a. 2 arg. 1"><a name="43618"><span class="ref">[43618] IIª-IIae q. 109 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 479 secundum sic proceditur. Videtur quod veritas non sit specialis |
| 480 virtus. Verum enim et bonum convertuntur. Sed bonitas non est | |
| 481 specialis virtus, quinimmo omnis virtus est bonitas, quia bonum | |
| 53 | 482 facit habentem. Ergo veritas non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 arg. 2"><a name="43619"><span class="ref">[43619] IIª-IIae q. 109 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 483 Praeterea, manifestatio eius quod ad ipsum hominem pertinet, est |
| 484 actus veritatis de qua nunc loquimur. Sed hoc pertinet ad quamlibet | |
| 485 virtutem, quilibet enim virtutis habitus manifestatur per proprium | |
| 53 | 486 actum. Ergo veritas non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 arg. 3"><a name="43620"><span class="ref">[43620] IIª-IIae q. 109 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 487 Praeterea, veritas vitae dicitur qua aliquis recte vivit, de qua |
| 488 dicitur Isaiae XXXVIII, memento, quaeso, <i>quomodo ambulaverim | |
| 489 coram te in veritate et in corde perfecto</i>. Sed qualibet virtute | |
| 490 recte vivitur, ut patet per definitionem virtutis supra positam. | |
| 53 | 491 Ergo veritas non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 arg. 4"><a name="43621"><span class="ref">[43621] IIª-IIae q. 109 a. 2 arg. 4</span></a> |
| 28 | 492 Praeterea, veritas videtur idem esse simplicitati, quia utrique |
| 493 opponitur simulatio. Sed simplicitas non est specialis virtus, quia | |
| 494 facit intentionem rectam, quod requiritur in omni virtute. Ergo | |
| 53 | 495 etiam veritas non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 s. c."><a name="43622"><span class="ref">[43622] IIª-IIae q. 109 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 496 est quia in II Ethic. connumeratur aliis virtutibus.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 co."><a name="43623"><span class="ref">[43623] IIª-IIae q. 109 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 497 dicendum quod ad rationem virtutis humanae pertinet quod opus |
| 498 hominis bonum reddat. Unde ubi in actu hominis invenitur specialis | |
| 499 ratio bonitatis, necesse est quod ad hoc disponatur homo per | |
| 500 specialem virtutem. Cum autem bonum, secundum Augustinum, in libro | |
| 501 de natura boni, consistat in ordine, necesse est specialem rationem | |
| 502 boni considerari ex determinato ordine. Est autem specialis quidam | |
| 503 ordo secundum quod exteriora nostra vel verba vel facta debite | |
| 504 ordinantur ad aliquid sicut signum ad signatum. Et ad hoc | |
| 505 perficitur homo per virtutem veritatis. Unde manifestum est quod | |
| 53 | 506 veritas est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 ad 1"><a name="43624"><span class="ref">[43624] IIª-IIae q. 109 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 507 ergo dicendum quod verum et bonum subiecto quidem convertuntur, |
| 508 quia omne verum est bonum, et omne bonum est verum. Sed secundum | |
| 509 rationem, invicem se excedunt, sicut intellectus et voluntas | |
| 510 invicem se includunt; nam intellectus intelligit voluntatem, et | |
| 511 multa alia, et voluntas appetit ea quae pertinent ad intellectum, | |
| 512 et multa alia. Unde verum, secundum rationem propriam, qua est | |
| 513 perfectio intellectus, est quoddam particulare bonum, inquantum est | |
| 514 appetibile quoddam. Et similiter bonum, secundum propriam rationem, | |
| 515 prout est finis appetitus, est quoddam verum, inquantum est quoddam | |
| 516 intelligibile. Quia ergo virtus includit rationem bonitatis, potest | |
| 517 esse quod veritas sit specialis virtus, sicut verum est speciale | |
| 518 bonum. Non autem potest esse quod bonitas sit specialis virtus, cum | |
| 53 | 519 magis secundum rationem sit genus virtutis.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 ad 2"><a name="43625"><span class="ref">[43625] IIª-IIae q. 109 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 520 dicendum quod habitus virtutum et vitiorum sortiuntur speciem ex eo |
| 521 quod est per se intentum, non autem ab eo quod est per accidens et | |
| 522 praeter intentionem. Quod autem aliquis manifestat quod circa ipsum | |
| 523 est, pertinet quidem ad virtutem veritatis sicut per se intentum, | |
| 524 ad alias autem virtutes potest pertinere ex consequenti, praeter | |
| 525 principalem intentionem. Fortis enim intendit fortiter agere, quod | |
| 526 autem fortiter agendo aliquis manifestet fortitudinem quam habet, | |
| 53 | 527 hoc consequitur praeter eius principalem intentionem.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 ad 3"><a name="43626"><span class="ref">[43626] IIª-IIae q. 109 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 528 dicendum quod veritas vitae est veritas secundum quam aliquid est |
| 529 verum, non veritas secundum quam aliquis dicit verum. Dicitur autem | |
| 530 vita vera, sicut etiam quaelibet alia res, ex hoc quod attingit | |
| 531 suam regulam et mensuram, scilicet divinam legem, per cuius | |
| 532 conformitatem rectitudinem habet. Et talis veritas, sive rectitudo, | |
| 53 | 533 communis est ad quamlibet virtutem.</p><p title="II-II q. 109 a. 2 ad 4"><a name="43627"><span class="ref">[43627] IIª-IIae q. 109 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 534 dicendum quod simplicitas dicitur per oppositum duplicitati, qua |
| 535 scilicet aliquis aliud habet in corde, aliud ostendit exterius. Et | |
| 536 sic simplicitas ad hanc virtutem pertinet. Facit autem intentionem | |
| 537 rectam, non quidem directe, quia hoc pertinet ad omnem virtutem, | |
| 538 sed excludendo duplicitatem, qua homo unum praetendit et aliud | |
| 53 | 539 intendit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 109 a. 3 arg. 1"><a name="43628"><span class="ref">[43628] IIª-IIae q. 109 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 540 tertium sic proceditur. Videtur quod veritas non sit pars |
| 541 iustitiae. Iustitiae enim proprium esse videtur quod reddat alteri | |
| 542 debitum. Sed ex hoc quod aliquis verum dicit, non videtur alteri | |
| 543 debitum reddere, sicut fit in omnibus praemissis iustitiae | |
| 53 | 544 partibus. Ergo veritas non est iustitiae pars.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 arg. 2"><a name="43629"><span class="ref">[43629] IIª-IIae q. 109 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 545 Praeterea, veritas pertinet ad intellectum. Iustitia autem est in |
| 546 voluntate, ut supra habitum est. Ergo veritas non est pars | |
| 53 | 547 iustitiae.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 arg. 3"><a name="43630"><span class="ref">[43630] IIª-IIae q. 109 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 548 Praeterea, triplex distinguitur veritas, secundum Hieronymum, |
| 549 scilicet veritas vitae, et veritas iustitiae, et veritas doctrinae. | |
| 550 Sed nulla istarum est pars iustitiae. Nam veritas vitae continet in | |
| 551 se omnem virtutem, ut dictum est. Veritas autem iustitiae est idem | |
| 552 iustitiae, unde non est pars eius. Veritas autem doctrinae pertinet | |
| 553 magis ad virtutes intellectuales. Ergo veritas nullo modo est pars | |
| 53 | 554 iustitiae.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 s. c."><a name="43631"><span class="ref">[43631] IIª-IIae q. 109 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 555 est quod Tullius ponit veritatem inter partes iustitiae.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 co."><a name="43632"><span class="ref">[43632] IIª-IIae q. 109 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 556 dicendum quod, sicut supra dictum est, ex hoc aliqua virtus |
| 557 iustitiae annectitur sicut secundaria principali, quod partim | |
| 558 quidem cum iustitia convenit, partim autem deficit ab eius perfecta | |
| 559 ratione. Virtus autem veritatis convenit quidem cum iustitia in | |
| 560 duobus. Uno quidem modo, in hoc quod est ad alterum. Manifestatio | |
| 561 enim, quam diximus esse actum veritatis, est ad alterum, inquantum | |
| 562 scilicet ea quae circa ipsum sunt, unus homo alteri manifestat. | |
| 563 Alio modo, inquantum iustitia aequalitatem quandam in rebus | |
| 564 constituit. Et hoc etiam facit virtus veritatis, adaequat enim | |
| 565 signa rebus existentibus circa ipsum. Deficit autem a propria | |
| 566 ratione iustitiae quantum ad rationem debiti. Non enim haec virtus | |
| 567 attendit debitum legale, quod attendit iustitia, sed potius debitum | |
| 568 morale, inquantum scilicet ex honestate unus homo alteri debet | |
| 569 veritatis manifestationem. Unde veritas est pars iustitiae, | |
| 53 | 570 inquantum annectitur ei sicut virtus secundaria principali.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 ad 1"><a name="43633"><span class="ref">[43633] IIª-IIae q. 109 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 571 ergo dicendum quod quia homo est animal sociale, naturaliter unus |
| 572 homo debet alteri id sine quo societas humana conservari non | |
| 573 posset. Non autem possent homines ad invicem convivere nisi sibi | |
| 574 invicem crederent, tanquam sibi invicem veritatem manifestantibus. | |
| 53 | 575 Et ideo virtus veritatis aliquo modo attendit rationem debiti.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 ad 2"><a name="43634"><span class="ref">[43634] IIª-IIae q. 109 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 576 dicendum quod veritas secundum quod est cognita, pertinet ad |
| 577 intellectum. Sed homo per propriam voluntatem, per quam utitur et | |
| 578 habitibus et membris, profert exteriora signa ad veritatem | |
| 579 manifestandam. Et secundum hoc, manifestatio veritatis est actus | |
| 53 | 580 voluntatis.</p><p title="II-II q. 109 a. 3 ad 3"><a name="43635"><span class="ref">[43635] IIª-IIae q. 109 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 581 dicendum quod veritas de qua nunc loquimur, differt a veritate |
| 582 vitae ut dictum est. Veritas autem iustitiae dicitur dupliciter. | |
| 583 Uno modo, secundum quod ipsa iustitia est rectitudo quaedam | |
| 584 regulata secundum regulam divinae legis. Et secundum hoc, differt | |
| 585 veritas iustitiae a veritate vitae, quia veritas vitae est secundum | |
| 586 quam aliquis recte vivit in seipso; veritas autem iustitiae est | |
| 587 secundum quam aliquis rectitudinem legis in iudiciis, quae sunt ad | |
| 588 alterum, servat. Et secundum hoc, veritas iustitiae non pertinet ad | |
| 589 veritatem de qua nunc loquimur, sicut nec veritas vitae. Alio modo | |
| 590 potest intelligi veritas iustitiae secundum quod aliquis ex | |
| 591 iustitia veritatem manifestat, puta cum aliquis in iudicio verum | |
| 592 confitetur aut verum testimonium dicit. Et haec veritas est quidam | |
| 593 particularis actus iustitiae. Et non pertinet directe ad hanc | |
| 594 veritatem de qua nunc loquimur, quia scilicet in hac manifestatione | |
| 595 veritatis principaliter homo intendit ius suum alteri reddere. Unde | |
| 596 philosophus, in IV Ethic., de hac veritate determinans, dicit, | |
| 597 <i>non de veridico in confessionibus dicimus, neque quaecumque ad | |
| 598 iustitiam vel iniustitiam contendunt</i>. Veritas autem doctrinae | |
| 599 consistit in quadam manifestatione verorum de quibus est scientia. | |
| 600 Unde nec ista veritas directe pertinet ad hanc virtutem, sed solum | |
| 601 veritas qua aliquis et vita et sermone talem se demonstrat qualis | |
| 602 est, et non alia quam circa ipsum sint, nec maiora nec minora. | |
| 603 Veruntamen quia vera scibilia, inquantum sunt a nobis cognita, | |
| 604 circa nos sunt et ad nos pertinent; secundum hoc veritas doctrinae | |
| 605 potest ad hanc virtutem pertinere, et quaecumque alia veritas qua | |
| 53 | 606 quis manifestat verbo vel facto quod cognoscit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 109 a. 4 arg. 1"><a name="43636"><span class="ref">[43636] IIª-IIae q. 109 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 607 quartum sic proceditur. Videtur quod virtus veritatis non declinet |
| 608 in minus. Sicut enim aliquis dicendo maius incurrit falsitatem, ita | |
| 609 et dicendo minus, non enim magis est falsum quatuor esse quinque | |
| 610 quam quatuor esse tria. <i>Sed omne falsum est secundum se malum et | |
| 611 fugiendum</i>, ut philosophus dicit, in IV Ethic. Ergo veritatis | |
| 53 | 612 virtus non plus declinat in minus quam in maius.</p><p title="II-II q. 109 a. 4 arg. 2"><a name="43637"><span class="ref">[43637] IIª-IIae q. 109 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 613 Praeterea, quod una virtus magis declinet ad unum extremum quam ad |
| 614 aliud, contingit ex hoc quod virtutis medium est propinquius uni | |
| 615 extremo quam alteri, sicut fortitudo est propinquior audaciae quam | |
| 616 timiditati. Sed veritatis medium non est propinquius uni extremo | |
| 617 quam alteri, quia veritas, cum sit aequalitas quaedam, in medio | |
| 53 | 618 punctali consistit. Ergo veritas non magis declinat in minus.</p><p title="II-II q. 109 a. 4 arg. 3"><a name="43638"><span class="ref">[43638] IIª-IIae q. 109 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 619 Praeterea, in minus videtur a veritate recedere qui veritatem |
| 620 negat, in maius autem qui veritati aliquid superaddit. Sed magis | |
| 621 repugnat veritati qui veritatem negat quam qui superaddit, quia | |
| 622 veritas non compatitur secum negationem veritatis, compatitur autem | |
| 623 secum superadditionem. Ergo videtur quod veritas magis debeat | |
| 53 | 624 declinare in maius quam in minus.</p><p title="II-II q. 109 a. 4 s. c."><a name="43639"><span class="ref">[43639] IIª-IIae q. 109 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 625 est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod homo secundum hanc |
| 53 | 626 virtutem magis a vero declinat in minus.</p><p title="II-II q. 109 a. 4 co."><a name="43640"><span class="ref">[43640] IIª-IIae q. 109 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 627 dicendum quod declinare in minus a veritate contingit dupliciter. |
| 628 Uno modo, affirmando, puta cum aliquis non manifestat totum bonum | |
| 629 quod in ipso est, puta scientiam vel sanctitatem vel aliquid | |
| 630 huiusmodi. Quod fit sine praeiudicio veritatis, quia in maiori est | |
| 631 etiam minus. Et secundum hoc, haec virtus declinat in minus. <i>Hoc | |
| 632 enim</i>, ut philosophus dicit ibidem, <i>videtur esse prudentius, | |
| 633 propter onerosas superabundantias esse</i>. Homines enim qui maiora | |
| 634 de seipsis dicunt quam sint, sunt aliis onerosi, quasi excellere | |
| 635 alios volentes, homines autem qui minora de seipsis dicunt, | |
| 636 gratiosi sunt, quasi aliis condescendentes per quandam | |
| 637 moderationem. Unde apostolus dicit, II ad Cor. XII, <i>si voluero | |
| 638 gloriari, non ero insipiens, veritatem enim dicam. Parco autem, ne | |
| 639 quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex | |
| 640 me</i>. Alio modo potest aliquis declinare in minus negando, | |
| 641 scilicet ut neget sibi inesse quod inest. Et sic non pertinet ad | |
| 642 hanc virtutem declinare in minus, quia per hoc incurret falsum. Et | |
| 643 tamen hoc ipsum esset minus repugnans virtuti, non quidem secundum | |
| 644 propriam rationem veritatis, sed secundum rationem prudentiae, quam | |
| 645 oportet salvari in omnibus virtutibus. Magis enim repugnat | |
| 646 prudentiae, quia periculosius est et onerosius aliis, quod aliquis | |
| 647 existimet vel iactet se habere quod non habet, quam quod non | |
| 53 | 648 existimet, vel dicat se non habere quod habet.</p><p title="II-II q. 109 a. 4 ad arg."><a name="43641"><span class="ref">[43641] IIª-IIae q. 109 a. 4 ad arg.</span></a> Et per |
| 649 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q110"><h2>Quaestio 110</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 110 pr."><a name="43642"><span class="ref">[43642] IIª-IIae q. 110 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 650 considerandum est de vitiis oppositis veritati. Et primo, de |
| 651 mendacio; secundo, de simulatione sive hypocrisi; tertio, de | |
| 652 iactantia et opposito vitio. Circa mendacium quaeruntur quatuor. | |
| 653 Primo, utrum mendacium semper opponatur veritati, quasi continens | |
| 654 falsitatem. Secundo, de speciebus mendacii. Tertio, utrum mendacium | |
| 53 | 655 semper sit peccatum. Quarto, utrum semper sit peccatum mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 110 a. 1 arg. 1"><a name="43643"><span class="ref">[43643] IIª-IIae q. 110 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 656 sic proceditur. Videtur quod mendacium non semper opponatur |
| 657 veritati. Opposita enim non possunt esse simul. Sed mendacium simul | |
| 658 potest esse cum veritate, qui enim verum loquitur quod falsum esse | |
| 659 credit, mentitur, ut Augustinus dicit, in libro contra mendacium. | |
| 53 | 660 Ergo mendacium non opponitur veritati.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 arg. 2"><a name="43644"><span class="ref">[43644] IIª-IIae q. 110 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 661 Praeterea, virtus veritatis non solum consistit in verbis, sed |
| 662 etiam in factis, quia secundum philosophum, in IV Ethic., secundum | |
| 663 hanc virtutem aliquis verum dicit et in sermone et in vita. Sed | |
| 664 mendacium consistit solum in verbis, dicitur enim quod mendacium | |
| 665 est falsa vocis significatio. Ergo videtur quod mendacium non | |
| 53 | 666 directe opponatur virtuti veritatis.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 arg. 3"><a name="43645"><span class="ref">[43645] IIª-IIae q. 110 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 667 Praeterea, Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quod |
| 668 <i>culpa mentientis est fallendi cupiditas</i>. Sed hoc non | |
| 669 opponitur veritati, sed magis benevolentiae vel iustitiae. Ergo | |
| 53 | 670 mendacium non opponitur veritati.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 s. c."><a name="43646"><span class="ref">[43646] IIª-IIae q. 110 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 671 est quod Augustinus dicit, in libro contra mendacium, <i>nemo |
| 672 dubitet mentiri eum qui falsum enuntiat causa fallendi. Quapropter | |
| 673 enuntiationem falsi cum voluntate ad fallendum prolatam, manifestum | |
| 674 est esse mendacium</i>. Sed hoc opponitur veritati. Ergo mendacium | |
| 53 | 675 veritati opponitur.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 co."><a name="43647"><span class="ref">[43647] IIª-IIae q. 110 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 676 dicendum quod actus moralis ex duobus speciem sortitur, scilicet ex |
| 677 obiecto, et ex fine. Nam finis est obiectum voluntatis, quae est | |
| 678 primum movens in moralibus actibus. Potentia autem a voluntate mota | |
| 679 habet suum obiectum, quod est proximum obiectum voluntarii actus, | |
| 680 et se habet in actu voluntatis ad finem sicut materiale ad formale, | |
| 681 ut ex supra dictis patet. Dictum est autem quod virtus veritatis, | |
| 682 et per consequens opposita vitia, in manifestatione consistit, quae | |
| 683 fit per aliqua signa. Quae quidem manifestatio, sive enuntiatio, | |
| 684 est rationis actus conferentis signum ad signatum, omnis enim | |
| 685 repraesentatio consistit in quadam collatione, quae proprie | |
| 686 pertinet ad rationem; unde etsi bruta animalia aliquid manifestent, | |
| 687 non tamen manifestationem intendunt, sed naturali instinctu aliquid | |
| 688 agunt ad quod manifestatio sequitur. Inquantum tamen huiusmodi | |
| 689 manifestatio sive enuntiatio est actus moralis, oportet quod sit | |
| 690 voluntarius et ex intentione voluntatis dependens. Obiectum autem | |
| 691 proprium manifestationis sive enuntiationis est verum vel falsum. | |
| 692 Intentio vero voluntatis inordinatae potest ad duo ferri, quorum | |
| 693 unum est ut falsum enuntietur; aliud quidem est effectus proprius | |
| 694 falsae enuntiationis, ut scilicet aliquis fallatur. Si ergo ista | |
| 695 tria concurrant, scilicet quod falsum sit id quod enuntiatur, et | |
| 696 quod adsit voluntas falsum enuntiandi, et iterum intentio fallendi, | |
| 697 tunc est falsitas materialiter, quia falsum dicitur; et formaliter, | |
| 698 propter voluntatem falsum dicendi; et effective, propter voluntatem | |
| 699 falsitatem imprimendi. Sed tamen ratio mendacii sumitur a formali | |
| 700 falsitate, ex hoc scilicet quod aliquis habet voluntatem falsum | |
| 701 enuntiandi. Unde et mendacium nominatur ex eo quod contra mentem | |
| 702 dicitur. Et ideo si quis falsum enuntiet credens illud verum esse, | |
| 703 est quidem falsum materialiter, sed non formaliter, quia falsitas | |
| 704 est praeter intentionem dicentis. Unde non habet perfectam rationem | |
| 705 mendacii, id enim quod praeter intentionem est, per accidens est; | |
| 706 unde non potest esse specifica differentia. Si vero formaliter | |
| 707 aliquis falsum dicat, habens voluntatem falsum dicendi, licet sit | |
| 708 verum id quod dicitur, inquantum tamen huiusmodi actus est | |
| 709 voluntarius et moralis, habet per se falsitatem, et per accidens | |
| 710 veritatem. Unde ad speciem mendacii pertingit. Quod autem aliquis | |
| 711 intendat falsitatem in opinione alterius constituere fallendo | |
| 712 ipsum, non pertinet ad speciem mendacii, sed ad quandam | |
| 713 perfectionem ipsius, sicut et in rebus naturalibus aliquid speciem | |
| 714 sortitur si formam habeat, etiam si desit formae effectus; sicut | |
| 715 patet in gravi quod violenter sursum detinetur, ne descendat | |
| 716 secundum exigentiam suae formae. Sic ergo patet quod mendacium | |
| 53 | 717 directe et formaliter opponitur virtuti veritatis.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 ad 1"><a name="43648"><span class="ref">[43648] IIª-IIae q. 110 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 718 ergo dicendum quod unumquodque magis iudicatur secundum id quod est |
| 719 in eo formaliter et per se, quam secundum id quod est in eo | |
| 720 materialiter et per accidens. Et ideo magis opponitur veritati, | |
| 721 inquantum est virtus moralis, quod aliquis dicat verum intendens | |
| 53 | 722 dicere falsum, quam quod dicat falsum intendens dicere verum.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 ad 2"><a name="43649"><span class="ref">[43649] IIª-IIae q. 110 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 723 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in II de Doctr. Christ., |
| 724 voces praecipuum locum tenent inter alia signa. Et ideo cum dicitur | |
| 725 quod mendacium est falsa vocis significatio, nomine vocis | |
| 726 intelligitur omne signum. Unde ille qui aliquod falsum nutibus | |
| 53 | 727 significare intenderet, non esset a mendacio immunis.</p><p title="II-II q. 110 a. 1 ad 3"><a name="43650"><span class="ref">[43650] IIª-IIae q. 110 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 728 dicendum quod cupiditas fallendi pertinet ad perfectionem mendacii, |
| 729 non autem ad speciem ipsius, sicut nec aliquis effectus pertinet ad | |
| 53 | 730 speciem suae causae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 110 a. 2 arg. 1"><a name="43651"><span class="ref">[43651] IIª-IIae q. 110 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 731 secundum sic proceditur. Videtur quod insufficienter mendacium |
| 732 dividatur per mendacium officiosum, iocosum et perniciosum. Divisio | |
| 733 enim est danda secundum ea quae per se conveniunt rei, ut patet per | |
| 734 philosophum, in VII Metaphys. Sed intentio effectus est praeter | |
| 735 speciem actus moralis, et per accidens se habet ad illum, ut | |
| 736 videtur, unde et infiniti effectus possunt consequi ex uno actu. | |
| 737 Haec autem divisio datur secundum intentionem effectus, nam | |
| 738 mendacium iocosum est quod fit causa ludi; mendacium autem | |
| 739 officiosum, quod fit causa utilitatis; mendacium autem perniciosum, | |
| 740 quod fit causa nocumenti. Ergo inconvenienter hoc modo dividitur | |
| 53 | 741 mendacium.</p><p title="II-II q. 110 a. 2 arg. 2"><a name="43652"><span class="ref">[43652] IIª-IIae q. 110 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 742 Praeterea, Augustinus, in libro contra mendacium, dividit mendacium |
| 743 in octo partes. Quorum primum est in doctrina religionis; secundum | |
| 744 est ut nulli prosit et obsit alicui; tertium est quod prodest uni | |
| 745 ita ut alteri obsit; quartum est quod fit sola mentiendi | |
| 746 fallendique libidine; quintum est quod fit placendi cupiditate; | |
| 747 sextum est quod nulli obest, et prodest alicui ad conservandam | |
| 748 pecuniam; septimum est quod nulli obest, et prodest alicui ad | |
| 749 vitandum mortem; octavum quod nulli obest, et prodest alicui ad | |
| 750 vitandum immunditiam corporalem. Ergo videtur quod prima divisio | |
| 53 | 751 mendacii sit insufficiens.</p><p title="II-II q. 110 a. 2 arg. 3"><a name="43653"><span class="ref">[43653] IIª-IIae q. 110 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 752 Praeterea, philosophus, in IV Ethic., dividit mendacium in |
| 753 iactantiam, quae verum excedit in dicendo, et ironiam, quae deficit | |
| 754 a vero in minus. Quae duo sub nullo praedictorum membrorum | |
| 755 continentur. Ergo videtur quod praedicta divisio mendacii sit | |
| 53 | 756 incompetens.</p><p title="II-II q. 110 a. 2 s. c."><a name="43654"><span class="ref">[43654] IIª-IIae q. 110 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 757 est quod super illud Psalm., <i>perdes omnes qui loquuntur |
| 758 mendacium</i>, dicit Glossa quod <i>sunt tria genera mendaciorum. | |
| 759 Quaedam enim sunt pro salute et commodo alicuius; est etiam aliud | |
| 760 genus mendacii, quod fit ioco; tertium vero mendacii genus est quod | |
| 761 fit ex malignitate</i>. Primum autem horum dicitur officiosum; | |
| 762 secundum, iocosum; tertium, perniciosum. Ergo mendacium in tria | |
| 53 | 763 praedicta dividitur.</p><p title="II-II q. 110 a. 2 co."><a name="43655"><span class="ref">[43655] IIª-IIae q. 110 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 764 dicendum quod mendacium tripliciter dividi potest. Uno modo, |
| 765 secundum ipsam mendacii rationem, quae est propria et per se | |
| 766 mendacii divisio. Et secundum hoc, mendacium in duo dividitur, | |
| 767 scilicet in mendacium quod transcendit veritatem in maius, quod | |
| 768 pertinet ad iactantiam; et in mendacium quod deficit a veritate in | |
| 769 minus, quod pertinet ad ironiam; ut patet per philosophum, in IV | |
| 770 Ethic. Haec autem divisio ideo per se est ipsius mendacii, quia | |
| 771 mendacium, inquantum huiusmodi, opponitur veritati, ut dictum est, | |
| 772 veritas autem aequalitas quaedam est, cui per se opponitur maius et | |
| 773 minus. Alio modo potest dividi mendacium inquantum habet rationem | |
| 774 culpae, secundum ea quae aggravant vel diminuunt culpam mendacii ex | |
| 775 parte finis intenti. Aggravat autem culpam mendacii si aliquis per | |
| 776 mendacium intendat alterius nocumentum, quod vocatur mendacium | |
| 777 perniciosum. Diminuitur autem culpa mendacii si ordinetur ad | |
| 778 aliquod bonum, vel delectabile et sic est mendacium iocosum; vel, | |
| 779 utile, et sic est mendacium officiosum, sive quo intenditur | |
| 780 iuvamentum alterius vel remotio nocumenti. Et secundum hoc, | |
| 781 dividitur mendacium in tria praedicta. Tertio modo dividitur | |
| 782 mendacium universalius secundum ordinem ad finem, sive ex hoc | |
| 783 addatur vel diminuatur ad culpam mendacii, sive non. Et secundum | |
| 784 hoc, est divisio octo membrorum quae dicta est. In qua quidem tria | |
| 785 prima membra continentur sub mendacio pernicioso. Quod quidem fit | |
| 786 vel contra Deum, et ad hoc pertinet primum mendacium, quod est in | |
| 787 doctrina religionis. Vel est contra hominem, sive sola intentione | |
| 788 nocendi alicui, et sic est secundum mendacium, quod scilicet nulli | |
| 789 prodest et obest alicui; sive etiam intendatur in nocumento unius | |
| 790 utilitas alterius, et hoc est tertium mendacium, quod uni prodest | |
| 791 et alteri obest. Inter quae tria primum est gravissimum, quia | |
| 792 semper peccata contra Deum sunt graviora, ut supra dictum est. | |
| 793 Secundum autem est gravius tertio, quod diminuitur ex intentione | |
| 794 utilitatis alterius. Post haec autem tria quae superaddunt ad | |
| 795 gravitatem culpae mendacii, ponitur quartum, quod habet propriam | |
| 796 quantitatem sine additione vel diminutione. Et hoc est mendacium | |
| 797 quod fit ex sola mentiendi libidine, quod procedit ex habitu, unde | |
| 798 et philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>mendax, eo quod talis | |
| 799 est secundum habitum, ipso mendacio gaudet</i>. Quatuor vero | |
| 800 subsequentes modi diminuunt de culpa mendacii. Nam quintum est | |
| 801 mendacium iocosum, quod fit placendi cupiditate. Alia vero tria | |
| 802 continentur sub mendacio officioso. In quo intenditur quod est | |
| 803 alteri utile vel quantum ad res exteriores, et sic est sextum | |
| 804 mendacium, quod prodest alicui ad pecuniam conservandam; vel est | |
| 805 utile corpori, et hoc est septimum mendacium, quo impeditur mors | |
| 806 hominis; vel est utile etiam ad honestatem virtutis, et hoc est | |
| 807 octavum mendacium, in quo impeditur illicita pollutio corporalis. | |
| 808 Patet autem quod quanto bonum intentum est melius, tanto magis | |
| 809 minuitur culpa mendacii. Et ideo, si quis diligenter consideret, | |
| 810 secundum ordinem praedictae enumerationis est ordo gravitatis | |
| 811 culpae in istis mendaciis, nam bonum utile praefertur delectabili; | |
| 812 et vita corporalis praefertur pecuniae; honestas autem etiam ipsi | |
| 53 | 813 corporali vitae.</p><p title="II-II q. 110 a. 2 ad arg."><a name="43656"><span class="ref">[43656] IIª-IIae q. 110 a. 2 ad arg.</span></a> Et per |
| 814 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 110 a. 3 arg. 1"><a name="43657"><span class="ref">[43657] IIª-IIae q. 110 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 815 tertium sic proceditur. Videtur quod non omne mendacium sit |
| 816 peccatum. Manifestum est enim quod Evangelistae scribendo | |
| 817 Evangelium non peccaverunt. Videntur tamen aliquid falsum dixisse, | |
| 818 quia verba Christi, et etiam aliorum, frequenter aliter unus et | |
| 819 aliter retulit alius; unde videtur quod alter eorum dixerit falsum. | |
| 53 | 820 Non ergo omne mendacium est peccatum.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 arg. 2"><a name="43658"><span class="ref">[43658] IIª-IIae q. 110 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 821 Praeterea, nullus remuneratur a Deo pro peccato. Sed obstetrices |
| 822 Aegypti remuneratae sunt a Deo propter mendacium, dicitur enim | |
| 823 Exod. I, quod <i>aedificavit illis Deus domos</i>. Ergo mendacium | |
| 53 | 824 non est peccatum.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 arg. 3"><a name="43659"><span class="ref">[43659] IIª-IIae q. 110 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 825 Praeterea, gesta sanctorum narrantur in sacra Scriptura ad |
| 826 informationem vitae humanae. Sed de quibusdam sanctissimis viris | |
| 827 legitur quod sunt mentiti, sicut legitur Gen. XII et XX quod | |
| 828 Abraham dixit de uxore sua quod soror sua esset. Iacob etiam | |
| 829 mentitus est dicens se Esau, tamen benedictionem adeptus est, ut | |
| 830 habetur Gen. XXVII. Iudith etiam commendatur, quae tamen Holoferni | |
| 53 | 831 mentita est. Non ergo omne mendacium est peccatum.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 arg. 4"><a name="43660"><span class="ref">[43660] IIª-IIae q. 110 a. 3 arg. 4</span></a> |
| 28 | 832 Praeterea, minus malum est eligendum ut vitetur maius malum, sicut |
| 833 medicus praecidit membrum ne corrumpatur totum corpus. Sed minus | |
| 834 nocumentum est quod aliquis generet falsam opinionem in animo | |
| 835 alicuius quam quod aliquis occidat vel occidatur. Ergo licite | |
| 836 potest homo mentiri ut unum praeservet ab homicidio, et alium | |
| 53 | 837 praeservet a morte.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 arg. 5"><a name="43661"><span class="ref">[43661] IIª-IIae q. 110 a. 3 arg. 5</span></a> |
| 28 | 838 Praeterea, mendacium est si quis non impleat quod promisit. Sed non |
| 839 omnia promissa sunt implenda, dicit enim Isidorus, in malis | |
| 53 | 840 promissis rescinde fidem. Ergo non omne mendacium est vitandum.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 arg. 6"><a name="43662"><span class="ref">[43662] IIª-IIae q. 110 a. 3 arg. 6</span></a> |
| 28 | 841 Praeterea, mendacium ob hoc videtur esse peccatum quia per ipsum |
| 842 homo decipit proximum, unde Augustinus dicit, in libro contra | |
| 843 mendacium, <i>quisquis esse aliquod genus mendacii quod peccatum | |
| 844 non sit, putaverit, decipiet seipsum turpiter, cum honestum se | |
| 845 deceptorem arbitretur aliorum</i>. Sed non omne mendacium est | |
| 846 deceptionis causa, quia per mendacium iocosum nullus decipitur. Non | |
| 847 enim ad hoc dicuntur huiusmodi mendacia ut credantur, sed propter | |
| 848 delectationem solam, unde et hyperbolicae locutiones quandoque | |
| 849 etiam in sacra Scriptura inveniuntur. Non ergo omne mendacium est | |
| 53 | 850 peccatum.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 s. c."><a name="43663"><span class="ref">[43663] IIª-IIae q. 110 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 851 est quod dicitur Eccli. VII, <i>noli velle mentiri omne |
| 53 | 852 mendacium</i>.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 co."><a name="43664"><span class="ref">[43664] IIª-IIae q. 110 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 853 dicendum quod illud quod est secundum se malum ex genere, nullo |
| 854 modo potest esse bonum et licitum, quia ad hoc quod aliquid sit | |
| 855 bonum, requiritur quod omnia recte concurrant; bonum enim est ex | |
| 856 integra causa, malum autem est ex singularibus defectibus, ut | |
| 857 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Mendacium autem est malum ex | |
| 858 genere. Est enim actus cadens super indebitam materiam, cum enim | |
| 859 voces sint signa naturaliter intellectuum, innaturale est et | |
| 860 indebitum quod aliquis voce significet id quod non habet in mente. | |
| 861 Unde philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>mendacium est per se | |
| 862 pravum et fugiendum, verum autem et bonum et laudabile</i>. Unde | |
| 863 omne mendacium est peccatum, sicut etiam Augustinus asserit, in | |
| 53 | 864 libro contra mendacium.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 ad 1"><a name="43665"><span class="ref">[43665] IIª-IIae q. 110 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 865 ergo dicendum quod nec in Evangelio, nec in aliqua Scriptura |
| 866 canonica fas est opinari aliquod falsum asseri, nec quod scriptores | |
| 867 earum mendacium dixerunt, quia periret fidei certitudo, quae | |
| 868 auctoritati sacrae Scripturae innititur. In hoc vero quod in | |
| 869 Evangelio, et in aliis Scripturis sacris, verba aliquorum | |
| 870 diversimode recitantur, non est mendacium. Unde Augustinus dicit, | |
| 871 in libro de consensu Evangelist., <i>nullo modo laborandum esse | |
| 872 iudicat qui prudenter intelligit ipsas sententias esse necessarias | |
| 873 cognoscendae veritati, quibuslibet verbis fuerint explicatae. Et in | |
| 874 hoc apparet</i>, ut ibidem subdit, <i>non debere nos arbitrari | |
| 875 mentiri quemquam si, pluribus reminiscentibus rem quam audierunt | |
| 876 vel viderunt, non eodem modo atque eisdem verbis eadem res fuerit | |
| 53 | 877 indicata</i>.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 ad 2"><a name="43666"><span class="ref">[43666] IIª-IIae q. 110 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 878 dicendum quod obstetrices non sunt remuneratae pro mendacio, sed |
| 879 pro timore Dei et benevolentia, ex qua processit mendacium. Unde | |
| 880 signanter dicitur Exod. I, <i>et quia timuerunt obstetrices Deum, | |
| 881 aedificavit illis domos</i>. Mendacium vero postea sequens non fuit | |
| 53 | 882 meritorium.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 ad 3"><a name="43667"><span class="ref">[43667] IIª-IIae q. 110 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 883 dicendum quod in sacra Scriptura, sicut Augustinus dicit, |
| 884 inducuntur aliquorum gesta quasi exempla perfectae virtutis, de | |
| 885 quibus non est aestimandum eos fuisse mentitos. Si qua tamen in | |
| 886 eorum dictis appareant quae mendacia videantur, intelligendum est | |
| 887 ea figuraliter et prophetice dicta esse. Unde Augustinus dicit, in | |
| 888 libro contra mendacium, <i>credendum est illos homines qui | |
| 889 propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, | |
| 890 omnia quae scripta sunt de illis prophetice gessisse atque | |
| 891 dixisse</i>. Abraham tamen, ut Augustinus dicit, in quaest. Genes. | |
| 892 Dicens Saram esse suam sororem, veritatem voluit celari, non | |
| 893 mendacium dici, soror enim dicitur quia filia fratris erat. Unde et | |
| 894 ipse Abraham dicit, Gen. XX, <i>vere soror mea est, filia patris | |
| 895 mei, et non matris meae filia</i>, quia scilicet ex parte patris ei | |
| 896 attinebat. Iacob vero mystice dixit se esse Esau, primogenitum | |
| 897 Isaac, quia videlicet primogenita illius de iure ei debebantur. | |
| 898 Usus autem est hoc modo loquendi per spiritum prophetiae, ad | |
| 899 designandum mysterium, quia videlicet minor populus, scilicet | |
| 900 gentilium, substituendus erat in locum primogeniti, scilicet in | |
| 901 locum Iudaeorum. Quidam vero commendantur in Scriptura non propter | |
| 902 perfectam virtutem, sed propter quandam virtutis indolem, quia | |
| 903 scilicet apparebat in eis aliquis laudabilis affectus, ex quo | |
| 904 movebantur ad quaedam indebita facienda. Et hoc modo Iudith | |
| 905 laudatur, non quia mentita est Holoferni, sed propter affectum quem | |
| 906 habuit ad salutem populi, pro qua periculis se exposuit. Quamvis | |
| 907 etiam dici possit quod verba eius veritatem habent secundum aliquem | |
| 53 | 908 mysticum intellectum.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 ad 4"><a name="43668"><span class="ref">[43668] IIª-IIae q. 110 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 909 dicendum quod mendacium non solum habet rationem peccati ex damno |
| 910 quod infert proximo, sed ex sua inordinatione, ut dictum est. Non | |
| 911 licet autem aliqua illicita inordinatione uti ad impediendum | |
| 912 nocumenta et defectus aliorum, sicut non licet furari ad hoc quod | |
| 913 homo eleemosynam faciat (nisi forte in casu necessitatis, in quo | |
| 914 omnia sunt communia). Et ideo non est licitum mendacium dicere ad | |
| 915 hoc quod aliquis alium a quocumque periculo liberet. Licet tamen | |
| 916 veritatem occultare prudenter sub aliqua dissimulatione, ut | |
| 53 | 917 Augustinus dicit, contra mendacium.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 ad 5"><a name="43669"><span class="ref">[43669] IIª-IIae q. 110 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 918 dicendum quod ille qui aliquid promittit, si habeat animum faciendi |
| 919 quod promittit, non mentitur, quia non loquitur contra id quod | |
| 920 gerit in mente. Si vero non faciat quod promisit, tunc videtur | |
| 921 infideliter agere per hoc quod animum mutat. Potest tamen excusari | |
| 922 ex duobus. Uno modo, si promisit id quod est manifeste illicitum, | |
| 923 quia promittendo peccavit, mutando autem propositum bene facit. | |
| 924 Alio modo, si sint mutatae conditiones personarum et negotiorum. Ut | |
| 925 enim Seneca dicit, in libro de Benefic., ad hoc quod homo teneatur | |
| 926 facere quod promisit, requiritur quod omnia immutata permaneant, | |
| 927 alioquin nec fuit mendax in promittendo, quia promisit quod habebat | |
| 928 in mente, subintellectis debitis conditionibus; nec etiam est | |
| 929 infidelis non implendo quod promisit, quia eaedem conditiones non | |
| 930 extant. Unde et apostolus non est mentitus, qui non ivit Corinthum, | |
| 931 quo se iturum esse promiserat, ut dicitur II Cor. I, et hoc propter | |
| 53 | 932 impedimenta quae supervenerant.</p><p title="II-II q. 110 a. 3 ad 6"><a name="43670"><span class="ref">[43670] IIª-IIae q. 110 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 933 dicendum quod operatio aliqua potest considerari dupliciter, uno |
| 934 modo, secundum seipsam; alio modo, ex parte operantis. Mendacium | |
| 935 igitur iocosum ex ipso genere operis habet rationem fallendi, | |
| 936 quamvis ex intentione dicentis non dicatur ad fallendum, nec fallat | |
| 937 ex modo dicendi. Nec est simile de hyperbolicis aut quibuscumque | |
| 938 figurativis locutionibus, quae in sacra Scriptura inveniuntur, | |
| 939 quia, sicut Augustinus dicit, in libro contra mendacium, | |
| 940 <i>quidquid figurate fit aut dicitur, non est mendacium. Omnis enim | |
| 941 enuntiatio ad id quod enuntiat referenda est, omne autem figurate | |
| 942 aut factum aut dictum hoc enuntiat quod significat eis quibus | |
| 53 | 943 intelligendum prolatum est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 110 a. 4 arg. 1"><a name="43671"><span class="ref">[43671] IIª-IIae q. 110 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 944 quartum sic proceditur. Videtur quod omne mendacium sit peccatum |
| 945 mortale. Dicitur enim in Psalm., <i>perdes omnes qui loquuntur | |
| 946 mendacium</i>, et Sap. I, <i>os quod mentitur occidit animam</i>. | |
| 947 Sed perditio et mors animae non est nisi per peccatum mortale. Ergo | |
| 53 | 948 omne mendacium est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 arg. 2"><a name="43672"><span class="ref">[43672] IIª-IIae q. 110 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 949 Praeterea, omne quod est contra praeceptum Decalogi est peccatum |
| 950 mortale. Sed mendacium est contra hoc praeceptum Decalogi, non | |
| 951 falsum testimonium dices. Ergo omne mendacium est peccatum | |
| 53 | 952 mortale.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 arg. 3"><a name="43673"><span class="ref">[43673] IIª-IIae q. 110 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 953 Praeterea, Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <i>nemo |
| 954 mentiens, in eo quod mentitur, servat fidem, nam hoc utique vult, | |
| 955 ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non | |
| 956 servat. Omnis autem fidei violator iniquus est</i>. Nullus autem | |
| 957 dicitur fidei violator vel iniquus propter peccatum veniale. Ergo | |
| 53 | 958 nullum mendacium est peccatum veniale.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 arg. 4"><a name="43674"><span class="ref">[43674] IIª-IIae q. 110 a. 4 arg. 4</span></a> |
| 28 | 959 Praeterea, merces aeterna non perditur nisi pro peccato mortali. |
| 960 Sed pro mendacio perditur merces aeterna, commutata in temporale, | |
| 961 dicit enim Gregorius quod <i>in remuneratione obstetricum | |
| 962 cognoscitur quid mendacii culpa mereatur. Nam benignitatis earum | |
| 963 merces, quae eis potuit in aeterna vita tribui, praemissa culpa | |
| 964 mendacii, in terrenam est remunerationem declinata</i>. Ergo etiam | |
| 965 mendacium officiosum, quale fuit obstetricum, quod videtur esse | |
| 53 | 966 levissimum, est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 arg. 5"><a name="43675"><span class="ref">[43675] IIª-IIae q. 110 a. 4 arg. 5</span></a> |
| 28 | 967 Praeterea, Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quod |
| 968 <i>perfectorum praeceptum est omnino non solum non mentiri, sed nec | |
| 969 velle mentiri</i>. Sed facere contra praeceptum est peccatum | |
| 970 mortale. Ergo omne mendacium perfectorum est peccatum mortale. Pari | |
| 971 ergo ratione et quorumlibet aliorum, alioquin essent peioris | |
| 53 | 972 conditionis.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 s. c."><a name="43676"><span class="ref">[43676] IIª-IIae q. 110 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 973 est quod Augustinus dicit, in V Psalm., <i>duo sunt genera |
| 974 mendaciorum in quibus non est magna culpa, sed tamen non sunt sine | |
| 975 culpa, cum aut iocamur, aut proximo consulendo mentimur</i>. Sed | |
| 976 omne peccatum mortale habet gravem culpam. Ergo mendacium iocosum | |
| 53 | 977 et officiosum non sunt peccata mortalia.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 co."><a name="43677"><span class="ref">[43677] IIª-IIae q. 110 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 978 dicendum quod peccatum mortale proprie est quod repugnat caritati, |
| 979 per quam anima vivit Deo coniuncta, ut dictum est. Potest autem | |
| 980 mendacium contrariari caritati tripliciter, uno modo, secundum se; | |
| 981 alio modo, secundum finem intentum; tertio modo, per accidens. | |
| 982 Secundum se quidem contrariatur caritati ex ipsa falsa | |
| 983 significatione. Quae quidem si sit circa res divinas, contrariatur | |
| 984 caritati Dei, cuius veritatem aliquis tali mendacio occultat vel | |
| 985 corrumpit. Unde huiusmodi mendacium non solum opponitur virtuti | |
| 986 veritatis, sed etiam virtuti fidei et religionis. Et ideo hoc | |
| 987 mendacium est gravissimum, et mortale. Si vero falsa significatio | |
| 988 sit circa aliquid cuius cognitio pertineat ad hominis bonum, puta | |
| 989 quae pertinent ad perfectionem scientiae et informationem morum, | |
| 990 tale mendacium, inquantum infert damnum falsae opinionis proximo, | |
| 991 contrariatur caritati quantum ad dilectionem proximi. Unde est | |
| 992 peccatum mortale. Si vero sit falsa opinio ex mendacio generata | |
| 993 circa aliquid de quo non referat utrum sic vel aliter cognoscatur, | |
| 994 tunc ex tali mendacio non damnificatur proximus, sicut si aliquis | |
| 995 fallatur in aliquibus particularibus contingentibus ad se non | |
| 996 pertinentibus. Unde tale mendacium secundum se non est peccatum | |
| 997 mortale. Ratione vero finis intenti, aliquod mendacium contrariatur | |
| 998 caritati, puta quod dicitur aut in iniuriam Dei, quod semper est | |
| 999 peccatum mortale, utpote religioni contrarium; aut in nocumentum | |
| 1000 proximi, quantum ad personam, divitias vel famam. Et hoc etiam est | |
| 1001 peccatum mortale, cum nocere proximo sit peccatum mortale; ex sola | |
| 1002 autem intentione peccati mortalis, aliquis mortaliter peccat. Si | |
| 1003 vero finis intentus non sit contrarium caritati, nec mendacium | |
| 1004 secundum hanc rationem erit peccatum mortale, sicut apparet in | |
| 1005 mendacio iocoso, in quo intenditur aliqua levis delectatio; et in | |
| 1006 mendacio officioso, in quo intenditur etiam utilitas proximi. Per | |
| 1007 accidens autem potest contrariari caritati ratione scandali, vel | |
| 1008 cuiuscumque damni consequentis. Et sic erit etiam peccatum mortale, | |
| 1009 dum scilicet aliquis non veretur propter scandalum publice | |
| 53 | 1010 mentiri.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 ad 1"><a name="43678"><span class="ref">[43678] IIª-IIae q. 110 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1011 ergo dicendum quod auctoritates illae intelliguntur de mendacio |
| 1012 pernicioso, ut Glossa exponit, super illud Psalm., <i>perdes omnes | |
| 53 | 1013 qui loquuntur mendacium</i>.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 ad 2"><a name="43679"><span class="ref">[43679] IIª-IIae q. 110 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1014 dicendum quod, cum omnia praecepta Decalogi ordinentur ad |
| 1015 dilectionem Dei et proximi, sicut supra dictum est, intantum | |
| 1016 mendacium est contra praeceptum Decalogi inquantum est contra | |
| 1017 dilectionem Dei et proximi. Unde signanter prohibetur contra | |
| 53 | 1018 proximum falsum testimonium.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 ad 3"><a name="43680"><span class="ref">[43680] IIª-IIae q. 110 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1019 dicendum quod etiam peccatum veniale largo modo potest dici |
| 1020 iniquitas, inquantum est praeter aequitatem iustitiae. Unde dicitur | |
| 1021 I Ioan. III, omne peccatum est iniquitas. Et hoc modo loquitur | |
| 53 | 1022 Augustinus.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 ad 4"><a name="43681"><span class="ref">[43681] IIª-IIae q. 110 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1023 dicendum quod mendacium obstetricum potest dupliciter considerari. |
| 1024 Uno modo, quantum ad effectum benevolentiae in Iudaeos, et quantum | |
| 1025 ad reverentiam divini timoris, ex quibus commendatur in eis indoles | |
| 1026 virtutis. Et sic debetur eis remuneratio aeterna. Unde Hieronymus | |
| 1027 exponit quod Deus aedificavit illis domos spirituales. Alio modo | |
| 1028 potest considerari quantum ad ipsum exteriorem actum mendacii. Quo | |
| 1029 quidem non potuerunt aeternam remunerationem mereri, sed forte | |
| 1030 aliquam remunerationem temporalem, cuius merito non repugnabat | |
| 1031 deformitas illius mendacii, sicut repugnabat merito remunerationis | |
| 1032 aeternae. Et sic intelligenda sunt verba Gregorii, non quod per | |
| 1033 illud mendacium mererentur amittere remunerationem aeternam quam | |
| 53 | 1034 iam ex praecedenti affectu meruerant, sicut ratio procedebat.</p><p title="II-II q. 110 a. 4 ad 5"><a name="43682"><span class="ref">[43682] IIª-IIae q. 110 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1035 dicendum quod quidam dicunt quod perfectis viris omne mendacium est |
| 1036 peccatum mortale. Sed hoc irrationabiliter dicitur. Nulla enim | |
| 1037 circumstantia aggravat in infinitum nisi quae transfert in aliam | |
| 1038 speciem. Circumstantia autem personae non trahit in aliam speciem, | |
| 1039 nisi forte ratione alicuius annexi, puta si sit contra votum | |
| 1040 ipsius; quod non potest dici de mendacio officioso vel iocoso. Et | |
| 1041 ideo mendacium officiosum vel iocosum non est peccatum mortale in | |
| 1042 viris perfectis, nisi forte per accidens, ratione scandali. Et ad | |
| 1043 hoc potest referri quod Augustinus dicit, <i>perfectis esse | |
| 1044 praeceptum non solum non mentiri, sed nec velle mentiri</i>. | |
| 1045 Quamvis hoc Augustinus non assertive, sed sub dubitatione dicat, | |
| 1046 praemittit enim, nisi forte ita ut perfectorum et cetera. Nec | |
| 1047 obstat quod ipsi ponuntur in statu conservandae veritatis qui ad | |
| 1048 veritatem tenentur ex suo officio in iudicio vel doctrina. Contra | |
| 1049 quae si mentiantur, erit mendacium quod est peccatum mortale. In | |
| 53 | 1050 aliis autem non oportet quod mortaliter peccent mentiendo.</p></div></div><div class="q" id="q111"><h2>Quaestio 111</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 111 pr."><a name="43683"><span class="ref">[43683] IIª-IIae q. 111 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1051 considerandum est de simulatione et hypocrisi. Et circa hoc |
| 1052 quaeruntur quatuor. Primo, utrum omnis simulatio sit peccatum. | |
| 1053 Secundo, utrum hypocrisis sit simulatio. Tertio, utrum opponatur | |
| 53 | 1054 veritati. Quarto, utrum sit peccatum mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 111 a. 1 arg. 1"><a name="43684"><span class="ref">[43684] IIª-IIae q. 111 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1055 sic proceditur. Videtur quod non omnis simulatio sit peccatum. |
| 1056 Dicitur enim Luc. ult., quod dominus se finxit longius ire. Et | |
| 1057 Ambrosius dicit de Abraham, in libro de patriarchis, quod captiose | |
| 1058 loquebatur cum servulis cum dixit, Gen. XXII, <i>ego et puer, illuc | |
| 1059 usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos</i>. | |
| 1060 Fingere autem et captiose loqui ad simulationem pertinet. Non est | |
| 1061 autem dicendum quod in Christo et in Abraham fuerit peccatum. Ergo | |
| 53 | 1062 non omnis simulatio est peccatum.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 arg. 2"><a name="43685"><span class="ref">[43685] IIª-IIae q. 111 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1063 Praeterea, nullum peccatum est utile. Sed sicut Hieronymus dicit, |
| 1064 <i>utilem simulationem, et in tempore assumendam, Iehu, regis | |
| 1065 Israel, nos doceat exemplum, qui interfecit sacerdotes Baal fingens | |
| 1066 se</i> idola colere velle, ut habetur IV Reg. X. <i>Et David | |
| 1067 immutavit faciem suam coram Achis, rege Geth</i>, ut habetur I Reg. | |
| 53 | 1068 XXI. Ergo non omnis simulatio est peccatum.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 arg. 3"><a name="43686"><span class="ref">[43686] IIª-IIae q. 111 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1069 Praeterea, bonum malo est contrarium. Si ergo simulare bonum est |
| 53 | 1070 malum, simulare malum erit bonum.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 arg. 4"><a name="43687"><span class="ref">[43687] IIª-IIae q. 111 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 1071 Praeterea, Isaiae III, contra quosdam dicitur, <i>peccatum suum |
| 1072 quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt</i>. Sed abscondere | |
| 1073 peccatum ad simulationem pertinet. Ergo non uti simulatione | |
| 1074 interdum est reprehensibile. Vitare autem peccatum nunquam est | |
| 53 | 1075 reprehensibile. Ergo simulatio non semper est peccatum.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 s. c."><a name="43688"><span class="ref">[43688] IIª-IIae q. 111 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1076 est quod Isaiae XVI, super illud, in tribus annis etc., dicit |
| 1077 Glossa, <i>in comparatione duorum malorum, levius est aperte | |
| 1078 peccare quam sanctitatem simulare</i>. Sed aperte peccare semper | |
| 53 | 1079 est peccatum. Ergo simulatio semper est peccatum.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 co."><a name="43689"><span class="ref">[43689] IIª-IIae q. 111 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1080 dicendum quod, sicut dictum est, ad virtutem veritatis pertinet ut |
| 1081 aliquis talem se exhibeat exterius per signa exteriora qualis est. | |
| 1082 Signa autem exteriora non solum sunt verba, sed etiam facta. Sicut | |
| 1083 ergo veritati opponitur quod aliquis per verba exteriora aliud | |
| 1084 significet quam quod habet apud se, quod ad mendacium pertinet; ita | |
| 1085 etiam veritati opponitur quod aliquis per aliqua signa factorum vel | |
| 1086 rerum aliquid de se significet contrarium eius quod in eo est, quod | |
| 1087 proprie simulatio dicitur. Unde simulatio proprie est mendacium | |
| 1088 quoddam in exteriorum signis factorum consistens. Non refert autem | |
| 1089 utrum aliquis mentiatur verbo, vel quocumque alio facto, ut supra | |
| 1090 dictum est. Unde, cum omne mendacium sit peccatum, ut supra habitum | |
| 53 | 1091 est, consequens est etiam quod omnis simulatio est peccatum.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 ad 1"><a name="43690"><span class="ref">[43690] IIª-IIae q. 111 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1092 ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de quaest. |
| 1093 Evang., <i>non omne quod fingimus mendacium est. Sed quando id | |
| 1094 fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium, cum autem | |
| 1095 fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est | |
| 1096 mendacium, sed aliqua figura veritatis</i>. Et subiungit exemplum | |
| 1097 de figurativis locutionibus, in quibus fingitur quaedam res non ut | |
| 1098 asseratur ita esse, sed eam proponimus ut figuram alterius quod | |
| 1099 asserere volumus. Sic igitur dominus se finxit longius ire, quia | |
| 1100 composuit motum suum quasi volentis longius ire, ad aliquid | |
| 1101 figurate significandum, scilicet quod ipse ab eorum fide longe | |
| 1102 erat, ut Gregorius dicit; vel, ut Augustinus dicit, quia, cum | |
| 1103 longius recessurus esset ascendendo in caelum, per hospitalitatem | |
| 1104 quodammodo retinebatur in terra. Abraham etiam figurate locutus | |
| 1105 est. Unde Ambrosius dicit de Abraham quod <i>prophetavit quod | |
| 1106 ignorabat. Ipse enim solus disponebat redire, immolato filio, sed | |
| 1107 dominus per os eius locutus est quod parabat</i>. Unde patet quod | |
| 53 | 1108 neuter simulavit.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 ad 2"><a name="43691"><span class="ref">[43691] IIª-IIae q. 111 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1109 dicendum quod Hieronymus large utitur nomine simulationis pro |
| 1110 quacumque fictione. Commutatio autem faciei David fuit fictio | |
| 1111 figuralis, sicut Glossa exponit in titulo illius Psalmi, | |
| 1112 <i>benedicam dominum in omni tempore</i>. Simulationem vero Iehu | |
| 1113 non est necesse excusari a peccato vel mendacio, quia malus fuit, | |
| 1114 utpote ab idololatria Ieroboam non recedens. Commendatur tamen et | |
| 1115 temporaliter remuneratur a Deo, non pro simulatione, sed pro zelo | |
| 53 | 1116 quo destruxit cultum Baal.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 ad 3"><a name="43692"><span class="ref">[43692] IIª-IIae q. 111 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1117 dicendum quod quidam dicunt quod nullus potest se simulare esse |
| 1118 malum, quia per opera bona nullus se simulat malum; si autem opera | |
| 1119 mala faciat, malus est. Sed haec ratio non cogit. Potest enim | |
| 1120 aliquis se simulare malum per opera quae in se non sunt mala, sed | |
| 1121 habent quandam speciem mali. Et tamen ipsa simulatio est mala, tum | |
| 1122 ratione mendacii; tum ratione scandali. Et quamvis per hoc fiat | |
| 1123 malus, non tamen fit malus illa malitia quam simulat. Et quia ipsa | |
| 1124 simulatio secundum se mala est, non ratione eius de quo est; sive | |
| 53 | 1125 sit de bono sive de malo, peccatum est.</p><p title="II-II q. 111 a. 1 ad 4"><a name="43693"><span class="ref">[43693] IIª-IIae q. 111 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1126 dicendum quod sicut aliquis verbo mentitur quando significat quod |
| 1127 non est, non autem quando tacet quod est, quod aliquando licet; ita | |
| 1128 etiam simulatio est quando aliquis per exteriora signa factorum vel | |
| 1129 rerum significat aliquid quod non est, non autem si aliquis | |
| 1130 praetermittat significare quod est. Unde aliquis potest peccatum | |
| 1131 suum occultare absque simulatione. Et secundum hoc intelligendum | |
| 1132 est quod Hieronymus dicit ibidem, quod <i>secundum remedium post | |
| 1133 naufragium est peccatum abscondere</i>, ne scilicet exinde aliis | |
| 53 | 1134 scandalum generetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 111 a. 2 arg. 1"><a name="43694"><span class="ref">[43694] IIª-IIae q. 111 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1135 secundum sic proceditur. Videtur quod hypocrisis non sit idem quod |
| 1136 simulatio. Simulatio enim consistit in quodam factorum mendacio. | |
| 1137 Sed hypocrisis potest esse etiam si aliquis ostendat exterius quae | |
| 1138 interius agit, secundum illud Matth. VI, <i>cum facis eleemosynam, | |
| 1139 noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt</i>. Ergo | |
| 53 | 1140 hypocrisis non est idem simulationi.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 arg. 2"><a name="43695"><span class="ref">[43695] IIª-IIae q. 111 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1141 Praeterea, Gregorius dicit, XXXI Moral., <i>sunt nonnulli qui et |
| 1142 sanctitatis habitum tenent, et perfectionis meritum exequi non | |
| 1143 valent. Hos nequaquam credendum est in hypocritarum numerum | |
| 1144 currere, quia aliud est infirmitate, aliud malitia peccare</i>. Sed | |
| 1145 illi qui tenent habitum sanctitatis et meritum perfectionis non | |
| 1146 exequuntur, sunt simulatores, quia exterior habitus sanctitatis | |
| 1147 opera perfectionis significat. Non ergo simulatio est idem quod | |
| 53 | 1148 hypocrisis.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 arg. 3"><a name="43696"><span class="ref">[43696] IIª-IIae q. 111 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1149 Praeterea, hypocrisis in sola intentione consistit, dicit enim |
| 1150 dominus de hypocritis, Matth. XXIII, quod <i>omnia opera sua | |
| 1151 faciunt ut ab hominibus videantur</i>; et Gregorius dicit, XXXI | |
| 1152 Moral., quod <i>nunquam quid agant, sed quomodo de actione qualibet | |
| 1153 hominibus possint placere, considerant</i>. Sed simulatio non | |
| 1154 consistit in sola intentione, sed in exteriori operatione, unde | |
| 1155 super illud Iob XXXVI, simulatores et callidi provocant iram Dei, | |
| 1156 dicit Glossa quod <i>simulator aliud simulat, aliud agit, | |
| 1157 castitatem praefert, et lasciviam sequitur; ostentat paupertatem, | |
| 1158 et marsupium replet</i>. Ergo hypocrisis non est idem quod | |
| 53 | 1159 simulatio.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 s. c."><a name="43697"><span class="ref">[43697] IIª-IIae q. 111 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1160 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>hypocrita Graeco |
| 1161 sermone in Latino simulator interpretatur, qui, dum intus malus | |
| 1162 sit, bonum se palam ostendit, hypo enim falsum, crisis iudicium | |
| 53 | 1163 interpretatur</i>.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 co."><a name="43698"><span class="ref">[43698] IIª-IIae q. 111 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1164 dicendum quod, sicut Isidorus dicit, ibidem, <i>nomen hypocritae |
| 1165 tractum est a specie eorum qui in spectaculis contecta facie | |
| 1166 incedunt, distinguentes vultum vario colore ut ad personae quam | |
| 1167 simulant colorem perveniant, modo in specie viri, modo in specie | |
| 1168 feminae, ut in ludis populum fallant</i>. Unde Augustinus dicit, in | |
| 1169 libro de Serm. Dom. in monte, quod <i>sicut hypocritae simulatores | |
| 1170 personarum aliarum, agunt partes illius quod non sunt (non enim qui | |
| 1171 agit partes Agamemnonis, vere ipse est, sed simulat eum); sic in | |
| 1172 Ecclesiis et in omni vita humana quisquis se vult videri quod non | |
| 1173 est, hypocrita est, simulat enim se iustum, non exhibet</i>. Sic | |
| 1174 dicendum est quod hypocrisis simulatio est, non autem omnis | |
| 1175 simulatio, sed solum illa qua quis simulat personam alterius; sicut | |
| 53 | 1176 cum peccator simulat personam iusti.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 ad 1"><a name="43699"><span class="ref">[43699] IIª-IIae q. 111 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1177 ergo dicendum quod opus exterius naturaliter significat |
| 1178 intentionem. Quando ergo aliquis per bona opera quae facit, ex suo | |
| 1179 genere ad Dei servitium pertinentia, non quaerit Deo placere, sed | |
| 1180 hominibus, simulat rectam intentionem, quam non habet. Unde | |
| 1181 Gregorius dicit, XXXI Moral., quod <i>hypocritae per causas Dei | |
| 1182 intentioni deserviunt saeculi, quia per ipsa quoque quae se agere | |
| 1183 sancta ostendunt, non conversionem quaerunt hominum, sed auras | |
| 1184 favorum</i>. Et ita simulant mendaciter intentionem rectam, quam | |
| 1185 non habent, quamvis non simulent aliquod rectum opus quod non | |
| 53 | 1186 agant.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 ad 2"><a name="43700"><span class="ref">[43700] IIª-IIae q. 111 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1187 dicendum quod habitus sanctitatis, puta religionis vel clericatus, |
| 1188 significat statum quo quis obligatur ad opera perfectionis. Et ideo | |
| 1189 cum quis habitum sanctitatis assumit intendens se ad statum | |
| 1190 perfectionis transferre, si per infirmitatem deficiat, non est | |
| 1191 simulator vel hypocrita, quia non tenetur manifestare suum peccatum | |
| 1192 sanctitatis habitum deponendo. Si autem ad hoc sanctitatis habitum | |
| 1193 assumeret ut se iustum ostentaret, esset hypocrita et | |
| 53 | 1194 simulator.</p><p title="II-II q. 111 a. 2 ad 3"><a name="43701"><span class="ref">[43701] IIª-IIae q. 111 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1195 dicendum quod in simulatione, sicut in mendacio, duo sunt, unum |
| 1196 quidem sicut signum, et aliud sicut signatum. Mala ergo intentio in | |
| 1197 hypocrisi consideratur sicut signatum, quod non respondet signo. | |
| 1198 Exteriora autem vel verba vel opera, vel quaecumque sensibilia, | |
| 53 | 1199 considerantur in omni simulatione et mendacio sicut signa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 111 a. 3 arg. 1"><a name="43702"><span class="ref">[43702] IIª-IIae q. 111 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1200 tertium sic proceditur. Videtur quod hypocrisis non opponatur |
| 1201 virtuti veritatis. In simulatione enim sive hypocrisi est signum et | |
| 1202 signatum. Sed quantum ad utrumque, non videtur opponi alicui | |
| 1203 speciali virtuti, hypocrita enim simulat quamcumque virtutem; et | |
| 1204 etiam per quaecumque virtutis opera, puta per ieiunium, orationem | |
| 1205 et eleemosynam, ut habetur Matth. VI. Ergo hypocrisis non opponitur | |
| 53 | 1206 specialiter virtuti veritatis.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 arg. 2"><a name="43703"><span class="ref">[43703] IIª-IIae q. 111 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1207 Praeterea, omnis simulatio ex aliquo dolo procedere videtur, unde |
| 1208 et simplicitati opponitur. Dolus autem opponitur prudentiae, ut | |
| 1209 supra habitum est. Ergo hypocrisis, quae est simulatio. Non | |
| 53 | 1210 opponitur veritati, sed magis prudentiae vel simplicitati.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 arg. 3"><a name="43704"><span class="ref">[43704] IIª-IIae q. 111 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1211 Praeterea, species moralium considerantur ex fine. Sed finis |
| 1212 hypocrisis est acquisitio lucri vel inanis gloriae, unde super | |
| 1213 illud Iob XXVII, quae est spes hypocritae, si avare rapiat etc., | |
| 1214 dicit Glossa, <i>hypocrita, qui Latine dicitur simulator, avarus | |
| 1215 raptor est, qui dum inique agens desiderat de sanctitate venerari, | |
| 1216 laudem vitae rapit alienae</i>. Cum ergo avaritia, vel inanis | |
| 1217 gloria, non directe opponatur veritati, videtur quod nec simulatio | |
| 53 | 1218 sive hypocrisis.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 s. c."><a name="43705"><span class="ref">[43705] IIª-IIae q. 111 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1219 est quia omnis simulatio est mendacium quoddam, ut dictum est. |
| 1220 Mendacium autem directe opponitur veritati. Ergo et simulatio sive | |
| 53 | 1221 hypocrisis.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 co."><a name="43706"><span class="ref">[43706] IIª-IIae q. 111 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1222 dicendum quod, secundum philosophum, in X Metaphys., contrarietas |
| 1223 est oppositio secundum formam, a qua scilicet res speciem habet. Et | |
| 1224 ideo dicendum est quod simulatio sive hypocrisis potest opponi | |
| 1225 alicui virtuti dupliciter, uno modo, directe; et alio modo, | |
| 1226 indirecte. Directa quidem oppositio eius sive contrarietas est | |
| 1227 attendenda secundum ipsam speciem actus, quae accipitur secundum | |
| 1228 proprium obiectum. Unde cum hypocrisis sit quaedam simulatio qua | |
| 1229 quis simulat se habere personam quam non habet, ut dictum est, | |
| 1230 consequens est quod directe opponatur veritati, <i>per quam aliquis | |
| 1231 exhibet se talem vita et sermone qualis est</i>, ut dicitur in IV | |
| 1232 Ethic. Indirecta autem oppositio vel contrarietas hypocrisis potest | |
| 1233 attendi secundum quodcumque accidens, puta secundum aliquem finem | |
| 1234 remotum, vel secundum aliquod instrumentum actus, vel quodcumque | |
| 53 | 1235 aliud huiusmodi.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 ad 1"><a name="43707"><span class="ref">[43707] IIª-IIae q. 111 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1236 ergo dicendum quod hypocrita simulans aliquam virtutem, assumit eam |
| 1237 ut finem non quidem secundum existentiam, quasi volens eam habere; | |
| 1238 sed secundum apparentiam, quasi volens videri eam habere. Ex quo | |
| 1239 non habet quod opponatur illi virtuti, sed quod opponatur veritati, | |
| 1240 inquantum vult decipere homines circa illam virtutem. Opera autem | |
| 1241 illius virtutis non assumit quasi per se intenta, sed | |
| 1242 instrumentaliter, quasi signa illius virtutis. Unde ex hoc non | |
| 53 | 1243 habet directam oppositionem ad illam virtutem.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 ad 2"><a name="43708"><span class="ref">[43708] IIª-IIae q. 111 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1244 dicendum quod, sicut supra dictum est, prudentiae directe opponitur |
| 1245 astutia, ad quam pertinet adinvenire quasdam vias apparentes et non | |
| 1246 existentes ad propositum consequendum. Executio autem astutiae est | |
| 1247 proprie per dolum in verbis, per fraudem autem in factis. Et sicut | |
| 1248 astutia se habet ad prudentiam, ita dolus et fraus ad | |
| 1249 simplicitatem. Dolus autem vel fraus ordinatur ad decipiendum | |
| 1250 principaliter, et quandoque secundario ad nocendum. Unde ad | |
| 1251 simplicitatem pertinet directe se praeservare a deceptione. Et | |
| 1252 secundum hoc, ut supra dictum est, virtus simplicitatis est eadem | |
| 1253 virtuti veritatis, sed differt sola ratione, quia veritas dicitur | |
| 1254 secundum quod signa concordant signatis; simplicitas autem dicitur | |
| 1255 secundum quod non tendit in diversa, ut scilicet aliud intendat | |
| 53 | 1256 interius, aliud praetendat exterius.</p><p title="II-II q. 111 a. 3 ad 3"><a name="43709"><span class="ref">[43709] IIª-IIae q. 111 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1257 dicendum quod lucrum vel gloria est finis remotus simulatoris, |
| 1258 sicut et mendacis. Unde ex hoc fine speciem non sortitur, sed ex | |
| 1259 fine proximo, qui est ostendere se alium quam sit. Unde quandoque | |
| 1260 contingit quod aliquis fingit de se magna, nullius alterius gratia, | |
| 1261 sed sola libidine simulandi, sicut philosophus dicit, in IV Ethic., | |
| 53 | 1262 et sicut etiam supra de mendacio dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 111 a. 4 arg. 1"><a name="43710"><span class="ref">[43710] IIª-IIae q. 111 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1263 quartum sic proceditur. Videtur quod hypocrisis semper sit peccatum |
| 1264 mortale. Dicit enim Hieronymus, Isaiae XVI, in Glossa, quod <i>in | |
| 1265 comparatione duorum malorum, levius est aperte peccare quam | |
| 1266 sanctitatem simulare</i>. Et super illud Iob I, sicut autem domino | |
| 1267 placuit etc., dicit Glossa <i>quod simulata aequitas non est | |
| 1268 aequitas, sed duplicatum peccatum</i>. Et super illud Thren. IV, | |
| 1269 <i>maior effecta est iniquitas populi mei peccato Sodomorum</i>, | |
| 1270 dicit Glossa, <i>scelera animae planguntur quae in hypocrisim | |
| 1271 labitur, cuius maior est iniquitas peccato Sodomorum</i>. Peccata | |
| 1272 autem Sodomorum sunt peccata mortalia. Ergo et hypocrisis semper | |
| 53 | 1273 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 arg. 2"><a name="43711"><span class="ref">[43711] IIª-IIae q. 111 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1274 Praeterea, Gregorius dicit, XXXI Moral., quod hypocritae ex malitia |
| 1275 peccant. Sed hoc est gravissimum, quod pertinet ad peccatum in | |
| 53 | 1276 spiritum sanctum. Ergo hypocrita semper mortaliter peccat.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 arg. 3"><a name="43712"><span class="ref">[43712] IIª-IIae q. 111 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1277 Praeterea, nullus meretur iram Dei et exclusionem a Dei visione |
| 1278 nisi propter peccatum mortale. Sed per hypocrisim aliquis meretur | |
| 1279 iram Dei, secundum illud Iob XXXVI, <i>simulatores et callidi | |
| 1280 provocant iram Dei</i>. Excluditur etiam hypocrita a visione Dei, | |
| 1281 secundum illud Iob XIII, <i>non veniet in conspectu eius omnis | |
| 53 | 1282 hypocrita</i>. Ergo hypocrisis semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 s. c. 1"><a name="43713"><span class="ref">[43713] IIª-IIae q. 111 a. 4 s. c. 1</span></a> Sed |
| 28 | 1283 contra est quia hypocrisis est mendacium operis, cum sit simulatio |
| 1284 quaedam. Non autem omne mendacium oris est peccatum mortale. Ergo | |
| 53 | 1285 nec omnis hypocrisis.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 s. c. 2"><a name="43714"><span class="ref">[43714] IIª-IIae q. 111 a. 4 s. c. 2</span></a> |
| 28 | 1286 Praeterea, intentio hypocritae est ad hoc quod videatur bonus. Sed |
| 1287 hoc non opponitur caritati. Ergo hypocrisis non est secundum se | |
| 53 | 1288 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 s. c. 3"><a name="43715"><span class="ref">[43715] IIª-IIae q. 111 a. 4 s. c. 3</span></a> |
| 28 | 1289 Praeterea, hypocrisis nascitur ex inani gloria, ut Gregorius dicit, |
| 1290 XXXI Moral. Sed inanis gloria non semper est peccatum mortale. Ergo | |
| 53 | 1291 neque hypocrisis.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 co."><a name="43716"><span class="ref">[43716] IIª-IIae q. 111 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1292 dicendum quod in hypocrisi duo sunt, scilicet defectus sanctitatis, |
| 1293 et simulatio ipsius. Si ergo hypocrita dicatur ille cuius intentio | |
| 1294 fertur ad utrumque, ut scilicet aliquis non curet sanctitatem | |
| 1295 habere, sed solum sanctus apparere, sicut consuevit accipi in sacra | |
| 1296 Scriptura, sic manifestum est quod est peccatum mortale. Nullus | |
| 1297 enim privatur totaliter sanctitate nisi per peccatum mortale. Si | |
| 1298 autem dicatur hypocrita ille qui intendit simulare sanctitatem, a | |
| 1299 qua deficit per peccatum mortale, tunc, quamvis sit in peccato | |
| 1300 mortali, ex quo privatur sanctitate; non tamen semper ipsa | |
| 1301 simulatio est ei in peccatum mortale, sed quandoque veniale. Quod | |
| 1302 discernendum est ex fine. Qui si repugnat caritati Dei vel proximi, | |
| 1303 erit peccatum mortale, puta cum simulat sanctitatem ut falsam | |
| 1304 doctrinam disseminet, vel ut adipiscatur ecclesiasticam dignitatem | |
| 1305 indignus, vel quaecumque alia temporalia bona in quibus finem | |
| 1306 constituit. Si vero finis intentus non repugnet caritati, erit | |
| 1307 peccatum veniale, puta cum aliquis in ipsa fictione delectatur, de | |
| 1308 quo philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>magis videtur vanus | |
| 1309 quam malus</i>. Eadem enim ratio est de mendacio et simulatione. | |
| 1310 Contingit tamen quandoque quod aliquis simulat perfectionem | |
| 1311 sanctitatis, quae non est de necessitate salutis. Et talis | |
| 1312 simulatio nec semper est peccatum mortale, nec semper est cum | |
| 53 | 1313 peccato mortali.</p><p title="II-II q. 111 a. 4 ad arg."><a name="43717"><span class="ref">[43717] IIª-IIae q. 111 a. 4 ad arg.</span></a> Et per |
| 1314 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q112"><h2>Quaestio 112</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 112 pr."><a name="43718"><span class="ref">[43718] IIª-IIae q. 112 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 1315 considerandum est de iactantia et ironia, quae sunt partes |
| 1316 mendacii, secundum philosophum, in IV Ethic. Primo autem circa | |
| 1317 iactantiam quaeruntur duo. Primo, cui virtuti opponatur. Secundo, | |
| 53 | 1318 utrum sit peccatum mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 112 a. 1 arg. 1"><a name="43719"><span class="ref">[43719] IIª-IIae q. 112 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1319 sic proceditur. Videtur quod iactantia non opponatur virtuti |
| 1320 veritatis. Veritati enim opponitur mendacium. Sed quandoque potest | |
| 1321 esse iactantia etiam sine mendacio, sicut cum aliquis excellentiam | |
| 1322 suam ostentat, dicitur enim Esther I, quod <i>Assuerus fecit grande | |
| 1323 convivium, ut ostenderet divitias gloriae suae ac regni sui, ac | |
| 1324 magnitudinem atque iactantiam potentiae suae</i>. Ergo iactantia | |
| 53 | 1325 non opponitur virtuti veritatis.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 arg. 2"><a name="43720"><span class="ref">[43720] IIª-IIae q. 112 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1326 Praeterea, iactantia ponitur a Gregorio, XXIII Moral., una de |
| 1327 quatuor speciebus superbiae, cum scilicet quis iactat se habere | |
| 1328 quod non habet. Unde dicitur Ierem. XLVIII, <i>audivimus superbiam | |
| 1329 Moab, superbus est valde. Sublimitatem eius et arrogantiam et | |
| 1330 superbiam et altitudinem cordis illius ego scio, ait dominus, | |
| 1331 iactantiam eius, et quod non sit iuxta eam virtus eius</i>. Et XXXI | |
| 1332 Moral., dicit Gregorius quod iactantia oritur ex inani gloria. | |
| 1333 Superbia autem et inanis gloria opponuntur virtuti humilitatis. | |
| 53 | 1334 Ergo iactantia non opponitur veritati, sed humilitati.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 arg. 3"><a name="43721"><span class="ref">[43721] IIª-IIae q. 112 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1335 Praeterea, iactantia ex divitiis causari videtur, unde dicitur Sap. |
| 1336 V, <i>quid nobis profuit superbia? Aut quid divitiarum iactantia | |
| 1337 contulit nobis?</i> Sed superfluitas divitiarum videtur pertinere | |
| 1338 ad peccatum avaritiae, quod opponitur iustitiae vel liberalitati. | |
| 53 | 1339 Non ergo iactantia opponitur veritati.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 s. c."><a name="43722"><span class="ref">[43722] IIª-IIae q. 112 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1340 est quod philosophus, in II et IV Ethic., iactantiam opponit |
| 53 | 1341 veritati.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 co."><a name="43723"><span class="ref">[43723] IIª-IIae q. 112 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1342 dicendum quod iactantia proprie importare videtur quod homo verbis |
| 1343 se extollat, illa enim quae homo vult longe iactare, in altum | |
| 1344 elevat. Tunc autem proprie aliquis se extollit, quando de se supra | |
| 1345 se aliquid dicit. Quod quidem contingit dupliciter. Quandoque enim | |
| 1346 aliquis loquitur de se, non quidem supra id quod in se est, sed | |
| 1347 supra id quod de eo homines opinantur quod apostolus refugiens | |
| 1348 dicit, II ad Cor. XII, <i>parco, ne quis me existimet supra id quod | |
| 1349 videt in me, aut audit aliquid ex me</i>. Alio modo aliquis per | |
| 1350 verba se extollit loquens de se supra id quod in se est secundum | |
| 1351 rei veritatem. Et quia magis est aliquid iudicandum secundum quod | |
| 1352 in se est quam secundum quod est in opinione aliorum, inde est quod | |
| 1353 magis proprie dicitur iactantia quando aliquis effert se supra id | |
| 1354 quod in ipso est, quam quando effert se supra id quod est in | |
| 1355 opinione aliorum, quamvis utroque modo iactantia dici possit. Et | |
| 1356 ideo iactantia proprie dicta opponitur veritati per modum | |
| 53 | 1357 excessus.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 ad 1"><a name="43724"><span class="ref">[43724] IIª-IIae q. 112 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1358 ergo dicendum quod ratio illa procedit de iactantia secundum quod |
| 53 | 1359 excedit opinionem.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 ad 2"><a name="43725"><span class="ref">[43725] IIª-IIae q. 112 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1360 dicendum quod peccatum iactantiae potest considerari dupliciter. |
| 1361 Uno modo, secundum speciem actus. Et sic opponitur veritati, ut | |
| 1362 dictum est. Alio modo, secundum causam suam, ex qua, etsi non | |
| 1363 semper, tamen frequentius accidit. Et sic procedit quidem ex | |
| 1364 superbia sicut ex causa interius motiva et impellente, ex hoc enim | |
| 1365 quod aliquis interius per arrogantiam supra seipsum elevatur, | |
| 1366 sequitur plerumque quod exterius maiora quaedam de se iactet; licet | |
| 1367 quandoque non ex arrogantia, sed ex quadam vanitate aliquis ad | |
| 1368 iactantiam procedat, et in hoc delectetur quia talis est secundum | |
| 1369 habitum. Et ideo arrogantia, per quam aliquis supra seipsum | |
| 1370 extollitur, est superbiae species, non tamen est idem iactantiae, | |
| 1371 sed, ut frequentius, eius causa, et propter hoc Gregorius | |
| 1372 iactantiam ponit inter superbiae species. Tendit autem iactator | |
| 1373 plerumque ad hoc quod gloriam consequatur per suam iactantiam. Et | |
| 1374 ideo, secundum Gregorium, ex inani gloria oritur secundum rationem | |
| 53 | 1375 finis.</p><p title="II-II q. 112 a. 1 ad 3"><a name="43726"><span class="ref">[43726] IIª-IIae q. 112 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1376 dicendum quod opulentia etiam iactantiam causat dupliciter. Uno |
| 1377 modo, occasionaliter, inquantum de divitiis aliquis superbit. Unde | |
| 1378 et signanter, Prov. VIII, opes dicuntur superbae. Alio modo, per | |
| 1379 modum finis, quia, ut dicitur in IV Ethic., aliqui seipsos iactant | |
| 1380 non solum propter gloriam, sed etiam propter lucrum, qui de seipsis | |
| 1381 fingunt ea ex quibus lucrari possint, puta quod sint medici, vel | |
| 53 | 1382 sapientes et divini.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 112 a. 2 arg. 1"><a name="43727"><span class="ref">[43727] IIª-IIae q. 112 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1383 secundum sic proceditur. Videtur quod iactantia sit peccatum |
| 1384 mortale. Dicitur enim Prov. XXVIII, <i>qui se iactat et dilatat, | |
| 1385 iurgia concitat</i>. Sed concitare iurgia est peccatum mortale, | |
| 1386 detestatur enim Deus eos qui seminant discordias, ut habetur Prov. | |
| 53 | 1387 VI. Ergo iactantia est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 arg. 2"><a name="43728"><span class="ref">[43728] IIª-IIae q. 112 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1388 Praeterea, omne quod prohibetur in lege Dei est peccatum mortale. |
| 1389 Sed super illud Eccli. VI, <i>non te extollas in cogitatione | |
| 1390 tua</i>, dicit Glossa, <i>iactantiam et superbiam prohibet</i>. | |
| 53 | 1391 Ergo iactantia est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 arg. 3"><a name="43729"><span class="ref">[43729] IIª-IIae q. 112 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1392 Praeterea, iactantia est mendacium quoddam. Non est autem mendacium |
| 1393 officiosum vel iocosum. Quod patet ex fine mendacii. Quia, ut | |
| 1394 philosophus dicit, in IV Ethic., iactator fingit de se maiora | |
| 1395 existentibus, quandoque nullius gratia, quandoque autem gratia | |
| 1396 gloriae vel honoris, quandoque autem gratia argenti, et sic patet | |
| 1397 quod neque est mendacium iocosum, neque officiosum. Unde | |
| 1398 relinquitur quod semper sit perniciosum. Videtur ergo semper esse | |
| 53 | 1399 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 s. c."><a name="43730"><span class="ref">[43730] IIª-IIae q. 112 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1400 est quod iactantia oritur ex inani gloria, secundum Gregorium, XXXI |
| 1401 Moral. Sed inanis gloria non semper est peccatum mortale, sed | |
| 1402 quandoque veniale, quod vitare est valde perfectorum, dicit enim | |
| 1403 Gregorius quod <i>valde perfectorum est sic ostenso opere auctoris | |
| 1404 gloriam quaerere ut de illata laude privata nesciant exultatione | |
| 53 | 1405 gaudere</i>. Ergo iactantia non semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 co."><a name="43731"><span class="ref">[43731] IIª-IIae q. 112 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1406 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est quod |
| 1407 caritati contrariatur. Dupliciter ergo iactantia considerari | |
| 1408 potest. Uno modo, secundum se, prout est mendacium quoddam. Et sic | |
| 1409 quandoque est peccatum mortale, quandoque veniale. Mortale quidem, | |
| 1410 quando aliquis iactanter de se profert quod est contra gloriam Dei, | |
| 1411 sicut ex persona regis Tyri dicitur Ezech. XXVIII, <i>elevatum est | |
| 1412 cor tuum, et dixisti, Deus ego sum</i>. Vel etiam contra caritatem | |
| 1413 proximi, sicut cum aliquis, iactando seipsum, prorumpit in | |
| 1414 contumelias aliorum; sicut habetur Luc. XVIII de Pharisaeo, qui | |
| 1415 dicebat, <i>non sum sicut ceteri hominum, raptores, iniusti, | |
| 1416 adulteri, velut etiam hic publicanus</i>. Quandoque vero est | |
| 1417 peccatum veniale, quando scilicet aliquis de se talia iactat quae | |
| 1418 neque sunt contra Deum, neque contra proximum. Alio modo potest | |
| 1419 considerari secundum suam causam, scilicet superbiam, vel appetitum | |
| 1420 lucri aut inanis gloriae. Et sic, si procedat ex superbia vel inani | |
| 1421 gloria quae sit peccatum mortale, etiam ipsa iactantia erit | |
| 1422 peccatum mortale. Alioquin erit peccatum veniale. Sed quando | |
| 1423 aliquis prorumpit in iactantiam propter appetitum lucri, hoc | |
| 1424 videtur iam pertinere ad proximi deceptionem et damnum. Et ideo | |
| 1425 talis iactantia magis est peccatum mortale. Unde et philosophus | |
| 1426 dicit, in IV Ethic., quod <i>turpior est qui se iactat causa lucri | |
| 1427 quam qui se iactat causa gloriae vel honoris</i>. Non tamen semper | |
| 1428 est peccatum mortale, quia potest esse tale lucrum ex quo alius non | |
| 53 | 1429 damnificatur.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 ad 1"><a name="43732"><span class="ref">[43732] IIª-IIae q. 112 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1430 ergo dicendum quod ille qui se iactat ad hoc quod iurgia concitet, |
| 1431 peccat mortaliter. Sed quandoque contingit quod iactantia est causa | |
| 1432 iurgiorum non per se, sed per accidens. Unde ex hoc iactantia non | |
| 53 | 1433 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 ad 2"><a name="43733"><span class="ref">[43733] IIª-IIae q. 112 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1434 dicendum quod Glossa illa loquitur de iactantia secundum quod |
| 53 | 1435 procedit ex superbia prohibita, quae est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 112 a. 2 ad 3"><a name="43734"><span class="ref">[43734] IIª-IIae q. 112 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1436 dicendum quod non semper iactantia importat mendacium perniciosum, |
| 1437 sed solum quando est contra caritatem Dei aut proximi, aut secundum | |
| 1438 se aut secundum causam suam. Quod autem aliquis se iactet quasi hoc | |
| 1439 ipso delectatus, est quiddam vanum, ut philosophus dicit. Unde | |
| 1440 reducitur ad mendacium iocosum, nisi forte hoc divinae dilectioni | |
| 1441 praeferret, ut propter hoc Dei praecepta contemneret; sic enim | |
| 1442 esset contra caritatem Dei, in quo solo mens nostra debet quiescere | |
| 1443 sicut in ultimo fine. Videtur autem ad mendacium officiosum | |
| 1444 pertinere cum aliquis ad hoc se iactat ut gloriam vel lucrum | |
| 1445 acquirat, dummodo hoc sit sine damno aliorum; quia hoc iam | |
| 53 | 1446 pertineret ad mendacium perniciosum.</p></div></div><div class="q" id="q113"><h2>Quaestio 113</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 113 pr."><a name="43735"><span class="ref">[43735] IIª-IIae q. 113 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1447 considerandum est de ironia. Circa quam quaeruntur duo. Primo, |
| 1448 utrum ironia sit peccatum. Secundo, de comparatione eius ad | |
| 53 | 1449 iactantiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 113 a. 1 arg. 1"><a name="43736"><span class="ref">[43736] IIª-IIae q. 113 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1450 sic proceditur. Videtur quod ironia, per quam aliquis minora de se |
| 1451 fingit, non sit peccatum. Nullum enim peccatum procedit ex divina | |
| 1452 confortatione. Ex qua procedit quod aliquis de se minora dicat, | |
| 1453 secundum illud Prov. XXX, <i>visio quam locutus est vir cum quo est | |
| 1454 Deus, et qui, Deo secum morante confortatus, ait, stultissimus sum | |
| 1455 virorum</i>. Et Amos VII dicitur, <i>respondit Amos, non sum | |
| 1456 propheta</i>. Ergo ironia, per quam aliquis minora de se dicit, non | |
| 53 | 1457 est peccatum.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 arg. 2"><a name="43737"><span class="ref">[43737] IIª-IIae q. 113 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1458 Praeterea, Gregorius dicit, in epistola ad Augustinum Anglorum |
| 1459 episcopum, <i>bonarum mentium est ibi suas culpas agnoscere ubi | |
| 1460 culpa non est</i>. Sed omne peccatum repugnat bonitati mentis. Ergo | |
| 53 | 1461 ironia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 arg. 3"><a name="43738"><span class="ref">[43738] IIª-IIae q. 113 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1462 Praeterea, fugere superbiam non est peccatum. <i>Sed aliqui minora |
| 1463 de seipsis dicunt fugientes tumidum</i>, ut philosophus dicit, IV | |
| 53 | 1464 Ethic. Ergo ironia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 s. c."><a name="43739"><span class="ref">[43739] IIª-IIae q. 113 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1465 est quod Augustinus dicit, in libro de verbis Apost., <i>cum |
| 1466 humilitatis causa mentiris, si non eras peccator antequam | |
| 53 | 1467 mentireris, mentiendo efficeris</i>.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 co."><a name="43740"><span class="ref">[43740] IIª-IIae q. 113 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1468 dicendum quod hoc quod aliqui minora de se dicant, potest |
| 1469 contingere dupliciter. Uno modo, salva veritate, dum scilicet | |
| 1470 maiora quae sunt in seipsis, reticent; quaedam vero minora detegunt | |
| 1471 et de se proferunt, quae tamen in se esse recognoscunt. Et sic | |
| 1472 minora de se dicere non pertinet ad ironiam, nec est peccatum | |
| 1473 secundum genus suum, nisi per alicuius circumstantiae corruptionem. | |
| 1474 Alio modo aliquis dicit minora a veritate declinans, puta cum | |
| 1475 asserit de se aliquid vile quod in se non recognoscit; aut cum | |
| 1476 negat de se aliquid magnum quod tamen percipit in seipso esse. Et | |
| 53 | 1477 sic pertinet ad ironiam, et est semper peccatum.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 ad 1"><a name="43741"><span class="ref">[43741] IIª-IIae q. 113 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1478 ergo dicendum quod duplex est sapientia, et duplex stultitia. Est |
| 1479 enim quaedam sapientia secundum Deum, quae humanam vel mundanam | |
| 1480 stultitiam habet adiunctam, secundum illud I ad Cor. III, <i>si | |
| 1481 quis inter vos sapiens videtur esse in hoc saeculo, stultus fiat, | |
| 1482 ut sit sapiens</i>. Alia vero est sapientia mundana, quae, ut | |
| 1483 ibidem subditur. Stultitia est apud Deum. Ille ergo qui a Deo | |
| 1484 confortatur. Confitetur se esse stultissimum secundum reputationem | |
| 1485 humanam, quia scilicet mundana contemnit, quae hominum sapientia | |
| 1486 quaerit. Unde et ibidem subditur, et sapientia hominum non est | |
| 1487 mecum, et postea subdit, et novi sanctorum scientiam. Vel potest | |
| 1488 dici sapientia hominum esse quae humana ratione acquiritur, | |
| 1489 sapientia vero sanctorum quae ex divina inspiratione habetur. Amos | |
| 1490 autem negavit se esse prophetam origine, quia scilicet non erat de | |
| 1491 genere prophetarum. Unde et ibidem subdit, nec filius | |
| 53 | 1492 prophetae.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 ad 2"><a name="43742"><span class="ref">[43742] IIª-IIae q. 113 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1493 dicendum quod ad bonitatem mentis pertinet ut homo ad iustitiae |
| 1494 perfectionem tendat. Et ideo in culpam reputat non solum si | |
| 1495 deficiat a communi iustitia, quod vere culpa est, sed etiam si | |
| 1496 deficiat a iustitiae perfectione, quod quandoque culpa non est. Non | |
| 1497 autem culpam dicit quod pro culpa non recognoscit, quod ad ironiae | |
| 53 | 1498 mendacium pertineret.</p><p title="II-II q. 113 a. 1 ad 3"><a name="43743"><span class="ref">[43743] IIª-IIae q. 113 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1499 dicendum quod homo non debet unum peccatum facere ut aliud vitet. |
| 1500 Et ideo non debet mentiri qualitercumque ut vitet superbiam. Unde | |
| 1501 Augustinus dicit, super Ioan., <i>non ita caveatur arrogantia ut | |
| 1502 veritas relinquatur</i>. Et Gregorius dicit quod <i>incaute sunt | |
| 53 | 1503 humiles qui se mentiendo illaqueant</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 113 a. 2 arg. 1"><a name="43744"><span class="ref">[43744] IIª-IIae q. 113 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1504 secundum sic proceditur. Videtur quod ironia non sit minus peccatum |
| 1505 quam iactantia. Utrumque enim est peccatum inquantum declinat a | |
| 1506 veritate, quae est aequalitas quaedam. Sed ab aequalitate non magis | |
| 1507 declinat qui excedit quam qui diminuit. Ergo ironia non est minus | |
| 53 | 1508 peccatum quam iactantia.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 arg. 2"><a name="43745"><span class="ref">[43745] IIª-IIae q. 113 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1509 Praeterea, secundum philosophum, ironia quandoque iactantia est. |
| 1510 Iactantia autem non est ironia. Ergo ironia est gravius peccatum | |
| 53 | 1511 quam iactantia.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 arg. 3"><a name="43746"><span class="ref">[43746] IIª-IIae q. 113 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1512 Praeterea, Prov. XXVI dicitur, <i>quando submiserit vocem suam, ne |
| 1513 credideris ei, quoniam septem nequitiae sunt in corde illius</i>. | |
| 1514 Sed submittere vocem pertinet ad ironiam. Ergo in ea est multiplex | |
| 53 | 1515 nequitia.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 s. c."><a name="43747"><span class="ref">[43747] IIª-IIae q. 113 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1516 est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>irones et minus |
| 53 | 1517 dicentes gratiores secundum mores videntur</i>.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 co."><a name="43748"><span class="ref">[43748] IIª-IIae q. 113 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1518 dicendum quod, sicut supra dictum est, unum mendacium est gravius |
| 1519 altero, quandoque quidem ex materia de qua est, sicut mendacium | |
| 1520 quod fit in doctrina religionis est gravissimum, quandoque autem ex | |
| 1521 motivo ad peccandum, sicut mendacium perniciosum est gravius quam | |
| 1522 officiosum vel iocosum. Ironia autem et iactantia circa idem | |
| 1523 mentiuntur, vel verbis vel quibuscumque exterioribus signis, | |
| 1524 scilicet circa conditionem personae. Unde quantum ad hoc aequalia | |
| 1525 sunt. Sed ut plurimum iactantia ex turpiori motivo procedit, | |
| 1526 scilicet ex appetitu lucri vel honoris, ironia vero ex hoc quod | |
| 1527 fugit, licet inordinate, per elationem aliis gravis esse. Et | |
| 1528 secundum hoc philosophus dicit quod iactantia est gravius peccatum | |
| 1529 quam ironia. Contingit tamen quandoque quod aliquis minora de se | |
| 1530 fingit ex aliquo alio motivo, puta ad dolose decipiendum. Et tunc | |
| 53 | 1531 ironia est gravior.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 ad 1"><a name="43749"><span class="ref">[43749] IIª-IIae q. 113 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1532 ergo dicendum quod ratio illa procedit de ironia et iactantia |
| 1533 secundum quod mendacii gravitas consideratur ex seipso, vel ex | |
| 53 | 1534 materia eius. Sic enim dictum est quod aequalitatem habent.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 ad 2"><a name="43750"><span class="ref">[43750] IIª-IIae q. 113 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1535 dicendum quod duplex est excellentia, una quidem in temporalibus |
| 1536 rebus; alia vero in spiritualibus. Contingit autem quandoque quod | |
| 1537 aliquis per exteriora signa vel per verba praetendit quidem | |
| 1538 defectum in exterioribus rebus, puta per aliquam vestem abiectam | |
| 1539 aut per aliquid huiusmodi, et per hoc ipsum intendit ostentare | |
| 1540 aliquam excellentiam spiritualem, sicut dominus de quibusdam dicit, | |
| 1541 Matth. VI, quod <i>exterminant facies suas ut appareant hominibus | |
| 1542 ieiunantes</i>. Unde isti simul incurrunt vitium ironiae et | |
| 1543 iactantiae (tamen secundum diversa), et propter hoc gravius | |
| 1544 peccant. Unde et philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>et | |
| 1545 superabundantia et valde defectus iactantium est</i>. Propter quod | |
| 1546 et de Augustino legitur quod neque vestes nimis pretiosas, neque | |
| 1547 nimis abiectas habere volebat, quia in utroque homines suam gloriam | |
| 53 | 1548 quaerunt.</p><p title="II-II q. 113 a. 2 ad 3"><a name="43751"><span class="ref">[43751] IIª-IIae q. 113 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1549 dicendum quod, sicut dicitur Eccli. XIX, <i>est qui nequiter se |
| 1550 humiliat, et interiora eius plena sunt dolo</i>. Et secundum hoc, | |
| 1551 Salomon loquitur de eo qui ex dolosa humilitate vocem suam | |
| 53 | 1552 submittit.</p></div></div><div class="q" id="q114"><h2>Quaestio 114</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 114 pr."><a name="43752"><span class="ref">[43752] IIª-IIae q. 114 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1553 considerandum est de amicitia quae affabilitas dicitur; et de |
| 1554 vitiis oppositis, quae sunt adulatio et litigium. Circa amicitiam | |
| 1555 autem seu affabilitatem quaeruntur duo. Primo, utrum sit specialis | |
| 53 | 1556 virtus. Secundo, utrum sit pars iustitiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 114 a. 1 arg. 1"><a name="43753"><span class="ref">[43753] IIª-IIae q. 114 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1557 sic proceditur. Videtur quod amicitia non sit specialis virtus. |
| 1558 Dicit enim philosophus, in VIII Ethic., quod <i>amicitia perfecta | |
| 1559 est quae est propter virtutem</i>. Quaelibet autem virtus est | |
| 1560 amicitiae causa, quia bonum omnibus est amabile, ut Dionysius | |
| 1561 dicit, IV cap. de Div. Nom. Ergo amicitia non est specialis virtus, | |
| 53 | 1562 sed consequens omnem virtutem.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 arg. 2"><a name="43754"><span class="ref">[43754] IIª-IIae q. 114 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1563 Praeterea, philosophus dicit, in IV Ethic., de tali amico, quod |
| 1564 <i>non in amando vel inimicando recipit singula ut oportet</i>. Sed | |
| 1565 quod aliquis signa amicitiae ostendat ad eos quos non amat, videtur | |
| 1566 pertinere ad simulationem, quae repugnat virtuti. Ergo huiusmodi | |
| 53 | 1567 amicitia non est virtus.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 arg. 3"><a name="43755"><span class="ref">[43755] IIª-IIae q. 114 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1568 Praeterea, virtus in medietate constituitur prout sapiens |
| 1569 determinabit, sicut dicitur in II Ethic. Sed Eccle. VII dicitur, | |
| 1570 <i>cor sapientum ubi tristitia, et cor stultorum ubi laetitia</i>, | |
| 1571 unde ad virtuosum pertinet maxime a delectatione sibi cavere, ut | |
| 1572 dicitur II Ethic. <i>Haec autem amicitia per se quidem desiderat | |
| 1573 condelectare, contristare autem reveretur</i>, ut philosophus | |
| 53 | 1574 dicit, in IV Ethic. Ergo huiusmodi amicitia non est virtus.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 s. c."><a name="43756"><span class="ref">[43756] IIª-IIae q. 114 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1575 contra, praecepta legis dantur de actibus virtutum. Sed Eccli. IV |
| 1576 dicitur, <i>congregationi pauperum affabilem te facito</i>. Ergo | |
| 1577 affabilitas, quae hic amicitia dicitur, est quaedam specialis | |
| 53 | 1578 virtus.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 co."><a name="43757"><span class="ref">[43757] IIª-IIae q. 114 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1579 dicendum quod, sicut dictum est, cum virtus ordinetur ad bonum, ubi |
| 1580 occurrit specialis ratio boni, ibi oportet esse specialem rationem | |
| 1581 virtutis. Bonum autem in ordine consistit, sicut supra dictum est. | |
| 1582 Oportet autem hominem convenienter ad alios homines ordinari in | |
| 1583 communi conversatione, tam in factis quam in dictis, ut scilicet ad | |
| 1584 unumquemque se habeat secundum quod decet. Et ideo oportet esse | |
| 1585 quandam specialem virtutem quae hanc convenientiam ordinis | |
| 53 | 1586 observet. Et haec vocatur amicitia sive affabilitas.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 ad 1"><a name="43758"><span class="ref">[43758] IIª-IIae q. 114 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1587 ergo dicendum quod philosophus in libro Ethicorum de duplici |
| 1588 amicitia loquitur. Quarum una consistit principaliter in affectu | |
| 1589 quo unus alium diligit. Et haec potest consequi quamcumque | |
| 1590 virtutem. Quae autem ad hanc amicitiam pertinent, supra de caritate | |
| 1591 dicta sunt. Aliam vero amicitiam ponit quae consistit in solis | |
| 1592 exterioribus verbis vel factis. Quae quidem non habet perfectam | |
| 1593 rationem amicitiae, sed quandam eius similitudinem, inquantum | |
| 1594 scilicet quis decenter se habet ad illos cum quibus | |
| 53 | 1595 conversatur.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 ad 2"><a name="43759"><span class="ref">[43759] IIª-IIae q. 114 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1596 dicendum quod omnis homo naturaliter omni homini est amicus quodam |
| 1597 generali amore, sicut etiam dicitur Eccli. XIII, quod omne animal | |
| 1598 diligit simile sibi. Et hunc amorem repraesentant signa amicitiae | |
| 1599 quae quis exterius ostendit in verbis vel factis etiam extraneis et | |
| 1600 ignotis. Unde non est ibi simulatio. Non enim ostendit eis signa | |
| 1601 perfectae amicitiae, quia non eodem modo se habet familiariter ad | |
| 53 | 1602 extraneos sicut ad eos qui sunt sibi speciali amicitia iuncti.</p><p title="II-II q. 114 a. 1 ad 3"><a name="43760"><span class="ref">[43760] IIª-IIae q. 114 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1603 dicendum quod cor sapientum dicitur esse ubi tristitia non quidem |
| 1604 ut ipse proximo tristitiam inferat, dicit enim apostolus, <i>si | |
| 1605 propter cibum frater tuus contristatur, iam non secundum caritatem | |
| 1606 ambulas</i>, sed ut contristantibus consolationem ferat, secundum | |
| 1607 illud Eccli. VII, <i>non desis plorantibus in consolationem, et cum | |
| 1608 lugentibus ambula</i>. Cor autem stultorum est ubi laetitia, non | |
| 1609 quidem ut ipsi alios laetificent, sed ut ipsi aliorum laetitia | |
| 1610 perfruantur. Pertinet ergo ad sapientem ut condelectationem afferat | |
| 1611 his cum quibus conversatur, non quidem lascivam, quam virtus cavet, | |
| 1612 sed honestam; secundum illud Psalm., <i>ecce quam bonum et quam | |
| 1613 iucundum habitare fratres in unum</i>. Quandoque tamen, propter | |
| 1614 aliquod bonum consequens vel propter aliquod malum excludendum, non | |
| 1615 refugiet virtuosus eos quibus convivit contristare, ut philosophus | |
| 1616 dicit, IV Ethic. Unde et apostolus dicit, II ad Cor. VII, <i>si | |
| 1617 contristavi vos in epistola, non me poenitet</i>, et postea, | |
| 1618 <i>gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis | |
| 1619 ad poenitentiam</i>. Et ideo his qui sunt proni ad peccandum non | |
| 1620 debemus hilarem vultum ostendere ad eos delectandum, ne videamur | |
| 1621 eorum peccato consentire et quodammodo peccandi audaciam | |
| 1622 ministrare. Unde dicitur Eccli. VII, <i>filiae tibi sunt, serva | |
| 1623 corpus illarum, et non ostendas hilarem faciem tuam ad | |
| 53 | 1624 illas</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 114 a. 2 arg. 1"><a name="43761"><span class="ref">[43761] IIª-IIae q. 114 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1625 secundum sic proceditur. Videtur quod huiusmodi amicitia non sit |
| 1626 pars iustitiae. Ad iustitiam enim pertinet reddere debitum alteri. | |
| 1627 Sed hoc non pertinet ad hanc virtutem, sed solum delectabiliter | |
| 53 | 1628 aliis convivere. Ergo huiusmodi virtus non est pars iustitiae.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 arg. 2"><a name="43762"><span class="ref">[43762] IIª-IIae q. 114 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1629 Praeterea, secundum philosophum, in IV Ethic., <i>huiusmodi virtus |
| 1630 consistit circa delectationem vel tristitiam quae est in | |
| 1631 convictu</i>. Sed moderari maximas delectationes pertinet ad | |
| 1632 temperantiam, ut supra habitum est. Ergo haec virtus magis est pars | |
| 53 | 1633 temperantiae quam iustitiae.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 arg. 3"><a name="43763"><span class="ref">[43763] IIª-IIae q. 114 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1634 Praeterea, aequalia inaequalibus exhibere contra iustitiam est, ut |
| 1635 supra habitum est. Sed sicut philosophus dicit, in IV Ethic., | |
| 1636 <i>haec virtus similiter ad ignotos et notos, et consuetos et | |
| 1637 inconsuetos operatur</i>. Ergo haec virtus non est pars iustitiae, | |
| 53 | 1638 sed magis ei contrariatur.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 s. c."><a name="43764"><span class="ref">[43764] IIª-IIae q. 114 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1639 est quod Macrobius ponit amicitiam partem iustitiae.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 co."><a name="43765"><span class="ref">[43765] IIª-IIae q. 114 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1640 dicendum quod haec virtus est pars iustitiae, inquantum adiungitur |
| 1641 ei sicut principali virtuti. Convenit enim cum iustitia in hoc quod | |
| 1642 ad alterum est, sicut et iustitia. Deficit autem a ratione | |
| 1643 iustitiae, quia non habet plenam debiti rationem, prout aliquis | |
| 1644 alteri obligatur vel debito legali, ad cuius solutionem lex cogit, | |
| 1645 vel etiam aliquo debito proveniente ex aliquo beneficio suscepto, | |
| 1646 sed solum attendit quoddam debitum honestatis, quod magis est ex | |
| 1647 parte ipsius virtuosi quam ex parte alterius, ut scilicet faciat | |
| 53 | 1648 alteri quod decet eum facere.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 ad 1"><a name="43766"><span class="ref">[43766] IIª-IIae q. 114 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1649 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, quia homo naturaliter |
| 1650 est animal sociale, debet ex quadam honestate veritatis | |
| 1651 manifestationem aliis hominibus, sine qua societas hominum durare | |
| 1652 non posset. Sicut autem non posset vivere homo in societate sine | |
| 1653 veritate, ita nec sine delectatione, quia sicut philosophus dicit, | |
| 1654 in VIII Ethic., <i>nullus potest per diem morari cum tristi, neque | |
| 1655 cum non delectabili</i>. Et ideo homo tenetur ex quodam debito | |
| 1656 naturali honestatis ut homo aliis delectabiliter convivat, nisi | |
| 1657 propter aliquam causam necesse sit aliquando alios utiliter | |
| 53 | 1658 contristare.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 ad 2"><a name="43767"><span class="ref">[43767] IIª-IIae q. 114 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1659 dicendum quod ad temperantiam pertinet refrenare delectationes |
| 1660 sensibiles. Sed haec virtus consistit circa delectationes in | |
| 1661 convictu, quae ex ratione proveniunt, inquantum unus ad alterum | |
| 1662 decenter se habet. Et has delectationes non oportet refrenare | |
| 53 | 1663 tanquam noxias.</p><p title="II-II q. 114 a. 2 ad 3"><a name="43768"><span class="ref">[43768] IIª-IIae q. 114 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1664 dicendum quod verbum illud philosophi non est intelligendum quod |
| 1665 aliquis eodem modo debeat colloqui et convivere notis et ignotis, | |
| 1666 quia, ut ipse ibidem subdit, <i>non similiter convenit consuetos et | |
| 1667 extraneos curare aut contristare</i>. Sed in hoc attenditur | |
| 53 | 1668 similitudo, quod ad omnes oportet facere quod decet.</p></div></div><div class="q" id="q115"><h2>Quaestio 115</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 115 pr."><a name="43769"><span class="ref">[43769] IIª-IIae q. 115 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1669 considerandum est de vitiis oppositis praedictae virtuti. Et primo, |
| 1670 de adulatione; secundo, de litigio. Circa adulationem quaeruntur | |
| 1671 duo. Primo, utrum adulatio sit peccatum. Secundo, utrum sit | |
| 53 | 1672 peccatum mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 115 a. 1 arg. 1"><a name="43770"><span class="ref">[43770] IIª-IIae q. 115 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1673 sic proceditur. Videtur quod adulatio non sit peccatum. Adulatio |
| 1674 enim consistit in quodam sermone laudis alteri exhibito intentione | |
| 1675 placendi. Sed laudare aliquem non est malum, secundum illud Prov. | |
| 1676 ult., <i>surrexerunt filii eius et beatissimam praedicaverunt, vir | |
| 1677 eius, et laudavit eam</i>. Similiter etiam velle placere aliis non | |
| 1678 est malum, secundum illud I ad Cor. X, <i>per omnia omnibus | |
| 53 | 1679 placeo</i>. Ergo adulatio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 arg. 2"><a name="43771"><span class="ref">[43771] IIª-IIae q. 115 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1680 Praeterea, bono malum est contrarium, et similiter vituperium |
| 1681 laudi. Sed vituperare malum non est peccatum. Ergo neque laudare | |
| 1682 bonum, quod videtur ad adulationem pertinere. Ergo adulatio non est | |
| 53 | 1683 peccatum.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 arg. 3"><a name="43772"><span class="ref">[43772] IIª-IIae q. 115 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1684 Praeterea, adulationi detractio contrariatur. Unde Gregorius dicit |
| 1685 quod remedium contra adulationem est detractio. <i>Sciendum est, | |
| 1686 inquit, quod ne immoderatis laudibus elevemur, plerumque nostri | |
| 1687 rectoris moderamine detractionibus lacerari permittimur, ut quos | |
| 1688 vox laudantis elevat, lingua detrahentis humiliet</i>. Sed | |
| 1689 detractio est malum, ut supra habitum est. Ergo adulatio est | |
| 53 | 1690 bonum.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 s. c."><a name="43773"><span class="ref">[43773] IIª-IIae q. 115 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1691 est quod super illud Ezech. XIII, <i>vae, qui consuunt pulvillos |
| 1692 sub omni cubito manus</i>, dicit Glossa, idest, suavem adulationem. | |
| 53 | 1693 Ergo adulatio est peccatum.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 co."><a name="43774"><span class="ref">[43774] IIª-IIae q. 115 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1694 dicendum quod, sicut supra dictum est, amicitia praedicta, vel |
| 1695 affabilitas, etsi principaliter delectare intendat eos quibus | |
| 1696 convivit, tamen, ubi necesse est propter aliquod bonum exequendum | |
| 1697 vel malum vitandum, non veretur contristare. Si ergo aliquis in | |
| 1698 omnibus velit ad delectationem alteri loqui, excedit modum in | |
| 1699 delectando, et ideo peccat per excessum. Et si quidem hoc faciat | |
| 1700 sola intentione delectandi, vocatur placidus, secundum philosophum, | |
| 1701 si autem hoc faciat intentione alicuius lucri consequendi, vocatur | |
| 1702 blanditor sive adulator. Communiter tamen nomen adulationis solet | |
| 1703 attribui omnibus qui supra debitum modum virtutis volunt alios | |
| 53 | 1704 verbis vel factis delectare in communi conversatione.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 ad 1"><a name="43775"><span class="ref">[43775] IIª-IIae q. 115 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1705 ergo dicendum quod laudare aliquem contingit et bene et male, prout |
| 1706 scilicet debitae circumstantiae vel servantur vel praetermittuntur. | |
| 1707 Si enim aliquis aliquem velit delectare laudando ut ex hoc eum | |
| 1708 consoletur ne in tribulationibus deficiat, vel etiam ut in bono | |
| 1709 proficere studeat, aliis debitis circumstantiis observatis, | |
| 1710 pertinebit hoc ad praedictam virtutem amicitiae. Pertinet autem ad | |
| 1711 adulationem si aliquis velit aliquem laudare in quibus non est | |
| 1712 laudandus, quia forte mala sunt, secundum illud, <i>laudatur | |
| 1713 peccator in desideriis animae suae</i>; vel quia non sunt certa, | |
| 1714 secundum illud Eccli. XXVII, <i>ante sermonem ne laudes virum</i>, | |
| 1715 et iterum Eccli. XI, <i>non laudes virum in specie sua</i>; vel | |
| 1716 etiam si timeri possit ne humana laude ad inanem gloriam | |
| 1717 provocetur, unde dicitur Eccli. XI, <i>ante mortem ne laudes | |
| 1718 hominem</i>. Similiter etiam velle placere hominibus propter | |
| 1719 caritatem nutriendam, et ut in eis homo spiritualiter proficere | |
| 1720 possit, laudabile est. Quod autem aliquis velit placere hominibus | |
| 1721 propter inanem gloriam vel propter lucrum, vel etiam in malis, hoc | |
| 1722 esset peccatum, secundum illud Psalm., <i>Deus dissipavit ossa | |
| 1723 eorum qui hominibus placent</i>. Et apostolus dicit, ad Galat. I, | |
| 53 | 1724 <i>si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem</i>.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 ad 2"><a name="43776"><span class="ref">[43776] IIª-IIae q. 115 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1725 dicendum quod etiam vituperare malum, si non adhibeantur debitae |
| 53 | 1726 circumstantiae, est vitiosum. Et similiter laudare bonum.</p><p title="II-II q. 115 a. 1 ad 3"><a name="43777"><span class="ref">[43777] IIª-IIae q. 115 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1727 dicendum quod nihil prohibet duo vitia esse contraria. Et ideo |
| 1728 sicut detractio est malum, ita et adulatio. Quae ei contrariatur | |
| 1729 quantum ad ea quae dicuntur, non autem directe quantum ad finem, | |
| 1730 quia adulator quaerit delectationem eius cui adulatur; detractor | |
| 1731 autem non quaerit eius contristationem, cum aliquando occulte | |
| 53 | 1732 detrahat, sed magis quaerit eius infamiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 115 a. 2 arg. 1"><a name="43778"><span class="ref">[43778] IIª-IIae q. 115 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1733 secundum sic proceditur. Videtur quod adulatio sit peccatum |
| 1734 mortale. Quia secundum Augustinum, in Enchirid., malum dicitur quia | |
| 1735 nocet. Sed adulatio maxime nocet, secundum illud Psalm., <i>quoniam | |
| 1736 laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus | |
| 1737 benedicitur, exacerbavit dominum peccator</i>. Et Hieronymus dicit | |
| 1738 quod nihil est quod tam facile corrumpat mentes hominum quam | |
| 1739 adulatio. Et super illud Psalm., <i>convertantur statim | |
| 1740 erubescentes</i>, dicit Glossa, <i>plus nocet lingua adulatoris | |
| 1741 quam gladius persecutoris</i>. Ergo adulatio est gravissimum | |
| 53 | 1742 peccatum.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 arg. 2"><a name="43779"><span class="ref">[43779] IIª-IIae q. 115 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1743 Praeterea, quicumque verbis alii nocet, non minus nocet sibi quam |
| 1744 aliis, unde dicitur in Psalm., gladius eorum intret in corda | |
| 1745 ipsorum. Sed ille qui alteri adulatur, inducit eum ad peccandum | |
| 1746 mortaliter, unde super illud Psalm., oleum peccatoris non impinguet | |
| 1747 caput meum, dicit Glossa, <i>falsa laus adulatoris mentes a rigore | |
| 1748 veritatis emollit ad noxia</i>. Ergo multo magis adulator in se | |
| 53 | 1749 mortaliter peccat.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 arg. 3"><a name="43780"><span class="ref">[43780] IIª-IIae q. 115 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1750 Praeterea, in decretis scribitur, dist. XLVI, <i>clericus qui |
| 1751 adulationibus et proditionibus vacare deprehenditur, degradetur ab | |
| 1752 officio</i>. Sed talis poena non infligitur nisi pro peccato | |
| 53 | 1753 mortali. Ergo adulatio est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 s. c."><a name="43781"><span class="ref">[43781] IIª-IIae q. 115 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1754 est quod Augustinus, in Serm. de Purgat., inter peccata minuta |
| 1755 numerat, si quis cuiquam maiori personae, <i>aut ex voluntate aut | |
| 53 | 1756 ex necessitate, adulari voluerit</i>.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 co."><a name="43782"><span class="ref">[43782] IIª-IIae q. 115 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1757 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est quod |
| 1758 contrariatur caritati. Adulatio autem quandoque quidem caritati | |
| 1759 contrariatur, quandoque autem non. Contrariatur siquidem caritati | |
| 1760 tripliciter. Uno modo, ratione ipsius materiae, puta cum aliquis | |
| 1761 laudat alicuius peccatum. Hoc enim contrariatur dilectioni Dei, | |
| 1762 contra cuius iustitiam homo loquitur, et contra dilectionem | |
| 1763 proximi, quem in peccato fovet. Unde est peccatum mortale, secundum | |
| 1764 illud Isaiae V, <i>vae, qui dicunt malum bonum</i>. Alio modo, | |
| 1765 ratione intentionis, puta cum aliquis adulatur alicui ad hoc quod | |
| 1766 fraudulenter ei noceat, vel corporaliter vel spiritualiter. Et hoc | |
| 1767 etiam est peccatum mortale. Et de hoc habetur Prov. XXVII, | |
| 1768 <i>meliora sunt vulnera diligentis quam fraudulenta odientis | |
| 1769 oscula</i>. Tertio modo, per occasionem, sicut cum laus adulatoris | |
| 1770 fit alteri occasio peccandi, et praeter adulatoris intentionem. Et | |
| 1771 in hoc considerare oportet utrum sit occasio data vel accepta, et | |
| 1772 qualis ruina subsequatur, sicut potest patere ex his quae supra de | |
| 1773 scandalo dicta sunt. Si autem aliquis ex sola aviditate delectandi | |
| 1774 alios, vel etiam ad evitandum aliquod malum vel consequendum | |
| 1775 aliquid in necessitate, alicui adulatus fuerit, non est contra | |
| 53 | 1776 caritatem. Unde non est peccatum mortale, sed veniale.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 ad 1"><a name="43783"><span class="ref">[43783] IIª-IIae q. 115 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1777 ergo dicendum quod auctoritates illae loquuntur de adulatore qui |
| 1778 laudat peccatum alicuius. Talis enim adulatio dicitur plus nocere | |
| 1779 quam gladius persecutoris, quia in potioribus bonis nocet, scilicet | |
| 1780 in spiritualibus. Non enim nocet ita efficaciter, quia gladius | |
| 1781 persecutoris effective occidit, quasi sufficiens causa mortis; | |
| 1782 nullus autem potest esse alteri sufficiens causa peccandi, ut ex | |
| 53 | 1783 supra dictis patet.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 ad 2"><a name="43784"><span class="ref">[43784] IIª-IIae q. 115 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1784 dicendum quod ratio illa procedit de eo qui adulatur intentione |
| 1785 nocendi. Ille enim plus nocet sibi quam aliis, quia sibi nocet | |
| 1786 tanquam sufficiens causa peccandi, aliis autem occasionaliter | |
| 53 | 1787 tantum.</p><p title="II-II q. 115 a. 2 ad 3"><a name="43785"><span class="ref">[43785] IIª-IIae q. 115 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1788 dicendum quod auctoritas illa loquitur de eo qui proditorie alteri |
| 53 | 1789 adulatur ut eum decipiat.</p></div></div><div class="q" id="q116"><h2>Quaestio 116</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 116 pr."><a name="43786"><span class="ref">[43786] IIª-IIae q. 116 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1790 considerandum est de litigio. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, |
| 1791 utrum opponatur virtuti amicitiae. Secundo, de comparatione eius ad | |
| 53 | 1792 adulationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 116 a. 1 arg. 1"><a name="43787"><span class="ref">[43787] IIª-IIae q. 116 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1793 sic proceditur. Videtur quod litigium non opponatur virtuti |
| 1794 amicitiae vel affabilitatis. Litigium enim ad discordiam pertinere | |
| 1795 videtur, sicut et contentio. Sed discordia opponitur caritati, | |
| 53 | 1796 sicut dictum est. Ergo et litigium.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 arg. 2"><a name="43788"><span class="ref">[43788] IIª-IIae q. 116 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1797 Praeterea, Prov. XXVI dicitur, <i>homo iracundus incendit |
| 1798 litem</i>. Sed iracundia opponitur mansuetudini. Ergo et lis, sive | |
| 53 | 1799 litigium.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 arg. 3"><a name="43789"><span class="ref">[43789] IIª-IIae q. 116 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1800 Praeterea, Iac. IV dicitur, <i>unde bella et lites in vobis? Nonne |
| 1801 ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris?</i> | |
| 1802 Sed sequi concupiscentias videtur opponi temperantiae. Ergo videtur | |
| 53 | 1803 quod litigium non opponatur amicitiae, sed temperantiae.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 s. c."><a name="43790"><span class="ref">[43790] IIª-IIae q. 116 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1804 est quod philosophus, in IV Ethic., litigium opponit amicitiae.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 co."><a name="43791"><span class="ref">[43791] IIª-IIae q. 116 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1805 dicendum quod proprie litigium in verbis consistit, cum scilicet |
| 1806 unus verbis alterius contradicit. In qua quidem contradictione duo | |
| 1807 possunt attendi. Quandoque enim contingit contradictio propter | |
| 1808 personam dicentis cui contradicens consentire recusat propter | |
| 1809 defectum amoris animos unientis. Et hoc videtur ad discordiam | |
| 1810 pertinere, caritati contrariam. Quandoque vero contradictio oritur | |
| 1811 ratione personae quam aliquis contristare non veretur. Et sic fit | |
| 1812 litigium, quod praedictae amicitiae vel affabilitati opponitur, ad | |
| 1813 quam pertinet delectabiliter aliis convivere. Unde philosophus | |
| 1814 dicit, in IV Ethic., quod <i>illi qui ad omnia contrariantur causa | |
| 1815 eius quod est contristare, neque quodcumque curantes, discoli et | |
| 53 | 1816 litigiosi vocantur</i>.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 ad 1"><a name="43792"><span class="ref">[43792] IIª-IIae q. 116 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1817 ergo dicendum quod contentio magis proprie pertinet ad |
| 1818 contradictionem discordiae, litigium autem ad contradictionem quae | |
| 53 | 1819 fit intentione contristandi.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 ad 2"><a name="43793"><span class="ref">[43793] IIª-IIae q. 116 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1820 dicendum quod directa oppositio vitiorum ad virtutes non attenditur |
| 1821 secundum causas, cum contingat unum vitium ex diversis causis | |
| 1822 oriri, sed attenditur secundum speciem actus. Licet autem quandoque | |
| 1823 litigium ex ira oriatur, potest tamen ex multis aliis causis oriri. | |
| 53 | 1824 Unde non oportet quod directe opponatur mansuetudini.</p><p title="II-II q. 116 a. 1 ad 3"><a name="43794"><span class="ref">[43794] IIª-IIae q. 116 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1825 dicendum quod Iacobus loquitur ibi de concupiscentia secundum quod |
| 1826 est generale malum, ex quo omnia vitia oriuntur, prout dicit Glossa | |
| 1827 Rom. VII, <i>bona est lex, quae, dum concupiscentiam prohibet, omne | |
| 53 | 1828 malum prohibet</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 116 a. 2 arg. 1"><a name="43795"><span class="ref">[43795] IIª-IIae q. 116 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1829 secundum sic proceditur. Videtur quod litigium sit minus peccatum |
| 1830 quam contrarium vitium, scilicet placiditatis vel adulationis. | |
| 1831 Quanto enim aliquod peccatum plus nocet, tanto peius esse videtur. | |
| 1832 Sed adulatio plus nocet quam litigium, dicitur enim Isaiae III, | |
| 1833 <i>popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et viam | |
| 1834 gressuum tuorum dissipant</i>. Ergo adulatio est gravius peccatum | |
| 53 | 1835 quam litigium.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 arg. 2"><a name="43796"><span class="ref">[43796] IIª-IIae q. 116 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1836 Praeterea, in adulatione videtur esse quaedam dolositas, quia aliud |
| 1837 adulator dicit ore, aliud habet in corde. Litigiosus autem caret | |
| 1838 dolo, quia manifeste contradicit. Ille autem qui cum dolo peccat, | |
| 1839 turpior est, ut philosophus dicit, in VII Ethic. Ergo gravius | |
| 53 | 1840 peccatum est adulatio quam litigium.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 arg. 3"><a name="43797"><span class="ref">[43797] IIª-IIae q. 116 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1841 Praeterea, verecundia est timor de turpi, ut patet per philosophum, |
| 1842 in IV Ethic. Sed magis verecundatur homo esse adulator quam | |
| 53 | 1843 litigiosus. Ergo litigium est minus peccatum quam adulatio.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 s. c."><a name="43798"><span class="ref">[43798] IIª-IIae q. 116 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1844 est quod tanto aliquod peccatum videtur esse gravius quanto |
| 1845 spirituali statui magis repugnat. Sed litigium magis repugnare | |
| 1846 videtur spirituali, dicitur enim I ad Tim. III, quod <i>oportet | |
| 1847 episcopum non litigiosum esse</i>; et II ad Tim. II, <i>servum | |
| 1848 domini non oportet litigare</i>. Ergo litigium videtur esse gravius | |
| 53 | 1849 peccatum.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 co."><a name="43799"><span class="ref">[43799] IIª-IIae q. 116 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1850 dicendum quod de utroque istorum peccatorum loqui possumus |
| 1851 dupliciter. Uno modo, considerando speciem utriusque peccati. Et | |
| 1852 secundum hoc, tanto aliquod vitium est gravius quanto magis | |
| 1853 repugnat oppositae virtuti. Virtus autem amicitiae principalius | |
| 1854 tendit ad delectandum quam ad contristandum. Et ideo litigiosus, | |
| 1855 qui superabundat in contristando, gravius peccat quam placidus vel | |
| 1856 adulator, qui superabundat in delectando. Alio modo possunt | |
| 1857 considerari secundum aliqua exteriora motiva. Et secundum hoc, | |
| 1858 quandoque adulatio est gravior, puta quando intendit per | |
| 1859 deceptionem indebite honorem vel lucrum acquirere. Quandoque vero | |
| 1860 litigium est gravius, puta quando homo intendit vel veritatem | |
| 53 | 1861 impugnare, vel dicentem in contemptum adducere.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 ad 1"><a name="43800"><span class="ref">[43800] IIª-IIae q. 116 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1862 ergo dicendum quod sicut adulator potest nocere occulte decipiendo, |
| 1863 ita litigiosus potest interdum nocere manifeste impugnando. Gravius | |
| 1864 autem est, ceteris paribus, manifeste alicui nocere, quasi per | |
| 1865 violentiam, quam occulte, unde rapina est gravius peccatum quam | |
| 53 | 1866 furtum, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 ad 2"><a name="43801"><span class="ref">[43801] IIª-IIae q. 116 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1867 dicendum quod non semper in actibus humanis illud est gravius quod |
| 1868 est turpius. Decor enim hominis est ex ratione, et ideo turpiora | |
| 1869 sunt peccata carnalia, quibus caro dominatur rationi, quamvis | |
| 1870 peccata spiritualia sint graviora, quia procedunt ex maiori | |
| 1871 contemptu. Et similiter peccata quae fiunt ex dolo sunt turpiora, | |
| 1872 inquantum videntur ex quadam infirmitate procedere, et ex quadam | |
| 1873 falsitate rationis, cum tamen peccata manifesta quandoque sint ex | |
| 1874 maiori contemptu. Et ideo adulatio, quasi cum dolo existens videtur | |
| 1875 esse turpior, sed litigium, quasi ex maiori contemptu procedens, | |
| 53 | 1876 videtur esse gravius.</p><p title="II-II q. 116 a. 2 ad 3"><a name="43802"><span class="ref">[43802] IIª-IIae q. 116 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1877 dicendum quod, sicut dictum est, verecundia respicit turpitudinem |
| 1878 peccati. Unde non semper magis verecundatur homo de graviori | |
| 1879 peccato, sed de magis turpi peccato. Et inde est quod magis | |
| 1880 verecundatur homo de adulatione quam de litigio, quamvis litigium | |
| 53 | 1881 sit gravius.</p></div></div><div class="q" id="q117"><h2>Quaestio 117</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 117 pr."><a name="43803"><span class="ref">[43803] IIª-IIae q. 117 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1882 considerandum est de liberalitate, et vitiis oppositis, scilicet |
| 1883 avaritia et prodigalitate. Circa liberalitatem quaeruntur sex. | |
| 1884 Primo, utrum liberalitas sit virtus. Secundo, quae sit materia | |
| 1885 eius. Tertio, de actu ipsius. Quarto, utrum magis ad eum pertineat | |
| 1886 dare quam recipere. Quinto, utrum liberalitas sit pars iustitiae. | |
| 53 | 1887 Sexto, de comparatione eius ad alias virtutes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 117 a. 1 arg. 1"><a name="43804"><span class="ref">[43804] IIª-IIae q. 117 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1888 sic proceditur. Videtur quod liberalitas non sit virtus. Nulla enim |
| 1889 virtus contrariatur inclinationi naturali. Inclinatio autem | |
| 1890 naturalis est ad hoc ut aliquis plus sibi quam aliis provideat. | |
| 1891 Cuius contrarium pertinet ad liberalem, quia, ut philosophus dicit, | |
| 1892 in IV Ethic., <i>liberalis est non respicere ad seipsum, ita quod | |
| 53 | 1893 sibi minora derelinquit</i>. Ergo liberalitas non est virtus.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 arg. 2"><a name="43805"><span class="ref">[43805] IIª-IIae q. 117 a. 1 arg. 2</span></a> Item, per |
| 28 | 1894 divitias homo suam vitam sustentat, et ad felicitatem divitiae |
| 1895 organice deserviunt, ut dicitur in I Ethic. Cum igitur omnis virtus | |
| 1896 ordinetur ad felicitatem, videtur quod liberalis non est virtuosus, | |
| 1897 de quo philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>non est acceptivus | |
| 53 | 1898 pecuniae neque custoditivus, sed emissivus</i>.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 arg. 3"><a name="43806"><span class="ref">[43806] IIª-IIae q. 117 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1899 Praeterea, virtutes habent connexionem ad invicem. Sed liberalitas |
| 1900 non videtur connexa aliis virtutibus, multi enim sunt virtuosi qui | |
| 1901 non possunt esse liberales, quia non habent quod dent; multique | |
| 1902 liberaliter dant vel expendunt qui tamen alias sunt vitiosi. Ergo | |
| 53 | 1903 liberalitas non est virtus.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 s. c."><a name="43807"><span class="ref">[43807] IIª-IIae q. 117 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1904 est quod Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>in Evangelio |
| 1905 multas disciplinas accipimus iustae liberalitatis</i>. Sed in | |
| 1906 Evangelio non docentur nisi ea quae ad virtutem pertinent. Ergo | |
| 53 | 1907 liberalitas est virtus.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 co."><a name="43808"><span class="ref">[43808] IIª-IIae q. 117 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1908 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de Lib. Arbit., |
| 1909 <i>bene uti his quibus male uti possumus, pertinet ad virtutem</i>. | |
| 1910 Possumus autem bene et male uti non solum his quae intra nos sunt, | |
| 1911 puta potentiis et passionibus animae, sed etiam his quae extra nos | |
| 1912 sunt, scilicet rebus huius mundi concessis nobis ad sustentationem | |
| 1913 vitae. Et ideo, cum bene uti his rebus pertineat ad liberalitatem, | |
| 53 | 1914 consequens est quod liberalitas virtus sit.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 ad 1"><a name="43809"><span class="ref">[43809] IIª-IIae q. 117 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1915 ergo dicendum quod, sicut Ambrosius et Basilius dicunt, |
| 1916 superabundantia divitiarum datur aliquibus a Deo ut meritum bonae | |
| 1917 dispensationis acquirant. Pauca autem uni sufficiunt. Et ideo | |
| 1918 liberalis plura laudabiliter in alios expendit quam in seipsum. | |
| 1919 Debet autem homo semper magis sibi providere in spiritualibus | |
| 1920 bonis, in quibus unusquisque sibi praecipue subvenire potest. Et | |
| 1921 tamen etiam in temporalibus rebus non pertinet ad liberalem ut sic | |
| 1922 aliis intendat quod omnino se et suos despiciat. Unde Ambrosius | |
| 1923 dicit, in I de Offic., <i>est illa probanda liberalitas ut proximos | |
| 53 | 1924 seminis tui non despicias, si egere cognoscas</i>.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 ad 2"><a name="43810"><span class="ref">[43810] IIª-IIae q. 117 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1925 dicendum quod ad liberalem non pertinet sic divitias emittere ut |
| 1926 non sibi remaneat unde sustentetur, et unde virtutis opera | |
| 1927 exequatur, quibus ad felicitatem pervenitur. Unde philosophus | |
| 1928 dicit, in IV Ethic., quod <i>liberalis curat propria, volens per | |
| 1929 hoc quibusdam sufficere</i>. Et Ambrosius dicit, in libro de | |
| 1930 Offic., quod <i>dominus non vult simul effundi opes, sed | |
| 1931 dispensari. Nisi forte ut Elisaeus boves suos occidit et pavit | |
| 1932 pauperes ex eo quod habuit, ut nulla cura teneretur domestica</i>, | |
| 1933 quod pertinet ad statum perfectionis spiritualis vitae, de quo | |
| 1934 infra dicetur. Et tamen sciendum quod hoc ipsum quod est sua | |
| 1935 liberaliter largiri, inquantum est actus virtutis, ad beatitudinem | |
| 53 | 1936 ordinatur.</p><p title="II-II q. 117 a. 1 ad 3"><a name="43811"><span class="ref">[43811] IIª-IIae q. 117 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1937 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in IV Ethic., illi qui |
| 1938 consumunt multa in intemperantias, non sunt liberales, sed prodigi. | |
| 1939 Et similiter quicumque effundit quae habet propter quaecumque alia | |
| 1940 peccata. Unde et Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>si adiuves eum | |
| 1941 qui possessiones aliorum eripere conatur, non probatur largitas. | |
| 1942 Nec illa perfecta est liberalitas, si iactantiae causa, magis quam | |
| 1943 misericordiae, largiaris</i>. Et ideo illi qui carent aliis | |
| 1944 virtutibus, licet in aliqua mala opera multa expendant, non sunt | |
| 1945 liberales. Nihil etiam prohibet aliquos multa in bonos usus | |
| 1946 expendentes habitum liberalitatis non habere, sicut et aliarum | |
| 1947 virtutum opera faciunt homines antequam habitum virtutis habeant, | |
| 1948 licet non eo modo quo virtuosi, ut supra dictum est. Similiter | |
| 1949 etiam nihil prohibet aliquos virtuosos, licet sint pauperes, esse | |
| 1950 liberales. Unde philosophus dicit, in IV Ethic., secundum | |
| 1951 substantiam, idest facultatem divitiarum, liberalitas dicitur, | |
| 1952 <i>non enim consistit in multitudine datorum, sed in dantis | |
| 1953 habitu</i>. Et Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>effectus | |
| 1954 divitem collationem aut pauperem facit, et pretium rebus | |
| 53 | 1955 imponit</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 117 a. 2 arg. 1"><a name="43812"><span class="ref">[43812] IIª-IIae q. 117 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1956 secundum sic proceditur. Videtur quod liberalitas non sit circa |
| 1957 pecunias. Omnis enim virtus moralis est circa operationes vel | |
| 1958 passiones. Esse autem circa operationes est proprium iustitiae, ut | |
| 1959 dicitur in V Ethic. Ergo, cum liberalitas sit virtus moralis, | |
| 53 | 1960 videtur quod sit circa passiones, et non circa pecunias.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 arg. 2"><a name="43813"><span class="ref">[43813] IIª-IIae q. 117 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1961 Praeterea, ad liberalem pertinet quarumcumque divitiarum usus. Sed |
| 1962 divitiae naturales sunt veriores quam divitiae artificiales, quae | |
| 1963 in pecuniis consistunt, ut patet per philosophum, in I Polit. Ergo | |
| 53 | 1964 liberalitas non est principaliter circa pecunias.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 arg. 3"><a name="43814"><span class="ref">[43814] IIª-IIae q. 117 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1965 Praeterea, diversarum virtutum diversae sunt materiae, quia habitus |
| 1966 distinguuntur secundum obiecta. Sed res exteriores sunt materiae | |
| 1967 iustitiae distributivae et commutativae. Ergo non sunt materia | |
| 53 | 1968 liberalitatis.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 s. c."><a name="43815"><span class="ref">[43815] IIª-IIae q. 117 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1969 est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>liberalitas |
| 53 | 1970 videtur esse medietas quaedam circa pecunias</i>.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 co."><a name="43816"><span class="ref">[43816] IIª-IIae q. 117 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1971 dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., ad liberalem |
| 1972 pertinet emissivum esse. Unde et alio nomine liberalitas largitas | |
| 1973 nominatur, quia quod largum est, non est retentivum, sed est | |
| 1974 emissivum. Et ad hoc idem videtur pertinere etiam liberalitatis | |
| 1975 nomen, cum enim aliquis a se emittit, quodammodo illud a sua | |
| 1976 custodia et dominio liberat, et animum suum ab eius affectu liberum | |
| 1977 esse ostendit. Ea vero quae emittenda sunt ab uno homine in alium, | |
| 1978 sunt bona possessa, quae nomine pecuniae significantur. Et ideo | |
| 53 | 1979 propria materia liberalitatis est pecunia.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 ad 1"><a name="43817"><span class="ref">[43817] IIª-IIae q. 117 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1980 ergo dicendum quod, sicut dictum est, liberalitas non attenditur in |
| 1981 quantitate dati, sed in affectu dantis. Affectus autem dantis | |
| 1982 disponitur secundum passiones amoris et concupiscentiae, et per | |
| 1983 consequens delectationis et tristitiae, ad ea quae dantur. Et ideo | |
| 1984 immediata materia liberalitatis sunt interiores passiones, sed | |
| 53 | 1985 pecunia exterior est obiectum ipsarum passionum.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 ad 2"><a name="43818"><span class="ref">[43818] IIª-IIae q. 117 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1986 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de doctrina |
| 1987 Christ., <i>totum quidquid homines in terra habent, et omnia quorum | |
| 1988 sunt domini, pecunia vocatur, quia antiqui, quae habebant, in | |
| 1989 pecoribus habebant</i>. Et philosophus dicit, in IV Ethic., quod | |
| 1990 <i>pecunias dicimus omnia quorum dignitas numismate | |
| 53 | 1991 mensuratur</i>.</p><p title="II-II q. 117 a. 2 ad 3"><a name="43819"><span class="ref">[43819] IIª-IIae q. 117 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1992 dicendum quod iustitia constituit aequalitatem in istis |
| 1993 exterioribus rebus, non autem ad eam proprie pertinet moderari | |
| 1994 interiores passiones. Unde aliter pecunia est materia | |
| 53 | 1995 liberalitatis, et aliter iustitiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 117 a. 3 arg. 1"><a name="43820"><span class="ref">[43820] IIª-IIae q. 117 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1996 tertium sic proceditur. Videtur quod uti pecunia non sit actus |
| 1997 liberalitatis. Diversarum enim virtutum diversi sunt actus. Sed uti | |
| 1998 pecunia convenit aliis virtutibus, sicut iustitiae et | |
| 53 | 1999 magnificentiae. Non ergo est proprius actus liberalitatis.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 arg. 2"><a name="43821"><span class="ref">[43821] IIª-IIae q. 117 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2000 Praeterea, ad liberalem non solum pertinet dare, sed etiam accipere |
| 2001 et custodire. Sed acceptio et custodia non videtur ad usum pecuniae | |
| 2002 pertinere. Ergo inconvenienter dicitur proprius liberalitatis actus | |
| 53 | 2003 usus pecuniae.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 arg. 3"><a name="43822"><span class="ref">[43822] IIª-IIae q. 117 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2004 Praeterea, usus pecuniae non solum consistit in hoc quod pecunia |
| 2005 detur, sed in hoc quod expendatur. Sed expendere pecuniam refertur | |
| 2006 ad ipsum expendentem, et sic non videtur esse liberalitatis actus, | |
| 2007 dicit enim Seneca, in V de Benefic., <i>non est liberalis aliquis | |
| 2008 ex hoc quod sibi donat</i>. Ergo non quilibet usus pecuniae | |
| 53 | 2009 pertinet ad liberalitatem.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 s. c."><a name="43823"><span class="ref">[43823] IIª-IIae q. 117 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2010 est quod philosophus dicit, in IV Ethic., <i>unoquoque optime |
| 2011 utitur qui habet circa singula virtutem. Divitiis ergo utetur | |
| 2012 optime qui habet circa pecunias virtutem</i>. Iste autem est | |
| 53 | 2013 liberalis. Ergo bonus usus pecuniarum est actus liberalitatis.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 co."><a name="43824"><span class="ref">[43824] IIª-IIae q. 117 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2014 dicendum quod species actus sumitur ex obiecto, ut supra habitum |
| 2015 est. Obiectum autem sive materia liberalitatis est pecunia, et | |
| 2016 quidquid pecunia mensurari potest, ut dictum est. Et quia quaelibet | |
| 2017 virtus convenienter se habet ad suum obiectum, consequens est ut, | |
| 2018 cum liberalitas sit virtus, actus eius sit proportionatus pecuniae. | |
| 2019 Pecunia autem cadit sub ratione bonorum utilium, quia omnia | |
| 2020 exteriora bona ad usum hominis sunt ordinata. Et ideo proprius | |
| 53 | 2021 actus liberalitatis est pecunia vel divitiis uti.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 ad 1"><a name="43825"><span class="ref">[43825] IIª-IIae q. 117 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2022 ergo dicendum quod ad liberalitatem pertinet bene uti divitiis |
| 2023 inquantum huiusmodi, eo quod divitiae sunt propria materia | |
| 2024 liberalitatis. Ad iustitiam autem pertinet uti divitiis secundum | |
| 2025 aliam rationem, scilicet secundum rationem debiti, prout scilicet | |
| 2026 res exterior debetur alteri. Ad magnificentiam etiam pertinet uti | |
| 2027 divitiis secundum quandam specialem rationem, idest secundum quod | |
| 2028 assumuntur in alicuius magni operis expletionem. Unde et | |
| 2029 magnificentia quodammodo se habet ex additione ad liberalitatem, ut | |
| 53 | 2030 infra dicetur.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 ad 2"><a name="43826"><span class="ref">[43826] IIª-IIae q. 117 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2031 dicendum quod ad virtuosum pertinet non solum convenienter uti sua |
| 2032 materia vel instrumento, sed etiam praeparare opportunitates ad | |
| 2033 bene utendum, sicut ad fortitudinem militis pertinet non solum | |
| 2034 exserere gladium in hostes, sed etiam exacuere gladium et in vagina | |
| 2035 conservare. Sic etiam ad liberalitatem pertinet non solum uti | |
| 2036 pecunia, sed etiam eam praeparare et conservare ad idoneum | |
| 53 | 2037 usum.</p><p title="II-II q. 117 a. 3 ad 3"><a name="43827"><span class="ref">[43827] IIª-IIae q. 117 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2038 dicendum quod, sicut dictum est, propinqua materia liberalitatis |
| 2039 sunt interiores passiones secundum quas homo afficitur circa | |
| 2040 pecuniam. Et ideo ad liberalitatem praecipue pertinet ut homo | |
| 2041 propter inordinatam affectionem ad pecuniam non prohibeatur a | |
| 2042 quocumque debito usu eius. Est autem duplex usus pecuniae, unus ad | |
| 2043 seipsum, qui videtur ad sumptus vel expensas pertinere; alius autem | |
| 2044 quo quis utitur ad alios, quod pertinet ad dationes. Et ideo ad | |
| 2045 liberalem pertinet ut neque propter immoderatum amorem pecuniae | |
| 2046 aliquis impediatur a convenientibus expensis, neque a | |
| 2047 convenientibus dationibus. Unde circa dationes et sumptus | |
| 2048 liberalitas consistit, secundum philosophum, in IV Ethic. Verbum | |
| 2049 autem Senecae intelligendum est de liberalitate secundum quod se | |
| 2050 habet ad dationes. Non enim dicitur aliquis liberalis ex hoc quod | |
| 53 | 2051 sibi aliquid donat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 117 a. 4 arg. 1"><a name="43828"><span class="ref">[43828] IIª-IIae q. 117 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2052 quartum sic proceditur. Videtur quod ad liberalem non maxime |
| 2053 pertineat dare. Liberalitas enim a prudentia dirigitur, sicut et | |
| 2054 quaelibet alia moralis virtus. Sed maxime videtur ad prudentiam | |
| 2055 pertinere divitias conservare, unde et philosophus dicit, in IV | |
| 2056 Ethic., quod <i>illi qui non acquisierunt pecuniam, sed susceperunt | |
| 2057 ab aliis acquisitam, liberalius eam expendunt, quia sunt inexperti | |
| 2058 indigentiae</i>. Ergo videtur quod dare non maxime pertineat ad | |
| 53 | 2059 liberalitatem.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 arg. 2"><a name="43829"><span class="ref">[43829] IIª-IIae q. 117 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2060 Praeterea, de hoc quod aliquis maxime intendit, nullus tristatur, |
| 2061 neque ab eo cessat. Sed liberalis quandoque tristatur de his quae | |
| 2062 dedit, neque etiam dat omnibus, ut dicitur in IV Ethic. Ergo ad | |
| 53 | 2063 liberalem non maxime pertinet dare.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 arg. 3"><a name="43830"><span class="ref">[43830] IIª-IIae q. 117 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2064 Praeterea, ad illud implendum quod quis maxime intendit, homo |
| 2065 utitur viis quibus potest. Sed liberalis non est petitivus, ut | |
| 2066 philosophus dicit, in IV Ethic., cum per hoc posset sibi praeparare | |
| 2067 facultatem aliis donandi. Ergo videtur quod maxime non intendat ad | |
| 53 | 2068 dandum.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 arg. 4"><a name="43831"><span class="ref">[43831] IIª-IIae q. 117 a. 4 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2069 Praeterea, magis homo obligatur ad hoc quod provideat sibi quam |
| 2070 aliis. Sed expendendo aliquid providet sibi, dando autem providet | |
| 53 | 2071 aliis. Ergo ad liberalem magis pertinet expendere quam dare.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 s. c."><a name="43832"><span class="ref">[43832] IIª-IIae q. 117 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2072 est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>liberalis est |
| 53 | 2073 superabundare in datione</i>.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 co."><a name="43833"><span class="ref">[43833] IIª-IIae q. 117 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2074 dicendum quod proprium est liberalis uti pecunia. Usus autem |
| 2075 pecuniae est in emissione ipsius, nam acquisitio pecuniae magis | |
| 2076 assimilatur generationi quam usui; custodia vero pecuniae, | |
| 2077 inquantum ordinatur ad facultatem utendi, assimilatur habitui. | |
| 2078 Emissio autem alicuius rei, quanto fit ad aliquid distantius, tanto | |
| 2079 a maiori virtute procedit, sicut patet in his quae proiiciuntur. Et | |
| 2080 ideo ex maiori virtute procedit quod aliquis emittat pecuniam dando | |
| 2081 eam aliis, quam expendendo eam circa seipsum. Proprium autem est | |
| 2082 virtutis ut praecipue tendat in id quod perfectius est, nam virtus | |
| 2083 est perfectio quaedam, ut dicitur in VII Physic. Et ideo liberalis | |
| 53 | 2084 maxime laudatur ex datione.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 ad 1"><a name="43834"><span class="ref">[43834] IIª-IIae q. 117 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2085 ergo dicendum quod ad prudentiam pertinet custodire pecuniam ne |
| 2086 subripiatur aut inutiliter expendatur. Sed utiliter eam expendere | |
| 2087 non est minoris prudentiae quam utiliter eam conservare, sed | |
| 2088 maioris, quia plura sunt attendenda circa usum rei, qui assimilatur | |
| 2089 motui, quam circa conservationem, quae assimilatur quieti. Quod | |
| 2090 autem illi qui susceperunt pecunias ab aliis acquisitas, liberalius | |
| 2091 expendunt, quasi existentes inopiae inexperti, si solum propter | |
| 2092 hanc inexperientiam liberaliter expenderent, non haberent | |
| 2093 liberalitatis virtutem. Sed quandoque huiusmodi inexperientia se | |
| 2094 habet solum sicut tollens impedimentum liberalitatis, ita quod | |
| 2095 promptius liberaliter agant. Timor enim inopiae, ex eius | |
| 2096 experientia procedens, impedit quandoque eos qui acquisiverunt | |
| 2097 pecuniam ne eam consumant liberaliter agendo. Et similiter amor quo | |
| 2098 eam amant tanquam proprium effectum, ut philosophus dicit, in IV | |
| 53 | 2099 Ethic.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 ad 2"><a name="43835"><span class="ref">[43835] IIª-IIae q. 117 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2100 dicendum quod, sicut dictum est, ad liberalitatem pertinet |
| 2101 convenienter uti pecunia, et per consequens convenienter dare, quod | |
| 2102 est quidam pecuniae usus. Quaelibet autem virtus tristatur de | |
| 2103 contrario sui actus, et vitat eius impedimenta. Ei autem quod est | |
| 2104 convenienter dare duo opponuntur, scilicet non dare quod | |
| 2105 convenienter est dandum, et dare aliquid non convenienter. Unde de | |
| 2106 utroque tristatur liberalis, sed de primo magis, quia plus | |
| 2107 opponitur proprio actui. Et ideo etiam non dat omnibus, impediretur | |
| 2108 enim actus eius si quibuslibet daret; non enim haberet unde aliis | |
| 53 | 2109 daret, quibus dare convenit.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 ad 3"><a name="43836"><span class="ref">[43836] IIª-IIae q. 117 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2110 dicendum quod dare et accipere se habent sicut agere et pati. Non |
| 2111 est autem idem principium agendi et patiendi. Unde quia liberalitas | |
| 2112 est principium dationis, non pertinet ad liberalem ut sit promptus | |
| 2113 ad recipiendum, et multo minus ad petendum. Ordinat autem ad dandum | |
| 2114 aliqua secundum liberalitatis convenientiam, scilicet fructus | |
| 2115 propriarum possessionum; quos sollicite procurat, ut eis | |
| 53 | 2116 liberaliter utatur.</p><p title="II-II q. 117 a. 4 ad 4"><a name="43837"><span class="ref">[43837] IIª-IIae q. 117 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2117 dicendum quod ad expendendum in seipsum natura inclinat. Unde hoc |
| 2118 quod pecuniam quis perfundat in alios, pertinet proprie ad | |
| 53 | 2119 virtutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 117 a. 5 arg. 1"><a name="43838"><span class="ref">[43838] IIª-IIae q. 117 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2120 quintum sic proceditur. Videtur quod liberalitas non sit pars |
| 2121 iustitiae. Iustitia enim respicit debitum. Sed quanto aliquid est | |
| 2122 magis debitum, tanto minus liberaliter datur. Ergo liberalitas non | |
| 53 | 2123 est pars iustitiae, sed ei repugnat.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 arg. 2"><a name="43839"><span class="ref">[43839] IIª-IIae q. 117 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2124 Praeterea, iustitia est circa operationes, ut supra habitum est. |
| 2125 Liberalitas autem praecipue est circa amorem et concupiscentiam | |
| 2126 pecuniarum, quae sunt passiones. Ergo magis videtur liberalitas ad | |
| 53 | 2127 temperantiam pertinere quam ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 arg. 3"><a name="43840"><span class="ref">[43840] IIª-IIae q. 117 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2128 Praeterea, ad liberalitatem pertinet praecipue convenienter dare, |
| 2129 ut dictum est. Sed convenienter dare pertinet ad beneficentiam et | |
| 2130 misericordiam, quae pertinent ad caritatem, ut supra dictum est. | |
| 53 | 2131 Ergo liberalitas magis est pars caritatis quam iustitiae.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 s. c."><a name="43841"><span class="ref">[43841] IIª-IIae q. 117 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2132 est quod Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>iustitia ad societatem |
| 2133 generis humani refertur. Societatis enim ratio dividitur in duas | |
| 2134 partes, iustitiam et beneficentiam, quam eandem liberalitatem aut | |
| 2135 benignitatem vocant</i>. Ergo liberalitas ad iustitiam | |
| 53 | 2136 pertinet.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 co."><a name="43842"><span class="ref">[43842] IIª-IIae q. 117 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2137 dicendum quod liberalitas non est species iustitiae, quia iustitia |
| 2138 exhibet alteri quod est eius, liberalitas autem exhibet id quod est | |
| 2139 suum. Habet tamen quandam convenientiam cum iustitia in duobus. | |
| 2140 Primo quidem, quia principaliter est ad alterum, sicut et iustitia. | |
| 2141 Secundo, quia est circa res exteriores, sicut et iustitia, licet | |
| 2142 secundum aliam rationem, ut dictum est. Et ideo liberalitas a | |
| 2143 quibusdam ponitur pars iustitiae, sicut virtus ei annexa ut | |
| 53 | 2144 principali.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 ad 1"><a name="43843"><span class="ref">[43843] IIª-IIae q. 117 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2145 ergo dicendum quod liberalitas, etsi non attendat debitum legale, |
| 2146 quod attendit iustitia, attendit tamen debitum quoddam morale, quod | |
| 2147 attenditur ex quadam ipsius decentia, non ex hoc quod sit alteri | |
| 53 | 2148 obligatus. Unde minimum habet de ratione debiti.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 ad 2"><a name="43844"><span class="ref">[43844] IIª-IIae q. 117 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2149 dicendum quod temperantia est circa concupiscentias corporalium |
| 2150 delectationum. Concupiscentia autem pecuniae, et delectatio, non | |
| 2151 est corporalis, sed magis animalis. Unde liberalitas non pertinet | |
| 53 | 2152 proprie ad temperantiam.</p><p title="II-II q. 117 a. 5 ad 3"><a name="43845"><span class="ref">[43845] IIª-IIae q. 117 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2153 dicendum quod datio benefici et misericordis procedit ex eo quod |
| 2154 homo est aliqualiter affectus circa eum cui dat. Et ideo talis | |
| 2155 datio pertinet ad caritatem sive ad amicitiam. Sed datio | |
| 2156 liberalitatis provenit ex eo quod dans est aliqualiter affectus | |
| 2157 circa pecuniam, dum eam non concupiscit neque amat. Unde etiam non | |
| 2158 solum amicis, sed etiam ignotis dat, quando oportet. Unde non | |
| 2159 pertinet ad caritatem, sed magis ad iustitiam, quae est circa res | |
| 53 | 2160 exteriores.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 117 a. 6 arg. 1"><a name="43846"><span class="ref">[43846] IIª-IIae q. 117 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2161 sic proceditur. Videtur quod liberalitas sit maxima virtutum. Omnis |
| 2162 enim virtus hominis est quaedam similitudo divinae bonitatis. Sed | |
| 2163 per liberalitatem homo maxime assimilatur Deo, <i>qui dat omnibus | |
| 2164 affluenter et non improperat</i>, ut dicitur Iac. Ergo liberalitas | |
| 53 | 2165 est maxima virtutum.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 arg. 2"><a name="43847"><span class="ref">[43847] IIª-IIae q. 117 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2166 Praeterea, secundum Augustinum, in VI de Trin., <i>in his quae non |
| 2167 mole magna sunt, idem est esse maius quod melius</i>. Sed ratio | |
| 2168 bonitatis maxime videtur ad liberalitatem pertinere, quia bonum est | |
| 2169 diffusivum, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Unde et | |
| 2170 Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>iustitia censuram tenet, | |
| 2171 liberalitas bonitatem</i>. Ergo liberalitas est maxima | |
| 53 | 2172 virtutum.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 arg. 3"><a name="43848"><span class="ref">[43848] IIª-IIae q. 117 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2173 Praeterea, homines honorantur et amantur propter virtutem. Sed |
| 2174 Boetius dicit, in libro de Consolat., <i>largitas maxime claros | |
| 2175 facit</i>. Et philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>inter | |
| 2176 virtuosos maxime liberales amantur</i>. Ergo liberalitas est maxima | |
| 53 | 2177 virtutum.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 s. c."><a name="43849"><span class="ref">[43849] IIª-IIae q. 117 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2178 est quod Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>iustitia |
| 2179 excelsior videtur liberalitate, sed liberalitas gratior</i>. | |
| 2180 Philosophus etiam dicit, in I Rhetoric., quod <i>fortes et iusti | |
| 53 | 2181 maxime honorantur, et post eos liberales</i>.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 co."><a name="43850"><span class="ref">[43850] IIª-IIae q. 117 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2182 dicendum quod quaelibet virtus tendit in aliquod bonum. Unde quanto |
| 2183 aliqua virtus in melius bonum tendit, tanto melior est. Liberalitas | |
| 2184 autem tendit in aliquod bonum dupliciter, uno modo, primo et per | |
| 2185 se; alio modo, ex consequenti. Primo quidem et per se tendit ad | |
| 2186 ordinandum propriam affectionem circa pecuniarum possessionem et | |
| 2187 usum. Et sic, secundum hoc, praefertur liberalitati et temperantia, | |
| 2188 quae moderatur concupiscentias et delectationes pertinentes ad | |
| 2189 proprium corpus; et fortitudo et iustitia, quae ordinantur | |
| 2190 quodammodo in bonum commune, una tempore pacis, alia tempore belli; | |
| 2191 et omnibus praeferuntur virtutes quae ordinant in bonum divinum. | |
| 2192 Nam bonum divinum praeeminet cuilibet bono humano; et in bonis | |
| 2193 humanis bonum publicum praeeminet bono privato; in quibus bonum | |
| 2194 corporis praeeminet bono exteriorum rerum. Alio modo ordinatur | |
| 2195 liberalitas ad aliquod bonum ex consequenti. Et secundum hoc, | |
| 2196 liberalitas ordinatur in omnia bona praedicta, ex hoc enim quod | |
| 2197 homo non est amativus pecuniae, sequitur quod de facili utatur ea | |
| 2198 et ad seipsum, et ad utilitatem aliorum, et ad honorem Dei. Et | |
| 2199 secundum hoc, habet quandam excellentiam ex hoc quod utilis est ad | |
| 2200 multa. Quia tamen unumquodque magis iudicatur secundum illud quod | |
| 2201 primo et per se competit ei quam secundum id quod consequenter se | |
| 2202 habet, ideo dicendum est liberalitatem non esse maximam | |
| 53 | 2203 virtutem.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 ad 1"><a name="43851"><span class="ref">[43851] IIª-IIae q. 117 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2204 ergo dicendum quod datio divina provenit ex eo quod amat homines |
| 2205 quibus dat, non autem ex eo quod afficiatur ad ea quae dat. Et ideo | |
| 2206 magis videtur pertinere ad caritatem, quae est maxima virtutum, | |
| 53 | 2207 quam ad liberalitatem.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 ad 2"><a name="43852"><span class="ref">[43852] IIª-IIae q. 117 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2208 dicendum quod quaelibet virtus participat rationem boni quantum ad |
| 2209 emissionem proprii actus. Actus autem quarundam aliarum virtutum | |
| 53 | 2210 meliores sunt pecunia, quam emittit liberalis.</p><p title="II-II q. 117 a. 6 ad 3"><a name="43853"><span class="ref">[43853] IIª-IIae q. 117 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2211 dicendum quod liberales maxime amantur, non quidem amicitia |
| 2212 honesti, quasi sint meliores; sed amicitia utilis, quia sunt | |
| 2213 utiliores in exterioribus bonis, quae communiter homines maxime | |
| 53 | 2214 cupiunt. Et etiam propter eandem causam clari redduntur.</p></div></div><div class="q" id="q118"><h2>Quaestio 118</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 118 pr."><a name="43854"><span class="ref">[43854] IIª-IIae q. 118 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2215 considerandum est de vitiis oppositis liberalitati. Et primo, de |
| 2216 avaritia; secundo, de prodigalitate. Circa primum quaeruntur octo. | |
| 2217 Primo, utrum avaritia sit peccatum. Secundo, utrum sit speciale | |
| 2218 peccatum. Tertio, cui virtuti opponatur. Quarto, utrum sit peccatum | |
| 2219 mortale. Quinto, utrum sit gravissimum peccatorum. Sexto, utrum sit | |
| 2220 peccatum carnale, vel spirituale. Septimo, utrum sit vitium | |
| 53 | 2221 capitale. Octavo, de filiabus eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 118 a. 1 arg. 1"><a name="43855"><span class="ref">[43855] IIª-IIae q. 118 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2222 sic proceditur. Videtur quod avaritia non sit peccatum. Dicitur |
| 2223 enim avaritia quasi aeris aviditas, quia scilicet in appetitu | |
| 2224 pecuniae consistit, per quam omnia exteriora bona intelligi | |
| 2225 possunt. Sed appetere exteriora bona non est peccatum. Naturaliter | |
| 2226 enim homo ea appetit, tum quia naturaliter subiecta sunt homini; | |
| 2227 tum quia per ea vita hominis conservatur, unde et substantia | |
| 53 | 2228 hominis dicuntur. Ergo avaritia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 arg. 2"><a name="43856"><span class="ref">[43856] IIª-IIae q. 118 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2229 Praeterea, omne peccatum aut est in Deum, aut in proximum, aut est |
| 2230 in seipsum, sicut supra habitum est. Sed avaritia non est proprie | |
| 2231 peccatum contra Deum, non enim opponitur neque religioni neque | |
| 2232 virtutibus theologicis, quibus homo ordinatur in Deum. Neque etiam | |
| 2233 est peccatum in seipsum, hoc enim proprie pertinet ad gulam et | |
| 2234 luxuriam, de qua apostolus dicit, I ad Cor. VI, quod <i>qui | |
| 2235 fornicatur in corpus suum peccat</i>. Similiter etiam non videtur | |
| 2236 peccatum esse in proximum, quia per hoc quod homo retinet sua, | |
| 53 | 2237 nulli facit iniuriam. Ergo avaritia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 arg. 3"><a name="43857"><span class="ref">[43857] IIª-IIae q. 118 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2238 Praeterea, ea quae naturaliter adveniunt non sunt peccata. Sed |
| 2239 avaritia naturaliter consequitur senectutem et quemlibet defectum, | |
| 2240 ut philosophus dicit, in IV Ethic. Ergo avaritia non est | |
| 53 | 2241 peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 s. c."><a name="43858"><span class="ref">[43858] IIª-IIae q. 118 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2242 est quod dicitur Heb. ult., <i>sint mores sine avaritia, contenti |
| 53 | 2243 praesentibus</i>.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 co."><a name="43859"><span class="ref">[43859] IIª-IIae q. 118 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2244 dicendum quod in quibuscumque bonum consistit in debita mensura, |
| 2245 necesse est quod per excessum vel diminutionem illius mensurae | |
| 2246 malum proveniat. In omnibus autem quae sunt propter finem, bonum | |
| 2247 consistit in quadam mensura, nam ea quae sunt ad finem necesse est | |
| 2248 commensurari fini, sicut medicina sanitati; ut patet per | |
| 2249 philosophum, in I Polit. Bona autem exteriora habent rationem | |
| 2250 utilium ad finem, sicut dictum est. Unde necesse est quod bonum | |
| 2251 hominis circa ea consistat in quadam mensura, dum scilicet homo | |
| 2252 secundum aliquam mensuram quaerit habere exteriores divitias prout | |
| 2253 sunt necessaria ad vitam eius secundum suam conditionem. Et ideo in | |
| 2254 excessu huius mensurae consistit peccatum, dum scilicet aliquis | |
| 2255 supra debitum modum vult eas vel acquirere vel retinere. Quod | |
| 2256 pertinet ad rationem avaritiae, quae definitur esse immoderatus | |
| 53 | 2257 amor habendi. Unde patet quod avaritia est peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 ad 1"><a name="43860"><span class="ref">[43860] IIª-IIae q. 118 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2258 ergo dicendum quod appetitus rerum exteriorum est homini naturalis |
| 2259 ut eorum quae sunt propter finem. Et ideo intantum vitio caret | |
| 2260 inquantum continetur sub regula sumpta ex ratione finis. Avaritia | |
| 53 | 2261 autem hanc regulam excedit. Et ideo est peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 ad 2"><a name="43861"><span class="ref">[43861] IIª-IIae q. 118 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2262 dicendum quod avaritia potest importare immoderantiam circa res |
| 2263 exteriores dupliciter. Uno modo, immediate, quantum ad acceptionem | |
| 2264 vel conservationem ipsarum, ut scilicet homo plus debito eas | |
| 2265 acquirat vel conservet. Et secundum hoc, est directe peccatum in | |
| 2266 proximum, quia in exterioribus divitiis non potest unus homo | |
| 2267 superabundare nisi alter deficiat, quia bona temporalia non possunt | |
| 2268 simul possideri a multis. Alio modo, potest importare immoderantiam | |
| 2269 circa interiores affectiones quas quis ad divitias habet, puta quod | |
| 2270 immoderate aliquis divitias amet aut desideret, aut delectetur in | |
| 2271 eis. Et sic avaritia est peccatum hominis in seipsum, quia per hoc | |
| 2272 deordinatur eius affectus; licet non deordinetur corpus, sicut per | |
| 2273 vitia carnalia. Ex consequenti autem est peccatum in Deum, sicut et | |
| 2274 omnia peccata mortalia, inquantum homo propter bonum temporale | |
| 53 | 2275 contemnit aeternum.</p><p title="II-II q. 118 a. 1 ad 3"><a name="43862"><span class="ref">[43862] IIª-IIae q. 118 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2276 dicendum quod inclinationes naturales sunt regulandae secundum |
| 2277 rationem, quae principatum tenet in natura humana. Et ideo quamvis | |
| 2278 senes, propter naturae defectum, avidius exteriorum rerum inquirant | |
| 2279 subsidia, sicut et omnis indigens quaerit suae indigentiae | |
| 2280 supplementum; non tamen a peccato excusantur, si debitam rationis | |
| 53 | 2281 mensuram circa divitias excedant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 118 a. 2 arg. 1"><a name="43863"><span class="ref">[43863] IIª-IIae q. 118 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2282 secundum sic proceditur. Videtur quod avaritia non sit speciale |
| 2283 peccatum. Dicit enim Augustinus, in III de Lib. Arbit., | |
| 2284 <i>avaritia, quae Graece philargyria dicitur, non in solo argento | |
| 2285 vel nummis, sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur, | |
| 2286 intelligenda est</i>. Sed in omni peccato est cupiditas immoderata | |
| 2287 alicuius rei, quia peccatum est, spreto bono incommutabili, bonis | |
| 2288 commutabilibus inhaerere, ut supra habitum est. Ergo avaritia est | |
| 53 | 2289 generale peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 arg. 2"><a name="43864"><span class="ref">[43864] IIª-IIae q. 118 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2290 Praeterea, secundum Isidorum, in libro Etymol., avarus dicitur |
| 2291 quasi avidus aeris, idest pecuniae, unde et in Graeco avaritia | |
| 2292 philargyria nominatur, idest amor argenti. Sed sub argento, per | |
| 2293 quod pecunia significatur, significantur omnia exteriora bona | |
| 2294 quorum pretium potest numismate mensurari, ut supra habitum est. | |
| 2295 Ergo avaritia consistit in appetitu cuiuslibet exterioris rei. Ergo | |
| 53 | 2296 videtur esse generale peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 arg. 3"><a name="43865"><span class="ref">[43865] IIª-IIae q. 118 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2297 Praeterea, super illud Rom. VII, <i>nam concupiscentiam |
| 2298 nesciebam</i> etc., dicit Glossa, <i>bona est lex, quae, dum | |
| 2299 concupiscentiam prohibet, omne malum prohibet</i>. Videtur autem | |
| 2300 lex specialiter prohibere concupiscentiam avaritiae, ubi dicitur, | |
| 2301 Exod. XX, <i>non concupisces rem proximi tui</i>. Ergo | |
| 2302 concupiscentia avaritiae est omne malum. Et ita avaritia est | |
| 53 | 2303 generale peccatum.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 s. c."><a name="43866"><span class="ref">[43866] IIª-IIae q. 118 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2304 est quod Rom. I, avaritia connumeratur inter alia specialia |
| 2305 peccata, ubi dicitur, <i>repletos omni iniquitate, malitia, | |
| 53 | 2306 fornicatione, avaritia,</i> et cetera.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 co."><a name="43867"><span class="ref">[43867] IIª-IIae q. 118 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2307 dicendum quod peccata sortiuntur speciem secundum obiecta, ut supra |
| 2308 habitum est. Obiectum autem peccati est illud bonum in quod tendit | |
| 2309 inordinatus appetitus. Et ideo ubi est specialis ratio boni quod | |
| 2310 inordinate appetitur, ibi est specialis ratio peccati. Alia autem | |
| 2311 est ratio boni utilis, et boni delectabilis. Divitiae autem | |
| 2312 secundum se habent rationem utilis, ea enim ratione appetuntur, | |
| 2313 inquantum in usum hominis cedunt. Et ideo speciale quoddam peccatum | |
| 2314 est avaritia, secundum quod est immoderatus amor habendi | |
| 2315 possessiones, quae nomine pecuniae designantur, ex qua sumitur | |
| 2316 avaritiae nomen. Verum quia verbum habendi secundum primam | |
| 2317 impositionem ad possessiones pertinere videtur, quarum sumus | |
| 2318 totaliter domini; ad multa alia derivatur, sicut dicitur homo | |
| 2319 habere sanitatem, uxorem, vestimentum, et alia huiusmodi, ut patet | |
| 2320 in praedicamentis, per consequens etiam et nomen avaritiae | |
| 2321 ampliatum est ad omnem immoderatum appetitum habendi quamcumque | |
| 2322 rem; sicut Gregorius dicit, in quadam homilia, quod <i>avaritia est | |
| 2323 non solum pecuniae, sed etiam scientiae et altitudinis, cum supra | |
| 2324 modum sublimitas ambitur</i>. Et secundum hoc, avaritia non esset | |
| 2325 peccatum speciale. Et hoc etiam modo loquitur Augustinus de | |
| 53 | 2326 avaritia in auctoritate inducta.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 ad 1"><a name="43868"><span class="ref">[43868] IIª-IIae q. 118 a. 2 ad 1</span></a> Unde patet |
| 2327 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 ad 2"><a name="43869"><span class="ref">[43869] IIª-IIae q. 118 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2328 dicendum quod omnes res exteriores quae veniunt in usum humanae |
| 2329 vitae, nomine pecuniae intelliguntur inquantum habent rationem boni | |
| 2330 utilis. Sunt autem quaedam exteriora bona quae potest aliquis | |
| 2331 pecunia consequi, sicut voluptates et honores et alia huiusmodi, | |
| 2332 quae habent aliam rationem appetibilitatis. Et ideo illorum | |
| 2333 appetitus non proprie dicitur avaritia, secundum quod est vitium | |
| 53 | 2334 speciale.</p><p title="II-II q. 118 a. 2 ad 3"><a name="43870"><span class="ref">[43870] IIª-IIae q. 118 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2335 dicendum quod Glossa illa loquitur de concupiscentia inordinata |
| 2336 cuiuscumque rei. Potest enim intelligi quod per prohibitionem | |
| 2337 concupiscentiae rerum possessarum prohibeatur quarumcumque rerum | |
| 53 | 2338 concupiscentia quae per res possessas acquiri possunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 118 a. 3 arg. 1"><a name="43871"><span class="ref">[43871] IIª-IIae q. 118 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2339 tertium sic proceditur. Videtur quod avaritia non opponatur |
| 2340 liberalitati. Quia super illud Matth. V, <i>beati qui esuriunt et | |
| 2341 sitiunt iustitiam</i>, dicit Chrysostomus quod est duplex iustitia, | |
| 2342 una generalis, et alia specialis, cui opponitur avaritia. Et hoc | |
| 2343 idem philosophus dicit, in V Ethic. Ergo avaritia non opponitur | |
| 53 | 2344 liberalitati.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 arg. 2"><a name="43872"><span class="ref">[43872] IIª-IIae q. 118 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2345 Praeterea, peccatum avaritiae in hoc consistit quod homo |
| 2346 transcendit mensuram in rebus possessis. Sed huiusmodi mensura | |
| 2347 statuitur per iustitiam. Ergo avaritia directe opponitur iustitiae, | |
| 53 | 2348 et non liberalitati.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 arg. 3"><a name="43873"><span class="ref">[43873] IIª-IIae q. 118 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2349 Praeterea, liberalitas est virtus media inter duo vitia contraria, |
| 2350 ut patet per philosophum, in II et IV Ethic. Sed avaritia non habet | |
| 2351 peccatum contrarium oppositum, ut patet per philosophum, in V | |
| 53 | 2352 Ethic. Ergo avaritia non opponitur liberalitati.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 s. c."><a name="43874"><span class="ref">[43874] IIª-IIae q. 118 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2353 est quod, sicut dicitur Eccle. V, <i>avarus non impletur pecunia, |
| 2354 et qui amat divitias fructum non capiet ex eis</i>. Sed non impleri | |
| 2355 pecunia, et inordinate eas amare, est contrarium liberalitati, quae | |
| 2356 in appetitu divitiarum medium tenet. Ergo avaritia opponitur | |
| 53 | 2357 liberalitati.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 co."><a name="43875"><span class="ref">[43875] IIª-IIae q. 118 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2358 dicendum quod avaritia importat immoderantiam quandam circa |
| 2359 divitias dupliciter. Uno modo, immediate circa ipsam acceptionem et | |
| 2360 conservationem divitiarum, inquantum scilicet aliquis acquirit | |
| 2361 pecuniam ultra debitum aliena subripiendo vel retinendo. Et sic | |
| 2362 opponitur iustitiae. Et hoc modo accipitur avaritia Ezech. XXII, | |
| 2363 ubi dicitur, <i>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes | |
| 2364 praedam ad effundendum sanguinem, et avare lucra sectanda</i>. Alio | |
| 2365 modo, importat immoderantiam circa interiores affectiones | |
| 2366 divitiarum, puta cum quis nimis amat vel desiderat divitias, aut | |
| 2367 nimis delectatur in eis, etiam si nolit rapere aliena. Et hoc modo | |
| 2368 avaritia opponitur liberalitati, quae moderatur huiusmodi | |
| 2369 affectiones, ut dictum est. Et sic accipitur avaritia II ad Cor. | |
| 2370 IX, <i>praeparent repromissam benedictionem hanc paratam esse sic | |
| 2371 quasi benedictionem, non quasi avaritiam</i>, Glossa, ut scilicet | |
| 53 | 2372 doleant pro dato, et parum sit quod dent.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 ad 1"><a name="43876"><span class="ref">[43876] IIª-IIae q. 118 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2373 ergo dicendum quod Chrysostomus et philosophus loquuntur de |
| 2374 avaritia primo modo dicta. Avaritiam autem secundo modo dictam | |
| 53 | 2375 nominat philosophus illiberalitatem.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 ad 2"><a name="43877"><span class="ref">[43877] IIª-IIae q. 118 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2376 dicendum quod iustitia proprie statuit mensuram in acceptionibus et |
| 2377 conservationibus divitiarum secundum rationem debiti legalis, ut | |
| 2378 scilicet homo nec accipiat nec retineat alienum. Sed liberalitas | |
| 2379 constituit mensuram rationis principaliter quidem in interioribus | |
| 2380 affectionibus, et per consequens in exteriori acceptione et | |
| 2381 conservatione pecuniarum et emissione earum secundum quod ex | |
| 2382 interiori affectione procedunt, non observando rationem debiti | |
| 2383 legalis, sed debiti moralis, quod attenditur secundum regulam | |
| 53 | 2384 rationis.</p><p title="II-II q. 118 a. 3 ad 3"><a name="43878"><span class="ref">[43878] IIª-IIae q. 118 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2385 dicendum quod avaritia secundum quod opponitur iustitiae, non habet |
| 2386 vitium oppositum, quia avaritia consistit in plus habendo quam | |
| 2387 debeat secundum iustitiam, et huic opponitur minus habere, quod non | |
| 2388 habet rationem culpae, sed poenae. Sed avaritia secundum quod | |
| 53 | 2389 opponitur liberalitati, habet vitium prodigalitatis oppositum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 118 a. 4 arg. 1"><a name="43879"><span class="ref">[43879] IIª-IIae q. 118 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2390 quartum sic proceditur. Videtur quod avaritia semper sit peccatum |
| 2391 mortale. Nullus enim est dignus morte nisi pro peccato mortali. Sed | |
| 2392 propter avaritiam homines digni sunt morte, cum enim apostolus, ad | |
| 2393 Rom. I, praemisisset, repletos omni iniquitate, fornicatione, | |
| 2394 avaritia, subdit, qui talia agunt digni sunt morte. Ergo avaritia | |
| 53 | 2395 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 arg. 2"><a name="43880"><span class="ref">[43880] IIª-IIae q. 118 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2396 Praeterea, minimum in avaritia est quod aliquis inordinate retineat |
| 2397 sua. Sed hoc videtur esse peccatum mortale, dicit enim Basilius, | |
| 2398 <i>est panis famelici quem tu tenes, nudi tunica quam conservas, | |
| 2399 indigentis argentum quod possides. Quocirca tot iniuriaris quot | |
| 2400 exhibere valeres</i>. Sed iniuriari alteri est peccatum mortale, | |
| 2401 quia contrariatur dilectioni proximi. Ergo multo magis omnis alia | |
| 53 | 2402 avaritia est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 arg. 3"><a name="43881"><span class="ref">[43881] IIª-IIae q. 118 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2403 Praeterea, nullus excaecatur spirituali caecitate nisi per peccatum |
| 2404 mortale, quod animam privat lumine gratiae. Sed secundum | |
| 2405 Chrysostomum, tenebra animae est pecuniarum cupido. Ergo avaritia, | |
| 53 | 2406 quae est pecuniarum cupido, est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 s. c."><a name="43882"><span class="ref">[43882] IIª-IIae q. 118 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2407 est quod I ad Cor. III, super illud, si quis aedificaverit super |
| 2408 hoc fundamentum etc., dicit Glossa quod <i>lignum, faenum et | |
| 2409 stipulam superaedificat ille qui cogitat quae mundi sunt, quomodo | |
| 2410 placeat mundo</i>, quod pertinet ad peccatum avaritiae. Ille autem | |
| 2411 qui aedificat lignum, faenum et stipulam, non peccat mortaliter, | |
| 2412 sed venialiter, de eo enim dicitur quod salvus erit sic quasi per | |
| 53 | 2413 ignem. Ergo avaritia quandoque est peccatum veniale.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 co."><a name="43883"><span class="ref">[43883] IIª-IIae q. 118 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2414 dicendum quod, sicut supra dictum est, avaritia dupliciter dicitur. |
| 2415 Uno modo, secundum quod opponitur iustitiae. Et hoc modo ex genere | |
| 2416 suo est peccatum mortale, sic enim ad avaritiam pertinet quod | |
| 2417 aliquis iniuste accipiat vel retineat res alienas, quod pertinet ad | |
| 2418 rapinam vel furtum, quae sunt peccata mortalia, ut supra habitum | |
| 2419 est. Contingit tamen in hoc genere avaritiae aliquid esse peccatum | |
| 2420 veniale propter imperfectionem actus, sicut supra dictum est, cum | |
| 2421 de furto ageretur. Alio modo potest accipi avaritia secundum quod | |
| 2422 opponitur liberalitati. Et secundum hoc, importat inordinatum | |
| 2423 amorem divitiarum. Si ergo intantum amor divitiarum crescat quod | |
| 2424 praeferatur caritati, ut scilicet propter amorem divitiarum aliquis | |
| 2425 non vereatur facere contra amorem Dei et proximi, sic avaritia erit | |
| 2426 peccatum mortale. Si autem inordinatio amoris infra hoc sistat, ut | |
| 2427 scilicet homo, quamvis superflue divitias amet, non tamen praefert | |
| 2428 earum amorem amori divino, ut scilicet propter divitias non velit | |
| 2429 aliquid facere contra Deum et proximum, sic avaritia est peccatum | |
| 53 | 2430 veniale.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 ad 1"><a name="43884"><span class="ref">[43884] IIª-IIae q. 118 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2431 ergo dicendum quod avaritia connumeratur peccatis mortalibus |
| 53 | 2432 secundum illam rationem qua est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 ad 2"><a name="43885"><span class="ref">[43885] IIª-IIae q. 118 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2433 dicendum quod Basilius loquitur in illo casu in quo aliquis tenetur |
| 2434 ex debito legali bona sua pauperibus erogare, vel propter periculum | |
| 53 | 2435 necessitatis, vel etiam propter superfluitatem habitorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 4 ad 3"><a name="43886"><span class="ref">[43886] IIª-IIae q. 118 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2436 dicendum quod cupido divitiarum obtenebrat animam proprie quando |
| 2437 excludit lumen caritatis, praeferendo amorem divitiarum amori | |
| 53 | 2438 divino.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 118 a. 5 arg. 1"><a name="43887"><span class="ref">[43887] IIª-IIae q. 118 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2439 quintum sic proceditur. Videtur quod avaritia sit maximum |
| 2440 peccatorum. Dicitur enim Eccli. X, <i>avaro nihil est | |
| 2441 scelestius</i>; et postea subditur, <i>nihil est iniquius quam | |
| 2442 amare pecuniam, hic enim et animam suam venalem habet</i>. Et | |
| 2443 Tullius dicit, in I de Offic., <i>nihil est tam angusti animi, | |
| 2444 tamque parvi, quam amare pecuniam</i>. Sed hoc pertinet ad | |
| 53 | 2445 avaritiam. Ergo avaritia est gravissimum peccatorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 arg. 2"><a name="43888"><span class="ref">[43888] IIª-IIae q. 118 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2446 Praeterea, tanto aliquod peccatum est gravius quanto magis caritati |
| 2447 contrariatur. Sed avaritia maxime contrariatur caritati, dicit enim | |
| 2448 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>venenum | |
| 2449 caritatis est cupiditas</i>. Ergo avaritia est maximum | |
| 53 | 2450 peccatorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 arg. 3"><a name="43889"><span class="ref">[43889] IIª-IIae q. 118 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2451 Praeterea, ad gravitatem peccati pertinet quod sit incurabile, unde |
| 2452 et peccatum in spiritum sanctum, quod est gravissimum, dicitur esse | |
| 2453 irremissibile. Sed avaritia est peccatum insanabile, ut dicit | |
| 2454 philosophus, in IV Ethic., quod <i>senectus et omnis impotentia | |
| 2455 illiberales facit</i>. Ergo avaritia est gravissimum | |
| 53 | 2456 peccatorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 arg. 4"><a name="43890"><span class="ref">[43890] IIª-IIae q. 118 a. 5 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2457 Praeterea, apostolus dicit, ad Ephes. V, quod avaritia est idolorum |
| 2458 servitus. Sed idololatria computatur inter gravissima peccata. Ergo | |
| 53 | 2459 et avaritia.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 s. c."><a name="43891"><span class="ref">[43891] IIª-IIae q. 118 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2460 est quod adulterium est gravius peccatum quam furtum, ut habetur |
| 2461 Prov. VI. Furtum autem pertinet ad avaritiam. Ergo avaritia non est | |
| 53 | 2462 gravissimum peccatorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 co."><a name="43892"><span class="ref">[43892] IIª-IIae q. 118 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2463 dicendum quod omne peccatum, ex hoc ipso quod est malum, consistit |
| 2464 in quadam corruptione seu privatione alicuius boni, inquantum autem | |
| 2465 est voluntarium, consistit in appetitu alicuius boni. Dupliciter | |
| 2466 ergo ordo peccatorum potest attendi. Uno modo, ex parte boni quod | |
| 2467 per peccatum contemnitur vel corrumpitur, quod quanto maius est, | |
| 2468 tanto peccatum gravius est. Et secundum hoc, peccatum quod est | |
| 2469 contra Deum est gravissimum; et sub hoc est peccatum quod est | |
| 2470 contra personam hominis; sub quo est peccatum quod est contra res | |
| 2471 exteriores quae sunt ad usum hominis deputatae, quod videtur ad | |
| 2472 avaritiam pertinere. Alio modo potest attendi gradus peccatorum ex | |
| 2473 parte boni cui inordinate subditur appetitus humanus, quod quanto | |
| 2474 minus est, tanto peccatum est deformius; turpius enim est subesse | |
| 2475 inferiori bono quam superiori. Bonum autem exteriorum rerum est | |
| 2476 infimum inter humana bona, est enim minus quam bonum corporis; quod | |
| 2477 etiam est minus quam bonum animae; quod etiam exceditur a bono | |
| 2478 divino. Et secundum hoc, peccatum avaritiae, quo appetitus humanus | |
| 2479 subiicitur etiam exterioribus rebus, habet quodammodo deformitatem | |
| 2480 maiorem. Quia tamen corruptio vel privatio boni formaliter se habet | |
| 2481 in peccato, conversio autem ad bonum commutabile materialiter; | |
| 2482 magis est iudicanda gravitas peccati ex parte boni quod corrumpitur | |
| 2483 quam ex parte boni cui subiicitur appetitus. Et ideo dicendum est | |
| 53 | 2484 quod avaritia non est simpliciter maximum peccatorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 ad 1"><a name="43893"><span class="ref">[43893] IIª-IIae q. 118 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2485 ergo dicendum quod auctoritates illae loquuntur de avaritia ex |
| 2486 parte boni cui subditur appetitus. Unde et in ecclesiastico pro | |
| 2487 ratione subditur, quia avarus animam suam habet venalem, quia | |
| 2488 videlicet animam suam, idest vitam, exponit periculis pro pecunia, | |
| 2489 et ideo subdit, quoniam in vita sua proiecit, idest contempsit, | |
| 2490 intima sua, ut scilicet pecuniam lucraretur. Tullius etiam addit | |
| 53 | 2491 hoc esse angusti animi, ut scilicet velit pecuniae subiici.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 ad 2"><a name="43894"><span class="ref">[43894] IIª-IIae q. 118 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2492 dicendum quod Augustinus ibi accipit cupiditatem generaliter |
| 2493 cuiuscumque temporalis boni, non secundum quod specialiter pro | |
| 2494 avaritia accipitur. Cupiditas enim cuiuscumque temporalis boni est | |
| 2495 venenum caritatis, inquantum scilicet homo spernit bonum divinum | |
| 53 | 2496 propter hoc quod inhaeret bono temporali.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 ad 3"><a name="43895"><span class="ref">[43895] IIª-IIae q. 118 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2497 dicendum quod aliter est insanabile peccatum in spiritum sanctum, |
| 2498 et aliter avaritia. Nam peccatum in spiritum sanctum est insanabile | |
| 2499 ex parte contemptus, puta quia homo contemnit vel misericordiam vel | |
| 2500 iustitiam divinam, aut aliquid horum per quae hominis peccata | |
| 2501 sanantur. Et ideo talis insanabilitas pertinet ad maiorem | |
| 2502 gravitatem peccati. Avaritia vero habet insanabilitatem ex parte | |
| 2503 defectus humani, in quem scilicet semper procedit humana natura, | |
| 2504 quia quo aliquis est magis deficiens, eo magis indiget adminiculo | |
| 2505 exteriorum rerum, et ideo magis in avaritiam labitur. Unde per | |
| 2506 talem insanabilitatem non ostenditur peccatum esse gravius, sed | |
| 53 | 2507 quodammodo per hoc est periculosius.</p><p title="II-II q. 118 a. 5 ad 4"><a name="43896"><span class="ref">[43896] IIª-IIae q. 118 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2508 dicendum quod avaritia comparatur idololatriae per quandam |
| 2509 similitudinem quam habet ad ipsam, quia sicut idololatra subiicit | |
| 2510 se creaturae exteriori, ita etiam et avarus. Non tamen eodem modo, | |
| 2511 sed idololatra quidem subiicit se creaturae exteriori ut exhibeat | |
| 2512 ei cultum divinum; avarus autem subiicit se creaturae exteriori | |
| 2513 immoderate ipsam concupiscendo ad usum, non ad cultum. Et ideo non | |
| 2514 oportet quod avaritia habeat tantam gravitatem quantam habet | |
| 53 | 2515 idololatria.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 118 a. 6 arg. 1"><a name="43897"><span class="ref">[43897] IIª-IIae q. 118 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2516 sic proceditur. Videtur quod avaritia non sit peccatum spirituale. |
| 2517 Vitia enim spiritualia videntur esse circa spiritualia bona. Sed | |
| 2518 materia avaritiae sunt bona corporalia, scilicet exteriores | |
| 53 | 2519 divitiae. Ergo avaritia non est peccatum spirituale.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 arg. 2"><a name="43898"><span class="ref">[43898] IIª-IIae q. 118 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2520 Praeterea, peccatum spirituale contra carnale dividitur. Sed |
| 2521 avaritia videtur esse peccatum carnale, sequitur enim corruptionem | |
| 2522 carnis; ut patet in senibus, qui propter naturae carnalis defectum | |
| 2523 in avaritiam incidunt. Ergo avaritia non est peccatum | |
| 53 | 2524 spirituale.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 arg. 3"><a name="43899"><span class="ref">[43899] IIª-IIae q. 118 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2525 Praeterea, peccatum carnale est per quod etiam corpus hominis |
| 2526 deordinatur, secundum illud apostoli, I ad Cor. VI, qui fornicatur | |
| 2527 in corpus suum peccat. Sed avaritia etiam hominem corporaliter | |
| 2528 vexat, unde et Chrysostomus, Marc. V, comparat avarum daemoniaco, | |
| 2529 qui in corpore vexatur. Ergo avaritia non videtur esse peccatum | |
| 53 | 2530 spirituale.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 s. c."><a name="43900"><span class="ref">[43900] IIª-IIae q. 118 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2531 est quod Gregorius, XXXI Moral., computat avaritiam vitiis |
| 53 | 2532 spiritualibus.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 co."><a name="43901"><span class="ref">[43901] IIª-IIae q. 118 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2533 dicendum quod peccata praecipue in affectu consistunt. Omnes autem |
| 2534 affectiones animae, sive passiones, terminantur ad delectationes et | |
| 2535 tristitias, ut patet per philosophum, in II Ethic. Delectationum | |
| 2536 autem quaedam sunt carnales, et quaedam spirituales. Carnales | |
| 2537 quidem delectationes dicuntur quae in sensu carnis complentur, | |
| 2538 sicut delectationes ciborum et venereorum, delectationes vero | |
| 2539 spirituales dicuntur quae complentur in sola animae apprehensione. | |
| 2540 Illa ergo peccata dicuntur carnalia quae perficiuntur in carnalibus | |
| 2541 delectationibus, illa vero dicuntur spiritualia quae perficiuntur | |
| 2542 in spiritualibus delectationibus, absque carnali delectatione. Et | |
| 2543 huiusmodi est avaritia, delectatur enim avarus in hoc quod | |
| 2544 considerat se possessorem divitiarum. Et ideo avaritia est peccatum | |
| 53 | 2545 spirituale.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 ad 1"><a name="43902"><span class="ref">[43902] IIª-IIae q. 118 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2546 ergo dicendum quod avaritia circa corporale obiectum non quaerit |
| 2547 delectationem corporalem, sed solum animalem, prout scilicet homo | |
| 2548 delectatur in hoc quod divitias possideat. Et ideo non est peccatum | |
| 2549 carnale. Ratione tamen obiecti, medium est inter peccata pure | |
| 2550 spiritualia, quae quaerunt delectationem spiritualem circa obiecta | |
| 2551 spiritualia, sicut superbia est circa excellentiam; et vitia pure | |
| 2552 carnalia, quae quaerunt delectationem pure corporalem circa | |
| 53 | 2553 obiectum corporale.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 ad 2"><a name="43903"><span class="ref">[43903] IIª-IIae q. 118 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2554 dicendum quod motus recipit speciem secundum terminum ad quem, non |
| 2555 autem secundum terminum a quo. Et ideo vitium dicitur carnale ex | |
| 2556 hoc quod tendit in delectationem carnalem, non autem ex eo quod | |
| 53 | 2557 procedit ex aliquo defectu carnis.</p><p title="II-II q. 118 a. 6 ad 3"><a name="43904"><span class="ref">[43904] IIª-IIae q. 118 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2558 dicendum quod Chrysostomus comparat avarum daemoniaco, non quia |
| 2559 vexetur in carne sicut daemoniacus, sed per oppositum, quia sicut | |
| 2560 daemoniacus ille de quo legitur Marc. V, se denudabat, ita avarus | |
| 53 | 2561 se superfluis divitiis onerat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 118 a. 7 arg. 1"><a name="43905"><span class="ref">[43905] IIª-IIae q. 118 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2562 septimum sic proceditur. Videtur quod avaritia non sit vitium |
| 2563 capitale. Avaritia enim opponitur liberalitati sicut medio, et | |
| 2564 prodigalitati sicut extremo. Sed neque liberalitas est principalis | |
| 2565 virtus, neque prodigalitas vitium capitale. Ergo etiam avaritia non | |
| 53 | 2566 debet poni vitium capitale.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 arg. 2"><a name="43906"><span class="ref">[43906] IIª-IIae q. 118 a. 7 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2567 Praeterea, sicut supra dictum est, illa dicuntur esse vitia |
| 2568 capitalia quae habent principales fines, ad quos ordinantur fines | |
| 2569 aliorum vitiorum. Sed hoc non competit avaritiae, quia divitiae non | |
| 2570 habent rationem finis, sed magis rationem eius quod est ad finem, | |
| 53 | 2571 ut dicitur in I Ethic. Ergo avaritia non est vitium capitale.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 arg. 3"><a name="43907"><span class="ref">[43907] IIª-IIae q. 118 a. 7 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2572 Praeterea, Gregorius dicit, in Moral., quod <i>avaritia quandoque |
| 2573 oritur ex elatione, quandoque per timorem. Dum enim quidam deficere | |
| 2574 sibi ad sumptum necessaria aestimant, mentem ad avaritiam relaxant. | |
| 2575 Sunt alii qui, dum potentiores videri appetunt, ad alienarum rerum | |
| 2576 ambitum succenduntur</i>. Ergo avaritia magis oritur ab aliis | |
| 53 | 2577 vitiis quam ipsa sit vitium capitale respectu aliorum.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 s. c."><a name="43908"><span class="ref">[43908] IIª-IIae q. 118 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2578 est quod Gregorius, XXXI Moral., ponit avaritiam inter vitia |
| 53 | 2579 capitalia.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 co."><a name="43909"><span class="ref">[43909] IIª-IIae q. 118 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2580 dicendum quod, sicut supra dictum est, vitium capitale dicitur ex |
| 2581 quo alia oriuntur secundum rationem finis; qui cum sit multum | |
| 2582 appetibilis, propter eius appetitum homo procedit ad multa facienda | |
| 2583 vel bona vel mala. Finis autem maxime appetibilis est beatitudo | |
| 2584 sive felicitas, quae est ultimus finis humanae vitae, ut supra | |
| 2585 habitum est. Et ideo quanto aliquid magis participat conditiones | |
| 2586 felicitatis, tanto magis est appetibile. Est autem una de | |
| 2587 conditionibus felicitatis ut sit per se sufficiens, alioquin non | |
| 2588 quietaret appetitum tanquam ultimus finis. Sed per se sufficientiam | |
| 2589 maxime repromittunt divitiae, ut Boetius dicit, in III de Consol. | |
| 2590 Cuius ratio est quia, sicut philosophus dicit, in V Ethic., | |
| 2591 <i>denario utimur quasi fideiussore ad omnia habenda</i>, et Eccle. | |
| 2592 X dicitur quod pecuniae obediunt omnia. Et ideo avaritia, quae | |
| 53 | 2593 consistit in appetitu pecuniae, est vitium capitale.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 ad 1"><a name="43910"><span class="ref">[43910] IIª-IIae q. 118 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2594 ergo dicendum quod virtus perficitur secundum rationem, vitium |
| 2595 autem perficitur secundum inclinationem appetitus sensitivi. Non | |
| 2596 autem ad idem genus principaliter respicit ratio, et appetitus | |
| 2597 sensitivus. Et ideo non oportet quod principale vitium opponatur | |
| 2598 principali virtuti. Unde licet liberalitas non sit principalis | |
| 2599 virtus, quia non respicit ad principale bonum rationis; avaritia | |
| 2600 tamen est principale vitium, quia respicit ad pecuniam, quae habet | |
| 2601 quandam principalitatem inter bona sensibilia, ratione iam dicta. | |
| 2602 Prodigalitas autem non ordinatur ad aliquem finem principaliter | |
| 2603 appetibilem, sed magis videtur procedere ex defectu rationis. Unde | |
| 2604 philosophus dicit, in IV Ethic., quod prodigus magis dicitur vanus | |
| 53 | 2605 quam malus.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 ad 2"><a name="43911"><span class="ref">[43911] IIª-IIae q. 118 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2606 dicendum quod pecunia ordinatur quidem ad aliud sicut ad finem, |
| 2607 inquantum tamen utilis est ad omnia sensibilia conquirenda, | |
| 2608 continet quodammodo virtute omnia. Et ideo habet quandam | |
| 53 | 2609 similitudinem felicitatis, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 118 a. 7 ad 3"><a name="43912"><span class="ref">[43912] IIª-IIae q. 118 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2610 dicendum quod nihil prohibet vitium capitale interdum a quibusdam |
| 2611 aliis oriri, ut dictum est, dum tamen ex eo alia vitia soleant | |
| 53 | 2612 plerumque oriri.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 118 a. 8 arg. 1"><a name="43913"><span class="ref">[43913] IIª-IIae q. 118 a. 8 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2613 octavum sic proceditur. Videtur quod non sint avaritiae filiae quae |
| 2614 dicuntur, <i>scilicet proditio, fraus, fallacia, periuria, | |
| 2615 inquietudo, violentiae, et contra misericordiam obduratio</i>. | |
| 2616 Avaritia enim opponitur liberalitati, ut dictum est. Proditio | |
| 2617 autem, fraus et fallacia opponuntur prudentiae; periuria religioni; | |
| 2618 inquietudo spei vel caritati, quae quiescit in amato; violentiae | |
| 2619 opponuntur iustitiae; obduratio misericordiae. Ergo huiusmodi vitia | |
| 53 | 2620 non pertinent ad avaritiam.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 arg. 2"><a name="43914"><span class="ref">[43914] IIª-IIae q. 118 a. 8 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2621 Praeterea, proditio, dolus et fallacia ad idem pertinere videntur, |
| 2622 scilicet ad proximi deceptionem. Ergo non debent enumerari tanquam | |
| 53 | 2623 diversae filiae avaritiae.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 arg. 3"><a name="43915"><span class="ref">[43915] IIª-IIae q. 118 a. 8 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2624 Praeterea, Isidorus ponit novem filias, quae sunt <i>mendacium, |
| 2625 fraus, furtum, periurium, et turpis lucri appetitus, falsa | |
| 2626 testimonia, violentia inhumanitas, rapacitas</i>. Ergo prima | |
| 53 | 2627 assignatio filiarum fuit insufficiens.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 arg. 4"><a name="43916"><span class="ref">[43916] IIª-IIae q. 118 a. 8 arg. 4</span></a> |
| 28 | 2628 Praeterea, philosophus, in IV Ethic., ponit multa genera vitiorum |
| 2629 pertinentium ad avaritiam, quam illiberalitatem nominat, videlicet | |
| 2630 <i>parcos, tenaces, kimibiles, illiberales operationes operantes, | |
| 2631 et de meretricio pastos, et usurarios, aleatores, et mortuorum | |
| 2632 spoliatores, et latrones</i>. Ergo videtur quod praedicta | |
| 53 | 2633 enumeratio sit insufficiens.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 arg. 5"><a name="43917"><span class="ref">[43917] IIª-IIae q. 118 a. 8 arg. 5</span></a> |
| 28 | 2634 Praeterea, tyranni maxime violentias subditis inferunt. Dicit autem |
| 2635 philosophus, ibidem, quod <i>tyrannos civitates desolantes et sacra | |
| 2636 praedantes non dicimus illiberales</i>, idest avaros. Ergo | |
| 53 | 2637 violentia non debet poni filia avaritiae.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 s. c."><a name="43918"><span class="ref">[43918] IIª-IIae q. 118 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2638 est quod Gregorius, XXXI Moral., assignat avaritiae filias prius |
| 53 | 2639 enumeratas.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 co."><a name="43919"><span class="ref">[43919] IIª-IIae q. 118 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2640 dicendum quod filiae avaritiae dicuntur vitia quae ex ipsa |
| 2641 oriuntur, et praecipue secundum appetitum finis. Quia vero avaritia | |
| 2642 est superfluus amor habendi divitias, in duobus excedit. Primo | |
| 2643 enim, superabundat in retinendo. Et ex hac parte oritur ex avaritia | |
| 2644 obduratio contra misericordiam, quia scilicet cor eius misericordia | |
| 2645 non emollitur, ut de divitiis suis subveniat miseris. Secundo, ad | |
| 2646 avaritiam pertinet superabundare in accipiendo. Et secundum hoc, | |
| 2647 avaritia potest considerari dupliciter. Uno modo, secundum quod est | |
| 2648 in affectu. Et sic ex avaritia oritur inquietudo, inquantum ingerit | |
| 2649 homini sollicitudinem et curas superfluas, avarus enim non impletur | |
| 2650 pecunia, ut dicitur Eccle. V. Alio modo, potest considerari in | |
| 2651 effectu. Et sic in acquirendo aliena utitur quandoque quidem vi, | |
| 2652 quod pertinet ad violentias; quandoque autem dolo. Qui quidem si | |
| 2653 fiat in verbo, erit fallacia, quantum ad simplex verbum; periurium | |
| 2654 autem si addatur confirmatio iuramenti. Si autem dolus committatur | |
| 2655 in opere, sic, quantum ad res, erit fraus; quantum autem ad | |
| 2656 personas, proditio, ut patet de Iuda, qui ex avaritia prodidit | |
| 53 | 2657 Christum.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 ad 1"><a name="43920"><span class="ref">[43920] IIª-IIae q. 118 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2658 ergo dicendum quod non oportet filias alicuius peccati capitalis ad |
| 2659 idem genus vitii pertinere, quia ad finem unius vitii possunt | |
| 2660 ordinari etiam peccata alterius generis. Aliud est enim peccatum | |
| 53 | 2661 habere filias, et peccatum habere species.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 ad 2"><a name="43921"><span class="ref">[43921] IIª-IIae q. 118 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 2662 dicendum quod illa tria distinguuntur sicut dictum est.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 ad 3"><a name="43922"><span class="ref">[43922] IIª-IIae q. 118 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 2663 dicendum quod illa novem reducuntur ad praedicta septem. Nam |
| 2664 mendacium et falsum testimonium continetur sub fallacia, falsum | |
| 2665 enim testimonium est quaedam specificatio mendacii; sicut et furtum | |
| 2666 est quaedam specificatio fraudis, unde sub fraude continetur. | |
| 2667 Appetitus autem turpis lucri pertinet ad inquietudinem. Rapacitas | |
| 2668 autem continetur sub violentia, cum sit species eius. Inhumanitas | |
| 53 | 2669 autem est idem quod obduratio contra misericordiam.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 ad 4"><a name="43923"><span class="ref">[43923] IIª-IIae q. 118 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2670 dicendum quod illa quae ponit Aristoteles sunt illiberalitatis vel |
| 2671 avaritiae species magis quam filiae. Potest enim aliquis dici | |
| 2672 illiberalis vel avarus ex eo quod deficit in dando, et si quidem | |
| 2673 parum det, vocatur parcus; si autem nihil, tenax; si autem cum | |
| 2674 magna difficultate det, vocatur kimibilis, quasi kimini venditor, | |
| 2675 quia de parvis magnam vim facit. Quandoque autem aliquis dicitur | |
| 2676 illiberalis vel avarus quia excedit in accipiendo. Et hoc | |
| 2677 dupliciter. Uno modo, quia turpiter lucratur, vel vilia et servilia | |
| 2678 opera exercendo per illiberales operationes; vel quia de aliquibus | |
| 2679 vitiosis actibus lucratur, sicut de meretricio, vel de aliquo | |
| 2680 huiusmodi; vel quia lucratur de eo quod gratis oportet concedere, | |
| 2681 sicut usurarii; vel quia lucratur parva cum magno labore. Alio | |
| 2682 modo, quia iniuste lucratur, vel vivis vim inferendo, sicut | |
| 2683 latrones; vel mortuos spoliando; vel ab amicis auferendo, sicut | |
| 53 | 2684 aleatores.</p><p title="II-II q. 118 a. 8 ad 5"><a name="43924"><span class="ref">[43924] IIª-IIae q. 118 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2685 dicendum quod sicut liberalitas est circa mediocres pecunias, ita |
| 2686 et illiberalitas. Unde tyranni, qui magna per violentiam auferunt, | |
| 53 | 2687 non dicuntur illiberales, sed iniusti.</p></div></div><div class="q" id="q119"><h2>Quaestio 119</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 119 pr."><a name="43925"><span class="ref">[43925] IIª-IIae q. 119 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2688 considerandum est de prodigalitate. Et circa hoc quaeruntur tria. |
| 2689 Primo, utrum prodigalitas avaritiae opponatur. Secundo, utrum | |
| 2690 prodigalitas sit peccatum. Tertio, utrum sit gravius peccatum quam | |
| 53 | 2691 avaritia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 119 a. 1 arg. 1"><a name="43926"><span class="ref">[43926] IIª-IIae q. 119 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2692 sic proceditur. Videtur quod prodigalitas non opponatur avaritiae. |
| 2693 Opposita enim non possunt esse simul in eodem. Sed aliqui sunt | |
| 2694 simul prodigi et illiberales. Ergo prodigalitas non opponitur | |
| 53 | 2695 avaritiae.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 arg. 2"><a name="43927"><span class="ref">[43927] IIª-IIae q. 119 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2696 Praeterea, opposita sunt circa idem. Sed avaritia, secundum quod |
| 2697 opponitur liberalitati, est circa passiones quasdam quibus homo | |
| 2698 afficitur ad pecuniam. Prodigalitas autem non videtur esse circa | |
| 2699 aliquas animae passiones, non enim afficitur circa pecunias, nec | |
| 2700 circa aliquid aliud huiusmodi. Non ergo prodigalitas opponitur | |
| 53 | 2701 avaritiae.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 arg. 3"><a name="43928"><span class="ref">[43928] IIª-IIae q. 119 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2702 Praeterea, peccatum principaliter recipit speciem a fine, ut supra |
| 2703 habitum est. Sed prodigalitas semper videtur ordinari ad aliquem | |
| 2704 finem illicitum, propter quem bona sua expendit, et praecipue | |
| 2705 propter voluptates, unde et Luc. XV dicitur de filio prodigo quod | |
| 2706 <i>dissipavit substantiam suam luxuriose vivendo</i>. Ergo videtur | |
| 2707 quod prodigalitas opponatur magis temperantiae et insensibilitati | |
| 53 | 2708 quam avaritiae et liberalitati.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 s. c."><a name="43929"><span class="ref">[43929] IIª-IIae q. 119 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2709 est quod philosophus, in II et IV Ethic., ponit prodigalitatem |
| 2710 oppositam liberalitati et illiberalitati, quam nunc avaritiam | |
| 53 | 2711 dicimus.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 co."><a name="43930"><span class="ref">[43930] IIª-IIae q. 119 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2712 dicendum quod in moralibus attenditur oppositio vitiorum ad invicem |
| 2713 et ad virtutem secundum superabundantiam et defectum. Differunt | |
| 2714 autem avaritia et prodigalitas secundum superabundantiam et | |
| 2715 defectum, diversimode. Nam in affectione divitiarum, avarus | |
| 2716 superabundat, plus debito eas diligens, prodigus autem deficit, | |
| 2717 minus debito earum sollicitudinem gerens. Circa exteriora vero, ad | |
| 2718 prodigalitatem pertinet excedere quidem in dando, deficere autem in | |
| 2719 retinendo et acquirendo, ad avaritiam autem pertinet e contrario | |
| 2720 deficere quidem in dando, superabundare autem in accipiendo et | |
| 53 | 2721 retinendo. Unde patet quod prodigalitas avaritiae opponitur.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 ad 1"><a name="43931"><span class="ref">[43931] IIª-IIae q. 119 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2722 ergo dicendum quod nihil prohibet eidem inesse opposita secundum |
| 2723 diversa, ab illo tamen aliquid magis denominatur quod est | |
| 2724 principalius. Sicut autem in liberalitate, quae medium tenet, | |
| 2725 praecipua est datio, ad quam acceptio et retentio ordinantur; ita | |
| 2726 etiam avaritia et prodigalitas praecipue attenduntur secundum | |
| 2727 dationem. Unde ille qui superabundat in dando vocatur prodigus; qui | |
| 2728 autem deficit in dando vocatur avarus. Contingit autem quandoque | |
| 2729 quod aliquis deficit in dando qui tamen non excedit in accipiendo, | |
| 2730 ut philosophus dicit, in IV Ethic. Similiter etiam contingit quod | |
| 2731 aliquis excedat in dando, et ex hoc est prodigus; et simul cum hoc, | |
| 2732 excedat in accipiendo. Vel ex quadam necessitate, quia, dum | |
| 2733 superabundant in dando, deficiunt eis propria bona, unde coguntur | |
| 2734 indebite acquirere, quod pertinet ad avaritiam. Vel etiam propter | |
| 2735 animi inordinationem, dum enim non dant propter bonum, quasi | |
| 2736 contempta virtute, non curant undecumque et qualitercumque | |
| 53 | 2737 accipiant. Et sic non secundum idem sunt prodigi et avari.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 ad 2"><a name="43932"><span class="ref">[43932] IIª-IIae q. 119 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2738 dicendum quod prodigalitas attenditur circa passiones pecuniae non |
| 53 | 2739 sicut superabundans in eis, sed sicut deficiens.</p><p title="II-II q. 119 a. 1 ad 3"><a name="43933"><span class="ref">[43933] IIª-IIae q. 119 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2740 dicendum quod prodigus non semper abundat in dando propter |
| 2741 voluptates, circa quas est intemperantia, sed quandoque quidem ex | |
| 2742 eo quod taliter est dispositus ut divitias non curet; quandoque | |
| 2743 autem propter aliquid aliud. Ut frequentius tamen ad intemperantias | |
| 2744 declinant, tum quia, ex quo superflue expendunt in aliis, etiam in | |
| 2745 rebus voluptuosis expendere non verentur, ad quas magis inclinat | |
| 2746 concupiscentia carnis; tum etiam, quia non delectantur in bono | |
| 2747 virtutis, quaerunt sibi delectationes corporales. Et inde est quod | |
| 2748 philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>multi prodigorum fiunt | |
| 53 | 2749 intemperati</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 119 a. 2 arg. 1"><a name="43934"><span class="ref">[43934] IIª-IIae q. 119 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2750 secundum sic proceditur. Videtur quod prodigalitas non sit |
| 2751 peccatum. Dicit enim apostolus, I ad Tim. ult., <i>radix omnium | |
| 2752 malorum est cupiditas</i>. Non autem est radix prodigalitatis, quae | |
| 53 | 2753 ei opponitur. Ergo prodigalitas non est peccatum.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 arg. 2"><a name="43935"><span class="ref">[43935] IIª-IIae q. 119 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2754 Praeterea, apostolus, I ad Tim. ult., dicit, <i>divitibus huius |
| 2755 saeculi praecipe facile tribuere, communicare</i>. Sed hoc maxime | |
| 53 | 2756 faciunt prodigi. Ergo prodigalitas non est peccatum.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 arg. 3"><a name="43936"><span class="ref">[43936] IIª-IIae q. 119 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2757 Praeterea, ad prodigalitatem pertinet superabundare in datione et |
| 2758 deficere in sollicitudine divitiarum. Sed hoc maxime convenit viris | |
| 2759 perfectis implentibus quod dominus dicit, Matth. VI, <i>nolite | |
| 2760 solliciti esse in crastinum</i>; et XIX, <i>vende omnia quae habes, | |
| 53 | 2761 et da pauperibus</i>. Ergo prodigalitas non est peccatum.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 s. c."><a name="43937"><span class="ref">[43937] IIª-IIae q. 119 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2762 est quod filius prodigus vituperatur de sua prodigalitate, Luc. |
| 53 | 2763 XV.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 co."><a name="43938"><span class="ref">[43938] IIª-IIae q. 119 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2764 dicendum quod, sicut dictum est, prodigalitas opponitur avaritiae |
| 2765 secundum oppositionem superabundantiae et defectus. Medium autem | |
| 2766 virtutis per utrumque horum corrumpitur. Ex hoc autem est aliquid | |
| 2767 vitiosum et peccatum quod corrumpit bonum virtutis. Unde | |
| 53 | 2768 relinquitur quod prodigalitas sit peccatum.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 ad 1"><a name="43939"><span class="ref">[43939] IIª-IIae q. 119 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2769 ergo dicendum quod illud verbum apostoli quidam exponunt non de |
| 2770 cupiditate actuali, sed de quadam habituali cupiditate, quae est | |
| 2771 concupiscentia fomitis, ex qua omnia peccata oriuntur. Alii vero | |
| 2772 dicunt quod loquitur de cupiditate generali respectu cuiuscumque | |
| 2773 boni. Et sic manifestum est quod etiam prodigalitas ex cupiditate | |
| 2774 oritur, prodigus enim aliquod bonum temporale cupit consequi | |
| 2775 inordinate; vel placere aliis, vel saltem satisfacere suae | |
| 2776 voluntati in dando. Sed si quis recte consideret, apostolus ibi | |
| 2777 loquitur, ad litteram, de cupiditate divitiarum, nam supra | |
| 2778 praemiserat, qui volunt divites fieri, et cetera. Et sic dicitur | |
| 2779 esse avaritia radix omnium malorum, non quia omnia mala semper ex | |
| 2780 avaritia oriantur, sed quia nullum malum est quod non interdum ex | |
| 2781 avaritia oriatur. Unde et prodigalitas quandoque ex avaritia | |
| 2782 nascitur, sicut cum aliquis prodige multa consumit intentione | |
| 53 | 2783 captandi favorem aliquorum, a quibus divitias accipiat.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 ad 2"><a name="43940"><span class="ref">[43940] IIª-IIae q. 119 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2784 dicendum quod apostolus monet divites ut facile tribuant et |
| 2785 communicent sua secundum quod oportet. Quod non faciunt prodigi, | |
| 2786 quia, ut philosophus dicit, in IV Ethic., <i>dationes eorum non | |
| 2787 sunt bonae, neque boni gratia, neque secundum quod oportet, sed | |
| 2788 quandoque dant multa illis quos oporteret pauperes esse, scilicet | |
| 53 | 2789 histrionibus et adulatoribus, bonis autem nihil darent</i>.</p><p title="II-II q. 119 a. 2 ad 3"><a name="43941"><span class="ref">[43941] IIª-IIae q. 119 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2790 dicendum quod superexcessus prodigalitatis non attenditur |
| 2791 principaliter secundum quantitatem dati, sed magis inquantum | |
| 2792 excedit id quod fieri oportet. Unde quandoque liberalis maiora dat | |
| 2793 quam prodigus, si necessarium sit. Sic ergo dicendum est quod illi | |
| 2794 qui, intentione sequendi Christum, omnia sua dant, et ab animo suo | |
| 2795 omnem temporalium sollicitudinem removent, non sunt prodigi, sed | |
| 53 | 2796 perfecte liberales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 119 a. 3 arg. 1"><a name="43942"><span class="ref">[43942] IIª-IIae q. 119 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2797 tertium sic proceditur. Videtur quod prodigalitas sit gravius |
| 2798 peccatum quam avaritia. Per avaritiam enim aliquis nocet proximo, | |
| 2799 cui bona sua non communicat. Per prodigalitatem autem aliquis sibi | |
| 2800 ipsi nocet, dicit enim philosophus, in IV Ethic., quod <i>corruptio | |
| 2801 divitiarum, per quas homo vivit, est quaedam ipsius esse | |
| 2802 perditio</i>. Gravius autem peccat qui sibi ipsi nocet, secundum | |
| 2803 illud Eccli. XIV, <i>qui sibi nequam est, cui bonus erit?</i> Ergo | |
| 53 | 2804 prodigalitas erit gravius peccatum quam avaritia.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 arg. 2"><a name="43943"><span class="ref">[43943] IIª-IIae q. 119 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2805 Praeterea, inordinatio quae provenit cum aliqua conditione |
| 2806 laudabili, minus est vitiosa. Sed inordinatio avaritiae quandoque | |
| 2807 est cum aliqua laudabili conditione, ut patet in illis qui nolunt | |
| 2808 sua expendere nec aliena accipere. Prodigalitatis autem inordinatio | |
| 2809 provenit cum conditione vituperabili, unde et prodigalitatem | |
| 2810 attribuimus intemperatis hominibus, ut philosophus dicit, in IV | |
| 53 | 2811 Ethic. Ergo prodigalitas est gravius vitium quam avaritia.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 arg. 3"><a name="43944"><span class="ref">[43944] IIª-IIae q. 119 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2812 Praeterea, prudentia est praecipua inter morales virtutes, ut supra |
| 2813 habitum est. Sed prodigalitas magis opponitur prudentiae quam | |
| 2814 avaritia, dicitur enim Prov. XXI, <i>thesaurus desiderabilis et | |
| 2815 oleum in tabernaculo iusti, et imprudens homo dissipabit illud</i>; | |
| 2816 et philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>insipientis est | |
| 2817 superabundanter dare et non accipere</i>. Ergo prodigalitas est | |
| 53 | 2818 gravius peccatum quam avaritia.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 s. c."><a name="43945"><span class="ref">[43945] IIª-IIae q. 119 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2819 est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod prodigus multum |
| 53 | 2820 videtur melior illiberali.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 co."><a name="43946"><span class="ref">[43946] IIª-IIae q. 119 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2821 dicendum quod prodigalitas, secundum se considerata, minus peccatum |
| 2822 est quam avaritia. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, quia | |
| 2823 avaritia magis differt a virtute opposita. Magis enim ad liberalem | |
| 2824 pertinet dare, in quo superabundat prodigus, quam accipere vel | |
| 2825 retinere, in quo superabundat avarus. Secundo, quia prodigus est | |
| 2826 multis utilis, quibus dat, avarus autem nulli, sed nec sibi ipsi, | |
| 2827 ut dicitur in IV Ethic. Tertio, quia prodigalitas est facile | |
| 2828 sanabilis. Et per hoc quod declinat ad aetatem senectutis, quae est | |
| 2829 contraria prodigalitati. Et per hoc quod pervenit ad egestatem de | |
| 2830 facili, dum multa inutiliter consumit, et sic, pauper factus, non | |
| 2831 potest in dando superabundare. Et etiam quia de facili perducitur | |
| 2832 ad virtutem, propter similitudinem quam habet ad ipsam. Sed avarus | |
| 53 | 2833 non de facili sanatur, ratione supradicta.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 ad 1"><a name="43947"><span class="ref">[43947] IIª-IIae q. 119 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2834 ergo dicendum quod differentia prodigi et avari non attenditur |
| 2835 secundum hoc quod est peccare in seipsum, et in alium. Nam prodigus | |
| 2836 peccat in seipsum, dum bona sua consumit, unde vivere debet, peccat | |
| 2837 etiam in alterum, consumendo bona ex quibus aliis deberet | |
| 2838 providere. Et praecipue hoc apparet in clericis, qui sunt | |
| 2839 dispensatores bonorum Ecclesiae, quae sunt pauperum, quos | |
| 2840 defraudant prodige expendendo. Similiter etiam avarus peccat in | |
| 2841 alios, inquantum deficit in dationibus, peccat etiam in seipsum, | |
| 2842 inquantum deficit in sumptibus; unde dicitur Eccle. VI, <i>vir cui | |
| 2843 Deus dedit divitias, nec tribuit ei potestatem ut comedat ex | |
| 2844 eis</i>. Sed tamen in hoc superabundat prodigus, quia sic sibi et | |
| 2845 quibusdam aliis nocet quod tamen aliquibus prodest. Avarus autem | |
| 2846 nec sibi nec aliis prodest, quia non audet uti etiam ad suam | |
| 53 | 2847 utilitatem bonis suis.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 ad 2"><a name="43948"><span class="ref">[43948] IIª-IIae q. 119 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2848 dicendum quod cum de vitiis communiter loquimur, iudicamus de eis |
| 2849 secundum proprias rationes ipsorum, sicut circa prodigalitatem | |
| 2850 attendimus quod superflue consumit divitias, circa avaritiam vero | |
| 2851 quod superflue eas retinet. Quod autem aliquis propter | |
| 2852 intemperantiam superflue consumat, hoc iam nominat simul multa | |
| 2853 peccata, unde et tales prodigi sunt peiores, ut dicitur IV Ethic. | |
| 2854 Quod autem illiberalis sive avarus abstineat ab accipiendis | |
| 2855 alienis, etsi in se laudabile videatur, tamen ex causa propter quam | |
| 2856 facit, vituperabile est, dum ideo non vult ab aliis accipere ne | |
| 53 | 2857 cogatur aliis dare.</p><p title="II-II q. 119 a. 3 ad 3"><a name="43949"><span class="ref">[43949] IIª-IIae q. 119 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2858 dicendum quod omnia vitia prudentiae opponuntur, sicut et omnes |
| 2859 virtutes a prudentia diriguntur. Et ideo vitium ex hoc ipso quod | |
| 53 | 2860 opponitur soli prudentiae, levius reputatur.</p></div></div><div class="q" id="q120"><h2>Quaestio 120</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 120 pr."><a name="43950"><span class="ref">[43950] IIª-IIae q. 120 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2861 considerandum est de epieikeia. Circa quam quaeruntur duo. Primo, |
| 53 | 2862 utrum epieikeia sit virtus. Secundo, utrum sit pars iustitiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 120 a. 1 arg. 1"><a name="43951"><span class="ref">[43951] IIª-IIae q. 120 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2863 sic proceditur. Videtur quod epieikeia non sit virtus. Nulla enim |
| 2864 virtus aufert aliam virtutem. Sed epieikeia aufert aliam virtutem, | |
| 2865 quia et tollit id quod iustum est secundum legem; et opponi videtur | |
| 53 | 2866 severitati. Ergo epieikeia non est virtus.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 arg. 2"><a name="43952"><span class="ref">[43952] IIª-IIae q. 120 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2867 Praeterea, Augustinus dicit, in libro de vera Relig., <i>in istis |
| 2868 temporalibus legibus, quanquam de his homines iudicent cum eas | |
| 2869 instituunt, tamen cum fuerint institutae et firmatae, non licebit | |
| 2870 iudici de ipsis iudicare, sed secundum ipsas</i>. Sed epieikes | |
| 2871 videtur iudicare de lege, quando eam aestimat non esse servandam in | |
| 53 | 2872 aliquo casu. Ergo epieikeia magis est vitium quam virtus.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 arg. 3"><a name="43953"><span class="ref">[43953] IIª-IIae q. 120 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2873 Praeterea, ad epieikeiam videtur pertinere ut attendat ad |
| 2874 intentionem legislatoris, ut philosophus dicit, in V Ethic. Sed | |
| 2875 interpretari intentionem legislatoris ad solum principem pertinet, | |
| 2876 unde imperator dicit, in codice, de legibus et Constitut. Princip., | |
| 2877 <i>inter aequitatem iusque interpositam interpretationem nobis | |
| 2878 solis et oportet et licet inspicere</i>. Ergo actus epieikeiae est | |
| 53 | 2879 illicitus. Non ergo epieikeia est virtus.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 s. c."><a name="43954"><span class="ref">[43954] IIª-IIae q. 120 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 2880 est quod philosophus, in V Ethic., ponit eam virtutem.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 co."><a name="43955"><span class="ref">[43955] IIª-IIae q. 120 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2881 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de legibus ageretur, |
| 2882 quia humani actus, de quibus leges dantur, in singularibus | |
| 2883 contingentibus consistunt, quae infinitis modis variari possunt, | |
| 2884 non fuit possibile aliquam regulam legis institui quae in nullo | |
| 2885 casu deficeret, sed legislatores attendunt ad id quod in pluribus | |
| 2886 accidit, secundum hoc legem ferentes; quam tamen in aliquibus | |
| 2887 casibus servare est contra aequalitatem iustitiae, et contra bonum | |
| 2888 commune, quod lex intendit. Sicut lex instituit quod deposita | |
| 2889 reddantur, quia hoc ut in pluribus iustum est, contingit tamen | |
| 2890 aliquando esse nocivum, puta si furiosus deposuit gladium et eum | |
| 2891 reposcat dum est in furia, vel si aliquis reposcat depositum ad | |
| 2892 patriae impugnationem. In his ergo et similibus casibus malum esset | |
| 2893 sequi legem positam, bonum autem est, praetermissis verbis legis, | |
| 2894 sequi id quod poscit iustitiae ratio et communis utilitas. Et ad | |
| 2895 hoc ordinatur epieikeia, quae apud nos dicitur aequitas. Unde patet | |
| 53 | 2896 quod epieikeia est virtus.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 ad 1"><a name="43956"><span class="ref">[43956] IIª-IIae q. 120 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2897 ergo dicendum quod epieikes non deserit iustum simpliciter, sed |
| 2898 iustum quod est lege determinatum. Nec etiam opponitur severitati, | |
| 2899 quae sequitur veritatem legis in quibus oportet, sequi autem verba | |
| 2900 legis in quibus non oportet, vitiosum est. Unde dicitur in codice, | |
| 2901 de legibus et Constit. Princip., <i>non dubium est in legem | |
| 2902 committere eum qui, verba legis amplexus, contra legis nititur | |
| 53 | 2903 voluntatem</i>.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 ad 2"><a name="43957"><span class="ref">[43957] IIª-IIae q. 120 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2904 dicendum quod ille de lege iudicat qui dicit eam non esse bene |
| 2905 positam. Qui vero dicit verba legis non esse in hoc casu servanda, | |
| 2906 non iudicat de lege, sed de aliquo particulari negotio quod | |
| 53 | 2907 occurrit.</p><p title="II-II q. 120 a. 1 ad 3"><a name="43958"><span class="ref">[43958] IIª-IIae q. 120 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2908 dicendum quod interpretatio locum habet in dubiis, in quibus non |
| 2909 licet, absque determinatione principis, a verbis legis recedere. | |
| 53 | 2910 Sed in manifestis non est opus interpretatione, sed executione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 120 a. 2 arg. 1"><a name="43959"><span class="ref">[43959] IIª-IIae q. 120 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2911 secundum sic proceditur. Videtur quod epieikeia non sit pars |
| 2912 iustitiae. Ut enim ex praedictis patet, duplex est iustitia, una | |
| 2913 particularis, et alia legalis. Sed epieikeia non est pars iustitiae | |
| 2914 particularis, quia se extendit ad omnes virtutes, sicut et iustitia | |
| 2915 legalis. Similiter etiam non est pars iustitiae legalis, quia | |
| 2916 operatur praeter id quod lege positum est. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2917 epieikeia non sit pars iustitiae.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 arg. 2"><a name="43960"><span class="ref">[43960] IIª-IIae q. 120 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2918 Praeterea, virtus principalior non assignatur virtuti minus |
| 2919 principali ut pars, cardinalibus enim virtutibus, quasi | |
| 2920 principalibus, assignantur secundariae virtutes ut partes. Sed | |
| 2921 epieikeia videtur esse principalior virtus quam iustitia, ut ipsum | |
| 2922 nomen sonat, dicitur enim ab epi, quod est supra, et dikaion, quod | |
| 53 | 2923 est iustum. Ergo epieikeia non est pars iustitiae.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 arg. 3"><a name="43961"><span class="ref">[43961] IIª-IIae q. 120 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2924 Praeterea, videtur quod epieikeia sit idem quod modestia. Nam |
| 2925 Philipp. IV, ubi dicitur, modestia vestra nota sit omnibus | |
| 2926 hominibus, in Graeco habetur epieikeia. Sed secundum Tullium, | |
| 2927 modestia est pars temperantiae. Ergo epieikeia non est pars | |
| 53 | 2928 iustitiae.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 s. c."><a name="43962"><span class="ref">[43962] IIª-IIae q. 120 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2929 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>epieikes est |
| 53 | 2930 quoddam iustum</i>.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 co."><a name="43963"><span class="ref">[43963] IIª-IIae q. 120 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2931 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtus aliqua habet |
| 2932 triplicem partem, scilicet partem subiectivam, integralem et quasi | |
| 2933 potentialem. Pars autem subiectiva est de qua essentialiter | |
| 2934 praedicatur totum, et est in minus. Quod quidem contingit | |
| 2935 dupliciter, quandoque enim aliquid praedicatur de pluribus secundum | |
| 2936 unam rationem, sicut animal de equo et bove; quandoque autem | |
| 2937 praedicatur secundum prius et posterius, sicut ens praedicatur de | |
| 2938 substantia et accidente. Epieikeia ergo est pars iustitiae | |
| 2939 communiter dictae, tanquam iustitia quaedam existens, ut | |
| 2940 philosophus dicit, in V Ethic. Unde patet quod epieikeia est pars | |
| 2941 subiectiva iustitiae. Et de ea iustitia per prius dicitur quam de | |
| 2942 legali, nam legalis iustitia dirigitur secundum epieikeiam. Unde | |
| 53 | 2943 epieikeia est quasi superior regula humanorum actuum.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 ad 1"><a name="43964"><span class="ref">[43964] IIª-IIae q. 120 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2944 ergo dicendum quod epieikeia correspondet proprie iustitiae legali, |
| 2945 et quodammodo continetur sub ea, et quodammodo excedit eam. Si enim | |
| 2946 iustitia legalis dicatur quae obtemperat legi sive quantum ad verba | |
| 2947 legis sive quantum ad intentionem legislatoris, quae potior est, | |
| 2948 sic epieikeia est pars potior legalis iustitiae. Si vero iustitia | |
| 2949 legalis dicatur solum quae obtemperat legi secundum verba legis, | |
| 2950 sic epieikeia non est pars legalis iustitiae, sed est pars | |
| 2951 iustitiae communiter dictae, contra iustitiam legalem divisa sicut | |
| 53 | 2952 excedens ipsam.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 ad 2"><a name="43965"><span class="ref">[43965] IIª-IIae q. 120 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2953 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., epieikeia est |
| 2954 melior quadam iustitia, scilicet legali quae observat verba legis. | |
| 2955 Quia tamen et ipsa est iustitia quaedam, non est melior omni | |
| 53 | 2956 iustitia.</p><p title="II-II q. 120 a. 2 ad 3"><a name="43966"><span class="ref">[43966] IIª-IIae q. 120 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2957 dicendum quod ad epieikeiam pertinet aliquid moderari, scilicet |
| 2958 observantiam verborum legis. Sed modestia quae ponitur pars | |
| 2959 temperantiae, moderatur exteriorem hominis vitam, puta in incessu | |
| 2960 vel habitu, vel aliis huiusmodi. Potest tamen esse quod nomen | |
| 2961 epieikeiae, apud Graecos, per quandam similitudinem transfertur ad | |
| 53 | 2962 omnes moderationes.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 2963 <p><a href="sth3106.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 2964 <a href="sth3121.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 2965 <br/> | |
| 2966 <hr/> | |
| 2967 <br/> | |
| 2968 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2969 hanc editionem<br/> | |
| 2970 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 2971 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 2972 </div></body> | |
| 2973 </html> |
