Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3061.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 61-78</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LXI ad |
| 22 LXXVIII</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3057.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3079.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#41607">II&ordf;-IIae q. 61 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#41608">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#41609">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#41610">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#41611">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 4'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#41612">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 5'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#41613">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 s. c.'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#41614">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 co.'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#41615">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 1'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#41616">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 2'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#41617">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 3'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#41618">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 4'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#41619">II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 5'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#41620">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 1'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#41621">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 2'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#41622">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 3'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#41623">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 s. c.'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#41624">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 co.'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#41625">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 1'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#41626">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 2'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#41627">II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 3'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#41628">II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 1'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#41629">II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 2'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#41630">II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 3'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#41631">II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 s. c.'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#41632">II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 co.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#41633">II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 ad'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#41634">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 1'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#41635">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 2'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#41636">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 3'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#41637">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 s. c.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#41638">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 co.'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#41639">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 1'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#41640">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 2'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#41641">II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 3'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#41642">II&ordf;-IIae q. 62 pr.'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#41643">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#41644">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#41645">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 3'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#41646">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 s. c.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#41647">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 co.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#41648">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#41649">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#41650">II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#41651">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 1'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#41652">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 2'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#41653">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 3'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#41654">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 4'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#41655">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 s. c.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#41656">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 co.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#41657">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#41658">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#41659">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#41660">II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 4'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#41661">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#41662">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#41663">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#41664">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 s. c.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#41665">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 co.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#41666">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#41667">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#41668">II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#41669">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#41670">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#41671">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#41672">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 s. c.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#41673">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 co.'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#41674">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 1'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#41675">II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#41676">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#41677">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#41678">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#41679">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 4'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#41680">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 5'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#41681">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 s. c.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#41682">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 co.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#41683">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 1'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#41684">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 2'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#41685">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 3'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#41686">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 4'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#41687">II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 5'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#41688">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#41689">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#41690">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#41691">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 s. c.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#41692">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 co.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#41693">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#41694">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#41695">II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#41696">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#41697">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#41698">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#41699">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 s. c.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#41700">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 co.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#41701">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#41702">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#41703">II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#41704">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 1'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#41705">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 2'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#41706">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 3'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#41707">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 s. c.'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#41708">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 co.'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#41709">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#41710">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#41711">II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#41712">II&ordf;-IIae q. 63 pr.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#41713">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 1'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#41714">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 2'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#41715">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 3'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#41716">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 s. c.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#41717">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 co.'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#41718">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 1'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#41719">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 2'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#41720">II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 3'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#41721">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#41722">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#41723">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#41724">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 4'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#41725">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 s. c.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#41726">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 co.'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#41727">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#41728">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#41729">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#41730">II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 4'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#41731">II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 1'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#41732">II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 2'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#41733">II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 3'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#41734">II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 s. c.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#41735">II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 co.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#41736">II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 ad'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#41737">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#41738">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#41739">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#41740">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 s. c.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#41741">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 co.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#41742">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#41743">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#41744">II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#41745">II&ordf;-IIae q. 64 pr.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#41746">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 1'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#41747">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 2'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#41748">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 3'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#41749">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 s. c.'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#41750">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 co.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#41751">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 1'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#41752">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 2'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#41753">II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 3'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#41754">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 1'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#41755">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 2'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#41756">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 3'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#41757">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 s. c.'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#41758">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 co.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#41759">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 1'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#41760">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 2'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#41761">II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 3'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#41762">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#41763">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#41764">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#41765">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 s. c.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#41766">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 co.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#41767">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 1'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#41768">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 2'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#41769">II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 3'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#41770">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#41771">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#41772">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#41773">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 s. c.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#41774">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 co.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#41775">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#41776">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#41777">II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#41778">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#41779">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#41780">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#41781">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 4'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#41782">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 5'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#41783">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 s. c.'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#41784">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 co.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#41785">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#41786">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#41787">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#41788">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 4'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#41789">II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 5'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#41790">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#41791">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#41792">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#41793">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 s. c.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#41794">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 co.'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#41795">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 1'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#41796">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 2'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#41797">II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 3'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#41798">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#41799">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#41800">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#41801">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 4'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#41802">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 5'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#41803">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 s. c.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#41804">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 co.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#41805">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#41806">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#41807">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#41808">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 4'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#41809">II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 5'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#41810">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#41811">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#41812">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#41813">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 s. c.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#41814">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 co.'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#41815">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 1'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#41816">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 2'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#41817">II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 3'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#41818">II&ordf;-IIae q. 65 pr.'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#41819">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 1'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#41820">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 2'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#41821">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 3'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#41822">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 s. c.'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#41823">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 co.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#41824">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#41825">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#41826">II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#41827">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#41828">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#41829">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#41830">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 s. c.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#41831">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 co.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#41832">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#41833">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#41834">II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#41835">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#41836">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#41837">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#41838">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 s. c.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#41839">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 co.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#41840">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#41841">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#41842">II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#41843">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#41844">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#41845">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#41846">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#41847">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#41848">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#41849">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#41850">II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#41851">II&ordf;-IIae q. 66 pr.'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#41852">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#41853">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#41854">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#41855">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 s. c.'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#41856">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 co.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#41857">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 1'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#41858">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 2'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#41859">II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 3'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#41860">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#41861">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#41862">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#41863">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 s. c.'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#41864">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 co.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#41865">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 1'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#41866">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 2'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#41867">II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 3'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#41868">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#41869">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#41870">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#41871">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 s. c.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#41872">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 co.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#41873">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#41874">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#41875">II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#41876">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#41877">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#41878">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#41879">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 s. c.'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#41880">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 co.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#41881">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 1'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#41882">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 2'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#41883">II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 3'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#41884">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 1'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#41885">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 2'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#41886">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 3'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#41887">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 s. c.'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#41888">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 co.'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#41889">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 1'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#41890">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 2'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#41891">II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 3'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#41892">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#41893">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#41894">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#41895">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 s. c.'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#41896">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 co.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#41897">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 1'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#41898">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 2'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#41899">II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 3'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#41900">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#41901">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#41902">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#41903">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 s. c.'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#41904">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 co.'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#41905">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 1'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#41906">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 2'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#41907">II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 3'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#41908">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#41909">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#41910">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#41911">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 s. c.'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#41912">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 co.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#41913">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 1'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#41914">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 2'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#41915">II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 3'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#41916">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 1'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#41917">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 2'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#41918">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 3'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#41919">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 s. c.'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#41920">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 co.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#41921">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 1'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#41922">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 2'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#41923">II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 3'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#41924">II&ordf;-IIae q. 67 pr.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#41925">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 1'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#41926">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 2'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#41927">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 3'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#41928">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 s. c.'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#41929">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 co.'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#41930">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 1'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#41931">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 2'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#41932">II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 3'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#41933">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 1'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#41934">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 2'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#41935">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 3'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#41936">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 4'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#41937">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 s. c.'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#41938">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 co.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#41939">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 1'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#41940">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 2'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#41941">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 3'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#41942">II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 4'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#41943">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 1'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#41944">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 2'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#41945">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 3'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#41946">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 s. c.'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#41947">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 co.'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#41948">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 1'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#41949">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 2'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#41950">II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 3'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#41951">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 1'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#41952">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 2'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#41953">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 3'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#41954">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 s. c.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#41955">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 co.'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#41956">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#41957">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#41958">II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 3'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#41959">II&ordf;-IIae q. 68 pr.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#41960">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 1'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#41961">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 2'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#41962">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 3'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#41963">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 s. c.'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#41964">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 co.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#41965">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 1'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#41966">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 2'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#41967">II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 3'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#41968">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 1'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#41969">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 2'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#41970">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 3'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#41971">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 s. c.'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#41972">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 co.'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#41973">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 1'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#41974">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 2'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#41975">II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 3'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#41976">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 1'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#41977">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 2'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#41978">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 3'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#41979">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 s. c.'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#41980">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 co.'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#41981">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 1'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#41982">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 2'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#41983">II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 3'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#41984">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 1'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#41985">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 2'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#41986">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 3'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#41987">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 s. c.'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#41988">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 co.'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#41989">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 1'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#41990">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 2'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#41991">II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 3'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#41992">II&ordf;-IIae q. 69 pr.'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#41993">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 1'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#41994">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 2'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#41995">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 3'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#41996">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 s. c.'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#41997">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 co.'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#41998">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 1'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#41999">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 2'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#42000">II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 3'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#42001">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 1'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#42002">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 2'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#42003">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 3'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#42004">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 s. c.'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#42005">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 co.'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#42006">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 1'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#42007">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 2'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#42008">II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 3'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#42009">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 1'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#42010">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 2'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#42011">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 3'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#42012">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 s. c.'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#42013">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 co.'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#42014">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 1'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#42015">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 2'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#42016">II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 3'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#42017">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 1'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#42018">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 2'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#42019">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 3'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#42020">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 s. c.'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#42021">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 co.'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#42022">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 1'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#42023">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 2'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#42024">II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 3'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#42025">II&ordf;-IIae q. 70 pr.'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#42026">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 1'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#42027">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 2'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#42028">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 3'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#42029">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 s. c.'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#42030">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 co.'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#42031">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 1'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#42032">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 2'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#42033">II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 3'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#42034">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 1'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#42035">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 2'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#42036">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 3'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#42037">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 s. c.'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#42038">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 co.'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#42039">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 1'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#42040">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 2'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#42041">II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 3'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#42042">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 1'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#42043">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 2'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#42044">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 3'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#42045">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 s. c.'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#42046">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 co.'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#42047">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 1'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#42048">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 2'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#42049">II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 3'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#42050">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 1'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#42051">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 2'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#42052">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 3'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#42053">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 s. c.'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#42054">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 co.'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#42055">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 1'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#42056">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 2'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#42057">II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 3'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#42058">II&ordf;-IIae q. 71 pr.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#42059">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 1'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#42060">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 2'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#42061">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 3'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#42062">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 s. c.'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#42063">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 co.'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#42064">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 1'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#42065">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 2'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#42066">II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 3'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#42067">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 1'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#42068">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 2'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#42069">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 3'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#42070">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 s. c.'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#42071">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 co.'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#42072">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 1'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#42073">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 2'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#42074">II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 3'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#42075">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 1'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#42076">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 2'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#42077">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 3'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#42078">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 s. c.'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#42079">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 co.'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#42080">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 1'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#42081">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 2'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#42082">II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 3'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#42083">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 1'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#42084">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 2'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#42085">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 3'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#42086">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 s. c.'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#42087">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 co.'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#42088">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 1'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#42089">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 2'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#42090">II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 3'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#42091">II&ordf;-IIae q. 72 pr.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#42092">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 1'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#42093">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 2'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#42094">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 3'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#42095">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 s. c.'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#42096">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 co.'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#42097">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 1'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#42098">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 2'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#42099">II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 3'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#42100">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 1'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#42101">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 2'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#42102">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 3'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#42103">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 s. c.'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#42104">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 co.'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#42105">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 1'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#42106">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 2'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#42107">II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 3'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#42108">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 1'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#42109">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 2'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#42110">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 3'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#42111">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 s. c.'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#42112">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 co.'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#42113">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 1'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#42114">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 2'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#42115">II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 3'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#42116">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 1'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#42117">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 2'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#42118">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 3'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#42119">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 s. c.'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#42120">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 co.'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#42121">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 1'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#42122">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 2'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#42123">II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 3'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#42124">II&ordf;-IIae q. 73 pr.'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#42125">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 1'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#42126">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 2'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#42127">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 3'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#42128">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 s. c.'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#42129">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 co.'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#42130">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 1'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#42131">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 2'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#42132">II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 3'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#42133">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 1'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#42134">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 2'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#42135">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 3'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#42136">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 s. c.'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#42137">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 co.'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#42138">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 1'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#42139">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 2'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#42140">II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 3'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#42141">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 1'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#42142">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 2'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#42143">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 3'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#42144">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 4'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#42145">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 s. c.'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#42146">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 co.'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#42147">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 1'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#42148">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 2'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#42149">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 3'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#42150">II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 4'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#42151">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 1'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#42152">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 2'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#42153">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 3'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#42154">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 s. c.'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#42155">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 co.'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#42156">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 1'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#42157">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 2'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#42158">II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 3'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#42159">II&ordf;-IIae q. 74 pr.'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#42160">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 1'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#42161">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 2'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#42162">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 3'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#42163">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 s. c.'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#42164">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 co.'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#42165">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#42166">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#42167">II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#42168">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 1'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#42169">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 2'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#42170">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 3'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#42171">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 s. c.'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#42172">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 co.'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#42173">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 1'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#42174">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 2'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#42175">II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 3'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#42176">II&ordf;-IIae q. 75 pr.'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#42177">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 1'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#42178">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 2'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#42179">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 3'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#42180">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 s. c.'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#42181">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 co.'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#42182">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 1'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#42183">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 2'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#42184">II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 3'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#42185">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 1'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#42186">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 2'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#42187">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 3'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#42188">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 s. c.'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#42189">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 co.'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#42190">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 1'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#42191">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 2'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#42192">II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 3'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#42193">II&ordf;-IIae q. 76 pr.'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#42194">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 1'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#42195">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 2'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#42196">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 3'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#42197">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 4'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#42198">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 5'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#42199">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 s. c.'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#42200">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 co.'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#42201">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 1'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#42202">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 2'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#42203">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 3'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#42204">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 4'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#42205">II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 5'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#42206">II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 1'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#42207">II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 2'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#42208">II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 3'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#42209">II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 s. c.'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#42210">II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 co.'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#42211">II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 ad'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#42212">II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 1'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#42213">II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 2'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#42214">II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 3'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#42215">II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 s. c.'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#42216">II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 co.'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#42217">II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 ad'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#42218">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 1'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#42219">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 2'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#42220">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 3'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#42221">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 s. c.'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#42222">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 co.'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#42223">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 1'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#42224">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 2'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#42225">II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 3'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#42226">II&ordf;-IIae q. 77 pr.'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#42227">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 1'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#42228">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 2'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#42229">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 3'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#42230">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 s. c.'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#42231">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 co.'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#42232">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 1'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#42233">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 2'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#42234">II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 3'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#42235">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 1'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#42236">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 2'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#42237">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 3'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#42238">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 s. c.'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#42239">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 co.'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#42240">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 1'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#42241">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 2'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#42242">II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 3'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#42243">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 1'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#42244">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 2'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#42245">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 3'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#42246">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 4'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#42247">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 s. c.'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#42248">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 co.'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#42249">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 1'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#42250">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 2'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#42251">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 3'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#42252">II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 4'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#42253">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 1'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#42254">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 2'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#42255">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 3'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#42256">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 s. c.'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#42257">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 co.'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#42258">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 1'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#42259">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 2'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#42260">II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 3'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#42261">II&ordf;-IIae q. 78 pr.'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#42262">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 1'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#42263">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 2'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#42264">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 3'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#42265">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 4'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#42266">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 5'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#42267">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 6'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#42268">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 7'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#42269">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 s. c.'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#42270">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 co.'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#42271">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 1'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#42272">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 2'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#42273">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 3'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#42274">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 4'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#42275">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 5'); | |
| 719 document.write('<OPTION VALUE="#42276">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 6'); | |
| 720 document.write('<OPTION VALUE="#42277">II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 7'); | |
| 721 document.write('<OPTION VALUE="#42278">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 1'); | |
| 722 document.write('<OPTION VALUE="#42279">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 2'); | |
| 723 document.write('<OPTION VALUE="#42280">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 3'); | |
| 724 document.write('<OPTION VALUE="#42281">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 4'); | |
| 725 document.write('<OPTION VALUE="#42282">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 5'); | |
| 726 document.write('<OPTION VALUE="#42283">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 6'); | |
| 727 document.write('<OPTION VALUE="#42284">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 7'); | |
| 728 document.write('<OPTION VALUE="#42285">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 s. c.'); | |
| 729 document.write('<OPTION VALUE="#42286">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 co.'); | |
| 730 document.write('<OPTION VALUE="#42287">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 1'); | |
| 731 document.write('<OPTION VALUE="#42288">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 2'); | |
| 732 document.write('<OPTION VALUE="#42289">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 3'); | |
| 733 document.write('<OPTION VALUE="#42290">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 4'); | |
| 734 document.write('<OPTION VALUE="#42291">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 5'); | |
| 735 document.write('<OPTION VALUE="#42292">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 6'); | |
| 736 document.write('<OPTION VALUE="#42293">II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 7'); | |
| 737 document.write('<OPTION VALUE="#42294">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 1'); | |
| 738 document.write('<OPTION VALUE="#42295">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 2'); | |
| 739 document.write('<OPTION VALUE="#42296">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 3'); | |
| 740 document.write('<OPTION VALUE="#42297">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 s. c.'); | |
| 741 document.write('<OPTION VALUE="#42298">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 co.'); | |
| 742 document.write('<OPTION VALUE="#42299">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 1'); | |
| 743 document.write('<OPTION VALUE="#42300">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 2'); | |
| 744 document.write('<OPTION VALUE="#42301">II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 3'); | |
| 745 document.write('<OPTION VALUE="#42302">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 1'); | |
| 746 document.write('<OPTION VALUE="#42303">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 2'); | |
| 747 document.write('<OPTION VALUE="#42304">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 3'); | |
| 748 document.write('<OPTION VALUE="#42305">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 s. c.'); | |
| 749 document.write('<OPTION VALUE="#42306">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 co.'); | |
| 750 document.write('<OPTION VALUE="#42307">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 1'); | |
| 751 document.write('<OPTION VALUE="#42308">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 2'); | |
| 752 document.write('<OPTION VALUE="#42309">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 3'); | |
| 753 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 754 document.write('<BR><BR>'); | |
| 755 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 756 document.write('<\/FORM>'); | |
| 757 // --> | |
| 758 // | |
| 759 </script><br/> | |
| 760 <hr/> | |
| 761 <br/></div><div class="q" id="q61"><h2>Quaestio 61</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 61 pr."><a name="41607"><span class="ref">[41607] IIª-IIae q. 61 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 762 considerandum est de partibus iustitiae. Et primo, de partibus |
| 763 subiectivis, quae sunt species iustitiae, scilicet distributiva et | |
| 764 commutativa; secundo, de partibus quasi integralibus; tertio, de | |
| 765 partibus quasi potentialibus, scilicet de virtutibus adiunctis. | |
| 766 Circa primum occurrit duplex consideratio, prima, de ipsis | |
| 767 iustitiae partibus; secunda, de vitiis oppositis. Et quia | |
| 768 restitutio videtur esse actus commutativae iustitiae, primo | |
| 769 considerandum est de distinctione iustitiae commutativae et | |
| 770 distributivae, secundo, de restitutione. Circa primum quaeruntur | |
| 771 quatuor. Primo, utrum sint duae species iustitiae, iustitia | |
| 772 distributiva et commutativa. Secundo, utrum eodem modo in eis | |
| 773 medium accipiatur. Tertio, utrum sit earum uniformis vel multiplex | |
| 774 materia. Quarto, utrum secundum aliquam earum specierum iustum sit | |
| 53 | 775 idem quod contrapassum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 1"><a name="41608"><span class="ref">[41608] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 776 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur duae species |
| 777 iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Non enim potest | |
| 778 esse iustitiae species quod multitudini nocet, cum iustitia ad | |
| 779 bonum commune ordinetur. Sed distribuere bona communia in multos | |
| 780 nocet bono communi multitudinis, tum quia exhauriuntur opes | |
| 781 communes; tum etiam quia mores hominum corrumpuntur; dicit enim | |
| 782 Tullius, in libro de Offic., <i>fit deterior qui accipit, et ad | |
| 783 idem semper expectandum paratior</i>. Ergo distributio non pertinet | |
| 53 | 784 ad aliquam iustitiae speciem.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 2"><a name="41609"><span class="ref">[41609] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 785 iustitiae actus est reddere unicuique quod suum est, ut supra |
| 786 habitum est. Sed in distributione non redditur alicui quod suum | |
| 787 erat, sed de novo appropriatur sibi id quod erat commune. Ergo hoc | |
| 53 | 788 ad iustitiam non pertinet.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 3"><a name="41610"><span class="ref">[41610] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 789 iustitia non solum est in principe, sed etiam in subiectis, ut |
| 790 supra habitum est. Sed distribuere semper pertinet ad principem. | |
| 53 | 791 Ergo distributiva non pertinet ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 4"><a name="41611"><span class="ref">[41611] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 792 distributivum iustum est bonorum communium, ut dicitur in V Ethic. |
| 793 sed communia pertinent ad iustitiam legalem. Ergo iustitia | |
| 794 distributiva non est species iustitiae particularis, sed iustitiae | |
| 53 | 795 legalis.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 5"><a name="41612"><span class="ref">[41612] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 796 unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia |
| 797 commutativa consistit in hoc quod aliquid redditur uni; iustitia | |
| 798 vero distributiva in hoc quod aliquid datur multis. Ergo non sunt | |
| 53 | 799 diversae species iustitiae.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 s. c."><a name="41613"><span class="ref">[41613] IIª-IIae q. 61 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 800 est quod philosophus, in V Ethic., ponit duas partes iustitiae, et |
| 801 dicit quod <i>una est directiva in distributionibus, alia in | |
| 53 | 802 commutationibus</i>.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 co."><a name="41614"><span class="ref">[41614] IIª-IIae q. 61 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 803 dicendum quod, sicut dictum est, iustitia particularis ordinatur ad |
| 804 aliquam privatam personam, quae comparatur ad communitatem sicut | |
| 805 pars ad totum. Potest autem ad aliquam partem duplex ordo attendi. | |
| 806 Unus quidem partis ad partem, cui similis est ordo unius privatae | |
| 807 personae ad aliam. Et hunc ordinem dirigit commutativa iustitia, | |
| 808 quae consistit in his quae mutuo fiunt inter duas personas ad | |
| 809 invicem. Alius ordo attenditur totius ad partes, et huic ordini | |
| 810 assimilatur ordo eius quod est commune ad singulas personas. Quem | |
| 811 quidem ordinem dirigit iustitia distributiva, quae est distributiva | |
| 812 communium secundum proportionalitatem. Et ideo duae sunt iustitiae | |
| 53 | 813 species, scilicet commutativa et distributiva.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 ad 1"><a name="41615"><span class="ref">[41615] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 814 ergo dicendum quod sicut in largitionibus privatarum personarum |
| 815 commendatur moderatio, effusio vero culpatur; ita etiam in | |
| 816 distributione communium bonorum est moderatio servanda, in quo | |
| 53 | 817 dirigit iustitia distributiva.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 ad 2"><a name="41616"><span class="ref">[41616] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 818 dicendum quod sicut pars et totum quodammodo sunt idem, ita id quod |
| 819 est totius quodammodo est partis. Et ita cum ex bonis communibus | |
| 820 aliquid in singulos distribuitur, quilibet aliquo modo recipit quod | |
| 53 | 821 suum est.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 ad 3"><a name="41617"><span class="ref">[41617] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 822 dicendum quod actus distributionis quae est communium bonorum |
| 823 pertinet solum ad praesidentem communibus bonis, sed tamen iustitia | |
| 824 distributiva est et in subditis, quibus distribuitur, inquantum | |
| 825 scilicet sunt contenti iusta distributione. Quamvis etiam | |
| 826 distributio quandoque fiat bonorum communium non quidem civitati, | |
| 827 sed uni familiae, quorum distributio fieri potest auctoritate | |
| 53 | 828 alicuius privatae personae.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 ad 4"><a name="41618"><span class="ref">[41618] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 829 dicendum quod motus accipiunt speciem a termino ad quem. Et ideo ad |
| 830 iustitiam legalem pertinet ordinare ea quae sunt privatarum | |
| 831 personarum in bonum commune, sed ordinare e converso bonum commune | |
| 832 ad personas particulares per distributionem est iustitiae | |
| 53 | 833 particularis.</p><p title="II-II q. 61 a. 1 ad 5"><a name="41619"><span class="ref">[41619] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 834 dicendum quod iustitia distributiva et commutativa non solum |
| 835 distinguuntur secundum unum et multa, sed secundum diversam | |
| 836 rationem debiti, alio enim modo debetur alicui id quod est commune, | |
| 53 | 837 alio modo id quod est proprium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 1"><a name="41620"><span class="ref">[41620] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 838 secundum sic proceditur. Videtur quod medium eodem modo accipiatur |
| 839 in iustitia distributiva et commutativa. Utraque enim sub iustitia | |
| 840 particulari continetur, ut dictum est. Sed in omnibus temperantiae | |
| 841 vel fortitudinis partibus accipitur uno modo medium. Ergo etiam | |
| 842 eodem modo est accipiendum medium in iustitia distributiva et | |
| 53 | 843 commutativa.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 2"><a name="41621"><span class="ref">[41621] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 844 forma virtutis moralis in medio consistit quod secundum rationem |
| 845 determinatur. Cum ergo unius virtutis sit una forma, videtur quod | |
| 53 | 846 in utraque sit eodem modo medium accipiendum.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 3"><a name="41622"><span class="ref">[41622] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 847 in iustitia distributiva accipitur medium attendendo diversam |
| 848 dignitatem personarum. Sed dignitas personarum attenditur etiam in | |
| 849 commutativa iustitia, sicut in punitionibus, plus enim punitur qui | |
| 850 percussit principem quam qui percussit privatam personam. Ergo | |
| 53 | 851 eodem modo accipitur medium in utraque iustitia.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 s. c."><a name="41623"><span class="ref">[41623] IIª-IIae q. 61 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 852 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod in iustitia |
| 853 distributiva accipitur medium secundum geometricam | |
| 53 | 854 proportionalitatem, in commutativa autem secundum arithmeticam.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 co."><a name="41624"><span class="ref">[41624] IIª-IIae q. 61 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 855 dicendum quod, sicut dictum est, in distributiva iustitia datur |
| 856 aliquid alicui privatae personae inquantum id quod est totius est | |
| 857 debitum parti. Quod quidem tanto maius est quanto ipsa pars maiorem | |
| 858 principalitatem habet in toto. Et ideo in distributiva iustitia | |
| 859 tanto plus alicui de bonis communibus datur quanto illa persona | |
| 860 maiorem principalitatem habet in communitate. Quae quidem | |
| 861 principalitas in aristocratica communitate attenditur secundum | |
| 862 virtutem, in oligarchica secundum divitias, in democratica secundum | |
| 863 libertatem, et in aliis aliter. Et ideo in iustitia distributiva | |
| 864 non accipitur medium secundum aequalitatem rei ad rem, sed secundum | |
| 865 proportionem rerum ad personas, ut scilicet, sicut una persona | |
| 866 excedit aliam, ita etiam res quae datur uni personae excedit rem | |
| 867 quae datur alii. Et ideo dicit philosophus quod tale medium est | |
| 868 secundum geometricam proportionalitatem, in qua attenditur aequale | |
| 869 non secundum quantitatem, sed secundum proportionem. Sicut si | |
| 870 dicamus quod sicut se habent sex ad quatuor, ita se habent tria ad | |
| 871 duo, quia utrobique est sesquialtera proportio, in qua maius habet | |
| 872 totum minus et mediam partem eius, non autem est aequalitas | |
| 873 excessus secundum quantitatem, quia sex excedunt quatuor in duobus, | |
| 874 tria vero excedunt duo in uno. Sed in commutationibus redditur | |
| 875 aliquid alicui singulari personae propter rem eius quae accepta | |
| 876 est, ut maxime patet in emptione et venditione, in quibus primo | |
| 877 invenitur ratio commutationis. Et ideo oportet adaequare rem rei, | |
| 878 ut quanto iste plus habet quam suum sit de eo quod est alterius, | |
| 879 tantundem restituat ei cuius est. Et sic fit aequalitas secundum | |
| 880 arithmeticam medietatem, quae attenditur secundum parem quantitatis | |
| 881 excessum, sicut quinque est medium inter sex et quatuor, in unitate | |
| 882 enim excedit et exceditur. Si ergo a principio uterque habebat | |
| 883 quinque, et unus eorum accepit unum de eo quod est alterius; unus, | |
| 884 scilicet accipiens, habebit sex, et alii relinquentur quatuor. Erit | |
| 885 ergo iustitia si uterque reducatur ad medium, ut accipiatur unum ab | |
| 886 eo qui habet sex, et detur ei qui habet quatuor, sic enim uterque | |
| 53 | 887 habebit quinque, quod est medium.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 ad 1"><a name="41625"><span class="ref">[41625] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 888 ergo dicendum quod in aliis virtutibus moralibus accipitur medium |
| 889 secundum rationem, et non secundum rem. Sed in iustitia accipitur | |
| 890 medium rei, et ideo secundum diversitatem rerum diversimode medium | |
| 53 | 891 accipitur.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 ad 2"><a name="41626"><span class="ref">[41626] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 892 dicendum quod generalis forma iustitiae est aequalitas, in qua |
| 893 convenit iustitia distributiva cum commutativa. In una tamen | |
| 894 invenitur aequalitas secundum proportionalitatem geometricam, in | |
| 53 | 895 alia secundum arithmeticam.</p><p title="II-II q. 61 a. 2 ad 3"><a name="41627"><span class="ref">[41627] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 896 dicendum quod in actionibus et passionibus conditio personae facit |
| 897 ad quantitatem rei, maior enim est iniuria si percutiatur princeps | |
| 898 quam si percutiatur privata persona. Et ita conditio personae in | |
| 899 distributiva iustitia attenditur secundum se, in commutativa autem | |
| 53 | 900 secundum quod per hoc diversificatur res.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 1"><a name="41628"><span class="ref">[41628] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 901 sic proceditur. Videtur quod materia utriusque iustitiae non sit |
| 902 diversa. Diversitas enim materiae facit diversitatem virtutis, ut | |
| 903 patet in temperantia et fortitudine. Si igitur distributivae | |
| 904 iustitiae et commutativae sit diversa materia, videtur quod non | |
| 53 | 905 contineantur sub una virtute, scilicet sub iustitia.</p><p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 2"><a name="41629"><span class="ref">[41629] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 906 distributio, quae pertinet ad distributivam iustitiam, <i>est |
| 907 pecuniae vel honoris vel aliorum quaecumque dispertiri possunt | |
| 908 inter eos qui communitate communicant</i>; ut dicitur in V Ethic. | |
| 909 Quorum etiam est commutatio inter personas ad invicem, quae | |
| 910 pertinet ad commutativam iustitiam. Ergo non est diversa materia | |
| 53 | 911 distributivae et commutativae iustitiae.</p><p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 3"><a name="41630"><span class="ref">[41630] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 912 si sit alia materia distributivae iustitiae et alia materia |
| 913 commutativae propter hoc quod differunt specie, ubi non erit | |
| 914 differentia speciei, non debebit esse materiae diversitas. Sed | |
| 915 philosophus ponit unam speciem commutativae iustitiae, quae tamen | |
| 916 habet multiplicem materiam. Non ergo videtur esse multiplex materia | |
| 53 | 917 harum specierum.</p><p title="II-II q. 61 a. 3 s. c."><a name="41631"><span class="ref">[41631] IIª-IIae q. 61 a. 3 s. c.</span></a> In |
| 28 | 918 contrarium est quod dicitur in V Ethic., quod una species iustitiae |
| 919 <i>est directiva in distributionibus, alia in | |
| 53 | 920 commutationibus</i>.</p><p title="II-II q. 61 a. 3 co."><a name="41632"><span class="ref">[41632] IIª-IIae q. 61 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 921 dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia est circa quasdam |
| 922 operationes exteriores, scilicet distributionem et commutationem, | |
| 923 quae quidem sunt usus quorundam exteriorum, vel rerum vel | |
| 924 personarum vel etiam operum, rerum quidem, sicut cum aliquis vel | |
| 925 aufert vel restituit alteri suam rem; personarum autem, sicut cum | |
| 926 aliquis in ipsam personam hominis iniuriam facit, puta percutiendo | |
| 927 vel conviciando, aut etiam cum reverentiam exhibet; operum autem, | |
| 928 sicut cum quis iuste ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus. | |
| 929 Si igitur accipiamus ut materiam utriusque iustitiae ea quorum | |
| 930 operationes sunt usus, eadem est materia distributivae et | |
| 931 commutativae iustitiae, nam et res distribui possunt a communi in | |
| 932 singulos, et commutari de uno in alium; et etiam est quaedam | |
| 933 distributio laboriosorum operum, et recompensatio. Si autem | |
| 934 accipiamus ut materiam utriusque iustitiae actiones ipsas | |
| 935 principales quibus utimur personis, rebus et operibus, sic | |
| 936 invenitur utrobique alia materia. Nam distributiva iustitia est | |
| 937 directiva distributionis, commutativa vero iustitia est directiva | |
| 938 commutationum quae attendi possunt inter duas personas. Quarum | |
| 939 quaedam sunt involuntariae; quaedam vero voluntariae. Involuntariae | |
| 940 quidem, quando aliquis utitur re alterius vel persona vel opere, eo | |
| 941 invito. Quod quidem contingit quandoque occulte per fraudem; | |
| 942 quandoque etiam manifeste per violentiam. Utrumque autem contingit | |
| 943 aut in rem aut in personam propriam, aut in personam coniunctam. In | |
| 944 rem quidem, si occulte unus rem alterius accipiat, vocatur furtum; | |
| 945 si autem manifeste, vocatur rapina. In personam autem propriam, vel | |
| 946 quantum ad ipsam consistentiam personae; vel quantum ad dignitatem | |
| 947 ipsius. Si autem quantum ad consistentiam personae, sic laeditur | |
| 948 aliquis occulte per dolosam occisionem seu percussionem, et per | |
| 949 veneni exhibitionem; manifeste autem per occisionem manifestam, aut | |
| 950 per incarcerationem aut verberationem seu membri mutilationem. | |
| 951 Quantum autem ad dignitatem personae, laeditur aliquis occulte | |
| 952 quidem per falsa testimonia seu detractiones, quibus aliquis aufert | |
| 953 famam suam, et per alia huiusmodi; manifeste autem per accusationem | |
| 954 in iudicio, seu per convicii illationem. Quantum autem ad personam | |
| 955 coniunctam, laeditur aliquis in uxore, ut in pluribus occulte, per | |
| 956 adulterium; in servo autem, cum aliquis servum seducit, ut a domino | |
| 957 discedat; et haec etiam manifeste fieri possunt. Et eadem ratio est | |
| 958 de aliis personis coniunctis, in quas etiam possunt omnibus modis | |
| 959 iniuriae committi sicut et in personam principalem. Sed adulterium | |
| 960 et servi seductio sunt proprie iniuriae circa has personas, tamen, | |
| 961 quia servus est possessio quaedam, hoc refertur ad furtum. | |
| 962 Voluntariae autem commutationes dicuntur quando aliquis voluntarie | |
| 963 transfert rem suam in alterum. Et si quidem simpliciter in alterum | |
| 964 transferat rem suam absque debito, sicut in donatione, non est | |
| 965 actus iustitiae, sed liberalitatis. Intantum autem ad iustitiam | |
| 966 voluntaria translatio pertinet inquantum est ibi aliquid de ratione | |
| 967 debiti. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, quando aliquis | |
| 968 transfert simpliciter rem suam in alterum pro recompensatione | |
| 969 alterius rei, sicut accidit in venditione et emptione. Secundo | |
| 970 modo, quando aliquis tradit rem suam alteri concedens ei usum rei | |
| 971 cum debito recuperandi rem. Et si quidem gratis concedit usum rei, | |
| 972 vocatur ususfructus in rebus quae aliquid fructificant; vel | |
| 973 simpliciter mutuum seu accommodatum in rebus quae non fructificant, | |
| 974 sicut sunt denarii, vasa et huiusmodi. Si vero nec ipse usus gratis | |
| 975 conceditur, vocatur locatio et conductio. Tertio modo aliquis | |
| 976 tradit rem suam ut recuperandam, non ratione usus, sed vel ratione | |
| 977 conservationis, sicut in deposito; vel ratione obligationis, sicut | |
| 978 cum quis rem suam pignori obligat, seu cum aliquis pro alio | |
| 979 fideiubet. In omnibus autem huiusmodi actionibus, sive voluntariis | |
| 980 sive involuntariis, est eadem ratio accipiendi medium secundum | |
| 981 aequalitatem recompensationis. Et ideo omnes istae actiones ad unam | |
| 53 | 982 speciem iustitiae pertinent, scilicet ad commutativam.</p><p title="II-II q. 61 a. 3 ad arg."><a name="41633"><span class="ref">[41633] IIª-IIae q. 61 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 983 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 1"><a name="41634"><span class="ref">[41634] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 984 sic proceditur. Videtur quod iustum sit simpliciter idem quod |
| 985 contrapassum. Iudicium enim divinum est simpliciter iustum. Sed | |
| 986 haec est forma divini iudicii, ut secundum quod aliquis fecit, | |
| 987 patiatur, secundum illud Matth. VII, <i>in quo iudicio | |
| 988 iudicaveritis, iudicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, | |
| 989 remetietur vobis</i>. Ergo iustum est simpliciter idem quod | |
| 53 | 990 contrapassum.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 2"><a name="41635"><span class="ref">[41635] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 991 in utraque iustitiae specie datur aliquid alicui secundum quandam |
| 992 aequalitatem, in respectu quidem ad dignitatem personae in iustitia | |
| 993 distributiva, quae quidem personae dignitas maxime videtur attendi | |
| 994 secundum opera quibus aliquis communitati servivit; in respectu | |
| 995 autem ad rem in qua quis damnificatus est, in iustitia commutativa. | |
| 996 Secundum autem utramque aequalitatem aliquis contrapatitur secundum | |
| 997 quod fecit. Ergo videtur quod iustum simpliciter sit idem quod | |
| 53 | 998 contrapassum.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 3"><a name="41636"><span class="ref">[41636] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 999 maxime videtur quod non oporteat aliquem contrapati secundum quod |
| 1000 fecit, propter differentiam voluntarii et involuntarii, qui enim | |
| 1001 involuntarie fecit iniuriam, minus punitur. Sed voluntarium et | |
| 1002 involuntarium, quae accipiuntur ex parte nostra, non diversificant | |
| 1003 medium iustitiae, quod est medium rei et non quoad nos. Ergo iustum | |
| 53 | 1004 simpliciter idem esse videtur quod contrapassum.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 s. c."><a name="41637"><span class="ref">[41637] IIª-IIae q. 61 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1005 est quod philosophus, in V Ethic., probat non quodlibet iustum esse |
| 53 | 1006 contrapassum.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 co."><a name="41638"><span class="ref">[41638] IIª-IIae q. 61 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1007 dicendum quod hoc quod dicitur contrapassum importat aequalem |
| 1008 recompensationem passionis ad actionem praecedentem. Quod quidem | |
| 1009 propriissime dicitur in passionibus iniuriosis quibus aliquis | |
| 1010 personam proximi laedit, puta, si percutit, quod repercutiatur. Et | |
| 1011 hoc quidem iustum determinatur in lege, Exod. XXI, <i>reddet animam | |
| 1012 pro anima, oculum pro oculo,</i> et cetera. Et quia etiam auferre | |
| 1013 rem alterius est quoddam facere, ideo secundario etiam in his | |
| 1014 dicitur contrapassum, prout scilicet aliquis qui damnum intulit, in | |
| 1015 re sua ipse etiam damnificatur. Et hoc etiam iustum continetur in | |
| 1016 lege, Exod. XXII, <i>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et | |
| 1017 occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et | |
| 1018 quatuor oves pro una ove</i>. Tertio vero transfertur nomen | |
| 1019 contrapassi ad voluntarias commutationes, in quibus utrinque est | |
| 1020 actio et passio, sed voluntarium diminuit de ratione passionis, ut | |
| 1021 dictum est. In omnibus autem his debet fieri, secundum rationem | |
| 1022 iustitiae commutativae, recompensatio secundum aequalitatem, ut | |
| 1023 scilicet passio recompensata sit aequalis actioni. Non autem semper | |
| 1024 esset aequalis si idem specie aliquis pateretur quod fecit. Nam | |
| 1025 primo quidem, cum quis iniuriose laedat alterius personam maiorem, | |
| 1026 maior est actio quam passio eiusdem speciei quam ipse pateretur. Et | |
| 1027 ideo ille qui percutit principem non solum repercutitur, sed multo | |
| 1028 gravius punitur. Similiter etiam cum quis aliquem involuntarium in | |
| 1029 re sua damnificat, maior est actio quam esset passio si sibi sola | |
| 1030 res illa auferretur, quia ipse qui damnificavit alium, in re sua | |
| 1031 nihil damnificaretur. Et ideo punitur in hoc quod multiplicius | |
| 1032 restituat, quia etiam non solum damnificavit personam privatam, sed | |
| 1033 rempublicam, eius tutelae securitatem infringendo. Similiter etiam | |
| 1034 nec in commutationibus voluntariis semper esset aequalis passio si | |
| 1035 aliquis daret rem suam, accipiens rem alterius, quia forte res | |
| 1036 alterius est multo maior quam sua. Et ideo oportet secundum quandam | |
| 1037 proportionatam commensurationem adaequare passionem actioni in | |
| 1038 commutationibus, ad quod inventa sunt numismata. Et sic | |
| 1039 contrapassum est commutativum iustum. In distributiva autem | |
| 1040 iustitia locum non habet. Quia in distributiva iustitia non | |
| 1041 attenditur aequalitas secundum proportionem rei ad rem, vel | |
| 1042 passionis ad actionem, unde dicitur contrapassum, sed secundum | |
| 53 | 1043 proportionalitatem rerum ad personas, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 ad 1"><a name="41639"><span class="ref">[41639] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1044 ergo dicendum quod illa forma divini iudicii attenditur secundum |
| 1045 rationem commutativae iustitiae, prout scilicet recompensat praemia | |
| 53 | 1046 meritis et supplicia peccatis.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 ad 2"><a name="41640"><span class="ref">[41640] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1047 dicendum quod si alicui qui communitati servisset retribueretur |
| 1048 aliquid pro servitio impenso, non esset hoc distributivae | |
| 1049 iustitiae, sed commutativae. In distributiva enim iustitia non | |
| 1050 attenditur aequalitas eius quod quis accipit ad id quod ipse | |
| 1051 impendit, sed ad id quod alius accipit, secundum modum utriusque | |
| 53 | 1052 personae.</p><p title="II-II q. 61 a. 4 ad 3"><a name="41641"><span class="ref">[41641] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1053 dicendum quod quando actio iniuriosa est voluntaria, excedit |
| 1054 iniuria, et sic accipitur ut maior res. Unde oportet maiorem poenam | |
| 1055 ei recompensari non secundum differentiam quoad nos, sed secundum | |
| 53 | 1056 differentiam rei.</p></div></div><div class="q" id="q62"><h2>Quaestio 62</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 62 pr."><a name="41642"><span class="ref">[41642] IIª-IIae q. 62 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1057 considerandum est de restitutione. Et circa hoc quaeruntur octo. |
| 1058 Primo, cuius actus sit. Secundo, utrum necesse sit ad salutem omne | |
| 1059 ablatum restitui. Tertio, utrum oporteat multiplicatum illud | |
| 1060 restituere. Quarto, utrum oporteat restitui id quod quis non | |
| 1061 accepit. Quinto, utrum oporteat restitui ei a quo acceptum est. | |
| 1062 Sexto, utrum oporteat restituere eum qui accepit. Septimo, utrum | |
| 53 | 1063 aliquem alium. Octavo, utrum sit statim restituendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 1"><a name="41643"><span class="ref">[41643] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1064 sic proceditur. Videtur quod restitutio non sit actus iustitiae |
| 1065 commutativae. Iustitia enim respicit rationem debiti. Sed sicut | |
| 1066 donatio potest esse eius quod non debetur, ita etiam et restitutio. | |
| 53 | 1067 Ergo restitutio non est actus alicuius partis iustitiae.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 2"><a name="41644"><span class="ref">[41644] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1068 illud quod iam transiit et non est, restitui non potest. Sed |
| 1069 iustitia et iniustitia sunt circa quasdam actiones et passiones, | |
| 1070 quae non manent, sed transeunt. Ergo restitutio non videtur esse | |
| 53 | 1071 actus alicuius partis iustitiae.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 3"><a name="41645"><span class="ref">[41645] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1072 restitutio est quasi quaedam recompensatio eius quod subtractum |
| 1073 est. Sed aliquid potest homini subtrahi non solum in commutatione, | |
| 1074 sed etiam in distributione, puta cum aliquis distribuens minus dat | |
| 1075 alicui quam debeat habere. Ergo restitutio non magis est actus | |
| 53 | 1076 commutativae iustitiae quam distributivae.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 s. c."><a name="41646"><span class="ref">[41646] IIª-IIae q. 62 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1077 restitutio ablationi opponitur. Sed ablatio rei alienae est actus |
| 1078 iniustitiae circa commutationes. Ergo restitutio eius est actus | |
| 53 | 1079 iustitiae quae est in commutationibus directiva.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 co."><a name="41647"><span class="ref">[41647] IIª-IIae q. 62 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1080 dicendum quod restituere nihil aliud esse videtur quam iterato |
| 1081 aliquem statuere in possessionem vel dominium rei suae. Et ita in | |
| 1082 restitutione attenditur aequalitas iustitiae secundum | |
| 1083 recompensationem rei ad rem, quae pertinet ad iustitiam | |
| 1084 commutativam. Et ideo restitutio est actus commutativae iustitiae, | |
| 1085 quando scilicet res unius ab alio habetur, vel per voluntatem eius, | |
| 1086 sicut in mutuo vel deposito; vel contra voluntatem eius, sicut in | |
| 53 | 1087 rapina vel furto.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 ad 1"><a name="41648"><span class="ref">[41648] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1088 ergo dicendum quod illud quod alteri non debetur non est, proprie |
| 1089 loquendo, eius, etsi aliquando eius fuerit. Et ideo magis videtur | |
| 1090 esse nova donatio quam restitutio cum quis alteri reddit quod ei | |
| 1091 non debet. Habet tamen aliquam similitudinem restitutionis, quia | |
| 1092 res materialiter est eadem. Non tamen est eadem secundum formalem | |
| 1093 rationem quam respicit iustitia, quod est esse suum alicuius. Unde | |
| 53 | 1094 nec proprie restitutio dicitur.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 ad 2"><a name="41649"><span class="ref">[41649] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1095 dicendum quod nomen restitutionis, inquantum importat iterationem |
| 1096 quandam, supponit rei identitatem. Et ideo secundum primam | |
| 1097 impositionem nominis, restitutio videtur locum habere praecipue in | |
| 1098 rebus exterioribus, quae manentes eaedem et secundum substantiam et | |
| 1099 secundum ius dominii, ab uno possunt ad alium devenire. Sed sicut | |
| 1100 ab huiusmodi rebus nomen commutationis translatum est ad actiones | |
| 1101 vel passiones quae pertinent ad reverentiam vel iniuriam alicuius | |
| 1102 personae, seu nocumentum vel profectum; ita etiam nomen | |
| 1103 restitutionis ad haec derivatur quae, licet realiter non maneant, | |
| 1104 tamen manent in effectu, vel corporali, puta cum ex percussione | |
| 1105 laeditur corpus; vel qui est in opinione hominum, sicut cum aliquis | |
| 1106 verbo opprobrioso remanet homo infamatus, vel etiam minoratus in | |
| 53 | 1107 suo honore.</p><p title="II-II q. 62 a. 1 ad 3"><a name="41650"><span class="ref">[41650] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1108 dicendum quod recompensatio quam facit distribuens ei cui dedit |
| 1109 minus quam debuit, fit secundum comparationem rei ad rem, ut si | |
| 1110 quanto minus habuit quam debuit, tanto plus ei detur. Et ideo iam | |
| 53 | 1111 pertinet ad iustitiam commutativam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 1"><a name="41651"><span class="ref">[41651] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1112 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium ad |
| 1113 salutem quod fiat restitutio eius quod ablatum est. Quod enim est | |
| 1114 impossibile non est de necessitate salutis. Sed aliquando | |
| 1115 impossibile est restituere id quod est ablatum, puta cum aliquis | |
| 1116 abstulit alicui membrum vel vitam. Ergo non videtur esse de | |
| 1117 necessitate salutis quod aliquis restituat quod alteri | |
| 53 | 1118 abstulit.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 2"><a name="41652"><span class="ref">[41652] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1119 committere aliquod peccatum non est de necessitate salutis, quia |
| 1120 sic homo esset perplexus. Sed quandoque illud quod aufertur non | |
| 1121 potest restitui sine peccato, puta cum aliquis alicui famam | |
| 1122 abstulit verum dicendo. Ergo restituere ablatum non est de | |
| 53 | 1123 necessitate salutis.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 3"><a name="41653"><span class="ref">[41653] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1124 quod factum est non potest fieri ut factum non fuerit. Sed |
| 1125 aliquando alicui aufertur honor suae personae ex hoc ipso quod | |
| 1126 passus est aliquo iniuste eum vituperante. Ergo non potest sibi | |
| 1127 restitui quod ablatum est. Et ita non est de necessitate salutis | |
| 53 | 1128 restituere ablatum.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 4"><a name="41654"><span class="ref">[41654] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1129 ille qui impedit aliquem ab aliquo bono consequendo videtur ei |
| 1130 auferre, quia <i>quod modicum deest, quasi nihil deesse | |
| 1131 videtur</i>, ut philosophus dicit, in II Physic. Sed cum aliquis | |
| 1132 impedit aliquem ne consequatur praebendam vel aliquid huiusmodi, | |
| 1133 non videtur quod teneatur ei ad restitutionem praebendae, quia | |
| 1134 quandoque non posset. Non ergo restituere ablatum est de | |
| 53 | 1135 necessitate salutis.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 s. c."><a name="41655"><span class="ref">[41655] IIª-IIae q. 62 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1136 est quod Augustinus dicit, <i>non dimittitur peccatum, nisi |
| 53 | 1137 restituatur ablatum</i>.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 co."><a name="41656"><span class="ref">[41656] IIª-IIae q. 62 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1138 dicendum quod restitutio, sicut dictum est, est actus iustitiae |
| 1139 commutativae, quae in quadam aequalitate consistit. Et ideo | |
| 1140 restituere importat redditionem illius rei quae iniuste ablata est, | |
| 1141 sic enim per iteratam eius exhibitionem aequalitas reparatur. Si | |
| 1142 vero iuste ablatum sit, inaequalitas erit ut ei restituatur, quia | |
| 1143 iustitia in aequalitate consistit. Cum igitur servare iustitiam sit | |
| 1144 de necessitate salutis, consequens est quod restituere id quod | |
| 53 | 1145 iniuste ablatum est alicui, sit de necessitate salutis.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 ad 1"><a name="41657"><span class="ref">[41657] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1146 ergo dicendum quod in quibus non potest recompensari aequivalens, |
| 1147 sufficit quod recompensetur quod possibile est, sicut patet de | |
| 1148 honoribus qui sunt ad Deum et ad parentes, ut philosophus dicit, in | |
| 1149 VIII Ethic. Et ideo quando id quod est ablatum non est restituibile | |
| 1150 per aliquid aequale, debet fieri recompensatio qualis possibilis | |
| 1151 est. Puta, cum aliquis alicui abstulit membrum, debet ei | |
| 1152 recompensare vel in pecunia vel in aliquo honore, considerata | |
| 53 | 1153 conditione utriusque personae, secundum arbitrium probi viri.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 ad 2"><a name="41658"><span class="ref">[41658] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1154 dicendum quod aliquis potest alicui famam tripliciter auferre. Uno |
| 1155 modo, verum dicendo et iuste, puta cum aliquis crimen alicuius | |
| 1156 prodit ordine debito servato. Et tunc non tenetur ad restitutionem | |
| 1157 famae. Alio modo, falsum dicendo et iniuste. Et tunc tenetur | |
| 1158 restituere famam confitendo se falsum dixisse. Tertio modo, verum | |
| 1159 dicendo sed iniuste, puta cum aliquis prodit crimen alterius contra | |
| 1160 ordinem debitum. Et tunc tenetur ad restitutionem famae quantum | |
| 1161 potest, sine mendacio tamen, utpote quod dicat se male dixisse, vel | |
| 1162 quod iniuste eum diffamaverit. Vel, si non possit famam restituere, | |
| 53 | 1163 debet ei aliter recompensare, sicut et in aliis dictum est.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 ad 3"><a name="41659"><span class="ref">[41659] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1164 dicendum quod actio contumeliam inferentis non potest fieri ut non |
| 1165 fuerit. Potest tamen fieri ut eius effectus, scilicet diminutio | |
| 1166 dignitatis personae in opinione hominum, reparetur per exhibitionem | |
| 53 | 1167 reverentiae.</p><p title="II-II q. 62 a. 2 ad 4"><a name="41660"><span class="ref">[41660] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1168 dicendum quod aliquis potest impedire aliquem ne habeat praebendam, |
| 1169 multipliciter. Uno modo, iuste, puta si, intendens honorem Dei vel | |
| 1170 utilitatem Ecclesiae, procuret quod detur alicui personae digniori. | |
| 1171 Et tunc nullo modo tenetur ad restitutionem vel ad aliquam | |
| 1172 recompensationem faciendam. Alio modo, iniuste, puta si intendat | |
| 1173 eius nocumentum quem impedit, propter odium vel vindictam aut | |
| 1174 aliquid huiusmodi. Et tunc, si impedit ne praebenda detur digno, | |
| 1175 consulens quod non detur, antequam sit firmatum quod ei detur; | |
| 1176 tenetur quidem ad aliquam recompensationem, pensatis conditionibus | |
| 1177 personarum et negotii, secundum arbitrium sapientis; non tamen | |
| 1178 tenetur ad aequale, quia ille nondum fuerat adeptus et poterat | |
| 1179 multipliciter impediri. Si vero iam firmatum sit quod alicui detur | |
| 1180 praebenda, et aliquis propter causam indebitam procuret quod | |
| 1181 revocetur, idem est ac si iam habitam ei auferret. Et ideo tenetur | |
| 53 | 1182 ad restitutionem aequalis, tamen secundum suam facultatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 1"><a name="41661"><span class="ref">[41661] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1183 sic proceditur. Videtur quod non sufficiat restituere simplum quod |
| 1184 iniuste ablatum est. Dicitur enim Exod. XXII, <i>si quis furatus | |
| 1185 fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves | |
| 1186 pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</i>. Sed | |
| 1187 quilibet tenetur mandatum divinae legis observare. Ergo ille qui | |
| 53 | 1188 furatur tenetur restituere quadruplum vel quintuplum.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 2"><a name="41662"><span class="ref">[41662] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1189 <i>ea quae scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt</i>, ut |
| 1190 dicitur ad Rom. XV. Sed Luc. XIX Zachaeus dicit ad dominum, <i>si | |
| 1191 quem defraudavi, reddo quadruplum</i>. Ergo homo debet restituere | |
| 53 | 1192 multiplicatum id quod iniuste accepit.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 3"><a name="41663"><span class="ref">[41663] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1193 nulli potest iuste auferri id quod dare non debet. Sed iudex iuste |
| 1194 aufert ab eo qui furatus est plus quam furatus est, pro emenda. | |
| 1195 Ergo homo debet illud solvere. Et ita non sufficit reddere | |
| 53 | 1196 simplum.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 s. c."><a name="41664"><span class="ref">[41664] IIª-IIae q. 62 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1197 est quia restitutio reducit ad aequalitatem quod inaequaliter |
| 1198 ablatum est. Sed aliquis reddendo quod accepit simplum, reducit ad | |
| 1199 aequalitatem. Ergo solum tenetur tantum restituere quantum | |
| 53 | 1200 accepit.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 co."><a name="41665"><span class="ref">[41665] IIª-IIae q. 62 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1201 dicendum quod cum aliquis iniuste accipit rem alienam, duo sunt |
| 1202 ibi. Quorum unum est inaequalitas ex parte rei, quae quandoque est | |
| 1203 sine iniustitia, ut patet in mutuis. Aliud autem est iniustitiae | |
| 1204 culpa, quae potest esse etiam cum aequalitate rei, puta cum aliquis | |
| 1205 intendat inferre violentiam sed non praevalet. Quantum ergo ad | |
| 1206 primum adhibetur remedium per restitutionem, inquantum per eam | |
| 1207 aequalitas reparatur, ad quod sufficit quod restituat tantum | |
| 1208 quantum habuit de alieno. Sed quantum ad culpam adhibetur remedium | |
| 1209 per poenam, cuius inflictio pertinet ad iudicem. Et ideo antequam | |
| 1210 sit condemnatus per iudicium non tenetur plus restituere quam | |
| 53 | 1211 accepit, sed postquam condemnatus est, tenetur poenam solvere.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 ad 1"><a name="41666"><span class="ref">[41666] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 1212 patet responsio ad primum, quia lex illa determinativa est poenae |
| 1213 per iudicem infligendae. Et quamvis ad observantiam iudicialis | |
| 1214 praecepti nullus teneatur post Christi adventum, ut supra habitum | |
| 1215 est; potest tamen idem vel simile statui in lege humana, de qua | |
| 53 | 1216 erit eadem ratio.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 ad 2"><a name="41667"><span class="ref">[41667] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1217 dicendum quod Zachaeus id dixit quasi supererogare volens. Unde et |
| 53 | 1218 praemiserat, <i>ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus</i>.</p><p title="II-II q. 62 a. 3 ad 3"><a name="41668"><span class="ref">[41668] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1219 dicendum quod iudex, condemnando, iuste potest accipere aliquid |
| 1220 amplius, loco emendae, quod tamen, antequam condemnaretur, non | |
| 53 | 1221 debebat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 1"><a name="41669"><span class="ref">[41669] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1222 sic proceditur. Videtur quod aliquis debeat restituere quod non |
| 1223 abstulit. Ille enim qui damnum alicui infert tenetur damnum | |
| 1224 removere. Sed quandoque aliquis damnificat aliquem ultra id quod | |
| 1225 accepit, puta cum aliquis effodit semina, damnificat eum qui | |
| 1226 seminavit in tota messe futura; et sic videtur quod teneatur ad | |
| 1227 eius restitutionem. Ergo aliquis tenetur ad restitutionem eius quod | |
| 53 | 1228 non abstulit.</p><p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 2"><a name="41670"><span class="ref">[41670] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1229 ille qui detinet pecuniam creditoris ultra terminum praefixum |
| 1230 videtur eum damnificare in toto eo quod lucrari de pecunia posset. | |
| 1231 Quod tamen ipse non aufert. Ergo videtur quod aliquis teneatur | |
| 53 | 1232 restituere quod non abstulit.</p><p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 3"><a name="41671"><span class="ref">[41671] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1233 iustitia humana derivatur a iustitia divina. Sed Deo debet aliquis |
| 1234 restituere plus quam ab eo accepit, secundum illud Matth. XXV, | |
| 1235 <i>sciebas quod meto ubi non semino, et congrego ubi non | |
| 1236 sparsi</i>. Ergo iustum est ut etiam restituat homini aliquid quod | |
| 53 | 1237 non accepit.</p><p title="II-II q. 62 a. 4 s. c."><a name="41672"><span class="ref">[41672] IIª-IIae q. 62 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1238 est quod recompensatio ad iustitiam pertinet inquantum aequalitatem |
| 1239 facit. Sed si aliquis restitueret quod non accepit, hoc non esset | |
| 53 | 1240 aequale. Ergo talis restitutio non est iustum quod fiat.</p><p title="II-II q. 62 a. 4 co."><a name="41673"><span class="ref">[41673] IIª-IIae q. 62 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1241 dicendum quod quicumque damnificat aliquem videtur ei auferre id in |
| 1242 quo ipsum damnificat, damnum enim dicitur ex eo quod aliquis minus | |
| 1243 habet quam debet habere, secundum philosophum, in V Ethic. Et ideo | |
| 1244 homo tenetur ad restitutionem eius in quo aliquem damnificavit. Sed | |
| 1245 aliquis damnificatur dupliciter. Uno modo, quia aufertur ei id quod | |
| 1246 actu habebat. Et tale damnum semper est restituendum secundum | |
| 1247 recompensationem aequalis, puta si aliquis damnificet aliquem | |
| 1248 diruens domum eius, tenetur ad tantum quantum valet domus. Alio | |
| 1249 modo damnificat aliquis aliquem impediendo ne adipiscatur quod erat | |
| 1250 in via habendi. Et tale damnum non oportet recompensare ex aequo. | |
| 1251 Quia minus est habere aliquid virtute quam habere actu. Qui autem | |
| 1252 est in via adipiscendi aliquid habet illud solum secundum virtutem | |
| 1253 vel potentiam. Et ideo si redderetur ei ut haberet hoc in actu, | |
| 1254 restitueretur ei quod est ablatum non simplum, sed multiplicatum, | |
| 1255 quod non est de necessitate restitutionis, ut dictum est. Tenetur | |
| 1256 tamen aliquam recompensationem facere, secundum conditionem | |
| 53 | 1257 personarum et negotiorum.</p><p title="II-II q. 62 a. 4 ad 1"><a name="41674"><span class="ref">[41674] IIª-IIae q. 62 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 28 | 1258 patet responsio ad primum et secundum. Nam ille qui semen sparsit |
| 1259 in agro nondum habet messem in actu, sed solum in virtute; et | |
| 1260 similiter ille qui habet pecuniam nondum habet lucrum in actu, sed | |
| 53 | 1261 solum virtute; et utrumque potest multipliciter impediri.</p><p title="II-II q. 62 a. 4 ad 3"><a name="41675"><span class="ref">[41675] IIª-IIae q. 62 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1262 dicendum quod Deus nihil requirit ab homine nisi bonum quod ipse in |
| 1263 nobis seminavit. Et ideo verbum illud vel intelligitur secundum | |
| 1264 pravam existimationem servi pigri, qui existimavit se ab alio non | |
| 1265 accepisse. Vel intelligitur quantum ad hoc quod Deus requirit a | |
| 1266 nobis fructus donorum, qui sunt et ab eo et a nobis, quamvis ipsa | |
| 53 | 1267 dona a Deo sint sine nobis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 1"><a name="41676"><span class="ref">[41676] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1268 sic proceditur. Videtur quod non oporteat restitutionem facere |
| 1269 semper ei a quo acceptum est aliquid. Nulli enim debemus nocere. | |
| 1270 Sed aliquando esset in nocumentum hominis si redderetur quod ab eo | |
| 1271 acceptum est; vel etiam in nocumentum aliorum, puta si aliquis | |
| 1272 redderet gladium depositum furioso. Ergo non semper est | |
| 53 | 1273 restituendum ei a quo acceptum est.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 2"><a name="41677"><span class="ref">[41677] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1274 ille qui illicite aliquid dedit non meretur illud recuperare. Sed |
| 1275 quandoque aliquis illicite dat quod alius etiam illicite accipit, | |
| 1276 sicut apparet in dante et recipiente aliquid simoniace. Ergo non | |
| 53 | 1277 semper restituendum est ei a quo acceptum est.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 3"><a name="41678"><span class="ref">[41678] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1278 nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque est impossibile |
| 1279 restituere ei a quo acceptum est, vel quia est mortuus, vel quia | |
| 1280 nimis distat, vel quia est ignotus. Ergo non semper facienda est | |
| 53 | 1281 restitutio ei a quo acceptum est.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 4"><a name="41679"><span class="ref">[41679] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1282 magis debet homo recompensare ei a quo maius beneficium accepit. |
| 1283 Sed ab aliis personis homo plus accepit beneficii quam ab illo qui | |
| 1284 mutuavit vel deposuit, sicut a parentibus. Ergo magis subveniendum | |
| 1285 est quandoque alicui personae alteri quam restituendum ei a quo est | |
| 53 | 1286 acceptum.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 5"><a name="41680"><span class="ref">[41680] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1287 vanum est restituere illud quod ad manum restituentis per |
| 1288 restitutionem pervenit. Sed si praelatus iniuste aliquid Ecclesiae | |
| 1289 subtraxit et ei restituat, ad manus eius deveniet, quia ipse est | |
| 1290 rerum Ecclesiae conservator. Ergo non debet restituere Ecclesiae a | |
| 1291 qua abstulit. Et sic non semper restituendum est ei a quo est | |
| 53 | 1292 ablatum.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 s. c."><a name="41681"><span class="ref">[41681] IIª-IIae q. 62 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1293 est quod dicitur Rom. XIII, <i>reddite omnibus debita, cui |
| 53 | 1294 tributum, tributum; cui vectigal, vectigal</i>.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 co."><a name="41682"><span class="ref">[41682] IIª-IIae q. 62 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1295 dicendum quod per restitutionem fit reductio ad aequalitatem |
| 1296 commutativae iustitiae, quae consistit in rerum adaequatione, sicut | |
| 1297 dictum est. Huiusmodi autem rerum adaequatio fieri non posset nisi | |
| 1298 ei qui minus habet quam quod suum est, suppleretur quod deest. Et | |
| 1299 ad hanc suppletionem faciendam necesse est ut ei fiat restitutio a | |
| 53 | 1300 quo acceptum est.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 ad 1"><a name="41683"><span class="ref">[41683] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1301 ergo dicendum quod quando res restituenda apparet esse graviter |
| 1302 noxia ei cui restitutio facienda est vel alteri, non ei debet tunc | |
| 1303 restitui, quia restitutio ordinatur ad utilitatem eius cui | |
| 1304 restituitur; omnia enim quae possidentur sub ratione utilis cadunt. | |
| 1305 Nec tamen debet ille qui detinet rem alienam, sibi appropriare, sed | |
| 1306 vel reservare ut congruo tempore restituat, vel etiam alibi tradere | |
| 53 | 1307 tutius conservandam.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 ad 2"><a name="41684"><span class="ref">[41684] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1308 dicendum quod aliquis dupliciter aliquid illicite dat uno modo, |
| 1309 quia ipsa datio est illicita et contra legem, sicut patet in eo qui | |
| 1310 simoniace aliquid dedit. Talis meretur amittere quod dedit, unde | |
| 1311 non debet ei restitutio fieri de his. Et quia etiam ille qui | |
| 1312 accepit contra legem accepit, non debet sibi retinere, sed debet in | |
| 1313 pios usus convertere. Alio modo aliquis illicite dat quia propter | |
| 1314 rem illicitam dat, licet ipsa datio non sit illicita, sicut cum | |
| 1315 quis dat meretrici propter fornicationem. Unde et mulier potest | |
| 1316 sibi retinere quod ei datum est, et si superflue aliquid per | |
| 53 | 1317 fraudem vel dolum extorsisset, tenetur eidem restituere.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 ad 3"><a name="41685"><span class="ref">[41685] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1318 dicendum quod si ille cui debet fieri restitutio sit omnino |
| 1319 ignotus, debet homo restituere secundum quod potest, scilicet dando | |
| 1320 in eleemosynas pro salute ipsius, sive sit mortuus sive sit vivus; | |
| 1321 praemissa tamen diligenti inquisitione de persona eius cui est | |
| 1322 restitutio facienda. Si vero sit mortuus ille cui est restitutio | |
| 1323 facienda, debet restitui heredi eius, qui computatur quasi una | |
| 1324 persona cum ipso. Si vero sit multum distans, debet sibi transmitti | |
| 1325 quod ei debetur, et praecipue si sit res magni valoris, et possit | |
| 1326 commode transmitti. Alioquin debet in aliquo loco tuto deponi ut | |
| 53 | 1327 pro eo conservetur, et domino significari.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 ad 4"><a name="41686"><span class="ref">[41686] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1328 dicendum quod aliquis de hoc quod est sibi proprium debet magis |
| 1329 satisfacere parentibus vel his a quibus accepit maiora beneficia. | |
| 1330 Non autem debet aliquis recompensare benefactori de alieno, quod | |
| 1331 contingeret si quod debet uni alteri restitueret, nisi forte in | |
| 1332 casu extremae necessitatis, in quo posset et deberet aliquis etiam | |
| 53 | 1333 auferre aliena ut patri subveniret.</p><p title="II-II q. 62 a. 5 ad 5"><a name="41687"><span class="ref">[41687] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1334 dicendum quod praelatus potest rem Ecclesiae surripere tripliciter. |
| 1335 Uno modo, si rem Ecclesiae non sibi deputatam, sed alteri, sibi | |
| 1336 usurparet, puta si episcopus usurparet sibi rem capituli. Et tunc | |
| 1337 planum est quod debet restituere ponendo in manus eorum ad quos de | |
| 1338 iure pertinet. Alio modo, si rem Ecclesiae suae custodiae deputatam | |
| 1339 in alterius dominium transferat, puta consanguinei vel amici. Et | |
| 1340 tunc debet Ecclesiae restituere, et sub sua cura habere ut ad | |
| 1341 successorem perveniat. Alio modo potest praelatus surripere rem | |
| 1342 Ecclesiae solo animo, dum scilicet incipit habere animum possidendi | |
| 1343 eam ut suam, et non nomine Ecclesiae. Et tunc debet restituere | |
| 53 | 1344 talem animum deponendo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 1"><a name="41688"><span class="ref">[41688] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1345 sic proceditur. Videtur quod non teneatur semper restituere ille |
| 1346 qui accepit. Per restitutionem enim reparatur aequalitas iustitiae, | |
| 1347 quae consistit in hoc quod subtrahatur ei qui plus habet et detur | |
| 1348 ei qui minus habet. Sed contingit quandoque quod ille qui rem | |
| 1349 aliquam subtraxit alicui non habet eam, sed devenit ad manus | |
| 1350 alterius. Ergo non tenetur ille restituere qui accepit, sed alius | |
| 53 | 1351 qui rem habet.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 2"><a name="41689"><span class="ref">[41689] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1352 nullus tenetur crimen suum detegere. Sed aliquando aliquis |
| 1353 restitutionem faciendo crimen suum detegit, ut patet in furto. Ergo | |
| 53 | 1354 non semper tenetur ille qui abstulit restituere.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 3"><a name="41690"><span class="ref">[41690] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1355 eiusdem rei non est multoties restitutio facienda. Sed quandoque |
| 1356 multi simul aliquam rem surripiunt et unus eorum eam integre | |
| 1357 restituit. Ergo non semper ille qui accepit tenetur ad | |
| 53 | 1358 restituendum.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 s. c."><a name="41691"><span class="ref">[41691] IIª-IIae q. 62 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1359 ille qui peccavit tenetur satisfacere. Sed restitutio ad |
| 1360 satisfactionem pertinet. Ergo ille qui abstulit tenetur | |
| 53 | 1361 restituere.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 co."><a name="41692"><span class="ref">[41692] IIª-IIae q. 62 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1362 dicendum quod circa illum qui rem alienam accepit duo sunt |
| 1363 consideranda, scilicet ipsa res accepta, et ipsa acceptio. Ratione | |
| 1364 autem rei tenetur eam restituere quandiu eam apud se habet, quia | |
| 1365 quod habet ultra id quod suum est, debet ei subtrahi et dari ei cui | |
| 1366 deest, secundum formam commutativae iustitiae. Sed ipsa acceptio | |
| 1367 rei alienae potest tripliciter se habere. Quandoque enim est | |
| 1368 iniuriosa, scilicet contra voluntatem existens eius qui est rei | |
| 1369 dominus, ut patet in furto et rapina. Et tunc tenetur ad | |
| 1370 restitutionem non solum ratione rei, sed etiam ratione iniuriosae | |
| 1371 actionis, etiam si res apud ipsum non remaneat. Sicut enim qui | |
| 1372 percutit aliquem tenetur recompensare iniuriam passo, quamvis nihil | |
| 1373 apud ipsum maneat; ita etiam qui furatur vel rapit tenetur ad | |
| 1374 recompensationem damni illati, etiam si nihil inde habeat; et | |
| 1375 ulterius pro iniuria illata debet puniri. Alio modo aliquis accipit | |
| 1376 rem alterius in utilitatem suam absque iniuria, cum voluntate | |
| 1377 scilicet eius cuius est res, sicut patet in mutuis. Et tunc ille | |
| 1378 qui accepit tenetur ad restitutionem eius quod accepit non solum | |
| 1379 ratione rei, sed etiam ratione acceptionis, etiam si rem amiserit, | |
| 1380 tenetur enim recompensare ei qui gratiam fecit, quod non fiet si | |
| 1381 per hoc damnum incurrat. Tertio modo aliquis accipit rem alterius | |
| 1382 absque iniuria non pro sua utilitate, sicut patet in depositis. Et | |
| 1383 ideo ille qui sic accepit in nullo tenetur ratione acceptionis, | |
| 1384 quinimmo accipiendo impendit obsequium, tenetur autem ratione rei. | |
| 1385 Et propter hoc, si ei subtrahatur res absque sua culpa, non tenetur | |
| 1386 ad restitutionem. Secus autem esset si cum magna sua culpa rem | |
| 53 | 1387 depositam amitteret.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 ad 1"><a name="41693"><span class="ref">[41693] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1388 ergo dicendum quod restitutio non ordinatur principaliter ad hoc |
| 1389 quod ille qui plus habet quam debet, habere desinat, sed ad hoc | |
| 1390 quod illi qui minus habet suppleatur. Unde in his rebus quae unus | |
| 1391 potest ab alio accipere sine eius detrimento, non habet locum | |
| 1392 restitutio, puta cum aliquis accipit lumen a candela alterius. Et | |
| 1393 ideo quamvis ille qui abstulit non habeat id quod accepit, sed in | |
| 1394 alium sit translatum; quia tamen alter privatur re sua, tenetur ei | |
| 1395 ad restitutionem et ille qui rem abstulit, ratione iniuriosae | |
| 53 | 1396 actionis; et ille qui rem habet, ratione ipsius rei.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 ad 2"><a name="41694"><span class="ref">[41694] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1397 dicendum quod homo, etsi non teneatur crimen suum detegere |
| 1398 hominibus, tenetur tamen crimen suum detegere Deo in confessione. | |
| 1399 Et ita per sacerdotem cui confitetur potest restitutionem facere | |
| 53 | 1400 rei alienae.</p><p title="II-II q. 62 a. 6 ad 3"><a name="41695"><span class="ref">[41695] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1401 dicendum quod quia restitutio principaliter ordinatur ad removendum |
| 1402 damnum eius a quo est aliquid iniuste ablatum, ideo postquam ei | |
| 1403 restitutio sufficiens facta est per unum, alii non tenentur ei | |
| 1404 ulterius restituere, sed magis refusionem facere ei qui restituit, | |
| 53 | 1405 qui tamen potest condonare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 1"><a name="41696"><span class="ref">[41696] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1406 septimum sic proceditur. Videtur quod illi qui non acceperunt non |
| 1407 teneantur restituere. Restitutio enim quaedam poena est | |
| 1408 accipientis. Sed nullus debet puniri nisi qui peccavit. Ergo nullus | |
| 53 | 1409 debet restituere nisi qui accepit.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 2"><a name="41697"><span class="ref">[41697] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1410 iustitia non obligat aliquem ad hoc quod rem alterius augeat. Sed |
| 1411 si ad restitutionem teneretur non solum ille qui accepit, sed etiam | |
| 1412 illi qui qualitercumque cooperantur, augeretur ex hoc res illius | |
| 1413 cui est aliquid subtractum, tum quia sibi multoties restitutio | |
| 1414 fieret; tum etiam quia quandoque aliqui operam dant ad hoc quod | |
| 1415 aliqua res alicui auferatur, quae tamen ei non aufertur. Ergo non | |
| 53 | 1416 tenentur alii ad restitutionem.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 3"><a name="41698"><span class="ref">[41698] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1417 nullus tenetur se periculo exponere ad hoc quod rem alterius |
| 1418 salvet. Sed aliquando, manifestando latronem vel ei resistendo, | |
| 1419 aliquis periculo mortis se exponeret. Non ergo tenetur aliquis ad | |
| 1420 restitutionem propter hoc quod non manifestat latronem, vel non ei | |
| 53 | 1421 resistit.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 s. c."><a name="41699"><span class="ref">[41699] IIª-IIae q. 62 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1422 est quod dicitur Rom. I, <i>digni sunt morte non solum qui faciunt, |
| 1423 sed etiam qui consentiunt facientibus</i>. Ergo, pari ratione, | |
| 53 | 1424 etiam consentientes debent restituere.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 co."><a name="41700"><span class="ref">[41700] IIª-IIae q. 62 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1425 dicendum quod, sicut dictum est, ad restitutionem tenetur aliquis |
| 1426 non solum ratione rei alienae quam accepit, sed etiam ratione | |
| 1427 iniuriosae acceptionis. Et ideo quicumque est causa iniustae | |
| 1428 acceptionis tenetur ad restitutionem quod quidem contingit | |
| 1429 dupliciter, directe scilicet, et indirecte. Directe quidem, quando | |
| 1430 inducit aliquis alium ad accipiendum. Et hoc quidem tripliciter. | |
| 1431 Primo quidem, movendo ad ipsam acceptionem, quod quidem fit | |
| 1432 praecipiendo, consulendo, consentiendo expresse, et laudando | |
| 1433 aliquem quasi strenuum de hoc quod aliena accipit. Alio modo, ex | |
| 1434 parte ipsius accipientis, quia scilicet eum receptat, vel | |
| 1435 qualitercumque ei auxilium fert. Tertio modo, ex parte rei | |
| 1436 acceptae, quia scilicet est particeps furti vel rapinae, quasi | |
| 1437 socius maleficii. Indirecte vero, quando aliquis non impedit, cum | |
| 1438 possit et debeat impedire, vel quia subtrahit praeceptum sive | |
| 1439 consilium impediens furtum sive rapinam; vel quia subtrahit suum | |
| 1440 auxilium, quo posset obsistere; vel quia occultat post factum. Quae | |
| 1441 his versibus comprehenduntur, <i>iussio, consilium, consensus, | |
| 1442 palpo, recursus, participans, mutus, non obstans, non | |
| 1443 manifestans</i>. Sciendum tamen quod quinque praemissorum semper | |
| 1444 obligant ad restitutionem. Primo, iussio, quia scilicet ille qui | |
| 1445 iubet est principaliter movens; unde ipse principaliter tenetur ad | |
| 1446 restituendum. Secundo, consensus, in eo scilicet sine quo rapina | |
| 1447 fieri non potest. Tertio, recursus, quando scilicet aliquis est | |
| 1448 receptator latronum et eis patrocinium praestat. Quarto, | |
| 1449 participatio, quando scilicet aliquis participat in crimine | |
| 1450 latrocinii et in praeda. Quinto, tenetur ille qui non obstat, cum | |
| 1451 obstare teneatur, sicut principes, qui tenentur custodire iustitiam | |
| 1452 in terra, si per eorum defectum latrones increscant, ad | |
| 1453 restitutionem tenentur; quia redditus quos habent sunt quasi | |
| 1454 stipendia ad hoc instituta ut iustitiam conservent in terra. In | |
| 1455 aliis autem casibus enumeratis non semper obligatur aliquis ad | |
| 1456 restituendum. Non enim semper consilium vel adulatio, vel aliquid | |
| 1457 huiusmodi, est efficax causa rapinae. Unde tunc solum tenetur | |
| 1458 consiliator aut palpo, idest adulator, ad restitutionem, quando | |
| 1459 probabiliter aestimari potest quod ex huiusmodi causis fuerit | |
| 53 | 1460 iniusta acceptio subsecuta.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 ad 1"><a name="41701"><span class="ref">[41701] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1461 ergo dicendum quod non solum peccat ille qui peccatum exequitur, |
| 1462 sed etiam qui quocumque modo peccati est causa sive consiliando, | |
| 53 | 1463 sive praecipiendo, sive quovis alio modo.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 ad 2"><a name="41702"><span class="ref">[41702] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1464 dicendum quod principaliter tenetur restituere ille qui est |
| 1465 principalis in facto, principaliter quidem praecipiens, secundario | |
| 1466 exequens, et consequenter alii per ordinem. Uno tamen restituente | |
| 1467 illi qui passus est damnum, alius eidem restituere non tenetur, sed | |
| 1468 illi qui sunt principales in facto, et ad quos res pervenit, | |
| 1469 tenentur aliis restituere qui restituerunt. Quando autem aliquis | |
| 1470 praecipit iniustam acceptionem quae non subsequitur, non est | |
| 1471 restitutio facienda, cum restitutio principaliter ordinetur ad | |
| 53 | 1472 reintegrandam rem eius qui iniuste est damnificatus.</p><p title="II-II q. 62 a. 7 ad 3"><a name="41703"><span class="ref">[41703] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1473 dicendum quod non semper ille qui non manifestat latronem tenetur |
| 1474 ad restitutionem, aut qui non obstat, vel qui non reprehendit, sed | |
| 1475 solum quando incumbit alicui ex officio, sicut principibus terrae. | |
| 1476 Quibus ex hoc non multum imminet periculum, propter hoc enim | |
| 53 | 1477 potestate publica potiuntur, ut sint iustitiae custodes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 1"><a name="41704"><span class="ref">[41704] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1478 sic proceditur. Videtur quod non teneatur aliquis statim |
| 1479 restituere, sed potius licite possit restitutionem differre. | |
| 1480 Praecepta enim affirmativa non obligant ad semper. Sed necessitas | |
| 1481 restituendi imminet ex praecepto affirmativo. Ergo non obligatur | |
| 53 | 1482 homo ad statim restituendum.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 2"><a name="41705"><span class="ref">[41705] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1483 nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque aliquis non potest |
| 53 | 1484 statim restituere. Ergo nullus tenetur ad statim restituendum.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 3"><a name="41706"><span class="ref">[41706] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1485 restitutio est quidam actus virtutis, scilicet iustitiae. Tempus |
| 1486 autem est una de circumstantiis quae requiruntur ad actus virtutum. | |
| 1487 Cum igitur aliae circumstantiae non sint determinatae in actibus | |
| 1488 virtutum, sed determinabiles secundum rationem prudentiae; videtur | |
| 1489 quod nec in restitutione sit tempus determinatum, ut scilicet | |
| 53 | 1490 aliquis teneatur ad statim restituendum.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 s. c."><a name="41707"><span class="ref">[41707] IIª-IIae q. 62 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1491 est quod eadem ratio esse videtur in omnibus quae sunt restituenda. |
| 1492 Sed ille qui conducit opera mercenarii non potest differre | |
| 1493 restitutionem, ut patet per illud quod habetur Levit. XIX <i>non | |
| 1494 morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane</i>. Ergo neque in | |
| 1495 aliis restitutionibus faciendis potest fieri dilatio, sed statim | |
| 53 | 1496 restituere oportet.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 co."><a name="41708"><span class="ref">[41708] IIª-IIae q. 62 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1497 dicendum quod sicut accipere rem alienam est peccatum contra |
| 1498 iustitiam, ita etiam detinere eam, quia per hoc quod aliquis | |
| 1499 detinet rem alienam invito domino, impedit eum ab usu rei suae, et | |
| 1500 sic ei facit iniuriam. Manifestum est autem quod nec per modicum | |
| 1501 tempus licet in peccato morari, sed quilibet tenetur statim | |
| 1502 peccatum deserere, secundum illud Eccli. XXI, <i>quasi a facie | |
| 1503 colubri fuge peccatum</i>. Et ideo quilibet tenetur statim | |
| 1504 restituere, vel petere dilationem ab eo qui potest usum rei | |
| 53 | 1505 concedere.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 ad 1"><a name="41709"><span class="ref">[41709] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1506 ergo dicendum quod praeceptum de restitutione facienda, quamvis |
| 1507 secundum formam sit affirmativum, implicat tamen in se negativum | |
| 53 | 1508 praeceptum, quo prohibemur rem alterius detinere.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 ad 2"><a name="41710"><span class="ref">[41710] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1509 dicendum quod quando aliquis non potest statim restituere, ipsa |
| 1510 impotentia absolvit eum ab instanti restitutione facienda, sicut | |
| 1511 etiam totaliter a restitutione absolvitur si omnino sit impotens. | |
| 1512 Debet tamen remissionem vel dilationem petere ab eo cui debet, aut | |
| 53 | 1513 per se aut per alium.</p><p title="II-II q. 62 a. 8 ad 3"><a name="41711"><span class="ref">[41711] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1514 dicendum quod cuiuscumque circumstantiae omissio contrariatur |
| 1515 virtuti, pro determinata est habenda, et oportet illam | |
| 1516 circumstantiam observare. Et quia per dilationem restitutionis | |
| 1517 committitur peccatum iniustae detentionis, quod iustitiae | |
| 1518 opponitur, ideo necesse est tempus esse determinatum, ut statim | |
| 53 | 1519 restitutio fiat.</p></div></div><div class="q" id="q63"><h2>Quaestio 63</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 63 pr."><a name="41712"><span class="ref">[41712] IIª-IIae q. 63 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1520 considerandum est de vitiis oppositis praedictis iustitiae |
| 1521 partibus. Et primo, de acceptione personarum, quae opponitur | |
| 1522 iustitiae distributivae; secundo, de peccatis quae opponuntur | |
| 1523 iustitiae commutativae. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 1524 utrum personarum acceptio sit peccatum. Secundo, utrum habeat locum | |
| 1525 in dispensatione spiritualium. Tertio, utrum in exhibitione | |
| 53 | 1526 honorum. Quarto, utrum in iudiciis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 1"><a name="41713"><span class="ref">[41713] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1527 sic proceditur. Videtur quod personarum acceptio non sit peccatum. |
| 1528 In nomine enim personae intelligitur personae dignitas. Sed | |
| 1529 considerare dignitates personarum pertinet ad distributivam | |
| 53 | 1530 iustitiam. Ergo personarum acceptio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 2"><a name="41714"><span class="ref">[41714] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1531 in rebus humanis personae sunt principaliores quam res, quia res |
| 1532 sunt propter personas, et non e converso. Sed rerum acceptio non | |
| 53 | 1533 est peccatum. Ergo multo minus acceptio personarum.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 3"><a name="41715"><span class="ref">[41715] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1534 apud Deum nulla potest esse iniquitas vel peccatum. Sed Deus |
| 1535 videtur personas accipere, quia interdum duorum hominum unius | |
| 1536 conditionis unum assumit per gratiam, et alterum relinquit in | |
| 1537 peccato, secundum illud Matth. XXIV, <i>duo erunt in lecto, unus | |
| 1538 assumetur et alius relinquetur</i>. Ergo acceptio personarum non | |
| 53 | 1539 est peccatum.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 s. c."><a name="41716"><span class="ref">[41716] IIª-IIae q. 63 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1540 nihil prohibetur in lege divina nisi peccatum. Sed personarum |
| 1541 acceptio prohibetur Deut. I, ubi dicitur, <i>non accipietis | |
| 53 | 1542 cuiusquam personam</i>. Ergo personarum acceptio est peccatum.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 co."><a name="41717"><span class="ref">[41717] IIª-IIae q. 63 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1543 dicendum quod personarum acceptio opponitur distributivae |
| 1544 iustitiae. Consistit enim aequalitas distributivae iustitiae in hoc | |
| 1545 quod diversis personis diversa tribuuntur secundum proportionem ad | |
| 1546 dignitates personarum. Si ergo aliquis consideret illam | |
| 1547 proprietatem personae propter quam id quod ei confertur est ei | |
| 1548 debitum, non erit acceptio personae, sed causae, unde Glossa, super | |
| 1549 illud ad Ephes. VI, <i>non est personarum acceptio apud Deum</i>, | |
| 1550 dicit quod iudex iustus causas discernit, non personas. Puta si | |
| 1551 aliquis promoveat aliquem ad magisterium propter sufficientiam | |
| 1552 scientiae, hic attenditur causa debita, non persona, si autem | |
| 1553 aliquis consideret in eo cui aliquid confert, non id propter quod | |
| 1554 id quod ei datur esset ei proportionatum vel debitum, sed solum hoc | |
| 1555 quod est iste homo, puta Petrus vel Martinus, est hic acceptio | |
| 1556 personae, quia non attribuitur ei aliquid propter aliquam causam | |
| 1557 quae faciat eum dignum, sed simpliciter attribuitur personae. Ad | |
| 1558 personam autem refertur quaecumque conditio non faciens ad causam | |
| 1559 propter quam sit dignus hoc dono, puta si aliquis promoveat aliquem | |
| 1560 ad praelationem vel magisterium quia est dives, vel quia est | |
| 1561 consanguineus suus, est acceptio personae. Contingit tamen aliquam | |
| 1562 conditionem personae facere eam dignam respectu unius rei, et non | |
| 1563 respectu alterius, sicut consanguinitas facit aliquem dignum ad hoc | |
| 1564 quod instituatur heres patrimonii, non autem ad hoc quod conferatur | |
| 1565 ei praelatio ecclesiastica. Et ideo eadem conditio personae in uno | |
| 1566 negotio considerata facit acceptionem personae, in alio autem non | |
| 1567 facit. Sic ergo patet quod personarum acceptio opponitur iustitiae | |
| 1568 distributivae in hoc quod praeter proportionem agitur. Nihil autem | |
| 1569 opponitur virtuti nisi peccatum. Unde consequens est quod | |
| 53 | 1570 personarum acceptio sit peccatum.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 ad 1"><a name="41718"><span class="ref">[41718] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1571 ergo dicendum quod in distributiva iustitia considerantur |
| 1572 conditiones personarum quae faciunt ad causam dignitatis vel | |
| 1573 debiti. Sed in acceptione personarum considerantur conditiones quae | |
| 53 | 1574 non faciunt ad causam, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 ad 2"><a name="41719"><span class="ref">[41719] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1575 dicendum quod personae proportionantur et dignae redduntur |
| 1576 aliquibus quae eis distribuuntur, propter aliquas res quae | |
| 1577 pertinent ad conditionem personae, et ideo huiusmodi conditiones | |
| 1578 sunt attendendae tanquam propriae causae. Cum autem considerantur | |
| 1579 ipsae personae, attenditur non causa ut causa. Et ideo patet quod, | |
| 1580 quamvis personae sint digniores simpliciter, non tamen sunt | |
| 53 | 1581 digniores quoad hoc.</p><p title="II-II q. 63 a. 1 ad 3"><a name="41720"><span class="ref">[41720] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1582 dicendum quod duplex est datio. Una quidem pertinens ad iustitiam, |
| 1583 qua scilicet aliquis dat alicui quod ei debetur. Et circa tales | |
| 1584 dationes attenditur personarum acceptio. Alia est datio ad | |
| 1585 liberalitatem pertinens, qua scilicet gratis datur alicui quod ei | |
| 1586 non debetur. Et talis est collatio munerum gratiae, per quae | |
| 1587 peccatores assumuntur a Deo. Et in hac donatione non habet locum | |
| 1588 personarum acceptio, quia quilibet potest absque iniustitia de suo | |
| 1589 dare quantum vult et cui vult, secundum illud Matth. XX, <i>an non | |
| 53 | 1590 licet mihi quod volo facere? Tolle quod tuum est, et vade</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 1"><a name="41721"><span class="ref">[41721] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1591 secundum sic proceditur. Videtur quod in dispensatione spiritualium |
| 1592 locum non habeat personarum acceptio. Conferre enim dignitatem | |
| 1593 ecclesiasticam seu beneficium alicui propter consanguinitatem | |
| 1594 videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia consanguinitas | |
| 1595 non est causa faciens hominem dignum ecclesiastico beneficio. Sed | |
| 1596 hoc non videtur esse peccatum, cum hoc ex consuetudine praelati | |
| 1597 Ecclesiae faciant. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur | |
| 53 | 1598 locum habere in dispensatione spiritualium.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 2"><a name="41722"><span class="ref">[41722] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1599 praeferre divitem pauperi videtur ad acceptionem personarum |
| 1600 pertinere, ut patet Iac. II. Sed facilius dispensatur cum divitibus | |
| 1601 et potentibus quod contrahant matrimonium in gradu prohibito, quam | |
| 1602 cum aliis. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum | |
| 53 | 1603 habere circa dispensationem spiritualium.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 3"><a name="41723"><span class="ref">[41723] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1604 secundum iura sufficit eligere bonum, non autem requiritur quod |
| 1605 aliquis eligat meliorem. Sed eligere minus bonum ad aliquid altius | |
| 1606 videtur ad acceptionem personarum pertinere. Ergo personarum | |
| 53 | 1607 acceptio non est peccatum in spiritualibus.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 4"><a name="41724"><span class="ref">[41724] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1608 secundum statuta Ecclesiae eligendus est aliquis de gremio |
| 1609 Ecclesiae. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere, | |
| 1610 quia quandoque sufficientiores alibi invenirentur. Ergo personarum | |
| 53 | 1611 acceptio non est peccatum in spiritualibus.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 s. c."><a name="41725"><span class="ref">[41725] IIª-IIae q. 63 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1612 est quod dicitur Iac. II, <i>nolite in personarum acceptione habere |
| 1613 fidem domini nostri Iesu Christi</i>. Ubi dicit Glossa Augustini, | |
| 1614 <i>quis ferat si quis divitem eligat ad sedem honoris Ecclesiae, | |
| 53 | 1615 contempto paupere instructiore et sanctiore?</i></p><p title="II-II q. 63 a. 2 co."><a name="41726"><span class="ref">[41726] IIª-IIae q. 63 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1616 dicendum quod, sicut dictum est, acceptio personarum est peccatum |
| 1617 inquantum contrariatur iustitiae. Quanto autem in maioribus aliquis | |
| 1618 iustitiam transgreditur, tanto gravius peccat. Unde cum spiritualia | |
| 1619 sint temporalibus potiora, gravius peccatum est personas accipere | |
| 1620 in dispensatione spiritualium quam in dispensatione temporalium. Et | |
| 1621 quia personarum acceptio est cum aliquid personae attribuitur | |
| 1622 praeter proportionem dignitatis ipsius, considerare oportet quod | |
| 1623 dignitas alicuius personae potest attendi dupliciter. Uno modo, | |
| 1624 simpliciter et secundum se, et sic maioris dignitatis est ille qui | |
| 1625 magis abundat in spiritualibus gratiae donis. Alio modo, per | |
| 1626 comparationem ad bonum commune, contingit enim quandoque quod ille | |
| 1627 qui est minus sanctus et minus sciens, potest maius conferre ad | |
| 1628 bonum commune, propter potentiam vel industriam saecularem, vel | |
| 1629 propter aliquid huiusmodi. Et quia dispensationes spiritualium | |
| 1630 principalius ordinantur ad utilitatem communem, secundum illud I ad | |
| 1631 Cor. XII, <i>unicuique datur manifestatio spiritus ad | |
| 1632 utilitatem</i>; ideo quandoque absque acceptione personarum in | |
| 1633 dispensatione spiritualium illi qui sunt simpliciter minus boni, | |
| 1634 melioribus praeferuntur, sicut etiam et Deus gratias gratis datas | |
| 53 | 1635 quandoque concedit minus bonis.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 ad 1"><a name="41727"><span class="ref">[41727] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1636 ergo dicendum quod circa consanguineos praelati distinguendum est. |
| 1637 Quia quandoque sunt minus digni et simpliciter, et per respectum ad | |
| 1638 bonum commune. Et sic si dignioribus praeferantur, est peccatum | |
| 1639 personarum acceptionis in dispensatione spiritualium, quorum | |
| 1640 praelatus ecclesiasticus non est dominus, ut possit ea dare pro | |
| 1641 libito, sed dispensator, secundum illud I ad Cor. IV, <i>sic nos | |
| 1642 existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum | |
| 1643 Dei</i>. Quandoque vero consanguinei praelati ecclesiastici sunt | |
| 1644 aeque digni ut alii. Et sic licite potest, absque personarum | |
| 1645 acceptione, consanguineos suos praeferre, quia saltem in hoc | |
| 1646 praeeminent, quod de ipsis magis confidere potest ut unanimiter | |
| 1647 secum negotia Ecclesiae tractent. Esset tamen hoc propter scandalum | |
| 1648 dimittendum, si ex hoc aliqui exemplum sumerent, etiam praeter | |
| 53 | 1649 dignitatem, bona Ecclesiae consanguineis dandi.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 ad 2"><a name="41728"><span class="ref">[41728] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1650 dicendum quod dispensatio matrimonii contrahendi principaliter |
| 1651 fieri consuevit propter foedus pacis firmandum, quod quidem magis | |
| 1652 est necessarium communi utilitati circa personas excellentes. Ideo | |
| 1653 cum eis facilius dispensatur absque peccato acceptionis | |
| 53 | 1654 personarum.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 ad 3"><a name="41729"><span class="ref">[41729] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1655 dicendum quod quantum ad hoc quod electio impugnari non possit in |
| 1656 foro iudiciali, sufficit eligere bonum, nec oportet eligere | |
| 1657 meliorem, quia sic omnis electio posset habere calumniam. Sed | |
| 1658 quantum ad conscientiam eligentis, necesse est eligere meliorem vel | |
| 1659 simpliciter, vel in comparatione ad bonum commune. Quia si potest | |
| 1660 haberi aliquis magis idoneus erga aliquam dignitatem et alius | |
| 1661 praeferatur, oportet quod hoc sit propter aliquam causam. Quae | |
| 1662 quidem si pertineat ad negotium, quantum ad hoc erit ille qui | |
| 1663 eligitur magis idoneus. Si vero non pertineat ad negotium id quod | |
| 53 | 1664 consideratur ut causa, erit manifeste acceptio personae.</p><p title="II-II q. 63 a. 2 ad 4"><a name="41730"><span class="ref">[41730] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1665 dicendum quod ille qui de gremio Ecclesiae assumitur, ut in |
| 1666 pluribus consuevit esse utilior quantum ad bonum commune, quia | |
| 1667 magis diligit Ecclesiam in qua est nutritus. Et propter hoc etiam | |
| 1668 mandatur Deut. XVII, <i>non poteris alterius gentis facere regem, | |
| 53 | 1669 qui non sit frater tuus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 1"><a name="41731"><span class="ref">[41731] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1670 sic proceditur. Videtur quod in exhibitione honoris et reverentiae |
| 1671 non habeat locum peccatum acceptionis personarum. Honor enim nihil | |
| 1672 aliud esse videtur quam reverentia quaedam alicui exhibita in | |
| 1673 testimonium virtutis, ut patet per philosophum, in I Ethic. Sed | |
| 1674 praelati et principes sunt honorandi, etiam si sint mali; sicut | |
| 1675 etiam et parentes, de quibus mandatur Exod. XX, honora patrem tuum | |
| 1676 et matrem tuam; et etiam domini sunt a servis honorandi, etiam si | |
| 1677 sint mali, secundum illud I ad Tim. VI, <i>quicumque sunt sub iugo | |
| 1678 servi, dominos suos honore dignos arbitrentur</i>. Ergo videtur | |
| 53 | 1679 quod acceptio personae non sit peccatum in exhibitione honoris.</p><p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 2"><a name="41732"><span class="ref">[41732] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1680 Levit. XIX praecipitur, <i>coram cano capite consurge, et honora |
| 1681 personam senis</i>. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum | |
| 1682 pertinere, quia quandoque senes non sunt virtuosi, secundum illud | |
| 1683 Dan. XIII, <i>egressa est iniquitas a senioribus populi</i>. Ergo | |
| 53 | 1684 acceptio personarum non est peccatum in exhibitione honoris.</p><p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 3"><a name="41733"><span class="ref">[41733] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1685 super illud Iac. II, <i>nolite in personarum acceptione habere</i> |
| 1686 etc., dicit Glossa Augustini, <i>si hoc quod Iacobus dicit, si | |
| 1687 introierit in conventum vestrum vir habens anulum aureum etc., | |
| 1688 intelligatur de quotidianis consessibus quis hic non peccat, si | |
| 1689 tamen peccat?</i> Sed haec est acceptio personarum, divites propter | |
| 1690 divitias honorare, dicit enim Gregorius, in quadam homilia, | |
| 1691 <i>superbia nostra retunditur, quia in hominibus non naturam, qua | |
| 1692 ad imaginem Dei facti sunt, sed divitias honoramus</i>; et sic, cum | |
| 1693 divitiae non sint debita causa honoris, pertinebit hoc ad | |
| 1694 personarum acceptionem. Ergo personarum acceptio non est peccatum | |
| 53 | 1695 circa exhibitionem honoris.</p><p title="II-II q. 63 a. 3 s. c."><a name="41734"><span class="ref">[41734] IIª-IIae q. 63 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1696 est quod dicitur in Glossa Iac. II, <i>quicumque divitem propter |
| 1697 divitias honorat, peccat</i>. Et pari ratione, si aliquis honoretur | |
| 1698 propter alias causas quae non faciunt dignum honore, quod pertinet | |
| 1699 ad acceptionem personarum. Ergo acceptio personarum in exhibitione | |
| 53 | 1700 honoris est peccatum.</p><p title="II-II q. 63 a. 3 co."><a name="41735"><span class="ref">[41735] IIª-IIae q. 63 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1701 dicendum quod honor est quoddam testimonium de virtute eius qui |
| 1702 honoratur, et ideo sola virtus est debita causa honoris. Sciendum | |
| 1703 tamen quod aliquis potest honorari non solum propter virtutem | |
| 1704 propriam, sed etiam propter virtutem alterius. Sicut principes et | |
| 1705 praelati honorantur etiam si sint mali, inquantum gerunt personam | |
| 1706 Dei et communitatis cui praeficiuntur, secundum illud Prov. XXVI, | |
| 1707 <i>sicut qui immittit lapides in acervum Mercurii, ita qui tribuit | |
| 1708 insipienti honorem</i>. Quia gentiles rationem attribuebant | |
| 1709 Mercurio, acervus Mercurii dicitur cumulus ratiocinii, in quo | |
| 1710 mercator quandoque mittit unum lapillum loco centum marcarum, ita | |
| 1711 etiam honoratur insipiens, quia ponitur loco Dei et loco totius | |
| 1712 communitatis. Et eadem ratione parentes et domini sunt honorandi, | |
| 1713 propter participationem divinae dignitatis, qui est omnium pater et | |
| 1714 dominus. Senes autem sunt honorandi propter signum virtutis, quod | |
| 1715 est senectus, licet hoc signum quandoque deficiat. Unde, ut dicitur | |
| 1716 Sap. IV, <i>senectus vere honoranda est non diuturna neque annorum | |
| 1717 numero computata, cani autem sunt sensus hominis, et aetas | |
| 1718 senectutis vita est immaculata</i>. Divites autem honorandi sunt | |
| 1719 propter hoc quod maiorem locum in communitatibus obtinent. Si autem | |
| 1720 solum intuitu divitiarum honorentur, erit peccatum acceptionis | |
| 53 | 1721 personarum.</p><p title="II-II q. 63 a. 3 ad arg."><a name="41736"><span class="ref">[41736] IIª-IIae q. 63 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 1722 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 1"><a name="41737"><span class="ref">[41737] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 1723 sic proceditur. Videtur quod in iudiciis locum non habeat peccatum |
| 1724 acceptionis personarum. Acceptio enim personarum opponitur | |
| 1725 distributivae iustitiae, ut dictum est. Sed iudicia maxime videntur | |
| 1726 ad iustitiam commutativam pertinere. Ergo personarum acceptio non | |
| 53 | 1727 habet locum in iudiciis.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 2"><a name="41738"><span class="ref">[41738] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1728 poenae secundum aliquod iudicium infliguntur. Sed in poenis |
| 1729 accipiuntur personae absque peccato, quia gravius puniuntur qui | |
| 1730 inferunt iniuriam in personas principum quam qui in personas | |
| 53 | 1731 aliorum. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 3"><a name="41739"><span class="ref">[41739] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1732 Eccli. IV dicitur, <i>in iudicando esto pupillis misericors</i>. |
| 1733 Sed hoc videtur accipere personam pauperis. Ergo acceptio personae | |
| 53 | 1734 in iudiciis non est peccatum.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 s. c."><a name="41740"><span class="ref">[41740] IIª-IIae q. 63 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1735 est quod dicitur Prov. XVIII, <i>accipere personam in iudicio non |
| 53 | 1736 est bonum</i>.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 co."><a name="41741"><span class="ref">[41741] IIª-IIae q. 63 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1737 dicendum quod, sicut supra dictum est, iudicium est actus |
| 1738 iustitiae, prout iudex ad aequalitatem iustitiae reducit ea quae | |
| 1739 inaequalitatem oppositam facere possunt. Personarum autem acceptio | |
| 1740 inaequalitatem quandam habet, inquantum attribuitur alicui personae | |
| 1741 praeter proportionem suam, in qua consistit aequalitas iustitiae. | |
| 1742 Et ideo manifestum est quod per personarum acceptionem iudicium | |
| 53 | 1743 corrumpitur.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 ad 1"><a name="41742"><span class="ref">[41742] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1744 ergo dicendum quod iudicium dupliciter potest considerari. Uno |
| 1745 modo, quantum ad ipsam rem iudicatam. Et sic iudicium se habet | |
| 1746 communiter ad commutativam et ad distributivam iustitiam, potest | |
| 1747 enim iudicio definiri qualiter aliquid commune sit distribuendum in | |
| 1748 multos, et qualiter unus alteri restituat quod ab eo accepit. Alio | |
| 1749 modo potest considerari quantum ad ipsam formam iudicii, prout | |
| 1750 scilicet iudex, etiam in ipsa commutativa iustitia, ab uno accipit | |
| 1751 et alteri dat. Et hoc pertinet ad distributivam iustitiam. Et | |
| 1752 secundum hoc in quolibet iudicio locum habere potest personarum | |
| 53 | 1753 acceptio.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 ad 2"><a name="41743"><span class="ref">[41743] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1754 dicendum quod cum punitur gravius aliquis propter iniuriam in |
| 1755 maiorem personam commissam, non est personarum acceptio, quia ipsa | |
| 1756 diversitas personae facit, quantum ad hoc, diversitatem rei, ut | |
| 53 | 1757 supra dictum est.</p><p title="II-II q. 63 a. 4 ad 3"><a name="41744"><span class="ref">[41744] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1758 dicendum quod homo in iudicio debet pauperi subvenire quantum fieri |
| 1759 potest, tamen sine laesione iustitiae. Alioquin habet locum illud | |
| 1760 quod dicitur Exod. XXIII, <i>pauperis quoque non misereberis in | |
| 53 | 1761 iudicio</i>.</p></div></div><div class="q" id="q64"><h2>Quaestio 64</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 64 pr."><a name="41745"><span class="ref">[41745] IIª-IIae q. 64 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1762 considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae. Et |
| 1763 primo considerandum est de peccatis quae committuntur circa | |
| 1764 involuntarias commutationes; secundo, de peccatis quae committuntur | |
| 1765 circa commutationes voluntarias. Committuntur autem peccata circa | |
| 1766 involuntarias commutationes per hoc quod aliquod nocumentum proximo | |
| 1767 infertur contra eius voluntatem, quod quidem potest fieri | |
| 1768 dupliciter, scilicet facto, et verbo. Facto quidem, cum proximus | |
| 1769 laeditur vel in persona propria; vel in persona coniuncta; vel in | |
| 1770 propriis rebus. De his ergo per ordinem considerandum est. Et | |
| 1771 primo, de homicidio, per quod maxime nocetur proximo. Et circa hoc | |
| 1772 quaeruntur octo. Primo, utrum occidere animalia bruta, vel etiam | |
| 1773 plantas, sit peccatum. Secundo, utrum occidere peccatorem sit | |
| 1774 licitum. Tertio, utrum hoc liceat privatae personae, vel solum | |
| 1775 publicae. Quarto, utrum hoc liceat clerico. Quinto, utrum liceat | |
| 1776 alicui occidere seipsum. Sexto, utrum liceat occidere hominem | |
| 1777 iustum. Septimo, utrum liceat alicui occidere hominem seipsum | |
| 1778 defendendo. Octavo, utrum homicidium casuale sit peccatum | |
| 53 | 1779 mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 1"><a name="41746"><span class="ref">[41746] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1780 sic proceditur. Videtur quod occidere quaecumque viventia sit |
| 1781 illicitum. Dicit enim apostolus, ad Rom. XIII, <i>qui ordinationi | |
| 1782 Dei resistit, ipse sibi damnationem acquirit</i>. Sed per | |
| 1783 ordinationem divinae providentiae omnia viventia conservantur, | |
| 1784 secundum illud Psalm., <i>qui producit in montibus faenum, et dat | |
| 1785 iumentis escam ipsorum</i>. Ergo mortificare quaecumque viventia | |
| 53 | 1786 videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 2"><a name="41747"><span class="ref">[41747] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1787 homicidium est peccatum ex eo quod homo privatur vita. Sed vita |
| 1788 communis est omnibus animalibus et plantis. Ergo eadem ratione | |
| 53 | 1789 videtur esse peccatum occidere bruta animalia et plantas.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 3"><a name="41748"><span class="ref">[41748] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1790 in lege divina non determinatur specialis poena nisi peccato. Sed |
| 1791 occidenti ovem vel bovem alterius statuitur poena determinata in | |
| 1792 lege divina, ut patet Exod. XXII. Ergo occisio brutorum animalium | |
| 53 | 1793 est peccatum.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 s. c."><a name="41749"><span class="ref">[41749] IIª-IIae q. 64 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1794 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>cum audimus, non |
| 1795 occides, non accipimus hoc dictum esse de fructetis, quia nullus | |
| 1796 eis est sensus, nec de irrationalibus animalibus, quia nulla nobis | |
| 1797 ratione sociantur. Restat ergo ut de homine intelligamus quod | |
| 53 | 1798 dictum est, non occides</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 co."><a name="41750"><span class="ref">[41750] IIª-IIae q. 64 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1799 dicendum quod nullus peccat ex hoc quod utitur re aliqua ad hoc ad |
| 1800 quod est. In rerum autem ordine imperfectiora sunt propter | |
| 1801 perfectiora, sicut etiam in generationis via natura ab imperfectis | |
| 1802 ad perfecta procedit. Et inde est quod sicut in generatione hominis | |
| 1803 prius est vivum, deinde animal, ultimo autem homo; ita etiam ea | |
| 1804 quae tantum vivunt, ut plantae, sunt communiter propter omnia | |
| 1805 animalia, et animalia sunt propter hominem. Et ideo si homo utatur | |
| 1806 plantis ad utilitatem animalium, et animalibus ad utilitatem | |
| 1807 hominum, non est illicitum, ut etiam per philosophum patet, in I | |
| 1808 Polit. Inter alios autem usus maxime necessarius esse videtur ut | |
| 1809 animalia plantis utantur in cibum, et homines animalibus, quod sine | |
| 1810 mortificatione eorum fieri non potest. Et ideo licitum est et | |
| 1811 plantas mortificare in usum animalium, et animalia in usum hominum, | |
| 1812 ex ipsa ordinatione divina, dicitur enim Gen. I, <i>ecce, dedi | |
| 1813 vobis omnem herbam et universa ligna, ut sint vobis in escam et | |
| 1814 cunctis animantibus</i>. Et Gen. IX dicitur, <i>omne quod movetur | |
| 53 | 1815 et vivit, erit vobis in cibum</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 ad 1"><a name="41751"><span class="ref">[41751] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1816 ergo dicendum quod ex ordinatione divina conservatur vita animalium |
| 1817 et plantarum non propter seipsam, sed propter hominem. Unde ut | |
| 1818 Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>iustissima ordinatione | |
| 53 | 1819 creatoris et vita et mors eorum nostris usibus subditur</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 ad 2"><a name="41752"><span class="ref">[41752] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1820 dicendum quod animalia bruta et plantae non habent vitam |
| 1821 rationalem, per quam a seipsis agantur, sed semper aguntur quasi ab | |
| 1822 alio, naturali quodam impulsu. Et hoc est signum quod sunt | |
| 53 | 1823 naturaliter serva, et aliorum usibus accommodata.</p><p title="II-II q. 64 a. 1 ad 3"><a name="41753"><span class="ref">[41753] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1824 dicendum quod ille qui occidit bovem alterius peccat quidem, non |
| 1825 quia occidit bovem, sed quia damnificat hominem in re sua. Unde non | |
| 1826 continetur sub peccato homicidii, sed sub peccato furti vel | |
| 53 | 1827 rapinae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 1"><a name="41754"><span class="ref">[41754] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1828 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum occidere |
| 1829 homines peccatores. Dominus enim, Matth. XIII, in parabola, | |
| 1830 prohibuit extirpare zizania, qui sunt filii nequam, ut ibidem | |
| 1831 dicitur. Sed omne quod est prohibitum a Deo est peccatum. Ergo | |
| 53 | 1832 occidere peccatorem est peccatum.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 2"><a name="41755"><span class="ref">[41755] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1833 iustitia humana conformatur iustitiae divinae. Sed secundum divinam |
| 1834 iustitiam peccatores ad poenitentiam reservantur, secundum illud | |
| 1835 Ezech. XVIII, <i>nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et | |
| 1836 vivat</i>. Ergo videtur esse omnino iniustum quod peccatores | |
| 53 | 1837 occidantur.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 3"><a name="41756"><span class="ref">[41756] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1838 illud quod est secundum se malum nullo bono fine fieri licet, ut |
| 1839 patet per Augustinum, in libro contra mendacium, et per | |
| 1840 philosophum, in II Ethic. Sed occidere hominem secundum se est | |
| 1841 malum, quia ad omnes homines debemus caritatem habere; amicos autem | |
| 1842 volumus vivere et esse, ut dicitur in IX Ethic. Ergo nullo modo | |
| 53 | 1843 licet hominem peccatorem interficere.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 s. c."><a name="41757"><span class="ref">[41757] IIª-IIae q. 64 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1844 est quod dicitur Exod. XXII, <i>maleficos non patieris vivere</i>; |
| 1845 et in Psalm., <i>in matutino interficiebam omnes peccatores | |
| 53 | 1846 terrae</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 co."><a name="41758"><span class="ref">[41758] IIª-IIae q. 64 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1847 dicendum quod, sicut dictum est, licitum est occidere animalia |
| 1848 bruta inquantum ordinantur naturaliter ad hominum usum, sicut | |
| 1849 imperfectum ordinatur ad perfectum. Omnis autem pars ordinatur ad | |
| 1850 totum ut imperfectum ad perfectum. Et ideo omnis pars naturaliter | |
| 1851 est propter totum. Et propter hoc videmus quod si saluti totius | |
| 1852 corporis humani expediat praecisio alicuius membri, puta cum est | |
| 1853 putridum et corruptivum aliorum, laudabiliter et salubriter | |
| 1854 abscinditur. Quaelibet autem persona singularis comparatur ad totam | |
| 1855 communitatem sicut pars ad totum. Et ideo si aliquis homo sit | |
| 1856 periculosus communitati et corruptivus ipsius propter aliquod | |
| 1857 peccatum, laudabiliter et salubriter occiditur, ut bonum commune | |
| 1858 conservetur, modicum enim fermentum totam massam corrumpit, ut | |
| 53 | 1859 dicitur I ad Cor. V.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 ad 1"><a name="41759"><span class="ref">[41759] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1860 ergo dicendum quod dominus abstinendum mandavit ab eradicatione |
| 1861 zizaniorum ut tritico parceretur, idest bonis. Quod quidem fit | |
| 1862 quando non possunt occidi mali quin simul occidantur et boni, vel | |
| 1863 quia latent inter bonos; vel quia habent multos sequaces, ita quod | |
| 1864 sine bonorum periculo interfici non possunt; ut Augustinus dicit, | |
| 1865 contra Parmen. Unde dominus docet magis esse sinendum malos vivere, | |
| 1866 et ultionem reservandum usque ad extremum iudicium, quam quod boni | |
| 1867 simul occidantur. Quando vero ex occisione malorum non imminet | |
| 1868 periculum bonis, sed magis tutela et salus, tunc licite possunt | |
| 53 | 1869 mali occidi.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 ad 2"><a name="41760"><span class="ref">[41760] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1870 dicendum quod Deus, secundum ordinem suae sapientiae, quandoque |
| 1871 statim peccatores occidit, ad liberationem bonorum; quandoque autem | |
| 1872 eis poenitendi tempus concedit; secundum quod ipse novit suis | |
| 1873 electis expedire. Et hoc etiam humana iustitia imitatur pro posse, | |
| 1874 illos enim qui sunt perniciosi in alios, occidit; eos vero qui | |
| 53 | 1875 peccant aliis graviter non nocentes, ad poenitentiam reservat.</p><p title="II-II q. 64 a. 2 ad 3"><a name="41761"><span class="ref">[41761] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1876 dicendum quod homo peccando ab ordine rationis recedit, et ideo |
| 1877 decidit a dignitate humana, prout scilicet homo est naturaliter | |
| 1878 liber et propter seipsum existens, et incidit quodammodo in | |
| 1879 servitutem bestiarum, ut scilicet de ipso ordinetur secundum quod | |
| 1880 est utile aliis; secundum illud Psalm., <i>homo, cum in honore | |
| 1881 esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et | |
| 1882 similis factus est illis</i>; et Prov. XI dicitur, <i>qui stultus | |
| 1883 est serviet sapienti</i>. Et ideo quamvis hominem in sua dignitate | |
| 1884 manentem occidere sit secundum se malum, tamen hominem peccatorem | |
| 1885 occidere potest esse bonum, sicut occidere bestiam, peior enim est | |
| 1886 malus homo bestia, et plus nocet, ut philosophus dicit, in I Polit. | |
| 53 | 1887 et in VII Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 1"><a name="41762"><span class="ref">[41762] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1888 sic proceditur. Videtur quod occidere hominem peccatorem liceat |
| 1889 privatae personae. In lege enim divina nihil illicitum mandatur. | |
| 1890 Sed Exod. XXXII praecepit Moyses, <i>occidat unusquisque proximum | |
| 1891 suum, fratrem et amicum suum</i>, pro peccato vituli conflatilis. | |
| 53 | 1892 Ergo etiam privatis personis licet peccatorem occidere.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 2"><a name="41763"><span class="ref">[41763] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1893 homo propter peccatum bestiis comparatur, ut dictum est. Sed |
| 1894 occidere bestiam sylvestrem, maxime nocentem, cuilibet privatae | |
| 1895 personae licet. Ergo, pari ratione, occidere hominem | |
| 53 | 1896 peccatorem.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 3"><a name="41764"><span class="ref">[41764] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1897 laudabile est quod homo, etiam si sit privata persona, operetur |
| 1898 quod est utile bono communi. Sed occisio maleficorum est utilis | |
| 1899 bono communi, ut dictum est. Ergo laudabile est si etiam privatae | |
| 53 | 1900 personae malefactores occidant.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 s. c."><a name="41765"><span class="ref">[41765] IIª-IIae q. 64 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1901 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>qui sine aliqua |
| 1902 publica administratione maleficum interfecerit, velut homicida | |
| 1903 iudicabitur, et tanto amplius quanto sibi potestatem a Deo non | |
| 53 | 1904 concessam usurpare non timuit</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 co."><a name="41766"><span class="ref">[41766] IIª-IIae q. 64 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1905 dicendum quod, sicut dictum est, occidere malefactorem licitum est |
| 1906 inquantum ordinatur ad salutem totius communitatis. Et ideo ad | |
| 1907 illum solum pertinet cui committitur cura communitatis | |
| 1908 conservandae, sicut ad medicum pertinet praecidere membrum putridum | |
| 1909 quando ei commissa fuerit cura salutis totius corporis. Cura autem | |
| 1910 communis boni commissa est principibus habentibus publicam | |
| 1911 auctoritatem. Et ideo eis solum licet malefactores occidere, non | |
| 53 | 1912 autem privatis personis.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 ad 1"><a name="41767"><span class="ref">[41767] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1913 ergo dicendum quod ille aliquid facit cuius auctoritate fit, ut |
| 1914 patet per Dionysium, XIII cap. Cael. Hier. Et ideo, ut Augustinus | |
| 1915 dicit, in I de Civ. Dei, <i>non ipse occidit qui ministerium debet | |
| 1916 iubenti sicut adminiculum gladius utenti</i>. Unde illi qui | |
| 1917 occiderunt proximos et amicos ex mandato domini, non hoc fecisse | |
| 1918 ipsi videntur, sed potius ille cuius auctoritate fecerunt, sicut et | |
| 1919 miles interficit hostem auctoritate principis, et minister latronem | |
| 53 | 1920 auctoritate iudicis.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 ad 2"><a name="41768"><span class="ref">[41768] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1921 dicendum quod bestia naturaliter est distincta ab homine. Unde |
| 1922 super hoc non requiritur aliquod iudicium an sit occidenda, si sit | |
| 1923 sylvestris. Si vero sit domestica, requiretur iudicium non propter | |
| 1924 ipsam, sed propter damnum domini. Sed homo peccator non est | |
| 1925 naturaliter distinctus ab hominibus iustis. Et ideo indiget publico | |
| 1926 iudicio, ut discernatur an sit occidendus propter communem | |
| 53 | 1927 salutem.</p><p title="II-II q. 64 a. 3 ad 3"><a name="41769"><span class="ref">[41769] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1928 dicendum quod facere aliquid ad utilitatem communem quod nulli |
| 1929 nocet, hoc est licitum cuilibet privatae personae. Sed si sit cum | |
| 1930 nocumento alterius, hoc non debet fieri nisi secundum iudicium eius | |
| 1931 ad quem pertinet existimare quid sit subtrahendum partibus pro | |
| 53 | 1932 salute totius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 1"><a name="41770"><span class="ref">[41770] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1933 sic proceditur. Videtur quod occidere malefactores liceat clericis. |
| 1934 Clerici enim praecipue debent implere quod apostolus dicit, I ad | |
| 1935 Cor. IV, <i>imitatores mei estote, sicut et ego Christi</i>, per | |
| 1936 quod nobis indicitur ut Deum et sanctos eius imitemur. Sed ipse | |
| 1937 Deus, quem colimus, occidit malefactores, secundum illud Psalm., | |
| 1938 <i>qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum</i>. Moyses etiam | |
| 1939 a Levitis fecit interfici viginti tria millia hominum propter | |
| 1940 adorationem vituli, ut habetur Exod. XXXII. Et Phinees, sacerdos, | |
| 1941 interfecit Israelitem coeuntem cum Madianitide, ut habetur Num. | |
| 1942 XXV. Samuel etiam interfecit Agag, regem Amalec; et Elias | |
| 1943 sacerdotes Baal; et Mathathias eum qui ad sacrificandum accesserat; | |
| 1944 et in novo testamento, Petrus Ananiam et Saphiram. Ergo videtur | |
| 53 | 1945 quod etiam clericis liceat occidere malefactores.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 2"><a name="41771"><span class="ref">[41771] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1946 potestas spiritualis est maior quam temporalis, et Deo coniunctior. |
| 1947 Sed potestas temporalis licite malefactores occidit tanquam Dei | |
| 1948 minister, ut dicitur Rom. XIII. Ergo multo magis clerici, qui sunt | |
| 1949 Dei ministri spiritualem potestatem habentes, licite possunt | |
| 53 | 1950 malefactores occidere.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 3"><a name="41772"><span class="ref">[41772] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1951 quicumque licite suscipit aliquod officium, licite potest ea |
| 1952 exercere quae ad officium illud pertinent. Sed officium principis | |
| 1953 terrae est malefactores occidere, ut dictum est. Ergo clerici qui | |
| 53 | 1954 sunt terrarum principes, licite possunt occidere malefactores.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 s. c."><a name="41773"><span class="ref">[41773] IIª-IIae q. 64 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1955 est quod dicitur I ad Tim. III, <i>oportet episcopum sine crimine |
| 53 | 1956 esse, non vinolentum, non percussorem</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 co."><a name="41774"><span class="ref">[41774] IIª-IIae q. 64 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1957 dicendum quod non licet clericis occidere, duplici ratione. Primo |
| 1958 quidem, quia sunt electi ad altaris ministerium, in quo | |
| 1959 repraesentatur passio Christi occisi, <i>qui cum percuteretur, non | |
| 1960 repercutiebat</i>, ut dicitur I Pet. II. Et ideo non competit ut | |
| 1961 clerici sint percussores aut occisores, debent enim ministri suum | |
| 1962 dominum imitari, secundum illud Eccli. X, <i>secundum iudicem | |
| 1963 populi, sic et ministri eius</i>. Alia ratio est quia clericis | |
| 1964 committitur ministerium novae legis, in qua non determinatur poena | |
| 1965 occisionis vel mutilationis corporalis. Et ideo, ut sint idonei | |
| 53 | 1966 ministri novi testamenti, debent a talibus abstinere.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 ad 1"><a name="41775"><span class="ref">[41775] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1967 ergo dicendum quod Deus universaliter in omnibus operatur quae |
| 1968 recta sunt, in unoquoque tamen secundum eius congruentiam. Et ideo | |
| 1969 unusquisque debet Deum imitari in hoc quod sibi specialiter | |
| 1970 congruit. Unde licet Deus corporaliter etiam malefactores occidat, | |
| 1971 non tamen oportet quod omnes in hoc eum imitentur. Petrus autem non | |
| 1972 propria auctoritate vel manu Ananiam et Saphiram interfecit, sed | |
| 1973 magis divinam sententiam de eorum morte promulgavit. Sacerdotes | |
| 1974 autem vel Levitae veteris testamenti erant ministri veteris legis, | |
| 1975 secundum quam poenae corporales infligebantur, et ideo etiam eis | |
| 53 | 1976 occidere propria manu congruebat.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 ad 2"><a name="41776"><span class="ref">[41776] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1977 dicendum quod ministerium clericorum est in melioribus ordinatum |
| 1978 quam sint corporales occisiones, scilicet in his quae pertinent ad | |
| 1979 salutem spiritualem. Et ideo non congruit eis quod minoribus se | |
| 53 | 1980 ingerant.</p><p title="II-II q. 64 a. 4 ad 3"><a name="41777"><span class="ref">[41777] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1981 dicendum quod praelati Ecclesiarum accipiunt officia principum |
| 1982 terrae non ut ipsi iudicium sanguinis exerceant per seipsos, sed | |
| 53 | 1983 quod eorum auctoritate per alios exerceatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 1"><a name="41778"><span class="ref">[41778] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1984 sic proceditur. Videtur quod alicui liceat seipsum occidere. |
| 1985 Homicidium enim est peccatum inquantum iustitiae contrariatur. Sed | |
| 1986 nullus potest sibi ipsi iniustitiam facere, ut probatur in V Ethic. | |
| 53 | 1987 Ergo nullus peccat occidendo seipsum.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 2"><a name="41779"><span class="ref">[41779] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1988 occidere malefactores licet habenti publicam potestatem. Sed |
| 1989 quandoque ille qui habet publicam potestatem est malefactor. Ergo | |
| 53 | 1990 licet ei occidere seipsum.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 3"><a name="41780"><span class="ref">[41780] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1991 licitum est quod aliquis spontanee minus periculum subeat ut maius |
| 1992 periculum vitet, sicut licitum est quod aliquis etiam sibi ipsi | |
| 1993 amputet membrum putridum ut totum corpus salvetur. Sed quandoque | |
| 1994 aliquis per occisionem sui ipsius vitat maius malum, vel miseram | |
| 1995 vitam vel turpitudinem alicuius peccati. Ergo licet alicui occidere | |
| 53 | 1996 seipsum.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 4"><a name="41781"><span class="ref">[41781] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1997 Samson seipsum interfecit, ut habetur Iudic. XVI, qui tamen |
| 1998 connumeratur inter sanctos, ut patet Heb. XI. Ergo licitum est | |
| 53 | 1999 alicui occidere seipsum.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 5"><a name="41782"><span class="ref">[41782] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2000 II Machab. XIV dicitur quod Razias quidam seipsum interfecit, |
| 2001 eligens nobiliter mori potius quam <i>subditus fieri peccatoribus | |
| 2002 et contra natales suos iniuriis agi</i>. Sed nihil quod nobiliter | |
| 2003 fit et fortiter, est illicitum. Ergo occidere seipsum non est | |
| 53 | 2004 illicitum.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 s. c."><a name="41783"><span class="ref">[41783] IIª-IIae q. 64 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2005 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>restat ut de homine |
| 2006 intelligamus quod dictum est, non occides. Nec alterum ergo, nec | |
| 2007 te. Neque enim aliud quam hominem occidit qui seipsum | |
| 53 | 2008 occidit</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 co."><a name="41784"><span class="ref">[41784] IIª-IIae q. 64 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2009 dicendum quod seipsum occidere est omnino illicitum triplici |
| 2010 ratione. Primo quidem, quia naturaliter quaelibet res seipsam amat, | |
| 2011 et ad hoc pertinet quod quaelibet res naturaliter conservat se in | |
| 2012 esse et corrumpentibus resistit quantum potest. Et ideo quod | |
| 2013 aliquis seipsum occidat est contra inclinationem naturalem, et | |
| 2014 contra caritatem, qua quilibet debet seipsum diligere. Et ideo | |
| 2015 occisio sui ipsius semper est peccatum mortale, utpote contra | |
| 2016 naturalem legem et contra caritatem existens. Secundo, quia | |
| 2017 quaelibet pars id quod est, est totius. Quilibet autem homo est | |
| 2018 pars communitatis, et ita id quod est, est communitatis. Unde in | |
| 2019 hoc quod seipsum interficit, iniuriam communitati facit, ut patet | |
| 2020 per philosophum, in V Ethic. Tertio, quia vita est quoddam donum | |
| 2021 divinitus homini attributum, et eius potestati subiectum qui | |
| 2022 occidit et vivere facit. Et ideo qui seipsum vita privat in Deum | |
| 2023 peccat, sicut qui alienum servum interficit peccat in dominum cuius | |
| 2024 est servus; et sicut peccat ille qui usurpat sibi iudicium de re | |
| 2025 sibi non commissa. Ad solum enim Deum pertinet iudicium mortis et | |
| 2026 vitae, secundum illud Deut. XXXII, <i>ego occidam, et vivere | |
| 53 | 2027 faciam</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 ad 1"><a name="41785"><span class="ref">[41785] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2028 ergo dicendum quod homicidium est peccatum non solum quia |
| 2029 contrariatur iustitiae, sed etiam quia contrariatur caritati quam | |
| 2030 habere debet aliquis ad seipsum. Et ex hac parte occisio sui ipsius | |
| 2031 est peccatum per comparationem ad seipsum. Per comparationem autem | |
| 2032 ad communitatem et ad Deum, habet rationem peccati etiam per | |
| 53 | 2033 oppositionem ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 ad 2"><a name="41786"><span class="ref">[41786] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2034 dicendum quod ille qui habet publicam potestatem potest licite |
| 2035 malefactorem occidere per hoc quod potest de ipso iudicare. Nullus | |
| 2036 autem est iudex sui ipsius. Unde non licet habenti publicam | |
| 2037 potestatem seipsum occidere propter quodcumque peccatum. Licet | |
| 53 | 2038 tamen ei se committere iudicio aliorum.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 ad 3"><a name="41787"><span class="ref">[41787] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2039 dicendum quod homo constituitur dominus sui ipsius per liberum |
| 2040 arbitrium. Et ideo licite potest homo de seipso disponere quantum | |
| 2041 ad ea quae pertinent ad hanc vitam, quae hominis libero arbitrio | |
| 2042 regitur. Sed transitus de hac vita ad aliam feliciorem non subiacet | |
| 2043 libero arbitrio hominis, sed potestati divinae. Et ideo non licet | |
| 2044 homini seipsum interficere ut ad feliciorem transeat vitam. | |
| 2045 Similiter etiam nec ut miserias quaslibet praesentis vitae evadat. | |
| 2046 Quia ultimum malorum huius vitae et maxime terribile est mors, ut | |
| 2047 patet per philosophum, in III Ethic. Et ita inferre sibi mortem ad | |
| 2048 alias huius vitae miserias evadendas est maius malum assumere ad | |
| 2049 minoris mali vitationem. Similiter etiam non licet seipsum occidere | |
| 2050 propter aliquod peccatum commissum. Tum quia in hoc sibi maxime | |
| 2051 nocet quod sibi adimit necessarium poenitentiae tempus. Tum etiam | |
| 2052 quia malefactorem occidere non licet nisi per iudicium publicae | |
| 2053 potestatis. Similiter etiam non licet mulieri seipsam occidere ne | |
| 2054 ab alio corrumpatur. Quia non debet in se committere crimen | |
| 2055 maximum, quod est sui ipsius occisio, ut vitet minus crimen alienum | |
| 2056 (non enim est crimen mulieris per violentiam violatae, si consensus | |
| 2057 non adsit, quia non inquinatur corpus nisi de consensu mentis, ut | |
| 2058 Lucia dixit). Constat autem minus esse peccatum fornicationem vel | |
| 2059 adulterium quam homicidium, et praecipue sui ipsius, quod est | |
| 2060 gravissimum, quia sibi ipsi nocet, cui maximam dilectionem debet. | |
| 2061 Est etiam periculosissimum, quia non restat tempus ut per | |
| 2062 poenitentiam expietur. Similiter etiam nulli licet seipsum occidere | |
| 2063 ob timorem ne consentiat in peccatum. Quia <i>non sunt facienda | |
| 2064 mala ut veniant bona</i>, vel ut vitentur mala, praesertim minora | |
| 2065 et minus certa. Incertum enim est an aliquis in futurum consentiat | |
| 2066 in peccatum, potens est enim Deus hominem, quacumque tentatione | |
| 53 | 2067 superveniente, liberare a peccato.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 ad 4"><a name="41788"><span class="ref">[41788] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2068 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>nec |
| 2069 Samson aliter excusatur quod seipsum cum hostibus ruina domus | |
| 2070 oppressit, nisi quia latenter spiritus hoc iusserat, qui per illum | |
| 2071 miracula faciebat</i>. Et eandem rationem assignat de quibusdam | |
| 2072 sanctis feminis quae tempore persecutionis seipsas occiderunt, | |
| 53 | 2073 quarum memoria in Ecclesia celebratur.</p><p title="II-II q. 64 a. 5 ad 5"><a name="41789"><span class="ref">[41789] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2074 dicendum quod ad fortitudinem pertinet quod aliquis ab alio mortem |
| 2075 pati non refugiat propter bonum virtutis, et ut vitet peccatum. Sed | |
| 2076 quod aliquis sibi ipsi inferat mortem ut vitet mala poenalia, habet | |
| 2077 quidem quandam speciem fortitudinis, propter quod quidam seipsos | |
| 2078 interfecerunt aestimantes se fortiter agere, de quorum numero | |
| 2079 Razias fuit, non tamen est vera fortitudo, sed magis quaedam | |
| 2080 mollities animi non valentis mala poenalia sustinere, ut patet per | |
| 2081 philosophum, in III Ethic., et per Augustinum, in I de Civ. | |
| 53 | 2082 Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 1"><a name="41790"><span class="ref">[41790] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2083 sic proceditur. Videtur quod liceat in aliquo casu interficere |
| 2084 innocentem. Divinus enim timor non manifestatur per peccatum, quin | |
| 2085 magis <i>timor domini expellit peccatum</i>, ut dicitur Eccli. I. | |
| 2086 Sed Abraham commendatus est quod timuerit dominum, quia voluit | |
| 2087 interficere filium innocentem. Ergo potest aliquis innocentem | |
| 53 | 2088 interficere sine peccato.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 2"><a name="41791"><span class="ref">[41791] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2089 in genere peccatorum quae contra proximum committuntur, tanto |
| 2090 videtur aliquid esse maius peccatum quanto maius nocumentum | |
| 2091 infertur ei in quem peccatur. Sed occisio plus nocet peccatori quam | |
| 2092 innocenti, qui de miseria huius vitae ad caelestem gloriam transit | |
| 2093 per mortem. Cum ergo liceat in aliquo casu peccatorem occidere, | |
| 53 | 2094 multo magis licet occidere innocentem vel iustum.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 3"><a name="41792"><span class="ref">[41792] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2095 illud quod fit secundum ordinem iustitiae non est peccatum. Sed |
| 2096 quandoque cogitur aliquis secundum ordinem iustitiae occidere | |
| 2097 innocentem, puta cum iudex, qui debet secundum allegata iudicare, | |
| 2098 condemnat ad mortem eum quem scit innocentem, per falsos testes | |
| 2099 convictum; et similiter minister qui iniuste condemnatum occidit | |
| 2100 obediens iudici. Ergo absque peccato potest aliquis occidere | |
| 53 | 2101 innocentem.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 s. c."><a name="41793"><span class="ref">[41793] IIª-IIae q. 64 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2102 est quod dicitur Exod. XXIII, <i>innocentem et iustum non |
| 53 | 2103 occides</i>.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 co."><a name="41794"><span class="ref">[41794] IIª-IIae q. 64 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2104 dicendum quod aliquis homo dupliciter considerari potest, uno modo, |
| 2105 secundum se; alio modo, per comparationem ad aliud. Secundum se | |
| 2106 quidem considerando hominem, nullum occidere licet, quia in | |
| 2107 quolibet, etiam peccatore, debemus amare naturam, quam Deus fecit, | |
| 2108 quae per occisionem corrumpitur. Sed sicut supra dictum est, | |
| 2109 occisio peccatoris fit licita per comparationem ad bonum commune, | |
| 2110 quod per peccatum corrumpitur. Vita autem iustorum est conservativa | |
| 2111 et promotiva boni communis, quia ipsi sunt principalior pars | |
| 53 | 2112 multitudinis. Et ideo nullo modo licet occidere innocentem.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 ad 1"><a name="41795"><span class="ref">[41795] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2113 ergo dicendum quod Deus habet dominium mortis et vitae, eius enim |
| 2114 ordinatione moriuntur et peccatores et iusti. Et ideo ille qui | |
| 2115 mandato Dei occidit innocentem, talis non peccat, sicut nec Deus, | |
| 2116 cuius est executor, et ostenditur Deum timere, eius mandatis | |
| 53 | 2117 obediens.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 ad 2"><a name="41796"><span class="ref">[41796] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2118 dicendum quod in pensanda gravitate peccati magis est considerandum |
| 2119 illud quod est per se quam illud quod est per accidens. Unde ille | |
| 2120 qui occidit iustum gravius peccat quam ille qui occidit peccatorem. | |
| 2121 Primo quidem, quia nocet ei quem plus debet diligere, et ita magis | |
| 2122 contra caritatem agit. Secundo, quia iniuriam infert ei qui est | |
| 2123 minus dignus, et ita magis contra iustitiam agit. Tertio, quia | |
| 2124 privat communitatem maiori bono. Quarto, quia magis Deum contemnit, | |
| 2125 secundum illud Luc. X, <i>qui vos spernit, me spernit</i>. Quod | |
| 2126 autem iustus occisus ad gloriam perducatur a Deo, per accidens se | |
| 53 | 2127 habet ad occisionem.</p><p title="II-II q. 64 a. 6 ad 3"><a name="41797"><span class="ref">[41797] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2128 dicendum quod iudex, si scit aliquem esse innocentem qui falsis |
| 2129 testibus convincitur, debet diligentius examinare testes, ut | |
| 2130 inveniat occasionem liberandi innoxium, sicut Daniel fecit. Si | |
| 2131 autem hoc non potest, debet eum ad superiorem remittere iudicandum. | |
| 2132 Si autem nec hoc potest, non peccat secundum allegata sententiam | |
| 2133 ferens, quia non ipse occidit innocentem, sed illi qui eum asserunt | |
| 2134 nocentem. Minister autem iudicis condemnantis innocentem, si | |
| 2135 sententia intolerabilem errorem contineat, non debet obedire, alias | |
| 2136 excusarentur carnifices qui martyres occiderunt. Si vero non | |
| 2137 contineat manifestam iniustitiam, non peccat praeceptum exequendo, | |
| 2138 quia ipse non habet discutere superioris sententiam; nec ipse | |
| 53 | 2139 occidit innocentem, sed iudex, cui ministerium adhibet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 1"><a name="41798"><span class="ref">[41798] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2140 septimum sic proceditur. Videtur quod nulli liceat occidere aliquem |
| 2141 se defendendo. Dicit enim Augustinus, ad Publicolam, <i>de | |
| 2142 occidendis hominibus ne ab eis quisquam occidatur, non mihi placet | |
| 2143 consilium, nisi forte sit miles, aut publica functione teneatur, ut | |
| 2144 non pro se hoc faciat sed pro aliis, accepta legitima potestate, si | |
| 2145 eius congruat personae</i>. Sed ille qui se defendendo occidit | |
| 2146 aliquem, ad hoc eum occidit ne ipse ab eo occidatur. Ergo hoc | |
| 53 | 2147 videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 2"><a name="41799"><span class="ref">[41799] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2148 in I de Lib. Arb. dicitur, <i>quomodo apud divinam providentiam a |
| 2149 peccato liberi sunt qui pro his rebus quas contemni oportet, humana | |
| 2150 caede polluti sunt?</i> Eas autem res dicit esse contemnendas quas | |
| 2151 homines inviti amittere possunt, ut ex praemissis patet. Horum | |
| 2152 autem est vita corporalis. Ergo pro conservanda vita corporali | |
| 53 | 2153 nulli licitum est hominem occidere.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 3"><a name="41800"><span class="ref">[41800] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2154 Nicolaus Papa dicit, et habetur in decretis, dist. l, <i>de |
| 2155 clericis pro quibus consuluisti, scilicet qui se defendendo Paganum | |
| 2156 occiderunt, si postea per poenitentiam possent ad pristinum statum | |
| 2157 redire aut ad altiorem ascendere, scito nos nullam occasionem dare, | |
| 2158 nec ullam tribuere licentiam eis quemlibet hominem quolibet modo | |
| 2159 occidendi</i>. Sed ad praecepta moralia servanda tenentur | |
| 2160 communiter clerici et laici. Ergo etiam laicis non est licitum | |
| 53 | 2161 occidere aliquem se defendendo.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 4"><a name="41801"><span class="ref">[41801] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2162 homicidium est gravius peccatum quam simplex fornicatio vel |
| 2163 adulterium. Sed nulli licet committere simplicem fornicationem vel | |
| 2164 adulterium, vel quodcumque aliud peccatum mortale, pro | |
| 2165 conservatione propriae vitae, quia vita spiritualis praeferenda est | |
| 2166 corporali. Ergo nulli licet, defendendo seipsum, alium occidere ut | |
| 53 | 2167 propriam vitam conservet.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 5"><a name="41802"><span class="ref">[41802] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2168 si arbor est mala, et fructus, ut dicitur Matth. VII. Sed ipsa |
| 2169 defensio sui videtur esse illicita, secundum illud Rom. XII, <i>non | |
| 2170 vos defendentes, carissimi</i>. Ergo et occisio hominis exinde | |
| 53 | 2171 procedens est illicita.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 s. c."><a name="41803"><span class="ref">[41803] IIª-IIae q. 64 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2172 est quod Exod. XXII dicitur, <i>si effringens fur domum sive |
| 2173 suffodiens fuerit inventus, et, accepto vulnere, mortuus fuerit, | |
| 2174 percussor non erit reus sanguinis</i>. Sed multo magis licitum est | |
| 2175 defendere propriam vitam quam propriam domum. Ergo etiam si aliquis | |
| 2176 occidat aliquem pro defensione vitae suae, non erit reus | |
| 53 | 2177 homicidii.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 co."><a name="41804"><span class="ref">[41804] IIª-IIae q. 64 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2178 dicendum quod nihil prohibet unius actus esse duos effectus, quorum |
| 2179 alter solum sit in intentione, alius vero sit praeter intentionem. | |
| 2180 Morales autem actus recipiunt speciem secundum id quod intenditur, | |
| 2181 non autem ab eo quod est praeter intentionem, cum sit per accidens, | |
| 2182 ut ex supradictis patet. Ex actu igitur alicuius seipsum | |
| 2183 defendentis duplex effectus sequi potest, unus quidem conservatio | |
| 2184 propriae vitae; alius autem occisio invadentis. Actus igitur | |
| 2185 huiusmodi ex hoc quod intenditur conservatio propriae vitae, non | |
| 2186 habet rationem illiciti, cum hoc sit cuilibet naturale quod se | |
| 2187 conservet in esse quantum potest. Potest tamen aliquis actus ex | |
| 2188 bona intentione proveniens illicitus reddi si non sit | |
| 2189 proportionatus fini. Et ideo si aliquis ad defendendum propriam | |
| 2190 vitam utatur maiori violentia quam oporteat, erit illicitum. Si | |
| 2191 vero moderate violentiam repellat, erit licita defensio, nam | |
| 2192 secundum iura, <i>vim vi repellere licet cum moderamine inculpatae | |
| 2193 tutelae</i>. Nec est necessarium ad salutem ut homo actum moderatae | |
| 2194 tutelae praetermittat ad evitandum occisionem alterius, quia plus | |
| 2195 tenetur homo vitae suae providere quam vitae alienae. Sed quia | |
| 2196 occidere hominem non licet nisi publica auctoritate propter bonum | |
| 2197 commune, ut ex supradictis patet; illicitum est quod homo intendat | |
| 2198 occidere hominem ut seipsum defendat, nisi ei qui habet publicam | |
| 2199 auctoritatem, qui, intendens hominem occidere ad sui defensionem, | |
| 2200 refert hoc ad publicum bonum, ut patet in milite pugnante contra | |
| 2201 hostes, et in ministro iudicis pugnante contra latrones. Quamvis et | |
| 53 | 2202 isti etiam peccent si privata libidine moveantur.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 ad 1"><a name="41805"><span class="ref">[41805] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2203 ergo dicendum quod auctoritas Augustini intelligenda est in eo casu |
| 53 | 2204 quo quis intendit occidere hominem ut seipsum a morte liberet.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 ad 2"><a name="41806"><span class="ref">[41806] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 2</span></a> In quo etiam |
| 28 | 2205 casu intelligitur auctoritas inducta ex libro de libero arbitrio. |
| 2206 Unde signanter dicitur, pro his rebus, in quo designatur intentio. | |
| 53 | 2207 Et per hoc patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 ad 3"><a name="41807"><span class="ref">[41807] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2208 dicendum quod irregularitas consequitur actum homicidii etiam si |
| 2209 sit absque peccato, ut patet in iudice qui iuste aliquem condemnat | |
| 2210 ad mortem. Et propter hoc clericus, etiam si se defendendo | |
| 2211 interficiat aliquem, irregularis est, quamvis non intendat | |
| 53 | 2212 occidere, sed seipsum defendere.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 ad 4"><a name="41808"><span class="ref">[41808] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2213 dicendum quod actus fornicationis vel adulterii non ordinatur ad |
| 2214 conservationem propriae vitae ex necessitate, sicut actus ex quo | |
| 53 | 2215 quandoque sequitur homicidium.</p><p title="II-II q. 64 a. 7 ad 5"><a name="41809"><span class="ref">[41809] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2216 dicendum quod ibi prohibetur defensio quae est cum livore |
| 2217 vindictae. Unde Glossa dicit, <i>non vos defendentes, idest, non | |
| 53 | 2218 sitis referientes adversarios</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 1"><a name="41810"><span class="ref">[41810] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2219 sic proceditur. Videtur quod aliquis casualiter occidens hominem |
| 2220 incurrat homicidii reatum. Legitur enim Gen. IV quod Lamech, | |
| 2221 credens interficere bestiam, interfecit hominem, et reputatum est | |
| 2222 ei ad homicidium. Ergo reatum homicidii incurrit qui casualiter | |
| 53 | 2223 hominem occidit.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 2"><a name="41811"><span class="ref">[41811] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2224 Exod. XXI dicitur quod <i>si quis percusserit mulierem praegnantem |
| 2225 et aborsum fecerit, si mors eius fuerit subsecuta, reddet animam | |
| 2226 pro anima</i>. Sed hoc potest fieri absque intentione occisionis. | |
| 53 | 2227 Ergo homicidium casuale habet homicidii reatum.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 3"><a name="41812"><span class="ref">[41812] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2228 in decretis, dist. l, inducuntur plures canones in quibus casualia |
| 2229 homicidia puniuntur. Sed poena non debetur nisi culpae. Ergo ille | |
| 53 | 2230 qui casualiter occidit hominem, incurrit homicidii culpam.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 s. c."><a name="41813"><span class="ref">[41813] IIª-IIae q. 64 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2231 est quod Augustinus dicit, ad Publicolam, <i>absit ut ea quae |
| 2232 propter bonum ac licitum facimus, si quid per haec, praeter nostram | |
| 2233 voluntatem, cuiquam mali acciderit, nobis imputetur</i>. Sed | |
| 2234 contingit quandoque ut propter bonum aliquid facientibus homicidium | |
| 53 | 2235 consequatur casualiter. Ergo non imputatur facienti ad culpam.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 co."><a name="41814"><span class="ref">[41814] IIª-IIae q. 64 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2236 dicendum quod, secundum philosophum, in II Physic., casus est causa |
| 2237 agens praeter intentionem. Et ideo ea quae casualia sunt, | |
| 2238 simpliciter loquendo, non sunt intenta neque voluntaria. Et quia | |
| 2239 omne peccatum est voluntarium, secundum Augustinum, consequens est | |
| 2240 quod casualia, inquantum huiusmodi, non sunt peccata. Contingit | |
| 2241 tamen id quod non est actu et per se volitum vel intentum, esse per | |
| 2242 accidens volitum et intentum, secundum quod causa per accidens | |
| 2243 dicitur removens prohibens. Unde ille qui non removet ea ex quibus | |
| 2244 sequitur homicidium, si debeat removere, erit quodammodo homicidium | |
| 2245 voluntarium. Hoc autem contingit dupliciter, uno modo, quando dans | |
| 2246 operam rebus illicitis, quas vitare debebat, homicidium incurrit; | |
| 2247 alio modo, quando non adhibet debitam sollicitudinem. Et ideo | |
| 2248 secundum iura, si aliquis det operam rei licitae, debitam | |
| 2249 diligentiam adhibens, et ex hoc homicidium sequatur, non incurrit | |
| 2250 homicidii reatum, si vero det operam rei illicitae, vel etiam det | |
| 2251 operam rei licitae non adhibens diligentiam debitam, non evadit | |
| 53 | 2252 homicidii reatum si ex eius opere mors hominis consequatur.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 ad 1"><a name="41815"><span class="ref">[41815] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2253 ergo dicendum quod Lamech non adhibuit sufficientem diligentiam ad |
| 53 | 2254 homicidium vitandum, et ideo reatum homicidii non evasit.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 ad 2"><a name="41816"><span class="ref">[41816] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2255 dicendum quod ille qui percutit mulierem praegnantem dat operam rei |
| 2256 illicitae. Et ideo si sequatur mors vel mulieris vel puerperii | |
| 2257 animati, non effugiet homicidii crimen, praecipue cum ex tali | |
| 53 | 2258 percussione in promptu sit quod mors sequatur.</p><p title="II-II q. 64 a. 8 ad 3"><a name="41817"><span class="ref">[41817] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2259 dicendum quod secundum canones imponitur poena his qui casualiter |
| 2260 occidunt dantes operam rei illicitae, vel non adhibentes | |
| 53 | 2261 diligentiam debitam.</p></div></div><div class="q" id="q65"><h2>Quaestio 65</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 65 pr."><a name="41818"><span class="ref">[41818] IIª-IIae q. 65 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2262 considerandum est de peccatis aliarum iniuriarum quae in personam |
| 2263 committuntur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de | |
| 2264 mutilatione membrorum. Secundo, de verberatione. Tertio, de | |
| 2265 incarceratione. Quarto, utrum peccatum huiusmodi iniuriarum | |
| 2266 aggravetur ex hoc quod committitur in personam coniunctam | |
| 53 | 2267 aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 1"><a name="41819"><span class="ref">[41819] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2268 sic proceditur. Videtur quod mutilare aliquem membro in nullo casu |
| 2269 possit esse licitum. Damascenus enim dicit, in II libro, quod | |
| 2270 peccatum committitur per hoc quod receditur <i>ab eo quod est | |
| 2271 secundum naturam in id quod est contra naturam</i>. Sed secundum | |
| 2272 naturam a Deo institutam est quod corpus hominis sit integrum | |
| 2273 membris; contra naturam autem est quod sit membro diminutum. Ergo | |
| 53 | 2274 mutilare aliquem membro semper videtur esse peccatum.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 2"><a name="41820"><span class="ref">[41820] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2275 sicut se habet tota anima ad totum corpus, ita se habent partes |
| 2276 animae ad partes corporis, ut dicitur in II de anima. Sed non licet | |
| 2277 aliquem privare anima occidendo ipsum, nisi publica potestate. Ergo | |
| 2278 etiam non licet aliquem mutilare membro, nisi forte secundum | |
| 53 | 2279 publicam potestatem.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 3"><a name="41821"><span class="ref">[41821] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2280 salus animae praeferenda est saluti corporali. Sed non licet |
| 2281 aliquem mutilare se membro propter salutem animae, puniuntur enim | |
| 2282 secundum statuta Nicaeni Concilii qui se castraverunt propter | |
| 2283 castitatem servandam. Ergo propter nullam aliam causam licet | |
| 53 | 2284 aliquem membro mutilare.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 s. c."><a name="41822"><span class="ref">[41822] IIª-IIae q. 65 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2285 est quod dicitur Exod. XXI, <i>oculum pro oculo, dentem pro dente, |
| 53 | 2286 manum pro manu, pedem pro pede</i>.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 co."><a name="41823"><span class="ref">[41823] IIª-IIae q. 65 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2287 dicendum quod cum membrum aliquod sit pars totius humani corporis, |
| 2288 est propter totum, sicut imperfectum propter perfectum. Unde | |
| 2289 disponendum est de membro humani corporis secundum quod expedit | |
| 2290 toti. Membrum autem humani corporis per se quidem utile est ad | |
| 2291 bonum totius corporis, per accidens tamen potest contingere quod | |
| 2292 sit nocivum, puta cum membrum putridum est totius corporis | |
| 2293 corruptivum. Si ergo membrum sanum fuerit et in sua naturali | |
| 2294 dispositione consistens, non potest praecidi absque totius hominis | |
| 2295 detrimento. Sed quia ipse totus homo ordinatur ut ad finem ad totam | |
| 2296 communitatem cuius est pars, ut supra dictum est; potest contingere | |
| 2297 quod abscisio membri, etsi vergat in detrimentum totius corporis, | |
| 2298 ordinatur tamen ad bonum communitatis, inquantum alicui infertur in | |
| 2299 poenam ad cohibitionem peccatorum. Et ideo sicut per publicam | |
| 2300 potestatem aliquis licite privatur totaliter vita propter aliquas | |
| 2301 maiores culpas, ita etiam privatur membro propter aliquas culpas | |
| 2302 minores. Hoc autem non est licitum alicui privatae personae, etiam | |
| 2303 volente illo cuius est membrum, quia per hoc fit iniuria | |
| 2304 communitati, cuius est ipse homo et omnes partes eius. Si vero | |
| 2305 membrum propter putredinem sit totius corporis corruptivum, tunc | |
| 2306 licitum est, de voluntate eius cuius est membrum, putridum membrum | |
| 2307 praescindere propter salutem totius corporis, quia unicuique | |
| 2308 commissa est cura propriae salutis. Et eadem ratio est si fiat | |
| 2309 voluntate eius ad quem pertinet curare de salute eius qui habet | |
| 2310 membrum corruptum. Aliter autem aliquem membro mutilare est omnino | |
| 53 | 2311 illicitum.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 ad 1"><a name="41824"><span class="ref">[41824] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2312 ergo dicendum quod nihil prohibet id quod est contra particularem |
| 2313 naturam esse secundum naturam universalem, sicut mors et corruptio | |
| 2314 in rebus naturalibus est contra particularem naturam eius quod | |
| 2315 corrumpitur, cum tamen sit secundum naturam universalem. Et | |
| 2316 similiter mutilare aliquem membro, etsi sit contra naturam | |
| 2317 particularem corporis eius qui mutilatur, est tamen secundum | |
| 53 | 2318 naturalem rationem in comparatione ad bonum commune.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 ad 2"><a name="41825"><span class="ref">[41825] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2319 dicendum quod totius hominis vita non ordinatur ad aliquid proprium |
| 2320 ipsius hominis, sed ad ipsam potius omnia quae sunt hominis | |
| 2321 ordinantur. Et ideo privare aliquem vita in nullo casu pertinet ad | |
| 2322 aliquem nisi ad publicam potestatem, cui committitur procuratio | |
| 2323 boni communis. Sed praecisio membri potest ordinari ad propriam | |
| 2324 salutem unius hominis. Et ideo in aliquo casu potest ad ipsum | |
| 53 | 2325 pertinere.</p><p title="II-II q. 65 a. 1 ad 3"><a name="41826"><span class="ref">[41826] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2326 dicendum quod membrum non est praecidendum propter corporalem |
| 2327 salutem totius nisi quando aliter toti subveniri non potest. Saluti | |
| 2328 autem spirituali semper potest aliter subveniri quam per membri | |
| 2329 praecisionem, quia peccatum subiacet voluntati. Et ideo in nullo | |
| 2330 casu licet membrum praecidere propter quodcumque peccatum vitandum. | |
| 2331 Unde Chrysostomus, exponens illud Matth. XIX, <i>sunt eunuchi qui | |
| 2332 seipsos castraverunt propter regnum caelorum, dicit, non membrorum | |
| 2333 abscisionem, sed malarum cogitationum interemptionem. Maledictioni | |
| 2334 enim est obnoxius qui membrum abscidit, etenim quae homicidarum | |
| 2335 sunt talis praesumit</i>. Et postea subdit, <i>neque concupiscentia | |
| 2336 mansuetior ita fit, sed molestior. Aliunde enim habet fontes sperma | |
| 2337 quod in nobis est, et praecipue a proposito incontinenti et mente | |
| 2338 negligente, nec ita abscisio membri comprimit tentationes, ut | |
| 53 | 2339 cogitationis frenum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 1"><a name="41827"><span class="ref">[41827] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2340 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat patribus verberare |
| 2341 filios, aut dominis servos. Dicit enim apostolus, ad Ephes. VI, | |
| 2342 <i>vos, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros</i>. | |
| 2343 Et infra subdit, <i>et vos, domini, eadem facite servis, | |
| 2344 remittentes minas</i>. Sed propter verbera aliqui ad iracundiam | |
| 2345 provocantur. Sunt etiam minis graviora. Ergo neque patres filios, | |
| 53 | 2346 neque domini servos debent verberare.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 2"><a name="41828"><span class="ref">[41828] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2347 philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>sermo paternus habet solum |
| 2348 monitionem, non autem coactionem</i>. Sed quaedam coactio est per | |
| 53 | 2349 verbera. Ergo parentibus non licet filios verberare.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 3"><a name="41829"><span class="ref">[41829] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2350 unicuique licet alteri disciplinam impendere, hoc enim pertinet ad |
| 2351 eleemosynas spirituales, ut supra dictum est. Si ergo parentibus | |
| 2352 licet propter disciplinam filios verberare, pari ratione cuilibet | |
| 2353 licebit quemlibet verberare. Quod patet esse falsum. Ergo et | |
| 53 | 2354 primum.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 s. c."><a name="41830"><span class="ref">[41830] IIª-IIae q. 65 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2355 est quod dicitur Prov. XIII, <i>qui parcit virgae, odit filium |
| 2356 suum</i>; et infra XXIII, <i>noli subtrahere a puero disciplinam. | |
| 2357 Si enim percusseris eum virga, non morietur, tu virga percuties | |
| 2358 eum, et animam eius de Inferno liberabis</i>. Et Eccli. XXXIII | |
| 53 | 2359 dicitur, <i>servo malevolo tortura et compedes</i>.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 co."><a name="41831"><span class="ref">[41831] IIª-IIae q. 65 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2360 dicendum quod per verberationem nocumentum quoddam infertur corpori |
| 2361 eius qui verberatur, aliter tamen quam in mutilatione, nam | |
| 2362 mutilatio tollit corporis integritatem, verberatio vero tantummodo | |
| 2363 afficit sensum dolore. Unde multo minus nocumentum est quam membri | |
| 2364 mutilatio. Nocumentum autem inferre alicui non licet nisi per modum | |
| 2365 poenae propter iustitiam. Nullus autem iuste punit aliquem nisi sit | |
| 2366 eius ditioni subiectus. Et ideo verberare aliquem non licet nisi | |
| 2367 habenti potestatem aliquam super illum qui verberatur. Et quia | |
| 2368 filius subditur potestati patris, et servus potestati domini, | |
| 2369 licite potest verberare pater filium et dominus servum, causa | |
| 53 | 2370 correctionis et disciplinae.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 ad 1"><a name="41832"><span class="ref">[41832] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2371 ergo dicendum quod, cum ira sit appetitus vindictae, praecipue |
| 2372 concitatur ira cum aliquis se reputat laesum iniuste, ut patet per | |
| 2373 philosophum, in II Rhet. Et ideo per hoc quod patribus interdicitur | |
| 2374 ne filios ad iracundiam provocent, non prohibetur quin filios | |
| 2375 verberent causa disciplinae, sed quod non immoderate eos affligant | |
| 2376 verberibus. Quod vero inducitur dominis quod remittant minas, | |
| 2377 potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut remisse minis utantur, | |
| 2378 quod pertinet ad moderationem disciplinae. Alio modo, ut aliquis | |
| 2379 non semper impleat quod comminatus est, quod pertinet ad hoc quod | |
| 2380 iudicium quo quis comminatus est poenam, quandoque per remissionis | |
| 53 | 2381 misericordiam temperetur.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 ad 2"><a name="41833"><span class="ref">[41833] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2382 dicendum quod maior potestas maiorem debet habere coactionem. Sicut |
| 2383 autem civitas est perfecta communitas, ita princeps civitatis habet | |
| 2384 perfectam potestatem coercendi, et ideo potest infligere poenas | |
| 2385 irreparabiles, scilicet occisionis vel mutilationis. Pater autem et | |
| 2386 dominus, qui praesunt familiae domesticae, quae est imperfecta | |
| 2387 communitas, habent imperfectam potestatem coercendi secundum | |
| 2388 leviores poenas, quae non inferunt irreparabile nocumentum. Et | |
| 53 | 2389 huiusmodi est verberatio.</p><p title="II-II q. 65 a. 2 ad 3"><a name="41834"><span class="ref">[41834] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2390 dicendum quod exhibere disciplinam volenti cuilibet licet. Sed |
| 2391 disciplinam nolenti adhibere est solum eius cui alterius cura | |
| 53 | 2392 committitur. Et ad hoc pertinet aliquem verberibus castigare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 1"><a name="41835"><span class="ref">[41835] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2393 sic proceditur. Videtur quod non liceat aliquem hominem |
| 2394 incarcerare. Actus enim est malus ex genere qui cadit supra | |
| 2395 indebitam materiam, ut supra dictum est. Sed homo, habens naturalem | |
| 2396 arbitrii libertatem, est indebita materia incarcerationis, quae | |
| 53 | 2397 libertati repugnat. Ergo illicitum est aliquem incarcerare.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 2"><a name="41836"><span class="ref">[41836] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2398 humana iustitia regulari debet ex divina. Sed sicut dicitur Eccli. |
| 2399 XV, <i>Deus reliquit hominem in manu consilii sui</i>. Ergo videtur | |
| 53 | 2400 quod non est aliquis coercendus vinculis vel carcere.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 3"><a name="41837"><span class="ref">[41837] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2401 nullus est cohibendus nisi ab opere malo, a quo quilibet licite |
| 2402 potest alium impedire. Si ergo incarcerare aliquem esset licitum ad | |
| 2403 hoc quod cohiberetur a malo, cuilibet esset licitum aliquem | |
| 53 | 2404 incarcerare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 s. c."><a name="41838"><span class="ref">[41838] IIª-IIae q. 65 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2405 est quod Levit. XXIV legitur quendam missum fuisse in carcerem |
| 53 | 2406 propter peccatum blasphemiae.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 co."><a name="41839"><span class="ref">[41839] IIª-IIae q. 65 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2407 dicendum quod in bonis corporis tria per ordinem considerantur. |
| 2408 Primo quidem, integritas corporalis substantiae, cui detrimentum | |
| 2409 affertur per occisionem vel mutilationem. Secundo, delectatio vel | |
| 2410 quies sensus, cui opponitur verberatio, vel quidlibet sensum dolore | |
| 2411 afficiens. Tertio, motus et usus membrorum, qui impeditur per | |
| 2412 ligationem vel incarcerationem, seu quamcumque detentionem. Et ideo | |
| 2413 incarcerare aliquem, vel qualitercumque detinere, est illicitum | |
| 2414 nisi fiat secundum ordinem iustitiae, aut in poenam aut ad cautelam | |
| 53 | 2415 alicuius mali vitandi.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 ad 1"><a name="41840"><span class="ref">[41840] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2416 ergo dicendum quod homo qui abutitur potestate sibi data, meretur |
| 2417 eam amittere. Et ideo homo qui peccando abusus est libero usu | |
| 53 | 2418 suorum membrorum, conveniens est incarcerationis materia.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 ad 2"><a name="41841"><span class="ref">[41841] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2419 dicendum quod Deus quandoque, secundum ordinem suae sapientiae, |
| 2420 peccatores cohibet ne possint peccata implere, secundum illud Iob | |
| 2421 V, <i>qui dissipat cogitationes malignorum, ne possint implere | |
| 2422 manus eorum quod coeperant</i>. Quandoque vero eos permittit quod | |
| 2423 volunt agere. Et similiter secundum humanam iustitiam non pro | |
| 53 | 2424 qualibet culpa homines incarcerantur, sed pro aliquibus.</p><p title="II-II q. 65 a. 3 ad 3"><a name="41842"><span class="ref">[41842] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2425 dicendum quod detinere hominem ad horam ab aliquo opere illicito |
| 2426 statim perpetrando, cuilibet licet, sicut cum aliquis detinet | |
| 2427 aliquem ne se praecipitet, vel ne alium feriat. Sed simpliciter | |
| 2428 aliquem includere vel ligare ad eum solum pertinet qui habet | |
| 2429 disponere universaliter de actibus et vita alterius, quia per hoc | |
| 53 | 2430 impeditur non solum a malis, sed etiam a bonis agendis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 1"><a name="41843"><span class="ref">[41843] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2431 sic proceditur. Videtur quod peccatum non aggravetur ex hoc quod |
| 2432 praedictae iniuriae inferuntur in personas aliis coniunctas. | |
| 2433 Huiusmodi enim iniuriae habent rationem peccati prout nocumentum | |
| 2434 alicui infertur contra eius voluntatem. Sed magis est contra | |
| 2435 hominis voluntatem malum quod in personam propriam infertur quam | |
| 2436 quod infertur in personam coniunctam. Ergo iniuria illata in | |
| 53 | 2437 personam coniunctam est minor.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 2"><a name="41844"><span class="ref">[41844] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2438 in sacra Scriptura praecipue reprehenduntur qui pupillis et viduis |
| 2439 iniurias inferunt, unde dicitur Eccli. XXXV, <i>non despiciet | |
| 2440 preces pupilli, nec viduam, si effundat loquelam gemitus</i>. Sed | |
| 2441 vidua et pupillus non sunt personae aliis coniunctae. Ergo ex hoc | |
| 2442 quod infertur iniuria personis coniunctis non aggravatur | |
| 53 | 2443 peccatum.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 3"><a name="41845"><span class="ref">[41845] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2444 persona coniuncta habet propriam voluntatem, sicut et principalis |
| 2445 persona. Potest ergo aliquid ei esse voluntarium quod est contra | |
| 2446 voluntatem principalis personae, ut patet in adulterio, quod placet | |
| 2447 uxori et displicet viro. Sed huiusmodi iniuriae habent rationem | |
| 2448 peccati prout consistunt in involuntaria commutatione. Ergo | |
| 53 | 2449 huiusmodi iniuriae minus habent de ratione peccati.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 s. c."><a name="41846"><span class="ref">[41846] IIª-IIae q. 65 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2450 est quod Deut. XXVIII, ad quandam exaggerationem dicitur, <i>filii |
| 2451 tui et filiae tuae tradentur alteri populo videntibus oculis | |
| 53 | 2452 tuis</i>.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 co."><a name="41847"><span class="ref">[41847] IIª-IIae q. 65 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2453 dicendum quod quanto aliqua iniuria in plures redundat, ceteris |
| 2454 paribus, tanto gravius est peccatum. Et inde est quod gravius est | |
| 2455 peccatum si aliquis percutiat principem quam personam privatam, | |
| 2456 quia redundat in iniuriam totius multitudinis, ut supra dictum est. | |
| 2457 Cum autem infertur iniuria in aliquam personam coniunctam alteri | |
| 2458 qualitercumque, iniuria illa pertinet ad duas personas. Et ideo, | |
| 2459 ceteris paribus, ex hoc ipso aggravatur peccatum. Potest tamen | |
| 2460 contingere quod secundum aliquas circumstantias sit gravius | |
| 2461 peccatum quod fit contra personam nulli coniunctam, vel propter | |
| 53 | 2462 dignitatem personae, vel propter magnitudinem nocumenti.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 ad 1"><a name="41848"><span class="ref">[41848] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2463 ergo dicendum quod iniuria illata in personam coniunctam minus est |
| 2464 nociva personae cui coniungitur quam si in ipsam immediate | |
| 2465 inferretur, et ex hac parte est minus peccatum. Sed hoc totum quod | |
| 2466 pertinet ad iniuriam personae cui coniungitur, superadditur peccato | |
| 2467 quod quis incurrit ex eo quod aliam personam secundum se | |
| 53 | 2468 laedit.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 ad 2"><a name="41849"><span class="ref">[41849] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2469 dicendum quod iniuriae illatae in viduas et pupillos magis |
| 2470 exaggerantur, tum quia magis opponuntur misericordiae. Tum quia | |
| 2471 idem nocumentum huiusmodi personis inflictum est eis gravius, quia | |
| 53 | 2472 non habent relevantem.</p><p title="II-II q. 65 a. 4 ad 3"><a name="41850"><span class="ref">[41850] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2473 dicendum quod per hoc quod uxor voluntarie consentit in adulterium, |
| 2474 minoratur quidem peccatum et iniuria ex parte ipsius mulieris, | |
| 2475 gravius enim esset si adulter violenter eam opprimeret. Non tamen | |
| 2476 per hoc tollitur iniuria ex parte viri, quia <i>uxor non habet | |
| 2477 potestatem sui corporis, sed vir</i>, ut dicitur I ad Cor. VII. Et | |
| 2478 eadem ratio est de similibus. De adulterio tamen, quod non solum | |
| 2479 iustitiae, sed etiam castitati opponitur, erit locus infra agendi | |
| 53 | 2480 in tractatu de temperantia.</p></div></div><div class="q" id="q66"><h2>Quaestio 66</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 66 pr."><a name="41851"><span class="ref">[41851] IIª-IIae q. 66 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2481 considerandum est de peccatis iustitiae oppositis per quae infertur |
| 2482 nocumentum proximo in rebus, scilicet de furto et rapina. Et circa | |
| 2483 hoc quaeruntur novem. Primo, utrum naturalis sit homini possessio | |
| 2484 exteriorum rerum. Secundo, utrum licitum sit quod aliquis rem | |
| 2485 aliquam possideat quasi propriam. Tertio, utrum furtum sit occulta | |
| 2486 acceptio rei alienae. Quarto, utrum rapina sit peccatum specie | |
| 2487 differens a furto. Quinto, utrum omne furtum sit peccatum. Sexto, | |
| 2488 utrum furtum sit peccatum mortale. Septimo, utrum liceat furari in | |
| 2489 necessitate. Octavo, utrum omnis rapina sit peccatum mortale. Nono, | |
| 53 | 2490 utrum rapina sit gravius peccatum quam furtum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 1"><a name="41852"><span class="ref">[41852] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2491 sic proceditur. Videtur quod non sit naturalis homini possessio |
| 2492 exteriorum rerum. Nullus enim debet sibi attribuere quod Dei est. | |
| 2493 Sed dominium omnium creaturarum est proprie Dei, secundum illud | |
| 2494 Psalm., <i>domini est terra</i> et cetera. Ergo non est naturalis | |
| 53 | 2495 homini rerum possessio.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 2"><a name="41853"><span class="ref">[41853] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2496 Basilius, exponens verbum divitis dicentis, Luc. XII, <i>congregabo |
| 2497 omnia quae nata sunt mihi et bona mea</i>, dicit, <i>dic mihi, quae | |
| 2498 tua? Unde ea sumens in vitam tulisti?</i> Sed illa quae homo | |
| 2499 possidet naturaliter, potest aliquis convenienter dicere esse sua. | |
| 53 | 2500 Ergo homo non possidet naturaliter exteriora bona.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 3"><a name="41854"><span class="ref">[41854] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2501 sicut Ambrosius dicit, in libro de Trin., dominus nomen est |
| 2502 potestatis. Sed homo non habet potestatem super res exteriores, | |
| 2503 nihil enim potest circa earum naturam immutare. Ergo possessio | |
| 53 | 2504 exteriorum rerum non est homini naturalis.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 s. c."><a name="41855"><span class="ref">[41855] IIª-IIae q. 66 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2505 est quod dicitur in Psalm., omnia subiecisti sub pedibus eius, |
| 53 | 2506 scilicet hominis.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 co."><a name="41856"><span class="ref">[41856] IIª-IIae q. 66 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2507 dicendum quod res exterior potest dupliciter considerari. Uno modo, |
| 2508 quantum ad eius naturam, quae non subiacet humanae potestati, sed | |
| 2509 solum divinae, cui omnia ad nutum obediunt. Alio modo, quantum ad | |
| 2510 usum ipsius rei. Et sic habet homo naturale dominium exteriorum | |
| 2511 rerum, quia per rationem et voluntatem potest uti rebus | |
| 2512 exterioribus ad suam utilitatem, quasi propter se factis; semper | |
| 2513 enim imperfectiora sunt propter perfectiora, ut supra habitum est. | |
| 2514 Et ex hac ratione philosophus probat, in I Polit., quod possessio | |
| 2515 rerum exteriorum est homini naturalis. Hoc autem naturale dominium | |
| 2516 super ceteras creaturas, quod competit homini secundum rationem, in | |
| 2517 qua imago Dei consistit, manifestatur in ipsa hominis creatione, | |
| 2518 Gen. I, ubi dicitur, <i>faciamus hominem ad similitudinem et | |
| 53 | 2519 imaginem nostram, et praesit piscibus maris,</i> et cetera.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 ad 1"><a name="41857"><span class="ref">[41857] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2520 ergo dicendum quod Deus habet principale dominium omnium rerum. Et |
| 2521 ipse secundum suam providentiam ordinavit res quasdam ad corporalem | |
| 2522 hominis sustentationem. Et propter hoc homo habet naturale rerum | |
| 53 | 2523 dominium quantum ad potestatem utendi ipsis.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 ad 2"><a name="41858"><span class="ref">[41858] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2524 dicendum quod dives ille reprehenditur ex hoc quod putabat |
| 2525 exteriora bona esse principaliter sua, quasi non accepisset ea ab | |
| 53 | 2526 alio, scilicet a Deo.</p><p title="II-II q. 66 a. 1 ad 3"><a name="41859"><span class="ref">[41859] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2527 dicendum quod ratio illa procedit de dominio exteriorum rerum |
| 2528 quantum ad naturas ipsarum, quod quidem dominium soli Deo convenit, | |
| 53 | 2529 ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 1"><a name="41860"><span class="ref">[41860] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2530 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui rem aliquam |
| 2531 quasi propriam possidere. Omne enim quod est contra ius naturale | |
| 2532 est illicitum. Sed secundum ius naturale omnia sunt communia, cui | |
| 2533 quidem communitati contrariatur possessionum proprietas. Ergo | |
| 2534 illicitum est cuilibet homini appropriare sibi aliquam rem | |
| 53 | 2535 exteriorem.</p><p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 2"><a name="41861"><span class="ref">[41861] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2536 Basilius dicit, exponens praedictum verbum divitis, <i>sicut qui, |
| 2537 praeveniens ad spectacula, prohiberet advenientes, sibi | |
| 2538 appropriando quod ad communem usum ordinatur; similes sunt divites | |
| 2539 qui communia, quae praeoccupaverunt, aestimant sua esse</i>. Sed | |
| 2540 illicitum esset praecludere viam aliis ad potiendum communibus | |
| 2541 bonis. Ergo illicitum est appropriare sibi aliquam rem | |
| 53 | 2542 communem.</p><p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 3"><a name="41862"><span class="ref">[41862] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2543 Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, Can. sicut |
| 2544 hi, proprium nemo dicat quod est commune. Appellat autem communes | |
| 2545 res exteriores, sicut patet ex his quae praemittit. Ergo videtur | |
| 2546 illicitum esse quod aliquis appropriet sibi aliquam rem | |
| 53 | 2547 exteriorem.</p><p title="II-II q. 66 a. 2 s. c."><a name="41863"><span class="ref">[41863] IIª-IIae q. 66 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2548 est quod Augustinus dicit, in libro de Haeres., <i>apostolici |
| 2549 dicuntur qui se hoc nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in | |
| 2550 suam communionem non acciperent utentes coniugibus, et res proprias | |
| 2551 possidentes, quales habet Catholica Ecclesia et monachos et | |
| 2552 clericos plurimos</i>. Sed ideo isti haeretici sunt quoniam, se ab | |
| 2553 Ecclesia separantes, nullam spem putant eos habere qui utuntur his | |
| 2554 rebus, quibus ipsi carent. Est ergo erroneum dicere quod non liceat | |
| 53 | 2555 homini propria possidere.</p><p title="II-II q. 66 a. 2 co."><a name="41864"><span class="ref">[41864] IIª-IIae q. 66 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2556 dicendum quod circa rem exteriorem duo competunt homini. Quorum |
| 2557 unum est potestas procurandi et dispensandi. Et quantum ad hoc | |
| 2558 licitum est quod homo propria possideat. Et est etiam necessarium | |
| 2559 ad humanam vitam, propter tria. Primo quidem, quia magis sollicitus | |
| 2560 est unusquisque ad procurandum aliquid quod sibi soli competit quam | |
| 2561 aliquid quod est commune omnium vel multorum, quia unusquisque, | |
| 2562 laborem fugiens, relinquit alteri id quod pertinet ad commune; | |
| 2563 sicut accidit in multitudine ministrorum. Alio modo, quia | |
| 2564 ordinatius res humanae tractantur si singulis immineat propria cura | |
| 2565 alicuius rei procurandae, esset autem confusio si quilibet | |
| 2566 indistincte quaelibet procuraret. Tertio, quia per hoc magis | |
| 2567 pacificus status hominum conservatur, dum unusquisque re sua | |
| 2568 contentus est. Unde videmus quod inter eos qui communiter et ex | |
| 2569 indiviso aliquid possident, frequentius iurgia oriuntur. Aliud vero | |
| 2570 quod competit homini circa res exteriores est usus ipsarum. Et | |
| 2571 quantum ad hoc non debet homo habere res exteriores ut proprias, | |
| 2572 sed ut communes, ut scilicet de facili aliquis ea communicet in | |
| 2573 necessitates aliorum. Unde apostolus dicit, I ad Tim. ult., | |
| 2574 <i>divitibus huius saeculi praecipe facile tribuere, | |
| 53 | 2575 communicare</i>.</p><p title="II-II q. 66 a. 2 ad 1"><a name="41865"><span class="ref">[41865] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2576 ergo dicendum quod communitas rerum attribuitur iuri naturali, non |
| 2577 quia ius naturale dictet omnia esse possidenda communiter et nihil | |
| 2578 esse quasi proprium possidendum, sed quia secundum ius naturale non | |
| 2579 est distinctio possessionum, sed magis secundum humanum condictum, | |
| 2580 quod pertinet ad ius positivum, ut supra dictum est. Unde | |
| 2581 proprietas possessionum non est contra ius naturale; sed iuri | |
| 53 | 2582 naturali superadditur per adinventionem rationis humanae.</p><p title="II-II q. 66 a. 2 ad 2"><a name="41866"><span class="ref">[41866] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2583 dicendum quod ille qui, praeveniens ad spectacula, praepararet |
| 2584 aliis viam, non illicite ageret, sed ex hoc illicite agit quod | |
| 2585 alios prohibet. Et similiter dives non illicite agit si, | |
| 2586 praeoccupans possessionem rei quae a principio erat communis, aliis | |
| 2587 communicat, peccat autem si alios ab usu illius rei indiscrete | |
| 2588 prohibeat. Unde Basilius ibidem dicit, <i>cur tu abundas, ille vero | |
| 2589 mendicat, nisi ut tu bonae dispensationis merita consequaris, ille | |
| 53 | 2590 vero patientiae praemiis coronetur?</i></p><p title="II-II q. 66 a. 2 ad 3"><a name="41867"><span class="ref">[41867] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2591 dicendum quod cum dicit Ambrosius, <i>nemo proprium dicat quod est |
| 2592 commune</i>, loquitur de proprietate quantum ad usum. Unde subdit, | |
| 53 | 2593 <i>plus quam sufficeret sumptui, violenter obtentum est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 1"><a name="41868"><span class="ref">[41868] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2594 sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione furti occulte |
| 2595 accipere rem alienam. Illud enim quod diminuit peccatum non videtur | |
| 2596 ad rationem peccati pertinere. Sed in occulto peccare pertinet ad | |
| 2597 diminutionem peccati, sicut e contrario ad exaggerandum peccatum | |
| 2598 quorundam dicitur Isaiae III, <i>peccatum suum quasi Sodoma | |
| 2599 praedicaverunt, nec absconderunt</i>. Ergo non est de ratione furti | |
| 53 | 2600 occulta acceptio rei alienae.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 2"><a name="41869"><span class="ref">[41869] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2601 Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <i>neque |
| 2602 minus est criminis habenti tollere quam, cum possis et abundas, | |
| 2603 indigentibus denegare</i>. Ergo sicut furtum consistit in | |
| 53 | 2604 acceptione rei alienae, ita et in detentione ipsius.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 3"><a name="41870"><span class="ref">[41870] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2605 homo potest furtim ab alio accipere etiam quod suum est puta rem |
| 2606 quam apud alium deposuit, vel quae est ab eo iniuste ablata. Non | |
| 2607 est ergo de ratione furti quod sit occulta acceptio rei | |
| 53 | 2608 alienae.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 s. c."><a name="41871"><span class="ref">[41871] IIª-IIae q. 66 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2609 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>fur a furvo dictus |
| 53 | 2610 est, idest a fusco, nam noctis utitur tempore</i>.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 co."><a name="41872"><span class="ref">[41872] IIª-IIae q. 66 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2611 dicendum quod ad rationem furti tria concurrunt. Quorum primum |
| 2612 convenit sibi secundum quod contrariatur iustitiae, quae unicuique | |
| 2613 tribuit quod suum est. Et ex hoc competit ei quod usurpat alienum. | |
| 2614 Secundum vero pertinet ad rationem furti prout distinguitur a | |
| 2615 peccatis quae sunt contra personam, sicut ab homicidio et | |
| 2616 adulterio. Et secundum hoc competit furto quod sit circa rem | |
| 2617 possessam. Si quis enim accipiat id quod est alterius non quasi | |
| 2618 possessio, sed quasi pars, sicut si amputet membrum; vel sicut | |
| 2619 persona coniuncta, ut si auferat filiam vel uxorem, non habet | |
| 2620 proprie rationem furti. Tertia differentia est quae complet furti | |
| 2621 rationem, ut scilicet occulte usurpetur alienum. Et secundum hoc | |
| 53 | 2622 propria ratio furti est ut sit occulta acceptio rei alienae.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 ad 1"><a name="41873"><span class="ref">[41873] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2623 ergo dicendum quod occultatio quandoque quidem est causa peccati, |
| 2624 puta cum quis utitur occultatione ad peccandum, sicut accidit in | |
| 2625 fraude et dolo. Et hoc modo non diminuit, sed constituit speciem | |
| 2626 peccati. Et ita est in furto. Alio modo occultatio est simplex | |
| 2627 circumstantia peccati. Et sic diminuit peccatum, tum quia est | |
| 53 | 2628 signum verecundiae; tum quia tollit scandalum.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 ad 2"><a name="41874"><span class="ref">[41874] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2629 dicendum quod detinere id quod alteri debetur eandem rationem |
| 2630 nocumenti habet cum acceptione. Et ideo sub iniusta acceptione | |
| 53 | 2631 intelligitur etiam iniusta detentio.</p><p title="II-II q. 66 a. 3 ad 3"><a name="41875"><span class="ref">[41875] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2632 dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter unius, |
| 2633 secundum quid esse alterius. Sicut res deposita est simpliciter | |
| 2634 quidem deponentis, sed est eius apud quem deponitur quantum ad | |
| 2635 custodiam. Et id quod est per rapinam ablatum est rapientis, non | |
| 53 | 2636 simpliciter, sed quantum ad detentionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 1"><a name="41876"><span class="ref">[41876] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2637 sic proceditur. Videtur quod furtum et rapina non sint peccata |
| 2638 differentia specie. Furtum enim et rapina differunt secundum | |
| 2639 occultum et manifestum, furtum enim importat occultam acceptionem, | |
| 2640 rapina vero violentam et manifestam. Sed in aliis generibus | |
| 2641 peccatorum occultum et manifestum non diversificant speciem. Ergo | |
| 53 | 2642 furtum et rapina non sunt peccata specie diversa.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 2"><a name="41877"><span class="ref">[41877] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2643 moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed furtum |
| 2644 et rapina ordinantur ad eundem finem, scilicet ad habendum aliena. | |
| 53 | 2645 Ergo non differunt specie.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 3"><a name="41878"><span class="ref">[41878] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2646 sicut rapitur aliquid ad possidendum, ita rapitur mulier ad |
| 2647 delectandum, unde et Isidorus dicit, in libro Etymol., quod | |
| 2648 <i>raptor dicitur corruptor, et rapta corrupta</i>. Sed raptus | |
| 2649 dicitur sive mulier auferatur publice, sive occulte. Ergo et res | |
| 2650 possessa rapi dicitur sive occulte, sive publice rapiatur. Ergo non | |
| 53 | 2651 differunt furtum et rapina.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 s. c."><a name="41879"><span class="ref">[41879] IIª-IIae q. 66 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2652 est quod philosophus, in V Ethic., distinguit furtum a rapina, |
| 53 | 2653 ponens furtum occultum, rapinam vero violentam.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 co."><a name="41880"><span class="ref">[41880] IIª-IIae q. 66 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2654 dicendum quod furtum et rapina sunt vitia iustitiae opposita, |
| 2655 inquantum aliquis alter facit iniustum. Nullus autem patitur | |
| 2656 iniustum volens, ut probatur in V Ethic. Et ideo furtum et rapina | |
| 2657 ex hoc habent rationem peccati quod acceptio est involuntaria ex | |
| 2658 parte eius cui aliquid subtrahitur. Involuntarium autem dupliciter | |
| 2659 dicitur, scilicet per ignorantiam, et violentiam, ut habetur in III | |
| 2660 Ethic. Et ideo aliam rationem peccati habet rapina, et aliam | |
| 53 | 2661 furtum. Et propter hoc differunt specie.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 ad 1"><a name="41881"><span class="ref">[41881] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2662 ergo dicendum quod in aliis generibus peccatorum non attenditur |
| 2663 ratio peccati ex aliquo involuntario, sicut attenditur in peccatis | |
| 2664 oppositis iustitiae. Et ideo ubi occurrit diversa ratio | |
| 53 | 2665 involuntarii, est diversa species peccati.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 ad 2"><a name="41882"><span class="ref">[41882] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2666 dicendum quod finis remotus est idem rapinae et furti, sed hoc non |
| 2667 sufficit ad identitatem speciei, quia est diversitas in finibus | |
| 2668 proximis. Raptor enim vult per propriam potestatem obtinere, fur | |
| 53 | 2669 vero per astutiam.</p><p title="II-II q. 66 a. 4 ad 3"><a name="41883"><span class="ref">[41883] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2670 dicendum quod raptus mulieris non potest esse occultus ex parte |
| 2671 mulieris quae rapitur. Et ideo etiam si sit occultus ex parte | |
| 2672 aliorum, quibus rapitur, adhuc remanet ratio rapinae ex parte | |
| 53 | 2673 mulieris, cui violentia infertur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 1"><a name="41884"><span class="ref">[41884] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2674 sic proceditur. Videtur quod furtum non semper sit peccatum. Nullum |
| 2675 enim peccatum cadit sub praecepto divino, dicitur enim Eccli. XV, | |
| 2676 <i>nemini mandavit impie agere</i>. Sed Deus invenitur praecepisse | |
| 2677 furtum, dicitur enim Exod. XII, <i>fecerunt filii Israel sicut | |
| 2678 praeceperat dominus Moysi, et expoliaverunt Aegyptios</i>. Ergo | |
| 53 | 2679 furtum non semper est peccatum.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 2"><a name="41885"><span class="ref">[41885] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2680 ille qui invenit rem non suam, si eam accipiat, videtur furtum |
| 2681 committere, quia accipit rem alienam. Sed hoc videtur esse licitum | |
| 2682 secundum naturalem aequitatem; ut iuristae dicunt. Ergo videtur | |
| 53 | 2683 quod furtum non semper sit peccatum.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 3"><a name="41886"><span class="ref">[41886] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2684 ille qui accipit rem suam non videtur peccare, cum non agat contra |
| 2685 iustitiam, cuius aequalitatem non tollit. Sed furtum committitur | |
| 2686 etiam si aliquis rem suam occulte accipiat ab altero detentam vel | |
| 53 | 2687 custoditam. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 s. c."><a name="41887"><span class="ref">[41887] IIª-IIae q. 66 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 2688 est quod dicitur Exod. XX, <i>non furtum facies</i>.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 co."><a name="41888"><span class="ref">[41888] IIª-IIae q. 66 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2689 dicendum quod si quis consideret furti rationem, duas rationes |
| 2690 peccati in eo inveniet. Primo quidem, propter contrarietatem ad | |
| 2691 iustitiam, quae reddit unicuique quod suum est. Et sic furtum | |
| 2692 iustitiae opponitur, inquantum furtum est acceptio rei alienae. | |
| 2693 Secundo, ratione doli seu fraudis, quam fur committit occulte et | |
| 2694 quasi ex insidiis rem alienam usurpando. Unde manifestum est quod | |
| 53 | 2695 omne furtum est peccatum.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 ad 1"><a name="41889"><span class="ref">[41889] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2696 ergo dicendum quod accipere rem alienam vel occulte vel manifeste |
| 2697 auctoritate iudicis hoc decernentis, non est furtum, quia iam fit | |
| 2698 sibi debitum per hoc quod sententialiter sibi est adiudicatum. Unde | |
| 2699 multo minus furtum fuit quod filii Israel tulerunt spolia | |
| 2700 Aegyptiorum de praecepto domini hoc decernentis pro afflictionibus | |
| 2701 quibus Aegyptii eos sine causa afflixerant. Et ideo signanter | |
| 53 | 2702 dicitur Sap. X, <i>iusti tulerunt spolia impiorum</i>.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 ad 2"><a name="41890"><span class="ref">[41890] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2703 dicendum quod circa res inventas est distinguendum. Quaedam enim |
| 2704 sunt quae nunquam fuerunt in bonis alicuius, sicut lapilli et | |
| 2705 gemmae quae inveniuntur in littore maris, et talia occupanti | |
| 2706 conceduntur. Et eadem ratio est de thesauris antiquo tempore sub | |
| 2707 terra occultatis, quorum non est aliquis possessor, nisi quod | |
| 2708 secundum leges civiles tenetur inventor medietatem dare domino | |
| 2709 agri, si in alieno agro invenerit; propter quod in parabola | |
| 2710 Evangelii dicitur, Matth. XIII, de inventore thesauri absconditi in | |
| 2711 agro, quod emit agrum, quasi ut haberet ius possidendi totum | |
| 2712 thesaurum. Quaedam vero res inventae fuerunt de propinquo in | |
| 2713 alicuius bonis. Et tunc, si quis eas accipiat non animo retinendi, | |
| 2714 sed animo restituendi domino, qui eas pro derelictis non habet, non | |
| 2715 committit furtum. Et similiter si pro derelictis habeantur, et hoc | |
| 2716 credat inventor, licet sibi retineat, non committit furtum. Alias | |
| 2717 autem committitur peccatum furti. Unde Augustinus dicit, in quadam | |
| 2718 homilia, et habetur XIV, qu. V, <i>si quid invenisti et non | |
| 53 | 2719 reddidisti, rapuisti</i>.</p><p title="II-II q. 66 a. 5 ad 3"><a name="41891"><span class="ref">[41891] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2720 dicendum quod ille qui furtim accipit rem suam apud alium |
| 2721 depositam, gravat depositarium, quia tenetur ad restituendum, vel | |
| 2722 ad ostendendum se esse innoxium. Unde manifestum est quod peccat, | |
| 2723 et tenetur ad relevandum gravamen depositarii. Qui vero furtim | |
| 2724 accipit rem suam apud alium iniuste detentam, peccat quidem, non | |
| 2725 quia gravet eum qui detinet, et ideo non tenetur ad restituendum | |
| 2726 aliquid vel ad recompensandum, sed peccat contra communem | |
| 2727 iustitiam, dum ipse sibi usurpat suae rei iudicium, iuris ordine | |
| 2728 praetermisso. Et ideo tenetur Deo satisfacere, et dare operam ut | |
| 53 | 2729 scandalum proximorum, si inde exortum fuerit, sedetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 1"><a name="41892"><span class="ref">[41892] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2730 sic proceditur. Videtur quod furtum non sit peccatum mortale. |
| 2731 Dicitur enim Prov. VI, <i>non grandis est culpae cum quis furatus | |
| 2732 fuerit</i>. Sed omne peccatum mortale est grandis culpae. Ergo | |
| 53 | 2733 furtum non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 2"><a name="41893"><span class="ref">[41893] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2734 peccato mortali mortis poena debetur. Sed pro furto non infligitur |
| 2735 in lege poena mortis, sed solum poena damni, secundum illud Exod. | |
| 2736 XXII, <i>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, quinque boves pro | |
| 2737 uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</i>. Ergo furtum | |
| 53 | 2738 non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 3"><a name="41894"><span class="ref">[41894] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2739 furtum potest committi in parvis rebus, sicut et in magnis. Sed |
| 2740 inconveniens videtur quod pro furto alicuius parvae rei, puta unius | |
| 2741 acus vel unius pennae, aliquis puniatur morte aeterna. Ergo furtum | |
| 53 | 2742 non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 s. c."><a name="41895"><span class="ref">[41895] IIª-IIae q. 66 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2743 est quod nullus damnatur secundum divinum iudicium nisi pro peccato |
| 2744 mortali. Condemnatur autem aliquis pro furto, secundum illud Zach. | |
| 2745 V, <i>haec est maledictio quae egreditur super faciem omnis terrae, | |
| 2746 quia omnis fur sicut ibi scriptum est condemnatur</i>. Ergo furtum | |
| 53 | 2747 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 co."><a name="41896"><span class="ref">[41896] IIª-IIae q. 66 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2748 dicendum quod, sicut supra habitum est, peccatum mortale est quod |
| 2749 contrariatur caritati, secundum quam est spiritualis animae vita. | |
| 2750 Caritas autem consistit quidem principaliter in dilectione Dei, | |
| 2751 secundario vero in dilectione proximi, ad quam pertinet ut proximo | |
| 2752 bonum velimus et operemur. Per furtum autem homo infert nocumentum | |
| 2753 proximo in suis rebus, et si passim homines sibi invicem | |
| 2754 furarentur, periret humana societas. Unde furtum, tanquam | |
| 53 | 2755 contrarium caritati, est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 ad 1"><a name="41897"><span class="ref">[41897] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2756 ergo dicendum quod furtum dicitur non esse grandis culpae duplici |
| 2757 ratione. Primo quidem, propter necessitatem inducentem ad furandum, | |
| 2758 quae diminuit vel totaliter tollit culpam, ut infra patebit. Unde | |
| 2759 subdit, <i>furatur enim ut esurientem impleat animam</i>. Alio modo | |
| 2760 dicitur furtum non esse grandis culpae per comparationem ad reatum | |
| 2761 adulterii, quod punitur morte. Unde subditur de fure quod | |
| 2762 <i>deprehensus reddet septuplum, qui autem adulter est, perdet | |
| 53 | 2763 animam suam</i>.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 ad 2"><a name="41898"><span class="ref">[41898] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2764 dicendum quod poenae praesentis vitae magis sunt medicinales quam |
| 2765 retributivae, retributio enim reservatur divino iudicio, quod est | |
| 2766 secundum veritatem in peccantes. Et ideo secundum iudicium | |
| 2767 praesentis vitae non pro quolibet peccato mortali infligitur poena | |
| 2768 mortis, sed solum pro illis quae inferunt irreparabile nocumentum, | |
| 2769 vel etiam pro illis quae habent aliquam horribilem deformitatem. Et | |
| 2770 ideo pro furto, quod reparabile damnum infert, non infligitur | |
| 2771 secundum praesens iudicium poena mortis, nisi furtum aggravetur per | |
| 2772 aliquam gravem circumstantiam, sicut patet de sacrilegio, quod est | |
| 2773 furtum rei sacrae, et de peculatu, quod est furtum rei communis, ut | |
| 2774 patet per Augustinum, super Ioan.; et de plagio, quod est furtum | |
| 53 | 2775 hominis, pro quo quis morte punitur, ut patet Exod. XXI.</p><p title="II-II q. 66 a. 6 ad 3"><a name="41899"><span class="ref">[41899] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2776 dicendum quod illud quod modicum est ratio apprehendit quasi nihil. |
| 2777 Et ideo in his quae minima sunt homo non reputat sibi nocumentum | |
| 2778 inferri, et ille qui accipit potest praesumere hoc non esse contra | |
| 2779 voluntatem eius cuius est res. Et pro tanto si quis furtive | |
| 2780 huiusmodi res minimas accipiat, potest excusari a peccato mortali. | |
| 2781 Si tamen habeat animum furandi et inferendi nocumentum proximo, | |
| 2782 etiam in talibus minimis potest esse peccatum mortale, sicut et in | |
| 53 | 2783 solo cogitatu per consensum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 1"><a name="41900"><span class="ref">[41900] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2784 septimum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui furari |
| 2785 propter necessitatem. Non enim imponitur poenitentia nisi peccanti. | |
| 2786 Sed extra, de furtis, dicitur, <i>si quis per necessitatem famis | |
| 2787 aut nuditatis furatus fuerit cibaria, vestem vel pecus, poeniteat | |
| 2788 hebdomadas tres</i>. Ergo non licet furari propter | |
| 53 | 2789 necessitatem.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 2"><a name="41901"><span class="ref">[41901] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2790 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>quaedam confestim nominata |
| 2791 convoluta sunt cum malitia</i>, inter quae ponit furtum. Sed illud | |
| 2792 quod est secundum se malum non potest propter aliquem bonum finem | |
| 2793 bonum fieri. Ergo non potest aliquis licite furari ut necessitati | |
| 53 | 2794 suae subveniat.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 3"><a name="41902"><span class="ref">[41902] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2795 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed non licet furari ad |
| 2796 hoc quod aliquis per eleemosynam proximo subveniat; ut Augustinus | |
| 2797 dicit, in libro contra mendacium. Ergo etiam non licet furari ad | |
| 53 | 2798 subveniendum propriae necessitati.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 s. c."><a name="41903"><span class="ref">[41903] IIª-IIae q. 66 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2799 est quod in necessitate sunt omnia communia. Et ita non videtur |
| 2800 esse peccatum si aliquis rem alterius accipiat, propter | |
| 53 | 2801 necessitatem sibi factam communem.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 co."><a name="41904"><span class="ref">[41904] IIª-IIae q. 66 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2802 dicendum quod ea quae sunt iuris humani non possunt derogare iuri |
| 2803 naturali vel iuri divino. Secundum autem naturalem ordinem ex | |
| 2804 divina providentia institutum, res inferiores sunt ordinatae ad hoc | |
| 2805 quod ex his subveniatur hominum necessitati. Et ideo per rerum | |
| 2806 divisionem et appropriationem, de iure humano procedentem, non | |
| 2807 impeditur quin hominis necessitati sit subveniendum ex huiusmodi | |
| 2808 rebus. Et ideo res quas aliqui superabundanter habent, ex naturali | |
| 2809 iure debentur pauperum sustentationi. Unde Ambrosius dicit, et | |
| 2810 habetur in decretis, dist. XLVII, <i>esurientium panis est quem tu | |
| 2811 detines; nudorum indumentum est quod tu recludis; miserorum | |
| 2812 redemptio et absolutio est pecunia quam tu in terram defodis</i>. | |
| 2813 Sed quia multi sunt necessitatem patientes, et non potest ex eadem | |
| 2814 re omnibus subveniri, committitur arbitrio uniuscuiusque | |
| 2815 dispensatio propriarum rerum, ut ex eis subveniat necessitatem | |
| 2816 patientibus. Si tamen adeo sit urgens et evidens necessitas ut | |
| 2817 manifestum sit instanti necessitati de rebus occurrentibus esse | |
| 2818 subveniendum, puta cum imminet personae periculum et aliter | |
| 2819 subveniri non potest; tunc licite potest aliquis ex rebus alienis | |
| 2820 suae necessitati subvenire, sive manifeste sive occulte sublatis. | |
| 53 | 2821 Nec hoc proprie habet rationem furti vel rapinae.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 ad 1"><a name="41905"><span class="ref">[41905] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2822 ergo dicendum quod decretalis illa loquitur in casu in quo non est |
| 53 | 2823 urgens necessitas.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 ad 2"><a name="41906"><span class="ref">[41906] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2824 dicendum quod uti re aliena occulte accepta in casu necessitatis |
| 2825 extremae non habet rationem furti, proprie loquendo. Quia per talem | |
| 2826 necessitatem efficitur suum illud quod quis accipit ad sustentandam | |
| 53 | 2827 propriam vitam.</p><p title="II-II q. 66 a. 7 ad 3"><a name="41907"><span class="ref">[41907] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2828 dicendum quod in casu similis necessitatis etiam potest aliquis |
| 2829 occulte rem alienam accipere ut subveniat proximo sic | |
| 53 | 2830 indigenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 1"><a name="41908"><span class="ref">[41908] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2831 sic proceditur. Videtur quod rapina possit fieri sine peccato. |
| 2832 Praeda enim per violentiam accipitur; quod videtur ad rationem | |
| 2833 rapinae pertinere, secundum praedicta. Sed praedam accipere ab | |
| 2834 hostibus licitum est, dicit enim Ambrosius, in libro de | |
| 2835 patriarchis, <i>cum praeda fuerit in potestate victoris, decet | |
| 2836 militarem disciplinam ut regi serventur omnia</i>, scilicet ad | |
| 53 | 2837 distribuendum. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 2"><a name="41909"><span class="ref">[41909] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2838 licitum est auferre ab aliquo id quod non est eius. Sed res quas |
| 2839 infideles habent non sunt eorum, dicit enim Augustinus, in epistola | |
| 2840 ad Vinc. Donatist., <i>res falso appellatis vestras, quas nec iuste | |
| 2841 possidetis, et secundum leges terrenorum regum amittere iussi | |
| 2842 estis</i>. Ergo videtur quod ab infidelibus aliquis licite rapere | |
| 53 | 2843 posset.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 3"><a name="41910"><span class="ref">[41910] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2844 terrarum principes multa a suis subditis violenter extorquent; quod |
| 2845 videtur ad rationem rapinae pertinere. Grave autem videtur dicere | |
| 2846 quod in hoc peccent, quia sic fere omnes principes damnarentur. | |
| 53 | 2847 Ergo rapina in aliquo casu est licita.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 s. c."><a name="41911"><span class="ref">[41911] IIª-IIae q. 66 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2848 est quod de quolibet licite accepto potest fieri Deo sacrificium |
| 2849 vel oblatio. Non autem potest fieri de rapina, secundum illud | |
| 2850 Isaiae LXI, <i>ego dominus diligens iudicium, et odio habens | |
| 2851 rapinam in holocaustum</i>. Ergo per rapinam aliquid accipere non | |
| 53 | 2852 est licitum.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 co."><a name="41912"><span class="ref">[41912] IIª-IIae q. 66 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2853 dicendum quod rapina quandam violentiam et coactionem importat per |
| 2854 quam, contra iustitiam, alicui aufertur quod suum est. In societate | |
| 2855 autem hominum nullus habet coactionem nisi per publicam potestatem. | |
| 2856 Et ideo quicumque per violentiam aliquid alteri aufert, si sit | |
| 2857 privata persona non utens publica potestate, illicite agit et | |
| 2858 rapinam committit, sicut patet in latronibus. Principibus vero | |
| 2859 publica potestas committitur ad hoc quod sint iustitiae custodes. | |
| 2860 Et ideo non licet eis violentia et coactione uti nisi secundum | |
| 2861 iustitiae tenorem, et hoc vel contra hostes pugnando, vel contra | |
| 2862 cives malefactores puniendo. Et quod per talem violentiam aufertur | |
| 2863 non habet rationem rapinae, cum non sit contra iustitiam. Si vero | |
| 2864 contra iustitiam aliqui per publicam potestatem violenter | |
| 2865 abstulerint res aliorum, illicite agunt et rapinam committunt, et | |
| 53 | 2866 ad restitutionem tenentur.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 ad 1"><a name="41913"><span class="ref">[41913] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2867 ergo dicendum quod circa praedam distinguendum est. Quia si illi |
| 2868 qui depraedantur hostes habeant bellum iustum, ea quae per | |
| 2869 violentiam in bello acquirunt eorum efficiuntur. Et hoc non habet | |
| 2870 rationem rapinae, unde nec ad restitutionem tenentur. Quamvis | |
| 2871 possint in acceptione praedae iustum bellum habentes peccare per | |
| 2872 cupiditatem ex prava intentione, si scilicet non propter iustitiam, | |
| 2873 sed propter praedam principaliter pugnent, dicit enim Augustinus, | |
| 2874 in libro de Verb. Dom., quod <i>propter praedam militare peccatum | |
| 2875 est</i>. Si vero illi qui praedam accipiunt habeant bellum | |
| 53 | 2876 iniustum, rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 ad 2"><a name="41914"><span class="ref">[41914] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2877 dicendum quod intantum aliqui infideles iniuste res suas possident, |
| 2878 inquantum eas secundum leges terrenorum principum amittere iussi | |
| 2879 sunt. Et ideo ab eis possunt per violentiam subtrahi, non privata | |
| 53 | 2880 auctoritate, sed publica.</p><p title="II-II q. 66 a. 8 ad 3"><a name="41915"><span class="ref">[41915] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2881 dicendum quod si principes a subditis exigant quod eis secundum |
| 2882 iustitiam debetur propter bonum commune conservandum, etiam si | |
| 2883 violentia adhibeatur, non est rapina. Si vero aliquid principes | |
| 2884 indebite extorqueant per violentiam, rapina est, sicut et | |
| 2885 latrocinium. Unde dicit Augustinus, in IV de Civ. Dei, <i>remota | |
| 2886 iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia? Quia et latrocinia | |
| 2887 quid sunt nisi parva regna?</i> Et Ezech. XXII dicitur, | |
| 2888 <i>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam</i>. | |
| 2889 Unde et ad restitutionem tenentur, sicut et latrones. Et tanto | |
| 2890 gravius peccant quam latrones, quanto periculosius et communius | |
| 53 | 2891 contra publicam iustitiam agunt, cuius custodes sunt positi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 1"><a name="41916"><span class="ref">[41916] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 2892 sic proceditur. Videtur quod furtum sit gravius peccatum quam |
| 2893 rapina. Furtum enim, super acceptionem rei alienae, habet adiunctam | |
| 2894 fraudem et dolum, quod non est in rapina. Sed fraus et dolus de se | |
| 2895 habent rationem peccati, ut supra habitum est. Ergo furtum videtur | |
| 53 | 2896 esse gravius peccatum quam rapina.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 2"><a name="41917"><span class="ref">[41917] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2897 verecundia est timor de turpi actu, ut dicitur in IV Ethic. Sed |
| 2898 magis verecundantur homines de furto quam de rapina. Ergo furtum | |
| 53 | 2899 est turpius quam rapina.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 3"><a name="41918"><span class="ref">[41918] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2900 quanto aliquod peccatum pluribus nocet, tanto gravius esse videtur. |
| 2901 Sed per furtum potest nocumentum inferri et magnis et parvis, per | |
| 2902 rapinam autem solum impotentibus, quibus potest violentia inferri. | |
| 53 | 2903 Ergo gravius videtur esse peccatum furti quam rapinae.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 s. c."><a name="41919"><span class="ref">[41919] IIª-IIae q. 66 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 2904 est quod secundum leges gravius punitur rapina quam furtum.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 co."><a name="41920"><span class="ref">[41920] IIª-IIae q. 66 a. 9 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 2905 dicendum quod rapina et furtum habent rationem peccati, sicut supra |
| 2906 dictum est, propter involuntarium quod est ex parte eius cui | |
| 2907 aliquid aufertur; ita tamen quod in furto est involuntarium per | |
| 2908 ignorantiam, in rapina autem involuntarium per violentiam. Magis | |
| 2909 est autem aliquid involuntarium per violentiam quam per | |
| 2910 ignorantiam, quia violentia directius opponitur voluntati quam | |
| 2911 ignorantia. Et ideo rapina est gravius peccatum quam furtum. Est et | |
| 2912 alia ratio. Quia per rapinam non solum infertur alicui damnum in | |
| 2913 rebus, sed etiam vergit in quandam personae ignominiam sive | |
| 2914 iniuriam. Et hoc praeponderat fraudi vel dolo, quae pertinent ad | |
| 53 | 2915 furtum.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 ad 1"><a name="41921"><span class="ref">[41921] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 1</span></a> Unde patet |
| 2916 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 ad 2"><a name="41922"><span class="ref">[41922] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2917 dicendum quod homines sensibilibus inhaerentes magis gloriantur de |
| 2918 virtute exteriori, quae manifestatur in rapina, quam de virtute | |
| 2919 interiori, quae tollitur per peccatum. Et ideo minus verecundantur | |
| 53 | 2920 de rapina quam de furto.</p><p title="II-II q. 66 a. 9 ad 3"><a name="41923"><span class="ref">[41923] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2921 dicendum quod licet pluribus possit noceri per furtum quam per |
| 2922 rapinam, tamen graviora nocumenta possunt inferri per rapinam quam | |
| 53 | 2923 per furtum. Unde ex hoc etiam rapina est detestabilior.</p></div></div><div class="q" id="q67"><h2>Quaestio 67</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 67 pr."><a name="41924"><span class="ref">[41924] IIª-IIae q. 67 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2924 considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae quae |
| 2925 consistunt in verbis in quibus laeditur proximus. Et primo, de his | |
| 2926 quae pertinent ad iudicium; secundo, de nocumentis verborum quae | |
| 2927 fiunt extra iudicium. Circa primum quinque consideranda occurrunt, | |
| 2928 primo quidem, de iniustitia iudicis in iudicando; secundo, de | |
| 2929 iniustitia accusatoris in accusando; tertio, de iniustitia ex parte | |
| 2930 rei in sua defensione; quarto, de iniustitia testis in | |
| 2931 testificando; quinto, de iniustitia advocati in patrocinando. Circa | |
| 2932 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis possit iuste | |
| 2933 iudicare eum qui non est sibi subditus. Secundo, utrum liceat | |
| 2934 iudicium ferre contra veritatem quam novit, propter ea quae sibi | |
| 2935 proponuntur. Tertio, utrum iudex possit aliquem iuste condemnare | |
| 53 | 2936 non accusatum. Quarto, utrum licite possit poenam relaxare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 1"><a name="41925"><span class="ref">[41925] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2937 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit iuste iudicare eum qui |
| 2938 non est sibi subditus. Dicitur enim Dan. XIII quod Daniel seniores | |
| 2939 de falso testimonio convictos suo iudicio condemnavit. Sed illi | |
| 2940 seniores non erant subditi Danieli, quinimmo ipsi erant iudices | |
| 53 | 2941 populi. Ergo aliquis potest licite iudicare sibi non subditum.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 2"><a name="41926"><span class="ref">[41926] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2942 Christus non erat alicuius hominis subditus, quinimmo ipse erat rex |
| 2943 regum et dominus dominantium. Sed ipse exhibuit se iudicio hominis. | |
| 2944 Ergo videtur quod aliquis licite possit iudicare aliquem qui non | |
| 53 | 2945 est subditus eius.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 3"><a name="41927"><span class="ref">[41927] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2946 secundum iura quilibet sortitur forum secundum rationem delicti. |
| 2947 Sed quandoque ille qui delinquit non est subditus eius ad quem | |
| 2948 pertinet forum illius loci, puta cum est alterius dioecesis, vel | |
| 2949 cum est exemptus. Ergo videtur quod aliquis possit iudicare eum qui | |
| 53 | 2950 non est sibi subditus.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 s. c."><a name="41928"><span class="ref">[41928] IIª-IIae q. 67 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2951 est quod Gregorius dicit, super illud Deut. XXIII, <i>si intraveris |
| 2952 segetem et cetera. Falcem iudicii mittere non potest in eam rem | |
| 53 | 2953 quae alteri videtur esse commissa</i>.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 co."><a name="41929"><span class="ref">[41929] IIª-IIae q. 67 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2954 dicendum quod sententia iudicis est quasi quaedam particularis lex |
| 2955 in aliquo particulari facto. Et ideo sicut lex generalis debet | |
| 2956 habere vim coactivam, ut patet per philosophum, in X Ethic.; ita | |
| 2957 etiam et sententia iudicis debet habere vim coactivam, per quam | |
| 2958 constringatur utraque pars ad servandam sententiam iudicis, | |
| 2959 alioquin iudicium non esset efficax. Potestatem autem coactivam non | |
| 2960 habet licite in rebus humanis nisi ille qui fungitur publica | |
| 2961 potestate. Et qui ea funguntur superiores reputantur respectu eorum | |
| 2962 in quos, sicut in subditos, potestatem accipiunt, sive habeant | |
| 2963 ordinarie, sive per commissionem. Et ideo manifestum est quod | |
| 2964 nullus potest iudicare aliquem nisi sit aliquo modo subditus eius, | |
| 53 | 2965 vel per commissionem vel per potestatem ordinariam.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 ad 1"><a name="41930"><span class="ref">[41930] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2966 ergo dicendum quod Daniel accepit potestatem ad iudicandum illos |
| 2967 seniores quasi commissam ex instinctu divino. Quod significatur per | |
| 2968 hoc quod ibi dicitur, quod <i>suscitavit dominus spiritum pueri | |
| 53 | 2969 iunioris</i>.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 ad 2"><a name="41931"><span class="ref">[41931] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2970 dicendum quod in rebus humanis aliqui propria sponte possunt se |
| 2971 subiicere aliorum iudicio, quamvis non sint eis superiores, sicut | |
| 2972 patet in his qui compromittunt in aliquos arbitros. Et inde est | |
| 2973 quod necesse est arbitrium poena vallari, quia arbitri, qui non | |
| 2974 sunt superiores, non habent de se plenam potestatem coercendi. Sic | |
| 2975 igitur et Christus propria sponte humano iudicio se subdidit, sicut | |
| 53 | 2976 etiam et Leo Papa iudicio imperatoris se subdidit.</p><p title="II-II q. 67 a. 1 ad 3"><a name="41932"><span class="ref">[41932] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2977 dicendum quod episcopus in cuius dioecesi aliquis delinquit, |
| 2978 efficitur superior eius ratione delicti, etiam si sit exemptus, | |
| 2979 nisi forte delinquat in re aliqua exempta, puta in administratione | |
| 2980 bonorum alicuius monasterii exempti. Sed si aliquis exemptus | |
| 2981 committat furtum vel homicidium vel aliquid huiusmodi, potest per | |
| 53 | 2982 ordinarium iuste condemnari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 1"><a name="41933"><span class="ref">[41933] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2983 secundum sic proceditur. Videtur quod iudici non liceat iudicare |
| 2984 contra veritatem quam novit, propter ea quae in contrarium | |
| 2985 proponuntur. Dicitur enim Deut. XVII, <i>venies ad sacerdotes | |
| 2986 levitici generis, et ad iudicem qui fuerit in illo tempore, | |
| 2987 quaeresque ab eis, qui indicabunt tibi iudicii veritatem</i>. Sed | |
| 2988 quandoque aliqua proponuntur contra veritatem, sicut cum aliquid | |
| 2989 per falsos testes probatur. Ergo non licet iudici iudicare secundum | |
| 2990 ea quae proponuntur et probantur, contra veritatem quam ipse | |
| 53 | 2991 novit.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 2"><a name="41934"><span class="ref">[41934] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2992 homo in iudicando debet divino iudicio conformari, quia Dei |
| 2993 iudicium est, ut dicitur Deut. I. Sed iudicium Dei est secundum | |
| 2994 veritatem, ut dicitur Rom. II, et Isaiae XI praedicitur de Christo, | |
| 2995 <i>non secundum visionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum | |
| 2996 aurium arguet, sed iudicabit in iustitia pauperes, et arguet in | |
| 2997 aequitate pro mansuetis terrae</i>. Ergo iudex non debet, secundum | |
| 2998 ea quae coram ipso probantur, sententiam ferre contra ea quae ipse | |
| 53 | 2999 novit.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 3"><a name="41935"><span class="ref">[41935] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3000 idcirco in iudicio probationes requiruntur ut fides fiat iudici de |
| 3001 rei veritate, unde in his quae sunt notoria non requiritur | |
| 3002 iudicialis ordo, secundum illud I ad Tim. V, <i>quorundam hominum | |
| 3003 peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium</i>. Si ergo iudex | |
| 3004 per se cognoscat veritatem, non debet attendere ad ea quae | |
| 53 | 3005 probantur, sed sententiam ferre secundum veritatem quam novit.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 4"><a name="41936"><span class="ref">[41936] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3006 nomen conscientiae importat applicationem scientiae ad aliquid |
| 3007 agibile, ut in primo habitum est. Sed facere contra conscientiam | |
| 3008 est peccatum. Ergo iudex peccat si sententiam ferat, secundum | |
| 53 | 3009 allegata, contra conscientiam veritatis quam habet.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 s. c."><a name="41937"><span class="ref">[41937] IIª-IIae q. 67 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3010 est quod Augustinus dicit, super Psalt., <i>bonus iudex nihil ex |
| 3011 arbitrio suo facit, sed secundum leges et iura pronuntiat</i>. Sed | |
| 3012 hoc est iudicare secundum ea quae in iudicio proponuntur et | |
| 3013 probantur. Ergo iudex debet secundum huiusmodi iudicare, et non | |
| 53 | 3014 secundum proprium arbitrium.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 co."><a name="41938"><span class="ref">[41938] IIª-IIae q. 67 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3015 dicendum quod, sicut dictum est, iudicare pertinet ad iudicem |
| 3016 secundum quod fungitur publica potestate. Et ideo informari debet | |
| 3017 in iudicando non secundum id quod ipse novit tanquam privata | |
| 3018 persona, sed secundum id quod sibi innotescit tanquam personae | |
| 3019 publicae. Hoc autem innotescit sibi et in communi, et in | |
| 3020 particulari. In communi quidem, per leges publicas vel divinas vel | |
| 3021 humanas, contra quas nullas probationes admittere debet. In | |
| 3022 particulari autem negotio aliquo, per instrumenta et testes et alia | |
| 3023 huiusmodi legitima documenta, quae debet sequi in iudicando magis | |
| 3024 quam id quod ipse novit tanquam privata persona. Ex quo tamen ad | |
| 3025 hoc adiuvari potest ut districtius discutiat probationes inductas, | |
| 3026 ut possit earum defectum investigare. Quod si eas non possit de | |
| 3027 iure repellere, debet, sicut dictum est, eas in iudicando | |
| 53 | 3028 sequi.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 ad 1"><a name="41939"><span class="ref">[41939] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3029 ergo dicendum quod ideo praemittitur in verbis illis de quaestione |
| 3030 iudicibus facienda, ut intelligatur quod iudices debent veritatem | |
| 53 | 3031 iudicare secundum ea quae fuerunt sibi proposita.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 ad 2"><a name="41940"><span class="ref">[41940] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3032 dicendum quod Deo competit iudicare secundum propriam potestatem. |
| 3033 Et ideo in iudicando informatur secundum veritatem quam ipse | |
| 3034 cognoscit, non secundum hoc quod ab aliis accipit. Et eadem ratio | |
| 3035 est de Christo, qui est verus Deus et homo. Alii autem iudices non | |
| 3036 iudicant secundum propriam potestatem. Et ideo non est similis | |
| 53 | 3037 ratio.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 ad 3"><a name="41941"><span class="ref">[41941] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3038 dicendum quod apostolus loquitur in casu quando aliquid non solum |
| 3039 est manifestum iudici, sed sibi et aliis, ita quod reus nullo modo | |
| 3040 crimen infitiari potest, sed statim ex ipsa evidentia facti | |
| 3041 convincitur. Si autem sit manifestum iudici et non aliis, vel aliis | |
| 53 | 3042 et non iudici, tunc est necessaria iudicii discussio.</p><p title="II-II q. 67 a. 2 ad 4"><a name="41942"><span class="ref">[41942] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3043 dicendum quod homo in his quae ad propriam personam pertinent, |
| 3044 debet informare conscientiam suam ex propria scientia. Sed in his | |
| 3045 quae pertinent ad publicam potestatem, debet informare conscientiam | |
| 3046 suam secundum ea quae in publico iudicio sciri possunt, et | |
| 53 | 3047 cetera.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 1"><a name="41943"><span class="ref">[41943] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3048 sic proceditur. Videtur quod iudex possit aliquem iudicare etiam si |
| 3049 non sit alius accusator. Humana enim iustitia derivatur a iustitia | |
| 3050 divina. Sed Deus peccatores iudicat etiam si nullus sit accusator. | |
| 3051 Ergo videtur quod homo possit in iudicio alium condemnare etiam si | |
| 53 | 3052 non adsit accusator.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 2"><a name="41944"><span class="ref">[41944] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3053 accusator requiritur in iudicio ad hoc quod deferat crimen ad |
| 3054 iudicem. Sed quandoque potest crimen ad iudicem devenire alio modo | |
| 3055 quam per accusationem, sicut per denuntiationem vel per infamiam, | |
| 3056 vel etiam si ipse iudex videat. Ergo iudex potest aliquem | |
| 53 | 3057 condemnare absque accusatore.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 3"><a name="41945"><span class="ref">[41945] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3058 facta sanctorum in Scripturis narrantur quasi quaedam exemplaria |
| 3059 humanae vitae. Sed Daniel simul fuit accusator et iudex contra | |
| 3060 iniquos senes, ut patet Dan. XIII. Ergo non est contra iustitiam si | |
| 53 | 3061 aliquis aliquem damnet tanquam iudex, et ipsemet sit accusator.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 s. c."><a name="41946"><span class="ref">[41946] IIª-IIae q. 67 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3062 est quod, I ad Cor. V, Ambrosius, exponens sententiam apostoli de |
| 3063 fornicatore, dicit quod <i>iudicis non est sine accusatore damnare, | |
| 3064 quia dominus Iudam, cum fuisset fur, quia non est accusatus, minime | |
| 53 | 3065 abiecit</i>.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 co."><a name="41947"><span class="ref">[41947] IIª-IIae q. 67 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3066 dicendum quod iudex est interpres iustitiae, unde sicut philosophus |
| 3067 dicit, in V Ethic., <i>ad iudicem confugiunt sicut ad quandam | |
| 3068 iustitiam animatam</i>. Iustitia autem, sicut supra habitum est, | |
| 3069 non est ad seipsum, sed ad alterum. Et ideo oportet quod iudex | |
| 3070 inter aliquos duos diiudicet, quod quidem fit cum unus est actor et | |
| 3071 alius est reus. Et ideo in criminibus non potest aliquem iudicio | |
| 3072 condemnare iudex nisi habeat accusatorem, secundum illud Act. XXV, | |
| 3073 <i>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem prius quam is | |
| 3074 qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi | |
| 53 | 3075 accipiat ad abluenda crimina quae ei obiiciebantur</i>.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 ad 1"><a name="41948"><span class="ref">[41948] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3076 ergo dicendum quod Deus in suo iudicio utitur conscientia peccantis |
| 3077 quasi accusatore, secundum illud Rom. II, <i>inter se invicem | |
| 3078 cogitationum accusantium, aut etiam defendentium</i>. Vel etiam | |
| 3079 evidentia facti quantum ad ipsum, secundum illud Gen. IV <i>vox | |
| 53 | 3080 sanguinis fratris tui Abel clamat ad me de terra</i>.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 ad 2"><a name="41949"><span class="ref">[41949] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3081 dicendum quod publica infamia habet locum accusatoris. Unde super |
| 3082 illud Gen. IV, <i>vox sanguinis fratris tui</i> etc., dicit Glossa, | |
| 3083 <i>evidentia patrati sceleris accusatore non eget</i>. In | |
| 3084 denuntiatione vero, sicut supra dictum est, non intenditur punitio | |
| 3085 peccantis, sed emendatio, et ideo nihil agitur contra eum cuius | |
| 3086 peccatum denuntiatur, sed pro eo. Et ideo non est ibi necessarius | |
| 3087 accusator. Poena autem infertur propter rebellionem ad Ecclesiam, | |
| 3088 quae, quia est manifesta, tenet locum accusatoris. Ex eo autem quod | |
| 3089 ipse iudex videt, non potest procedere ad sententiam ferendam, nisi | |
| 53 | 3090 secundum ordinem publici iudicii.</p><p title="II-II q. 67 a. 3 ad 3"><a name="41950"><span class="ref">[41950] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3091 dicendum quod Deus in suo iudicio procedit ex propria notitia |
| 3092 veritatis, non autem homo, ut supra dictum est. Et ideo homo non | |
| 3093 potest esse simul accusator, iudex et testis, sicut Deus. Daniel | |
| 3094 autem accusator fuit simul et iudex quasi divini iudicii executor, | |
| 53 | 3095 cuius instinctu movebatur, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 1"><a name="41951"><span class="ref">[41951] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3096 sic proceditur. Videtur quod iudex licite possit poenam relaxare. |
| 3097 Dicitur enim Iac. II, <i>iudicium sine misericordia ei qui non | |
| 3098 facit misericordiam</i>. Sed nullus punitur propter hoc quod non | |
| 3099 facit illud quod licite facere non potest. Ergo quilibet iudex | |
| 53 | 3100 potest licite misericordiam facere, relaxando poenam.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 2"><a name="41952"><span class="ref">[41952] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3101 iudicium humanum debet imitari iudicium divinum. Sed Deus |
| 3102 poenitentibus relaxat poenam, quia non vult mortem peccatoris, ut | |
| 3103 dicitur Ezech. XVIII. Ergo etiam homo iudex potest poenitenti | |
| 53 | 3104 licite laxare poenam.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 3"><a name="41953"><span class="ref">[41953] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3105 unicuique licet facere quod alicui prodest et nulli nocet. Sed |
| 3106 absolvere reum a poena prodest ei et nulli nocet. Ergo iudex licite | |
| 53 | 3107 potest reum a poena absolvere.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 s. c."><a name="41954"><span class="ref">[41954] IIª-IIae q. 67 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3108 est quod dicitur Deut. XIII de eo qui persuadet servire diis |
| 3109 alienis, <i>non parcat ei oculus tuus ut miserearis et occultes | |
| 3110 eum, sed statim interficies eum</i>. Et de homicida dicitur Deut. | |
| 53 | 3111 XIX, <i>morietur, nec misereberis eius</i>.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 co."><a name="41955"><span class="ref">[41955] IIª-IIae q. 67 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3112 dicendum quod, sicut ex dictis patet, duo sunt, quantum ad |
| 3113 propositum pertinet, circa iudicem consideranda, quorum unum est | |
| 3114 quod ipse habet iudicare inter accusatorem et reum; aliud autem est | |
| 3115 quod ipse non fert iudicii sententiam quasi ex propria, sed quasi | |
| 3116 ex publica potestate. Duplici ergo ratione impeditur iudex ne reum | |
| 3117 a poena absolvere possit. Primo quidem, ex parte accusatoris, ad | |
| 3118 cuius ius quandoque pertinet ut reus puniatur, puta propter aliquam | |
| 3119 iniuriam in ipsum commissam, cuius relaxatio non est in arbitrio | |
| 3120 alicuius iudicis, quia quilibet iudex tenetur ius suum reddere | |
| 3121 unicuique. Alio modo impeditur ex parte reipublicae, cuius | |
| 3122 potestate fungitur, ad cuius bonum pertinet quod malefactores | |
| 3123 puniantur. Sed tamen quantum ad hoc differt inter inferiores | |
| 3124 iudices et supremum iudicem, scilicet principem, cui est plenarie | |
| 3125 potestas publica commissa. Iudex enim inferior non habet potestatem | |
| 3126 absolvendi reum a poena, contra leges a superiore sibi impositas. | |
| 3127 Unde super illud Ioan. XIX, <i>non haberes adversum me potestatem | |
| 3128 ullam</i>, dicit Augustinus, <i>talem Deus dederat Pilato | |
| 3129 potestatem ut esset sub Caesaris potestate, ne ei omnino liberum | |
| 3130 esset accusatum absolvere</i>. Sed princeps, qui habet plenariam | |
| 3131 potestatem in republica, si ille qui passus est iniuriam velit eam | |
| 3132 remittere, poterit reum licite absolvere, si hoc publicae utilitati | |
| 53 | 3133 viderit non esse nocivum.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 ad 1"><a name="41956"><span class="ref">[41956] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3134 ergo dicendum quod misericordia iudicis habet locum in his quae |
| 3135 arbitrio iudicis relinquuntur, in quibus <i>boni viri est ut sit | |
| 3136 diminutivus poenarum</i>, sicut philosophus dicit, in V Ethic. In | |
| 3137 his autem quae sunt determinata secundum legem divinam vel humanam, | |
| 53 | 3138 non est suum misericordiam facere.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 ad 2"><a name="41957"><span class="ref">[41957] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3139 dicendum quod Deus habet supremam potestatem iudicandi, et ad ipsum |
| 3140 pertinet quidquid contra aliquem peccatur. Et ideo liberum est ei | |
| 3141 poenam remittere, praecipue cum peccato ex hoc poena maxime | |
| 3142 debeatur quod est contra ipsum. Non tamen remittit poenam nisi | |
| 3143 secundum quod decet suam bonitatem, quae est omnium legum | |
| 53 | 3144 radix.</p><p title="II-II q. 67 a. 4 ad 3"><a name="41958"><span class="ref">[41958] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3145 dicendum quod iudex, si inordinate poenam remitteret, nocumentum |
| 3146 inferret et communitati, cui expedit ut maleficia puniantur, ad hoc | |
| 3147 quod peccata vitentur, unde Deut. XIII, post poenam seductoris, | |
| 3148 subditur, <i>ut omnis Israel, audiens, timeat, et nequaquam ultra | |
| 3149 faciat quispiam huius rei simile</i>. Nocet etiam personae cui est | |
| 3150 illata iniuria, quae recompensationem accipit per quandam | |
| 53 | 3151 restitutionem honoris in poena iniuriantis.</p></div></div><div class="q" id="q68"><h2>Quaestio 68</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 68 pr."><a name="41959"><span class="ref">[41959] IIª-IIae q. 68 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3152 considerandum est de his quae pertinent ad iniustam accusationem. |
| 3153 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo accusare | |
| 3154 teneatur. Secundo, utrum accusatio sit facienda in scriptis. | |
| 3155 Tertio, quomodo accusatio sit vitiosa. Quarto, qualiter male | |
| 53 | 3156 accusantes sint puniendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 1"><a name="41960"><span class="ref">[41960] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3157 sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur accusare. Nullus |
| 3158 enim excusatur ab impletione divini praecepti propter peccatum, | |
| 3159 quia iam ex suo peccato commodum reportaret. Sed aliqui propter | |
| 3160 peccatum redduntur inhabiles ad accusandum, sicut excommunicati, | |
| 3161 infames, et illi qui sunt de maioribus criminibus accusati prius | |
| 3162 quam innoxii demonstrentur. Ergo homo non tenetur ex praecepto | |
| 53 | 3163 divino ad accusandum.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 2"><a name="41961"><span class="ref">[41961] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3164 omne debitum ex caritate dependet, quae est finis praecepti, unde |
| 3165 dicitur Rom. XIII, <i>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem | |
| 3166 diligatis</i>. Sed illud quod est caritatis homo debet omnibus, | |
| 3167 maioribus et minoribus, subditis et praelatis. Cum igitur subditi | |
| 3168 non debeant praelatos accusare, nec minores suos maiores, ut per | |
| 3169 plura capitula probatur II, qu. VII; videtur quod nullus ex debito | |
| 53 | 3170 teneatur accusare.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 3"><a name="41962"><span class="ref">[41962] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3171 nullus tenetur contra fidelitatem agere quam debet amico, quia non |
| 3172 debet alteri facere quod sibi non vult fieri. Sed accusare aliquem | |
| 3173 quandoque est contra fidelitatem quam quis debet amico, dicitur | |
| 3174 enim Prov. XI, <i>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui | |
| 3175 autem fidelis est celat amici commissum</i>. Ergo homo non tenetur | |
| 53 | 3176 ad accusandum.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 s. c."><a name="41963"><span class="ref">[41963] IIª-IIae q. 68 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3177 est quod dicitur Levit. V, <i>si peccaverit anima, et audierit |
| 3178 vocem iurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius | |
| 53 | 3179 est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam</i>.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 co."><a name="41964"><span class="ref">[41964] IIª-IIae q. 68 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3180 dicendum quod, sicut supra dictum est, haec est differentia inter |
| 3181 denuntiationem et accusationem, quod in denuntiatione attenditur | |
| 3182 emendatio fratris, in accusatione autem attenditur punitio | |
| 3183 criminis. Poenae autem praesentis vitae non per se expetuntur, quia | |
| 3184 non est hic ultimum retributionis tempus, sed inquantum sunt | |
| 3185 medicinales, conferentes vel ad emendationem personae peccantis, | |
| 3186 vel ad bonum reipublicae, cuius quies procuratur per punitionem | |
| 3187 peccantium. Quorum primum intenditur in denuntiatione, ut dictum | |
| 3188 est, secundum autem proprie pertinet ad accusationem. Et ideo si | |
| 3189 crimen fuerit tale quod vergat in detrimentum reipublicae, tenetur | |
| 3190 homo ad accusationem, dummodo sufficienter possit probare, quod | |
| 3191 pertinet ad officium accusatoris, puta cum peccatum alicuius vergit | |
| 3192 in multitudinis corruptelam corporalem seu spiritualem. Si autem | |
| 3193 non fuerit tale peccatum quod in multitudinem redundet, vel etiam | |
| 3194 si sufficientem probationem adhibere non possit, non tenetur ad | |
| 3195 intentandum accusationem, quia ad hoc nullus tenetur quod non | |
| 53 | 3196 potest debito modo perficere.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 ad 1"><a name="41965"><span class="ref">[41965] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3197 ergo dicendum quod nihil prohibet per peccatum reddi aliquem |
| 3198 impotentem ad ea quae homines facere tenentur, sicut ad merendum | |
| 3199 vitam aeternam, et ad assumendum ecclesiastica sacramenta. Nec | |
| 3200 tamen ex hoc homo reportat commodum, quinimmo deficere ab his quae | |
| 3201 tenetur facere est gravissima poena, quia virtuosi actus sunt | |
| 53 | 3202 quaedam hominis perfectiones.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 ad 2"><a name="41966"><span class="ref">[41966] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3203 dicendum quod subditi praelatos suos accusare prohibentur <i>qui |
| 3204 non affectione caritatis, sed sua pravitate vitam eorum diffamare | |
| 3205 et reprehendere quaerunt</i>; vel etiam si subditi accusare | |
| 3206 volentes, fuerint criminosi; ut habetur II, qu. VII. Alioquin, si | |
| 3207 fuerint alias idonei ad accusandum, licet subditis ex caritate suos | |
| 53 | 3208 praelatos accusare.</p><p title="II-II q. 68 a. 1 ad 3"><a name="41967"><span class="ref">[41967] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3209 dicendum quod revelare secreta in malum personae, est contra |
| 3210 fidelitatem, non autem si revelentur propter bonum commune, quod | |
| 3211 semper praeferendum est bono privato. Et ideo contra bonum commune | |
| 3212 nullum secretum licet recipere. Nec tamen est omnino secretum quod | |
| 53 | 3213 per sufficientes testes potest probari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 1"><a name="41968"><span class="ref">[41968] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3214 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium |
| 3215 accusationem in scriptis fieri. Scriptura enim adinventa est ad | |
| 3216 subveniendum humanae memoriae circa praeterita. Sed accusatio in | |
| 53 | 3217 praesenti agitur. Ergo accusatio Scriptura non indiget.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 2"><a name="41969"><span class="ref">[41969] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3218 II, qu. VIII, dicitur, <i>nullus absens accusare potest, nec ab |
| 3219 aliquo accusari</i>. Sed Scriptura ad hoc videtur esse utilis ut | |
| 3220 absentibus aliquid significetur, ut patet per Augustinum, X de | |
| 3221 Trin. Ergo in accusatione non est necessaria Scriptura, praesertim | |
| 53 | 3222 cum canon dicat quod per scripta nullius accusatio suscipiatur.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 3"><a name="41970"><span class="ref">[41970] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3223 sicut crimen alicuius manifestatur per accusationem, ita per |
| 3224 denuntiationem. Sed in denuntiatione non est Scriptura necessaria. | |
| 53 | 3225 Ergo videtur quod neque etiam in accusatione.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 s. c."><a name="41971"><span class="ref">[41971] IIª-IIae q. 68 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3226 est quod dicitur II, qu. VIII, <i>accusatorum personae sine scripto |
| 53 | 3227 nunquam recipiantur</i>.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 co."><a name="41972"><span class="ref">[41972] IIª-IIae q. 68 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3228 dicendum quod, sicut supra dictum est, quando in criminibus per |
| 3229 modum accusationis agitur, accusator constituitur pars, ita quod | |
| 3230 iudex inter accusatorem et eum qui accusatur medius constituitur ad | |
| 3231 examen iustitiae, in quo oportet, quantum possibile est, secundum | |
| 3232 certitudinem procedere. Quia vero ea quae verbotenus dicuntur | |
| 3233 facile labuntur a memoria, non posset iudici esse certum quid et | |
| 3234 qualiter dictum sit, cum debet proferre sententiam, nisi esset in | |
| 3235 scriptis redactum. Et ideo rationabiliter institutum est ut | |
| 3236 accusatio, sicut et alia quae in iudicio aguntur, redigantur in | |
| 53 | 3237 scriptis.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 ad 1"><a name="41973"><span class="ref">[41973] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3238 ergo dicendum quod difficile est singula verba, propter eorum |
| 3239 multitudinem et varietatem, retinere, cuius signum est quod multi, | |
| 3240 eadem verba audientes, si interrogentur, non referent ea similiter | |
| 3241 etiam post modicum tempus. Et tamen modica verborum differentia | |
| 3242 sensum variat. Et ideo, etiam si post modicum tempus debeat iudicis | |
| 3243 sententia promulgari, expedit tamen ad certitudinem iudicii ut | |
| 53 | 3244 accusatio redigatur in scriptis.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 ad 2"><a name="41974"><span class="ref">[41974] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3245 dicendum quod Scriptura non solum necessaria est propter absentiam |
| 3246 personae quae significat vel cui est aliquid significandum, sed | |
| 3247 etiam propter dilationem temporis, ut dictum est. Et ideo cum dicit | |
| 3248 canon, per scripta nullius accusatio suscipiatur, intelligendum est | |
| 3249 ab absente, qui per epistolam accusationem mittat. Non tamen | |
| 53 | 3250 excluditur quin, si praesens fuerit, necessaria sit Scriptura.</p><p title="II-II q. 68 a. 2 ad 3"><a name="41975"><span class="ref">[41975] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3251 dicendum quod denuntiator non obligat se ad probandum, unde nec |
| 3252 punitur si probare nequiverit. Et propter hoc in denuntiatione non | |
| 3253 est necessaria Scriptura, sed sufficit si aliquis verbo denuntiet | |
| 3254 Ecclesiae, quae ex officio suo procedet ad fratris | |
| 53 | 3255 emendationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 1"><a name="41976"><span class="ref">[41976] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3256 sic proceditur. Videtur quod accusatio non reddatur iniusta per |
| 3257 calumniam, praevaricationem et tergiversationem. Quia sicut dicitur | |
| 3258 II, qu. III, calumniari est falsa crimina intendere. Sed quandoque | |
| 3259 aliquis alteri falsum crimen obiicit ex ignorantia facti, quae | |
| 3260 excusat. Ergo videtur quod non semper reddatur iniusta accusatio si | |
| 53 | 3261 sit calumniosa.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 2"><a name="41977"><span class="ref">[41977] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3262 ibidem dicitur quod praevaricari est vera crimina abscondere. Sed |
| 3263 hoc non videtur esse illicitum, quia homo non tenetur ad omnia | |
| 3264 crimina detegenda, ut supra dictum est. Ergo videtur quod accusatio | |
| 53 | 3265 non reddatur iniusta ex praevaricatione.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 3"><a name="41978"><span class="ref">[41978] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3266 sicut ibidem dicitur, <i>tergiversari est in universo ab |
| 3267 accusatione desistere</i>. Sed hoc absque iniustitia fieri potest, | |
| 3268 dicitur enim ibidem, <i>si quem poenituerit criminaliter | |
| 3269 accusationem et inscriptionem fecisse de eo quod probare non | |
| 3270 potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se | |
| 3271 absolvant</i>. Ergo accusatio non redditur iniusta per | |
| 53 | 3272 tergiversationem.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 s. c."><a name="41979"><span class="ref">[41979] IIª-IIae q. 68 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3273 est quod ibidem dicitur, <i>accusatorum temeritas tribus modis |
| 3274 detegitur, aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut | |
| 53 | 3275 tergiversantur</i>.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 co."><a name="41980"><span class="ref">[41980] IIª-IIae q. 68 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3276 dicendum quod, sicut dictum est, accusatio ordinatur ad bonum |
| 3277 commune, quod intenditur per cognitionem criminis. Nullus autem | |
| 3278 debet alicui nocere iniuste ut bonum commune promoveat. Et ideo in | |
| 3279 accusatione duplici ratione contingit esse peccatum. Uno modo, ex | |
| 3280 eo quod iniuste agit contra eum qui accusatur, falsa crimina ei | |
| 3281 imponendo, quod est calumniari. Alio modo, ex parte reipublicae, | |
| 3282 cuius bonum principaliter intenditur in accusatione, dum aliquis | |
| 3283 impedit malitiose punitionem peccati. Quod iterum dupliciter | |
| 3284 contingit. Uno modo, fraudem in accusatione adhibendo. Et hoc | |
| 3285 pertinet ad praevaricationem, <i>nam praevaricator est quasi | |
| 3286 varicator, qui adversam partem adiuvat, prodita causa sua</i>. Alio | |
| 3287 modo, totaliter ab accusatione desistendo. Quod est tergiversari, | |
| 3288 in hoc enim quod desistit ab hoc quod coeperat, quasi tergum | |
| 53 | 3289 vertere videtur.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 ad 1"><a name="41981"><span class="ref">[41981] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3290 ergo dicendum quod homo non debet ad accusationem procedere nisi de |
| 3291 re sibi omnino certa, in quo ignorantia facti locum non habeat. Nec | |
| 3292 tamen qui falsum crimen alicui imponit calumniatur, sed solum qui | |
| 3293 ex malitia in falsam accusationem prorumpit. Contingit enim | |
| 3294 quandoque ex animi levitate ad accusationem procedere, quia | |
| 3295 scilicet aliquis nimis faciliter credit quod audivit, et hoc | |
| 3296 temeritatis est. Aliquando autem ex iusto errore movetur aliquis ad | |
| 3297 accusandum. Quae omnia secundum prudentiam iudicis debent discerni, | |
| 3298 ut non prorumpat eum calumniatum fuisse qui vel ex levitate animi | |
| 53 | 3299 vel ex iusto errore in falsam accusationem prorupit.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 ad 2"><a name="41982"><span class="ref">[41982] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3300 dicendum quod non quicumque abscondit vera crimina praevaricatur, |
| 3301 sed solum si fraudulenter abscondit ea de quibus accusationem | |
| 3302 proponit, colludens cum reo, proprias probationes dissimulando, et | |
| 53 | 3303 falsas excusationes admittendo.</p><p title="II-II q. 68 a. 3 ad 3"><a name="41983"><span class="ref">[41983] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3304 dicendum quod tergiversari est ab accusatione desistere omnino |
| 3305 animum accusandi deponendo, non qualitercumque, sed inordinate. | |
| 3306 Contingit autem aliquem ab accusatione desistere ordinate absque | |
| 3307 vitio, dupliciter. Uno modo, si in ipso accusationis processu | |
| 3308 cognoverit falsum esse id de quo accusabat, et si pari consensu se | |
| 3309 absolvunt accusator et reus. Alio modo, si princeps, ad quem | |
| 3310 pertinet cura boni communis, quod per accusationem intenditur, | |
| 53 | 3311 accusationem aboleverit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 1"><a name="41984"><span class="ref">[41984] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3312 sic proceditur. Videtur quod accusator qui in probatione defecerit |
| 3313 non teneatur ad poenam talionis. Contingit enim quandoque aliquem | |
| 3314 ex iusto errore ad accusationem procedere, in quo casu iudex | |
| 3315 accusatorem absolvit, ut dicitur II, qu. III. Non ergo accusator | |
| 53 | 3316 qui in probatione defecerit tenetur ad poenam talionis.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 2"><a name="41985"><span class="ref">[41985] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3317 si poena talionis ei qui iniuste accusat sit iniungenda, hoc erit |
| 3318 propter iniuriam in aliquem commissam. Sed non propter iniuriam | |
| 3319 commissam in personam accusati, quia sic princeps non posset hanc | |
| 3320 poenam remittere. Nec etiam propter iniuriam illatam in | |
| 3321 rempublicam, quia sic accusatus non posset eum absolvere. Ergo | |
| 53 | 3322 poena talionis non debetur ei qui in accusatione defecerit.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 3"><a name="41986"><span class="ref">[41986] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3323 eidem peccato non debetur duplex poena, secundum illud Nahum I, |
| 3324 <i>non iudicabit Deus bis in idipsum</i>. Sed ille qui in | |
| 3325 probatione deficit incurrit poenam infamiae, quam etiam Papa non | |
| 3326 videtur posse remittere, secundum illud Gelasii Papae, <i>quanquam | |
| 3327 animas per poenitentiam salvare possimus, infamiam tamen abolere | |
| 53 | 3328 non possumus</i>. Non ergo tenetur ad poenam talionis.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 s. c."><a name="41987"><span class="ref">[41987] IIª-IIae q. 68 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3329 est quod Hadrianus Papa dicit, qui <i>non probaverit quod obiecit, |
| 53 | 3330 poenam quam intulerit ipse patiatur</i>.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 co."><a name="41988"><span class="ref">[41988] IIª-IIae q. 68 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3331 dicendum quod, sicut supra dictum est, accusator in causa |
| 3332 accusationis constituitur pars intendens ad poenam accusati. Ad | |
| 3333 iudicem autem pertinet ut inter eos iustitiae aequalitatem | |
| 3334 constituat. Iustitiae autem aequalitas hoc requirit, ut nocumentum | |
| 3335 quod quis alteri intentat, ipse patiatur, secundum illud Exod. XXI, | |
| 3336 <i>oculum pro oculo, dentem pro dente</i>. Et ideo iustum est ut | |
| 3337 ille qui per accusationem aliquem in periculum gravis poenae | |
| 53 | 3338 inducit, ipse etiam similem poenam patiatur.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 ad 1"><a name="41989"><span class="ref">[41989] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3339 ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., in |
| 3340 iustitia non semper competit contrapassum simpliciter, quia multum | |
| 3341 differt an aliquis voluntarie an involuntarie alium laedat. | |
| 3342 Voluntarium autem meretur poenam, sed involuntario debetur venia. | |
| 3343 Et ideo quando iudex cognoverit aliquem de falso accusasse non | |
| 3344 voluntate nocendi, sed involuntarie propter ignorantiam ex iusto | |
| 53 | 3345 errore, non imponit poenam talionis.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 ad 2"><a name="41990"><span class="ref">[41990] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3346 dicendum quod ille qui male accusat peccat et contra personam |
| 3347 accusati, et contra rempublicam. Unde propter utrumque punitur. Et | |
| 3348 hoc est quod dicitur Deut. XIX, <i>cumque, diligentissime | |
| 3349 perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum | |
| 3350 mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere cogitavit</i>, quod | |
| 3351 pertinet ad iniuriam personae, et postea, quantum ad iniuriam | |
| 3352 reipublicae, subditur, <i>et auferes malum de medio tui, ut | |
| 3353 audientes ceteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant | |
| 3354 facere</i>. Specialiter tamen personae accusati facit iniuriam si | |
| 3355 de falso accuset, et ideo accusatus, si innocens fuerit, potest ei | |
| 3356 iniuriam suam remittere; maxime si non calumniose accusaverit, sed | |
| 3357 ex animi levitate. Si vero ab accusatione innocentis desistat | |
| 3358 propter aliquam collusionem cum adversario, facit iniuriam | |
| 3359 reipublicae, et hoc non potest ei remitti ab eo qui accusatur, sed | |
| 53 | 3360 potest ei remitti per principem, qui curam reipublicae gerit.</p><p title="II-II q. 68 a. 4 ad 3"><a name="41991"><span class="ref">[41991] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3361 dicendum quod poenam talionis meretur accusator in recompensationem |
| 3362 nocumenti quod proximo inferre intentat, sed poena infamiae ei | |
| 3363 debetur propter malitiam ex qua calumniose alium accusat. Et | |
| 3364 quandoque quidem princeps remittit poenam, et non abolet infamiam, | |
| 3365 quandoque autem etiam infamiam abolet. Unde et Papa potest | |
| 3366 huiusmodi infamiam abolere, et quod dicit Papa Gelasius, | |
| 3367 <i>infamiam abolere non possumus</i>, intelligendum est vel de | |
| 3368 infamia facti, vel quia eam abolere aliquando non expedit. Vel | |
| 3369 etiam loquitur de infamia irrogata per iudicem civilem, sicut dicit | |
| 53 | 3370 Gratianus.</p></div></div><div class="q" id="q69"><h2>Quaestio 69</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 69 pr."><a name="41992"><span class="ref">[41992] IIª-IIae q. 69 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3371 considerandum est de peccatis quae sunt contra iustitiam ex parte |
| 3372 rei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum peccet aliquis | |
| 3373 mortaliter veritatem negando per quam condemnaretur. Secundo, utrum | |
| 3374 liceat alicui se calumniose defendere. Tertio, utrum liceat alicui | |
| 3375 iudicium subterfugere appellando. Quarto, utrum liceat alicui | |
| 53 | 3376 condemnato per violentiam se defendere, si adsit facultas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 1"><a name="41993"><span class="ref">[41993] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3377 sic proceditur. Videtur quod absque peccato mortali possit |
| 3378 accusatus veritatem negare per quam condemnaretur. Dicit enim | |
| 3379 Chrysostomus, <i>non tibi dico ut te prodas in publicum, neque apud | |
| 3380 alium accuses</i>. Sed si veritatem confiteretur in iudicio | |
| 3381 accusatus, seipsum proderet et accusaret. Non ergo tenetur | |
| 3382 veritatem dicere. Et ita non peccat mortaliter si in iudicio | |
| 53 | 3383 mentiatur.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 2"><a name="41994"><span class="ref">[41994] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3384 sicut mendacium officiosum est quando aliquis mentitur ut alium a |
| 3385 morte liberet, ita mendacium officiosum esse videtur quando aliquis | |
| 3386 mentitur ut se liberet a morte, quia plus sibi tenetur quam alteri. | |
| 3387 Mendacium autem officiosum non ponitur esse peccatum mortale, sed | |
| 3388 veniale. Ergo si accusatus veritatem in iudicio neget ut se a morte | |
| 53 | 3389 liberet, non peccat mortaliter.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 3"><a name="41995"><span class="ref">[41995] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3390 omne peccatum mortale est contra caritatem, ut supra dictum est. |
| 3391 Sed quod accusatus mentiatur excusando se a peccato sibi imposito, | |
| 3392 non contrariatur caritati, neque quantum ad dilectionem Dei neque | |
| 3393 quantum ad dilectionem proximi. Ergo huiusmodi mendacium non est | |
| 53 | 3394 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 s. c."><a name="41996"><span class="ref">[41996] IIª-IIae q. 69 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3395 omne quod est contrarium divinae gloriae est peccatum mortale, quia |
| 3396 ex praecepto tenemur omnia in gloriam Dei facere, <i>ut patet I ad | |
| 3397 Cor. X</i>. Sed quod reus id quod contra se est confiteatur, | |
| 3398 pertinet ad gloriam Dei, ut patet per id quod Iosue dixit ad Achar, | |
| 3399 <i>fili mi, da gloriam domino Deo Israel, et confitere atque indica | |
| 3400 mihi quid feceris, ne abscondas</i>, ut habetur Iosue VII. Ergo | |
| 53 | 3401 mentiri ad excusandum peccatum est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 co."><a name="41997"><span class="ref">[41997] IIª-IIae q. 69 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3402 dicendum quod quicumque facit contra debitum iustitiae, mortaliter |
| 3403 peccat, sicut supra dictum est. Pertinet autem ad debitum iustitiae | |
| 3404 quod aliquis obediat suo superiori in his ad quae ius praelationis | |
| 3405 se extendit. Iudex autem, ut supra dictum est, superior est | |
| 3406 respectu eius qui iudicatur. Et ideo ex debito tenetur accusatus | |
| 3407 iudici veritatem exponere quam ab eo secundum formam iuris exigit. | |
| 3408 Et ideo si confiteri noluerit veritatem quam dicere tenetur, vel si | |
| 3409 eam mendaciter negaverit, mortaliter peccat. Si vero iudex hoc | |
| 3410 exquirat quod non potest secundum ordinem iuris, non tenetur ei | |
| 3411 accusatus respondere, sed potest vel per appellationem vel aliter | |
| 53 | 3412 licite subterfugere, mendacium tamen dicere non licet.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 ad 1"><a name="41998"><span class="ref">[41998] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3413 ergo dicendum quod quando aliquis secundum ordinem iuris a iudice |
| 3414 interrogatur, non ipse se prodit, sed ab alio proditur, dum ei | |
| 53 | 3415 necessitas respondendi imponitur per eum cui obedire tenetur.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 ad 2"><a name="41999"><span class="ref">[41999] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3416 dicendum quod mentiri ad liberandum aliquem a morte cum iniuria |
| 3417 alterius, non est mendacium simpliciter officiosum, sed habet | |
| 3418 aliquid de pernicioso admixtum. Cum autem aliquis mentitur in | |
| 3419 iudicio ad excusationem sui, iniuriam facit ei cui obedire tenetur, | |
| 3420 dum sibi denegat quod ei debet, scilicet confessionem | |
| 53 | 3421 veritatis.</p><p title="II-II q. 69 a. 1 ad 3"><a name="42000"><span class="ref">[42000] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3422 dicendum quod ille qui mentitur in iudicio se excusando, facit et |
| 3423 contra dilectionem Dei, cuius est iudicium; et contra dilectionem | |
| 3424 proximi, tum ex parte iudicis, cui debitum negat; tum ex parte | |
| 3425 accusatoris, qui punitur si in probatione deficiat. Unde et in | |
| 3426 Psalm. dicitur, <i>ne declines cor meum in verba malitiae, ad | |
| 3427 excusandas excusationes in peccatis</i>, ubi dicit Glossa, <i>haec | |
| 3428 est consuetudo impudentium, ut deprehensi per aliqua falsa se | |
| 3429 excusent</i>. Et Gregorius, XXII Moral., exponens illud Iob XXXI, | |
| 3430 si abscondi quasi homo peccatum meum, dicit, <i>usitatum humani | |
| 3431 generis vitium est et latendo peccatum committere, et commissum | |
| 53 | 3432 negando abscondere, et convictum defendendo multiplicare</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 1"><a name="42001"><span class="ref">[42001] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3433 secundum sic proceditur. Videtur quod accusato liceat calumniose se |
| 3434 defendere. Quia secundum iura civilia, in causa sanguinis licitum | |
| 3435 est cuilibet adversarium corrumpere. Sed hoc maxime est calumniose | |
| 3436 se defendere. Ergo non peccat accusatus in causa sanguinis si | |
| 53 | 3437 calumniose se defendat.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 2"><a name="42002"><span class="ref">[42002] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3438 accusator cum accusato colludens poenam recipit legibus |
| 3439 constitutam, ut habetur, II, qu. III, non autem imponitur poena | |
| 3440 accusato propter hoc quod cum accusatore colludit. Ergo videtur | |
| 53 | 3441 quod liceat accusato calumniose se defendere.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 3"><a name="42003"><span class="ref">[42003] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3442 Prov. XIV dicitur, <i>sapiens timet et declinat a malo, stultus |
| 3443 transilit et confidit</i>. Sed illud quod fit per sapientiam non | |
| 3444 est peccatum. Ergo si aliquis qualitercumque se liberet a malo, non | |
| 53 | 3445 peccat.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 s. c."><a name="42004"><span class="ref">[42004] IIª-IIae q. 69 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3446 est quod etiam in causa criminali iuramentum de calumnia est |
| 3447 praestandum, ut habetur extra, de iuramento Calum., inhaerentes. | |
| 3448 Quod non esset si calumniose defendere se liceret. Ergo non est | |
| 53 | 3449 licitum accusato calumniose se defendere.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 co."><a name="42005"><span class="ref">[42005] IIª-IIae q. 69 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3450 dicendum quod aliud est veritatem tacere, aliud est falsitatem |
| 3451 proponere. Quorum primum in aliquo casu licet. Non enim aliquis | |
| 3452 tenetur omnem veritatem confiteri, sed illam solum quam ab eo | |
| 3453 potest et debet requirere iudex secundum ordinem iuris, puta cum | |
| 3454 praecessit infamia super aliquo crimine, vel aliqua expressa | |
| 3455 indicia apparuerunt, vel etiam cum praecessit probatio semiplena. | |
| 3456 Falsitatem tamen proponere in nullo casu licet alicui. Ad id autem | |
| 3457 quod licitum est potest aliquis procedere vel per vias licitas et | |
| 3458 fini intento accommodas, quod pertinet ad prudentiam, vel per | |
| 3459 aliquas vias illicitas et proposito fini incongruas, quod pertinet | |
| 3460 ad astutiam, quae exercetur per fraudem et dolum, ut ex supradictis | |
| 3461 patet. Quorum primum est laudabile; secundum vero vitiosum. Sic | |
| 3462 igitur reo qui accusatur licet se defendere veritatem occultando | |
| 3463 quam confiteri non tenetur, per aliquos convenientes modos, puta | |
| 3464 quod non respondeat ad quae respondere non tenetur. Hoc autem non | |
| 3465 est calumniose se defendere, sed magis prudenter evadere. Non autem | |
| 3466 licet ei vel falsitatem dicere, vel veritatem tacere quam confiteri | |
| 3467 tenetur; neque etiam aliquam fraudem vel dolum adhibere, quia fraus | |
| 3468 et dolus vim mendacii habent. Et hoc est calumniose se | |
| 53 | 3469 defendere.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 ad 1"><a name="42006"><span class="ref">[42006] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3470 ergo dicendum quod multa secundum leges humanas impunita |
| 3471 relinquuntur quae secundum divinum iudicium sunt peccata, sicut | |
| 3472 patet in simplici fornicatione, quia lex humana non exigit ab | |
| 3473 homine omnimodam virtutem, quae paucorum est, et non potest | |
| 3474 inveniri in tanta multitudine populi quantam lex humana sustinere | |
| 3475 habet necesse. Quod autem aliquis non velit aliquod peccatum | |
| 3476 committere ut mortem corporalem evadat, cuius periculum in causa | |
| 3477 sanguinis imminet reo, est perfectae virtutis, quia <i>omnium | |
| 3478 temporalium maxime terribile est mors</i>, ut dicitur in III Ethic. | |
| 3479 Et ideo si reus in causa sanguinis corrumpat adversarium suum, | |
| 3480 peccat quidem inducendo eum ad illicitum, non autem huic peccato | |
| 53 | 3481 lex civilis adhibet poenam. Et pro tanto licitum esse dicitur.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 ad 2"><a name="42007"><span class="ref">[42007] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3482 dicendum quod accusator, si colludat cum reo qui noxius, est, |
| 3483 poenam incurrit, ex quo patet quod peccat. Unde, cum inducere | |
| 3484 aliquem ad peccandum sit peccatum, vel qualitercumque peccati | |
| 3485 participem esse, cum apostolus dicat dignos morte eos qui | |
| 3486 peccantibus consentiunt, manifestum est quod etiam reus peccat cum | |
| 3487 adversario colludendo. Non tamen secundum leges humanas imponitur | |
| 53 | 3488 sibi poena, propter rationem iam dictam.</p><p title="II-II q. 69 a. 2 ad 3"><a name="42008"><span class="ref">[42008] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3489 dicendum quod sapiens non abscondit se calumniose, sed |
| 53 | 3490 prudenter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 1"><a name="42009"><span class="ref">[42009] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3491 sic proceditur. Videtur quod reo non liceat iudicium declinare per |
| 3492 appellationem. Dicit enim apostolus, Rom. XIII, <i>omnis anima | |
| 3493 potestatibus sublimioribus subdita sit</i>. Sed reus appellando | |
| 3494 recusat subiici potestati superiori, scilicet iudici. Ergo | |
| 53 | 3495 peccat.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 2"><a name="42010"><span class="ref">[42010] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3496 maius est vinculum ordinariae potestatis quam propriae electionis. |
| 3497 Sed sicut legitur II, qu. VI, <i>a iudicibus quos communis | |
| 3498 consensus elegerit non liceat provocari</i>. Ergo multo minus licet | |
| 53 | 3499 appellare a iudicibus ordinariis.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 3"><a name="42011"><span class="ref">[42011] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3500 illud quod semel est licitum, semper est licitum. Sed non est |
| 3501 licitum appellare post decimum diem, neque tertio super eodem. Ergo | |
| 53 | 3502 videtur quod appellatio non sit secundum se licita.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 s. c."><a name="42012"><span class="ref">[42012] IIª-IIae q. 69 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 3503 est quod Paulus Caesarem appellavit, ut habetur Act. XXV.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 co."><a name="42013"><span class="ref">[42013] IIª-IIae q. 69 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 3504 dicendum quod duplici de causa contingit aliquem appellare. Uno |
| 3505 quidem modo, confidentia iustae causae, quia videlicet iniuste a | |
| 3506 iudice gravatur. Et sic licitum est appellare, hoc enim est | |
| 3507 prudenter evadere. Unde II, qu. VI, dicitur, <i>omnis oppressus | |
| 3508 libere sacerdotum si voluerit appellet iudicium, et a nullo | |
| 3509 prohibeatur</i>. Alio modo aliquis appellat causa afferendae morae, | |
| 3510 ne contra eum iusta sententia proferatur. Et hoc est calumniose se | |
| 3511 defendere, quod est illicitum, sicut dictum est, facit enim | |
| 3512 iniuriam et iudici, cuius officium impedit, et adversario suo, | |
| 3513 cuius iustitiam, quantum potest, perturbat. Et ideo sicut dicitur | |
| 3514 II, qu. VI, <i>omni modo puniendus est cuius iniusta appellatio | |
| 53 | 3515 pronuntiatur</i>.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 ad 1"><a name="42014"><span class="ref">[42014] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3516 ergo dicendum quod potestati inferiori intantum aliquis subiici |
| 3517 debet inquantum ordinem superioris servat, a quo si exorbitaverit, | |
| 3518 ei subiici non oportet, puta si aliud iusserit proconsul, et aliud | |
| 3519 imperator, ut patet per Glossam Rom. XIII. Cum autem iudex iniuste | |
| 3520 aliquem gravat, quantum ad hoc relinquit ordinem superioris | |
| 3521 potestatis, secundum quam necessitas sibi iuste iudicandi | |
| 3522 imponitur. Et ideo licitum est ei qui contra iustitiam gravatur, ad | |
| 3523 directionem superioris potestatis recurrere appellando, vel ante | |
| 3524 sententiam vel post. Et quia non praesumitur esse rectitudo ubi | |
| 3525 vera fides non est, ideo non licet Catholico ad infidelem iudicem | |
| 3526 appellare, secundum illud II, qu. VI, <i>Catholicus qui causam | |
| 3527 suam, sive iustam sive iniustam, ad iudicium alterius fidei iudicis | |
| 3528 provocaverit, excommunicetur</i>. Nam et apostolus arguit eos qui | |
| 53 | 3529 iudicio contendebant apud infideles.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 ad 2"><a name="42015"><span class="ref">[42015] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3530 dicendum quod ex proprio defectu vel negligentia procedit quod |
| 3531 aliquis sua sponte se alterius iudicio subiiciat de cuius iustitia | |
| 3532 non confidit. Levis etiam animi esse videtur ut quis non permaneat | |
| 3533 in eo quod semel approbavit. Et ideo rationabiliter denegatur | |
| 3534 subsidium appellationis a iudicibus arbitrariis, qui non habent | |
| 3535 potestatem nisi ex consensu litigantium. Sed potestas iudicis | |
| 3536 ordinarii non dependet ex consensu illius qui eius iudicio | |
| 3537 subditur, sed ex auctoritate regis et principis, qui eum instituit. | |
| 3538 Et ideo contra eius iniustum gravamen lex tribuit appellationis | |
| 3539 subsidium, ita quod, etiam si sit simul ordinarius et arbitrarius | |
| 3540 iudex, potest ab eo appellari; quia videtur ordinaria potestas | |
| 3541 occasio fuisse quod arbiter eligeretur; nec debet ad defectum | |
| 3542 imputari eius qui consensit sicut in arbitrum in eum quem princeps | |
| 53 | 3543 iudicem ordinarium dedit.</p><p title="II-II q. 69 a. 3 ad 3"><a name="42016"><span class="ref">[42016] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3544 dicendum quod aequitas iuris ita subvenit uni parti quod altera non |
| 3545 gravetur. Et ideo tempus decem dierum concessit ad appellandum, | |
| 3546 quod sufficiens aestimavit ad deliberandum an expediat appellare. | |
| 3547 Si vero non esset determinatum tempus in quo appellare liceret, | |
| 3548 semper certitudo iudicii remaneret in suspenso, et ita pars altera | |
| 3549 damnaretur. Ideo autem non est concessum ut tertio aliquis appellet | |
| 3550 super eodem, quia non est probabile toties iudices a recto iudicio | |
| 53 | 3551 declinare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 1"><a name="42017"><span class="ref">[42017] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3552 sic proceditur. Videtur quod liceat condemnato ad mortem se |
| 3553 defendere, si possit. Illud enim ad quod natura inclinat semper est | |
| 3554 licitum, quasi de iure naturali existens. Sed naturae inclinatio | |
| 3555 est ad resistendum corrumpentibus, non solum in hominibus et | |
| 3556 animalibus, sed etiam in insensibilibus rebus. Ergo licet reo | |
| 53 | 3557 condemnato resistere, si potest, ne tradatur in mortem.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 2"><a name="42018"><span class="ref">[42018] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3558 sicut aliquis sententiam mortis contra se latam subterfugit |
| 3559 resistendo, ita etiam fugiendo. Sed licitum esse videtur quod | |
| 3560 aliquis se a morte per fugam liberet, secundum illud Eccli. IX, | |
| 3561 <i>longe esto ab homine potestatem habente occidendi et non | |
| 53 | 3562 vivificandi</i>. Ergo etiam licitum est resistere.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 3"><a name="42019"><span class="ref">[42019] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3563 Prov. XXIV dicitur, <i>erue eos qui ducuntur ad mortem, et eos qui |
| 3564 trahuntur ad interitum liberare ne cesses</i>. Sed plus tenetur | |
| 3565 aliquis sibi quam alteri. Ergo licitum est quod aliquis condemnatus | |
| 53 | 3566 seipsum defendat ne in mortem tradatur.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 s. c."><a name="42020"><span class="ref">[42020] IIª-IIae q. 69 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3567 est quod dicit apostolus, Rom. XIII, <i>qui potestati resistit, Dei |
| 3568 ordinationi resistit, et ipse sibi damnationem acquirit</i>. Sed | |
| 3569 condemnatus se defendendo potestati resistit quantum ad hoc in quo | |
| 3570 est divinitus instituta ad vindictam malefactorum, laudem vero | |
| 53 | 3571 bonorum. Ergo peccat se defendendo.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 co."><a name="42021"><span class="ref">[42021] IIª-IIae q. 69 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3572 dicendum quod aliquis damnatur ad mortem dupliciter. Uno modo, |
| 3573 iuste. Et sic non licet condemnato se defendere, licitum enim est | |
| 3574 iudici eum resistentem impugnare; unde relinquitur quod ex parte | |
| 3575 eius sit bellum iniustum. Unde indubitanter peccat. Alio modo | |
| 3576 condemnatur aliquis iniuste. Et tale iudicium simile est violentiae | |
| 3577 latronum, secundum illud Ezech. XXII, <i>principes eius in medio | |
| 3578 eius quasi lupi rapientes praedam ad effundendum sanguinem</i>. Et | |
| 3579 ideo sicut licet resistere latronibus, ita licet resistere in tali | |
| 3580 casu malis principibus, nisi forte propter scandalum vitandum, cum | |
| 53 | 3581 ex hoc aliqua gravis turbatio timeretur.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 ad 1"><a name="42022"><span class="ref">[42022] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3582 ergo dicendum quod ideo homini data est ratio, ut ea ad quae natura |
| 3583 inclinat non passim, sed secundum rationis ordinem exequatur. Et | |
| 3584 ideo non quaelibet defensio sui est licita, sed quae fit cum debito | |
| 53 | 3585 moderamine.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 ad 2"><a name="42023"><span class="ref">[42023] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3586 dicendum quod nullus ita condemnatur quod ipse sibi inferat mortem, |
| 3587 sed quod ipse mortem patiatur. Et ideo non tenetur facere id unde | |
| 3588 mors sequatur, quod est manere in loco unde ducatur ad mortem. | |
| 3589 Tenetur tamen non resistere agenti, quin patiatur quod iustum est | |
| 3590 eum pati. Sicut etiam si aliquis sit condemnatus ut fame moriatur, | |
| 3591 non peccat si cibum sibi occulte ministratum sumat, quia non sumere | |
| 53 | 3592 esset seipsum occidere.</p><p title="II-II q. 69 a. 4 ad 3"><a name="42024"><span class="ref">[42024] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3593 dicendum quod per illud dictum sapientis non inducitur aliquis ad |
| 3594 liberandum alium a morte contra ordinem iustitiae. Unde nec seipsum | |
| 53 | 3595 contra iustitiam resistendo aliquis debet liberare a morte.</p></div></div><div class="q" id="q70"><h2>Quaestio 70</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 70 pr."><a name="42025"><span class="ref">[42025] IIª-IIae q. 70 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3596 considerandum est de iniustitia pertinente ad personam testis. Et |
| 3597 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo teneatur ad | |
| 3598 testimonium ferendum. Secundo, utrum duorum vel trium testimonium | |
| 3599 sufficiat. Tertio, utrum alicuius testimonium repellatur absque | |
| 3600 eius culpa. Quarto, utrum perhibere falsum testimonium sit peccatum | |
| 53 | 3601 mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 1"><a name="42026"><span class="ref">[42026] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3602 sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad testimonium |
| 3603 ferendum. Dicit enim Augustinus, in quaest. Gen., quod Abraham | |
| 3604 dicens de uxore sua, soror mea est, veritatem celari voluit, non | |
| 3605 mendacium dici. Sed veritatem celando aliquis a testificando | |
| 53 | 3606 abstinet. Ergo non tenetur aliquis ad testificandum.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 2"><a name="42027"><span class="ref">[42027] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3607 nullus tenetur fraudulenter agere. Sed Prov. XI dicitur, <i>qui |
| 3608 ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat | |
| 3609 amici commissum</i>. Ergo non tenetur homo semper ad testificandum, | |
| 3610 praesertim super his quae sunt sibi in secreto ab amico | |
| 53 | 3611 commissa.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 3"><a name="42028"><span class="ref">[42028] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3612 ad ea quae sunt de necessitate salutis maxime tenentur clerici et |
| 3613 sacerdotes. Sed clericis et sacerdotibus prohibetur ferre | |
| 3614 testimonium in causa sanguinis. Ergo testificari non est de | |
| 53 | 3615 necessitate salutis.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 s. c."><a name="42029"><span class="ref">[42029] IIª-IIae q. 70 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3616 est quod Augustinus dicit, <i>qui veritatem occultat, et qui prodit |
| 3617 mendacium, uterque reus est, ille quia prodesse non vult, iste quia | |
| 53 | 3618 nocere desiderat</i>.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 co."><a name="42030"><span class="ref">[42030] IIª-IIae q. 70 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3619 dicendum quod in testimonio ferendo distinguendum est. Quia |
| 3620 aliquando requiritur testimonium alicuius, aliquando non | |
| 3621 requiritur. Si requiritur testimonium alicuius subditi auctoritate | |
| 3622 superioris cui in his quae ad iustitiam pertinent obedire tenetur, | |
| 3623 non est dubium quin teneatur testimonium ferre in his in quibus | |
| 3624 secundum ordinem iuris testimonium ab eo exigitur, puta in | |
| 3625 manifestis, et in his de quibus infamia praecessit. Si autem | |
| 3626 exigatur ab eo testimonium in aliis, puta in occultis et de quibus | |
| 3627 infamia non praecessit, non tenetur ad testificandum. Si vero | |
| 3628 requiratur eius testimonium non auctoritate superioris cui obedire | |
| 3629 tenetur, tunc distinguendum est. Quia si testimonium requiratur ad | |
| 3630 liberandum hominem vel ab iniusta morte seu poena quacumque, vel a | |
| 3631 falsa infamia, vel etiam ab iniquo damno, tunc tenetur homo ad | |
| 3632 testificandum. Et si eius testimonium non requiratur, tenetur | |
| 3633 facere quod in se est ut veritatem denuntiet alicui qui ad hoc | |
| 3634 possit prodesse. Dicitur enim in Psalm., <i>eripite pauperem, et | |
| 3635 egenum de manu peccatoris liberate</i>; et Prov. XXIV, <i>erue eos | |
| 3636 qui dicuntur ad mortem</i>. Et Rom. I dicitur, <i>digni sunt morte | |
| 3637 non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</i>, | |
| 3638 ubi dicit Glossa, <i>consentire est tacere, cum possis | |
| 3639 redarguere</i>. Super his vero quae pertinent ad condemnationem | |
| 3640 alicuius, non tenetur aliquis ferre testimonium nisi cum a | |
| 3641 superiori compellitur secundum ordinem iuris. Quia si circa hoc | |
| 3642 veritas occultetur, nulli ex hoc speciale damnum nascitur. Vel, si | |
| 3643 immineat periculum accusatori, non est curandum, quia ipse se in | |
| 3644 hoc periculum sponte ingessit. Alia autem ratio est de reo, cui | |
| 53 | 3645 periculum imminet eo nolente.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 ad 1"><a name="42031"><span class="ref">[42031] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3646 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de occultatione veritatis in |
| 3647 casu illo quando aliquis non compellitur superioris auctoritate | |
| 3648 veritatem propalare; et quando occultatio veritatis nulli | |
| 53 | 3649 specialiter est damnosa.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 ad 2"><a name="42032"><span class="ref">[42032] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3650 dicendum quod de illis quae homini sunt commissa in secreto per |
| 3651 confessionem, nullo modo debet testimonium ferre, quia huiusmodi | |
| 3652 non scit ut homo, sed tanquam Dei minister, et maius est vinculum | |
| 3653 sacramenti quolibet hominis praecepto. Circa ea vero quae aliter | |
| 3654 homini sub secreto committuntur, distinguendum est. Quandoque enim | |
| 3655 sunt talia quae, statim cum ad notitiam hominis venerint, homo ea | |
| 3656 manifestare tenetur, puta si pertineret ad corruptionem | |
| 3657 multitudinis spiritualem vel corporalem, vel in grave damnum | |
| 3658 alicuius personae, vel si quid aliud est huiusmodi, quod quis | |
| 3659 propalare tenetur vel testificando vel denuntiando. Et contra hoc | |
| 3660 debitum obligari non potest per secreti commissum, quia in hoc | |
| 3661 frangeret fidem quam alteri debet. Quandoque vero sunt talia quae | |
| 3662 quis prodere non tenetur. Unde potest obligari ex hoc quod sibi sub | |
| 3663 secreto committuntur. Et tunc nullo modo tenetur ea prodere, etiam | |
| 3664 ex praecepto superioris, quia servare fidem est de iure naturali; | |
| 3665 nihil autem potest praecipi homini contra id quod est de iure | |
| 53 | 3666 naturali.</p><p title="II-II q. 70 a. 1 ad 3"><a name="42033"><span class="ref">[42033] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3667 dicendum quod operari vel cooperari ad occisionem hominis non |
| 3668 competit ministris altaris, ut supra dictum est. Et ideo secundum | |
| 3669 iuris ordinem compelli non possunt ad ferendum testimonium in causa | |
| 53 | 3670 sanguinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 1"><a name="42034"><span class="ref">[42034] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3671 secundum sic proceditur. Videtur quod non sufficiat duorum vel |
| 3672 trium testimonium. Iudicium enim certitudinem requirit. Sed non | |
| 3673 habetur certitudo veritatis per dictum duorum testium, legitur enim | |
| 3674 III Reg. XXI quod Naboth ad dictum duorum testium falso condemnatus | |
| 53 | 3675 est. Ergo duorum vel trium testimonium non sufficit.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 2"><a name="42035"><span class="ref">[42035] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3676 testimonium, ad hoc quod sit credibile, debet esse concors. Sed |
| 3677 plerumque duorum vel trium testimonium in aliquo discordat. Ergo | |
| 53 | 3678 non est efficax ad veritatem in iudicio probandam.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 3"><a name="42036"><span class="ref">[42036] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3679 II, qu. IV, dicitur, <i>praesul non damnetur nisi in septuaginta |
| 3680 duobus testibus. Presbyter autem cardinalis nisi quadraginta | |
| 3681 quatuor testibus non deponatur. Diaconus cardinalis urbis Romae | |
| 3682 nisi in viginti octo testibus non condemnabitur. Subdiaconus, | |
| 3683 acolythus, exorcista, lector, ostiarius, nisi in septem testibus | |
| 3684 non condemnabitur</i>. Sed magis est periculosum peccatum eius qui | |
| 3685 in maiori dignitate constitutus est, et ita minus est tolerandum. | |
| 3686 Ergo nec in aliorum condemnatione sufficit duorum vel trium | |
| 53 | 3687 testimonium.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 s. c."><a name="42037"><span class="ref">[42037] IIª-IIae q. 70 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3688 est quod dicitur Deut. XVII, <i>in ore duorum vel trium testium |
| 3689 peribit qui interficietur</i>; et infra, XIX, <i>in ore duorum vel | |
| 53 | 3690 trium testium stabit omne verbum</i>.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 co."><a name="42038"><span class="ref">[42038] IIª-IIae q. 70 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3691 dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., <i>certitudo non |
| 3692 est similiter quaerenda in omni materia</i>. In actibus enim | |
| 3693 humanis, super quibus constituuntur iudicia et exiguntur | |
| 3694 testimonia, non potest haberi certitudo demonstrativa, eo quod sunt | |
| 3695 circa contingentia et variabilia. Et ideo sufficit probabilis | |
| 3696 certitudo, quae ut in pluribus veritatem attingat, etsi in | |
| 3697 paucioribus a veritate deficiat. Est autem probabile quod magis | |
| 3698 veritatem contineat dictum multorum quam dictum unius. Et ideo, cum | |
| 3699 reus sit unus qui negat, sed multi testes asserunt idem cum actore, | |
| 3700 rationabiliter institutum est, iure divino et humano, quod dicto | |
| 3701 testium stetur. Omnis autem multitudo in tribus comprehenditur, | |
| 3702 scilicet principio, medio et fine, unde secundum philosophum, in I | |
| 3703 de coelo, omne et totum in tribus ponimus. Ternarius quidem | |
| 3704 constituitur asserentium, cum duo testes conveniunt cum actore. Et | |
| 3705 ideo requiritur binarius testium, vel, ad maiorem certitudinem, ut | |
| 3706 sit ternarius, qui est multitudo perfecta, in ipsis testibus. Unde | |
| 3707 et Eccle. IV dicitur, <i>funiculus triplex difficile rumpitur</i>. | |
| 3708 Augustinus autem, super illud Ioan. VIII, <i>duorum hominum | |
| 3709 testimonium verum est</i>, dicit quod <i>in hoc est Trinitas | |
| 3710 secundum mysterium commendata</i>, in qua est perpetua firmitas | |
| 53 | 3711 veritatis.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 ad 1"><a name="42039"><span class="ref">[42039] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3712 ergo dicendum quod, quantacumque multitudo testium determinaretur, |
| 3713 posset quandoque testimonium esse iniquum, cum scriptum sit Exod. | |
| 3714 XXIII, <i>ne sequaris turbam ad faciendum malum</i>. Nec tamen, | |
| 3715 quia non potest in talibus infallibilis certitudo haberi, debet | |
| 3716 negligi certitudo quae probabiliter haberi potest per duos vel tres | |
| 53 | 3717 testes, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 ad 2"><a name="42040"><span class="ref">[42040] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3718 dicendum quod discordia testium in aliquibus principalibus |
| 3719 circumstantiis, quae variant substantiam facti, puta in tempore vel | |
| 3720 loco vel in personis de quibus principaliter agitur, aufert | |
| 3721 efficaciam testimonii, quia si discordant in talibus, videntur | |
| 3722 singulares esse in suis testimoniis, et de diversis factis loqui; | |
| 3723 puta si unus dicat hoc factum esse tali tempore vel loco, alius | |
| 3724 alio tempore vel loco, non videntur de eodem facto loqui. Non tamen | |
| 3725 praeiudicatur testimonio si unus dicat se non recordari, et alius | |
| 3726 asserat determinatum tempus vel locum. Et si in talibus omnino | |
| 3727 discordaverint testes actoris et rei, si sint aequales numero et | |
| 3728 pares dignitate, statur pro reo, quia facilior debet esse iudex ad | |
| 3729 absolvendum quam ad condemnandum; nisi forte in causis | |
| 3730 favorabilibus, sicut est causa libertatis et huiusmodi. Si vero | |
| 3731 testes eiusdem partis dissenserint, debet iudex ex motu sui animi | |
| 3732 percipere cui parti sit standum, vel ex numero testium, vel ex | |
| 3733 dignitate eorum, vel ex favorabilitate causae, vel ex conditione | |
| 3734 negotii et dictorum. Multo autem magis testimonium unius repellitur | |
| 3735 si sibi ipsi dissideat interrogatus de visu et scientia. Non autem | |
| 3736 si dissideat interrogatus de opinione et fama, quia potest secundum | |
| 3737 diversa visa et audita diversimode motus esse ad respondendum. Si | |
| 3738 vero sit discordia testimonii in aliquibus circumstantiis non | |
| 3739 pertinentibus ad substantiam facti, puta si tempus fuerit nubilosum | |
| 3740 vel serenum, vel si domus fuerit picta aut non, aut aliquid | |
| 3741 huiusmodi, talis discordia non praeiudicat testimonio, quia homines | |
| 3742 non consueverunt circa talia multum sollicitari, unde facile a | |
| 3743 memoria elabuntur. Quinimmo aliqua discordia in talibus facit | |
| 3744 testimonium credibilius, ut Chrysostomus dicit, super Matth., quia | |
| 3745 si in omnibus concordarent, etiam in minimis, viderentur ex | |
| 3746 condicto eundem sermonem proferre. Quod tamen prudentiae iudicis | |
| 53 | 3747 relinquitur discernendum.</p><p title="II-II q. 70 a. 2 ad 3"><a name="42041"><span class="ref">[42041] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3748 dicendum quod illud locum habet specialiter in episcopis, |
| 3749 presbyteris, diaconibus et clericis Ecclesiae Romanae, propter eius | |
| 3750 dignitatem. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, quia in ea tales | |
| 3751 institui debent quorum sanctitati plus credatur quam multis | |
| 3752 testibus. Secundo, quia homines qui habent de aliis iudicare, | |
| 3753 saepe, propter iustitiam, multos adversarios habent. Unde non est | |
| 3754 passim credendum testibus contra eos, nisi magna multitudo | |
| 3755 conveniat. Tertio, quia ex condemnatione alicuius eorum derogaretur | |
| 3756 in opinione hominum dignitati illius Ecclesiae et auctoritati. Quod | |
| 3757 est periculosius quam in ea tolerare aliquem peccatorem, nisi valde | |
| 53 | 3758 publicum et manifestum, de quo grave scandalum oriretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 1"><a name="42042"><span class="ref">[42042] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3759 sic proceditur. Videtur quod alicuius testimonium non sit |
| 3760 repellendum nisi propter culpam. Quibusdam enim in poenam | |
| 3761 infligitur quod ad testimonium non admittantur, sicut patet in his | |
| 3762 qui infamia notantur. Sed poena non est inferenda nisi pro culpa. | |
| 3763 Ergo videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter | |
| 53 | 3764 culpam.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 2"><a name="42043"><span class="ref">[42043] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3765 <i>de quolibet praesumendum est bonum, nisi appareat |
| 3766 contrarium</i>. Sed ad bonitatem hominis pertinet quod verum | |
| 3767 testimonium dicat. Cum ergo non possit constare de contrario nisi | |
| 3768 propter aliquam culpam, videtur quod nullius testimonium debeat | |
| 53 | 3769 repelli nisi propter culpam.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 3"><a name="42044"><span class="ref">[42044] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3770 ad ea quae sunt de necessitate salutis nullus redditur non idoneus |
| 3771 nisi propter peccatum. Sed testificari veritatem est de necessitate | |
| 3772 salutis, ut supra dictum est. Ergo nullus debet excludi a | |
| 53 | 3773 testificando nisi propter culpam.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 s. c."><a name="42045"><span class="ref">[42045] IIª-IIae q. 70 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3774 est quod Gregorius dicit, et habetur II, qu. I, <i>quia a servis |
| 3775 suis accusatus est episcopus, sciendum est quod minime audiri | |
| 53 | 3776 debuerunt</i>.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 co."><a name="42046"><span class="ref">[42046] IIª-IIae q. 70 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3777 dicendum quod testimonium, sicut dictum est, non habet infallibilem |
| 3778 certitudinem, sed probabilem. Et ideo quidquid est quod | |
| 3779 probabilitatem afferat in contrarium, reddit testimonium inefficax. | |
| 3780 Redditur autem probabile quod aliquis in veritate testificanda non | |
| 3781 sit firmus, quandoque quidem propter culpam, sicut infideles, | |
| 3782 infames, item illi qui publico crimine rei sunt, qui nec accusare | |
| 3783 possunt, quandoque autem absque culpa. Et hoc vel ex defectu | |
| 3784 rationis, sicut patet in pueris, amentibus et mulieribus; vel ex | |
| 3785 affectu, sicut patet de inimicis et de personis coniunctis et | |
| 3786 domesticis; vel etiam ex exteriori conditione, sicut sunt pauperes, | |
| 3787 servi et illi quibus imperari potest, de quibus probabile est quod | |
| 3788 facile possint induci ad testimonium ferendum contra veritatem. Et | |
| 3789 sic patet quod testimonium alicuius repellitur et propter culpam, | |
| 53 | 3790 et absque culpa.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 ad 1"><a name="42047"><span class="ref">[42047] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3791 ergo dicendum quod repellere aliquem a testimonio magis pertinet ad |
| 3792 cautelam falsi testimonii vitandi quam ad poenam. Unde ratio non | |
| 53 | 3793 sequitur.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 ad 2"><a name="42048"><span class="ref">[42048] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3794 dicendum quod de quolibet praesumendum est bonum nisi appareat |
| 3795 contrarium, dummodo non vergat in periculum alterius. Quia tunc est | |
| 3796 adhibenda cautela, ut non de facili unicuique credatur, secundum | |
| 53 | 3797 illud I Ioan. IV, <i>nolite credere omni spiritui</i>.</p><p title="II-II q. 70 a. 3 ad 3"><a name="42049"><span class="ref">[42049] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3798 dicendum quod testificari est de necessitate salutis, supposita |
| 3799 testis idoneitate et ordine iuris. Unde nihil prohibet aliquos | |
| 3800 excusari a testimonio ferendo, si non reputentur idonei secundum | |
| 53 | 3801 iura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 1"><a name="42050"><span class="ref">[42050] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3802 sic proceditur. Videtur quod falsum testimonium non semper sit |
| 3803 peccatum mortale. Contingit enim aliquem falsum testimonium ferre | |
| 3804 ex ignorantia facti. Sed talis ignorantia excusat a peccato | |
| 3805 mortali. Ergo testimonium falsum non semper est peccatum | |
| 53 | 3806 mortale.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 2"><a name="42051"><span class="ref">[42051] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3807 mendacium quod alicui prodest et nulli nocet, est officiosum, quod |
| 3808 non est peccatum mortale. Sed quandoque in falso testimonio est | |
| 3809 tale mendacium, puta cum aliquis falsum testimonium perhibet ut | |
| 3810 aliquem a morte liberet, vel ab iniusta sententia quae intentatur | |
| 3811 per alios falsos testes vel per iudicis perversitatem. Ergo tale | |
| 53 | 3812 falsum testimonium non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 3"><a name="42052"><span class="ref">[42052] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3813 iuramentum a teste requiritur ut timeat peccare mortaliter |
| 3814 deierando. Hoc autem non esset necessarium si ipsum falsum | |
| 3815 testimonium esset peccatum mortale. Ergo falsum testimonium non | |
| 53 | 3816 semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 s. c."><a name="42053"><span class="ref">[42053] IIª-IIae q. 70 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3817 est quod dicitur Prov. XIX, <i>falsus testis non erit |
| 53 | 3818 impunitus</i>.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 co."><a name="42054"><span class="ref">[42054] IIª-IIae q. 70 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3819 dicendum quod falsum testimonium habet triplicem deformitatem. Uno |
| 3820 modo, ex periurio, quia testes non admittuntur nisi iurati. Et ex | |
| 3821 hoc semper est peccatum mortale. Alio modo, ex violatione | |
| 3822 iustitiae. Et hoc modo est peccatum mortale in suo genere, sicut et | |
| 3823 quaelibet iniustitia. Et ideo in praecepto Decalogi sub hac forma | |
| 3824 interdicitur falsum testimonium, cum dicitur Exod. XX, <i>non | |
| 3825 loquaris contra proximum tuum falsum testimonium</i>, non enim | |
| 3826 contra aliquem facit qui eum ab iniuria facienda impedit, sed solum | |
| 3827 qui ei suam iustitiam tollit. Tertio modo, ex ipsa falsitate, | |
| 3828 secundum quod omne mendacium est peccatum. Et ex hoc non habet | |
| 53 | 3829 falsum testimonium quod semper sit peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 ad 1"><a name="42055"><span class="ref">[42055] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3830 ergo dicendum quod in testimonio ferendo non debet homo pro certo |
| 3831 asserere, quasi sciens, id de quo certus non est, sed dubium debet | |
| 3832 sub dubio proferre, et id de quo certus est pro certo asserere. Sed | |
| 3833 quia contingit ex labilitate humanae memoriae quod reputat se homo | |
| 3834 quandoque certum esse de eo quod falsum est, si aliquis, cum debita | |
| 3835 sollicitudine recogitans, existimet se certum esse de eo quod | |
| 3836 falsum est, non peccat mortaliter hoc asserens, quia non dicit | |
| 3837 falsum testimonium per se et ex intentione, sed per accidens, | |
| 53 | 3838 contra id quod intendit.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 ad 2"><a name="42056"><span class="ref">[42056] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3839 dicendum quod iniustum iudicium iudicium non est. Et ideo ex vi |
| 3840 iudicii falsum testimonium in iniusto iudicio prolatum ad | |
| 3841 iniustitiam impediendam, non habet rationem peccati mortalis, sed | |
| 53 | 3842 solum ex iuramento violato.</p><p title="II-II q. 70 a. 4 ad 3"><a name="42057"><span class="ref">[42057] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3843 dicendum quod homines maxime abhorrent peccata quae sunt contra |
| 3844 Deum, quasi gravissima, inter quae est periurium. Non autem ita | |
| 3845 abhorrent peccata quae sunt contra proximum. Et ideo ad maiorem | |
| 53 | 3846 certitudinem testimonii, requiritur testis iuramentum.</p></div></div><div class="q" id="q71"><h2>Quaestio 71</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 71 pr."><a name="42058"><span class="ref">[42058] IIª-IIae q. 71 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3847 considerandum est de iniustitia quae fit in iudicio ex parte |
| 3848 advocatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 3849 advocatus teneatur praestare patrocinium causae pauperum. Secundo, | |
| 3850 utrum aliquis debeat arceri ab officio advocati. Tertio, utrum | |
| 3851 advocatus peccet iniustam causam defendendo. Quarto, utrum peccet | |
| 53 | 3852 pecuniam accipiendo pro suo patrocinio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 1"><a name="42059"><span class="ref">[42059] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3853 sic proceditur. Videtur quod advocatus teneatur patrocinium |
| 3854 praestare causae pauperum. Dicitur enim Exod. XXIII, <i>si videris | |
| 3855 asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed | |
| 3856 sublevabis cum eo</i>. Sed non minus periculum imminet pauperi si | |
| 3857 eius causa contra iustitiam opprimatur, quam si eius asinus iaceat | |
| 3858 sub onere. Ergo advocatus tenetur praestare patrocinium causae | |
| 53 | 3859 pauperum.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 2"><a name="42060"><span class="ref">[42060] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3860 Gregorius dicit, in quadam homilia, <i>habens intellectum curet |
| 3861 omnino ne taceat; habens rerum affluentiam a misericordia non | |
| 3862 torpescat; habens artem qua regitur, usum illius cum proximo | |
| 3863 partiatur; habens loquendi locum apud divitem, pro pauperibus | |
| 3864 intercedat, talenti enim nomine cuilibet reputabitur quod vel | |
| 3865 minimum accepit</i>. Sed talentum commissum non abscondere, sed | |
| 3866 fideliter dispensare quilibet tenetur, quod patet ex poena servi | |
| 3867 abscondentis talentum, Matth. XXV. Ergo advocatus tenetur pro | |
| 53 | 3868 pauperibus loqui.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 3"><a name="42061"><span class="ref">[42061] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3869 praeceptum de misericordiae operibus adimplendis, cum sit |
| 3870 affirmativum, obligat pro loco et tempore, quod est maxime in | |
| 3871 necessitate. Sed tempus necessitatis videtur esse quando alicuius | |
| 3872 pauperis causa opprimitur. Ergo in tali casu videtur quod advocatus | |
| 53 | 3873 teneatur pauperibus patrocinium praestare.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 s. c."><a name="42062"><span class="ref">[42062] IIª-IIae q. 71 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3874 non minor necessitas est indigentis cibo quam indigentis advocato. |
| 3875 Sed ille qui habet potestatem cibandi non semper tenetur pauperem | |
| 3876 cibare. Ergo nec advocatus semper tenetur causae pauperum | |
| 53 | 3877 patrocinium praestare.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 co."><a name="42063"><span class="ref">[42063] IIª-IIae q. 71 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3878 dicendum quod cum praestare patrocinium causae pauperum ad opus |
| 3879 misericordiae pertineat, idem est hic dicendum quod et supra de | |
| 3880 aliis misericordiae operibus dictum est. Nullus enim sufficit | |
| 3881 omnibus indigentibus misericordiae opus impendere. Et ideo sicut | |
| 3882 Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <i>cum omnibus prodesse | |
| 3883 non possis, his potissime consulendum est qui pro locorum et | |
| 3884 temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrictius tibi, | |
| 3885 quasi quadam sorte, iunguntur</i>. Dicit, pro locorum | |
| 3886 opportunitatibus, quia non tenetur homo per mundum quaerere | |
| 3887 indigentes quibus subveniat, sed sufficit si eis qui sibi occurrunt | |
| 3888 misericordiae opus impendat. Unde dicitur Exod. XXIII, <i>si | |
| 3889 occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc ad eum</i>. | |
| 3890 Addit autem, et temporum, quia non tenetur homo futurae necessitati | |
| 3891 alterius providere, sed sufficit si praesenti necessitati | |
| 3892 succurrat. Unde dicitur I Ioan. III, <i>qui viderit fratrem suum | |
| 3893 necessitatem patientem, et clauserit viscera sua ab eo,</i> et | |
| 3894 cetera. Subdit autem, vel quarumlibet rerum, quia homo sibi | |
| 3895 coniunctis quacumque necessitudine maxime debet curam impendere; | |
| 3896 secundum illud I ad Tim. V, <i>si quis suorum, et maxime | |
| 3897 domesticorum curam non habet, fidem negavit</i>. Quibus tamen | |
| 3898 concurrentibus, considerandum restat utrum aliquis tantam | |
| 3899 necessitatem patiatur quod non in promptu appareat quomodo ei | |
| 3900 possit aliter subveniri. Et in tali casu tenetur ei opus | |
| 3901 misericordiae impendere. Si autem in promptu appareat quomodo ei | |
| 3902 aliter subveniri possit, vel per seipsum vel per aliam personam | |
| 3903 magis coniunctam aut maiorem facultatem habentem, non tenetur ex | |
| 3904 necessitate indigenti subvenire, ita quod non faciendo peccet, | |
| 3905 quamvis, si subvenerit absque tali necessitate, laudabiliter | |
| 3906 faciat. Unde advocatus non tenetur semper causae pauperum | |
| 3907 patrocinium praestare, sed solum concurrentibus conditionibus | |
| 3908 praedictis. Alioquin oporteret eum omnia alia negotia | |
| 3909 praetermittere, et solis causis pauperum iuvandis intendere. Et | |
| 53 | 3910 idem dicendum est de medico, quantum ad curationem pauperum.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 ad 1"><a name="42064"><span class="ref">[42064] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3911 ergo dicendum quod quando asinus iacet sub onere, non potest ei |
| 3912 aliter subveniri in casu isto nisi per advenientes subveniatur, et | |
| 3913 ideo tenentur iuvare. Non autem tenerentur si posset aliunde | |
| 53 | 3914 remedium afferri.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 ad 2"><a name="42065"><span class="ref">[42065] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3915 dicendum quod homo talentum sibi creditum tenetur utiliter |
| 3916 dispensare, servata opportunitate locorum et temporum et aliarum | |
| 53 | 3917 rerum, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 71 a. 1 ad 3"><a name="42066"><span class="ref">[42066] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3918 dicendum quod non quaelibet necessitas causat debitum subveniendi, |
| 53 | 3919 sed solum illa quae est dicta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 1"><a name="42067"><span class="ref">[42067] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3920 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter aliqui |
| 3921 secundum iura arceantur ab officio advocandi. Ab operibus enim | |
| 3922 misericordiae nullus debet arceri. Sed patrocinium praestare in | |
| 3923 causis ad opera misericordiae pertinet, ut dictum est. Ergo nullus | |
| 53 | 3924 debet ab hoc officio arceri.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 2"><a name="42068"><span class="ref">[42068] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3925 contrariarum causarum non videtur esse idem effectus. Sed esse |
| 3926 deditum rebus divinis, et esse deditum peccatis, est contrarium. | |
| 3927 Inconvenienter igitur excluduntur ab officio advocati quidam | |
| 3928 propter religionem, ut monachi et clerici; quidam autem propter | |
| 53 | 3929 culpam, ut infames et haeretici.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 3"><a name="42069"><span class="ref">[42069] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3930 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed ad effectum |
| 3931 dilectionis pertinet quod aliquis advocatus causae alicuius | |
| 3932 patrocinetur. Inconvenienter ergo aliqui quibus conceditur pro | |
| 3933 seipsis auctoritas advocationis, prohibentur patrocinari causis | |
| 53 | 3934 aliorum.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 s. c."><a name="42070"><span class="ref">[42070] IIª-IIae q. 71 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3935 est quod III, qu. VII, multae personae arcentur ab officio |
| 53 | 3936 postulandi.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 co."><a name="42071"><span class="ref">[42071] IIª-IIae q. 71 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3937 dicendum quod aliquis impeditur ab aliquo actu duplici ratione, uno |
| 3938 modo, propter impotentiam; alio modo, propter indecentiam. Sed | |
| 3939 impotentia simpliciter excludit aliquem ab actu, indecentia autem | |
| 3940 non excludit omnino, quia necessitas indecentiam tollere potest. | |
| 3941 Sic igitur ab officio advocatorum prohibentur quidam propter | |
| 3942 impotentiam, eo quod deficiunt sensu, vel interiori, sicut furiosi | |
| 3943 et impuberes; vel exteriori, sicut surdi et muti. Est enim | |
| 3944 necessaria advocato et interior peritia, qua possit convenienter | |
| 3945 iustitiam assumptae causae ostendere, et iterum loquela cum auditu, | |
| 3946 ut possit et pronuntiare et audire quod ei dicitur. Unde qui in his | |
| 3947 defectum patiuntur omnino prohibentur ne sint advocati, nec pro se | |
| 3948 nec pro aliis. Decentia autem huius officii exercendi tollitur | |
| 3949 dupliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis est rebus maioribus | |
| 3950 obligatus. Unde monachos et presbyteros non decet in quacumque | |
| 3951 causa advocatos esse, neque clericos in iudicio saeculari, quia | |
| 3952 huiusmodi personae sunt rebus divinis adstrictae. Alio modo, | |
| 3953 propter personae defectum, vel corporalem, ut patet de caecis, qui | |
| 3954 convenienter iudici adstare non possent; vel spiritualem, non enim | |
| 3955 decet ut alterius iustitiae patronus existat qui in seipso | |
| 3956 iustitiam contempsit. Et ideo infames, infideles et damnati de | |
| 3957 gravibus criminibus non decenter sunt advocati. Tamen huiusmodi | |
| 3958 indecentiae necessitas praefertur. Et propter hoc huiusmodi | |
| 3959 personae possunt pro seipsis, vel pro personis sibi coniunctis, uti | |
| 3960 officio advocati. Unde et clerici pro Ecclesiis suis possunt esse | |
| 3961 advocati, et monachi pro causa monasterii sui, si abbas | |
| 53 | 3962 praeceperit.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 ad 1"><a name="42072"><span class="ref">[42072] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3963 ergo dicendum quod ab operibus misericordiae interdum aliqui |
| 3964 propter impotentiam, interdum etiam propter indecentiam | |
| 3965 impediuntur. Non enim omnia opera misericordiae omnes decent, sicut | |
| 53 | 3966 stultos non decet consilium dare, neque ignorantes docere.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 ad 2"><a name="42073"><span class="ref">[42073] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3967 dicendum quod sicut virtus corrumpitur per superabundantiam et |
| 3968 defectum, ita aliquis fit indecens et per maius et per minus. Et | |
| 3969 propter hoc quidam arcentur a patrocinio praestando in causis quia | |
| 3970 sunt maiores tali officio, sicut religiosi et clerici, quidam vero | |
| 3971 quia sunt minores quam ut eis hoc officium competat, sicut infames | |
| 53 | 3972 et infideles.</p><p title="II-II q. 71 a. 2 ad 3"><a name="42074"><span class="ref">[42074] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3973 dicendum quod non ita imminet homini necessitas patrocinari causis |
| 3974 aliorum sicut propriis, quia alii possunt sibi aliter subvenire. | |
| 53 | 3975 Unde non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 1"><a name="42075"><span class="ref">[42075] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3976 sic proceditur. Videtur quod advocatus non peccet si iniustam |
| 3977 causam defendat. Sicut enim ostenditur peritia medici si | |
| 3978 infirmitatem desperatam sanet, ita etiam ostenditur peritia | |
| 3979 advocati si etiam iniustam causam defendere possit. Sed medicus | |
| 3980 laudatur si infirmitatem desperatam sanet. Ergo etiam advocatus non | |
| 53 | 3981 peccat, sed magis laudandus est, si iniustam causam defendat.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 2"><a name="42076"><span class="ref">[42076] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3982 a quolibet peccato licet desistere. Sed advocatus punitur si causam |
| 3983 suam prodiderit, ut habetur II, qu. III. Ergo advocatus non peccat | |
| 53 | 3984 iniustam causam defendendo, si eam defendendam susceperit.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 3"><a name="42077"><span class="ref">[42077] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3985 maius videtur esse peccatum si iniustitia utatur ad iustam causam |
| 3986 defendendam, puta producendo falsos testes vel allegando falsas | |
| 3987 leges, quam iniustam causam defendendo, quia hoc est peccatum in | |
| 3988 forma, illud in materia. Sed videtur advocato licere talibus | |
| 3989 astutiis uti, sicut militi licet ex insidiis pugnare. Ergo videtur | |
| 53 | 3990 quod advocatus non peccat si iniustam causam defendat.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 s. c."><a name="42078"><span class="ref">[42078] IIª-IIae q. 71 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3991 est quod dicitur II Paralip. XIX, <i>impio praebes auxilium, et |
| 3992 idcirco iram domini merebaris</i>. Sed advocatus defendens causam | |
| 3993 iniustam impio praebet auxilium. Ergo, peccando, iram domini | |
| 53 | 3994 meretur.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 co."><a name="42079"><span class="ref">[42079] IIª-IIae q. 71 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3995 dicendum quod illicitum est alicui cooperari ad malum faciendum |
| 3996 sive consulendo, sive adiuvando, sive qualitercumque consentiendo, | |
| 3997 quia consilians et coadiuvans quodammodo est faciens; et apostolus | |
| 3998 dicit, ad Rom. I, quod <i>digni sunt morte non solum qui faciunt | |
| 3999 peccatum, sed etiam qui consentiunt facientibus</i>. Unde et supra | |
| 4000 dictum est quod omnes tales ad restitutionem tenentur. Manifestum | |
| 4001 est autem quod advocatus et auxilium et consilium praestat ei cuius | |
| 4002 causae patrocinatur. Unde si scienter iniustam causam defendit, | |
| 4003 absque dubio graviter peccat; et ad restitutionem tenetur eius | |
| 4004 damni quod contra iustitiam per eius auxilium altera pars incurrit. | |
| 4005 Si autem ignoranter iniustam causam defendit, putans esse iustam, | |
| 53 | 4006 excusatur, secundum modum quo ignorantia excusare potest.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 ad 1"><a name="42080"><span class="ref">[42080] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4007 ergo dicendum quod medicus accipiens in cura infirmitatem |
| 4008 desperatam nulli facit iniuriam. Advocatus autem suscipiens causam | |
| 4009 iniustam iniuste laedit eum contra quem patrocinium praestat. Et | |
| 4010 ideo non est similis ratio. Quamvis enim laudabilis videatur | |
| 4011 quantum ad peritiam artis, tamen peccat quantum ad iniustitiam | |
| 53 | 4012 voluntatis, qua abutitur arte ad malum.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 ad 2"><a name="42081"><span class="ref">[42081] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4013 dicendum quod advocatus, si in principio credidit causam iustam |
| 4014 esse et postea in processu appareat eam esse iniustam, non debet | |
| 4015 eam prodere, ut scilicet aliam partem iuvet, vel secreta suae | |
| 4016 causae alteri parti revelet. Potest tamen et debet causam deserere; | |
| 4017 vel eum cuius causam agit ad cedendum inducere, sive ad | |
| 53 | 4018 componendum, sine adversarii damno.</p><p title="II-II q. 71 a. 3 ad 3"><a name="42082"><span class="ref">[42082] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4019 dicendum quod, sicut supra dictum est, militi vel duci exercitus |
| 4020 licet in bello iusto ex insidiis agere ea quae facere debet | |
| 4021 prudenter occultando, non autem falsitatem fraudulenter faciendo, | |
| 4022 quia etiam hosti fidem servare oportet, sicut Tullius dicit, in III | |
| 4023 de Offic. Unde et advocato defendenti causam iustam licet prudenter | |
| 4024 occultare ea quibus impediri posset processus eius, non autem licet | |
| 53 | 4025 ei aliqua falsitate uti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 1"><a name="42083"><span class="ref">[42083] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4026 sic proceditur. Videtur quod advocato non liceat pro suo patrocinio |
| 4027 pecuniam accipere. Opera enim misericordiae non sunt intuitu | |
| 4028 humanae remunerationis facienda, secundum illud Luc. XIV, <i>cum | |
| 4029 facis prandium aut cenam, noli vocare amicos tuos neque vicinos | |
| 4030 divites, ne forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi | |
| 4031 retributio</i>. Sed praestare patrocinium causae alicuius pertinet | |
| 4032 ad opera misericordiae, ut dictum est. Ergo non licet advocato | |
| 53 | 4033 accipere retributionem pecuniae pro patrocinio praestito.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 2"><a name="42084"><span class="ref">[42084] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4034 spirituale non est pro temporali commutandum. Sed patrocinium |
| 4035 praestitum videtur esse quiddam spirituale, cum sit usus scientiae | |
| 4036 iuris. Ergo non licet advocato pro patrocinio praestito pecuniam | |
| 53 | 4037 accipere.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 3"><a name="42085"><span class="ref">[42085] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4038 sicut ad iudicium concurrit persona advocati, ita etiam persona |
| 4039 iudicis et persona testis. Sed secundum Augustinum, ad Macedonium, | |
| 4040 <i>non debet iudex vendere iustum iudicium, nec testis verum | |
| 4041 testimonium</i>. Ergo nec advocatus poterit vendere iustum | |
| 53 | 4042 patrocinium.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 s. c."><a name="42086"><span class="ref">[42086] IIª-IIae q. 71 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4043 est quod Augustinus dicit ibidem, quod <i>advocatus licite vendit |
| 53 | 4044 iustum patrocinium, et iurisperitus verum consilium</i>.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 co."><a name="42087"><span class="ref">[42087] IIª-IIae q. 71 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4045 dicendum quod ea quae quis non tenetur alteri exhibere, iuste |
| 4046 potest pro eorum exhibitione recompensationem accipere. Manifestum | |
| 4047 est autem quod advocatus non semper tenetur patrocinium praestare | |
| 4048 aut consilium dare causis aliorum. Et ideo si vendat suum | |
| 4049 patrocinium sive consilium, non agit contra iustitiam. Et eadem | |
| 4050 ratio est de medico opem ferente ad sanandum, et de omnibus aliis | |
| 4051 huiusmodi personis, dum tamen moderate accipiant, considerata | |
| 4052 conditione personarum et negotiorum et laboris, et consuetudine | |
| 4053 patriae. Si autem per improbitatem aliquid immoderate extorqueat, | |
| 4054 peccat contra iustitiam. Unde Augustinus dicit, ad Macedonium, quod | |
| 4055 <i>ab his extorta per immoderatam improbitatem repeti solent, data | |
| 53 | 4056 per tolerabilem consuetudinem non solent</i>.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 ad 1"><a name="42088"><span class="ref">[42088] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4057 ergo dicendum quod non semper quae homo potest misericorditer |
| 4058 facere, tenetur facere gratis, alioquin nulli liceret aliquam rem | |
| 4059 vendere, quia quamlibet rem potest homo misericorditer impendere. | |
| 4060 Sed quando eam misericorditer impendit, non humanam, sed divinam | |
| 4061 remunerationem quaerere debet. Et similiter advocatus, quando | |
| 4062 causae pauperum misericorditer patrocinatur, non debet intendere | |
| 4063 remunerationem humanam, sed divinam, non tamen semper tenetur | |
| 53 | 4064 gratis patrocinium impendere.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 ad 2"><a name="42089"><span class="ref">[42089] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4065 dicendum quod etsi scientia iuris sit quiddam spirituale, tamen |
| 4066 usus eius fit opere corporali. Et ideo pro eius recompensatione | |
| 4067 licet pecuniam accipere, alioquin nulli artifici liceret de arte | |
| 53 | 4068 sua lucrari.</p><p title="II-II q. 71 a. 4 ad 3"><a name="42090"><span class="ref">[42090] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4069 dicendum quod iudex et testis communes sunt utrique parti, quia |
| 4070 iudex tenetur iustam sententiam dare, et testis tenetur verum | |
| 4071 testimonium dicere; iustitia autem et veritas non declinant in unam | |
| 4072 partem magis quam in aliam. Et ideo iudicibus de publico sunt | |
| 4073 stipendia laboris statuta; et testes accipiunt, non quasi pretium | |
| 4074 testimonii, sed quasi stipendium laboris, expensas vel ab utraque | |
| 4075 parte, vel ab ea a qua inducuntur, quia nemo militat stipendiis | |
| 4076 suis unquam, ut dicitur I ad Cor. IX. Sed advocatus alteram partem | |
| 4077 tantum defendit. Et ideo licite potest pretium accipere a parte | |
| 53 | 4078 quam adiuvat.</p></div></div><div class="q" id="q72"><h2>Quaestio 72</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 72 pr."><a name="42091"><span class="ref">[42091] IIª-IIae q. 72 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4079 considerandum est de iniuriis verborum quae inferuntur extra |
| 4080 iudicium. Et primo, de contumelia; secundo, de detractione; tertio, | |
| 4081 de susurratione; quarto, de derisione; quinto, de maledictione. | |
| 4082 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quid sit contumelia. | |
| 4083 Secundo, utrum omnis contumelia sit peccatum mortale. Tertio, utrum | |
| 4084 oporteat contumeliosos reprimere. Quarto, de origine | |
| 53 | 4085 contumeliae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 1"><a name="42092"><span class="ref">[42092] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4086 sic proceditur. Videtur quod contumelia non consistat in verbis. |
| 4087 Contumelia enim importat quoddam nocumentum proximo illatum, cum | |
| 4088 pertineat ad iniustitiam. Sed verba nullum nocumentum videntur | |
| 4089 inferre proximo, nec in rebus nec in persona. Ergo contumelia non | |
| 53 | 4090 consistit in verbis.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 2"><a name="42093"><span class="ref">[42093] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4091 contumelia videtur ad quandam dehonorationem pertinere. Sed magis |
| 4092 aliquis potest inhonorari seu vituperari factis quam verbis. Ergo | |
| 4093 videtur quod contumelia non consistit in verbis, sed magis in | |
| 53 | 4094 factis.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 3"><a name="42094"><span class="ref">[42094] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4095 dehonoratio quae fit in verbis dicitur convicium vel improperium. |
| 4096 Sed contumelia videtur differre a convicio et improperio. Ergo | |
| 53 | 4097 contumelia non consistit in verbis.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 s. c."><a name="42095"><span class="ref">[42095] IIª-IIae q. 72 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4098 nihil auditu percipitur nisi verbum. Sed contumelia auditu |
| 4099 percipitur, secundum illud Ierem. XX, <i>audivi contumelias in | |
| 53 | 4100 circuitu</i>. Ergo contumelia est in verbis.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 co."><a name="42096"><span class="ref">[42096] IIª-IIae q. 72 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4101 dicendum quod contumelia importat dehonorationem alicuius. Quod |
| 4102 quidem contingit dupliciter. Cum enim honor aliquam excellentiam | |
| 4103 consequatur, uno modo aliquis alium dehonorat cum privat eum | |
| 4104 excellentia propter quam habebat honorem. Quod quidem fit per | |
| 4105 peccata factorum, de quibus supra dictum est. Alio modo, cum | |
| 4106 aliquis id quod est contra honorem alicuius deducit in notitiam | |
| 4107 eius et aliorum. Et hoc proprie pertinet ad contumeliam. Quod | |
| 4108 quidem fit per aliqua signa. Sed sicut Augustinus dicit, in II de | |
| 4109 Doct. Christ., <i>omnia signa, verbis comparata, paucissima sunt, | |
| 4110 verba enim inter homines obtinuerunt principatum significandi | |
| 4111 quaecumque animo concipiuntur</i>. Et ideo contumelia, proprie | |
| 4112 loquendo, in verbis consistit. Unde Isidorus dicit, in libro | |
| 4113 Etymol., quod contumeliosus dicitur aliquis <i>quia velox est et | |
| 4114 tumet verbis iniuriae</i>. Quia tamen etiam per facta aliqua | |
| 4115 significatur aliquid, quae in hoc quod significant habent vim | |
| 4116 verborum significantium; inde est quod contumelia, extenso nomine, | |
| 4117 etiam in factis dicitur. Unde Rom. I, super illud, | |
| 4118 <i>contumeliosos, superbos</i>, dicit Glossa quod <i>contumeliosi | |
| 53 | 4119 sunt qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt</i>.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 ad 1"><a name="42097"><span class="ref">[42097] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4120 ergo dicendum quod verba secundum suam essentiam, idest inquantum |
| 4121 sunt quidam soni audibiles, nullum nocumentum alteri inferunt, nisi | |
| 4122 forte gravando auditum, puta cum aliquis nimis alte loquitur. | |
| 4123 Inquantum vero sunt signa repraesentantia aliquid in notitiam | |
| 4124 aliorum, sic possunt multa damna inferre. Inter quae unum est quod | |
| 4125 homo damnificatur quantum ad detrimentum honoris sui vel | |
| 4126 reverentiae sibi ab aliis exhibendae. Et ideo maior est contumelia | |
| 4127 si aliquis alicui defectum suum dicat coram multis. Et tamen si | |
| 4128 sibi soli dicat, potest esse contumelia, inquantum ipse qui | |
| 53 | 4129 loquitur contra audientis reverentiam agit.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 ad 2"><a name="42098"><span class="ref">[42098] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4130 dicendum quod intantum aliquis aliquem factis dehonorat inquantum |
| 4131 illa facta vel faciunt vel significant illud quod est contra | |
| 4132 honorem alicuius. Quorum primum non pertinet ad contumeliam, sed ad | |
| 4133 alias iniustitiae species, de quibus supra dictum est. Secundum | |
| 4134 vero pertinet ad contumeliam inquantum facta habent vim verborum in | |
| 53 | 4135 significando.</p><p title="II-II q. 72 a. 1 ad 3"><a name="42099"><span class="ref">[42099] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4136 dicendum quod convicium et improperium consistunt in verbis, sicut |
| 4137 et contumelia, quia per omnia haec repraesentatur aliquis defectus | |
| 4138 alicuius in detrimentum honoris ipsius. Huiusmodi autem defectus | |
| 4139 est triplex. Scilicet defectus culpae, qui repraesentatur per verba | |
| 4140 contumeliosa. Et defectus generaliter culpae et poenae, qui | |
| 4141 repraesentatur per convitium, quia vitium consuevit dici non solum | |
| 4142 animae, sed etiam corporis. Unde si quis alicui iniuriose dicat eum | |
| 4143 esse caecum, convicium quidem dicit, sed non contumeliam, si quis | |
| 4144 autem dicat alteri quod sit fur, non solum convicium, sed etiam | |
| 4145 contumeliam infert. Quandoque vero repraesentat aliquis alicui | |
| 4146 defectum minorationis sive indigentiae, qui etiam derogat honori | |
| 4147 consequenti quamcumque excellentiam. Et hoc fit per verbum | |
| 4148 improperii, quod proprie est quando aliquis iniuriose alteri ad | |
| 4149 memoriam reducit auxilium quod contulit ei necessitatem patienti. | |
| 4150 Unde dicitur Eccli. XX, <i>exigua dabit, et multa improperabit</i>. | |
| 53 | 4151 Quandoque tamen unum istorum pro alio ponitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 1"><a name="42100"><span class="ref">[42100] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4152 secundum sic proceditur. Videtur quod contumelia, vel convicium, |
| 4153 non sit peccatum mortale. Nullum enim peccatum mortale est actus | |
| 4154 alicuius virtutis. Sed conviciari est actus alicuius virtutis, | |
| 4155 scilicet eutrapeliae, ad quam pertinet bene conviciari, secundum | |
| 4156 philosophum, in IV Ethic. Ergo convicium, sive contumelia, non est | |
| 53 | 4157 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 2"><a name="42101"><span class="ref">[42101] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4158 peccatum mortale non invenitur in viris perfectis. Qui tamen |
| 4159 aliquando convicia vel contumelias dicunt, sicut patet de apostolo, | |
| 4160 qui, ad Gal. III, dixit, <i>o insensati Galatae</i>. Et dominus | |
| 4161 dicit, Luc. ult., <i>o stulti, et tardi corde ad credendum</i>. | |
| 53 | 4162 Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 3"><a name="42102"><span class="ref">[42102] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4163 quamvis id quod est peccatum veniale ex genere possit fieri |
| 4164 mortale, non tamen peccatum quod ex genere est mortale potest esse | |
| 4165 veniale, ut supra habitum est. Si ergo dicere convicium vel | |
| 4166 contumeliam esset peccatum mortale ex genere suo, sequeretur quod | |
| 4167 semper esset peccatum mortale. Quod videtur esse falsum, ut patet | |
| 4168 in eo qui leviter et ex subreptione, vel ex levi ira dicit aliquod | |
| 4169 verbum contumeliosum. Non ergo contumelia vel convicium ex genere | |
| 53 | 4170 suo est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 s. c."><a name="42103"><span class="ref">[42103] IIª-IIae q. 72 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4171 nihil meretur poenam aeternam Inferni nisi peccatum mortale. Sed |
| 4172 convicium vel contumelia meretur poenam Inferni, secundum illud | |
| 4173 Matth. V, <i>qui dixerit fratri suo, fatue, reus erit Gehennae | |
| 53 | 4174 ignis</i>. Ergo convicium vel contumelia est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 co."><a name="42104"><span class="ref">[42104] IIª-IIae q. 72 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4175 dicendum quod, sicut supra dictum est, verba inquantum sunt soni |
| 4176 quidam, non sunt in nocumentum aliorum, sed inquantum significant | |
| 4177 aliquid. Quae quidem significatio ex interiori affectu procedit. Et | |
| 4178 ideo in peccatis verborum maxime considerandum videtur ex quo | |
| 4179 affectu aliquis verba proferat. Cum igitur convicium, seu | |
| 4180 contumelia, de sui ratione importet quandam dehonorationem, si | |
| 4181 intentio proferentis ad hoc feratur ut aliquis per verba quae | |
| 4182 profert honorem alterius auferat, hoc proprie et per se est dicere | |
| 4183 convicium vel contumeliam. Et hoc est peccatum mortale, non minus | |
| 4184 quam furtum vel rapina, non enim homo minus amat suum honorem quam | |
| 4185 rem possessam. Si vero aliquis verbum convicii vel contumeliae | |
| 4186 alteri dixerit, non tamen animo dehonorandi, sed forte propter | |
| 4187 correctionem vel propter aliquid huiusmodi, non dicit convicium vel | |
| 4188 contumeliam formaliter et per se, sed per accidens et materialiter, | |
| 4189 inquantum scilicet dicit id quod potest esse convicium, vel | |
| 4190 contumelia. Unde hoc potest esse quandoque peccatum veniale; | |
| 4191 quandoque autem absque omni peccato. In quo tamen necessaria est | |
| 4192 discretio, ut moderate homo talibus verbis utatur. Quia posset esse | |
| 4193 ita grave convicium quod, per incautelam prolatum, auferret honorem | |
| 4194 eius contra quem proferretur. Et tunc posset homo peccare | |
| 4195 mortaliter etiam si non intenderet dehonorationem alterius. Sicut | |
| 4196 etiam si aliquis, incaute alium ex ludo percutiens, graviter | |
| 53 | 4197 laedat, culpa non caret.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 ad 1"><a name="42105"><span class="ref">[42105] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4198 ergo dicendum quod ad eutrapelum pertinet dicere aliquod leve |
| 4199 convicium, non ad dehonorationem vel ad contristationem eius in | |
| 4200 quem dicitur, sed magis causa delectationis et ioci. Et hoc potest | |
| 4201 esse sine peccato, si debitae circumstantiae observantur. Si vero | |
| 4202 aliquis non reformidet contristare eum in quem profertur huiusmodi | |
| 4203 iocosum convicium, dummodo aliis risum excitet, hoc est vitiosum, | |
| 53 | 4204 ut ibidem dicitur.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 ad 2"><a name="42106"><span class="ref">[42106] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4205 dicendum quod sicut licitum est aliquem verberare vel in rebus |
| 4206 damnificare causa disciplinae, ita etiam et causa disciplinae | |
| 4207 potest aliquis alteri, quem debet corrigere, verbum aliquod | |
| 4208 conviciosum dicere. Et hoc modo dominus discipulos vocavit stultos, | |
| 4209 et apostolus Galatas insensatos. Tamen, sicut dicit Augustinus, in | |
| 4210 libro de Serm. Dom. in monte, <i>raro, et ex magna necessitate | |
| 4211 obiurgationes sunt adhibendae, in quibus non nobis, sed ut domino | |
| 53 | 4212 serviatur, instemus</i>.</p><p title="II-II q. 72 a. 2 ad 3"><a name="42107"><span class="ref">[42107] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4213 dicendum quod, cum peccatum convicii vel contumeliae ex animo |
| 4214 dicentis dependeat, potest contingere quod sit peccatum veniale, si | |
| 4215 sit leve convicium, non multum hominem dehonestans, et proferatur | |
| 4216 ex aliqua animi levitate, vel ex levi ira, absque firmo proposito | |
| 4217 aliquem dehonestandi, puta cum aliquis intendit aliquem per | |
| 53 | 4218 huiusmodi verbum leviter contristare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 1"><a name="42108"><span class="ref">[42108] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4219 sic proceditur. Videtur quod aliquis non debeat contumelias sibi |
| 4220 illatas sustinere. Qui enim sustinet contumeliam sibi illatam, | |
| 4221 audaciam nutrit conviciantis. Sed hoc non est faciendum. Ergo homo | |
| 4222 non debet sustinere contumeliam sibi illatam, sed magis convicianti | |
| 53 | 4223 respondere.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 2"><a name="42109"><span class="ref">[42109] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4224 homo debet plus se diligere quam alium. Sed aliquis non debet |
| 4225 sustinere quod alteri convicium inferatur, unde dicitur Prov. XXVI, | |
| 4226 <i>qui imponit stulto silentium, iras mitigat</i>. Ergo etiam | |
| 53 | 4227 aliquis non debet sustinere contumelias illatas sibi.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 3"><a name="42110"><span class="ref">[42110] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4228 non licet alicui vindicare seipsum, secundum illud, <i>mihi |
| 4229 vindictam, et ego retribuam</i>. Sed aliquis non resistendo | |
| 4230 contumeliae se vindicat, secundum illud Chrysostomi, <i>si | |
| 4231 vindicare vis, sile, et funestam ei dedisti plagam</i>. Ergo | |
| 4232 aliquis non debet, silendo, sustinere verba contumeliosa, sed magis | |
| 53 | 4233 respondere.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 s. c."><a name="42111"><span class="ref">[42111] IIª-IIae q. 72 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4234 est quod dicitur in Psalm., <i>qui inquirebant mala mihi, locuti |
| 4235 sunt vanitates</i>; et postea subdit, <i>ego autem tanquam surdus | |
| 53 | 4236 non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum</i>.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 co."><a name="42112"><span class="ref">[42112] IIª-IIae q. 72 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4237 dicendum quod sicut patientia necessaria est in his quae contra nos |
| 4238 fiunt, ita etiam in his quae contra nos dicuntur. Praecepta autem | |
| 4239 patientiae in his quae contra nos fiunt, sunt in praeparatione | |
| 4240 animae habenda, sicut Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 4241 exponit illud praeceptum domini, <i>si quis percusserit te in una | |
| 4242 maxilla, praebe ei et aliam</i>, ut scilicet homo sit paratus hoc | |
| 4243 facere, si opus fuerit; non tamen hoc semper tenetur facere actu, | |
| 4244 quia nec ipse dominus hoc fecit, sed, cum suscepisset alapam, | |
| 4245 dixit, quid me caedis? Ut habetur Ioan. XVIII. Et ideo etiam circa | |
| 4246 verba contumeliosa quae contra nos dicuntur, est idem | |
| 4247 intelligendum. Tenemur enim habere animum paratum ad contumelias | |
| 4248 tolerandas si expediens fuerit. Quandoque tamen oportet ut | |
| 4249 contumeliam illatam repellamus, maxime propter duo. Primo quidem, | |
| 4250 propter bonum eius qui contumeliam infert, ut videlicet eius | |
| 4251 audacia reprimatur, et de cetero talia non attentet; secundum illud | |
| 4252 Prov. XXVI, <i>responde stulto iuxta stultitiam suam, ne sibi | |
| 4253 sapiens videatur</i>. Alio modo, propter bonum multorum, quorum | |
| 4254 profectus impeditur per contumelias nobis illatas. Unde Gregorius | |
| 4255 dicit, super Ezech., Homil. IX, <i>hi quorum vita in exemplo | |
| 4256 imitationis est posita, debent, si possunt, detrahentium sibi verba | |
| 4257 compescere, ne eorum praedicationem non audiant qui audire | |
| 4258 poterant, et in pravis moribus remanentes, bene vivere | |
| 53 | 4259 contemnant</i>.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 ad 1"><a name="42113"><span class="ref">[42113] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4260 ergo dicendum quod audaciam conviciantis contumeliosi debet aliquis |
| 4261 moderate reprimere, scilicet propter officium caritatis, non | |
| 4262 propter cupiditatem privati honoris. Unde dicitur Prov. XXVI, <i>ne | |
| 4263 respondeas stulto iuxta stultitiam suam, ne ei similis | |
| 53 | 4264 efficiaris</i>.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 ad 2"><a name="42114"><span class="ref">[42114] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4265 dicendum quod in hoc quod aliquis alienas contumelias reprimit, non |
| 4266 ita timetur cupiditas privati honoris sicut cum aliquis repellit | |
| 4267 contumelias proprias, magis autem videtur hoc provenire ex | |
| 53 | 4268 caritatis affectu.</p><p title="II-II q. 72 a. 3 ad 3"><a name="42115"><span class="ref">[42115] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4269 dicendum quod si aliquis hoc animo taceret ut tacendo |
| 4270 contumeliantem ad iracundiam provocaret, pertineret hoc ad | |
| 4271 vindictam. Sed si aliquis taceat volens dare locum irae, hoc est | |
| 4272 laudabile. Unde dicitur Eccli. VIII, <i>non litiges cum homine | |
| 53 | 4273 linguato, et non struas in ignem illius ligna</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 1"><a name="42116"><span class="ref">[42116] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4274 sic proceditur. Videtur quod contumelia non oriatur ex ira. Quia |
| 4275 dicitur Prov. XI, <i>ubi superbia, ibi contumelia</i>. Sed ira est | |
| 4276 vitium distinctum a superbia. Ergo contumelia non oritur ex | |
| 53 | 4277 ira.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 2"><a name="42117"><span class="ref">[42117] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4278 Prov. XX dicitur, <i>omnes stulti miscentur contumeliis</i>. Sed |
| 4279 stultitia est vitium oppositum sapientiae, ut supra habitum est, | |
| 4280 ira autem opponitur mansuetudini. Ergo contumelia non oritur ex | |
| 53 | 4281 ira.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 3"><a name="42118"><span class="ref">[42118] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4282 nullum peccatum diminuitur ex sua causa. Sed peccatum contumeliae |
| 4283 diminuitur si ex ira proferatur, gravius enim peccat qui ex odio | |
| 4284 contumeliam infert quam qui ex ira. Ergo contumelia non oritur ex | |
| 53 | 4285 ira.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 s. c."><a name="42119"><span class="ref">[42119] IIª-IIae q. 72 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4286 est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., quod ex ira oriuntur |
| 53 | 4287 contumeliae.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 co."><a name="42120"><span class="ref">[42120] IIª-IIae q. 72 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4288 dicendum quod, cum unum peccatum possit ex diversis oriri, ex illo |
| 4289 tamen dicitur principalius habere originem ex quo frequentius | |
| 4290 procedere consuevit, propter propinquitatem ad finem ipsius. | |
| 4291 Contumelia autem magnam habet propinquitatem ad finem irae, qui est | |
| 4292 vindicta, nulla enim vindicta est irato magis in promptu quam | |
| 4293 inferre contumeliam alteri. Et ideo contumelia maxime oritur ex | |
| 53 | 4294 ira.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 ad 1"><a name="42121"><span class="ref">[42121] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4295 ergo dicendum quod contumelia non ordinatur ad finem superbiae, qui |
| 4296 est celsitudo, et ideo non directe contumelia oritur ex superbia. | |
| 4297 Disponit tamen superbia ad contumeliam, inquantum illi qui se | |
| 4298 superiores aestimant, facilius alios contemnunt et iniurias eis | |
| 4299 irrogant. Facilius etiam irascuntur, utpote reputantes indignum | |
| 53 | 4300 quidquid contra eorum voluntatem agitur.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 ad 2"><a name="42122"><span class="ref">[42122] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4301 dicendum quod, secundum philosophum, in VII Ethic., ira non |
| 4302 perfecte audit rationem, et sic iratus patitur rationis defectum, | |
| 4303 in quo convenit cum stultitia. Et propter hoc ex stultitia oritur | |
| 53 | 4304 contumelia, secundum affinitatem quam habet cum ira.</p><p title="II-II q. 72 a. 4 ad 3"><a name="42123"><span class="ref">[42123] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4305 dicendum quod, secundum philosophum, in II Rhet., <i>iratus |
| 4306 intendit manifestam offensam, quod non curat odiens</i>. Et ideo | |
| 4307 contumelia, quae importat manifestam iniuriam, magis pertinet ad | |
| 53 | 4308 iram quam ad odium.</p></div></div><div class="q" id="q73"><h2>Quaestio 73</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 73 pr."><a name="42124"><span class="ref">[42124] IIª-IIae q. 73 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4309 considerandum est de detractione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 4310 Primo, quid sit detractio. Secundo, utrum sit peccatum mortale. | |
| 4311 Tertio, de comparatione eius ad alia peccata. Quarto, utrum peccet | |
| 53 | 4312 aliquis audiendo detractionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 1"><a name="42125"><span class="ref">[42125] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4313 sic proceditur. Videtur quod detractio non sit denigratio alienae |
| 4314 famae per occulta verba, ut a quibusdam definitur. Occultum enim et | |
| 4315 manifestum sunt circumstantiae non constituentes speciem peccati, | |
| 4316 accidit enim peccato quod a multis sciatur vel a paucis. Sed illud | |
| 4317 quod non constituit speciem peccati non pertinet ad rationem | |
| 4318 ipsius, nec debet poni in eius definitione. Ergo ad rationem | |
| 53 | 4319 detractionis non pertinet quod fiat per occulta verba.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 2"><a name="42126"><span class="ref">[42126] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4320 ad rationem famae pertinet publica notitia. Si igitur per |
| 4321 detractionem denigretur fama alicuius, non poterit hoc fieri per | |
| 53 | 4322 verba occulta, sed per verba in manifesto dicta.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 3"><a name="42127"><span class="ref">[42127] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4323 ille detrahit qui aliquid subtrahit vel diminuit de eo quod est. |
| 4324 Sed quandoque denigratur fama alicuius etiam si nihil subtrahatur | |
| 4325 de veritate, puta cum aliquis vera crimina alicuius pandit. Ergo | |
| 53 | 4326 non omnis denigratio famae est detractio.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 s. c."><a name="42128"><span class="ref">[42128] IIª-IIae q. 73 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4327 est quod dicitur Eccle. X, <i>si mordeat serpens in silentio, nihil |
| 4328 eo minus habet qui occulte detrahit</i>. Ergo occulte mordere famam | |
| 53 | 4329 alicuius est detrahere.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 co."><a name="42129"><span class="ref">[42129] IIª-IIae q. 73 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4330 dicendum quod sicut facto aliquis alteri nocet dupliciter, |
| 4331 manifeste quidem sicut in rapina vel quacumque violentia illata, | |
| 4332 occulte autem sicut in furto et dolosa percussione; ita etiam verbo | |
| 4333 aliquis dupliciter aliquem laedit, uno modo, in manifesto, et hoc | |
| 4334 fit per contumeliam, ut supra dictum est; alio modo, occulte, et | |
| 4335 hoc fit per detractionem. Ex hoc autem quod aliquis manifeste verba | |
| 4336 contra alium profert, videtur eum parvipendere, unde ex hoc ipso | |
| 4337 exhonoratur, et ideo contumelia detrimentum affert honori eius in | |
| 4338 quem profertur. Sed qui verba contra aliquem profert in occulto, | |
| 4339 videtur eum vereri magis quam parvipendere, unde non directe infert | |
| 4340 detrimentum honori, sed famae; inquantum, huiusmodi verba occulte | |
| 4341 proferens, quantum in ipso est, eos qui audiunt facit malam | |
| 4342 opinionem habere de eo contra quem loquitur. Hoc enim intendere | |
| 4343 videtur, et ad hoc conatur detrahens, ut eius verbis credatur. Unde | |
| 4344 patet quod detractio differt a contumelia dupliciter. Uno modo, | |
| 4345 quantum ad modum proponendi verba, quia scilicet contumeliosus | |
| 4346 manifeste contra aliquem loquitur, detractor autem occulte. Alio | |
| 4347 modo, quantum ad finem intentum, sive quantum ad nocumentum | |
| 4348 illatum, quia scilicet contumeliosus derogat honori, detractor | |
| 53 | 4349 famae.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 ad 1"><a name="42130"><span class="ref">[42130] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4350 ergo dicendum quod in involuntariis commutationibus, ad quas |
| 4351 reducuntur omnia nocumenta proximo illata verbo vel facto, | |
| 4352 diversificat rationem peccati occultum et manifestum, quia alia est | |
| 4353 ratio involuntarii per violentiam, et per ignorantiam, ut supra | |
| 53 | 4354 dictum est.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 ad 2"><a name="42131"><span class="ref">[42131] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4355 dicendum quod verba detractionis dicuntur occulta non simpliciter, |
| 4356 sed per comparationem ad eum de quo dicuntur, quia eo absente et | |
| 4357 ignorante, dicuntur. Sed contumeliosus in faciem contra hominem | |
| 4358 loquitur. Unde si aliquis de alio male loquatur coram multis, eo | |
| 4359 absente, detractio est, si autem eo solo praesente, contumelia est. | |
| 4360 Quamvis etiam si uni soli aliquis de absente malum dicat, corrumpit | |
| 53 | 4361 famam eius, non in toto, sed in parte.</p><p title="II-II q. 73 a. 1 ad 3"><a name="42132"><span class="ref">[42132] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4362 dicendum quod aliquis dicitur detrahere non quia diminuat de |
| 4363 veritate, sed quia diminuit famam eius. Quod quidem quandoque fit | |
| 4364 directe, quandoque indirecte. Directe quidem, quadrupliciter, uno | |
| 4365 modo, quando falsum imponit alteri; secundo, quando peccatum | |
| 4366 adauget suis verbis; tertio, quando occultum revelat; quarto, | |
| 4367 quando id quod est bonum dicit mala intentione factum. Indirecte | |
| 53 | 4368 autem, vel negando bonum alterius; vel malitiose reticendo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 1"><a name="42133"><span class="ref">[42133] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4369 secundum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit peccatum |
| 4370 mortale. Nullus enim actus virtutis est peccatum mortale. Sed | |
| 4371 revelare peccatum occultum, quod, sicut dictum est, ad detractionem | |
| 4372 pertinet, est actus virtutis, vel caritatis, dum aliquis fratris | |
| 4373 peccatum denuntiat eius emendationem intendens; vel etiam est actus | |
| 4374 iustitiae, dum aliquis fratrem accusat. Ergo detractio non est | |
| 53 | 4375 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 2"><a name="42134"><span class="ref">[42134] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4376 super illud Prov. XXIV, <i>cum detractoribus non commiscearis</i>, |
| 4377 dicit Glossa, <i>hoc specialiter vitio periclitatur totum genus | |
| 4378 humanum</i>. Sed nullum peccatum mortale in toto humano genere | |
| 4379 invenitur, quia multi abstinent a peccato mortali, peccata autem | |
| 4380 venialia sunt quae in omnibus inveniuntur. Ergo detractio est | |
| 53 | 4381 peccatum veniale.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 3"><a name="42135"><span class="ref">[42135] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4382 Augustinus, in homilia de igne Purg., inter peccata minuta ponit, |
| 4383 quando cum omni facilitate vel temeritate maledicimus, quod | |
| 53 | 4384 pertinet ad detractionem. Ergo detractio est peccatum veniale.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 s. c."><a name="42136"><span class="ref">[42136] IIª-IIae q. 73 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4385 est quod Rom. I dicitur, <i>detractores, Deo odibiles</i>, quod |
| 4386 ideo additur, ut dicit Glossa, <i>ne leve putetur propter hoc quod | |
| 53 | 4387 consistit in verbis</i>.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 co."><a name="42137"><span class="ref">[42137] IIª-IIae q. 73 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4388 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum maxime sunt |
| 4389 ex intentione dicentis diiudicanda. Detractio autem, secundum suam | |
| 4390 rationem, ordinatur ad denigrandam famam alicuius. Unde ille, per | |
| 4391 se loquendo, detrahit qui ad hoc de aliquo obloquitur, eo absente, | |
| 4392 ut eius famam denigret. Auferre autem alicui famam valde grave est, | |
| 4393 quia inter res temporales videtur fama esse pretiosior, per cuius | |
| 4394 defectum homo impeditur a multis bene agendis. Propter quod dicitur | |
| 4395 Eccli. XLI, <i>curam habe de bono nomine, hoc enim magis permanebit | |
| 4396 tibi quam mille thesauri magni et pretiosi</i>. Et ideo detractio, | |
| 4397 per se loquendo, est peccatum mortale. Contingit tamen quandoque | |
| 4398 quod aliquis dicit aliqua verba per quae diminuitur fama alicuius, | |
| 4399 non hoc intendens, sed aliquid aliud hoc autem non est detrahere | |
| 4400 per se et formaliter loquendo, sed solum materialiter et quasi per | |
| 4401 accidens. Et si quidem verba per quae fama alterius diminuitur | |
| 4402 proferat aliquis propter aliquod bonum vel necessarium, debitis | |
| 4403 circumstantiis observatis, non est peccatum, nec potest dici | |
| 4404 detractio. Si autem proferat ex animi levitate, vel propter aliquid | |
| 4405 non necessarium, non est peccatum mortale, nisi forte verbum quod | |
| 4406 dicitur sit adeo grave quod notabiliter famam alicuius laedat, et | |
| 4407 praecipue in his quae pertinent ad honestatem vitae; quia hoc ex | |
| 4408 ipso genere verborum habet rationem peccati mortalis. Et tenetur | |
| 4409 aliquis ad restitutionem famae, sicut ad restitutionem cuiuslibet | |
| 4410 rei subtractae, eo modo quo supra dictum est, cum de restitutione | |
| 53 | 4411 ageretur.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 ad 1"><a name="42138"><span class="ref">[42138] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4412 ergo dicendum quod revelare peccatum occultum alicuius propter eius |
| 4413 emendationem denuntiando, vel propter bonum publicae iustitiae | |
| 53 | 4414 accusando, non est detrahere, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 ad 2"><a name="42139"><span class="ref">[42139] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4415 dicendum quod Glossa illa non dicit quod detractio in toto genere |
| 4416 humano inveniatur, sed addit, paene. Tum quia stultorum infinitus | |
| 4417 est numerus, et pauci sunt qui ambulant per viam salutis. Tum etiam | |
| 4418 quia pauci vel nulli sunt qui non aliquando ex animi levitate | |
| 4419 aliquid dicunt unde in aliquo, vel leviter, alterius fama | |
| 4420 minoratur, quia, ut dicitur Iac. III, <i>si quis in verbo non | |
| 53 | 4421 offendit, hic perfectus est vir</i>.</p><p title="II-II q. 73 a. 2 ad 3"><a name="42140"><span class="ref">[42140] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4422 dicendum quod Augustinus loquitur in casu illo quo aliquis dicit |
| 4423 aliquod leve malum de alio non ex intentione nocendi, sed ex animi | |
| 53 | 4424 levitate vel ex lapsu linguae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 1"><a name="42141"><span class="ref">[42141] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4425 sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius omnibus peccatis |
| 4426 quae in proximum committuntur. Quia super illud Psalm., <i>pro eo | |
| 4427 ut me diligerent, detrahebant mihi</i>, dicit Glossa, <i>plus | |
| 4428 nocent in membris detrahentes Christo, quia animas crediturorum | |
| 4429 interficiunt, quam qui eius carnem, mox resurrecturam, | |
| 4430 peremerunt</i>. Ex quo videtur quod detractio sit gravius peccatum | |
| 4431 quam homicidium, quanto gravius est occidere animam quam occidere | |
| 4432 corpus. Sed homicidium est gravius inter cetera peccata quae in | |
| 4433 proximum committuntur. Ergo detractio est simpliciter inter omnia | |
| 53 | 4434 gravior.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 2"><a name="42142"><span class="ref">[42142] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4435 detractio videtur esse gravius peccatum quam contumelia quia |
| 4436 contumeliam potest homo repellere, non autem detractionem latentem. | |
| 4437 Sed contumelia videtur esse maius peccatum quam adulterium, per hoc | |
| 4438 quod adulterium unit duos in unam carnem, contumelia autem unitos | |
| 4439 in multa dividit. Ergo detractio est maius peccatum quam | |
| 4440 adulterium, quod tamen, inter alia peccata quae sunt in proximum, | |
| 53 | 4441 magnam gravitatem habet.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 3"><a name="42143"><span class="ref">[42143] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4442 contumelia oritur ex ira, detractio autem ex invidia, ut patet per |
| 4443 Gregorium, XXXI Moral. Sed invidia est maius peccatum quam ira. | |
| 4444 Ergo et detractio est maius peccatum quam contumelia. Et sic idem | |
| 53 | 4445 quod prius.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 4"><a name="42144"><span class="ref">[42144] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4446 tanto aliquod peccatum est gravius quanto graviorem defectum |
| 4447 inducit. Sed detractio inducit gravissimum defectum, scilicet | |
| 4448 excaecationem mentis, dicit enim Gregorius, <i>quid aliud | |
| 4449 detrahentes faciunt nisi quod in pulverem sufflant et in oculos | |
| 4450 suos terram excitant, ut unde plus detractionis perflant, inde | |
| 4451 minus veritatis videant?</i> Ergo detractio est gravissimum | |
| 53 | 4452 peccatum inter ea quae committuntur in proximum.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 s. c."><a name="42145"><span class="ref">[42145] IIª-IIae q. 73 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4453 gravius est peccare facto quam verbo. Sed detractio est peccatum |
| 4454 verbi, adulterium autem et homicidium et furtum sunt peccata in | |
| 4455 factis. Ergo detractio non est gravius ceteris peccatis quae sunt | |
| 53 | 4456 in proximum.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 co."><a name="42146"><span class="ref">[42146] IIª-IIae q. 73 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4457 dicendum quod peccata quae committuntur in proximum sunt pensanda |
| 4458 per se quidem secundum nocumenta quae proximo inferuntur, quia ex | |
| 4459 hoc habent rationem culpae. Tanto autem est maius nocumentum quanto | |
| 4460 maius bonum demitur. Cum autem sit triplex bonum hominis, scilicet | |
| 4461 bonum animae et bonum corporis et bonum exteriorum rerum, bonum | |
| 4462 animae, quod est maximum, non potest alicui ab alio tolli nisi | |
| 4463 occasionaliter, puta per malam persuasionem, quae necessitatem non | |
| 4464 infert, sed alia duo bona, scilicet corporis et exteriorum rerum, | |
| 4465 possunt ab alio violenter auferri. Sed quia bonum corporis | |
| 4466 praeeminet bono exteriorum rerum, graviora sunt peccata quibus | |
| 4467 infertur nocumentum corpori quam ea quibus infertur nocumentum | |
| 4468 exterioribus rebus. Unde inter cetera peccata quae sunt in | |
| 4469 proximum, homicidium gravius est, per quod tollitur vita proximi | |
| 4470 iam actu existens, consequenter autem adulterium, quod est contra | |
| 4471 debitum ordinem generationis humanae, per quam est introitus ad | |
| 4472 vitam. Consequenter autem sunt exteriora bona. Inter quae, fama | |
| 4473 praeeminet divitiis, eo quod propinquior est spiritualibus bonis, | |
| 4474 unde dicitur Prov. XXII, <i>melius est nomen bonum quam divitiae | |
| 4475 multae</i>. Et ideo detractio, secundum suum genus, est maius | |
| 4476 peccatum quam furtum, minus tamen quam homicidium vel adulterium. | |
| 4477 Potest tamen esse alius ordo propter circumstantias aggravantes vel | |
| 4478 diminuentes. Per accidens autem gravitas peccati attenditur ex | |
| 4479 parte peccantis, qui gravius peccat si ex deliberatione peccet quam | |
| 4480 si peccet ex infirmitate vel incautela. Et secundum hoc peccata | |
| 4481 locutionis habent aliquam levitatem, inquantum de facili ex lapsu | |
| 53 | 4482 linguae proveniunt, absque magna praemeditatione.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 ad 1"><a name="42147"><span class="ref">[42147] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4483 ergo dicendum quod illi qui detrahunt Christo impedientes fidem |
| 4484 membrorum ipsius, derogant divinitati eius, cui fides innititur. | |
| 53 | 4485 Unde non est simplex detractio, sed blasphemia.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 ad 2"><a name="42148"><span class="ref">[42148] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4486 dicendum quod gravius peccatum est contumelia quam detractio, |
| 4487 inquantum habet maiorem contemptum proximi, sicut et rapina est | |
| 4488 gravius peccatum quam furtum, ut supra dictum est. Contumelia tamen | |
| 4489 non est gravius peccatum quam adulterium, non enim gravitas | |
| 4490 adulterii pensatur ex coniunctione corporum, sed ex deordinatione | |
| 4491 generationis humanae. Contumeliosus autem non sufficienter causat | |
| 4492 inimicitiam in alio, sed occasionaliter tantum dividit unitos, | |
| 4493 inquantum scilicet per hoc quod mala alterius promit, alios, | |
| 4494 quantum in se est, ab eius amicitia separat, licet ad hoc per eius | |
| 4495 verba non cogantur. Sic etiam et detractor occasionaliter est | |
| 4496 homicida, inquantum scilicet per sua verba dat alteri occasionem ut | |
| 4497 proximum odiat vel contemnat. Propter quod in epistola Clementis | |
| 4498 dicitur detractores esse homicidas, scilicet occasionaliter, | |
| 4499 <i>quia qui odit fratrem suum, homicida est</i>, ut dicitur I Ioan. | |
| 53 | 4500 III.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 ad 3"><a name="42149"><span class="ref">[42149] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4501 dicendum quod quia ira quaerit in manifesto vindictam inferre, ut |
| 4502 philosophus dicit, in II Rhet., ideo detractio, quae est in | |
| 4503 occulto, non est filia irae, sicut contumelia; sed magis invidiae, | |
| 4504 quae nititur qualitercumque minuere gloriam proximi. Nec tamen | |
| 4505 sequitur propter hoc quod detractio sit gravior quam contumelia, | |
| 4506 quia ex minori vitio potest oriri maius peccatum, sicut ex ira | |
| 4507 nascitur homicidium et blasphemia. Origo enim peccatorum attenditur | |
| 4508 secundum inclinationem ad finem, quod est ex parte conversionis, | |
| 53 | 4509 gravitas autem peccati magis attenditur ex parte aversionis.</p><p title="II-II q. 73 a. 3 ad 4"><a name="42150"><span class="ref">[42150] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4510 dicendum quod quia homo laetatur in sententia oris sui, ut dicitur |
| 4511 Prov. XV, inde est quod ille qui detrahit incipit magis amare et | |
| 4512 credere quod dicit; et per consequens proximum magis odire; et sic | |
| 4513 magis recedere a cognitione veritatis. Iste tamen effectus potest | |
| 53 | 4514 sequi etiam ex aliis peccatis quae pertinent ad odium proximi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 1"><a name="42151"><span class="ref">[42151] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4515 sic proceditur. Videtur quod audiens qui tolerat detrahentem non |
| 4516 graviter peccet. Non enim aliquis magis tenetur alteri quam sibi | |
| 4517 ipsi. Sed laudabile est si patienter homo suos detractores toleret, | |
| 4518 dicit enim Gregorius, super Ezech. Homil. IX, <i>linguas | |
| 4519 detrahentium, sicut nostro studio non debemus excitare, ne ipsi | |
| 4520 pereant; ita per suam malitiam excitatas debemus aequanimiter | |
| 4521 tolerare, ut nobis meritum crescat</i>. Ergo non peccat aliquis si | |
| 53 | 4522 detractionibus aliorum non resistat.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 2"><a name="42152"><span class="ref">[42152] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4523 Eccli. IV dicitur, <i>non contradicas verbo veritatis ullo |
| 4524 modo</i>. Sed quandoque aliquis detrahit verba veritatis dicendo, | |
| 4525 ut supra dictum est. Ergo videtur quod non semper teneatur homo | |
| 53 | 4526 detractionibus resistere.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 3"><a name="42153"><span class="ref">[42153] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4527 nullus debet impedire id quod est in utilitatem aliorum. Sed |
| 4528 detractio frequenter est in utilitatem eorum contra quos | |
| 4529 detrahitur, dicit enim pius Papa, <i>nonnunquam detractio adversus | |
| 4530 bonos excitatur, ut quos vel domestica adulatio vel aliorum favor | |
| 4531 in altum extulerat, detractio humiliet</i>. Ergo aliquis non debet | |
| 53 | 4532 detractiones impedire.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 s. c."><a name="42154"><span class="ref">[42154] IIª-IIae q. 73 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4533 est quod Hieronymus dicit, <i>cave ne linguam aut aures habeas |
| 4534 prurientes, aut aliis detrahas, aut alios audias | |
| 53 | 4535 detrahentes</i>.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 co."><a name="42155"><span class="ref">[42155] IIª-IIae q. 73 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4536 dicendum quod, secundum apostolum, ad Rom. I, <i>digni sunt morte |
| 4537 non solum qui peccata faciunt, sed etiam qui facientibus peccata | |
| 4538 consentiunt</i>. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, | |
| 4539 directe, quando scilicet quis inducit alium ad peccatum, vel ei | |
| 4540 placet peccatum. Alio modo, indirecte, quando scilicet non | |
| 4541 resistit, cum resistere possit, et hoc contingit quandoque non quia | |
| 4542 peccatum placeat, sed propter aliquem humanum timorem. Dicendum est | |
| 4543 ergo quod si aliquis detractiones audiat absque resistentia, | |
| 4544 videtur detractori consentire, unde fit particeps peccati eius. Et | |
| 4545 si quidem inducat eum ad detrahendum, vel saltem placeat ei | |
| 4546 detractio, propter odium eius cui detrahitur, non minus peccat quam | |
| 4547 detrahens, et quandoque magis. Unde Bernardus dicit, <i>detrahere, | |
| 4548 aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile | |
| 4549 dixerim</i>. Si vero non placeat ei peccatum, sed ex timore vel | |
| 4550 negligentia vel etiam verecundia quadam omittat repellere | |
| 4551 detrahentem, peccat quidem, sed multo minus quam detrahens, et | |
| 4552 plerumque venialiter. Quandoque etiam hoc potest esse peccatum | |
| 4553 mortale, vel propter hoc quod alicui ex officio incumbit | |
| 4554 detrahentem corrigere; vel propter aliquod periculum consequens; | |
| 4555 vel propter radicem, qua timor humanus quandoque potest esse | |
| 53 | 4556 peccatum mortale, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 ad 1"><a name="42156"><span class="ref">[42156] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4557 ergo dicendum quod detractiones suas nullus audit, quia scilicet |
| 4558 mala quae dicuntur de aliquo eo audiente, non sunt detractiones, | |
| 4559 proprie loquendo, sed contumeliae, ut dictum est. Possunt tamen ad | |
| 4560 notitiam alicuius detractiones contra ipsum factae aliorum | |
| 4561 relationibus pervenire. Et tunc sui arbitrii est detrimentum suae | |
| 4562 famae pati, nisi hoc vergat in periculum aliorum, ut supra dictum | |
| 4563 est. Et ideo in hoc potest commendari eius patientia quod patienter | |
| 4564 proprias detractiones sustinet. Non autem est sui arbitrii quod | |
| 4565 patiatur detrimentum famae alterius. Et ideo in culpam ei vertitur | |
| 4566 si non resistit, cum possit resistere, eadem ratione qua tenetur | |
| 4567 aliquis sublevare asinum alterius iacentem sub onere, ut | |
| 53 | 4568 praecipitur Deut. XXII.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 ad 2"><a name="42157"><span class="ref">[42157] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4569 dicendum quod non semper debet aliquis resistere detractori |
| 4570 arguendo eum de falsitate, maxime si quis sciat verum esse quod | |
| 4571 dicitur. Sed debet eum verbis redarguere de hoc quod peccat fratri | |
| 4572 detrahendo, vel saltem ostendere quod ei detractio displiceat per | |
| 4573 tristitiam faciei; quia, ut dicitur Prov. XXV, <i>ventus Aquilo | |
| 53 | 4574 dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem</i>.</p><p title="II-II q. 73 a. 4 ad 3"><a name="42158"><span class="ref">[42158] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4575 dicendum quod utilitas quae ex detractione provenit non est ex |
| 4576 intentione detrahentis, sed ex Dei ordinatione, qui ex quolibet | |
| 4577 malo elicit bonum. Et ideo nihilo minus est detractoribus | |
| 4578 resistendum, sicut et raptoribus vel oppressoribus aliorum, quamvis | |
| 53 | 4579 ex hoc oppressis vel spoliatis per patientiam meritum crescat.</p></div></div><div class="q" id="q74"><h2>Quaestio 74</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 74 pr."><a name="42159"><span class="ref">[42159] IIª-IIae q. 74 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4580 considerandum est de susurratione. Et circa hoc quaeruntur duo. |
| 4581 Primo, utrum susurratio sit peccatum distinctum a detractione. | |
| 53 | 4582 Secundo, quod horum sit gravius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 1"><a name="42160"><span class="ref">[42160] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4583 sic proceditur. Videtur quod susurratio non sit peccatum distinctum |
| 4584 a detractione. Dicit enim Isidorus, in libro Etymol., <i>susurro de | |
| 4585 sono locutionis appellatur, quia non in facie alicuius, sed in aure | |
| 4586 loquitur, detrahendo</i>. Sed loqui de altero detrahendo ad | |
| 4587 detractionem pertinet. Ergo susurratio non est peccatum distinctum | |
| 53 | 4588 a detractione.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 2"><a name="42161"><span class="ref">[42161] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4589 Levit. XIX dicitur, <i>non eris criminator nec susurro in |
| 4590 populis</i>. Sed criminator idem videtur esse quod detractor. Ergo | |
| 53 | 4591 etiam susurratio a detractione non differt.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 3"><a name="42162"><span class="ref">[42162] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4592 Eccli. XXVIII dicitur, <i>susurro et bilinguis maledictus erit</i>. |
| 4593 Sed bilinguis videtur idem esse quod detractor, quia detractorum | |
| 4594 est duplici lingua loqui, aliter scilicet in absentia et aliter in | |
| 53 | 4595 praesentia. Ergo susurro est idem quod detractor.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 s. c."><a name="42163"><span class="ref">[42163] IIª-IIae q. 74 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4596 est quod, Rom. I, super illud, <i>susurrones, detractores</i>, |
| 4597 dicit Glossa, <i>susurrones, inter amicos discordiam seminantes; | |
| 53 | 4598 detractores, qui aliorum bona negant vel minuunt</i>.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 co."><a name="42164"><span class="ref">[42164] IIª-IIae q. 74 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4599 dicendum quod susurratio et detractio in materia conveniunt, et |
| 4600 etiam in forma, sive in modo loquendi, quia uterque malum occulte | |
| 4601 de proximo dicit. Propter quam similitudinem interdum unum pro alio | |
| 4602 ponitur, unde Eccli. V, super illud, <i>non appelleris susurro</i>, | |
| 4603 dicit Glossa, idest detractor. Differunt autem in fine. Quia | |
| 4604 detractor intendit denigrare famam proximi, unde illa mala de | |
| 4605 proximo praecipue profert ex quibus proximus infamari possit, vel | |
| 4606 saltem diminui eius fama. Susurro autem intendit amicitiam | |
| 4607 separare, ut patet per Glossam inductam, et per id quod dicitur | |
| 4608 Prov. XXVI, <i>susurrone subtracto, iurgia conquiescunt</i>. Et | |
| 4609 ideo susurro talia mala profert de proximo quae possunt contra | |
| 4610 ipsum commovere animum audientis, secundum illud Eccli. XXVIII, | |
| 4611 <i>vir peccator conturbabit amicos, et in medio pacem habentium | |
| 53 | 4612 immittit inimicitiam</i>.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 ad 1"><a name="42165"><span class="ref">[42165] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4613 ergo dicendum quod susurro, inquantum dicit malum de alio, dicitur |
| 4614 detrahere. In hoc tamen differt a detractore, quia non intendit | |
| 4615 simpliciter malum dicere; sed quidquid sit illud quod possit animum | |
| 4616 unius turbare contra alium, etiam si sit simpliciter bonum, et | |
| 53 | 4617 tamen apparens malum, inquantum displicet ei cui dicitur.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 ad 2"><a name="42166"><span class="ref">[42166] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4618 dicendum quod criminator differt et a susurrone et a detractore. |
| 4619 Quia criminator est qui publice aliis crimina imponit, vel | |
| 4620 accusando vel conviciando, quod non pertinet ad detractorem et | |
| 53 | 4621 susurronem.</p><p title="II-II q. 74 a. 1 ad 3"><a name="42167"><span class="ref">[42167] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4622 dicendum quod bilinguis proprie dicitur susurro. Cum enim amicitia |
| 4623 sit inter duos, nititur susurro ex utraque parte amicitiam rumpere, | |
| 4624 et ideo duabus linguis utitur ad duos, uni dicens malum de alio. | |
| 4625 Propter quod dicitur Eccli. XXVIII, <i>susurro et bilinguis | |
| 4626 maledictus</i>, et subditur, <i>multos enim turbant pacem | |
| 53 | 4627 habentes</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 1"><a name="42168"><span class="ref">[42168] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4628 secundum sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius |
| 4629 peccatum quam susurratio. Peccata enim oris consistunt in hoc quod | |
| 4630 aliquis mala dicit. Sed detractor dicit de proximo ea quae sunt | |
| 4631 mala simpliciter, quia ex talibus oritur infamia vel diminuitur | |
| 4632 fama, susurro autem non curat dicere nisi mala apparentia, quae | |
| 4633 scilicet displiceant audienti. Ergo gravius peccatum est detractio | |
| 53 | 4634 quam susurratio.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 2"><a name="42169"><span class="ref">[42169] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4635 quicumque aufert alicui famam, aufert ei non solum unum amicum, sed |
| 4636 multos, quia unusquisque refugit amicitiam infamium personarum; | |
| 4637 unde contra quendam dicitur, II Paralip. XIX, <i>his qui oderunt | |
| 4638 dominum amicitia iungeris</i>. Susurratio autem aufert unum solum | |
| 53 | 4639 amicum. Gravius ergo peccatum est detractio quam susurratio.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 3"><a name="42170"><span class="ref">[42170] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4640 Iac. IV dicitur, <i>qui detrahit fratri suo, detrahit legi</i>; et |
| 4641 per consequens Deo, qui est legislator, et sic peccatum | |
| 4642 detractionis videtur esse peccatum in Deum, quod est gravissimum, | |
| 4643 ut supra habitum est. Peccatum autem susurrationis est in proximum. | |
| 4644 Ergo peccatum detractionis est gravius quam peccatum | |
| 53 | 4645 susurrationis.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 s. c."><a name="42171"><span class="ref">[42171] IIª-IIae q. 74 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4646 est quod dicitur Eccli. V, <i>denotatio pessima super bilinguem, |
| 53 | 4647 susurratori autem odium et inimicitia et contumelia</i>.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 co."><a name="42172"><span class="ref">[42172] IIª-IIae q. 74 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4648 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum in proximum tanto |
| 4649 est gravius quanto per ipsum maius nocumentum proximo infertur, | |
| 4650 nocumentum autem tanto maius est quanto maius est bonum quod | |
| 4651 tollitur. Inter cetera vero exteriora bona praeeminet amicus, quia | |
| 4652 sine amicis nullus vivere posset, ut patet per philosophum, in VIII | |
| 4653 Ethic. Unde dicitur Eccli. VI, <i>amico fideli nulla est | |
| 4654 comparatio</i>, quia et optima fama, quae per detractionem | |
| 4655 tollitur, ad hoc maxime necessaria est ut homo idoneus ad amicitiam | |
| 4656 habeatur. Et ideo susurratio est maius peccatum quam detractio, et | |
| 4657 etiam quam contumelia, quia amicus est melior quam honor, et amari | |
| 53 | 4658 quam honorari, ut in VIII Ethic. philosophus dicit.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 ad 1"><a name="42173"><span class="ref">[42173] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4659 ergo dicendum quod species et gravitas peccati magis attenditur ex |
| 4660 fine quam ex materiali obiecto. Et ideo ratione finis susurratio | |
| 53 | 4661 est gravior, quamvis detractor quandoque peiora dicat.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 ad 2"><a name="42174"><span class="ref">[42174] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4662 dicendum quod fama est dispositio ad amicitiam, et infamia ad |
| 4663 inimicitiam. Dispositio autem deficit ab eo ad quod disponit. Et | |
| 4664 ideo ille qui operatur ad aliquid quod est dispositio ad | |
| 4665 inimicitiam, minus peccat quam ille qui directe operatur ad | |
| 53 | 4666 inimicitiam inducendam.</p><p title="II-II q. 74 a. 2 ad 3"><a name="42175"><span class="ref">[42175] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4667 dicendum quod ille qui detrahit fratri intantum videtur detrahere |
| 4668 legi inquantum contemnit praeceptum de dilectione proximi. Contra | |
| 4669 quod directius agit qui amicitiam disrumpere nititur. Unde hoc | |
| 4670 peccatum maxime contra Deum est, quia Deus dilectio est, ut dicitur | |
| 4671 I Ioan. IV. Et propter hoc dicitur Prov. VI, <i>sex sunt quae odit | |
| 4672 dominus, et septimum detestatur anima eius</i>, et hoc septimum | |
| 53 | 4673 ponit <i>eum qui seminat inter fratres discordiam</i>.</p></div></div><div class="q" id="q75"><h2>Quaestio 75</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 75 pr."><a name="42176"><span class="ref">[42176] IIª-IIae q. 75 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4674 considerandum est de derisione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, |
| 4675 utrum derisio sit peccatum speciale distinctum ab aliis peccatis | |
| 4676 quibus per verba nocumentum proximo infertur. Secundo, utrum | |
| 53 | 4677 derisio sit peccatum mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 1"><a name="42177"><span class="ref">[42177] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4678 sic proceditur. Videtur quod derisio non sit speciale peccatum ab |
| 4679 aliis praemissis distinctum. Subsannatio enim videtur idem esse | |
| 4680 quod derisio. Sed subsannatio ad contumeliam videtur pertinere. | |
| 53 | 4681 Ergo derisio non videtur distingui a contumelia.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 2"><a name="42178"><span class="ref">[42178] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4682 nullus irridetur nisi de aliquo turpi, ex quo homo erubescit. |
| 4683 Huiusmodi autem sunt peccata, quae si manifeste de aliquo dicuntur, | |
| 4684 pertinent ad contumeliam; si autem occulte, pertinent ad | |
| 4685 detractionem sive susurrationem. Ergo derisio non est vitium a | |
| 53 | 4686 praemissis distinctum.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 3"><a name="42179"><span class="ref">[42179] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4687 huiusmodi peccata distinguuntur secundum nocumenta quae proximo |
| 4688 inferuntur. Sed per derisionem non infertur aliud nocumentum | |
| 4689 proximo quam in honore vel fama vel detrimento amicitiae. Ergo | |
| 53 | 4690 derisio non est peccatum distinctum a praemissis.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 s. c."><a name="42180"><span class="ref">[42180] IIª-IIae q. 75 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4691 est quod irrisio fit ludo, unde et illusio nominatur. Nullum autem |
| 4692 praemissorum ludo agitur, sed serio. Ergo derisio ab omnibus | |
| 53 | 4693 praedictis differt.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 co."><a name="42181"><span class="ref">[42181] IIª-IIae q. 75 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4694 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum praecipue |
| 4695 pensanda sunt secundum intentionem proferentis. Et ideo secundum | |
| 4696 diversa quae quis intendit contra alium loquens, huiusmodi peccata | |
| 4697 distinguuntur. Sicut autem aliquis conviciando intendit conviciati | |
| 4698 honorem deprimere, et detrahendo diminuere famam, et susurrando | |
| 4699 tollere amicitiam; ita etiam irridendo aliquis intendit quod ille | |
| 4700 qui irridetur erubescat. Et quia hic finis est distinctus ab aliis, | |
| 4701 ideo etiam peccatum derisionis distinguitur a praemissis | |
| 53 | 4702 peccatis.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 ad 1"><a name="42182"><span class="ref">[42182] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4703 ergo dicendum quod subsannatio et irrisio conveniunt in fine, sed |
| 4704 differunt in modo, quia irrisio fit ore, idest verbo et cachinnis; | |
| 4705 subsannatio autem naso rugato, ut dicit Glossa super illud Psalm., | |
| 4706 <i>qui habitat in caelis irridebit eos</i>. Talis tamen differentia | |
| 4707 non diversificat speciem. Utrumque tamen differt a contumelia, | |
| 4708 sicut erubescentia a dehonoratione, est enim erubescentia timor | |
| 53 | 4709 dehonorationis, sicut Damascenus dicit.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 ad 2"><a name="42183"><span class="ref">[42183] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4710 dicendum quod de opere virtuoso aliquis apud alios et reverentiam |
| 4711 meretur et famam; apud seipsum bonae conscientiae gloriam, secundum | |
| 4712 illud II ad Cor. I, <i>gloria nostra haec est, testimonium | |
| 4713 conscientiae nostrae</i>. Unde e contrario de actu turpi, idest | |
| 4714 vitioso, apud alios quidem tollitur hominis honor et fama, et ad | |
| 4715 hoc contumeliosus et detractor turpia de alio dicunt. Apud seipsum | |
| 4716 autem per turpia quae dicuntur aliquis perdit conscientiae gloriam | |
| 4717 per quandam confusionem et erubescentiam, et ad hoc turpia dicit | |
| 4718 derisor. Et sic patet quod derisor communicat cum praedictis vitiis | |
| 53 | 4719 in materia, differt autem in fine.</p><p title="II-II q. 75 a. 1 ad 3"><a name="42184"><span class="ref">[42184] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4720 dicendum quod securitas conscientiae et quies illius magnum bonum |
| 4721 est, secundum illud Prov. XV, <i>secura mens quasi iuge | |
| 4722 convivium</i>. Et ideo qui conscientiam alicuius inquietat | |
| 4723 confundendo ipsum, aliquod speciale nocumentum ei infert. Unde | |
| 53 | 4724 derisio est peccatum speciale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 1"><a name="42185"><span class="ref">[42185] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4725 secundum sic proceditur. Videtur quod derisio non possit esse |
| 4726 peccatum mortale. Omne enim peccatum mortale contrariatur caritati. | |
| 4727 Sed derisio non videtur contrariari caritati, agitur enim ludo | |
| 4728 quandoque inter amicos; unde et delusio nominatur. Ergo derisio non | |
| 53 | 4729 potest esse peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 2"><a name="42186"><span class="ref">[42186] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4730 derisio illa videtur esse maxima quae fit in iniuriam Dei. Sed non |
| 4731 omnis derisio quae vergit in iniuriam Dei est peccatum mortale. | |
| 4732 Alioquin quicumque recidivat in aliquod peccatum veniale de quo | |
| 4733 poenituit, peccaret mortaliter, dicit enim Isidorus quod <i>irrisor | |
| 4734 est, et non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</i>. Similiter | |
| 4735 etiam sequeretur quod omnis simulatio esset peccatum mortale, quia | |
| 4736 sicut Gregorius dicit, in Moral., per struthionem significatur | |
| 4737 simulator, qui deridet equum, idest hominem iustum, et ascensorem, | |
| 53 | 4738 idest Deum. Ergo derisio non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 3"><a name="42187"><span class="ref">[42187] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4739 contumelia et detractio videntur esse graviora peccata quam |
| 4740 derisio, quia maius est facere aliquid serio quam ioco. Sed non | |
| 4741 omnis detractio vel contumelia est peccatum mortale. Ergo multo | |
| 53 | 4742 minus derisio.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 s. c."><a name="42188"><span class="ref">[42188] IIª-IIae q. 75 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4743 est quod dicitur Prov. III, <i>ipse deridet illusores</i>. Sed |
| 4744 deridere Dei est aeternaliter punire pro peccato mortali, ut patet | |
| 4745 per id quod dicitur in Psalm., <i>qui habitat in caelis irridebit | |
| 53 | 4746 eos</i>. Ergo derisio est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 co."><a name="42189"><span class="ref">[42189] IIª-IIae q. 75 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4747 dicendum quod irrisio non fit nisi de aliquo malo vel defectu. |
| 4748 Malum autem si sit magnum, non pro ludo accipitur, sed seriose. | |
| 4749 Unde si in lusum vel risum vertatur (ex quo irrisionis vel | |
| 4750 illusionis nomen sumitur), hoc est quia accipitur ut parvum. Potest | |
| 4751 autem aliquod malum accipi ut parvum, dupliciter, uno modo, | |
| 4752 secundum se; alio modo, ratione personae. Cum autem aliquis | |
| 4753 alterius personae malum vel defectum in ludum vel risum ponit quia | |
| 4754 secundum se parvum malum est, est veniale et leve peccatum secundum | |
| 4755 suum genus. Cum autem accipitur quasi parvum ratione personae, | |
| 4756 sicut defectus puerorum et stultorum parum ponderare solemus, sic | |
| 4757 aliquem illudere vel irridere est eum omnino parvipendere, et eum | |
| 4758 tam vilem aestimare ut de eius malo non sit curandum, sed sit quasi | |
| 4759 pro ludo habendum. Et sic derisio est peccatum mortale. Et gravius | |
| 4760 quam contumelia, quae similiter est in manifesto, quia | |
| 4761 contumeliosus videtur accipere malum alterius seriose, illusor | |
| 4762 autem in ludum; et ita videtur esse maior contemptus et | |
| 4763 dehonoratio. Et secundum hoc, illusio est grave peccatum, et tanto | |
| 4764 gravius quanto maior reverentia debetur personae quae illuditur. | |
| 4765 Unde gravissimum est irridere Deum et ea quae Dei sunt, secundum | |
| 4766 illud Isaiae XXXVII, <i>cui exprobrasti? Et quem blasphemasti? Et | |
| 4767 super quem exaltasti vocem tuam?</i> Et postea subditur, <i>ad | |
| 4768 sanctum Israel</i>. Deinde secundum locum tenet irrisio parentum. | |
| 4769 Unde dicitur Prov. XXX, <i>oculum qui subsannat patrem et despicit | |
| 4770 partum matris suae, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant | |
| 4771 eum filii aquilae</i>. Deinde iustorum derisio gravis est, quia | |
| 4772 honor est virtutis praemium. Et contra hoc dicitur Iob XII, | |
| 4773 <i>deridetur iusti simplicitas</i>. Quae quidem derisio valde | |
| 4774 nociva est, quia per hoc homines a bene agendo impediuntur; | |
| 4775 secundum illud Gregorii, <i>qui in aliorum actibus exoriri bona | |
| 4776 conspiciunt, mox ea manu pestiferae exprobrationis | |
| 53 | 4777 evellunt</i>.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 ad 1"><a name="42190"><span class="ref">[42190] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4778 ergo dicendum quod ludus non importat aliquid contrarium caritati |
| 4779 respectu eius cum quo luditur, potest tamen importare aliquid | |
| 4780 contrarium caritati respectu eius de quo luditur, propter | |
| 53 | 4781 contemptum, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 ad 2"><a name="42191"><span class="ref">[42191] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4782 dicendum quod ille qui recidivat in peccatum de quo poenituit, et |
| 4783 ille qui simulat, non expresse Deum irridet, sed quasi | |
| 4784 interpretative, inquantum scilicet ad modum deridentis se habet. | |
| 4785 Nec tamen venialiter peccando aliquis simpliciter recidivat vel | |
| 53 | 4786 simulat, sed dispositive et imperfecte.</p><p title="II-II q. 75 a. 2 ad 3"><a name="42192"><span class="ref">[42192] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4787 dicendum quod derisio, secundum suam rationem, levius aliquid est |
| 4788 quam detractio vel contumelia, quia non importat contemptum, sed | |
| 4789 ludum. Quandoque tamen habet maiorem contemptum quam etiam | |
| 53 | 4790 contumelia, ut supra dictum est. Et tunc est grave peccatum.</p></div></div><div class="q" id="q76"><h2>Quaestio 76</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 76 pr."><a name="42193"><span class="ref">[42193] IIª-IIae q. 76 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4791 considerandum est de maledictione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 4792 Primo, utrum licite possit aliquis maledicere homini. Secundo, | |
| 4793 utrum licite possit aliquis maledicere irrationali creaturae. | |
| 4794 Tertio, utrum maledictio sit peccatum mortale. Quarto, de | |
| 53 | 4795 comparatione eius ad alia peccata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 1"><a name="42194"><span class="ref">[42194] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4796 sic proceditur. Videtur quod non liceat maledicere aliquem. Non est |
| 4797 enim licitum praeterire mandatum apostoli, in quo Christus | |
| 4798 loquebatur, ut dicitur II ad Cor. XIII. Sed ipse praecipit, Rom. | |
| 4799 XII, <i>benedicite, et nolite maledicere</i>. Ergo non licet | |
| 53 | 4800 aliquem maledicere.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 2"><a name="42195"><span class="ref">[42195] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4801 omnes tenentur Deum benedicere, secundum illud Dan. III, |
| 4802 benedicite, filii hominum, domino. Sed non potest ex ore eodem | |
| 4803 procedere benedictio Dei et maledictio hominis, ut probatur Iac. | |
| 53 | 4804 III. Ergo nulli licet aliquem maledicere.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 3"><a name="42196"><span class="ref">[42196] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4805 ille qui aliquem maledicit, videtur optare eius malum culpae vel |
| 4806 poenae, quia maledictio videtur esse imprecatio quaedam. Sed non | |
| 4807 licet desiderare malum alterius, quinimmo orare oportet pro omnibus | |
| 53 | 4808 ut liberentur a malo. Ergo nulli licet maledicere.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 4"><a name="42197"><span class="ref">[42197] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4809 Diabolus per obstinationem maxime subiectus est malitiae. Sed non |
| 4810 licet alicui maledicere Diabolum, sicut nec seipsum, dicitur enim | |
| 4811 Eccli. XXI, <i>cum maledicit impius Diabolum, maledicit ipse animam | |
| 53 | 4812 suam</i>. Ergo multo minus licet maledicere hominem.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 5"><a name="42198"><span class="ref">[42198] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4813 Num. XXIII, super illud, <i>quomodo maledicam cui non maledixit |
| 4814 dominus?</i> Dicit Glossa, <i>non potest esse iusta maledicendi | |
| 4815 causa ubi peccantis ignoratur affectus</i>. Sed homo non potest | |
| 4816 scire affectum alterius hominis, nec etiam utrum sit maledictus a | |
| 53 | 4817 Deo. Ergo nulli licet aliquem hominem maledicere.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 s. c."><a name="42199"><span class="ref">[42199] IIª-IIae q. 76 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4818 est quod Deut. XXVII dicitur, <i>maledictus qui non permanet in |
| 4819 sermonibus legis huius</i>. Elisaeus etiam pueris sibi illudentibus | |
| 53 | 4820 maledixit, ut habetur IV Reg. II.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 co."><a name="42200"><span class="ref">[42200] IIª-IIae q. 76 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4821 dicendum quod maledicere idem est quod malum dicere. Dicere autem |
| 4822 tripliciter se habet ad id quod dicitur. Uno modo, per modum | |
| 4823 enuntiationis, sicut aliquis exprimitur modo indicativo. Et sic | |
| 4824 maledicere nihil est aliud quam malum alterius referre, quod | |
| 4825 pertinet ad detractionem. Unde quandoque maledici detractores | |
| 4826 dicuntur. Alio modo dicere se habet ad id quod dicitur per modum | |
| 4827 causae. Et hoc quidem primo et principaliter competit Deo, qui | |
| 4828 omnia suo verbo fecit, secundum illud Psalm., <i>dixit, et facta | |
| 4829 sunt</i>. Consequenter autem competit hominibus, qui verbo suo | |
| 4830 alios movent per imperium ad aliquid faciendum. Et ad hoc instituta | |
| 4831 sunt verba imperativi modi. Tertio modo ipsum dicere se habet ad id | |
| 4832 quod dicitur quasi expressio quaedam affectus desiderantis id quod | |
| 4833 verbo exprimitur. Et ad hoc instituta sunt verba optativi modi. | |
| 4834 Praetermisso igitur primo modo maledictionis, qui est per simplicem | |
| 4835 enuntiationem mali, considerandum est de aliis duobus. Ubi scire | |
| 4836 oportet quod facere aliquid et velle illud se consequuntur in | |
| 4837 bonitate et malitia, ut ex supradictis patet. Unde in istis duobus | |
| 4838 modis, quibus malum dicitur per modum imperantis vel per modum | |
| 4839 optantis, eadem ratione est aliquid licitum et illicitum. Si enim | |
| 4840 aliquis imperet vel optet malum alterius inquantum est malum, quasi | |
| 4841 ipsum malum intendens, sic maledicere utroque modo erit illicitum. | |
| 4842 Et hoc est maledicere per se loquendo. Si autem aliquis imperet vel | |
| 4843 optet malum alterius sub ratione boni, sic est licitum. Nec erit | |
| 4844 maledictio per se loquendo, sed per accidens, quia principalis | |
| 4845 intentio dicentis non fertur ad malum, sed ad bonum. Contingit | |
| 4846 autem malum aliquod dici imperando vel optando sub ratione duplicis | |
| 4847 boni. Quandoque quidem sub ratione iusti. Et sic iudex licite | |
| 4848 maledicit illum cui praecipit iustam poenam inferri. Et sic etiam | |
| 4849 Ecclesia maledicit anathematizando. Sic etiam prophetae quandoque | |
| 4850 imprecantur mala peccatoribus, quasi conformantes voluntatem suam | |
| 4851 divinae iustitiae (licet huiusmodi imprecationes possint etiam per | |
| 4852 modum praenuntiationis intelligi). Quandoque vero dicitur aliquod | |
| 4853 malum sub ratione utilis, puta cum aliquis optat aliquem peccatorem | |
| 4854 pati aliquam aegritudinem, aut aliquod impedimentum, vel ut ipse | |
| 53 | 4855 melior efficiatur, vel ut saltem ab aliorum nocumento cesset.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 ad 1"><a name="42201"><span class="ref">[42201] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4856 ergo dicendum quod apostolus prohibet maledicere per se loquendo, |
| 53 | 4857 cum intentione mali.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 ad 2"><a name="42202"><span class="ref">[42202] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 2</span></a> Et similiter |
| 4858 dicendum ad secundum.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 ad 3"><a name="42203"><span class="ref">[42203] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4859 dicendum quod optare alicui malum sub ratione boni non contrariatur |
| 4860 affectui quo quis simpliciter alicui optat bonum, sed magis habet | |
| 53 | 4861 conformitatem ad ipsum.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 ad 4"><a name="42204"><span class="ref">[42204] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4862 dicendum quod in Diabolo est considerare naturam, et culpam. Natura |
| 4863 quidem eius bona est, et a Deo, nec eam maledicere licet. Culpa | |
| 4864 autem eius est maledicenda, secundum illud Iob III, <i>maledicant | |
| 4865 ei qui maledicunt diei</i>. Cum autem peccator maledicit Diabolum | |
| 4866 propter culpam, seipsum simili ratione iudicat maledictione dignum. | |
| 53 | 4867 Et secundum hoc dicitur maledicere animam suam.</p><p title="II-II q. 76 a. 1 ad 5"><a name="42205"><span class="ref">[42205] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4868 dicendum quod affectus peccantis, etsi in se non videatur, potest |
| 4869 tamen percipi ex aliquo manifesto peccato, pro quo poena est | |
| 4870 infligenda. Similiter etiam, quamvis sciri non possit quem Deus | |
| 4871 maledicit secundum finalem reprobationem, potest tamen sciri quis | |
| 53 | 4872 sit maledictus a Deo secundum reatum praesentis culpae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 1"><a name="42206"><span class="ref">[42206] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4873 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat creaturam |
| 4874 irrationalem maledicere. Maledictio enim praecipue videtur esse | |
| 4875 licita inquantum respicit poenam. Sed creatura irrationalis non est | |
| 4876 susceptiva nec culpae nec poenae. Ergo eam maledicere non | |
| 53 | 4877 licet.</p><p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 2"><a name="42207"><span class="ref">[42207] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4878 in creatura irrationali nihil invenitur nisi natura, quam Deus |
| 4879 fecit. Hanc autem maledicere non licet, etiam in Diabolo, ut dictum | |
| 53 | 4880 est. Ergo creaturam irrationalem nullo modo licet maledicere.</p><p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 3"><a name="42208"><span class="ref">[42208] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4881 creatura irrationalis aut est permanens, sicut corpora; aut est |
| 4882 transiens, sicut tempora. Sed sicut Gregorius dicit, in IV Moral., | |
| 4883 <i>otiosum est maledicere non existenti; vitiosum vero si | |
| 4884 existeret</i>. Ergo nullo modo licet maledicere creaturae | |
| 53 | 4885 irrationali.</p><p title="II-II q. 76 a. 2 s. c."><a name="42209"><span class="ref">[42209] IIª-IIae q. 76 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4886 est quod dominus maledixit ficulneae, ut habetur Matth. XXI; et Iob |
| 53 | 4887 maledixit diei suo, ut habetur Iob III.</p><p title="II-II q. 76 a. 2 co."><a name="42210"><span class="ref">[42210] IIª-IIae q. 76 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4888 dicendum quod benedictio vel maledictio ad illam rem proprie |
| 4889 pertinet cui potest aliquid bene vel male contingere, scilicet | |
| 4890 rationali creaturae. Creaturis autem irrationalibus bonum vel malum | |
| 4891 dicitur contingere in ordine ad creaturam rationalem, propter quam | |
| 4892 sunt. Ordinantur autem ad eam multipliciter. Uno quidem modo, per | |
| 4893 modum subventionis, inquantum scilicet ex creaturis irrationalibus | |
| 4894 subvenitur humanae necessitati. Et hoc modo dominus homini dixit, | |
| 4895 Gen. III, maledicta terra in opere tuo, ut scilicet per eius | |
| 4896 sterilitatem homo puniretur. Et ita etiam intelligitur quod habetur | |
| 4897 Deut. XXVIII, <i>benedicta horrea tua</i>, et infra, <i>maledictum | |
| 4898 horreum tuum</i>. Sic etiam David maledixit montes Gelboe, secundum | |
| 4899 Gregorii expositionem. Alio modo creatura irrationalis ordinatur ad | |
| 4900 rationalem per modum significationis. Et sic dominus maledixit | |
| 4901 ficulneam, in significationem Iudaeae. Tertio modo ordinatur | |
| 4902 creatura irrationalis ad rationalem per modum continentis, scilicet | |
| 4903 temporis vel loci. Et sic maledixit Iob diei nativitatis suae, | |
| 4904 propter culpam originalem, quam nascendo contraxit, et propter | |
| 4905 sequentes poenalitates. Et propter hoc etiam potest intelligi David | |
| 4906 maledixisse montibus Gelboe, ut legitur II Reg. I, scilicet propter | |
| 4907 caedem populi quae in eis contigerat. Maledicere autem rebus | |
| 4908 irrationalibus inquantum sunt creaturae Dei, est peccatum | |
| 4909 blasphemiae. Maledicere autem eis secundum se consideratis, est | |
| 53 | 4910 otiosum et vanum, et per consequens illicitum.</p><p title="II-II q. 76 a. 2 ad arg."><a name="42211"><span class="ref">[42211] IIª-IIae q. 76 a. 2 ad arg.</span></a> Et per |
| 4911 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 1"><a name="42212"><span class="ref">[42212] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4912 sic proceditur. Videtur quod maledicere non sit peccatum mortale. |
| 4913 Augustinus enim, in homilia de igne Purgatorio, numerat | |
| 4914 maledictionem inter levia peccata. Haec autem sunt venialia. Ergo | |
| 53 | 4915 maledictio non est peccatum mortale, sed veniale.</p><p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 2"><a name="42213"><span class="ref">[42213] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4916 ea quae ex levi motu mentis procedunt non videntur esse peccata |
| 4917 mortalia. Sed interdum maledictio ex levi motu procedit. Ergo | |
| 53 | 4918 maledictio non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 3"><a name="42214"><span class="ref">[42214] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4919 gravius est male facere quam maledicere. Sed male facere non semper |
| 53 | 4920 est peccatum mortale. Ergo multo minus maledicere.</p><p title="II-II q. 76 a. 3 s. c."><a name="42215"><span class="ref">[42215] IIª-IIae q. 76 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4921 nihil excludit a regno Dei nisi peccatum mortale. Sed maledictio |
| 4922 excludit a regno Dei, secundum illud I ad Cor. VI, <i>neque | |
| 4923 maledici neque rapaces regnum Dei possidebunt</i>. Ergo maledictio | |
| 53 | 4924 est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 76 a. 3 co."><a name="42216"><span class="ref">[42216] IIª-IIae q. 76 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4925 dicendum quod maledictio de qua nunc loquimur, est per quam |
| 4926 pronuntiatur malum contra aliquem vel imperando vel optando. Velle | |
| 4927 autem, vel imperio movere ad malum alterius, secundum se repugnat | |
| 4928 caritati, qua diligimus proximum volentes bonum ipsius. Et ita | |
| 4929 secundum suum genus est peccatum mortale. Et tanto gravius quanto | |
| 4930 personam cui maledicimus magis amare et revereri tenemur, unde | |
| 4931 dicitur Levit. XX, <i>qui maledixerit patri suo et matri, morte | |
| 4932 moriatur</i>. Contingit tamen verbum maledictionis prolatum esse | |
| 4933 peccatum veniale, vel propter parvitatem mali quod quis alteri, | |
| 4934 maledicendo, imprecatur, vel etiam propter affectum eius qui | |
| 4935 profert maledictionis verba, dum ex levi motu, vel ex ludo, aut ex | |
| 4936 subreptione aliqua talia verba profert; quia peccata verborum | |
| 53 | 4937 maxime ex affectu pensantur, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 76 a. 3 ad arg."><a name="42217"><span class="ref">[42217] IIª-IIae q. 76 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 4938 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 1"><a name="42218"><span class="ref">[42218] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 4939 sic proceditur. Videtur quod maledictio sit gravius peccatum quam |
| 4940 detractio. Maledictio enim videtur esse blasphemia quaedam, ut | |
| 4941 patet per id quod dicitur in canonica Iudae, quod <i>cum Michael | |
| 4942 Archangelus, cum Diabolo disputans, altercaretur de Moysi corpore, | |
| 4943 non est ausus iudicium inferre blasphemiae</i>; et accipitur ibi | |
| 4944 blasphemia pro maledictione, secundum Glossam. Blasphemia autem est | |
| 4945 gravius peccatum quam detractio. Ergo maledictio est gravior | |
| 53 | 4946 detractione.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 2"><a name="42219"><span class="ref">[42219] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4947 homicidium est detractione gravius, ut supra dictum est. Sed |
| 4948 maledictio est par peccato homicidii, dicit enim Chrysostomus, | |
| 4949 super Matth., <i>cum dixeris, maledic ei, et domum everte, et omnia | |
| 4950 perire fac, nihil ab homicida differs</i>. Ergo maledictio est | |
| 53 | 4951 gravior quam detractio.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 3"><a name="42220"><span class="ref">[42220] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4952 causa praeeminet signo. Sed ille qui maledicit causat malum suo |
| 4953 imperio, ille autem qui detrahit solum significat malum iam | |
| 53 | 4954 existens. Gravius ergo peccat maledicus quam detractor.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 s. c."><a name="42221"><span class="ref">[42221] IIª-IIae q. 76 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4955 est quod detractio non potest bene fieri. Maledictio autem fit bene |
| 4956 et male, ut ex dictis patet. Ergo gravior est detractio quam | |
| 53 | 4957 maledictio.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 co."><a name="42222"><span class="ref">[42222] IIª-IIae q. 76 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4958 dicendum quod, sicut in primo habitum est, duplex est malum, |
| 4959 scilicet culpae, et poenae. Malum autem culpae peius est, ut ibidem | |
| 4960 ostensum est. Unde dicere malum culpae peius est quam dicere malum | |
| 4961 poenae, dummodo sit idem modus dicendi. Ad contumeliosum igitur, | |
| 4962 susurronem et detractorem, et etiam derisorem, pertinet dicere | |
| 4963 malum culpae, sed ad maledicentem, prout nunc loquimur, pertinet | |
| 4964 dicere malum poenae, non autem malum culpae nisi forte sub ratione | |
| 4965 poenae. Non tamen est idem modus dicendi. Nam ad praedicta quatuor | |
| 4966 vitia pertinet dicere malum culpae solum enuntiando, per | |
| 4967 maledictionem vero dicitur malum poenae vel causando per modum | |
| 4968 imperii, vel optando. Ipsa autem enuntiatio culpae peccatum est | |
| 4969 inquantum aliquod nocumentum ex hoc proximo infertur. Gravius autem | |
| 4970 est nocumentum inferre quam nocumentum desiderare, ceteris paribus. | |
| 4971 Unde detractio, secundum communem rationem, gravius peccatum est | |
| 4972 quam maledictio simplex desiderium exprimens. Maledictio vero quae | |
| 4973 fit per modum imperii, cum habeat rationem causae, potest esse | |
| 4974 detractione gravior, si maius nocumentum inferat quam sit | |
| 4975 denigratio famae; vel levior, si minus. Et haec quidem accipienda | |
| 4976 sunt secundum ea quae per se pertinent ad rationem horum vitiorum. | |
| 4977 Possunt autem et alia per accidens considerari quae praedicta vitia | |
| 53 | 4978 vel augent vel minuunt.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 ad 1"><a name="42223"><span class="ref">[42223] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4979 ergo dicendum quod maledictio creaturae inquantum creatura est, |
| 4980 redundat in Deum, et sic per accidens habet rationem blasphemiae, | |
| 4981 non autem si maledicatur creatura propter culpam. Et eadem ratio | |
| 53 | 4982 est de detractione.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 ad 2"><a name="42224"><span class="ref">[42224] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4983 dicendum quod, sicut dictum est, maledictio uno modo includit |
| 4984 desiderium mali. Unde si ille qui maledicit velit malum occisionis | |
| 4985 alterius, desiderio non differt ab homicida. Differt tamen | |
| 53 | 4986 inquantum actus exterior aliquid adiicit voluntati.</p><p title="II-II q. 76 a. 4 ad 3"><a name="42225"><span class="ref">[42225] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4987 dicendum quod ratio illa procedit de maledictione secundum quod |
| 53 | 4988 importat imperium.</p></div></div><div class="q" id="q77"><h2>Quaestio 77</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 77 pr."><a name="42226"><span class="ref">[42226] IIª-IIae q. 77 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4989 considerandum est de peccatis quae sunt circa voluntarias |
| 4990 commutationes. Et primo, de fraudulentia quae committitur in | |
| 4991 emptionibus et venditionibus; secundo, de usura, quae fit in | |
| 4992 mutuis. Circa alias enim commutationes voluntarias non invenitur | |
| 4993 aliqua species peccati quae distinguatur a rapina vel furto. Circa | |
| 4994 primum quaeruntur quatuor. Primo, de iniusta venditione ex parte | |
| 4995 pretii, scilicet, utrum liceat aliquid vendere plus quam valeat. | |
| 4996 Secundo, de iniusta venditione ex parte rei venditae. Tertio, utrum | |
| 4997 teneatur venditor dicere vitium rei venditae. Quarto, utrum licitum | |
| 53 | 4998 sit aliquid, negotiando, plus vendere quam emptum sit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 1"><a name="42227"><span class="ref">[42227] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4999 sic proceditur. Videtur quod aliquis licite possit vendere rem plus |
| 5000 quam valeat. Iustum enim in commutationibus humanae vitae secundum | |
| 5001 leges civiles determinatur. Sed secundum eas licitum est emptori et | |
| 5002 venditori ut se invicem decipiant, quod quidem fit inquantum | |
| 5003 venditor plus vendit rem quam valeat, emptor autem minus quam | |
| 5004 valeat. Ergo licitum est quod aliquis vendat rem plus quam | |
| 53 | 5005 valeat.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 2"><a name="42228"><span class="ref">[42228] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5006 illud quod est omnibus commune videtur esse naturale et non esse |
| 5007 peccatum. Sed sicut Augustinus refert, XIII de Trin., dictum | |
| 5008 cuiusdam mimi fuit ab omnibus acceptatum, <i>vili vultis emere, et | |
| 5009 care vendere</i>. Cui etiam consonat quod dicitur Prov. XX, | |
| 5010 <i>malum est, malum est, dicit omnis emptor, et cum recesserit, | |
| 5011 gloriatur</i>. Ergo licitum est aliquid carius vendere et vilius | |
| 53 | 5012 emere quam valeat.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 3"><a name="42229"><span class="ref">[42229] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5013 non videtur esse illicitum si ex conventione agatur id quod fieri |
| 5014 debet ex debito honestatis. Sed secundum philosophum, in VIII | |
| 5015 Ethic., in amicitia utilis recompensatio fieri debet secundum | |
| 5016 utilitatem quam consecutus est ille qui beneficium suscepit, quae | |
| 5017 quidem quandoque excedit valorem rei datae; sicut contingit cum | |
| 5018 aliquis multum re aliqua indiget, vel ad periculum evitandum vel ad | |
| 5019 aliquod commodum consequendum. Ergo licet in contractu emptionis et | |
| 53 | 5020 venditionis aliquid dare pro maiori pretio quam valeat.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 s. c."><a name="42230"><span class="ref">[42230] IIª-IIae q. 77 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5021 est quod dicitur Matth. VII, <i>omnia quaecumque vultis ut faciant |
| 5022 vobis homines, et vos facite illis</i>. Sed nullus vult sibi rem | |
| 5023 vendi carius quam valeat. Ergo nullus debet alteri vendere rem | |
| 53 | 5024 carius quam valeat.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 co."><a name="42231"><span class="ref">[42231] IIª-IIae q. 77 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5025 dicendum quod fraudem adhibere ad hoc quod aliquid plus iusto |
| 5026 pretio vendatur, omnino peccatum est, inquantum aliquis decipit | |
| 5027 proximum in damnum ipsius. Unde et Tullius dicit, in libro de | |
| 5028 Offic., <i>tollendum est ex rebus contrahendis omne mendacium, non | |
| 5029 licitatorem venditor, non qui contra se licitetur emptor | |
| 5030 apponet</i>. Si autem fraus deficit, tunc de emptione et venditione | |
| 5031 dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum se. Et secundum hoc | |
| 5032 emptio et venditio videtur esse introducta pro communi utilitate | |
| 5033 utriusque, dum scilicet unus indiget re alterius et e converso, | |
| 5034 sicut patet per philosophum, in I Polit. Quod autem pro communi | |
| 5035 utilitate est inductum, non debet esse magis in gravamen unius quam | |
| 5036 alterius. Et ideo debet secundum aequalitatem rei inter eos | |
| 5037 contractus institui. Quantitas autem rerum quae in usum hominis | |
| 5038 veniunt mensuratur secundum pretium datum, ad quod est inventum | |
| 5039 numisma, ut dicitur in V Ethic. Et ideo si vel pretium excedat | |
| 5040 quantitatem valoris rei, vel e converso res excedat pretium, | |
| 5041 tolletur iustitiae aequalitas. Et ideo carius vendere aut vilius | |
| 5042 emere rem quam valeat est secundum se iniustum et illicitum. Alio | |
| 5043 modo possumus loqui de emptione et venditione secundum quod per | |
| 5044 accidens cedit in utilitatem unius et detrimentum alterius, puta | |
| 5045 cum aliquis multum indiget habere rem aliquam, et alius laeditur si | |
| 5046 ea careat. Et in tali casu iustum pretium erit ut non solum | |
| 5047 respiciatur ad rem quae venditur, sed ad damnum quod venditor ex | |
| 5048 venditione incurrit. Et sic licite poterit aliquid vendi plus quam | |
| 5049 valeat secundum se, quamvis non vendatur plus quam valeat habenti. | |
| 5050 Si vero aliquis multum iuvetur ex re alterius quam accepit, ille | |
| 5051 vero qui vendidit non damnificatur carendo re illa, non debet eam | |
| 5052 supervendere. Quia utilitas quae alteri accrescit non est ex | |
| 5053 vendente, sed ex conditione ementis, nullus autem debet vendere | |
| 5054 alteri quod non est suum, licet possit ei vendere damnum quod | |
| 5055 patitur. Ille tamen qui ex re alterius accepta multum iuvatur, | |
| 5056 potest propria sponte aliquid vendenti supererogare, quod pertinet | |
| 53 | 5057 ad eius honestatem.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 ad 1"><a name="42232"><span class="ref">[42232] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5058 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, lex humana populo |
| 5059 datur, in quo sunt multi a virtute deficientes, non autem datur | |
| 5060 solis virtuosis. Et ideo lex humana non potuit prohibere quidquid | |
| 5061 est contra virtutem, sed ei sufficit ut prohibeat ea quae destruunt | |
| 5062 hominum convictum; alia vero habeat quasi licita, non quia ea | |
| 5063 approbet, sed quia ea non punit. Sic igitur habet quasi licitum, | |
| 5064 poenam non inducens, si absque fraude venditor rem suam supervendat | |
| 5065 aut emptor vilius emat, nisi sit nimius excessus, quia tunc etiam | |
| 5066 lex humana cogit ad restituendum, puta si aliquis sit deceptus | |
| 5067 ultra dimidiam iusti pretii quantitatem. Sed lex divina nihil | |
| 5068 impunitum relinquit quod sit virtuti contrarium. Unde secundum | |
| 5069 divinam legem illicitum reputatur si in emptione et venditione non | |
| 5070 sit aequalitas iustitiae observata. Et tenetur ille qui plus habet | |
| 5071 recompensare ei qui damnificatus est, si sit notabile damnum. Quod | |
| 5072 ideo dico quia iustum pretium rerum quandoque non est punctaliter | |
| 5073 determinatum, sed magis in quadam aestimatione consistit, ita quod | |
| 5074 modica additio vel minutio non videtur tollere aequalitatem | |
| 53 | 5075 iustitiae.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 ad 2"><a name="42233"><span class="ref">[42233] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5076 dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, <i>mimus ille vel |
| 5077 seipsum intuendo, vel alios experiendo vili velle emere et care | |
| 5078 vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera | |
| 5079 vitium est, potest quisque adipisci huiusmodi iustitiam qua huic | |
| 5080 resistat et vincat</i>. Et ponit exemplum de quodam qui modicum | |
| 5081 pretium de quodam libro propter ignorantiam postulanti iustum | |
| 5082 pretium dedit. Unde patet quod illud commune desiderium non est | |
| 5083 naturae, sed vitii. Et ideo commune est multis, qui per latam viam | |
| 53 | 5084 vitiorum incedunt.</p><p title="II-II q. 77 a. 1 ad 3"><a name="42234"><span class="ref">[42234] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5085 dicendum quod in iustitia commutativa consideratur principaliter |
| 5086 aequalitas rei. Sed in amicitia utilis consideratur aequalitas | |
| 5087 utilitatis, et ideo recompensatio fieri debet secundum utilitatem | |
| 53 | 5088 perceptam. In emptione vero, secundum aequalitatem rei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 1"><a name="42235"><span class="ref">[42235] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5089 secundum sic proceditur. Videtur quod venditio non reddatur iniusta |
| 5090 et illicita propter defectum rei venditae. Minus enim cetera sunt | |
| 5091 pensanda in re quam rei species substantialis. Sed propter defectum | |
| 5092 speciei substantialis non videtur reddi venditio rei illicita, puta | |
| 5093 si aliquis vendat argentum vel aurum alchimicum pro vero, quod est | |
| 5094 utile ad omnes humanos usus ad quos necessarium est argentum et | |
| 5095 aurum, puta ad vasa et ad alia huiusmodi. Ergo multo minus erit | |
| 53 | 5096 illicita venditio si sit defectus in aliis.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 2"><a name="42236"><span class="ref">[42236] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5097 defectus ex parte rei qui est secundum quantitatem maxime videtur |
| 5098 iustitiae contrariari, quae in aequalitate consistit. Quantitas | |
| 5099 autem per mensuram cognoscitur. Mensurae autem rerum quae in usum | |
| 5100 hominum veniunt non sunt determinatae, sed alicubi maiores, alicubi | |
| 5101 minores, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo non potest | |
| 5102 evitari defectus ex parte rei venditae. Et ita videtur quod ex hoc | |
| 53 | 5103 venditio non reddatur illicita.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 3"><a name="42237"><span class="ref">[42237] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5104 ad defectum rei pertinet si ei conveniens qualitas deest. Sed ad |
| 5105 qualitatem rei cognoscendam requiritur magna scientia, quae | |
| 5106 plerisque venditoribus deest. Ergo non redditur venditio illicita | |
| 53 | 5107 propter rei defectum.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 s. c."><a name="42238"><span class="ref">[42238] IIª-IIae q. 77 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5108 est quod Ambrosius dicit, in libro de Offic., <i>regula iustitiae |
| 5109 manifesta est quod a vero non declinare virum deceat bonum, nec | |
| 5110 damno iniusto afficere quemquam, nec aliquid dolo annectere rei | |
| 53 | 5111 suae</i>.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 co."><a name="42239"><span class="ref">[42239] IIª-IIae q. 77 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5112 dicendum quod circa rem quae venditur triplex defectus considerari |
| 5113 potest. Unus quidem secundum speciem rei. Et hunc quidem defectum | |
| 5114 si venditor cognoscat in re quam vendit, fraudem committit in | |
| 5115 venditione, unde venditio illicita redditur. Et hoc est quod | |
| 5116 dicitur contra quosdam Isaiae I, <i>argentum tuum versum est in | |
| 5117 scoriam; vinum tuum mixtum est aqua</i>, quod enim permixtum est | |
| 5118 patitur defectum quantum ad speciem. Alius autem defectus est | |
| 5119 secundum quantitatem, quae per mensuram cognoscitur. Et ideo si | |
| 5120 quis scienter utatur deficienti mensura in vendendo, fraudem | |
| 5121 committit, et est illicita venditio. Unde dicitur Deut. XXV, <i>non | |
| 5122 habebis in sacculo diversa pondera, maius et minus, nec erit in | |
| 5123 domo tua modius maior et minor</i>; et postea subditur, | |
| 5124 <i>abominatur enim dominus eum qui facit haec, et adversatur omnem | |
| 5125 iniustitiam</i>. Tertius defectus est ex parte qualitatis, puta si | |
| 5126 aliquod animal infirmum vendat quasi sanum. Quod si quis scienter | |
| 5127 fecerit, fraudem committit in venditione, unde est illicita | |
| 5128 venditio. Et in omnibus talibus non solum aliquis peccat iniustam | |
| 5129 venditionem faciendo, sed etiam ad restitutionem tenetur. Si vero | |
| 5130 eo ignorante aliquis praedictorum defectuum in re vendita fuerit, | |
| 5131 venditor quidem non peccat, quia facit iniustum materialiter, non | |
| 5132 tamen eius operatio est iniusta, ut ex supradictis patet, tenetur | |
| 5133 tamen, cum ad eius notitiam pervenerit, damnum recompensare | |
| 5134 emptori. Et quod dictum est de venditore, etiam intelligendum est | |
| 5135 ex parte emptoris. Contingit enim quandoque venditorem credere suam | |
| 5136 rem esse minus pretiosam quantum ad speciem, sicut si aliquis | |
| 5137 vendat aurum loco aurichalci, emptor, si id cognoscat, iniuste | |
| 5138 emit, et ad restitutionem tenetur. Et eadem ratio est de defectu | |
| 53 | 5139 qualitatis et quantitatis.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 ad 1"><a name="42240"><span class="ref">[42240] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5140 ergo dicendum quod aurum et argentum non solum cara sunt propter |
| 5141 utilitatem vasorum quae ex eis fabricantur, aut aliorum huiusmodi, | |
| 5142 sed etiam propter dignitatem et puritatem substantiae ipsorum. Et | |
| 5143 ideo si aurum vel argentum ab alchimicis factum veram speciem non | |
| 5144 habeat auri et argenti, est fraudulenta et iniusta venditio. | |
| 5145 Praesertim cum sint aliquae utilitates auri et argenti veri, | |
| 5146 secundum naturalem operationem ipsorum, quae non conveniunt auro | |
| 5147 per alchimiam sophisticato, sicut quod habet proprietatem | |
| 5148 laetificandi, et contra quasdam infirmitates medicinaliter iuvat. | |
| 5149 Frequentius etiam potest poni in operatione, et diutius in sua | |
| 5150 puritate permanet aurum verum quam aurum sophisticatum. Si autem | |
| 5151 per alchimiam fieret aurum verum, non esset illicitum ipsum pro | |
| 5152 vero vendere, quia nihil prohibet artem uti aliquibus naturalibus | |
| 5153 causis ad producendum naturales et veros effectus; sicut Augustinus | |
| 53 | 5154 dicit, in III de Trin., de his quae arte Daemonum fiunt.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 ad 2"><a name="42241"><span class="ref">[42241] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5155 dicendum quod mensuras rerum venalium necesse est in diversis locis |
| 5156 esse diversas, propter diversitatem copiae et inopiae rerum, quia | |
| 5157 ubi res magis abundant, consueverunt esse maiores mensurae. In | |
| 5158 unoquoque tamen loco ad rectores civitatis pertinet determinare | |
| 5159 quae sunt iustae mensurae rerum venalium, pensatis conditionibus | |
| 5160 locorum et rerum. Et ideo has mensuras publica auctoritate vel | |
| 53 | 5161 consuetudine institutas praeterire non licet.</p><p title="II-II q. 77 a. 2 ad 3"><a name="42242"><span class="ref">[42242] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5162 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in XI de Civ. Dei, pretium |
| 5163 rerum venalium non consideratur secundum gradum naturae, cum | |
| 5164 quandoque pluris vendatur unus equus quam unus servus, sed | |
| 5165 consideratur secundum quod res in usum hominis veniunt. Et ideo non | |
| 5166 oportet quod venditor vel emptor cognoscat occultas rei venditae | |
| 5167 qualitates, sed illas solum per quas redditur humanis usibus apta, | |
| 5168 puta quod equus sit fortis et bene currat, et similiter in ceteris. | |
| 5169 Has autem qualitates de facili venditor et emptor cognoscere | |
| 53 | 5170 possunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 1"><a name="42243"><span class="ref">[42243] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5171 sic proceditur. Videtur quod venditor non teneatur dicere vitium |
| 5172 rei venditae. Cum enim venditor emptorem ad emendum non cogat, | |
| 5173 videtur eius iudicio rem quam vendit supponere. Sed ad eundem | |
| 5174 pertinet iudicium et cognitio rei. Non ergo videtur imputandum | |
| 5175 venditori si emptor in suo iudicio decipitur, praecipitanter | |
| 53 | 5176 emendo, absque diligenti inquisitione de conditionibus rei.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 2"><a name="42244"><span class="ref">[42244] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5177 stultum videtur quod aliquis id faciat unde eius operatio |
| 5178 impediatur. Sed si aliquis vitia rei vendendae indicet, impedit | |
| 5179 suam venditionem, ut enim Tullius, in libro de Offic., inducit | |
| 5180 quendam dicentem, <i>quid tam absurdum quam si, domini iussu, ita | |
| 5181 praeco praediceret, domum pestilentem vendo?</i> Ergo venditor non | |
| 53 | 5182 tenetur dicere vitia rei venditae.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 3"><a name="42245"><span class="ref">[42245] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5183 magis necessarium est homini ut cognoscat viam virtutis quam ut |
| 5184 cognoscat vitia rerum quae venduntur. Sed homo non tenetur cuilibet | |
| 5185 consilium dare et veritatem dicere de his quae pertinent ad | |
| 5186 virtutem, quamvis nulli debeat dicere falsitatem. Ergo multo minus | |
| 5187 tenetur venditor vitia rei venditae dicere, quasi consilium dando | |
| 53 | 5188 emptori.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 4"><a name="42246"><span class="ref">[42246] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5189 si aliquis teneatur dicere defectum rei venditae, hoc non est nisi |
| 5190 ut minuatur de pretio. Sed quandoque diminueretur de pretio etiam | |
| 5191 sine vitio rei venditae, propter aliquid aliud, puta si venditor | |
| 5192 deferens triticum ad locum ubi est carestia frumenti, sciat multos | |
| 5193 posse venire qui deferant; quod si sciretur ab ementibus, minus | |
| 5194 pretium darent. Huiusmodi autem non oportet dicere venditorem, ut | |
| 53 | 5195 videtur. Ergo, pari ratione, nec vitia rei venditae.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 s. c."><a name="42247"><span class="ref">[42247] IIª-IIae q. 77 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5196 est quod Ambrosius dicit, in III de Offic., <i>in contractibus |
| 5197 vitia eorum quae veneunt prodi iubentur, ac nisi intimaverit | |
| 5198 venditor, quamvis in ius emptoris transierint, doli actione | |
| 53 | 5199 vacuantur</i>.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 co."><a name="42248"><span class="ref">[42248] IIª-IIae q. 77 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5200 dicendum quod dare alicui occasionem periculi vel damni semper est |
| 5201 illicitum, quamvis non sit necessarium quod homo alteri semper det | |
| 5202 auxilium vel consilium pertinens ad eius qualemcumque promotionem, | |
| 5203 sed hoc solum est necessarium in aliquo casu determinato, puta cum | |
| 5204 alius eius curae subdatur, vel cum non potest ei per alium | |
| 5205 subveniri. Venditor autem, qui rem vendendam proponit, ex hoc ipso | |
| 5206 dat emptori damni vel periculi occasionem quod rem vitiosam ei | |
| 5207 offert, si ex eius vitio damnum vel periculum incurrere possit, | |
| 5208 damnum quidem, si propter huiusmodi vitium res quae vendenda | |
| 5209 proponitur minoris sit pretii, ipse vero propter huiusmodi vitium | |
| 5210 nihil de pretio subtrahat; periculum autem, puta si propter | |
| 5211 huiusmodi vitium usus rei reddatur impeditus vel noxius, puta si | |
| 5212 aliquis alicui vendat equum claudicantem pro veloci, vel ruinosam | |
| 5213 domum pro firma, vel cibum corruptum sive venenosum pro bono. Unde | |
| 5214 si huiusmodi vitia sint occulta et ipse non detegat, erit illicita | |
| 5215 et dolosa venditio, et tenetur venditor ad damni recompensationem. | |
| 5216 Si vero vitium sit manifestum, puta cum equus est monoculus; vel | |
| 5217 cum usus rei, etsi non competat venditori, potest tamen esse | |
| 5218 conveniens aliis; et si ipse propter huiusmodi vitium subtrahat | |
| 5219 quantum oportet de pretio, non tenetur ad manifestandum vitium rei. | |
| 5220 Quia forte propter huiusmodi vitium emptor vellet plus subtrahi de | |
| 5221 pretio quam esset subtrahendum. Unde potest licite venditor | |
| 53 | 5222 indemnitati suae consulere, vitium rei reticendo.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 ad 1"><a name="42249"><span class="ref">[42249] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5223 ergo dicendum quod iudicium non potest fieri nisi de re manifesta, |
| 5224 unusquisque enim iudicat quae cognoscit, ut dicitur in I Ethic. | |
| 5225 Unde si vitia rei quae vendenda proponitur sint occulta, nisi per | |
| 5226 venditorem manifestentur, non sufficienter committitur emptori | |
| 53 | 5227 iudicium. Secus autem esset si essent vitia manifesta.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 ad 2"><a name="42250"><span class="ref">[42250] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5228 dicendum quod non oportet quod aliquis per praeconem vitium rei |
| 5229 vendendae praenuntiet, quia si praediceret vitium, exterrerentur | |
| 5230 emptores ab emendo, dum ignorarent alias conditiones rei, secundum | |
| 5231 quas est bona et utilis. Sed singulariter est dicendum vitium ei | |
| 5232 qui ad emendum accedit, qui potest simul omnes conditiones ad | |
| 5233 invicem comparare, bonas et malas, nihil enim prohibet rem in | |
| 53 | 5234 aliquo vitiosam, in multis aliis utilem esse.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 ad 3"><a name="42251"><span class="ref">[42251] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5235 dicendum quod quamvis homo non teneatur simpliciter omni homini |
| 5236 dicere veritatem de his quae pertinent ad virtutes, teneretur tamen | |
| 5237 in casu illo de his dicere veritatem quando ex eius facto alteri | |
| 5238 periculum immineret in detrimentum virtutis nisi diceret veritatem. | |
| 53 | 5239 Et sic est in proposito.</p><p title="II-II q. 77 a. 3 ad 4"><a name="42252"><span class="ref">[42252] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5240 dicendum quod vitium rei facit rem in praesenti esse minoris |
| 5241 valoris quam videatur, sed in casu praemisso, in futurum res | |
| 5242 expectatur esse minoris valoris per superventum negotiatorum, qui | |
| 5243 ab ementibus ignoratur. Unde venditor qui vendit rem secundum | |
| 5244 pretium quod invenit, non videtur contra iustitiam facere si quod | |
| 5245 futurum est non exponat. Si tamen exponeret, vel de pretio | |
| 5246 subtraheret, abundantioris esset virtutis, quamvis ad hoc non | |
| 53 | 5247 videatur teneri ex iustitiae debito.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 1"><a name="42253"><span class="ref">[42253] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5248 sic proceditur. Videtur quod non liceat, negotiando, aliquid carius |
| 5249 vendere quam emere. Dicit enim Chrysostomus, super Matth. XXI, | |
| 5250 <i>quicumque rem comparat ut, integram et immutatam vendendo, | |
| 5251 lucretur, ille est mercator qui de templo Dei eiicitur</i>. Et idem | |
| 5252 dicit Cassiodorus, super illud Psalm., <i>quoniam non cognovi | |
| 5253 litteraturam</i>, vel negotiationem secundum aliam litteram, | |
| 5254 <i>quid, inquit, est aliud negotiatio nisi vilius comparare et | |
| 5255 carius velle distrahere?</i> Et subdit, <i>negotiatores tales | |
| 5256 dominus eiecit de templo</i>. Sed nullus eiicitur de templo nisi | |
| 53 | 5257 propter aliquod peccatum. Ergo talis negotiatio est peccatum.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 2"><a name="42254"><span class="ref">[42254] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5258 contra iustitiam est quod aliquis rem carius vendat quam valeat, |
| 5259 vel vilius emat, ut ex dictis apparet. Sed ille qui, negotiando, | |
| 5260 rem carius vendit quam emerit, necesse est quod vel vilius emerit | |
| 5261 quam valeat, vel carius vendat. Ergo hoc sine peccato fieri non | |
| 53 | 5262 potest.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 3"><a name="42255"><span class="ref">[42255] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5263 Hieronymus dicit, <i>negotiatorem clericum, ex inope divitem, ex |
| 5264 ignobili gloriosum, quasi quandam pestem fuge</i>. Non autem | |
| 5265 negotiatio clericis interdicenda esse videtur nisi propter | |
| 5266 peccatum. Ergo negotiando aliquid vilius emere et carius vendere | |
| 53 | 5267 est peccatum.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 s. c."><a name="42256"><span class="ref">[42256] IIª-IIae q. 77 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5268 est quod Augustinus dicit, super illud Psalm., <i>quoniam non |
| 5269 cognovi litteraturam, negotiator avidus acquirendi pro damno | |
| 5270 blasphemat, pro pretiis rerum mentitur et peierat. Sed haec vitia | |
| 5271 hominis sunt, non artis, quae sine his vitiis agi potest</i>. Ergo | |
| 53 | 5272 negotiari secundum se non est illicitum.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 co."><a name="42257"><span class="ref">[42257] IIª-IIae q. 77 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5273 dicendum quod ad negotiatores pertinet commutationibus rerum |
| 5274 insistere. Ut autem philosophus dicit, in I Polit., duplex est | |
| 5275 rerum commutatio. Una quidem quasi naturalis et necessaria, per | |
| 5276 quam scilicet fit commutatio rei ad rem, vel rerum et denariorum, | |
| 5277 propter necessitatem vitae. Et talis commutatio non proprie | |
| 5278 pertinet ad negotiatores, sed magis ad oeconomicos vel politicos, | |
| 5279 qui habent providere vel domui vel civitati de rebus necessariis ad | |
| 5280 vitam. Alia vero commutationis species est vel denariorum ad | |
| 5281 denarios, vel quarumcumque rerum ad denarios, non propter res | |
| 5282 necessarias vitae, sed propter lucrum quaerendum. Et haec quidem | |
| 5283 negotiatio proprie videtur ad negotiatores pertinere. Secundum | |
| 5284 philosophum autem, prima commutatio laudabilis est, quia deservit | |
| 5285 naturali necessitati. Secunda autem iuste vituperatur, quia, | |
| 5286 quantum est de se, deservit cupiditati lucri, quae terminum nescit | |
| 5287 sed in infinitum tendit. Et ideo negotiatio, secundum se | |
| 5288 considerata, quandam turpitudinem habet, inquantum non importat de | |
| 5289 sui ratione finem honestum vel necessarium. Lucrum tamen, quod est | |
| 5290 negotiationis finis, etsi in sui ratione non importet aliquid | |
| 5291 honestum vel necessarium, nihil tamen importat in sui ratione | |
| 5292 vitiosum vel virtuti contrarium. Unde nihil prohibet lucrum | |
| 5293 ordinari ad aliquem finem necessarium, vel etiam honestum. Et sic | |
| 5294 negotiatio licita reddetur. Sicut cum aliquis lucrum moderatum, | |
| 5295 quod negotiando quaerit, ordinat ad domus suae sustentationem, vel | |
| 5296 etiam ad subveniendum indigentibus, vel etiam cum aliquis | |
| 5297 negotiationi intendit propter publicam utilitatem, ne scilicet res | |
| 5298 necessariae ad vitam patriae desint, et lucrum expetit non quasi | |
| 53 | 5299 finem, sed quasi stipendium laboris.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 ad 1"><a name="42258"><span class="ref">[42258] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5300 ergo dicendum quod verbum Chrysostomi est intelligendum de |
| 5301 negotiatione secundum quod ultimum finem in lucro constituit, quod | |
| 5302 praecipue videtur quando aliquis rem non immutatam carius vendit. | |
| 5303 Si enim rem immutatam carius vendat, videtur praemium sui laboris | |
| 5304 accipere. Quamvis et ipsum lucrum possit licite intendi, non sicut | |
| 5305 ultimus finis, sed propter alium finem necessarium vel honestum, ut | |
| 53 | 5306 dictum est.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 ad 2"><a name="42259"><span class="ref">[42259] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5307 dicendum quod non quicumque carius vendit aliquid quam emerit, |
| 5308 negotiatur, sed solum qui ad hoc emit ut carius vendat. Si autem | |
| 5309 emit rem non ut vendat, sed ut teneat, et postmodum propter aliquam | |
| 5310 causam eam vendere velit, non est negotiatio, quamvis carius | |
| 5311 vendat. Potest enim hoc licite facere, vel quia in aliquo rem | |
| 5312 melioravit; vel quia pretium rei est mutatum, secundum diversitatem | |
| 5313 loci vel temporis; vel propter periculum cui se exponit | |
| 5314 transferendo rem de loco ad locum, vel eam ferri faciendo. Et | |
| 53 | 5315 secundum hoc, nec emptio nec venditio est iniusta.</p><p title="II-II q. 77 a. 4 ad 3"><a name="42260"><span class="ref">[42260] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5316 dicendum quod clerici non solum debent abstinere ab his quae sunt |
| 5317 secundum se mala, sed etiam ab his quae habent speciem mali. Quod | |
| 5318 quidem in negotiatione contingit, tum propter hoc quod est ordinata | |
| 5319 ad lucrum terrenum, cuius clerici debent esse contemptores; tum | |
| 5320 etiam propter frequentia negotiatorum vitia, quia <i>difficiliter | |
| 5321 exuitur negotiator a peccatis labiorum</i>, ut dicitur Eccli. XXVI. | |
| 5322 Est et alia causa, quia negotiatio nimis implicat animum | |
| 5323 saecularibus curis, et per consequens a spiritualibus retrahit, | |
| 5324 unde apostolus dicit, II ad Tim. II, <i>nemo militans Deo implicat | |
| 5325 se negotiis saecularibus</i>. Licet tamen clericis uti prima | |
| 5326 commutationis specie, quae ordinatur ad necessitatem vitae, emendo | |
| 53 | 5327 vel vendendo.</p></div></div><div class="q" id="q78"><h2>Quaestio 78</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 78 pr."><a name="42261"><span class="ref">[42261] IIª-IIae q. 78 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 5328 considerandum est de peccato usurae, quod committitur in mutuis. Et |
| 5329 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sit peccatum accipere | |
| 5330 pecuniam in pretium pro pecunia mutuata, quod est accipere usuram. | |
| 5331 Secundo, utrum liceat pro eodem quamcumque utilitatem accipere | |
| 5332 quasi in recompensationem mutui. Tertio, utrum aliquis restituere | |
| 5333 teneatur id quod de pecunia usuraria iusto lucro lucratus est. | |
| 53 | 5334 Quarto, utrum liceat accipere mutuo pecuniam sub usura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 1"><a name="42262"><span class="ref">[42262] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5335 sic proceditur. Videtur quod accipere usuram pro pecunia mutuata |
| 5336 non sit peccatum. Nullus enim peccat ex hoc quod sequitur exemplum | |
| 5337 Christi. Sed dominus de seipso dicit, Luc. XIX, ego veniens cum | |
| 5338 usuris exegissem illam, scilicet pecuniam mutuatam. Ergo non est | |
| 53 | 5339 peccatum accipere usuram pro mutuo pecuniae.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 2"><a name="42263"><span class="ref">[42263] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5340 sicut dicitur in Psalm., <i>lex domini immaculata</i>, quia |
| 5341 scilicet peccatum prohibet. Sed in lege divina conceditur aliqua | |
| 5342 usura, secundum illud Deut. XXIII, <i>non faenerabis fratri tuo ad | |
| 5343 usuram pecuniam, nec fruges nec quamlibet aliam rem, sed | |
| 5344 alieno</i>. Et, quod plus est, etiam in praemium repromittitur pro | |
| 5345 lege servata, secundum illud Deut. XXVIII, <i>faenerabis gentibus | |
| 5346 multis; et ipse a nullo faenus accipies</i>. Ergo accipere usuram | |
| 53 | 5347 non est peccatum.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 3"><a name="42264"><span class="ref">[42264] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5348 in rebus humanis determinatur iustitia per leges civiles. Sed |
| 5349 secundum eas conceditur usuras accipere. Ergo videtur non esse | |
| 53 | 5350 illicitum.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 4"><a name="42265"><span class="ref">[42265] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5351 praetermittere consilia non obligat ad peccatum. Sed Luc. VI inter |
| 5352 alia consilia ponitur, <i>date mutuum, nihil inde sperantes</i>. | |
| 53 | 5353 Ergo accipere usuram non est peccatum.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 5"><a name="42266"><span class="ref">[42266] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5354 pretium accipere quo eo quod quis facere non tenetur, non videtur |
| 5355 esse secundum se peccatum. Sed non in quolibet casu tenetur | |
| 5356 pecuniam habens eam proximo mutuare. Ergo licet ei aliquando pro | |
| 53 | 5357 mutuo accipere pretium.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 6"><a name="42267"><span class="ref">[42267] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5358 argentum monetatum, et in vasa formatum, non differt specie. Sed |
| 5359 licet accipere pretium pro vasis argenteis accommodatis. Ergo etiam | |
| 5360 licet accipere pretium pro mutuo argenti monetati. Usura ergo non | |
| 53 | 5361 est secundum se peccatum.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 7"><a name="42268"><span class="ref">[42268] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5362 quilibet potest licite accipere rem quam ei dominus rei voluntarie |
| 5363 tradit. Sed ille qui accipit mutuum voluntarie tradit usuram. Ergo | |
| 53 | 5364 ille qui mutuat licite potest accipere.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 s. c."><a name="42269"><span class="ref">[42269] IIª-IIae q. 78 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5365 est quod dicitur Exod. XXII, <i>si pecuniam mutuam dederis populo |
| 5366 meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec | |
| 53 | 5367 usuris opprimes</i>.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 co."><a name="42270"><span class="ref">[42270] IIª-IIae q. 78 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5368 dicendum quod accipere usuram pro pecunia mutuata est secundum se |
| 5369 iniustum, quia venditur id quod non est, per quod manifeste | |
| 5370 inaequalitas constituitur, quae iustitiae contrariatur. Ad cuius | |
| 5371 evidentiam, sciendum est quod quaedam res sunt quarum usus est | |
| 5372 ipsarum rerum consumptio, sicut vinum consumimus eo utendo ad | |
| 5373 potum, et triticum consumimus eo utendo ad cibum. Unde in talibus | |
| 5374 non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicumque | |
| 5375 conceditur usus, ex hoc ipso conceditur res. Et propter hoc in | |
| 5376 talibus per mutuum transfertur dominium. Si quis ergo seorsum | |
| 5377 vellet vendere vinum et seorsum vellet vendere usum vini, venderet | |
| 5378 eandem rem bis, vel venderet id quod non est. Unde manifeste per | |
| 5379 iniustitiam peccaret. Et simili ratione, iniustitiam committit qui | |
| 5380 mutuat vinum aut triticum petens sibi duas recompensationes, unam | |
| 5381 quidem restitutionem aequalis rei, aliam vero pretium usus, quod | |
| 5382 usura dicitur. Quaedam vero sunt quorum usus non est ipsa rei | |
| 5383 consumptio, sicut usus domus est inhabitatio, non autem dissipatio. | |
| 5384 Et ideo in talibus seorsum potest utrumque concedi, puta cum | |
| 5385 aliquis tradit alteri dominium domus, reservato sibi usu ad aliquod | |
| 5386 tempus; vel e converso cum quis concedit alicui usum domus, | |
| 5387 reservato sibi eius dominio. Et propter hoc licite potest homo | |
| 5388 accipere pretium pro usu domus, et praeter hoc petere domum | |
| 5389 commodatam, sicut patet in conductione et locatione domus. Pecunia | |
| 5390 autem, secundum philosophum, in V Ethic. et in I Polit., | |
| 5391 principaliter est inventa ad commutationes faciendas, et ita | |
| 5392 proprius et principalis pecuniae usus est ipsius consumptio sive | |
| 5393 distractio, secundum quod in commutationes expenditur. Et propter | |
| 5394 hoc secundum se est illicitum pro usu pecuniae mutuatae accipere | |
| 5395 pretium, quod dicitur usura. Et sicut alia iniuste acquisita | |
| 53 | 5396 tenetur homo restituere, ita pecuniam quam per usuram accepit.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 1"><a name="42271"><span class="ref">[42271] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5397 ergo dicendum quod usura ibi metaphorice accipitur pro |
| 5398 superexcrescentia bonorum spiritualium, quam exigit Deus volens ut | |
| 5399 in bonis acceptis ab eo semper proficiamus. Quod est ad utilitatem | |
| 53 | 5400 nostram, non eius.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 2"><a name="42272"><span class="ref">[42272] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5401 dicendum quod Iudaeis prohibitum fuit accipere usuram a fratribus |
| 5402 suis, scilicet Iudaeis, per quod datur intelligi quod accipere | |
| 5403 usuram a quocumque homine est simpliciter malum; debemus enim omnem | |
| 5404 hominem habere quasi proximum et fratrem, praecipue in statu | |
| 5405 Evangelii, ad quod omnes vocantur. Unde in Psalm. absolute dicitur, | |
| 5406 <i>qui pecuniam suam non dedit ad usuram</i>; et Ezech. XVIII, | |
| 5407 <i>qui usuram non acceperit</i>. Quod autem ab extraneis usuram | |
| 5408 acciperent, non fuit eis concessum quasi licitum, sed permissum ad | |
| 5409 maius malum vitandum, ne scilicet a Iudaeis, Deum colentibus, | |
| 5410 usuras acciperent, propter avaritiam, cui dediti erant, ut habetur | |
| 5411 Isaiae LVI. Quod autem in praemium promittitur, faenerabis gentibus | |
| 5412 multis etc., faenus ibi large accipitur pro mutuo, sicut et Eccli. | |
| 5413 XXIX dicitur, multi non causa nequitiae non faenerati sunt, idest | |
| 5414 non mutuaverunt. Promittitur ergo in praemium Iudaeis abundantia | |
| 53 | 5415 divitiarum, ex qua contingit quod aliis mutuare possint.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 3"><a name="42273"><span class="ref">[42273] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5416 dicendum quod leges humanae dimittunt aliqua peccata impunita |
| 5417 propter conditiones hominum imperfectorum, in quibus multae | |
| 5418 utilitates impedirentur si omnia peccata districte prohiberentur | |
| 5419 poenis adhibitis. Et ideo usuras lex humana concessit, non quasi | |
| 5420 existimans eas esse secundum iustitiam, sed ne impedirentur | |
| 5421 utilitates multorum. Unde in ipso iure civili dicitur quod <i>res | |
| 5422 quae usu consumuntur neque ratione naturali neque civili recipiunt | |
| 5423 usumfructum, et quod senatus non fecit earum rerum usumfructum, nec | |
| 5424 enim poterat; sed quasi usumfructum constituit</i>, concedens | |
| 5425 scilicet usuras. Et philosophus, naturali ratione ductus, dicit, in | |
| 5426 I Polit., quod <i>usuraria acquisitio pecuniarum est maxime praeter | |
| 53 | 5427 naturam</i>.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 4"><a name="42274"><span class="ref">[42274] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5428 dicendum quod dare mutuum non semper tenetur homo, et ideo quantum |
| 5429 ad hoc ponitur inter consilia. Sed quod homo lucrum de mutuo non | |
| 5430 quaerat, hoc cadit sub ratione praecepti. Potest tamen dici | |
| 5431 consilium per comparationem ad dicta Pharisaeorum, qui putabant | |
| 5432 usuram aliquam esse licitam, sicut et dilectio inimicorum est | |
| 5433 consilium. Vel loquitur ibi non de spe usurarii lucri, sed de spe | |
| 5434 quae ponitur in homine. Non enim debemus mutuum dare, vel | |
| 5435 quodcumque bonum facere, propter spem hominis, sed propter spem | |
| 53 | 5436 Dei.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 5"><a name="42275"><span class="ref">[42275] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5437 dicendum quod ille qui mutuare non tenetur recompensationem potest |
| 5438 accipere eius quod fecit, sed non amplius debet exigere. | |
| 5439 Recompensatur autem sibi secundum aequalitatem iustitiae si tantum | |
| 5440 ei reddatur quantum mutuavit. Unde si amplius exigat pro usufructu | |
| 5441 rei quae alium usum non habet nisi consumptionem substantiae, | |
| 53 | 5442 exigit pretium eius quod non est. Et ita est iniusta exactio.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 6"><a name="42276"><span class="ref">[42276] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5443 dicendum quod usus principalis vasorum argenteorum non est ipsa |
| 5444 eorum consumptio, et ideo usus eorum potest vendi licite, servato | |
| 5445 dominio rei. Usus autem principalis pecuniae argenteae est | |
| 5446 distractio pecuniae in commutationes. Unde non licet eius usum | |
| 5447 vendere cum hoc quod aliquis velit eius restitutionem quod mutuo | |
| 5448 dedit. Sciendum tamen quod secundarius usus argenteorum vasorum | |
| 5449 posset esse commutatio. Et talem usum eorum vendere non liceret. Et | |
| 5450 similiter potest esse aliquis alius secundarius usus pecuniae | |
| 5451 argenteae, ut puta si quis concederet pecuniam signatam ad | |
| 5452 ostentationem, vel ad ponendum loco pignoris. Et talem usum | |
| 53 | 5453 pecuniae licite homo vendere potest.</p><p title="II-II q. 78 a. 1 ad 7"><a name="42277"><span class="ref">[42277] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 5454 dicendum quod ille qui dat usuram non simpliciter voluntarie dat, |
| 5455 sed cum quadam necessitate, inquantum indiget pecuniam accipere | |
| 53 | 5456 mutuo, quam ille qui habet non vult sine usura mutuare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 1"><a name="42278"><span class="ref">[42278] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5457 secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pro pecunia |
| 5458 mutuata aliquam aliam commoditatem expetere. Unusquisque enim | |
| 5459 licite potest suae indemnitati consulere. Sed quandoque damnum | |
| 5460 aliquis patitur ex hoc quod pecuniam mutuat. Ergo licitum est ei, | |
| 5461 supra pecuniam mutuatam, aliquid aliud pro damno expetere, vel | |
| 53 | 5462 etiam exigere.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 2"><a name="42279"><span class="ref">[42279] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5463 unusquisque tenetur ex quodam debito honestatis aliquid |
| 5464 recompensare ei qui sibi gratiam fecit, ut dicitur in V Ethic. Sed | |
| 5465 ille qui alicui in necessitate constituto pecuniam mutuat, gratiam | |
| 5466 facit, unde et gratiarum actio ei debetur. Ergo ille qui recipit | |
| 5467 tenetur naturali debito aliquid recompensare. Sed non videtur esse | |
| 5468 illicitum obligare se ad aliquid ad quod quis ex naturali iure | |
| 5469 tenetur. Ergo non videtur esse illicitum si aliquis, pecuniam | |
| 5470 alteri mutuans, in obligationem deducat aliquam | |
| 53 | 5471 recompensationem.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 3"><a name="42280"><span class="ref">[42280] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5472 sicut est quoddam munus a manu, ita est munus a lingua, et ab |
| 5473 obsequio, ut dicit Glossa Isaiae XXXIII, <i>beatus qui excutit | |
| 5474 manus suas ab omni munere</i>. Sed licet accipere servitium, vel | |
| 5475 etiam laudem, ab eo cui quis pecuniam mutuavit. Ergo, pari ratione, | |
| 53 | 5476 licet quodcumque aliud munus accipere.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 4"><a name="42281"><span class="ref">[42281] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5477 eadem videtur esse comparatio dati ad datum et mutuati ad mutuatum. |
| 5478 Sed licet pecuniam accipere pro alia pecunia data. Ergo licet | |
| 53 | 5479 accipere recompensationem alterius mutui pro pecunia mutuata.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 5"><a name="42282"><span class="ref">[42282] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5480 magis a se pecuniam alienat qui, eam mutuando, dominium transfert, |
| 5481 quam qui eam mercatori vel artifici committit. Sed licet lucrum | |
| 5482 accipere de pecunia commissa mercatori vel artifici. Ergo licet | |
| 53 | 5483 etiam lucrum accipere de pecunia mutuata.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 6"><a name="42283"><span class="ref">[42283] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5484 pro pecunia mutuata potest homo pignus accipere, cuius usus posset |
| 5485 aliquo pretio vendi, sicut cum impignoratur ager vel domus quae | |
| 5486 inhabitatur. Ergo licet aliquod lucrum habere de pecunia | |
| 53 | 5487 mutuata.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 7"><a name="42284"><span class="ref">[42284] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5488 contingit quandoque quod aliquis carius vendit res suas ratione |
| 5489 mutui; aut vilius emit quod est alterius; vel etiam pro dilatione | |
| 5490 pretium auget, vel pro acceleratione diminuit, in quibus omnibus | |
| 5491 videtur aliqua recompensatio fieri quasi pro mutuo pecuniae. Hoc | |
| 5492 autem non manifeste apparet illicitum. Ergo videtur licitum esse | |
| 5493 aliquod commodum de pecunia mutuata expectare, vel etiam | |
| 53 | 5494 exigere.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 s. c."><a name="42285"><span class="ref">[42285] IIª-IIae q. 78 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5495 est quod Ezech. XVIII dicitur, inter alia quae ad virum iustum |
| 53 | 5496 requiruntur, <i>usuram et superabundantiam non acceperit</i>.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 co."><a name="42286"><span class="ref">[42286] IIª-IIae q. 78 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5497 dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., omne illud pro |
| 5498 pecunia habetur cuius pretium potest pecunia mensurari. Et ideo | |
| 5499 sicut si aliquis pro pecunia mutuata, vel quacumque alia re quae ex | |
| 5500 ipso usu consumitur, pecuniam accipit ex pacto tacito vel expresso, | |
| 5501 peccat contra iustitiam, ut dictum est; ita etiam quicumque ex | |
| 5502 pacto tacito vel expresso quodcumque aliud acceperit cuius pretium | |
| 5503 pecunia mensurari potest, simile peccatum incurrit. Si vero | |
| 5504 accipiat aliquid huiusmodi non quasi exigens, nec quasi ex aliqua | |
| 5505 obligatione tacita vel expressa, sed sicut gratuitum donum, non | |
| 5506 peccat, quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat | |
| 5507 aliquod donum gratis accipere, nec peioris conditionis efficitur | |
| 5508 per hoc quod mutuavit. Recompensationem vero eorum quae pecunia non | |
| 5509 mensurantur licet pro mutuo exigere, puta benevolentiam et amorem | |
| 53 | 5510 eius qui mutuavit, vel aliquid huiusmodi.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 1"><a name="42287"><span class="ref">[42287] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5511 ergo dicendum quod ille qui mutuum dat potest absque peccato in |
| 5512 pactum deducere cum eo qui mutuum accipit recompensationem damni | |
| 5513 per quod subtrahitur sibi aliquid quod debet habere, hoc enim non | |
| 5514 est vendere usum pecuniae, sed damnum vitare. Et potest esse quod | |
| 5515 accipiens mutuum maius damnum evitet quam dans incurret, unde | |
| 5516 accipiens mutuum cum sua utilitate damnum alterius recompensat. | |
| 5517 Recompensationem vero damni quod consideratur in hoc quod de | |
| 5518 pecunia non lucratur, non potest in pactum deducere, quia non debet | |
| 5519 vendere id quod nondum habet et potest impediri multipliciter ab | |
| 53 | 5520 habendo.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 2"><a name="42288"><span class="ref">[42288] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5521 dicendum quod recompensatio alicuius beneficii dupliciter fieri |
| 5522 potest. Uno quidem modo, ex debito iustitiae, ad quod aliquis ex | |
| 5523 certo pacto obligari potest. Et hoc debitum attenditur secundum | |
| 5524 quantitatem beneficii quod quis accepit. Et ideo ille qui accipit | |
| 5525 mutuum pecuniae, vel cuiuscumque similis rei cuius usus est eius | |
| 5526 consumptio, non tenetur ad plus recompensandum quam mutuo | |
| 5527 acceperit. Unde contra iustitiam est si ad plus reddendum | |
| 5528 obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium | |
| 5529 ex debito amicitiae, in quo magis consideratur affectus ex quo | |
| 5530 aliquis beneficium contulit quam etiam quantitas eius quod fecit. | |
| 5531 Et tali debito non competit civilis obligatio, per quam inducitur | |
| 53 | 5532 quaedam necessitas, ut non spontanea recompensatio fiat.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 3"><a name="42289"><span class="ref">[42289] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5533 dicendum quod si aliquis ex pecunia mutuata expectet vel exigat, |
| 5534 quasi per obligationem pacti taciti vel expressi, recompensationem | |
| 5535 muneris ab obsequio vel lingua, perinde est ac si expectaret vel | |
| 5536 exigeret munus a manu, quia utrumque pecunia aestimari potest, ut | |
| 5537 patet in his qui locant operas suas, quas manu vel lingua exercent. | |
| 5538 Si vero munus ab obsequio vel lingua non quasi ex obligatione rei | |
| 5539 exhibeat, sed ex benevolentia, quae sub aestimatione pecuniae non | |
| 53 | 5540 cadit, licet hoc accipere et exigere et expectare.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 4"><a name="42290"><span class="ref">[42290] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5541 dicendum quod pecunia non potest vendi pro pecunia ampliori quam |
| 5542 sit quantitas pecuniae mutuatae, quae restituenda est, nec ibi | |
| 5543 aliquid est exigendum aut expectandum nisi benevolentiae affectus, | |
| 5544 qui sub aestimatione pecuniae non cadit, ex quo potest procedere | |
| 5545 spontanea mutuatio. Repugnat autem ei obligatio ad mutuum in | |
| 5546 posterum faciendum, quia etiam talis obligatio pecunia aestimari | |
| 5547 posset. Et ideo licet simul mutuanti unum aliquid aliud mutuare, | |
| 53 | 5548 non autem licet eum obligare ad mutuum in posterum faciendum.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 5"><a name="42291"><span class="ref">[42291] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5549 dicendum quod ille qui mutuat pecuniam transfert dominium pecuniae |
| 5550 in eum cui mutuat. Unde ille cui pecunia mutuatur sub suo periculo | |
| 5551 tenet eam, et tenetur integre restituere. Unde non debet amplius | |
| 5552 exigere ille qui mutuavit. Sed ille qui committit pecuniam suam vel | |
| 5553 mercatori vel artifici per modum societatis cuiusdam, non transfert | |
| 5554 dominium pecuniae suae in illum, sed remanet eius, ita quod cum | |
| 5555 periculo ipsius mercator de ea negotiatur vel artifex operatur. Et | |
| 5556 ideo licite potest partem lucri inde provenientis expetere, tanquam | |
| 53 | 5557 de re sua.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 6"><a name="42292"><span class="ref">[42292] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5558 dicendum quod si quis pro pecunia sibi mutuata obliget rem aliquam |
| 5559 cuius usus pretio aestimari potest, debet usum illius rei ille qui | |
| 5560 mutuavit computare in restitutionem eius quod mutuavit. Alioquin, | |
| 5561 si usum illius rei quasi gratis sibi superaddi velit, idem est ac | |
| 5562 si pecuniam acciperet pro mutuo, quod est usurarium, nisi forte | |
| 5563 esset talis res cuius usus sine pretio soleat concedi inter amicos, | |
| 53 | 5564 sicut patet de libro accommodato.</p><p title="II-II q. 78 a. 2 ad 7"><a name="42293"><span class="ref">[42293] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 5565 dicendum quod si aliquis carius velit vendere res suas quam sit |
| 5566 iustum pretium, ut de pecunia solvenda emptorem expectet, usura | |
| 5567 manifeste committitur, quia huiusmodi expectatio pretii solvendi | |
| 5568 habet rationem mutui; unde quidquid ultra iustum pretium pro | |
| 5569 huiusmodi expectatione exigitur, est quasi pretium mutui, quod | |
| 5570 pertinet ad rationem usurae. Similiter etiam si quis emptor velit | |
| 5571 rem emere vilius quam sit iustum pretium, eo quod pecuniam ante | |
| 5572 solvit quam possit ei tradi, est peccatum usurae, quia etiam ista | |
| 5573 anticipatio solutionis pecuniae habet mutui rationem, cuius quoddam | |
| 5574 pretium est quod diminuitur de iusto pretio rei emptae. Si vero | |
| 5575 aliquis de iusto pretio velit diminuere ut pecuniam prius habeat, | |
| 53 | 5576 non peccat peccato usurae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 1"><a name="42294"><span class="ref">[42294] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5577 sic proceditur. Videtur quod quidquid aliquis de pecunia usuraria |
| 5578 lucratus fuerit, reddere teneatur. Dicit enim apostolus, ad Rom. | |
| 5579 XI, <i>si radix sancta, et rami</i>. Ergo, eadem ratione, si radix | |
| 5580 infecta, et rami. Sed radix fuit usuraria. Ergo et quidquid ex ea | |
| 5581 acquisitum est, est usurarium. Ergo tenetur ad restitutionem | |
| 53 | 5582 illius.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 2"><a name="42295"><span class="ref">[42295] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5583 sicut dicitur extra, de usuris, in illa decretali, <i>cum tu sicut |
| 5584 asseris, possessiones quae de usuris sunt comparatae debent vendi, | |
| 5585 et ipsarum pretia his a quibus sunt extorta restitui</i>. Ergo, | |
| 5586 eadem ratione, quidquid aliud ex pecunia usuraria acquiritur debet | |
| 53 | 5587 restitui.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 3"><a name="42296"><span class="ref">[42296] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5588 illud quod aliquis emit de pecunia usuraria debetur sibi ratione |
| 5589 pecuniae quam dedit. Non ergo habet maius ius in re quam acquisivit | |
| 5590 quam in pecunia quam dedit. Sed pecuniam usurariam tenebatur | |
| 5591 restituere. Ergo et illud quod ex ea acquirit tenetur | |
| 53 | 5592 restituere.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 s. c."><a name="42297"><span class="ref">[42297] IIª-IIae q. 78 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5593 quilibet potest licite tenere id quod legitime acquisivit. Sed id |
| 5594 quod acquiritur per pecuniam usurariam interdum legitime | |
| 53 | 5595 acquiritur. Ergo licite potest retineri.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 co."><a name="42298"><span class="ref">[42298] IIª-IIae q. 78 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5596 dicendum quod, sicut supra dictum est, res quaedam sunt quarum usus |
| 5597 est ipsarum rerum consumptio, quae non habent usumfructum, secundum | |
| 5598 iura. Et ideo si talia fuerint per usuram extorta, puta denarii, | |
| 5599 triticum, vinum aut aliquid huiusmodi, non tenetur homo ad | |
| 5600 restituendum nisi id quod accepit, quia id quod de tali re est | |
| 5601 acquisitum non est fructus huius rei, sed humanae industriae. Nisi | |
| 5602 forte per detentionem talis rei alter sit damnificatus, amittendo | |
| 5603 aliquid de bonis suis, tunc enim tenetur ad recompensationem | |
| 5604 nocumenti. Quaedam vero res sunt quarum usus non est earum | |
| 5605 consumptio, et talia habent usumfructum, sicut domus et ager et | |
| 5606 alia huiusmodi. Et ideo si quis domum alterius vel agrum per usuram | |
| 5607 extorsisset, non solum teneretur restituere domum vel agrum, sed | |
| 5608 etiam fructus inde perceptos, quia sunt fructus rerum quarum alius | |
| 53 | 5609 est dominus, et ideo ei debentur.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 ad 1"><a name="42299"><span class="ref">[42299] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5610 ergo dicendum quod radix non solum habet rationem materiae, sicut |
| 5611 pecunia usuraria, sed habet etiam aliqualiter rationem causae | |
| 5612 activae, inquantum administrat nutrimentum. Et ideo non est | |
| 53 | 5613 simile.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 ad 2"><a name="42300"><span class="ref">[42300] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5614 dicendum quod possessiones quae de usuris sunt comparatae non sunt |
| 5615 eorum quorum fuerunt usurae, sed illorum qui eas emerunt. Sunt | |
| 5616 tamen obligatae illis a quibus fuerunt usurae acceptae, sicut et | |
| 5617 alia bona usurarii. Et ideo non praecipitur quod assignentur illae | |
| 5618 possessiones his a quibus fuerunt acceptae usurae, quia forte plus | |
| 5619 valent quam usurae quas dederunt, sed praecipitur quod vendantur | |
| 5620 possessiones et earum pretia restituantur, scilicet secundum | |
| 53 | 5621 quantitatem usurae acceptae.</p><p title="II-II q. 78 a. 3 ad 3"><a name="42301"><span class="ref">[42301] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5622 dicendum quod illud quod acquiritur de pecunia usuraria debetur |
| 5623 quidem acquirenti propter pecuniam usurariam datam sicut propter | |
| 5624 causam instrumentalem, sed propter suam industriam sicut propter | |
| 5625 causam principalem. Et ideo plus iuris habet in re acquisita de | |
| 53 | 5626 pecunia usuraria quam in ipsa pecunia usuraria.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 1"><a name="42302"><span class="ref">[42302] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5627 sic proceditur. Videtur quod non liceat pecuniam accipere mutuo sub |
| 5628 usura. Dicit enim apostolus, Rom. I, quod <i>digni sunt morte non | |
| 5629 solum qui faciunt peccata, sed etiam qui consentiunt | |
| 5630 facientibus</i>. Sed ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris | |
| 5631 consentit usurario in suo peccato, et praebet ei occasionem | |
| 53 | 5632 peccandi. Ergo etiam ipse peccat.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 2"><a name="42303"><span class="ref">[42303] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5633 pro nullo commodo temporali debet aliquis alteri quamcumque |
| 5634 occasionem praebere peccandi, hoc enim pertinet ad rationem | |
| 5635 scandali activi, quod semper est peccatum, ut supra dictum est. Sed | |
| 5636 ille qui petit mutuum ab usurario expresse dat ei occasionem | |
| 53 | 5637 peccandi. Ergo pro nullo commodo temporali excusatur.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 3"><a name="42304"><span class="ref">[42304] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5638 non minor videtur esse necessitas quandoque deponendi pecuniam suam |
| 5639 apud usurarium quam mutuum accipiendi ab ipso. Sed deponere | |
| 5640 pecuniam apud usurarium videtur esse omnino illicitum, sicut | |
| 5641 illicitum esset deponere gladium apud furiosum, vel virginem | |
| 5642 committere luxurioso, seu cibum guloso. Ergo neque licitum est | |
| 53 | 5643 accipere mutuum ab usurario.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 s. c."><a name="42305"><span class="ref">[42305] IIª-IIae q. 78 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5644 ille qui iniuriam patitur non peccat, secundum philosophum, in V |
| 5645 Ethic., unde iustitia non est media inter duo vitia, ut ibidem | |
| 5646 dicitur. Sed usurarius peccat inquantum facit iniustitiam | |
| 5647 accipienti mutuum sub usuris. Ergo ille qui accipit mutuum sub | |
| 53 | 5648 usuris non peccat.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 co."><a name="42306"><span class="ref">[42306] IIª-IIae q. 78 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5649 dicendum quod inducere hominem ad peccandum nullo modo licet, uti |
| 5650 tamen peccato alterius ad bonum licitum est, quia et Deus utitur | |
| 5651 omnibus peccatis ad aliquod bonum, ex quolibet enim malo elicit | |
| 5652 aliquod bonum, ut dicitur in Enchiridio. Et ideo Augustinus | |
| 5653 Publicolae quaerenti utrum liceret uti iuramento eius qui per | |
| 5654 falsos deos iurat, in quo manifeste peccat eis reverentiam divinam | |
| 5655 adhibens, respondit quod <i>qui utitur fide illius qui per falsos | |
| 5656 deos iurat, non ad malum sed ad bonum, non peccato illius se | |
| 5657 sociat, quo per Daemonia iuravit, sed pacto bono eius, quo fidem | |
| 5658 servavit</i>. Si tamen induceret eum ad iurandum per falsos deos, | |
| 5659 peccaret. Ita etiam in proposito dicendum est quod nullo modo licet | |
| 5660 inducere aliquem ad mutuandum sub usuris, licet tamen ab eo qui hoc | |
| 5661 paratus est facere et usuras exercet, mutuum accipere sub usuris, | |
| 5662 propter aliquod bonum, quod est subventio suae necessitatis vel | |
| 5663 alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare | |
| 5664 bona quae habet, quae latrones diripiendo peccant, ad hoc quod non | |
| 5665 occidatur, exemplo decem virorum qui dixerunt ad Ismahel, <i>noli | |
| 5666 occidere nos, quia habemus thesaurum in agro</i>, ut dicitur Ierem. | |
| 53 | 5667 XLI.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 ad 1"><a name="42307"><span class="ref">[42307] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5668 ergo dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non |
| 5669 consentit in peccatum usurarii, sed utitur eo. Nec placet ei | |
| 53 | 5670 usurarum acceptio, sed mutuatio, quae est bona.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 ad 2"><a name="42308"><span class="ref">[42308] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5671 dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non dat |
| 5672 usurario occasionem usuras accipiendi, sed mutuandi, ipse autem | |
| 5673 usurarius sumit occasionem peccandi ex malitia cordis sui. Unde | |
| 5674 scandalum passivum est ex parte sua, non autem activum ex parte | |
| 5675 petentis mutuum. Nec tamen propter huiusmodi scandalum passivum | |
| 5676 debet alius a mutuo petendo desistere, si indigeat, quia huiusmodi | |
| 5677 passivum scandalum non provenit ex infirmitate vel ignorantia, sed | |
| 53 | 5678 ex malitia.</p><p title="II-II q. 78 a. 4 ad 3"><a name="42309"><span class="ref">[42309] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5679 dicendum quod si quis committeret pecuniam suam usurario non |
| 5680 habenti alias unde usuras exerceret; vel hac intentione committeret | |
| 5681 ut inde copiosius per usuram lucraretur; daret materiam peccanti. | |
| 5682 Unde et ipse esset particeps culpae. Si autem aliquis usurario | |
| 5683 alias habenti unde usuras exerceat, pecuniam suam committat ut | |
| 5684 tutius servetur, non peccat, sed utitur homine peccatore ad | |
| 53 | 5685 bonum.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 5686 <p><a href="sth3057.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 5687 <a href="sth3079.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 5688 <br/> | |
| 5689 <hr/> | |
| 5690 <br/> | |
| 5691 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 5692 hanc editionem<br/> | |
| 5693 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 5694 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 5695 </div></body> | |
| 5696 </html> |