Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1077.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | f69488acd31e |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 77-83</title> | |
| 28 | 19 </head> |
| 53 | 20 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione LXXVII ad quaestionem |
| 21 LXXXIII</div><div class="centro"> | |
| 22 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 23 <tr> |
| 53 | 24 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> |
| 28 | 25 </tr> |
| 26 </table> | |
| 53 | 27 <br/> |
| 28 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 29 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 30 magneticas<br/> |
| 31 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 32 <br/></span><br/> | |
| 33 <hr/> | |
| 34 <br/> | |
| 35 <p><a href="sth1075.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 36 <a href="sth1084.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 37 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 38 // | |
| 39 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 42 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#31590">I&ordf; q. 77 pr.'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#31591">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 1'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#31592">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 2'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#31593">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 3'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#31594">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 4'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#31595">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 5'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#31596">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 6'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#31597">I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 7'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#31598">I&ordf; q. 77 a. 1 s. c.'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#31599">I&ordf; q. 77 a. 1 co.'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#31600">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#31601">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#31602">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#31603">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 4'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#31604">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 5'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#31605">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 6'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#31606">I&ordf; q. 77 a. 1 ad 7'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#31607">I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 1'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#31608">I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 2'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#31609">I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 3'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#31610">I&ordf; q. 77 a. 2 s. c.'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#31611">I&ordf; q. 77 a. 2 co.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#31612">I&ordf; q. 77 a. 2 ad 1'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#31613">I&ordf; q. 77 a. 2 ad 2'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#31614">I&ordf; q. 77 a. 2 ad 3'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#31615">I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#31616">I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#31617">I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#31618">I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 4'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#31619">I&ordf; q. 77 a. 3 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#31620">I&ordf; q. 77 a. 3 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#31621">I&ordf; q. 77 a. 3 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#31622">I&ordf; q. 77 a. 3 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#31623">I&ordf; q. 77 a. 3 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#31624">I&ordf; q. 77 a. 3 ad 4'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#31625">I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#31626">I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#31627">I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#31628">I&ordf; q. 77 a. 4 s. c.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#31629">I&ordf; q. 77 a. 4 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#31630">I&ordf; q. 77 a. 4 ad 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#31631">I&ordf; q. 77 a. 4 ad 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#31632">I&ordf; q. 77 a. 4 ad 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#31633">I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#31634">I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#31635">I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#31636">I&ordf; q. 77 a. 5 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#31637">I&ordf; q. 77 a. 5 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#31638">I&ordf; q. 77 a. 5 ad 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#31639">I&ordf; q. 77 a. 5 ad 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#31640">I&ordf; q. 77 a. 5 ad 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#31641">I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#31642">I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#31643">I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#31644">I&ordf; q. 77 a. 6 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#31645">I&ordf; q. 77 a. 6 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#31646">I&ordf; q. 77 a. 6 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#31647">I&ordf; q. 77 a. 6 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#31648">I&ordf; q. 77 a. 6 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#31649">I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#31650">I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#31651">I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#31652">I&ordf; q. 77 a. 7 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#31653">I&ordf; q. 77 a. 7 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#31654">I&ordf; q. 77 a. 7 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#31655">I&ordf; q. 77 a. 7 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#31656">I&ordf; q. 77 a. 7 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#31657">I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#31658">I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#31659">I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#31660">I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 4'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#31661">I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 5'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#31662">I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 6'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#31663">I&ordf; q. 77 a. 8 s. c.'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#31664">I&ordf; q. 77 a. 8 co.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#31665">I&ordf; q. 77 a. 8 ad 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#31666">I&ordf; q. 77 a. 8 ad 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#31667">I&ordf; q. 77 a. 8 ad 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#31668">I&ordf; q. 77 a. 8 ad 4'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#31669">I&ordf; q. 77 a. 8 ad 5'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#31670">I&ordf; q. 77 a. 8 ad 6'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#31671">I&ordf; q. 78 pr.'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#31672">I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#31673">I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#31674">I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#31675">I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 4'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#31676">I&ordf; q. 78 a. 1 s. c.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#31677">I&ordf; q. 78 a. 1 co.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#31678">I&ordf; q. 78 a. 1 ad 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#31679">I&ordf; q. 78 a. 1 ad 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#31680">I&ordf; q. 78 a. 1 ad 4'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#31681">I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 1'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#31682">I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 2'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#31683">I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 3'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#31684">I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 4'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#31685">I&ordf; q. 78 a. 2 s. c.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#31686">I&ordf; q. 78 a. 2 co.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#31687">I&ordf; q. 78 a. 2 ad 1'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#31688">I&ordf; q. 78 a. 2 ad 2'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#31689">I&ordf; q. 78 a. 2 ad 3'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#31690">I&ordf; q. 78 a. 2 ad 4'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#31691">I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#31692">I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#31693">I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#31694">I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 4'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#31695">I&ordf; q. 78 a. 3 s. c.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#31696">I&ordf; q. 78 a. 3 co.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#31697">I&ordf; q. 78 a. 3 ad 1'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#31698">I&ordf; q. 78 a. 3 ad 2'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#31699">I&ordf; q. 78 a. 3 ad 3'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#31700">I&ordf; q. 78 a. 3 ad 4'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#31701">I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#31702">I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#31703">I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#31704">I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 4'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#31705">I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 5'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#31706">I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 6'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#31707">I&ordf; q. 78 a. 4 s. c.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#31708">I&ordf; q. 78 a. 4 co.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#31709">I&ordf; q. 78 a. 4 ad 1'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#31710">I&ordf; q. 78 a. 4 ad 2'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#31711">I&ordf; q. 78 a. 4 ad 3'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#31712">I&ordf; q. 78 a. 4 ad 4'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#31713">I&ordf; q. 78 a. 4 ad 5'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#31714">I&ordf; q. 78 a. 4 ad 6'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#31715">I&ordf; q. 79 pr.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#31716">I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#31717">I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#31718">I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#31719">I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 4'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#31720">I&ordf; q. 79 a. 1 s. c.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#31721">I&ordf; q. 79 a. 1 co.'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#31722">I&ordf; q. 79 a. 1 ad 1'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#31723">I&ordf; q. 79 a. 1 ad 2'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#31724">I&ordf; q. 79 a. 1 ad 3'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#31725">I&ordf; q. 79 a. 1 ad 4'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#31726">I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#31727">I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#31728">I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#31729">I&ordf; q. 79 a. 2 s. c.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#31730">I&ordf; q. 79 a. 2 co.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#31731">I&ordf; q. 79 a. 2 ad 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#31732">I&ordf; q. 79 a. 2 ad 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#31733">I&ordf; q. 79 a. 2 ad 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#31734">I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 1'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#31735">I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 2'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#31736">I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 3'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#31737">I&ordf; q. 79 a. 3 s. c.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#31738">I&ordf; q. 79 a. 3 co.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#31739">I&ordf; q. 79 a. 3 ad 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#31740">I&ordf; q. 79 a. 3 ad 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#31741">I&ordf; q. 79 a. 3 ad 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#31742">I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 1'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#31743">I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 2'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#31744">I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 3'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#31745">I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 4'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#31746">I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 5'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#31747">I&ordf; q. 79 a. 4 s. c.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#31748">I&ordf; q. 79 a. 4 co.'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#31749">I&ordf; q. 79 a. 4 ad 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#31750">I&ordf; q. 79 a. 4 ad 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#31751">I&ordf; q. 79 a. 4 ad 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#31752">I&ordf; q. 79 a. 4 ad 4'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#31753">I&ordf; q. 79 a. 4 ad 5'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#31754">I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#31755">I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#31756">I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#31757">I&ordf; q. 79 a. 5 s. c.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#31758">I&ordf; q. 79 a. 5 co.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#31759">I&ordf; q. 79 a. 5 ad 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#31760">I&ordf; q. 79 a. 5 ad 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#31761">I&ordf; q. 79 a. 5 ad 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#31762">I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#31763">I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#31764">I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#31765">I&ordf; q. 79 a. 6 s. c.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#31766">I&ordf; q. 79 a. 6 co.'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#31767">I&ordf; q. 79 a. 6 ad 1'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#31768">I&ordf; q. 79 a. 6 ad 2'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#31769">I&ordf; q. 79 a. 6 ad 3'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#31770">I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 1'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#31771">I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 2'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#31772">I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 3'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#31773">I&ordf; q. 79 a. 7 s. c.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#31774">I&ordf; q. 79 a. 7 co.'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#31775">I&ordf; q. 79 a. 7 ad 1'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#31776">I&ordf; q. 79 a. 7 ad 2'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#31777">I&ordf; q. 79 a. 7 ad 3'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#31778">I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#31779">I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#31780">I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#31781">I&ordf; q. 79 a. 8 s. c.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#31782">I&ordf; q. 79 a. 8 co.'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#31783">I&ordf; q. 79 a. 8 ad 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#31784">I&ordf; q. 79 a. 8 ad 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#31785">I&ordf; q. 79 a. 8 ad 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#31786">I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#31787">I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#31788">I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#31789">I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 4'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#31790">I&ordf; q. 79 a. 9 s. c.'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#31791">I&ordf; q. 79 a. 9 co.'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#31792">I&ordf; q. 79 a. 9 ad 1'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#31793">I&ordf; q. 79 a. 9 ad 2'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#31794">I&ordf; q. 79 a. 9 ad 3'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#31795">I&ordf; q. 79 a. 9 ad 4'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#31796">I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 1'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#31797">I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 2'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#31798">I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 3'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#31799">I&ordf; q. 79 a. 10 s. c.'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#31800">I&ordf; q. 79 a. 10 co.'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#31801">I&ordf; q. 79 a. 10 ad 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#31802">I&ordf; q. 79 a. 10 ad 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#31803">I&ordf; q. 79 a. 10 ad 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#31804">I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 1'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#31805">I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 2'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#31806">I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 3'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#31807">I&ordf; q. 79 a. 11 s. c.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#31808">I&ordf; q. 79 a. 11 co.'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#31809">I&ordf; q. 79 a. 11 ad 1'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#31810">I&ordf; q. 79 a. 11 ad 2'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#31811">I&ordf; q. 79 a. 11 ad 3'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#31812">I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 1'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#31813">I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 2'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#31814">I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 3'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#31815">I&ordf; q. 79 a. 12 s. c.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#31816">I&ordf; q. 79 a. 12 co.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#31817">I&ordf; q. 79 a. 12 ad 1'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#31818">I&ordf; q. 79 a. 12 ad 2'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#31819">I&ordf; q. 79 a. 12 ad 3'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#31820">I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 1'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#31821">I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 2'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#31822">I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 3'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#31823">I&ordf; q. 79 a. 13 s. c.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#31824">I&ordf; q. 79 a. 13 co.'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#31825">I&ordf; q. 79 a. 13 ad 1'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#31826">I&ordf; q. 79 a. 13 ad 2'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#31827">I&ordf; q. 79 a. 13 ad 3'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#31828">I&ordf; q. 80 pr.'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#31829">I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 1'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#31830">I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 2'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#31831">I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 3'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#31832">I&ordf; q. 80 a. 1 s. c.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#31833">I&ordf; q. 80 a. 1 co.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#31834">I&ordf; q. 80 a. 1 ad 1'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#31835">I&ordf; q. 80 a. 1 ad 2'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#31836">I&ordf; q. 80 a. 1 ad 3'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#31837">I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#31838">I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#31839">I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#31840">I&ordf; q. 80 a. 2 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#31841">I&ordf; q. 80 a. 2 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#31842">I&ordf; q. 80 a. 2 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#31843">I&ordf; q. 80 a. 2 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#31844">I&ordf; q. 80 a. 2 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#31845">I&ordf; q. 81 pr.'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#31846">I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#31847">I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#31848">I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#31849">I&ordf; q. 81 a. 1 s. c.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#31850">I&ordf; q. 81 a. 1 co.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#31851">I&ordf; q. 81 a. 1 ad 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#31852">I&ordf; q. 81 a. 1 ad 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#31853">I&ordf; q. 81 a. 1 ad 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#31854">I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 1'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#31855">I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 2'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#31856">I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 3'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#31857">I&ordf; q. 81 a. 2 s. c.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#31858">I&ordf; q. 81 a. 2 co.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#31859">I&ordf; q. 81 a. 2 ad 1'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#31860">I&ordf; q. 81 a. 2 ad 2'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#31861">I&ordf; q. 81 a. 2 ad 3'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#31862">I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 1'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#31863">I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 2'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#31864">I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 3'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#31865">I&ordf; q. 81 a. 3 s. c.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#31866">I&ordf; q. 81 a. 3 co.'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#31867">I&ordf; q. 81 a. 3 ad 1'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#31868">I&ordf; q. 81 a. 3 ad 2'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#31869">I&ordf; q. 81 a. 3 ad 3'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#31870">I&ordf; q. 82 pr.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#31871">I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#31872">I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#31873">I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#31874">I&ordf; q. 82 a. 1 s. c.'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#31875">I&ordf; q. 82 a. 1 co.'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#31876">I&ordf; q. 82 a. 1 ad 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#31877">I&ordf; q. 82 a. 1 ad 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#31878">I&ordf; q. 82 a. 1 ad 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#31879">I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 1'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#31880">I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 2'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#31881">I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 3'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#31882">I&ordf; q. 82 a. 2 s. c.'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#31883">I&ordf; q. 82 a. 2 co.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#31884">I&ordf; q. 82 a. 2 ad 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#31885">I&ordf; q. 82 a. 2 ad 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#31886">I&ordf; q. 82 a. 2 ad 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#31887">I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#31888">I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#31889">I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#31890">I&ordf; q. 82 a. 3 s. c.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#31891">I&ordf; q. 82 a. 3 co.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#31892">I&ordf; q. 82 a. 3 ad 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#31893">I&ordf; q. 82 a. 3 ad 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#31894">I&ordf; q. 82 a. 3 ad 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#31895">I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 1'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#31896">I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 2'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#31897">I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 3'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#31898">I&ordf; q. 82 a. 4 s. c.'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#31899">I&ordf; q. 82 a. 4 co.'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#31900">I&ordf; q. 82 a. 4 ad 1'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#31901">I&ordf; q. 82 a. 4 ad 2'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#31902">I&ordf; q. 82 a. 4 ad 3'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#31903">I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 1'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#31904">I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 2'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#31905">I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 3'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#31906">I&ordf; q. 82 a. 5 s. c.'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#31907">I&ordf; q. 82 a. 5 co.'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#31908">I&ordf; q. 82 a. 5 ad 1'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#31909">I&ordf; q. 82 a. 5 ad 2'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#31910">I&ordf; q. 82 a. 5 ad 3'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#31911">I&ordf; q. 83 pr.'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#31912">I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#31913">I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#31914">I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 3'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#31915">I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 4'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#31916">I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 5'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#31917">I&ordf; q. 83 a. 1 s. c.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#31918">I&ordf; q. 83 a. 1 co.'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#31919">I&ordf; q. 83 a. 1 ad 1'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#31920">I&ordf; q. 83 a. 1 ad 2'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#31921">I&ordf; q. 83 a. 1 ad 3'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#31922">I&ordf; q. 83 a. 1 ad 4'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#31923">I&ordf; q. 83 a. 1 ad 5'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#31924">I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#31925">I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#31926">I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 3'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#31927">I&ordf; q. 83 a. 2 s. c.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#31928">I&ordf; q. 83 a. 2 co.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#31929">I&ordf; q. 83 a. 2 ad 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#31930">I&ordf; q. 83 a. 2 ad 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#31931">I&ordf; q. 83 a. 2 ad 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#31932">I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 1'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#31933">I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 2'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#31934">I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 3'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#31935">I&ordf; q. 83 a. 3 s. c.'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#31936">I&ordf; q. 83 a. 3 co.'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#31937">I&ordf; q. 83 a. 3 ad 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#31938">I&ordf; q. 83 a. 3 ad 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#31939">I&ordf; q. 83 a. 3 ad 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#31940">I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#31941">I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#31942">I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 3'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#31943">I&ordf; q. 83 a. 4 s. c.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#31944">I&ordf; q. 83 a. 4 co.'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#31945">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 1'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#31946">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 2'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#31947">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 3'); | |
| 407 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 408 document.write('<BR><BR>'); | |
| 409 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 410 document.write('<\/FORM>'); | |
| 411 // --> | |
| 412 // | |
| 413 </script><br/> | |
| 414 <hr/> | |
| 415 <br/></div><div class="q" id="q77"><h2>Quaestio 77</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 77 pr."><a name="31590"><span class="ref">[31590] | |
| 416 Iª q. 77 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae | |
| 28 | 417 pertinent ad potentias animae. Et primo, in generali; secundo, in |
| 418 speciali. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum essentia | |
| 419 animae sit eius potentia. Secundo, utrum sit una tantum potentia | |
| 420 animae, vel plures. Tertio, quomodo potentiae animae distinguantur. | |
| 421 Quarto, de ordine ipsarum ad invicem. Quinto, utrum anima sit | |
| 422 subiectum omnium potentiarum. Sexto, utrum potentiae fluant ab | |
| 423 essentia animae. Septimo, utrum potentia una oriatur ex alia. | |
| 424 Octavo, utrum omnes potentiae animae remaneant in ea post | |
| 53 | 425 mortem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 77 a. 1 arg. 1"><a name="31591"><span class="ref">[31591] Iª q. 77 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 426 proceditur. Videtur quod ipsa essentia animae sit eius potentia. |
| 427 Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., quod <i>mens, notitia et | |
| 428 amor sunt substantialiter in anima, vel, ut idem dicam, | |
| 429 essentialiter</i>. Et in X dicit quod <i>memoria, intelligentia et | |
| 53 | 430 voluntas sunt una vita, una mens, una essentia</i>.</p><p title="I q. 77 a. 1 arg. 2"><a name="31592"><span class="ref">[31592] Iª q. 77 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 431 est nobilior quam materia prima. Sed materia prima est sua |
| 53 | 432 potentia. Ergo multo magis anima.</p><p title="I q. 77 a. 1 arg. 3"><a name="31593"><span class="ref">[31593] Iª q. 77 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, forma |
| 28 | 433 substantialis est simplicior quam accidentalis, cuius signum est, |
| 434 quod forma substantialis non intenditur vel remittitur, sed in | |
| 435 indivisibili consistit. Forma autem accidentalis est ipsa sua | |
| 53 | 436 virtus. Ergo multo magis forma substantialis, quae est anima.</p><p title="I q. 77 a. 1 arg. 4"><a name="31594"><span class="ref">[31594] Iª q. 77 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 437 potentia sensitiva est qua sentimus, et potentia intellectiva qua |
| 438 intelligimus. Sed id quo primo sentimus et intelligimus est anima, | |
| 439 secundum philosophum, in II de anima. Ergo anima est suae | |
| 53 | 440 potentiae.</p><p title="I q. 77 a. 1 arg. 5"><a name="31595"><span class="ref">[31595] Iª q. 77 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 441 quod non est de essentia rei, est accidens. Si ergo potentia animae |
| 442 est praeter essentiam eius, sequitur quod sit accidens. Quod est | |
| 443 contra Augustinum, in IX de Trin., ubi dicit quod <i>praedicta non | |
| 444 sunt in anima sicut in subiecto, ut color aut figura in corpore, | |
| 445 aut ulla alia qualitas aut quantitas, quidquid enim tale est, non | |
| 446 excedit subiectum in quo est; mens autem potest etiam alia amare et | |
| 53 | 447 cognoscere</i>.</p><p title="I q. 77 a. 1 arg. 6"><a name="31596"><span class="ref">[31596] Iª q. 77 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, forma |
| 28 | 448 simplex subiectum esse non potest. Anima autem est forma simplex, |
| 449 cum non sit composita ex materia et forma, ut supra dictum est. Non | |
| 53 | 450 ergo potentia animae potest esse in ipsa sicut in subiecto.</p><p title="I q. 77 a. 1 arg. 7"><a name="31597"><span class="ref">[31597] Iª q. 77 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 451 accidens non est principium substantialis differentiae. Sed |
| 452 sensibile et rationale sunt substantiales differentiae, et sumuntur | |
| 453 a sensu et ratione, quae sunt potentiae animae. Ergo potentiae | |
| 454 animae non sunt accidentia. Et ita videtur quod potentia animae sit | |
| 53 | 455 eius essentia.</p><p title="I q. 77 a. 1 s. c."><a name="31598"><span class="ref">[31598] Iª q. 77 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 456 quod Dionysius dicit, XI cap. Caelest. Hier., quod <i>caelestes |
| 457 spiritus dividuntur in essentiam, virtutem et operationem</i>. | |
| 458 Multo igitur magis in anima aliud est essentia, et aliud virtus | |
| 53 | 459 sive potentia.</p><p title="I q. 77 a. 1 co."><a name="31599"><span class="ref">[31599] Iª q. 77 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 460 quod impossibile est dicere quod essentia animae sit eius potentia; |
| 461 licet hoc quidam posuerint. Et hoc dupliciter ostenditur, quantum | |
| 462 ad praesens. Primo quia, cum potentia et actus dividant ens et | |
| 463 quodlibet genus entis, oportet quod ad idem genus referatur | |
| 464 potentia et actus. Et ideo, si actus non est in genere substantiae, | |
| 465 potentia quae dicitur ad illum actum, non potest esse in genere | |
| 466 substantiae. Operatio autem animae non est in genere substantiae; | |
| 467 sed in solo Deo, cuius operatio est eius substantia. Unde Dei | |
| 468 potentia, quae est operationis principium, est ipsa Dei essentia. | |
| 469 Quod non potest esse verum neque in anima, neque in aliqua | |
| 470 creatura; ut supra etiam de Angelo dictum est. Secundo, hoc etiam | |
| 471 impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est | |
| 472 actus. Si ergo ipsa essentia animae esset immediatum operationis | |
| 473 principium, semper habens animam actu haberet opera vitae; sicut | |
| 474 semper habens animam actu est vivum. Non enim, inquantum est forma, | |
| 475 est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultimus terminus | |
| 476 generationis. Unde quod sit in potentia adhuc ad alium actum, hoc | |
| 477 non competit ei secundum suam essentiam, inquantum est forma; sed | |
| 478 secundum suam potentiam. Et sic ipsa anima, secundum quod subest | |
| 479 suae potentiae, dicitur actus primus, ordinatus ad actum secundum. | |
| 480 Invenitur autem habens animam non semper esse in actu operum vitae. | |
| 481 Unde etiam in definitione animae dicitur quod est actus corporis | |
| 482 potentia vitam habentis, quae tamen potentia non abiicit animam. | |
| 483 Relinquitur ergo quod essentia animae non est eius potentia. Nihil | |
| 53 | 484 enim est in potentia secundum actum, inquantum est actus.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 1"><a name="31600"><span class="ref">[31600] Iª q. 77 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 485 dicendum quod Augustinus loquitur de mente secundum quod noscit se |
| 486 et amat se. Sic ergo notitia et amor, inquantum referuntur ad ipsam | |
| 487 ut cognitam et amatam, substantialiter vel essentialiter sunt in | |
| 488 anima, quia ipsa substantia vel essentia animae cognoscitur et | |
| 489 amatur. Et similiter intelligendum est quod alibi dicit, quod sunt | |
| 490 una vita, una mens, una essentia. Vel, sicut quidam dicunt, haec | |
| 491 locutio verificatur secundum modum quo totum potestativum | |
| 492 praedicatur de suis partibus, quod medium est inter totum | |
| 493 universale et totum integrale. Totum enim universale adest cuilibet | |
| 494 parti secundum totam suam essentiam et virtutem, ut animal homini | |
| 495 et equo, et ideo proprie de singulis partibus praedicatur. Totum | |
| 496 vero integrale non est in qualibet parte, neque secundum totam | |
| 497 essentiam, neque secundum totam virtutem. Et ideo nullo modo de | |
| 498 singulis partibus praedicatur; sed aliquo modo, licet improprie, | |
| 499 praedicatur de omnibus simul, ut si dicamus quod paries, tectum et | |
| 500 fundamentum sunt domus. Totum vero potentiale adest singulis | |
| 501 partibus secundum totam suam essentiam, sed non secundum totam | |
| 502 virtutem. Et ideo quodammodo potest praedicari de qualibet parte; | |
| 503 sed non ita proprie sicut totum universale. Et per hunc modum | |
| 504 Augustinus dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una | |
| 53 | 505 animae essentia.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 2"><a name="31601"><span class="ref">[31601] Iª q. 77 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 506 dicendum quod actus ad quem est in potentia materia prima, est |
| 507 substantialis forma. Et ideo potentia materiae non est aliud quam | |
| 53 | 508 eius essentia.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 3"><a name="31602"><span class="ref">[31602] Iª q. 77 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 509 dicendum quod actio est compositi, sicut et esse, existentis enim |
| 510 est agere. Compositum autem per formam substantialem habet esse | |
| 511 substantialiter; per virtutem autem quae consequitur formam | |
| 512 substantialem, operatur. Unde sic se habet forma accidentalis | |
| 513 activa ad formam substantialem agentis (ut calor ad formam ignis), | |
| 53 | 514 sicut se habet potentia animae ad animam.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 4"><a name="31603"><span class="ref">[31603] Iª q. 77 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 515 dicendum quod hoc ipsum quod forma accidentalis est actionis |
| 516 principium, habet a forma substantiali. Et ideo forma substantialis | |
| 517 est primum actionis principium, sed non proximum. Et secundum hoc | |
| 518 philosophus dicit quod <i>id quo intelligimus et sentimus, est | |
| 53 | 519 anima</i>.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 5"><a name="31604"><span class="ref">[31604] Iª q. 77 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 520 dicendum quod, si accidens accipiatur secundum quod dividitur |
| 521 contra substantiam, sic nihil potest esse medium inter substantiam | |
| 522 et accidens, quia dividuntur secundum affirmationem et negationem, | |
| 523 scilicet secundum esse in subiecto et non esse in subiecto. Et hoc | |
| 524 modo, cum potentia animae non sit eius essentia, oportet quod sit | |
| 525 accidens, et est in secunda specie qualitatis. Si vero accipiatur | |
| 526 accidens secundum quod ponitur unum quinque universalium, sic | |
| 527 aliquid est medium inter substantiam et accidens. Quia ad | |
| 528 substantiam pertinet quidquid est essentiale rei, non autem | |
| 529 quidquid est extra essentiam, potest sic dici accidens, sed solum | |
| 530 id quod non causatur ex principiis essentialibus speciei. Proprium | |
| 531 enim non est de essentia rei, sed ex principiis essentialibus | |
| 532 speciei causatur, unde medium est inter essentiam et accidens sic | |
| 533 dictum. Et hoc modo potentiae animae possunt dici mediae inter | |
| 534 substantiam et accidens, quasi proprietates animae naturales. Quod | |
| 535 autem Augustinus dicit, quod notitia et amor non sunt in anima | |
| 536 sicut accidentia in subiecto, intelligitur secundum modum | |
| 537 praedictum, prout comparantur ad animam, non sicut ad amantem et | |
| 538 cognoscentem; sed prout comparantur ad eam sicut ad amatam et | |
| 539 cognitam. Et hoc modo procedit sua probatio, quia si amor esset in | |
| 540 anima amata sicut in subiecto, sequeretur quod accidens | |
| 541 transcenderet suum subiectum; cum etiam alia sint amata per | |
| 53 | 542 animam.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 6"><a name="31605"><span class="ref">[31605] Iª q. 77 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 543 quod anima, licet non sit composita ex materia et forma, habet |
| 544 tamen aliquid de potentialitate admixtum ut supra dictum est. Et | |
| 545 ideo potest esse subiectum accidentis. Propositio autem inducta | |
| 546 locum habet in Deo, qui est actus purus, in qua materia Boetius eam | |
| 53 | 547 introducit.</p><p title="I q. 77 a. 1 ad 7"><a name="31606"><span class="ref">[31606] Iª q. 77 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 548 dicendum quod rationale et sensibile, prout sunt differentiae, non |
| 549 sumuntur a potentiis sensus et rationis; sed ab ipsa anima | |
| 550 sensitiva et rationali. Quia tamen formae substantiales, quae | |
| 551 secundum se sunt nobis ignotae, innotescunt per accidentia; nihil | |
| 552 prohibet interdum accidentia loco differentiarum substantialium | |
| 53 | 553 poni.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 77 a. 2 arg. 1"><a name="31607"><span class="ref">[31607] Iª q. 77 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 554 proceditur. Videtur quod non sint plures potentiae animae. Anima |
| 555 enim intellectiva maxime ad divinam similitudinem accedit. Sed in | |
| 53 | 556 Deo est una et simplex potentia. Ergo et in anima intellectiva.</p><p title="I q. 77 a. 2 arg. 2"><a name="31608"><span class="ref">[31608] Iª q. 77 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 557 quanto virtus est superior, tanto est magis unita. Sed anima |
| 558 intellectiva excedit omnes alias formas in virtute. Ergo maxime | |
| 53 | 559 debet habere unam virtutem seu potentiam.</p><p title="I q. 77 a. 2 arg. 3"><a name="31609"><span class="ref">[31609] Iª q. 77 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 560 operari est existentis in actu. Sed per eandem essentiam animae |
| 561 homo habet esse secundum diversos gradus perfectionis, ut supra | |
| 562 habitum est. Ergo per eandem potentiam animae operatur diversas | |
| 53 | 563 operationes diversorum graduum.</p><p title="I q. 77 a. 2 s. c."><a name="31610"><span class="ref">[31610] Iª q. 77 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 564 quod philosophus, in II de anima ponit plures animae potentias.</p><p title="I q. 77 a. 2 co."><a name="31611"><span class="ref">[31611] Iª q. 77 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 565 quod necesse est ponere plures animae potentias. Ad cuius |
| 566 evidentiam, considerandum est quod, sicut philosophus dicit in II | |
| 567 de caelo, quae sunt in rebus infima, non possunt consequi perfectam | |
| 568 bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis motibus; | |
| 569 superiora vero his adipiscuntur perfectam bonitatem motibus multis; | |
| 570 his autem superiora sunt quae adipiscuntur perfectam bonitatem | |
| 571 motibus paucis; summa vero perfectio invenitur in his quae absque | |
| 572 motu perfectam possident bonitatem. Sicut infime est ad sanitatem | |
| 573 dispositus qui non potest perfectam consequi sanitatem, sed aliquam | |
| 574 modicam consequitur paucis remediis; melius autem dispositus est | |
| 575 qui potest perfectam consequi sanitatem, sed remediis multis; et | |
| 576 adhuc melius, qui remediis paucis; optime autem, qui absque remedio | |
| 577 perfectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res quae sunt | |
| 578 infra hominem, quaedam particularia bona consequuntur, et ideo | |
| 579 quasdam paucas et determinatas operationes habent et virtutes. Homo | |
| 580 autem potest consequi universalem et perfectam bonitatem, quia | |
| 581 potest adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu, secundum | |
| 582 naturam, eorum quibus competit beatitudo, et ideo multis et | |
| 583 diversis operationibus et virtutibus indiget anima humana. Angelis | |
| 584 vero minor diversitas potentiarum competit. In Deo vero non est | |
| 585 aliqua potentia vel actio, praeter eius essentiam. Est et alia | |
| 586 ratio quare anima humana abundat diversitate potentiarum, videlicet | |
| 587 quia est in confinio spiritualium et corporalium creaturarum, et | |
| 53 | 588 ideo concurrunt in ipsa virtutes utrarumque creaturarum.</p><p title="I q. 77 a. 2 ad 1"><a name="31612"><span class="ref">[31612] Iª q. 77 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 589 dicendum quod in hoc ipso magis ad similitudinem Dei accedit anima |
| 590 intellectiva quam creaturae inferiores, quod perfectam bonitatem | |
| 591 consequi potest; licet per multa et diversa; in quo deficit a | |
| 53 | 592 superioribus.</p><p title="I q. 77 a. 2 ad 2"><a name="31613"><span class="ref">[31613] Iª q. 77 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 593 dicendum quod virtus unita est superior, si ad aequalia se |
| 594 extendat. Sed virtus multiplicata est superior, si plura ei | |
| 53 | 595 subiiciantur.</p><p title="I q. 77 a. 2 ad 3"><a name="31614"><span class="ref">[31614] Iª q. 77 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 596 dicendum quod unius rei est unum esse substantiale, sed possunt |
| 597 esse operationes plures. Et ideo est una essentia animae, sed | |
| 53 | 598 potentiae plures.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 77 a. 3 arg. 1"><a name="31615"><span class="ref">[31615] Iª q. 77 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 599 proceditur. Videtur quod potentiae non distinguantur per actus et |
| 600 obiecta. Nihil enim determinatur ad speciem per illud quod | |
| 601 posterius, vel extrinsecum est. Actus autem est posterior potentia; | |
| 602 obiectum autem est extrinsecum. Ergo per ea potentiae non | |
| 53 | 603 distinguuntur secundum speciem.</p><p title="I q. 77 a. 3 arg. 2"><a name="31616"><span class="ref">[31616] Iª q. 77 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 604 contraria sunt quae maxime differunt. Si igitur potentiae |
| 605 distinguerentur penes obiecta, sequeretur quod contrariorum non | |
| 606 esset eadem potentia. Quod patet esse falsum fere in omnibus, nam | |
| 607 potentia visiva eadem est albi et nigri, et gustus idem est dulcis | |
| 53 | 608 et amari.</p><p title="I q. 77 a. 3 arg. 3"><a name="31617"><span class="ref">[31617] Iª q. 77 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 609 remota causa, removetur effectus. Si igitur potentiarum differentia |
| 610 esset ex differentia obiectorum, idem obiectum non pertineret ad | |
| 611 diversas potentias. Quod patet esse falsum, nam idem est quod | |
| 53 | 612 potentia cognoscitiva cognoscit, et appetitiva appetit.</p><p title="I q. 77 a. 3 arg. 4"><a name="31618"><span class="ref">[31618] Iª q. 77 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 613 quod per se est causa alicuius, in omnibus causat illud. Sed |
| 614 quaedam obiecta diversa, quae pertinent ad diversas potentias, | |
| 615 pertinent etiam ad aliquam unam potentiam, sicut sonus et color | |
| 616 pertinent ad visum et auditum, quae sunt diversae potentiae; et | |
| 617 tamen pertinent ad unam potentiam sensus communis. Non ergo | |
| 53 | 618 potentiae distinguuntur secundum differentiam obiectorum.</p><p title="I q. 77 a. 3 s. c."><a name="31619"><span class="ref">[31619] Iª q. 77 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 619 posteriora distinguuntur secundum priora. Sed philosophus dicit II |
| 620 de anima, quod <i>priores potentiis actus et operationes secundum | |
| 621 rationem sunt</i>; et adhuc his priora sunt opposita, sive obiecta. | |
| 53 | 622 Ergo potentiae distinguuntur secundum actus et obiecta.</p><p title="I q. 77 a. 3 co."><a name="31620"><span class="ref">[31620] Iª q. 77 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 623 quod potentia, secundum illud quod est potentia, ordinatur ad |
| 624 actum. Unde oportet rationem potentiae accipi ex actu ad quem | |
| 625 ordinatur, et per consequens oportet quod ratio potentiae | |
| 626 diversificetur, ut diversificatur ratio actus. Ratio autem actus | |
| 627 diversificatur secundum diversam rationem obiecti. Omnis enim actio | |
| 628 vel est potentiae activae, vel passivae. Obiectum autem comparatur | |
| 629 ad actum potentiae passivae, sicut principium et causa movens, | |
| 630 color enim inquantum movet visum, est principium visionis. Ad actum | |
| 631 autem potentiae activae comparatur obiectum ut terminus et finis, | |
| 632 sicut augmentativae virtutis obiectum est quantum perfectum, quod | |
| 633 est finis augmenti. Ex his autem duobus actio speciem recipit, | |
| 634 scilicet ex principio, vel ex fine seu termino, differt enim | |
| 635 calefactio ab infrigidatione, secundum quod haec quidem a calido, | |
| 636 scilicet activo, ad calidum; illa autem a frigido ad frigidum | |
| 637 procedit. Unde necesse est quod potentiae diversificentur secundum | |
| 638 actus et obiecta. Sed tamen considerandum est quod ea quae sunt per | |
| 639 accidens, non diversificant speciem. Quia enim coloratum accidit | |
| 640 animali, non diversificantur species animalis per differentiam | |
| 641 coloris, sed per differentiam eius quod per se accidit animali, per | |
| 642 differentiam scilicet animae sensitivae, quae quandoque invenitur | |
| 643 cum ratione, quandoque sine ratione. Unde rationale et irrationale | |
| 644 sunt differentiae divisivae animalis, diversas eius species | |
| 645 constituentes. Sic igitur non quaecumque diversitas obiectorum | |
| 646 diversificat potentias animae; sed differentia eius ad quod per se | |
| 647 potentia respicit. Sicut sensus per se respicit passibilem | |
| 648 qualitatem, quae per se dividitur in colorem, sonum et huiusmodi, | |
| 649 et ideo alia potentia sensitiva est coloris, scilicet visus, et | |
| 650 alia soni, scilicet auditus. Sed passibili qualitati, ut colorato | |
| 651 accidit esse musicum vel grammaticum, vel magnum et parvum, aut | |
| 652 hominem vel lapidem. Et ideo penes huiusmodi differentias potentiae | |
| 53 | 653 animae non distinguuntur.</p><p title="I q. 77 a. 3 ad 1"><a name="31621"><span class="ref">[31621] Iª q. 77 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 654 dicendum quod actus, licet sit posterior potentia in esse, est |
| 655 tamen prior in intentione et secundum rationem, sicut finis agente. | |
| 656 Obiectum autem, licet sit extrinsecum, est tamen principium vel | |
| 657 finis actionis. Principio autem et fini proportionantur ea quae | |
| 53 | 658 sunt intrinseca rei.</p><p title="I q. 77 a. 3 ad 2"><a name="31622"><span class="ref">[31622] Iª q. 77 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 659 dicendum quod, si potentia aliqua per se respiceret unum |
| 660 contrariorum sicut obiectum, oporteret quod contrarium ad aliam | |
| 661 potentiam pertineret. Sed potentia animae non per se respicit | |
| 662 propriam rationem contrarii, sed communem rationem utriusque | |
| 663 contrariorum, sicut visus non respicit per se rationem albi, sed | |
| 664 rationem coloris. Et hoc ideo, quia unum contrariorum est | |
| 665 quodammodo ratio alterius, cum se habeant sicut perfectum et | |
| 53 | 666 imperfectum.</p><p title="I q. 77 a. 3 ad 3"><a name="31623"><span class="ref">[31623] Iª q. 77 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 667 dicendum quod nihil prohibet id quod est subiecto idem esse |
| 668 diversum secundum rationem. Et ideo potest ad diversas potentias | |
| 53 | 669 animae pertinere.</p><p title="I q. 77 a. 3 ad 4"><a name="31624"><span class="ref">[31624] Iª q. 77 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 670 dicendum quod potentia superior per se respicit universaliorem |
| 671 rationem obiecti, quam potentia inferior, quia quanto potentia est | |
| 672 superior, tanto ad plura se extendit. Et ideo multa conveniunt in | |
| 673 una ratione obiecti, quam per se respicit superior potentia, quae | |
| 674 tamen differunt secundum rationes quas per se respiciunt inferiores | |
| 675 potentiae. Et inde est quod diversa obiecta pertinent ad diversas | |
| 676 inferiores potentias, quae tamen uni superiori potentiae | |
| 53 | 677 subduntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 77 a. 4 arg. 1"><a name="31625"><span class="ref">[31625] Iª q. 77 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 678 proceditur. Videtur quod in potentiis animae non sit ordo. In his |
| 679 enim quae cadunt sub una divisione, non est prius et posterius, sed | |
| 680 sunt naturaliter simul. Sed potentiae animae contra se invicem | |
| 53 | 681 dividuntur. Ergo inter eas non est ordo.</p><p title="I q. 77 a. 4 arg. 2"><a name="31626"><span class="ref">[31626] Iª q. 77 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 682 potentiae animae comparantur ad obiecta, et ad ipsam animam. Sed ex |
| 683 parte animae, inter eas non est ordo, quia anima est una. Similiter | |
| 684 etiam nec ex parte obiectorum, cum sint diversa et penitus | |
| 685 disparata, ut patet de colore et sono. In potentiis ergo animae non | |
| 53 | 686 est ordo.</p><p title="I q. 77 a. 4 arg. 3"><a name="31627"><span class="ref">[31627] Iª q. 77 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 687 potentiis ordinatis hoc invenitur, quod operatio unius dependet ab |
| 688 operatione alterius. Sed actus unius potentiae animae non dependet | |
| 689 ab actu alterius, potest enim visus exire in actum absque auditu, | |
| 53 | 690 et e converso. Non ergo inter potentias animae est ordo.</p><p title="I q. 77 a. 4 s. c."><a name="31628"><span class="ref">[31628] Iª q. 77 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 691 quod philosophus, in II de anima, comparat partes sive potentias |
| 692 animae figuris. Sed figurae habent ordinem ad invicem. Ergo et | |
| 53 | 693 potentiae animae.</p><p title="I q. 77 a. 4 co."><a name="31629"><span class="ref">[31629] Iª q. 77 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 694 quod, cum anima sit una, potentiae vero plures; ordine autem quodam |
| 695 ab uno in multitudinem procedatur; necesse est inter potentias | |
| 696 animae ordinem esse. Triplex autem ordo inter eas attenditur. | |
| 697 Quorum duo considerantur secundum dependentiam unius potentiae ab | |
| 698 altera, tertius autem accipitur secundum ordinem obiectorum. | |
| 699 Dependentia autem unius potentiae ab altera dupliciter accipi | |
| 700 potest, uno modo, secundum naturae ordinem, prout perfecta sunt | |
| 701 naturaliter imperfectis priora; alio modo, secundum ordinem | |
| 702 generationis et temporis, prout ex imperfecto ad perfectum venitur. | |
| 703 Secundum igitur primum potentiarum ordinem, potentiae intellectivae | |
| 704 sunt priores potentiis sensitivis, unde dirigunt eas et imperant | |
| 705 eis. Et similiter potentiae sensitivae hoc ordine sunt priores | |
| 706 potentiis animae nutritivae. Secundum vero ordinem secundum, e | |
| 707 converso se habet. Nam potentiae animae nutritivae sunt priores, in | |
| 708 via generationis, potentiis animae sensitivae, unde ad earum | |
| 709 actiones praeparant corpus. Et similiter est de potentiis | |
| 710 sensitivis respectu intellectivarum. Secundum autem ordinem | |
| 711 tertium, ordinantur quaedam vires sensitivae ad invicem, scilicet | |
| 712 visus, auditus et olfactus. Nam visibile est prius naturaliter, | |
| 713 quia est commune superioribus et inferioribus corporibus. Sonus | |
| 714 autem audibilis fit in aere, qui est naturaliter prior commixtione | |
| 53 | 715 elementorum, quam consequitur odor.</p><p title="I q. 77 a. 4 ad 1"><a name="31630"><span class="ref">[31630] Iª q. 77 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 716 dicendum quod alicuius generis species se habent secundum prius et |
| 717 posterius, sicut numeri et figurae, quantum ad esse; licet simul | |
| 718 esse dicantur inquantum suscipiunt communis generis | |
| 53 | 719 praedicationem.</p><p title="I q. 77 a. 4 ad 2"><a name="31631"><span class="ref">[31631] Iª q. 77 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 720 dicendum quod ordo iste potentiarum animae est et ex parte animae, |
| 721 quae secundum ordinem quendam habet aptitudinem ad diversos actus, | |
| 722 licet sit una secundum essentiam; et ex parte obiectorum; et etiam | |
| 53 | 723 ex parte actuum, ut dictum est.</p><p title="I q. 77 a. 4 ad 3"><a name="31632"><span class="ref">[31632] Iª q. 77 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 724 dicendum quod ratio illa procedit de illis potentiis in quibus |
| 725 attenditur ordo solum secundum tertium modum. Illae autem potentiae | |
| 726 quae ordinantur secundum alios duos modos, ita se habent quod actus | |
| 53 | 727 unius dependet ab altera.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 77 a. 5 arg. 1"><a name="31633"><span class="ref">[31633] Iª q. 77 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 728 proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae sint in anima sicut |
| 729 in subiecto. Sicut enim se habent potentiae corporis ad corpus, ita | |
| 730 se habent potentiae animae ad animam. Sed corpus est subiectum | |
| 731 corporalium potentiarum. Ergo anima est subiectum potentiarum | |
| 53 | 732 animae.</p><p title="I q. 77 a. 5 arg. 2"><a name="31634"><span class="ref">[31634] Iª q. 77 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 733 operationes potentiarum animae attribuuntur corpori propter animam, |
| 734 quia, ut dicitur in II de anima, <i>anima est quo sentimus et | |
| 735 intelligimus primum</i>. Sed propria principia operationum animae | |
| 53 | 736 sunt potentiae. Ergo potentiae per prius sunt in anima.</p><p title="I q. 77 a. 5 arg. 3"><a name="31635"><span class="ref">[31635] Iª q. 77 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 737 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod anima quaedam |
| 738 sentit non per corpus, immo sine corpore, ut est timor et | |
| 739 huiusmodi; quaedam vero sentit per corpus. Sed si potentia | |
| 740 sensitiva non esset in sola anima sicut in subiecto, nihil posset | |
| 741 sine corpore sentire. Ergo anima est subiectum potentiae | |
| 53 | 742 sensitivae; et pari ratione, omnium aliarum potentiarum.</p><p title="I q. 77 a. 5 s. c."><a name="31636"><span class="ref">[31636] Iª q. 77 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 743 quod philosophus dicit, in libro de somno et vigilia quod |
| 744 <i>sentire non est proprium animae neque corporis, sed | |
| 745 coniuncti</i>. Potentia ergo sensitiva est in coniuncto sicut in | |
| 746 subiecto. Non ergo sola anima est subiectum omnium potentiarum | |
| 53 | 747 suarum.</p><p title="I q. 77 a. 5 co."><a name="31637"><span class="ref">[31637] Iª q. 77 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 748 quod illud est subiectum operativae potentiae, quod est potens |
| 749 operari, omne enim accidens denominat proprium subiectum. Idem | |
| 750 autem est quod potest operari, et quod operatur. Unde oportet quod | |
| 751 eius sit potentia sicut subiecti, cuius est operatio; ut etiam | |
| 752 philosophus dicit, in principio de somno et vigilia. Manifestum est | |
| 753 autem ex supra dictis quod quaedam operationes sunt animae, quae | |
| 754 exercentur sine organo corporali, ut intelligere et velle. Unde | |
| 755 potentiae quae sunt harum operationum principia, sunt in anima | |
| 756 sicut in subiecto. Quaedam vero operationes sunt animae, quae | |
| 757 exercentur per organa corporalia; sicut visio per oculum, et | |
| 758 auditus per aurem. Et simile est de omnibus aliis operationibus | |
| 759 nutritivae et sensitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium | |
| 760 operationum principia, sunt in coniuncto sicut in subiecto, et non | |
| 53 | 761 in anima sola.</p><p title="I q. 77 a. 5 ad 1"><a name="31638"><span class="ref">[31638] Iª q. 77 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 762 dicendum quod omnes potentiae dicuntur esse animae, non sicut |
| 763 subiecti, sed sicut principii, quia per animam coniunctum habet | |
| 53 | 764 quod tales operationes operari possit.</p><p title="I q. 77 a. 5 ad 2"><a name="31639"><span class="ref">[31639] Iª q. 77 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 765 dicendum quod omnes huiusmodi potentiae per prius sunt in anima |
| 766 quam in coniuncto, non sicut in subiecto, sed sicut in | |
| 53 | 767 principio.</p><p title="I q. 77 a. 5 ad 3"><a name="31640"><span class="ref">[31640] Iª q. 77 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 768 dicendum quod opinio Platonis fuit quod sentire est operatio animae |
| 769 propria, sicut et intelligere. In multis autem quae ad philosophiam | |
| 770 pertinent, Augustinus utitur opinionibus Platonis, non asserendo, | |
| 771 sed recitando. Tamen, quantum ad praesens pertinet, hoc quod | |
| 772 dicitur anima quaedam sentire cum corpore et quaedam sine corpore, | |
| 773 dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod hoc quod dico cum | |
| 774 corpore vel sine corpore, determinet actum sentiendi secundum quod | |
| 775 exit a sentiente. Et sic nihil sentit sine corpore, quia actio | |
| 776 sentiendi non potest procedere ab anima nisi per organum corporale. | |
| 777 Alio modo potest intelligi ita quod praedicta determinent actum | |
| 778 sentiendi ex parte obiecti quod sentitur. Et sic quaedam sentit cum | |
| 779 corpore, idest in corpore existentia, sicut cum sentit vulnus vel | |
| 780 aliquid huiusmodi, quaedam vero sentit sine corpore, idest non | |
| 781 existentia in corpore, sed solum in apprehensione animae, sicut cum | |
| 53 | 782 sentit se tristari vel gaudere de aliquo audito.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 77 a. 6 arg. 1"><a name="31641"><span class="ref">[31641] Iª q. 77 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 783 proceditur. Videtur quod potentiae animae non fluant ab eius |
| 784 essentia. Ab uno enim simplici non procedunt diversa. Essentia | |
| 785 autem animae est una et simplex. Cum ergo potentiae animae sint | |
| 53 | 786 multae et diversae, non possunt procedere ab eius essentia.</p><p title="I q. 77 a. 6 arg. 2"><a name="31642"><span class="ref">[31642] Iª q. 77 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 787 a quo aliud procedit, est causa eius. Sed essentia animae non |
| 788 potest dici causa potentiarum; ut patet discurrenti per singula | |
| 789 causarum genera. Ergo potentiae animae non fluunt ab eius | |
| 53 | 790 essentia.</p><p title="I q. 77 a. 6 arg. 3"><a name="31643"><span class="ref">[31643] Iª q. 77 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 791 emanatio quendam motum nominat. Sed nihil movetur a seipso, ut |
| 792 probatur in VII libro Physic.; nisi forte ratione partis, sicut | |
| 793 animal dicitur moveri a seipso, quia una pars eius est movens et | |
| 794 alia mota. Neque etiam anima movetur, ut probatur in I de anima. | |
| 53 | 795 Non ergo anima causat in se suas potentias.</p><p title="I q. 77 a. 6 s. c."><a name="31644"><span class="ref">[31644] Iª q. 77 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 796 potentiae animae sunt quaedam proprietates naturales ipsius. Sed |
| 797 subiectum est causa propriorum accidentium, unde et ponitur in | |
| 798 definitione accidentis, ut patet in VII Metaphys. Ergo potentiae | |
| 53 | 799 animae procedunt ab eius essentia sicut a causa.</p><p title="I q. 77 a. 6 co."><a name="31645"><span class="ref">[31645] Iª q. 77 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 800 quod forma substantialis et accidentalis partim conveniunt, et |
| 801 partim differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod utraque est actus, | |
| 802 et secundum utramque est aliquid quodammodo in actu. Differunt | |
| 803 autem in duobus. Primo quidem, quia forma substantialis facit esse | |
| 804 simpliciter, et eius subiectum est ens in potentia tantum. Forma | |
| 805 autem accidentalis non facit esse simpliciter; sed esse tale, aut | |
| 806 tantum, aut aliquo modo se habens, subiectum enim eius est ens in | |
| 807 actu. Unde patet quod actualitas per prius invenitur in forma | |
| 808 substantiali quam in eius subiecto, et quia primum est causa in | |
| 809 quolibet genere, forma substantialis causat esse in actu in suo | |
| 810 subiecto. Sed e converso, actualitas per prius invenitur in | |
| 811 subiecto formae accidentalis, quam in forma accidentali, unde | |
| 812 actualitas formae accidentalis causatur ab actualitate subiecti. | |
| 813 Ita quod subiectum, inquantum est in potentia, est susceptivum | |
| 814 formae accidentalis, inquantum autem est in actu, est eius | |
| 815 productivum. Et hoc dico de proprio et per se accidente, nam | |
| 816 respectu accidentis extranei, subiectum est susceptivum tantum; | |
| 817 productivum vero talis accidentis est agens extrinsecum. Secundo | |
| 818 autem differunt substantialis forma et accidentalis, quia, cum | |
| 819 minus principale sit propter principalius, materia est propter | |
| 820 formam substantialem; sed e converso, forma accidentalis est | |
| 821 propter completionem subiecti. Manifestum est autem ex dictis quod | |
| 822 potentiarum animae subiectum est vel ipsa anima sola, quae potest | |
| 823 esse subiectum accidentis secundum quod habet aliquid | |
| 824 potentialitatis, ut supra dictum est; vel compositum. Compositum | |
| 825 autem est in actu per animam. Unde manifestum est quod omnes | |
| 826 potentiae animae, sive subiectum earum sit anima sola, sive | |
| 827 compositum, fluunt ab essentia animae sicut a principio, quia iam | |
| 828 dictum est quod accidens causatur a subiecto secundum quod est | |
| 53 | 829 actu, et recipitur in eo inquantum est in potentia.</p><p title="I q. 77 a. 6 ad 1"><a name="31646"><span class="ref">[31646] Iª q. 77 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 830 dicendum quod ab uno simplici possunt naturaliter multa procedere |
| 831 ordine quodam. Et iterum propter diversitatem recipientium. Sic | |
| 832 igitur ab una essentia animae procedunt multae et diversae | |
| 833 potentiae, tum propter ordinem potentiarum, tum etiam secundum | |
| 53 | 834 diversitatem organorum corporalium.</p><p title="I q. 77 a. 6 ad 2"><a name="31647"><span class="ref">[31647] Iª q. 77 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 835 dicendum quod subiectum est causa proprii accidentis et finalis, et |
| 836 quodammodo activa; et etiam ut materialis, inquantum est | |
| 837 susceptivum accidentis. Et ex hoc potest accipi quod essentia | |
| 838 animae est causa omnium potentiarum sicut finis et sicut principium | |
| 53 | 839 activum; quarundam autem sicut susceptivum.</p><p title="I q. 77 a. 6 ad 3"><a name="31648"><span class="ref">[31648] Iª q. 77 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 840 dicendum quod emanatio propriorum accidentium a subiecto non est |
| 841 per aliquam transmutationem; sed per aliquam naturalem | |
| 842 resultationem, sicut ex uno naturaliter aliud resultat, ut ex luce | |
| 53 | 843 color.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 77 a. 7 arg. 1"><a name="31649"><span class="ref">[31649] Iª q. 77 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 844 proceditur. Videtur quod una potentia animae non oriatur ab alia. |
| 845 Eorum enim quae simul esse incipiunt, unum non oritur ab alio. Sed | |
| 846 omnes potentiae animae sunt simul animae concreatae. Ergo una earum | |
| 53 | 847 ab alia non oritur.</p><p title="I q. 77 a. 7 arg. 2"><a name="31650"><span class="ref">[31650] Iª q. 77 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 848 potentia animae oritur ab anima sicut accidens a subiecto. Sed una |
| 849 potentia animae non potest esse subiectum alterius, quia accidentis | |
| 53 | 850 non est accidens. Ergo una potentia non oritur ab alia.</p><p title="I q. 77 a. 7 arg. 3"><a name="31651"><span class="ref">[31651] Iª q. 77 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 851 oppositum non oritur a suo opposito, sed unumquodque oritur ex |
| 852 simili secundum speciem. Potentiae autem animae ex opposito | |
| 853 dividuntur, sicut diversae species. Ergo una earum non procedit ab | |
| 53 | 854 alia.</p><p title="I q. 77 a. 7 s. c."><a name="31652"><span class="ref">[31652] Iª q. 77 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 855 potentiae cognoscuntur per actus. Sed actus unius potentiae |
| 856 causatur ab alio; sicut actus phantasiae ab actu sensus. Ergo una | |
| 53 | 857 potentia animae causatur ab alia.</p><p title="I q. 77 a. 7 co."><a name="31653"><span class="ref">[31653] Iª q. 77 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 858 quod in his quae secundum ordinem naturalem procedunt ab uno, sicut |
| 859 primum est causa omnium, ita quod est primo propinquius, est | |
| 860 quodammodo causa eorum quae sunt magis remota. Ostensum est autem | |
| 861 supra quod inter potentias animae est multiplex ordo. Et ideo una | |
| 862 potentia animae ab essentia animae procedit mediante alia. Sed quia | |
| 863 essentia animae comparatur ad potentias et sicut principium activum | |
| 864 et finale, et sicut principium susceptivum, vel seorsum per se vel | |
| 865 simul cum corpore; agens autem et finis est perfectius, susceptivum | |
| 866 autem principium, inquantum huiusmodi, est minus perfectum, | |
| 867 consequens est quod potentiae animae quae sunt priores secundum | |
| 868 ordinem perfectionis et naturae, sint principia aliarum per modum | |
| 869 finis et activi principii. Videmus enim quod sensus est propter | |
| 870 intellectum, et non e converso. Sensus etiam est quaedam deficiens | |
| 871 participatio intellectus, unde secundum naturalem originem | |
| 872 quodammodo est ab intellectu, sicut imperfectum a perfecto. Sed | |
| 873 secundum viam susceptivi principii, e converso potentiae | |
| 874 imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima, | |
| 875 secundum quod habet potentiam sensitivam, consideratur sicut | |
| 876 subiectum et materiale quoddam respectu intellectus. Et propter | |
| 877 hoc, imperfectiores potentiae sunt priores in via generationis, | |
| 53 | 878 prius enim animal generatur quam homo.</p><p title="I q. 77 a. 7 ad 1"><a name="31654"><span class="ref">[31654] Iª q. 77 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 879 dicendum quod, sicut potentia animae ab essentia fluit, non per |
| 880 transmutationem, sed per naturalem quandam resultationem, et est | |
| 881 simul cum anima; ita est etiam de una potentia respectu | |
| 53 | 882 alterius.</p><p title="I q. 77 a. 7 ad 2"><a name="31655"><span class="ref">[31655] Iª q. 77 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 883 dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis; |
| 884 sed unum accidens per prius recipitur in substantia quam aliud, | |
| 885 sicut quantitas quam qualitas. Et hoc modo unum accidens dicitur | |
| 886 esse subiectum alterius, ut superficies coloris, inquantum | |
| 887 substantia uno accidente mediante recipit aliud. Et similiter | |
| 53 | 888 potest dici de potentiis animae.</p><p title="I q. 77 a. 7 ad 3"><a name="31656"><span class="ref">[31656] Iª q. 77 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 889 dicendum quod potentiae animae opponuntur ad invicem oppositione |
| 890 perfecti et imperfecti; sicut etiam species numerorum et figurarum. | |
| 891 Haec autem oppositio non impedit originem unius ab alio, quia | |
| 53 | 892 imperfecta naturaliter a perfectis procedunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 77 a. 8 arg. 1"><a name="31657"><span class="ref">[31657] Iª q. 77 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 893 proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae remaneant in anima |
| 894 a corpore separata. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod | |
| 895 <i>anima recedit a corpore, secum trahens sensum et imaginationem, | |
| 896 rationem et intellectum et intelligentiam, concupiscibilitatem et | |
| 53 | 897 irascibilitatem</i>.</p><p title="I q. 77 a. 8 arg. 2"><a name="31658"><span class="ref">[31658] Iª q. 77 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 898 potentiae animae sunt eius naturales proprietates. Sed proprium |
| 899 semper inest, et nunquam separatur ab eo cuius est proprium. Ergo | |
| 53 | 900 potentiae animae sunt in ea etiam post mortem.</p><p title="I q. 77 a. 8 arg. 3"><a name="31659"><span class="ref">[31659] Iª q. 77 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 901 potentiae animae, etiam sensitivae, non debilitantur debilitato |
| 902 corpore, quia, ut dicitur in I de anima, <i>si senex accipiat | |
| 903 oculum iuvenis, videbit utique sicut et iuvenis</i>. Sed debilitas | |
| 904 est via ad corruptionem. Ergo potentiae animae non corrumpuntur | |
| 53 | 905 corrupto corpore, sed manent in anima separata.</p><p title="I q. 77 a. 8 arg. 4"><a name="31660"><span class="ref">[31660] Iª q. 77 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 906 memoria est potentia animae sensitivae, ut philosophus probat. Sed |
| 907 memoria manet in anima separata, dicitur enim, Luc. XVI, diviti | |
| 908 epuloni in Inferno secundum animam existenti, <i>recordare quia | |
| 909 recepisti bona in vita tua</i>. Ergo memoria manet in anima | |
| 53 | 910 separata; et per consequens aliae potentiae sensitivae partis.</p><p title="I q. 77 a. 8 arg. 5"><a name="31661"><span class="ref">[31661] Iª q. 77 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 911 gaudium et tristitia sunt in concupiscibili, quae est potentia |
| 912 sensitivae partis. Manifestum est autem animas separatas tristari | |
| 913 et gaudere de praemiis vel poenis quas habent. Ergo vis | |
| 53 | 914 concupiscibilis manet in anima separata.</p><p title="I q. 77 a. 8 arg. 6"><a name="31662"><span class="ref">[31662] Iª q. 77 a. 8 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 915 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod sicut anima, cum |
| 916 corpus iacet sine sensu nondum penitus mortuum, videt quaedam | |
| 917 secundum imaginariam visionem; ita cum fuerit a corpore penitus | |
| 918 separata per mortem. Sed imaginatio est potentia sensitivae partis. | |
| 919 Ergo potentia sensitivae partis manet in anima separata; et per | |
| 53 | 920 consequens omnes aliae potentiae.</p><p title="I q. 77 a. 8 s. c."><a name="31663"><span class="ref">[31663] Iª q. 77 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 921 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>ex duabus tantum |
| 922 substantiis constat homo, anima cum ratione sua, et carne cum | |
| 923 sensibus suis</i>. Ergo, defuncta carne, potentiae sensitivae non | |
| 53 | 924 manent.</p><p title="I q. 77 a. 8 co."><a name="31664"><span class="ref">[31664] Iª q. 77 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 925 quod, sicut iam dictum est, omnes potentiae animae comparantur ad |
| 926 animam solam sicut ad principium. Sed quaedam potentiae comparantur | |
| 927 ad animam solam sicut ad subiectum, ut intellectus et voluntas. Et | |
| 928 huiusmodi potentiae necesse est quod maneant in anima, corpore | |
| 929 destructo. Quaedam vero potentiae sunt in coniuncto sicut in | |
| 930 subiecto, sicut omnes potentiae sensitivae partis et nutritivae. | |
| 931 Destructo autem subiecto, non potest accidens remanere. Unde, | |
| 932 corrupto coniuncto, non manent huiusmodi potentiae actu; sed | |
| 933 virtute tantum manent in anima, sicut in principio vel radice. Et | |
| 934 sic falsum est, quod quidam dicunt huiusmodi potentias in anima | |
| 935 remanere etiam corpore corrupto. Et multo falsius, quod dicunt | |
| 936 etiam actus harum potentiarum remanere in anima separata, quia | |
| 53 | 937 talium potentiarum nulla est actio nisi per organum corporeum.</p><p title="I q. 77 a. 8 ad 1"><a name="31665"><span class="ref">[31665] Iª q. 77 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 938 dicendum quod liber ille auctoritatem non habet. Unde quod ibi |
| 939 scriptum est, eadem facilitate contemnitur, qua dicitur. Tamen | |
| 940 potest dici quod trahit secum anima huiusmodi potentias, non actu, | |
| 53 | 941 sed virtute.</p><p title="I q. 77 a. 8 ad 2"><a name="31666"><span class="ref">[31666] Iª q. 77 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 942 dicendum quod huiusmodi potentiae quas dicimus actu in anima |
| 943 separata non manere, non sunt proprietates solius animae, sed | |
| 53 | 944 coniuncti.</p><p title="I q. 77 a. 8 ad 3"><a name="31667"><span class="ref">[31667] Iª q. 77 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 945 dicendum quod dicuntur non debilitari huiusmodi potentiae |
| 946 debilitato corpore, quia anima manet immutabilis, quae est virtuale | |
| 53 | 947 principium huiusmodi potentiarum.</p><p title="I q. 77 a. 8 ad 4"><a name="31668"><span class="ref">[31668] Iª q. 77 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 948 dicendum quod illa recordatio accipitur eo modo quo Augustinus |
| 949 ponit memoriam in mente; non eo modo quo ponitur pars animae | |
| 53 | 950 sensitivae.</p><p title="I q. 77 a. 8 ad 5"><a name="31669"><span class="ref">[31669] Iª q. 77 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 951 dicendum quod tristitia et gaudium sunt in anima separata, non |
| 952 secundum appetitum sensitivum, sed secundum appetitum | |
| 53 | 953 intellectivum; sicut etiam in Angelis.</p><p title="I q. 77 a. 8 ad 6"><a name="31670"><span class="ref">[31670] Iª q. 77 a. 8 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 954 quod Augustinus loquitur ibi inquirendo, non asserendo. Unde |
| 53 | 955 quaedam ibi dicta retractat.</p></div></div><div class="q" id="q78"><h2>Quaestio 78</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 78 pr."><a name="31671"><span class="ref">[31671] |
| 956 Iª q. 78 pr.</span></a> Deinde considerandum est de potentiis | |
| 28 | 957 animae in speciali. Ad considerationem autem theologi pertinet |
| 958 inquirere specialiter solum de potentiis intellectivis et | |
| 959 appetitivis, in quibus virtutes inveniuntur. Sed quia cognitio | |
| 960 harum potentiarum quodammodo dependet ex aliis, ideo nostra | |
| 961 consideratio de potentiis animae in speciali erit tripartita, primo | |
| 962 namque considerandum est de his quae sunt praeambula ad | |
| 963 intellectum; secundo, de potentiis intellectivis; tertio, de | |
| 964 potentiis appetitivis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de | |
| 965 generibus potentiarum animae. Secundo, de speciebus vegetativae | |
| 966 partis. Tertio, de sensibus exterioribus. Quarto, de sensibus | |
| 53 | 967 interioribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 78 a. 1 arg. 1"><a name="31672"><span class="ref">[31672] Iª q. 78 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 968 proceditur. Videtur quod non sint quinque genera potentiarum animae |
| 969 distinguenda, scilicet vegetativum, sensitivum, appetitivum, | |
| 970 motivum secundum locum, et intellectivum. Potentiae enim animae | |
| 971 dicuntur partes ipsius. Sed tantum tres partes animae communiter ab | |
| 972 omnibus assignantur, scilicet anima vegetabilis, anima sensibilis, | |
| 973 et anima rationalis. Ergo tantum tria sunt genera potentiarum | |
| 53 | 974 animae, et non quinque.</p><p title="I q. 78 a. 1 arg. 2"><a name="31673"><span class="ref">[31673] Iª q. 78 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 975 potentiae animae sunt principia operum vitae. Sed quatuor modis |
| 976 dicitur aliquid vivere. Dicit enim philosophus, in II de anima, | |
| 977 <i>multipliciter ipso vivere dicto, etsi unum aliquod horum insit | |
| 978 solum, aliquid dicimus vivere; ut intellectus, et sensus, motus et | |
| 979 status secundum locum, adhuc autem motus secundum alimentum, et | |
| 980 decrementum et augmentum</i>. Ergo tantum quatuor sunt genera | |
| 53 | 981 potentiarum animae, appetitivo excluso.</p><p title="I q. 78 a. 1 arg. 3"><a name="31674"><span class="ref">[31674] Iª q. 78 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 982 illud quod est commune omnibus potentiis, non debet deputari |
| 983 aliquod speciale animae genus. Sed appetere convenit cuilibet | |
| 984 potentiae animae. Visus enim appetit visibile conveniens, unde | |
| 985 dicitur Eccli. XL, <i>gratiam et speciem desiderabit oculus, et | |
| 986 super hoc virides sationes</i>. Et eadem ratione, quaelibet alia | |
| 987 potentia desiderat obiectum sibi conveniens. Ergo non debet poni | |
| 53 | 988 appetitivum unum speciale genus potentiarum animae.</p><p title="I q. 78 a. 1 arg. 4"><a name="31675"><span class="ref">[31675] Iª q. 78 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 989 principium movens in animalibus est sensus, aut intellectus, aut |
| 990 appetitus, ut dicitur in III de anima. Non ergo motivum debet poni | |
| 53 | 991 speciale genus animae praeter praedicta.</p><p title="I q. 78 a. 1 s. c."><a name="31676"><span class="ref">[31676] Iª q. 78 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 992 quod philosophus dicit, in II de anima, <i>potentias autem dicimus |
| 993 vegetativum sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et | |
| 53 | 994 intellectivum</i>.</p><p title="I q. 78 a. 1 co."><a name="31677"><span class="ref">[31677] Iª q. 78 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 995 quod quinque sunt genera potentiarum animae, quae numerata sunt. |
| 996 Tres vero dicuntur animae. Quatuor vero dicuntur modi vivendi. Et | |
| 997 huius diversitatis ratio est, quia diversae animae distinguuntur | |
| 998 secundum quod diversimode operatio animae supergreditur operationem | |
| 999 naturae corporalis, tota enim natura corporalis subiacet animae, et | |
| 1000 comparatur ad ipsam sicut materia et instrumentum. Est ergo quaedam | |
| 1001 operatio animae, quae intantum excedit naturam corpoream, quod | |
| 1002 neque etiam exercetur per organum corporale. Et talis est operatio | |
| 1003 animae rationalis. Est autem alia operatio animae infra istam, quae | |
| 1004 quidem fit per organum corporale, non tamen per aliquam corpoream | |
| 1005 qualitatem. Et talis est operatio animae sensibilis, quia etsi | |
| 1006 calidum et frigidum, et humidum et siccum, et aliae huiusmodi | |
| 1007 qualitates corporeae requirantur ad operationem sensus; non tamen | |
| 1008 ita quod mediante virtute talium qualitatum operatio animae | |
| 1009 sensibilis procedat; sed requiruntur solum ad debitam dispositionem | |
| 1010 organi. Infima autem operationum animae est, quae fit per organum | |
| 1011 corporeum, et virtute corporeae qualitatis. Supergreditur tamen | |
| 1012 operationem naturae corporeae, quia motiones corporum sunt ab | |
| 1013 exteriori principio, huiusmodi autem operationes sunt a principio | |
| 1014 intrinseco; hoc enim commune est omnibus operationibus animae; omne | |
| 1015 enim animatum aliquo modo movet seipsum. Et talis est operatio | |
| 1016 animae vegetabilis, digestio enim, et ea quae consequuntur, fit | |
| 1017 instrumentaliter per actionem caloris, ut dicitur in II de anima. | |
| 1018 Genera vero potentiarum animae distinguuntur secundum obiecta. | |
| 1019 Quanto enim potentia est altior, tanto respicit universalius | |
| 1020 obiectum, ut supra dictum est. Obiectum autem operationis animae in | |
| 1021 triplici ordine potest considerari. Alicuius enim potentiae animae | |
| 1022 obiectum est solum corpus animae unitum. Et hoc genus potentiarum | |
| 1023 animae dicitur vegetativum, non enim vegetativa potentia agit nisi | |
| 1024 in corpus cui anima unitur. Est autem aliud genus potentiarum | |
| 1025 animae, quod respicit universalius obiectum, scilicet omne corpus | |
| 1026 sensibile; et non solum corpus animae unitum. Est autem aliud genus | |
| 1027 potentiarum animae, quod respicit adhuc universalius obiectum, | |
| 1028 scilicet non solum corpus sensibile, sed universaliter omne ens. Ex | |
| 1029 quo patet quod ista duo secunda genera potentiarum animae habent | |
| 1030 operationem non solum respectu rei coniunctae, sed etiam respectu | |
| 1031 rei extrinsecae. Cum autem operans oporteat aliquo modo coniungi | |
| 1032 suo obiecto circa quod operatur, necesse est extrinsecam rem, quae | |
| 1033 est obiectum operationis animae, secundum duplicem rationem ad | |
| 1034 animam comparari. Uno modo, secundum quod nata est animae coniungi | |
| 1035 et in anima esse per suam similitudinem. Et quantum ad hoc, sunt | |
| 1036 duo genera potentiarum, scilicet sensitivum, respectu obiecti minus | |
| 1037 communis, quod est corpus sensibile; et intellectivum, respectu | |
| 1038 obiecti communissimi, quod est ens universale. Alio vero modo, | |
| 1039 secundum quod ipsa anima inclinatur et tendit in rem exteriorem. Et | |
| 1040 secundum hanc etiam comparationem, sunt duo genera potentiarum | |
| 1041 animae, unum quidem, scilicet appetitivum, secundum quod anima | |
| 1042 comparatur ad rem extrinsecam ut ad finem, qui est primum in | |
| 1043 intentione; aliud autem motivum secundum locum, prout anima | |
| 1044 comparatur ad rem exteriorem sicut ad terminum operationis et | |
| 1045 motus; ad consequendum enim aliquod desideratum et intentum, omne | |
| 1046 animal movetur. Modi vero vivendi distinguuntur secundum gradus | |
| 1047 viventium. Quaedam enim viventia sunt, in quibus est tantum | |
| 1048 vegetativum, sicut in plantis. Quaedam vero, in quibus cum | |
| 1049 vegetativo est etiam sensitivum, non tamen motivum secundum locum; | |
| 1050 sicut sunt immobilia animalia, ut conchilia. Quaedam vero sunt, | |
| 1051 quae supra hoc habent motivum secundum locum; ut perfecta animalia, | |
| 1052 quae multis indigent ad suam vitam, et ideo indigent motu, ut vitae | |
| 1053 necessaria procul posita quaerere possint. Quaedam vero viventia | |
| 1054 sunt, in quibus cum his est intellectivum, scilicet in hominibus. | |
| 1055 Appetitivum autem non constituit aliquem gradum viventium, quia in | |
| 1056 quibuscumque est sensus, est etiam appetitus, ut dicitur in II | |
| 53 | 1057 libro de anima.</p><p title="I q. 78 a. 1 ad 1"><a name="31678"><span class="ref">[31678] Iª q. 78 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1058 solvuntur duo prima obiecta.</p><p title="I q. 78 a. 1 ad 3"><a name="31679"><span class="ref">[31679] Iª q. 78 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1059 dicendum quod appetitus naturalis est inclinatio cuiuslibet rei in |
| 1060 aliquid, ex natura sua, unde naturali appetitu quaelibet potentia | |
| 1061 desiderat sibi conveniens. Sed appetitus animalis consequitur | |
| 1062 formam apprehensam. Et ad huiusmodi appetitum requiritur specialis | |
| 1063 animae potentia, et non sufficit sola apprehensio. Res enim | |
| 1064 appetitur prout est in sua natura, non est autem secundum suam | |
| 1065 naturam in virtute apprehensiva, sed secundum suam similitudinem. | |
| 1066 Unde patet quod visus appetit naturaliter visibile solum ad suum | |
| 1067 actum, scilicet ad videndum, animal autem appetit rem visam per vim | |
| 1068 appetitivam, non solum ad videndum, sed etiam ad alios usus. Si | |
| 1069 autem non indigeret anima rebus perceptis a sensu, nisi propter | |
| 1070 actiones sensuum, scilicet ut eas sentiret; non oporteret | |
| 1071 appetitivum ponere speciale genus inter potentias animae, quia | |
| 53 | 1072 sufficeret appetitus naturalis potentiarum.</p><p title="I q. 78 a. 1 ad 4"><a name="31680"><span class="ref">[31680] Iª q. 78 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1073 dicendum quod, quamvis sensus et appetitus sint principia moventia |
| 1074 in animalibus perfectis, non tamen sensus et appetitus, inquantum | |
| 1075 huiusmodi, sufficiunt ad movendum, nisi superadderetur eis aliqua | |
| 1076 virtus, nam in immobilibus animalibus est sensus et appetitus, non | |
| 1077 tamen habent vim motivam. Haec autem vis motiva non solum est in | |
| 1078 appetitu et sensu ut imperante motum; sed etiam est in ipsis | |
| 1079 partibus corporis, ut sint habilia ad obediendum appetitui animae | |
| 1080 moventis. Cuius signum est, quod quando membra removentur a sua | |
| 53 | 1081 dispositione naturali, non obediunt appetitui ad motum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 78 a. 2 arg. 1"><a name="31681"><span class="ref">[31681] Iª q. 78 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1082 proceditur. Videtur quod inconvenienter partes vegetativae |
| 1083 assignentur, scilicet nutritivum, augmentativum, et generativum. | |
| 1084 Huiusmodi enim vires dicuntur naturales. Sed potentiae animae sunt | |
| 1085 supra vires naturales. Ergo huiusmodi vires non debent poni | |
| 53 | 1086 potentiae animae.</p><p title="I q. 78 a. 2 arg. 2"><a name="31682"><span class="ref">[31682] Iª q. 78 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ad id |
| 28 | 1087 quod est commune viventibus et non viventibus, non debet aliqua |
| 1088 potentia animae deputari. Sed generatio est communis omnibus | |
| 1089 generabilibus et corruptibilibus, tam viventibus quam non | |
| 53 | 1090 viventibus. Ergo vis generativa non debet poni potentia animae.</p><p title="I q. 78 a. 2 arg. 3"><a name="31683"><span class="ref">[31683] Iª q. 78 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 1091 potentior est quam natura corporea. Sed natura corporea eadem |
| 1092 virtute activa dat speciem et debitam quantitatem. Ergo multo magis | |
| 1093 anima. Non est ergo alia potentia animae augmentativa a | |
| 53 | 1094 generativa.</p><p title="I q. 78 a. 2 arg. 4"><a name="31684"><span class="ref">[31684] Iª q. 78 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1095 unaquaeque res conservatur in esse per id per quod esse habet. Sed |
| 1096 potentia generativa est per quam acquiritur esse viventis. Ergo per | |
| 1097 eandem res viva conservatur. Sed ad conservationem rei viventis | |
| 1098 ordinatur vis nutritiva, ut dicitur in II de anima, est enim | |
| 1099 potentia potens salvare suscipiens ipsam. Non debet ergo distingui | |
| 53 | 1100 nutritiva potentia a generativa.</p><p title="I q. 78 a. 2 s. c."><a name="31685"><span class="ref">[31685] Iª q. 78 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1101 quod philosophus dicit, in II de anima, quod opera huius animae |
| 53 | 1102 sunt generare, et alimento uti, et iterum augmentum facere.</p><p title="I q. 78 a. 2 co."><a name="31686"><span class="ref">[31686] Iª q. 78 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1103 quod tres sunt potentiae vegetativae partis. Vegetativum enim, ut |
| 1104 dictum est, habet pro obiecto ipsum corpus vivens per animam, ad | |
| 1105 quod quidem corpus triplex animae operatio est necessaria. Una | |
| 1106 quidem, per quam esse acquirat, et ad hoc ordinatur potentia | |
| 1107 generativa. Alia vero, per quam corpus vivum acquirit debitam | |
| 1108 quantitatem, et ad hoc ordinatur vis augmentativa. Alia vero, per | |
| 1109 quam corpus viventis salvatur et in esse, et in quantitate debita, | |
| 1110 et ad hoc ordinatur vis nutritiva. Est tamen quaedam differentia | |
| 1111 attendenda inter has potentias. Nam nutritiva et augmentativa | |
| 1112 habent suum effectum in eo in quo sunt, quia ipsum corpus unitum | |
| 1113 animae augetur et conservatur per vim augmentativam et nutritivam | |
| 1114 in eadem anima existentem. Sed vis generativa habet effectum suum, | |
| 1115 non in eodem corpore, sed in alio, quia nihil est generativum sui | |
| 1116 ipsius. Et ideo vis generativa quodammodo appropinquat ad | |
| 1117 dignitatem animae sensitivae, quae habet operationem in res | |
| 1118 exteriores, licet excellentiori modo et universaliori, supremum | |
| 1119 enim inferioris naturae attingit id quod est infimum superioris, ut | |
| 1120 patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Et ideo inter istas | |
| 1121 tres potentias finalior et principalior et perfectior est | |
| 1122 generativa, ut dicitur in II de anima, est enim rei iam perfectae | |
| 1123 facere alteram qualis ipsa est. Generativae autem deserviunt et | |
| 53 | 1124 augmentativa et nutritiva, augmentativae vero nutritiva.</p><p title="I q. 78 a. 2 ad 1"><a name="31687"><span class="ref">[31687] Iª q. 78 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1125 dicendum quod huiusmodi vires dicuntur naturales, tum quia habent |
| 1126 effectum similem naturae, quae etiam dat esse et quantitatem et | |
| 1127 conservationem (licet hae vires habeant hoc altiori modo), tum quia | |
| 1128 hae vires exercent suas actiones instrumentaliter per qualitates | |
| 53 | 1129 activas et passivas, quae sunt naturalium actionum principia.</p><p title="I q. 78 a. 2 ad 2"><a name="31688"><span class="ref">[31688] Iª q. 78 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1130 dicendum quod generatio in rebus inanimatis est totaliter ab |
| 1131 extrinseco. Sed generatio viventium est quodam altiori modo, per | |
| 1132 aliquid ipsius viventis, quod est semen, in quo est aliquod | |
| 1133 principium corporis formativum. Et ideo oportet esse aliquam | |
| 1134 potentiam rei viventis, per quam semen huiusmodi praeparetur, et | |
| 53 | 1135 haec est vis generativa.</p><p title="I q. 78 a. 2 ad 3"><a name="31689"><span class="ref">[31689] Iª q. 78 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1136 dicendum quod, quia generatio viventium est ex aliquo semine, |
| 1137 oportet quod in principio animal generetur parvae quantitatis. Et | |
| 1138 propter hoc necesse est quod habeat potentiam animae, per quam ad | |
| 1139 debitam quantitatem perducatur. Sed corpus inanimatum generatur ex | |
| 1140 materia determinata ab agente extrinseco, et ideo simul recipit | |
| 53 | 1141 speciem et quantitatem secundum materiae conditionem.</p><p title="I q. 78 a. 2 ad 4"><a name="31690"><span class="ref">[31690] Iª q. 78 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1142 dicendum quod, sicut iam dictum est, operatio vegetativi principii |
| 1143 completur mediante calore, cuius est humidum consumere. Et ideo, ad | |
| 1144 restaurationem humidi deperditi, necesse est habere potentiam | |
| 1145 nutritivam, per quam alimentum convertatur in substantiam corporis. | |
| 1146 Quod etiam est necessarium ad actum virtutis augmentativae et | |
| 53 | 1147 generativae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 78 a. 3 arg. 1"><a name="31691"><span class="ref">[31691] Iª q. 78 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1148 proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur quinque |
| 1149 sensus exteriores. Sensus enim est cognoscitivus accidentium. Sunt | |
| 1150 autem multa genera accidentium. Cum ergo potentiae distinguantur | |
| 1151 per obiecta, videtur quod sensus multiplicentur secundum numerum | |
| 53 | 1152 qui est in generibus accidentium.</p><p title="I q. 78 a. 3 arg. 2"><a name="31692"><span class="ref">[31692] Iª q. 78 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1153 magnitudo et figura, et alia quae dicuntur sensibilia communia, non |
| 1154 sunt sensibilia per accidens, sed contra ea dividuntur in II de | |
| 1155 anima. Diversitas autem per se obiectorum diversificat potentias. | |
| 1156 Cum ergo plus differant magnitudo et figura a colore quam sonus; | |
| 1157 videtur quod multo magis debeat esse alia potentia sensitiva | |
| 53 | 1158 cognoscitiva magnitudinis aut figurae, quam coloris et soni.</p><p title="I q. 78 a. 3 arg. 3"><a name="31693"><span class="ref">[31693] Iª q. 78 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, unus |
| 28 | 1159 sensus est unius contrarietatis; sicut visus albi et nigri. Sed |
| 1160 tactus est cognoscitivus plurium contrarietatum, scilicet calidi et | |
| 1161 frigidi, humidi et sicci, et huiusmodi. Ergo non est sensus unus, | |
| 53 | 1162 sed plures. Ergo plures sensus sunt quam quinque.</p><p title="I q. 78 a. 3 arg. 4"><a name="31694"><span class="ref">[31694] Iª q. 78 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1163 species non dividitur contra genus. Sed gustus est tactus quidam. |
| 53 | 1164 Ergo non debet poni alter sensus praeter tactum.</p><p title="I q. 78 a. 3 s. c."><a name="31695"><span class="ref">[31695] Iª q. 78 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1165 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>non est alter |
| 53 | 1166 sensus praeter quinque</i>.</p><p title="I q. 78 a. 3 co."><a name="31696"><span class="ref">[31696] Iª q. 78 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1167 quod rationem distinctionis et numeri sensuum exteriorum quidam |
| 1168 accipere voluerunt ex parte organorum, in quibus aliquod | |
| 1169 elementorum dominatur, vel aqua, vel aer, vel aliquid huiusmodi. | |
| 1170 Quidam autem ex parte medii, quod est vel coniunctum, vel | |
| 1171 extrinsecum; et hoc vel aer, vel aqua, vel aliquid huiusmodi. | |
| 1172 Quidam autem ex diversa natura sensibilium qualitatum, secundum | |
| 1173 quod est qualitas simplicis corporis, vel sequens complexionem. Sed | |
| 1174 nihil istorum conveniens est. Non enim potentiae sunt propter | |
| 1175 organa, sed organa propter potentias, unde non propter hoc sunt | |
| 1176 diversae potentiae, quia sunt diversa organa; sed ideo natura | |
| 1177 instituit diversitatem in organis, ut congruerent diversitati | |
| 1178 potentiarum. Et similiter diversa media diversis sensibus | |
| 1179 attribuit, secundum quod erat conveniens ad actus potentiarum. | |
| 1180 Naturas autem sensibilium qualitatum cognoscere non est sensus, sed | |
| 1181 intellectus. Accipienda est ergo ratio numeri et distinctionis | |
| 1182 exteriorum sensuum, secundum illud quod proprie et per se ad sensum | |
| 1183 pertinet. Est autem sensus quaedam potentia passiva, quae nata est | |
| 1184 immutari ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod | |
| 1185 per se a sensu percipitur, et secundum cuius diversitatem | |
| 1186 sensitivae potentiae distinguuntur. Est autem duplex immutatio, una | |
| 1187 naturalis, et alia spiritualis. Naturalis quidem, secundum quod | |
| 1188 forma immutantis recipitur in immutato secundum esse naturale, | |
| 1189 sicut calor in calefacto. Spiritualis autem, secundum quod forma | |
| 1190 immutantis recipitur in immutato secundum esse spirituale; ut forma | |
| 1191 coloris in pupilla, quae non fit per hoc colorata. Ad operationem | |
| 1192 autem sensus requiritur immutatio spiritualis, per quam intentio | |
| 1193 formae sensibilis fiat in organo sensus. Alioquin, si sola | |
| 1194 immutatio naturalis sufficeret ad sentiendum, omnia corpora | |
| 1195 naturalia sentirent dum alterantur. Sed in quibusdam sensibus | |
| 1196 invenitur immutatio spiritualis tantum, sicut in visu. In quibusdam | |
| 1197 autem, cum immutatione spirituali, etiam naturalis; vel ex parte | |
| 1198 obiecti tantum, vel etiam ex parte organi. Ex parte autem obiecti, | |
| 1199 invenitur transmutatio naturalis, secundum locum quidem, in sono, | |
| 1200 qui est obiectum auditus, nam sonus ex percussione causatur et | |
| 1201 aeris commotione. Secundum alterationem vero, in odore, qui est | |
| 1202 obiectum olfactus, oportet enim per calidum alterari aliquo modo | |
| 1203 corpus, ad hoc quod spiret odorem. Ex parte autem organi, est | |
| 1204 immutatio naturalis in tactu et gustu, nam et manus tangens calida | |
| 1205 calefit, et lingua humectatur per humiditatem saporum. Organum vero | |
| 1206 olfactus aut auditus nulla naturali immutatione immutatur in | |
| 1207 sentiendo, nisi per accidens. Visus autem, quia est absque | |
| 1208 immutatione naturali et organi et obiecti, est maxime spiritualis, | |
| 1209 et perfectior inter omnes sensus, et communior. Et post hoc | |
| 1210 auditus, et deinde olfactus, qui habent immutationem naturalem ex | |
| 1211 parte obiecti. Motus tamen localis est perfectior et naturaliter | |
| 1212 prior quam motus alterationis, ut probatur in VIII Physic. Tactus | |
| 1213 autem et gustus sunt maxime materiales, de quorum distinctione post | |
| 1214 dicetur. Et inde est quod alii tres sensus non fiunt per medium | |
| 1215 coniunctum, ne aliqua naturalis transmutatio pertingat ad organum, | |
| 53 | 1216 ut accidit in his duobus sensibus.</p><p title="I q. 78 a. 3 ad 1"><a name="31697"><span class="ref">[31697] Iª q. 78 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1217 dicendum quod non omnia accidentia habent vim immutativam secundum |
| 1218 se; sed solae qualitates tertiae speciei, secundum quas contingit | |
| 1219 alteratio. Et ideo solae huiusmodi qualitates sunt obiecta sensuum, | |
| 1220 quia, ut dicitur in VII Physic., <i>secundum eadem alteratur | |
| 53 | 1221 sensus, secundum quae alterantur corpora inanimata</i>.</p><p title="I q. 78 a. 3 ad 2"><a name="31698"><span class="ref">[31698] Iª q. 78 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1222 dicendum quod magnitudo et figura et huiusmodi, quae dicuntur |
| 1223 communia sensibilia, sunt media inter sensibilia per accidens et | |
| 1224 sensibilia propria, quae sunt obiecta sensuum. Nam sensibilia | |
| 1225 propria primo et per se immutant sensum; cum sint qualitates | |
| 1226 alterantes. Sensibilia vero communia omnia reducuntur ad | |
| 1227 quantitatem. Et de magnitudine quidem et numero, patet quod sunt | |
| 1228 species quantitatis. Figura autem est qualitas circa quantitatem; | |
| 1229 cum consistat ratio figurae in terminatione magnitudinis. Motus | |
| 1230 autem et quies sentiuntur, secundum quod subiectum uno modo vel | |
| 1231 pluribus modis se habet secundum magnitudinem subiecti vel localis | |
| 1232 distantiae, quantum ad motum augmenti et motum localem; vel etiam | |
| 1233 secundum sensibiles qualitates, ut in motu alterationis, et sic | |
| 1234 sentire motum et quietem est quodammodo sentire unum et multa. | |
| 1235 Quantitas autem est proximum subiectum qualitatis alterativae, ut | |
| 1236 superficies coloris. Et ideo sensibilia communia non movent sensum | |
| 1237 primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis; ut superficies | |
| 1238 ratione coloris. Nec tamen sunt sensibilia per accidens, quia | |
| 1239 huiusmodi sensibilia aliquam diversitatem faciunt in immutatione | |
| 1240 sensus. Alio enim modo immutatur sensus a magna superficie, et a | |
| 1241 parva, quia etiam ipsa albedo dicitur magna vel parva, et ideo | |
| 53 | 1242 dividitur secundum proprium subiectum.</p><p title="I q. 78 a. 3 ad 3"><a name="31699"><span class="ref">[31699] Iª q. 78 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1243 dicendum quod, sicut philosophus videtur dicere in II de anima, |
| 1244 sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus | |
| 1245 secundum speciem; et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui | |
| 1246 tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum | |
| 1247 corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet. | |
| 1248 Gustus autem, qui est perceptivus dulcis et amari, concomitatur | |
| 1249 tactum in lingua, non autem per totum corpus; et ideo de facili a | |
| 1250 tactu distinguitur. Posset tamen dici quod omnes illae | |
| 1251 contrarietates, et singulae conveniunt in uno genere proximo, et | |
| 1252 omnes in uno genere communi, quod est obiectum tactus secundum | |
| 1253 rationem communem. Sed illud genus commune est innominatum; sicut | |
| 53 | 1254 etiam genus proximum calidi et frigidi est innominatum.</p><p title="I q. 78 a. 3 ad 4"><a name="31700"><span class="ref">[31700] Iª q. 78 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1255 dicendum quod sensus gustus, secundum dictum philosophi, est |
| 1256 quaedam species tactus quae est in lingua tantum. Non autem | |
| 1257 distinguitur a tactu in genere, sed a tactu quantum ad illas | |
| 1258 species quae per totum corpus diffunduntur. Si vero tactus sit unus | |
| 1259 sensus tantum, propter unam rationem communem obiecti, dicendum | |
| 1260 erit quod secundum rationem diversam immutationis, distinguitur | |
| 1261 gustus a tactu. Nam tactus immutatur naturali immutatione, et non | |
| 1262 solum spirituali, quantum ad organum suum, secundum qualitatem quae | |
| 1263 ei proprie obiicitur. Gustus autem organum non immutatur de | |
| 1264 necessitate naturali immutatione secundum qualitatem quae ei | |
| 1265 proprie obiicitur, ut scilicet lingua fiat dulcis vel amara; sed | |
| 1266 secundum praeambulam qualitatem, in qua fundatur sapor, scilicet | |
| 53 | 1267 secundum humorem, qui est obiectum tactus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 78 a. 4 arg. 1"><a name="31701"><span class="ref">[31701] Iª q. 78 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1268 proceditur. Videtur quod interiores sensus inconvenienter |
| 1269 distinguantur. Commune enim non dividitur contra proprium. Ergo | |
| 1270 sensus communis non debet enumerari inter vires interiores | |
| 53 | 1271 sensitivas, praeter sensus exteriores proprios.</p><p title="I q. 78 a. 4 arg. 2"><a name="31702"><span class="ref">[31702] Iª q. 78 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad id |
| 28 | 1272 ad quod sufficit sensus proprius et exterior, non oportet ponere |
| 1273 aliquam vim apprehensivam interiorem. Sed ad iudicandum de | |
| 1274 sensibilibus, sufficiunt sensus proprii et exteriores, unusquisque | |
| 1275 enim sensus iudicat de proprio obiecto. Similiter etiam videntur | |
| 1276 sufficere ad hoc quod percipiant suos actus, quia cum actio sensus | |
| 1277 sit quodammodo medium inter potentiam et obiectum, videtur quod | |
| 1278 multo magis visus possit suam visionem, tanquam sibi propinquiorem, | |
| 1279 percipere, quam colorem; et sic de aliis. Non ergo necessarium fuit | |
| 1280 ad hoc ponere interiorem potentiam, quae dicatur sensus | |
| 53 | 1281 communis.</p><p title="I q. 78 a. 4 arg. 3"><a name="31703"><span class="ref">[31703] Iª q. 78 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1282 secundum philosophum, phantasticum et memorativum sunt passiones |
| 1283 primi sensitivi. Sed passio non dividitur contra subiectum. Ergo | |
| 1284 memoria et phantasia non debent poni aliae potentiae praeter | |
| 53 | 1285 sensum.</p><p title="I q. 78 a. 4 arg. 4"><a name="31704"><span class="ref">[31704] Iª q. 78 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1286 intellectus minus dependet a sensu, quam quaecumque potentia |
| 1287 sensitivae partis. Sed intellectus nihil cognoscit nisi accipiendo | |
| 1288 a sensu, unde dicitur in I posteriorum, quod <i>quibus deest unus | |
| 1289 sensus, deficit una scientia</i>. Ergo multo minus debet poni una | |
| 1290 potentia sensitivae partis ad percipiendum intentiones quas non | |
| 53 | 1291 percipit sensus, quam vocant aestimativam.</p><p title="I q. 78 a. 4 arg. 5"><a name="31705"><span class="ref">[31705] Iª q. 78 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, actus |
| 28 | 1292 cogitativae, qui est conferre et componere et dividere, et actus |
| 1293 reminiscitivae, qui est quodam syllogismo uti ad inquirendum, non | |
| 1294 minus distant ab actu aestimativae et memorativae, quam actus | |
| 1295 aestimativae ab actu phantasiae. Debent ergo vel cogitativa et | |
| 1296 reminiscitiva poni aliae vires praeter aestimativam et memorativam; | |
| 1297 vel aestimativa et memorativa non debent poni aliae vires praeter | |
| 53 | 1298 phantasiam.</p><p title="I q. 78 a. 4 arg. 6"><a name="31706"><span class="ref">[31706] Iª q. 78 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1299 Augustinus, XII super Gen. ad Litt., ponit tria genera visionum, |
| 1300 scilicet corporalem, quae fit per sensum; et spiritualem, quae fit | |
| 1301 per imaginationem sive phantasiam; et intellectualem, quae fit per | |
| 1302 intellectum. Non est ergo aliqua vis interior quae sit media inter | |
| 53 | 1303 sensum et intellectum, nisi imaginativa tantum.</p><p title="I q. 78 a. 4 s. c."><a name="31707"><span class="ref">[31707] Iª q. 78 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1304 quod Avicenna, in suo libro de anima, ponit quinque potentias |
| 1305 sensitivas interiores, scilicet sensum communem, phantasiam, | |
| 53 | 1306 imaginativam, aestimativam, et memorativam.</p><p title="I q. 78 a. 4 co."><a name="31708"><span class="ref">[31708] Iª q. 78 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1307 quod, cum natura non deficiat in necessariis, oportet esse tot |
| 1308 actiones animae sensitivae, quot sufficiant ad vitam animalis | |
| 1309 perfecti. Et quaecumque harum actionum non possunt reduci in unum | |
| 1310 principium, requirunt diversas potentias, cum potentia animae nihil | |
| 1311 aliud sit quam proximum principium operationis animae. Est autem | |
| 1312 considerandum quod ad vitam animalis perfecti requiritur quod non | |
| 1313 solum apprehendat rem apud praesentiam sensibilis, sed etiam apud | |
| 1314 eius absentiam. Alioquin, cum animalis motus et actio sequantur | |
| 1315 apprehensionem, non moveretur animal ad inquirendum aliquid absens; | |
| 1316 cuius contrarium apparet maxime in animalibus perfectis, quae | |
| 1317 moventur motu processivo; moventur enim ad aliquid absens | |
| 1318 apprehensum. Oportet ergo quod animal per animam sensitivam non | |
| 1319 solum recipiat species sensibilium, cum praesentialiter immutatur | |
| 1320 ab eis; sed etiam eas retineat et conservet. Recipere autem et | |
| 1321 retinere reducuntur in corporalibus ad diversa principia, nam | |
| 1322 humida bene recipiunt, et male retinent; e contrario autem est de | |
| 1323 siccis. Unde, cum potentia sensitiva sit actus organi corporalis, | |
| 1324 oportet esse aliam potentiam quae recipiat species sensibilium, et | |
| 1325 quae conservet. Rursus considerandum est quod, si animal moveretur | |
| 1326 solum propter delectabile et contristabile secundum sensum, non | |
| 1327 esset necessarium ponere in animali nisi apprehensionem formarum | |
| 1328 quas percipit sensus, in quibus delectatur aut horret. Sed | |
| 1329 necessarium est animali ut quaerat aliqua vel fugiat, non solum | |
| 1330 quia sunt convenientia vel non convenientia ad sentiendum, sed | |
| 1331 etiam propter aliquas alias commoditates et utilitates, sive | |
| 1332 nocumenta, sicut ovis videns lupum venientem fugit, non propter | |
| 1333 indecentiam coloris vel figurae, sed quasi inimicum naturae; et | |
| 1334 similiter avis colligit paleam, non quia delectet sensum, sed quia | |
| 1335 est utilis ad nidificandum. Necessarium est ergo animali quod | |
| 1336 percipiat huiusmodi intentiones, quas non percipit sensus exterior. | |
| 1337 Et huius perceptionis oportet esse aliquod aliud principium, cum | |
| 1338 perceptio formarum sensibilium sit ex immutatione sensibilis, non | |
| 1339 autem perceptio intentionum praedictarum. Sic ergo ad receptionem | |
| 1340 formarum sensibilium ordinatur sensus proprius et communis, de | |
| 1341 quorum distinctione post dicetur. Ad harum autem formarum | |
| 1342 retentionem aut conservationem ordinatur phantasia, sive | |
| 1343 imaginatio, quae idem sunt, est enim phantasia sive imaginatio | |
| 1344 quasi thesaurus quidam formarum per sensum acceptarum. Ad | |
| 1345 apprehendendum autem intentiones quae per sensum non accipiuntur, | |
| 1346 ordinatur vis aestimativa. Ad conservandum autem eas, vis | |
| 1347 memorativa, quae est thesaurus quidam huiusmodi intentionum. Cuius | |
| 1348 signum est, quod principium memorandi fit in animalibus ex aliqua | |
| 1349 huiusmodi intentione, puta quod est nocivum vel conveniens. Et ipsa | |
| 1350 ratio praeteriti, quam attendit memoria, inter huiusmodi | |
| 1351 intentiones computatur. Considerandum est autem quod, quantum ad | |
| 1352 formas sensibiles, non est differentia inter hominem et alia | |
| 1353 animalia, similiter enim immutantur a sensibilibus exterioribus. | |
| 1354 Sed quantum ad intentiones praedictas, differentia est, nam alia | |
| 1355 animalia percipiunt huiusmodi intentiones solum naturali quodam | |
| 1356 instinctu, homo autem etiam per quandam collationem. Et ideo quae | |
| 1357 in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis, in homine | |
| 1358 dicitur cogitativa, quae per collationem quandam huiusmodi | |
| 1359 intentiones adinvenit. Unde etiam dicitur ratio particularis, cui | |
| 1360 medici assignant determinatum organum, scilicet mediam partem | |
| 1361 capitis, est enim collativa intentionum individualium, sicut ratio | |
| 1362 intellectiva intentionum universalium. Ex parte autem memorativae, | |
| 1363 non solum habet memoriam, sicut cetera animalia, in subita | |
| 1364 recordatione praeteritorum; sed etiam reminiscentiam, quasi | |
| 1365 syllogistice inquirendo praeteritorum memoriam, secundum | |
| 1366 individuales intentiones. Avicenna vero ponit quintam potentiam, | |
| 1367 mediam inter aestimativam et imaginativam, quae componit et dividit | |
| 1368 formas imaginatas; ut patet cum ex forma imaginata auri et forma | |
| 1369 imaginata montis componimus unam formam montis aurei, quem nunquam | |
| 1370 vidimus. Sed ista operatio non apparet in aliis animalibus ab | |
| 1371 homine, in quo ad hoc sufficit virtus imaginativa. Cui etiam hanc | |
| 1372 actionem attribuit Averroes, in libro quodam quem fecit de sensu et | |
| 1373 sensibilibus. Et sic non est necesse ponere nisi quatuor vires | |
| 1374 interiores sensitivae partis, scilicet sensum communem et | |
| 53 | 1375 imaginationem, aestimativam et memorativam.</p><p title="I q. 78 a. 4 ad 1"><a name="31709"><span class="ref">[31709] Iª q. 78 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1376 dicendum quod sensus interior non dicitur communis per |
| 1377 praedicationem, sicut genus; sed sicut communis radix et principium | |
| 53 | 1378 exteriorum sensuum.</p><p title="I q. 78 a. 4 ad 2"><a name="31710"><span class="ref">[31710] Iª q. 78 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1379 dicendum quod sensus proprius iudicat de sensibili proprio, |
| 1380 discernendo ipsum ab aliis quae cadunt sub eodem sensu, sicut | |
| 1381 discernendo album a nigro vel a viridi. Sed discernere album a | |
| 1382 dulci non potest neque visus neque gustus, quia oportet quod qui | |
| 1383 inter aliqua discernit, utrumque cognoscat. Unde oportet ad sensum | |
| 1384 communem pertinere discretionis iudicium, ad quem referantur, sicut | |
| 1385 ad communem terminum, omnes apprehensiones sensuum; a quo etiam | |
| 1386 percipiantur intentiones sensuum, sicut cum aliquis videt se | |
| 1387 videre. Hoc enim non potest fieri per sensum proprium, qui non | |
| 1388 cognoscit nisi formam sensibilis a quo immutatur; in qua | |
| 1389 immutatione perficitur visio, et ex qua immutatione sequitur alia | |
| 53 | 1390 immutatio in sensu communi, qui visionem percipit.</p><p title="I q. 78 a. 4 ad 3"><a name="31711"><span class="ref">[31711] Iª q. 78 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1391 dicendum quod, sicut una potentia oritur ab anima, alia mediante, |
| 1392 ut supra dictum est; ita etiam anima subiicitur alii potentiae, | |
| 1393 mediante alia. Et secundum hunc modum, phantasticum et memorativum | |
| 53 | 1394 dicuntur passiones primi sensitivi.</p><p title="I q. 78 a. 4 ad 4"><a name="31712"><span class="ref">[31712] Iª q. 78 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1395 dicendum quod, licet intellectus operatio oriatur a sensu, tamen in |
| 1396 re apprehensa per sensum intellectus multa cognoscit quae sensus | |
| 1397 percipere non potest. Et similiter aestimativa, licet inferiori | |
| 53 | 1398 modo.</p><p title="I q. 78 a. 4 ad 5"><a name="31713"><span class="ref">[31713] Iª q. 78 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1399 dicendum quod illam eminentiam habet cogitativa et memorativa in |
| 1400 homine, non per id quod est proprium sensitivae partis; sed per | |
| 1401 aliquam affinitatem et propinquitatem ad rationem universalem, | |
| 1402 secundum quandam refluentiam. Et ideo non sunt aliae vires, sed | |
| 53 | 1403 eaedem, perfectiores quam sint in aliis animalibus.</p><p title="I q. 78 a. 4 ad 6"><a name="31714"><span class="ref">[31714] Iª q. 78 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 1404 quod Augustinus spiritualem visionem dicit esse, quae fit per |
| 1405 similitudines corporum in absentia corporum. Unde patet quod | |
| 53 | 1406 communis est omnibus interioribus apprehensionibus.</p></div></div><div class="q" id="q79"><h2>Quaestio 79</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 79 pr."><a name="31715"><span class="ref">[31715] |
| 1407 Iª q. 79 pr.</span></a> Deinde quaeritur de potentiis | |
| 28 | 1408 intellectivis. Circa quod quaeruntur tredecim. Primo, utrum |
| 1409 intellectus sit potentia animae, vel eius essentia. Secundo, si est | |
| 1410 potentia, utrum sit potentia passiva. Tertio, si est potentia | |
| 1411 passiva, utrum sit ponere aliquem intellectum agentem. Quarto, | |
| 1412 utrum sit aliquid animae. Quinto, utrum intellectus agens sit unus | |
| 1413 omnium. Sexto, utrum memoria sit in intellectu. Septimo, utrum sit | |
| 1414 alia potentia ab intellectu. Octavo, utrum ratio sit alia potentia | |
| 1415 ab intellectu. Nono, utrum ratio superior et inferior sint diversae | |
| 1416 potentiae. Decimo, utrum intelligentia sit alia potentia praeter | |
| 1417 intellectum. Undecimo, utrum intellectus speculativus et practicus | |
| 1418 sint diversae potentiae. Duodecimo, utrum synderesis sit aliqua | |
| 1419 potentia intellectivae partis. Tertiodecimo, utrum conscientia sit | |
| 53 | 1420 aliqua potentia intellectivae partis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 79 a. 1 arg. 1"><a name="31716"><span class="ref">[31716] Iª q. 79 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1421 proceditur. Videtur quod intellectus non sit aliqua potentia |
| 1422 animae, sed sit ipsa eius essentia. Intellectus idem enim videtur | |
| 1423 esse quod mens. Sed mens non est potentia animae sed essentia, | |
| 1424 dicit enim Augustinus, IX de Trin., <i>mens et spiritus non | |
| 1425 relative dicuntur, sed essentiam demonstrant</i>. Ergo intellectus | |
| 53 | 1426 est ipsa essentia animae.</p><p title="I q. 79 a. 1 arg. 2"><a name="31717"><span class="ref">[31717] Iª q. 79 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1427 diversa genera potentiarum animae non uniuntur in aliqua potentia |
| 1428 una, sed in sola essentia animae. Appetitivum autem et | |
| 1429 intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, ut dicitur in | |
| 1430 II de anima; conveniunt autem in mente, quia Augustinus, X de | |
| 1431 Trin., ponit intelligentiam et voluntatem in mente. Ergo mens et | |
| 1432 intellectus est ipsa essentia animae, et non aliqua eius | |
| 53 | 1433 potentia.</p><p title="I q. 79 a. 1 arg. 3"><a name="31718"><span class="ref">[31718] Iª q. 79 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1434 secundum Gregorium, in homilia ascensionis, homo intelligit cum |
| 1435 Angelis. Sed Angeli dicuntur mentes et intellectus. Ergo mens et | |
| 1436 intellectus hominis non est aliqua potentia animae, sed ipsa | |
| 53 | 1437 anima.</p><p title="I q. 79 a. 1 arg. 4"><a name="31719"><span class="ref">[31719] Iª q. 79 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ex |
| 28 | 1438 hoc convenit alicui substantiae quod sit intellectiva, quia est |
| 1439 immaterialis. Sed anima est immaterialis per suam essentiam. Ergo | |
| 53 | 1440 videtur quod anima per suam essentiam sit intellectiva.</p><p title="I q. 79 a. 1 s. c."><a name="31720"><span class="ref">[31720] Iª q. 79 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1441 quod philosophus ponit intellectivum potentiam animae, ut patet in |
| 53 | 1442 II de anima.</p><p title="I q. 79 a. 1 co."><a name="31721"><span class="ref">[31721] Iª q. 79 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1443 quod necesse est dicere, secundum praemissa, quod intellectus sit |
| 1444 aliqua potentia animae, et non ipsa animae essentia. Tunc enim | |
| 1445 solum immediatum principium operationis est ipsa essentia rei | |
| 1446 operantis, quando ipsa operatio est eius esse, sicut enim potentia | |
| 1447 se habet ad operationem ut ad suum actum, ita se habet essentia ad | |
| 1448 esse. In solo Deo autem idem est intelligere quod suum esse. Unde | |
| 1449 in solo Deo intellectus est eius essentia, in aliis autem creaturis | |
| 1450 intellectualibus intellectus est quaedam potentia | |
| 53 | 1451 intelligentis.</p><p title="I q. 79 a. 1 ad 1"><a name="31722"><span class="ref">[31722] Iª q. 79 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1452 dicendum quod sensus accipitur aliquando pro potentia, aliquando |
| 1453 vero pro ipsa anima sensitiva, denominatur enim anima sensitiva | |
| 1454 nomine principalioris suae potentiae, quae est sensus. Et similiter | |
| 1455 anima intellectiva quandoque nominatur nomine intellectus, quasi a | |
| 1456 principaliori sua virtute; sicut dicitur in I de anima, quod | |
| 1457 intellectus est substantia quaedam. Et etiam hoc modo Augustinus | |
| 53 | 1458 dicit quod mens est spiritus, vel essentia.</p><p title="I q. 79 a. 1 ad 2"><a name="31723"><span class="ref">[31723] Iª q. 79 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1459 dicendum quod appetitivum et intellectivum sunt diversa genera |
| 1460 potentiarum animae, secundum diversas rationes obiectorum. Sed | |
| 1461 appetitivum partim convenit cum intellectivo, et partim cum | |
| 1462 sensitivo, quantum ad modum operandi per organum corporale, vel | |
| 1463 sine huiusmodi organo, nam appetitus sequitur apprehensionem. Et | |
| 1464 secundum hoc Augustinus ponit voluntatem in mente, et philosophus | |
| 53 | 1465 in ratione.</p><p title="I q. 79 a. 1 ad 3"><a name="31724"><span class="ref">[31724] Iª q. 79 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1466 dicendum quod in Angelis non est alia vis nisi intellectiva, et |
| 1467 voluntas, quae ad intellectum consequitur. Et propter hoc Angelus | |
| 1468 dicitur mens vel intellectus, quia tota virtus sua in hoc | |
| 1469 consistit. Anima autem habet multas alias vires, sicut sensitivas | |
| 53 | 1470 et nutritivas, et ideo non est simile.</p><p title="I q. 79 a. 1 ad 4"><a name="31725"><span class="ref">[31725] Iª q. 79 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1471 dicendum quod ipsa immaterialitas substantiae intelligentis creatae |
| 1472 non est eius intellectus; sed ex immaterialitate habet virtutem ad | |
| 1473 intelligendum. Unde non oportet quod intellectus sit substantia | |
| 53 | 1474 animae, sed eius virtus et potentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 79 a. 2 arg. 1"><a name="31726"><span class="ref">[31726] Iª q. 79 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1475 proceditur. Videtur quod intellectus non sit potentia passiva. |
| 1476 Patitur enim unumquodque secundum materiam; sed agit ratione | |
| 1477 formae. Sed virtus intellectiva consequitur immaterialitatem | |
| 1478 substantiae intelligentis. Ergo videtur quod intellectus non sit | |
| 53 | 1479 potentia passiva.</p><p title="I q. 79 a. 2 arg. 2"><a name="31727"><span class="ref">[31727] Iª q. 79 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1480 potentia intellectiva est incorruptibilis, ut supra dictum est. Sed |
| 1481 intellectus si est passivus, est corruptibilis, ut dicitur in III | |
| 53 | 1482 de anima. Ergo potentia intellectiva non est passiva.</p><p title="I q. 79 a. 2 arg. 3"><a name="31728"><span class="ref">[31728] Iª q. 79 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, agens |
| 28 | 1483 est nobilius patiente, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., |
| 1484 et Aristoteles in III de anima. Potentiae autem vegetativae partis | |
| 1485 omnes sunt activae, quae tamen sunt infimae inter potentias animae. | |
| 1486 Ergo multo magis potentiae intellectivae, quae sunt supremae, omnes | |
| 53 | 1487 sunt activae.</p><p title="I q. 79 a. 2 s. c."><a name="31729"><span class="ref">[31729] Iª q. 79 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1488 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>intelligere est |
| 53 | 1489 pati quoddam</i>.</p><p title="I q. 79 a. 2 co."><a name="31730"><span class="ref">[31730] Iª q. 79 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1490 quod pati tripliciter dicitur. Uno modo, propriissime, scilicet |
| 1491 quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi secundum naturam, | |
| 1492 aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem | |
| 1493 amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur. | |
| 1494 Secundo modo, minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid | |
| 1495 ab ipso abiicitur, sive sit ei conveniens, sive non conveniens. Et | |
| 1496 secundum hoc dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui | |
| 1497 sanatur; non solum qui tristatur, sed etiam qui laetatur; vel | |
| 1498 quocumque modo aliquis alteretur vel moveatur. Tertio modo, dicitur | |
| 1499 aliquid pati communiter, ex hoc solo quod id quod est in potentia | |
| 1500 ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod | |
| 1501 aliquid abiiciatur. Secundum quem modum, omne quod exit de potentia | |
| 1502 in actum, potest dici pati, etiam cum perficitur. Et sic | |
| 1503 intelligere nostrum est pati. Quod quidem hac ratione apparet. | |
| 1504 Intellectus enim, sicut supra dictum est, habet operationem circa | |
| 1505 ens in universali. Considerari ergo potest utrum intellectus sit in | |
| 1506 actu vel potentia, ex hoc quod consideratur quomodo intellectus se | |
| 1507 habeat ad ens universale. Invenitur enim aliquis intellectus qui ad | |
| 1508 ens universale se habet sicut actus totius entis, et talis est | |
| 1509 intellectus divinus, qui est Dei essentia, in qua originaliter et | |
| 1510 virtualiter totum ens praeexistit sicut in prima causa. Et ideo | |
| 1511 intellectus divinus non est in potentia, sed est actus purus. | |
| 1512 Nullus autem intellectus creatus potest se habere ut actus respectu | |
| 1513 totius entis universalis, quia sic oporteret quod esset ens | |
| 1514 infinitum. Unde omnis intellectus creatus, per hoc ipsum quod est, | |
| 1515 non est actus omnium intelligibilium, sed comparatur ad ipsa | |
| 1516 intelligibilia sicut potentia ad actum. Potentia autem dupliciter | |
| 1517 se habet ad actum. Est enim quaedam potentia quae semper est | |
| 1518 perfecta per actum; sicut diximus de materia corporum caelestium. | |
| 1519 Quaedam autem potentia est, quae non semper est in actu, sed de | |
| 1520 potentia procedit in actum; sicut invenitur in generabilibus et | |
| 1521 corruptibilibus. Intellectus igitur angelicus semper est in actu | |
| 1522 suorum intelligibilium, propter propinquitatem ad primum | |
| 1523 intellectum, qui est actus purus, ut supra dictum est. Intellectus | |
| 1524 autem humanus, qui est infimus in ordine intellectuum, et maxime | |
| 1525 remotus a perfectione divini intellectus, est in potentia respectu | |
| 1526 intelligibilium, et in principio est sicut tabula rasa in qua nihil | |
| 1527 est scriptum, ut philosophus dicit in III de anima. Quod manifeste | |
| 1528 apparet ex hoc, quod in principio sumus intelligentes solum in | |
| 1529 potentia, postmodum autem efficimur intelligentes in actu. Sic | |
| 1530 igitur patet quod intelligere nostrum est quoddam pati, secundum | |
| 1531 tertium modum passionis. Et per consequens intellectus est potentia | |
| 53 | 1532 passiva.</p><p title="I q. 79 a. 2 ad 1"><a name="31731"><span class="ref">[31731] Iª q. 79 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1533 dicendum quod obiectio illa procedit de primo et secundo modo |
| 1534 passionis, qui sunt proprii materiae primae. Tertius autem modus | |
| 1535 passionis est cuiuscumque in potentia existentis quod in actum | |
| 53 | 1536 reducitur.</p><p title="I q. 79 a. 2 ad 2"><a name="31732"><span class="ref">[31732] Iª q. 79 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1537 dicendum quod intellectus passivus secundum quosdam dicitur |
| 1538 appetitus sensitivus, in quo sunt animae passiones; qui etiam in I | |
| 1539 Ethic. dicitur rationalis per participationem, quia obedit rationi. | |
| 1540 Secundum alios autem intellectus passivus dicitur virtus | |
| 1541 cogitativa, quae nominatur ratio particularis. Et utroque modo | |
| 1542 passivum accipi potest secundum primos duos modos passionis, | |
| 1543 inquantum talis intellectus sic dictus, est actus alicuius organi | |
| 1544 corporalis. Sed intellectus qui est in potentia ad intelligibilia, | |
| 1545 quem Aristoteles ob hoc nominat intellectum possibilem, non est | |
| 1546 passivus nisi tertio modo, quia non est actus organi corporalis. Et | |
| 53 | 1547 ideo est incorruptibilis.</p><p title="I q. 79 a. 2 ad 3"><a name="31733"><span class="ref">[31733] Iª q. 79 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1548 dicendum quod agens est nobilius patiente, si ad idem actio et |
| 1549 passio referantur, non autem semper, si ad diversa. Intellectus | |
| 1550 autem est vis passiva respectu totius entis universalis. | |
| 1551 Vegetativum autem est activum respectu cuiusdam entis particularis, | |
| 1552 scilicet corporis coniuncti. Unde nihil prohibet huiusmodi passivum | |
| 53 | 1553 esse nobilius tali activo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 79 a. 3 arg. 1"><a name="31734"><span class="ref">[31734] Iª q. 79 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1554 proceditur. Videtur quod non sit ponere intellectum agentem. Sicut |
| 1555 enim se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus noster | |
| 1556 ad intelligibilia. Sed quia sensus est in potentia ad sensibilia | |
| 1557 non ponitur sensus agens, sed sensus patiens tantum. Ergo, cum | |
| 1558 intellectus noster sit in potentia ad intelligibilia, videtur quod | |
| 53 | 1559 non debeat poni intellectus agens, sed possibilis tantum.</p><p title="I q. 79 a. 3 arg. 2"><a name="31735"><span class="ref">[31735] Iª q. 79 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1560 dicatur quod in sensu etiam est aliquod agens, sicut lumen, contra, |
| 1561 lumen requiritur ad visum inquantum facit medium lucidum in actu, | |
| 1562 nam color ipse secundum se est motivus lucidi. Sed in operatione | |
| 1563 intellectus non ponitur aliquod medium quod necesse sit fieri in | |
| 53 | 1564 actu. Ergo non est necessarium ponere intellectum agentem.</p><p title="I q. 79 a. 3 arg. 3"><a name="31736"><span class="ref">[31736] Iª q. 79 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1565 similitudo agentis recipitur in patiente secundum modum patientis. |
| 1566 Sed intellectus possibilis est virtus immaterialis. Ergo | |
| 1567 immaterialitas eius sufficit ad hoc quod recipiantur in eo formae | |
| 1568 immaterialiter. Sed ex hoc ipso aliqua forma est intelligibilis in | |
| 1569 actu, quod est immaterialis. Ergo nulla necessitas est ponere | |
| 1570 intellectum agentem, ad hoc quod faciat species intelligibiles in | |
| 53 | 1571 actu.</p><p title="I q. 79 a. 3 s. c."><a name="31737"><span class="ref">[31737] Iª q. 79 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1572 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>sicut in omni |
| 1573 natura ita et in anima est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid | |
| 53 | 1574 quo est omnia facere</i>. Est ergo ponere intellectum agentem.</p><p title="I q. 79 a. 3 co."><a name="31738"><span class="ref">[31738] Iª q. 79 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1575 quod, secundum opinionem Platonis, nulla necessitas erat ponere |
| 1576 intellectum agentem ad faciendum intelligibilia in actu; sed forte | |
| 1577 ad praebendum lumen intelligibile intelligenti, ut infra dicetur. | |
| 1578 Posuit enim Plato formas rerum naturalium sine materia subsistere, | |
| 1579 et per consequens eas intelligibiles esse, quia ex hoc est aliquid | |
| 1580 intelligibile actu, quod est immateriale. Et huiusmodi vocabat | |
| 1581 species, sive ideas, ex quarum participatione dicebat etiam | |
| 1582 materiam corporalem formari, ad hoc quod individua naturaliter | |
| 1583 constituerentur in propriis generibus et speciebus; et intellectus | |
| 1584 nostros, ad hoc quod de generibus et speciebus rerum scientiam | |
| 1585 haberent. Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum naturalium | |
| 1586 subsistere sine materia; formae autem in materia existentes non | |
| 1587 sunt intelligibiles actu, sequebatur quod naturae seu formae rerum | |
| 1588 sensibilium, quas intelligimus, non essent intelligibiles actu. | |
| 1589 Nihil autem reducitur de potentia in actum, nisi per aliquod ens | |
| 1590 actu, sicut sensus fit in actu per sensibile in actu. Oportebat | |
| 1591 igitur ponere aliquam virtutem ex parte intellectus, quae faceret | |
| 1592 intelligibilia in actu, per abstractionem specierum a conditionibus | |
| 1593 materialibus. Et haec est necessitas ponendi intellectum | |
| 53 | 1594 agentem.</p><p title="I q. 79 a. 3 ad 1"><a name="31739"><span class="ref">[31739] Iª q. 79 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1595 dicendum quod sensibilia inveniuntur actu extra animam, et ideo non |
| 1596 oportuit ponere sensum agentem. Et sic patet quod in parte | |
| 1597 nutritiva omnes potentiae sunt activae; in parte autem sensitiva, | |
| 1598 omnes passivae; in parte vero intellectiva est aliquid activum, et | |
| 53 | 1599 aliquid passivum.</p><p title="I q. 79 a. 3 ad 2"><a name="31740"><span class="ref">[31740] Iª q. 79 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1600 dicendum quod circa effectum luminis est duplex opinio. Quidam enim |
| 1601 dicunt quod lumen requiritur ad visum, ut faciat colores actu | |
| 1602 visibiles. Et secundum hoc, similiter requiritur, et propter idem, | |
| 1603 intellectus agens ad intelligendum, propter quod lumen ad videndum. | |
| 1604 Secundum alios vero, lumen requiritur ad videndum, non propter | |
| 1605 colores, ut fiant actu visibiles; sed ut medium fiat actu lucidum, | |
| 1606 ut Commentator dicit in II de anima. Et secundum hoc, similitudo | |
| 1607 qua Aristoteles assimilat intellectum agentem lumini, attenditur | |
| 1608 quantum ad hoc, quod sicut hoc est necessarium ad videndum, ita | |
| 53 | 1609 illud ad intelligendum; sed non propter idem.</p><p title="I q. 79 a. 3 ad 3"><a name="31741"><span class="ref">[31741] Iª q. 79 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1610 dicendum quod, supposito agente, bene contingit diversimode recipi |
| 1611 eius similitudinem in diversis propter eorum dispositionem | |
| 1612 diversam. Sed si agens non praeexistit, nihil ad hoc faciet | |
| 1613 dispositio recipientis. Intelligibile autem in actu non est aliquid | |
| 1614 existens in rerum natura, quantum ad naturam rerum sensibilium, | |
| 1615 quae non subsistunt praeter materiam. Et ideo ad intelligendum non | |
| 1616 sufficeret immaterialitas intellectus possibilis, nisi adesset | |
| 1617 intellectus agens, qui faceret intelligibilia in actu per modum | |
| 53 | 1618 abstractionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 79 a. 4 arg. 1"><a name="31742"><span class="ref">[31742] Iª q. 79 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1619 proceditur. Videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae |
| 1620 nostrae. Intellectus enim agentis effectus est illuminare ad | |
| 1621 intelligendum. Sed hoc fit per aliquid quod est altius anima; | |
| 1622 secundum illud Ioan. I, <i>erat lux vera, quae illuminat omnem | |
| 1623 hominem venientem in hunc mundum</i>. Ergo videtur quod intellectus | |
| 53 | 1624 agens non sit aliquid animae.</p><p title="I q. 79 a. 4 arg. 2"><a name="31743"><span class="ref">[31743] Iª q. 79 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1625 philosophus, in III de anima, attribuit intellectui agenti quod non |
| 1626 aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Sed anima nostra | |
| 1627 non semper intelligit; sed aliquando intelligit et aliquando non | |
| 1628 intelligit. Ergo intellectus agens non est aliquid animae | |
| 53 | 1629 nostrae.</p><p title="I q. 79 a. 4 arg. 3"><a name="31744"><span class="ref">[31744] Iª q. 79 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, agens |
| 28 | 1630 et patiens sufficiunt ad agendum. Si igitur intellectus possibilis |
| 1631 est aliquid animae nostrae, qui est virtus passiva, et similiter | |
| 1632 intellectus agens, qui est virtus activa; sequitur quod homo semper | |
| 1633 poterit intelligere cum voluerit, quod patet esse falsum. Non est | |
| 53 | 1634 ergo intellectus agens aliquid animae nostrae.</p><p title="I q. 79 a. 4 arg. 4"><a name="31745"><span class="ref">[31745] Iª q. 79 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1635 philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est |
| 1636 substantia actu ens. Nihil autem est respectu eiusdem in actu et in | |
| 1637 potentia. Si ergo intellectus possibilis, qui est in potentia ad | |
| 1638 omnia intelligibilia, est aliquid animae nostrae; videtur | |
| 53 | 1639 impossibile quod intellectus agens sit aliquid animae nostrae.</p><p title="I q. 79 a. 4 arg. 5"><a name="31746"><span class="ref">[31746] Iª q. 79 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1640 intellectus agens est aliquid animae nostrae, oportet quod sit |
| 1641 aliqua potentia. Non est enim nec passio nec habitus, nam habitus | |
| 1642 et passiones non habent rationem agentis respectu passionum animae; | |
| 1643 sed magis passio est ipsa actio potentiae passivae, habitus autem | |
| 1644 est aliquid quod ex actibus consequitur. Omnis autem potentia fluit | |
| 1645 ab essentia animae. Sequeretur ergo quod intellectus agens ab | |
| 1646 essentia animae procederet. Et sic non inesset animae per | |
| 1647 participationem ab aliquo superiori intellectu, quod est | |
| 1648 inconveniens. Non ergo intellectus agens est aliquid animae | |
| 53 | 1649 nostrae.</p><p title="I q. 79 a. 4 s. c."><a name="31747"><span class="ref">[31747] Iª q. 79 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1650 quod philosophus dicit, III de anima quod <i>necesse est in anima |
| 1651 has esse differentias</i>, scilicet intellectum possibilem, et | |
| 53 | 1652 agentem.</p><p title="I q. 79 a. 4 co."><a name="31748"><span class="ref">[31748] Iª q. 79 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1653 quod intellectus agens de quo philosophus loquitur, est aliquid |
| 1654 animae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod supra animam | |
| 1655 intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem | |
| 1656 intellectum, a quo anima virtutem intelligendi obtineat. Semper | |
| 1657 enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est | |
| 1658 imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam | |
| 1659 tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana | |
| 1660 intellectiva dicitur per participationem intellectualis virtutis, | |
| 1661 cuius signum est, quod non tota est intellectiva, sed secundum | |
| 1662 aliquam sui partem. Pertingit etiam ad intelligentiam veritatis cum | |
| 1663 quodam discursu et motu, arguendo. Habet etiam imperfectam | |
| 1664 intelligentiam, tum quia non omnia intelligit; tum quia in his quae | |
| 1665 intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse | |
| 1666 aliquem altiorem intellectum, quo anima iuvetur ad intelligendum. | |
| 1667 Posuerunt ergo quidam hunc intellectum secundum substantiam | |
| 1668 separatum, esse intellectum agentem, qui quasi illustrando | |
| 1669 phantasmata, facit ea intelligibilia actu. Sed, dato quod sit | |
| 1670 aliquis talis intellectus agens separatus, nihilominus tamen | |
| 1671 oportet ponere in ipsa anima humana aliquam virtutem ab illo | |
| 1672 intellectu superiori participatam, per quam anima humana facit | |
| 1673 intelligibilia in actu. Sicut et in aliis rebus naturalibus | |
| 1674 perfectis, praeter universales causas agentes, sunt propriae | |
| 1675 virtutes inditae singulis rebus perfectis, ab universalibus | |
| 1676 agentibus derivatae, non enim solus sol generat hominem, sed est in | |
| 1677 homine virtus generativa hominis; et similiter in aliis animalibus | |
| 1678 perfectis. Nihil autem est perfectius in inferioribus rebus anima | |
| 1679 humana. Unde oportet dicere quod in ipsa sit aliqua virtus derivata | |
| 1680 a superiori intellectu, per quam possit phantasmata illustrare. Et | |
| 1681 hoc experimento cognoscimus, dum percipimus nos abstrahere formas | |
| 1682 universales a conditionibus particularibus, quod est facere actu | |
| 1683 intelligibilia. Nulla autem actio convenit alicui rei, nisi per | |
| 1684 aliquod principium formaliter ei inhaerens; ut supra dictum est, | |
| 1685 cum de intellectu possibili ageretur. Ergo oportet virtutem quae | |
| 1686 est principium huius actionis, esse aliquid in anima. Et ideo | |
| 1687 Aristoteles comparavit intellectum agentem lumini, quod est aliquid | |
| 1688 receptum in aere. Plato autem intellectum separatum imprimentem in | |
| 1689 animas nostras, comparavit soli; ut Themistius dicit in commentario | |
| 1690 tertii de anima. Sed intellectus separatus, secundum nostrae fidei | |
| 1691 documenta, est ipse Deus, qui est creator animae, et in quo solo | |
| 1692 beatificatur, ut infra patebit. Unde ab ipso anima humana lumen | |
| 1693 intellectuale participat, secundum illud Psalmi IV, <i>signatum est | |
| 53 | 1694 super nos lumen vultus tui, domine</i>.</p><p title="I q. 79 a. 4 ad 1"><a name="31749"><span class="ref">[31749] Iª q. 79 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1695 dicendum quod illa lux vera illuminat sicut causa universalis, a |
| 1696 qua anima humana participat quandam particularem virtutem, ut | |
| 53 | 1697 dictum est.</p><p title="I q. 79 a. 4 ad 2"><a name="31750"><span class="ref">[31750] Iª q. 79 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1698 dicendum quod philosophus illa verba non dicit de intellectu |
| 1699 agente, sed de intellectu in actu. Unde supra de ipso praemiserat, | |
| 1700 idem autem est secundum actum scientia rei. Vel, si intelligatur de | |
| 1701 intellectu agente, hoc dicitur quia non est ex parte intellectus | |
| 1702 agentis hoc quod quandoque intelligimus et quandoque non | |
| 53 | 1703 intelligimus; sed ex parte intellectus qui est in potentia.</p><p title="I q. 79 a. 4 ad 3"><a name="31751"><span class="ref">[31751] Iª q. 79 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1704 dicendum quod, si intellectus agens compararetur ad intellectum |
| 1705 possibilem ut obiectum agens ad potentiam, sicut visibile in actu | |
| 1706 ad visum; sequeretur quod statim omnia intelligeremus, cum | |
| 1707 intellectus agens sit quo est omnia facere. Nunc autem non se habet | |
| 1708 ut obiectum, sed ut faciens obiecta in actu, ad quod requiritur, | |
| 1709 praeter praesentiam intellectus agentis, praesentia phantasmatum, | |
| 1710 et bona dispositio virium sensitivarum, et exercitium in huiusmodi | |
| 1711 opere; quia per unum intellectum fiunt etiam alia intellecta, sicut | |
| 1712 per terminos propositiones, et per prima principia conclusiones. Et | |
| 1713 quantum ad hoc, non differt utrum intellectus agens sit aliquid | |
| 53 | 1714 animae, vel aliquid separatum.</p><p title="I q. 79 a. 4 ad 4"><a name="31752"><span class="ref">[31752] Iª q. 79 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1715 dicendum quod anima intellectiva est quidem actu immaterialis, sed |
| 1716 est in potentia ad determinatas species rerum. Phantasmata autem, e | |
| 1717 converso, sunt quidem actu similitudines specierum quarundam, sed | |
| 1718 sunt potentia immaterialia. Unde nihil prohibet unam et eandem | |
| 1719 animam, inquantum est immaterialis in actu, habere aliquam virtutem | |
| 1720 per quam faciat immaterialia in actu abstrahendo a conditionibus | |
| 1721 individualis materiae, quae quidem virtus dicitur intellectus | |
| 1722 agens; et aliam virtutem receptivam huiusmodi specierum, quae | |
| 1723 dicitur intellectus possibilis, inquantum est in potentia ad | |
| 53 | 1724 huiusmodi species.</p><p title="I q. 79 a. 4 ad 5"><a name="31753"><span class="ref">[31753] Iª q. 79 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1725 dicendum quod, cum essentia animae sit immaterialis, a supremo |
| 1726 intellectu creata, nihil prohibet virtutem quae a supremo | |
| 1727 intellectu participatur, per quam abstrahit a materia, ab essentia | |
| 53 | 1728 ipsius procedere, sicut et alias eius potentias.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 79 a. 5 arg. 1"><a name="31754"><span class="ref">[31754] Iª q. 79 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1729 proceditur. Videtur quod intellectus agens sit unus in omnibus. |
| 1730 Nihil enim quod est separatum a corpore, multiplicatur secundum | |
| 1731 multiplicationem corporum. Sed intellectus agens est separatus, ut | |
| 1732 dicitur in III de anima. Ergo non multiplicatur in multis | |
| 53 | 1733 corporibus hominum, sed est unus in omnibus.</p><p title="I q. 79 a. 5 arg. 2"><a name="31755"><span class="ref">[31755] Iª q. 79 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1734 intellectus agens facit universale, quod est unum in multis. Sed |
| 1735 illud quod est causa unitatis, magis est unum. Ergo intellectus | |
| 53 | 1736 agens est unus in omnibus.</p><p title="I q. 79 a. 5 arg. 3"><a name="31756"><span class="ref">[31756] Iª q. 79 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, omnes |
| 28 | 1737 homines conveniunt in primis conceptionibus intellectus. His autem |
| 1738 assentiunt per intellectum agentem. Ergo conveniunt omnes in uno | |
| 53 | 1739 intellectu agente.</p><p title="I q. 79 a. 5 s. c."><a name="31757"><span class="ref">[31757] Iª q. 79 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1740 quod philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est |
| 1741 sicut lumen. Non autem est idem lumen in diversis illuminatis. Ergo | |
| 53 | 1742 non est idem intellectus agens in diversis hominibus.</p><p title="I q. 79 a. 5 co."><a name="31758"><span class="ref">[31758] Iª q. 79 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1743 quod veritas huius quaestionis dependet ex praemissis. Si enim |
| 1744 intellectus agens non esset aliquid animae, sed esset quaedam | |
| 1745 substantia separata, unus esset intellectus agens omnium hominum. | |
| 1746 Et hoc intelligunt qui ponunt unitatem intellectus agentis. Si | |
| 1747 autem intellectus agens sit aliquid animae, ut quaedam virtus | |
| 1748 ipsius, necesse est dicere quod sint plures intellectus agentes, | |
| 1749 secundum pluralitatem animarum, quae multiplicantur secundum | |
| 1750 multiplicationem hominum, ut supra dictum est. Non enim potest esse | |
| 53 | 1751 quod una et eadem virtus numero sit diversarum substantiarum.</p><p title="I q. 79 a. 5 ad 1"><a name="31759"><span class="ref">[31759] Iª q. 79 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1752 dicendum quod philosophus probat intellectum agentem esse |
| 1753 separatum, per hoc quod possibilis est separatus; quia, ut ipse | |
| 1754 dicit, agens est honorabilius patiente. Intellectus autem | |
| 1755 possibilis dicitur separatus, quia non est actus alicuius organi | |
| 1756 corporalis. Et secundum hunc modum etiam intellectus agens dicitur | |
| 53 | 1757 separatus, non quasi sit aliqua substantia separata.</p><p title="I q. 79 a. 5 ad 2"><a name="31760"><span class="ref">[31760] Iª q. 79 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1758 dicendum quod intellectus agens causat universale abstrahendo a |
| 1759 materia. Ad hoc autem non requiritur quod sit unus in omnibus | |
| 1760 habentibus intellectum, sed quod sit unus in omnibus secundum | |
| 1761 habitudinem ad omnia a quibus abstrahit universale, respectu quorum | |
| 1762 universale est unum. Et hoc competit intellectui agenti inquantum | |
| 53 | 1763 est immaterialis.</p><p title="I q. 79 a. 5 ad 3"><a name="31761"><span class="ref">[31761] Iª q. 79 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1764 dicendum quod omnia quae sunt unius speciei, communicant in actione |
| 1765 consequente naturam speciei, et per consequens in virtute, quae est | |
| 1766 actionis principium, non quod sit eadem numero in omnibus. | |
| 1767 Cognoscere autem prima intelligibilia est actio consequens speciem | |
| 1768 humanam. Unde oportet quod omnes homines communicent in virtute | |
| 1769 quae est principium huius actionis, et haec est virtus intellectus | |
| 1770 agentis. Non tamen oportet quod sit eadem numero in omnibus. | |
| 1771 Oportet tamen quod ab uno principio in omnibus derivetur. Et sic | |
| 1772 illa communicatio hominum in primis intelligibilibus, demonstrat | |
| 1773 unitatem intellectus separati, quem Plato comparat soli; non autem | |
| 53 | 1774 unitatem intellectus agentis, quem Aristoteles comparat lumini.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 79 a. 6 arg. 1"><a name="31762"><span class="ref">[31762] Iª q. 79 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1775 proceditur. Videtur quod memoria non sit in parte intellectiva |
| 1776 animae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod ad partem | |
| 1777 superiorem animae pertinent quae non sunt hominibus pecoribusque | |
| 1778 communia. Sed memoria est hominibus pecoribusque communis, dicit | |
| 1779 enim ibidem quod <i>possunt pecora sentire per corporis sensus | |
| 1780 corporalia, et ea mandare memoriae</i>. Ergo memoria non pertinet | |
| 53 | 1781 ad partem animae intellectivam.</p><p title="I q. 79 a. 6 arg. 2"><a name="31763"><span class="ref">[31763] Iª q. 79 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1782 memoria praeteritorum est. Sed praeteritum dicitur secundum aliquod |
| 1783 determinatum tempus. Memoria igitur est cognoscitiva alicuius sub | |
| 1784 determinato tempore; quod est cognoscere aliquid sub hic et nunc. | |
| 1785 Hoc autem non est intellectus, sed sensus. Memoria igitur non est | |
| 53 | 1786 in parte intellectiva, sed solum in parte sensitiva.</p><p title="I q. 79 a. 6 arg. 3"><a name="31764"><span class="ref">[31764] Iª q. 79 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1787 memoria conservantur species rerum quae actu non cogitantur. Sed |
| 1788 hoc non est possibile accidere in intellectu, quia intellectus fit | |
| 1789 in actu per hoc quod informatur specie intelligibili; intellectum | |
| 1790 autem esse in actu, est ipsum intelligere in actu; et sic | |
| 1791 intellectus omnia intelligit in actu, quorum species apud se habet. | |
| 53 | 1792 Non ergo memoria est in parte intellectiva.</p><p title="I q. 79 a. 6 s. c."><a name="31765"><span class="ref">[31765] Iª q. 79 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1793 quod Augustinus dicit, X de Trin., quod <i>memoria, intelligentia |
| 53 | 1794 et voluntas sunt una mens</i>.</p><p title="I q. 79 a. 6 co."><a name="31766"><span class="ref">[31766] Iª q. 79 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1795 quod, cum de ratione memoriae sit conservare species rerum quae |
| 1796 actu non apprehenduntur, hoc primum considerari oportet, utrum | |
| 1797 species intelligibiles sic in intellectu conservari possint. Posuit | |
| 1798 enim Avicenna hoc esse impossibile. In parte enim sensitiva dicebat | |
| 1799 hoc accidere, quantum ad aliquas potentias, inquantum sunt actus | |
| 1800 organorum corporalium, in quibus conservari possunt aliquae species | |
| 1801 absque actuali apprehensione. In intellectu autem, qui caret organo | |
| 1802 corporali, nihil existit nisi intelligibiliter. Unde oportet | |
| 1803 intelligi in actu illud cuius similitudo in intellectu existit. Sic | |
| 1804 ergo, secundum ipsum, quam cito aliquis actu desinit intelligere | |
| 1805 aliquam rem, desinit esse illius rei species in intellectu, sed | |
| 1806 oportet, si denuo vult illam rem intelligere, quod convertat se ad | |
| 1807 intellectum agentem, quem ponit substantiam separatam, ut ab illo | |
| 1808 effluant species intelligibiles in intellectum possibilem. Et ex | |
| 1809 exercitio et usu convertendi se ad intellectum agentem, | |
| 1810 relinquitur, secundum ipsum, quaedam habilitas in intellectu | |
| 1811 possibili convertendi se ad intellectum agentem, quam dicebat esse | |
| 1812 habitum scientiae. Secundum igitur hanc positionem, nihil | |
| 1813 conservatur in parte intellectiva, quod non actu intelligatur. Unde | |
| 1814 non poterit poni memoria in parte intellectiva, secundum hunc | |
| 1815 modum. Sed haec opinio manifeste repugnat dictis Aristotelis. Dicit | |
| 1816 enim, in III de anima, quod, cum intellectus possibilis <i>sic fiat | |
| 1817 singula ut sciens, dicitur qui secundum actum; et quod hoc accidit | |
| 1818 cum possit operari per seipsum. Est quidem igitur et tunc potentia | |
| 1819 quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire</i>. | |
| 1820 Dicitur autem intellectus possibilis fieri singula, secundum quod | |
| 1821 recipit species singulorum. Ex hoc ergo quod recipit species | |
| 1822 intelligibilium, habet quod possit operari cum voluerit, non autem | |
| 1823 quod semper operetur, quia et tunc est quodammodo in potentia, | |
| 1824 licet aliter quam ante intelligere; eo scilicet modo quo sciens in | |
| 1825 habitu est in potentia ad considerandum in actu. Repugnat etiam | |
| 1826 praedicta positio rationi. Quod enim recipitur in aliquo, recipitur | |
| 1827 in eo secundum modum recipientis. Intellectus autem est magis | |
| 1828 stabilis naturae et immobilis, quam materia corporalis. Si ergo | |
| 1829 materia corporalis formas quas recipit, non solum tenet dum per eas | |
| 1830 agit in actu, sed etiam postquam agere per eas cessaverit; multo | |
| 1831 fortius intellectus immobiliter et inamissibiliter recipit species | |
| 1832 intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo | |
| 1833 superiori intellectu effluxas. Sic igitur, si memoria accipiatur | |
| 1834 solum pro vi conservativa specierum, oportet dicere memoriam esse | |
| 1835 in intellectiva parte. Si vero de ratione memoriae sit quod eius | |
| 1836 obiectum sit praeteritum, ut praeteritum; memoria in parte | |
| 1837 intellectiva non erit, sed sensitiva tantum, quae est apprehensiva | |
| 1838 particularium. Praeteritum enim, ut praeteritum, cum significet | |
| 1839 esse sub determinato tempore, ad conditionem particularis | |
| 53 | 1840 pertinet.</p><p title="I q. 79 a. 6 ad 1"><a name="31767"><span class="ref">[31767] Iª q. 79 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1841 dicendum quod memoria, secundum quod est conservativa specierum, |
| 1842 non est nobis pecoribusque communis. Species enim conservantur non | |
| 1843 in parte animae sensitiva tantum, sed magis in coniuncto; cum vis | |
| 1844 memorativa sit actus organi cuiusdam. Sed intellectus secundum | |
| 1845 seipsum est conservativus specierum, praeter concomitantiam organi | |
| 1846 corporalis. Unde philosophus dicit, in III de anima, quod <i>anima | |
| 53 | 1847 est locus specierum, non tota, sed intellectus</i>.</p><p title="I q. 79 a. 6 ad 2"><a name="31768"><span class="ref">[31768] Iª q. 79 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1848 dicendum quod praeteritio potest ad duo referri, scilicet ad |
| 1849 obiectum quod cognoscitur; et ad cognitionis actum. Quae quidem duo | |
| 1850 simul coniunguntur in parte sensitiva, quae est apprehensiva | |
| 1851 alicuius per hoc quod immutatur a praesenti sensibili, unde simul | |
| 1852 animal memoratur se prius sensisse in praeterito, et se sensisse | |
| 1853 quoddam praeteritum sensibile. Sed quantum ad partem intellectivam | |
| 1854 pertinet, praeteritio accidit, et non per se convenit, ex parte | |
| 1855 obiecti intellectus. Intelligit enim intellectus hominem, inquantum | |
| 1856 est homo, homini autem, inquantum est homo, accidit vel in | |
| 1857 praesenti vel in praeterito vel in futuro esse. Ex parte vero | |
| 1858 actus, praeteritio per se accipi potest etiam in intellectu, sicut | |
| 1859 in sensu. Quia intelligere animae nostrae est quidam particularis | |
| 1860 actus, in hoc vel in illo tempore existens, secundum quod dicitur | |
| 1861 homo intelligere nunc vel heri vel cras. Et hoc non repugnat | |
| 1862 intellectualitati, quia huiusmodi intelligere, quamvis sit quoddam | |
| 1863 particulare, tamen est immaterialis actus, ut supra de intellectu | |
| 1864 dictum est; et ideo sicut intelligit seipsum intellectus, quamvis | |
| 1865 ipse sit quidam singularis intellectus, ita intelligit suum | |
| 1866 intelligere, quod est singularis actus vel in praeterito vel in | |
| 1867 praesenti vel in futuro existens. Sic igitur salvatur ratio | |
| 1868 memoriae, quantum ad hoc quod est praeteritorum, in intellectu, | |
| 1869 secundum quod intelligit se prius intellexisse, non autem secundum | |
| 53 | 1870 quod intelligit praeteritum, prout est hic et nunc.</p><p title="I q. 79 a. 6 ad 3"><a name="31769"><span class="ref">[31769] Iª q. 79 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1871 dicendum quod species intelligibilis aliquando est in intellectu in |
| 1872 potentia tantum, et tunc dicitur intellectus esse in potentia. | |
| 1873 Aliquando autem secundum ultimam completionem actus, et tunc | |
| 1874 intelligit actu. Aliquando medio modo se habet inter potentiam et | |
| 1875 actum, et tunc dicitur esse intellectus in habitu. Et secundum hunc | |
| 1876 modum intellectus conservat species, etiam quando actu non | |
| 53 | 1877 intelligit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 79 a. 7 arg. 1"><a name="31770"><span class="ref">[31770] Iª q. 79 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1878 proceditur. Videtur quod alia potentia sit memoria intellectiva, et |
| 1879 alia intellectus. Augustinus enim, in X de Trin., ponit in mente | |
| 1880 memoriam, intelligentiam et voluntatem. Manifestum est autem quod | |
| 1881 memoria est alia potentia a voluntate. Ergo similiter est alia ab | |
| 53 | 1882 intellectu.</p><p title="I q. 79 a. 7 arg. 2"><a name="31771"><span class="ref">[31771] Iª q. 79 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, eadem |
| 28 | 1883 ratio distinctionis est potentiarum sensitivae partis et |
| 1884 intellectivae. Sed memoria in parte sensitiva est alia potentia a | |
| 1885 sensu, ut supra dictum est. Ergo memoria partis intellectivae est | |
| 53 | 1886 alia potentia ab intellectu.</p><p title="I q. 79 a. 7 arg. 3"><a name="31772"><span class="ref">[31772] Iª q. 79 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1887 secundum Augustinum, memoria, intelligentia et voluntas sunt sibi |
| 1888 invicem aequalia, et unum eorum ab alio oritur. Hoc autem esse non | |
| 1889 posset, si memoria esset eadem potentia cum intellectu. Non est | |
| 53 | 1890 ergo eadem potentia.</p><p title="I q. 79 a. 7 s. c."><a name="31773"><span class="ref">[31773] Iª q. 79 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, de |
| 28 | 1891 ratione memoriae est, quod sit thesaurus vel locus conservativus |
| 1892 specierum. Hoc autem philosophus, in III de anima, attribuit | |
| 1893 intellectui, ut dictum est. Non ergo in parte intellectiva est alia | |
| 53 | 1894 potentia memoria ab intellectu.</p><p title="I q. 79 a. 7 co."><a name="31774"><span class="ref">[31774] Iª q. 79 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1895 quod, sicut supra dictum est, potentiae animae distinguuntur |
| 1896 secundum diversas rationes obiectorum; eo quod ratio cuiuslibet | |
| 1897 potentiae consistit in ordine ad id ad quod dicitur, quod est eius | |
| 1898 obiectum. Dictum est etiam supra quod, si aliqua potentia secundum | |
| 1899 propriam rationem ordinetur ad aliquod obiectum secundum communem | |
| 1900 rationem obiecti, non diversificabitur illa potentia secundum | |
| 1901 diversitates particularium differentiarum, sicut potentia visiva, | |
| 1902 quae respicit suum obiectum secundum rationem colorati, non | |
| 1903 diversificatur per diversitatem albi et nigri. Intellectus autem | |
| 1904 respicit suum obiectum secundum communem rationem entis; eo quod | |
| 1905 intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Unde secundum | |
| 1906 nullam differentiam entium, diversificatur differentia intellectus | |
| 1907 possibilis. Diversificatur tamen potentia intellectus agentis, et | |
| 1908 intellectus possibilis, quia respectu eiusdem obiecti, aliud | |
| 1909 principium oportet esse potentiam activam, quae facit obiectum esse | |
| 1910 in actu; et aliud potentiam passivam, quae movetur ab obiecto in | |
| 1911 actu existente. Et sic potentia activa comparatur ad suum obiectum, | |
| 1912 ut ens in actu ad ens in potentia, potentia autem passiva | |
| 1913 comparatur ad suum obiectum e converso, ut ens in potentia ad ens | |
| 1914 in actu. Sic igitur nulla alia differentia potentiarum in | |
| 1915 intellectu esse potest, nisi possibilis et agentis. Unde patet quod | |
| 1916 memoria non est alia potentia ab intellectu, ad rationem enim | |
| 53 | 1917 potentiae passivae pertinet conservare, sicut et recipere.</p><p title="I q. 79 a. 7 ad 1"><a name="31775"><span class="ref">[31775] Iª q. 79 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1918 dicendum quod, quamvis in III dist. I Sent. dicatur quod memoria, |
| 1919 intelligentia et voluntas sint tres vires; tamen hoc non est | |
| 1920 secundum intentionem Augustini, qui expresse dicit in XIV de Trin., | |
| 1921 quod <i>si accipiatur memoria, intelligentia et voluntas, secundum | |
| 1922 quod semper praesto sunt animae, sive cogitentur sive non | |
| 1923 cogitentur, ad solam memoriam pertinere videntur. Intelligentiam | |
| 1924 autem nunc dico qua intelligimus cogitantes; et eam voluntatem, | |
| 1925 sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem parentemque | |
| 1926 coniungit</i>. Ex quo patet quod ista tria non accipit Augustinus | |
| 1927 pro tribus potentiis; sed memoriam accipit pro habituali animae | |
| 1928 retentione, intelligentiam autem pro actu intellectus, voluntatem | |
| 53 | 1929 autem pro actu voluntatis.</p><p title="I q. 79 a. 7 ad 2"><a name="31776"><span class="ref">[31776] Iª q. 79 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1930 dicendum quod praeteritum et praesens possunt esse propriae |
| 1931 differentiae potentiarum sensitivarum diversificativae; non autem | |
| 53 | 1932 potentiarum intellectivarum, ratione supra dicta.</p><p title="I q. 79 a. 7 ad 3"><a name="31777"><span class="ref">[31777] Iª q. 79 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1933 dicendum quod intelligentia oritur ex memoria, sicut actus ex |
| 1934 habitu. Et hoc modo etiam aequatur ei; non autem sicut potentia | |
| 53 | 1935 potentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 79 a. 8 arg. 1"><a name="31778"><span class="ref">[31778] Iª q. 79 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1936 proceditur. Videtur quod ratio sit alia potentia ab intellectu. In |
| 1937 libro enim de spiritu et anima dicitur, <i>cum ab inferioribus ad | |
| 1938 superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde | |
| 1939 imaginatio, deinde ratio, deinde intellectus</i>. Est ergo alia | |
| 53 | 1940 potentia ratio ab intellectu, sicut imaginatio a ratione.</p><p title="I q. 79 a. 8 arg. 2"><a name="31779"><span class="ref">[31779] Iª q. 79 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1941 Boetius dicit, in libro de Consol., quod intellectus comparatur ad |
| 1942 rationem sicut aeternitas ad tempus. Sed non est eiusdem virtutis | |
| 1943 esse in aeternitate et esse in tempore. Ergo non est eadem potentia | |
| 53 | 1944 ratio et intellectus.</p><p title="I q. 79 a. 8 arg. 3"><a name="31780"><span class="ref">[31780] Iª q. 79 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 1945 communicat cum Angelis in intellectu, cum brutis vero in sensu. Sed |
| 1946 ratio, quae est propria hominis, qua animal rationale dicitur, est | |
| 1947 alia potentia a sensu. Ergo pari ratione est alia potentia ab | |
| 1948 intellectu, qui proprie convenit Angelis, unde et intellectuales | |
| 53 | 1949 dicuntur.</p><p title="I q. 79 a. 8 s. c."><a name="31781"><span class="ref">[31781] Iª q. 79 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1950 quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod <i>illud quo |
| 1951 homo irrationabilibus animalibus antecellit, est ratio, vel mens, | |
| 1952 vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius | |
| 1953 appellatur</i>. Ratio ergo et intellectus et mens sunt una | |
| 53 | 1954 potentia.</p><p title="I q. 79 a. 8 co."><a name="31782"><span class="ref">[31782] Iª q. 79 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1955 quod ratio et intellectus in homine non possunt esse diversae |
| 1956 potentiae. Quod manifeste cognoscitur, si utriusque actus | |
| 1957 consideretur. Intelligere enim est simpliciter veritatem | |
| 1958 intelligibilem apprehendere. Ratiocinari autem est procedere de uno | |
| 1959 intellecto ad aliud, ad veritatem intelligibilem cognoscendam. Et | |
| 1960 ideo Angeli, qui perfecte possident, secundum modum suae naturae, | |
| 1961 cognitionem intelligibilis veritatis, non habent necesse procedere | |
| 1962 de uno ad aliud; sed simpliciter et absque discursu veritatem rerum | |
| 1963 apprehendunt, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Homines | |
| 1964 autem ad intelligibilem veritatem cognoscendam perveniunt, | |
| 1965 procedendo de uno ad aliud, ut ibidem dicitur, et ideo rationales | |
| 1966 dicuntur. Patet ergo quod ratiocinari comparatur ad intelligere | |
| 1967 sicut moveri ad quiescere, vel acquirere ad habere, quorum unum est | |
| 1968 perfecti, aliud autem imperfecti. Et quia motus semper ab immobili | |
| 1969 procedit, et ad aliquid quietum terminatur; inde est quod | |
| 1970 ratiocinatio humana, secundum viam inquisitionis vel inventionis, | |
| 1971 procedit a quibusdam simpliciter intellectis, quae sunt prima | |
| 1972 principia; et rursus, in via iudicii, resolvendo redit ad prima | |
| 1973 principia, ad quae inventa examinat. Manifestum est autem quod | |
| 1974 quiescere et moveri non reducuntur ad diversas potentias, sed ad | |
| 1975 unam et eandem, etiam in naturalibus rebus, quia per eandem naturam | |
| 1976 aliquid movetur ad locum, et quiescit in loco. Multo ergo magis per | |
| 1977 eandem potentiam intelligimus et ratiocinamur. Et sic patet quod in | |
| 53 | 1978 homine eadem potentia est ratio et intellectus.</p><p title="I q. 79 a. 8 ad 1"><a name="31783"><span class="ref">[31783] Iª q. 79 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1979 dicendum quod illa enumeratio fit secundum ordinem actuum, non |
| 1980 secundum distinctionem potentiarum. Quamvis liber ille non sit | |
| 53 | 1981 magnae auctoritatis.</p><p title="I q. 79 a. 8 ad 2"><a name="31784"><span class="ref">[31784] Iª q. 79 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum patet |
| 28 | 1982 responsio ex dictis. Aeternitas enim comparatur ad tempus, sicut |
| 1983 immobile ad mobile. Et ideo Boetius comparavit intellectum | |
| 53 | 1984 aeternitati, rationem vero tempori.</p><p title="I q. 79 a. 8 ad 3"><a name="31785"><span class="ref">[31785] Iª q. 79 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1985 dicendum quod alia animalia sunt ita infra hominem, quod non |
| 1986 possunt attingere ad cognoscendam veritatem, quam ratio inquirit. | |
| 1987 Homo vero attingit ad cognoscendam intelligibilem veritatem, quam | |
| 1988 Angeli cognoscunt; sed imperfecte. Et ideo vis cognoscitiva | |
| 1989 Angelorum non est alterius generis a vi cognoscitiva rationis, sed | |
| 53 | 1990 comparatur ad ipsam ut perfectum ad imperfectum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 79 a. 9 arg. 1"><a name="31786"><span class="ref">[31786] Iª q. 79 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 1991 proceditur. Videtur quod ratio superior et inferior sint diversae |
| 1992 potentiae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod imago | |
| 1993 Trinitatis est in superiori parte rationis, non autem in inferiori. | |
| 1994 Sed partes animae sunt ipsae eius potentiae. Ergo duae potentiae | |
| 53 | 1995 sunt ratio superior et inferior.</p><p title="I q. 79 a. 9 arg. 2"><a name="31787"><span class="ref">[31787] Iª q. 79 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1996 oritur a seipso. Sed ratio inferior oritur a superiori, et ab ea |
| 1997 regulatur et dirigitur. Ergo ratio superior est alia potentia ab | |
| 53 | 1998 inferiori.</p><p title="I q. 79 a. 9 arg. 3"><a name="31788"><span class="ref">[31788] Iª q. 79 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1999 philosophus dicit, in VI Ethic., quod scientificum animae quo |
| 2000 cognoscit anima necessaria, est aliud principium et alia pars | |
| 2001 animae ab opinativo et ratiocinativo, quo cognoscit contingentia. | |
| 2002 Et hoc probat per hoc, quia <i>ad ea quae sunt genere altera, | |
| 2003 altera genere particula animae</i> ordinatur; contingens autem et | |
| 2004 necessarium sunt altera genere, sicut corruptibile et | |
| 2005 incorruptibile. Cum autem idem sit necessarium quod aeternum, et | |
| 2006 temporale idem quod contingens; videtur quod idem sit quod | |
| 2007 philosophus vocat scientificum, et superior pars rationis, quae | |
| 2008 secundum Augustinum intendit aeternis conspiciendis et consulendis; | |
| 2009 et quod idem sit quod philosophus vocat ratiocinativum vel | |
| 2010 opinativum, et inferior ratio, quae secundum Augustinum intendit | |
| 2011 temporalibus disponendis. Est ergo alia potentia animae ratio | |
| 53 | 2012 superior, et ratio inferior.</p><p title="I q. 79 a. 9 arg. 4"><a name="31789"><span class="ref">[31789] Iª q. 79 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2013 Damascenus dicit quod <i>ex imaginatione fit opinio; deinde mens, |
| 2014 diiudicans opinionem sive vera sit sive falsa, diiudicat veritatem; | |
| 2015 unde et mens dicitur a metiendo. De quibus igitur iudicatum est iam | |
| 2016 et determinatum vere, dicitur intellectus</i>. Sic igitur | |
| 2017 opinativum, quod est ratio inferior, est aliud a mente et | |
| 53 | 2018 intellectu, per quod potest intelligi ratio superior.</p><p title="I q. 79 a. 9 s. c."><a name="31790"><span class="ref">[31790] Iª q. 79 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2019 quod Augustinus dicit, XII de Trin., quod ratio superior et |
| 2020 inferior non nisi per officia distinguuntur. Non ergo sunt duae | |
| 53 | 2021 potentiae.</p><p title="I q. 79 a. 9 co."><a name="31791"><span class="ref">[31791] Iª q. 79 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2022 quod ratio superior et inferior, secundum quod ab Augustino |
| 2023 accipiuntur, nullo modo duae potentiae animae esse possunt. Dicit | |
| 2024 enim quod ratio superior est quae intendit aeternis conspiciendis | |
| 2025 aut consulendis, conspiciendis quidem, secundum quod ea in seipsis | |
| 2026 speculatur; consulendis vero, secundum quod ex eis accipit regulas | |
| 2027 agendorum. Ratio vero inferior ab ipso dicitur, quae intendit | |
| 2028 temporalibus rebus. Haec autem duo, scilicet temporalia et aeterna, | |
| 2029 comparantur ad cognitionem nostram hoc modo, quod unum eorum est | |
| 2030 medium ad cognoscendum alterum. Nam secundum viam inventionis, per | |
| 2031 res temporales in cognitionem devenimus aeternorum, secundum illud | |
| 2032 apostoli, ad Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, | |
| 2033 intellecta, conspiciuntur</i>, in via vero iudicii, per aeterna iam | |
| 2034 cognita de temporalibus iudicamus, et secundum rationes aeternorum | |
| 2035 temporalia disponimus. Potest autem contingere quod medium, et id | |
| 2036 ad quod per medium pervenitur, ad diversos habitus pertineant, | |
| 2037 sicut principia prima indemonstrabilia pertinent ad habitum | |
| 2038 intellectus, conclusiones vero ex his deductae ad habitum | |
| 2039 scientiae. Et ideo ex principiis geometriae contingit aliquid | |
| 2040 concludere in alia scientia, puta in perspectiva. Sed eadem | |
| 2041 potentia rationis est, ad quam pertinet et medium et ultimum. Est | |
| 2042 enim actus rationis quasi quidam motus de uno in aliud perveniens, | |
| 2043 idem autem est mobile quod pertransiens medium pertingit ad | |
| 2044 terminum. Unde una et eadem potentia rationis est ratio superior et | |
| 2045 inferior. Sed distinguuntur, secundum Augustinum, per officia | |
| 2046 actuum, et secundum diversos habitus, nam superiori rationi | |
| 53 | 2047 attribuitur sapientia, inferiori vero scientia.</p><p title="I q. 79 a. 9 ad 1"><a name="31792"><span class="ref">[31792] Iª q. 79 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2048 dicendum quod secundum quamcumque rationem partitionis potest pars |
| 2049 dici. Inquantum ergo ratio dividitur secundum diversa officia, | |
| 2050 ratio superior et inferior partitiones dicuntur, et non quia sunt | |
| 53 | 2051 diversae potentiae.</p><p title="I q. 79 a. 9 ad 2"><a name="31793"><span class="ref">[31793] Iª q. 79 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2052 dicendum quod ratio inferior dicitur a superiori deduci, vel ab ea |
| 2053 regulari, inquantum principia quibus utitur inferior ratio, | |
| 53 | 2054 deducuntur et diriguntur a principiis superioris rationis.</p><p title="I q. 79 a. 9 ad 3"><a name="31794"><span class="ref">[31794] Iª q. 79 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2055 dicendum quod scientificum de quo philosophus loquitur non est idem |
| 2056 quod ratio superior, nam necessaria scibilia inveniuntur etiam in | |
| 2057 rebus temporalibus, de quibus est scientia naturalis et | |
| 2058 mathematica. Opinativum autem et ratiocinativum in minus est quam | |
| 2059 ratio inferior, quia est contingentium tantum. Nec tamen est | |
| 2060 simpliciter dicendum quod sit alia potentia qua intellectus | |
| 2061 cognoscit necessaria, et alia qua cognoscit contingentia, quia | |
| 2062 utraque cognoscit secundum eandem rationem obiecti, scilicet | |
| 2063 secundum rationem entis et veri. Unde et necessaria, quae habent | |
| 2064 perfectum esse in veritate, perfecte cognoscit; utpote ad eorum | |
| 2065 quidditatem pertingens, per quam propria accidentia de his | |
| 2066 demonstrat. Contingentia vero imperfecte cognoscit; sicut et habent | |
| 2067 imperfectum esse et veritatem. Perfectum autem et imperfectum in | |
| 2068 actu non diversificant potentiam; sed diversificant actus quantum | |
| 2069 ad modum agendi, et per consequens principia actuum et ipsos | |
| 2070 habitus. Et ideo philosophus posuit duas particulas animae, | |
| 2071 scientificum et ratiocinativum, non quia sunt duae potentiae; sed | |
| 2072 quia distinguuntur secundum diversam aptitudinem ad recipiendum | |
| 2073 diversos habitus, quorum diversitatem ibi inquirere intendit. | |
| 2074 Contingentia enim et necessaria, etsi differant secundum propria | |
| 2075 genera, conveniunt tamen in communi ratione entis, quam respicit | |
| 2076 intellectus, ad quam diversimode se habent secundum perfectum et | |
| 53 | 2077 imperfectum.</p><p title="I q. 79 a. 9 ad 4"><a name="31795"><span class="ref">[31795] Iª q. 79 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2078 dicendum quod illa distinctio Damasceni est secundum diversitatem |
| 2079 actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Opinio enim | |
| 2080 significat actum intellectus qui fertur in unam partem | |
| 2081 contradictionis cum formidine alterius. Diiudicare vero, vel | |
| 2082 mensurare, est actus intellectus applicantis principia certa ad | |
| 2083 examinationem propositorum. Et ex hoc sumitur nomen mentis. | |
| 2084 Intelligere autem est cum quadam approbatione diiudicatis | |
| 53 | 2085 inhaerere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 79 a. 10 arg. 1"><a name="31796"><span class="ref">[31796] Iª q. 79 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic |
| 28 | 2086 proceditur. Videtur quod intelligentia sit alia potentia ab |
| 2087 intellectu. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <i>cum | |
| 2088 ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit | |
| 2089 nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, postea intellectus, | |
| 2090 et postea intelligentia</i>. Sed imaginatio et sensus sunt diversae | |
| 53 | 2091 potentiae. Ergo et intellectus et intelligentia.</p><p title="I q. 79 a. 10 arg. 2"><a name="31797"><span class="ref">[31797] Iª q. 79 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2092 Boetius dicit, in V de Consol., quod <i>ipsum hominem aliter |
| 2093 sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia | |
| 2094 intuetur</i>. Sed intellectus est eadem potentia cum ratione. Ergo | |
| 2095 videtur quod intelligentia sit alia potentia quam intellectus; | |
| 53 | 2096 sicut ratio est alia potentia quam imaginatio et sensus.</p><p title="I q. 79 a. 10 arg. 3"><a name="31798"><span class="ref">[31798] Iª q. 79 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2097 actus sunt praevii potentiis, ut dicitur in II de anima. Sed |
| 2098 intelligentia est quidam actus ab aliis actibus qui attribuuntur | |
| 2099 intellectui divisus. Dicit enim Damascenus quod <i>primus motus | |
| 2100 intelligentia dicitur; quae vero circa aliquid est intelligentia, | |
| 2101 intentio vocatur; quae permanens et figurans animam ad id quod | |
| 2102 intelligitur, excogitatio dicitur; excogitatio vero in eodem | |
| 2103 manens, et seipsam examinans et diiudicans, phronesis dicitur</i> | |
| 2104 (idest sapientia); <i>phronesis autem dilatata facit cogitationem, | |
| 2105 idest interius dispositum sermonem; ex quo aiunt provenire sermonem | |
| 2106 per linguam enarratum</i>. Ergo videtur quod intelligentia sit | |
| 53 | 2107 quaedam specialis potentia.</p><p title="I q. 79 a. 10 s. c."><a name="31799"><span class="ref">[31799] Iª q. 79 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2108 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>intelligentia |
| 2109 indivisibilium est, in quibus non est falsum</i>. Sed huiusmodi | |
| 2110 cognoscere pertinet ad intellectum. Ergo intelligentia non est alia | |
| 53 | 2111 potentia praeter intellectum.</p><p title="I q. 79 a. 10 co."><a name="31800"><span class="ref">[31800] Iª q. 79 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2112 quod hoc nomen intelligentia proprie significat ipsum actum |
| 2113 intellectus qui est intelligere. In quibusdam tamen libris de | |
| 2114 Arabico translatis, substantiae separatae quas nos Angelos dicimus, | |
| 2115 intelligentiae vocantur; forte propter hoc, quod huiusmodi | |
| 2116 substantiae semper actu intelligunt. In libris tamen de Graeco | |
| 2117 translatis, dicuntur intellectus seu mentes. Sic ergo intelligentia | |
| 2118 ab intellectu non distinguitur sicut potentia a potentia; sed sicut | |
| 2119 actus a potentia. Invenitur enim talis divisio etiam a philosophis. | |
| 2120 Quandoque enim ponunt quatuor intellectus, scilicet intellectum | |
| 2121 agentem, possibilem, et in habitu, et adeptum. Quorum quatuor | |
| 2122 intellectus agens et possibilis sunt diversae potentiae; sicut et | |
| 2123 in omnibus est alia potentia activa, et alia passiva. Alia vero | |
| 2124 tria distinguuntur secundum tres status intellectus possibilis, qui | |
| 2125 quandoque est in potentia tantum, et sic dicitur possibilis; | |
| 2126 quandoque autem in actu primo, qui est scientia, et sic dicitur | |
| 2127 intellectus in habitu; quandoque autem in actu secundo, qui est | |
| 2128 considerare, et sic dicitur intellectus in actu, sive intellectus | |
| 53 | 2129 adeptus.</p><p title="I q. 79 a. 10 ad 1"><a name="31801"><span class="ref">[31801] Iª q. 79 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2130 dicendum quod, si recipi debet illa auctoritas, intelligentia |
| 2131 ponitur pro actu intellectus. Et sic dividitur contra intellectum, | |
| 53 | 2132 sicut actus contra potentiam.</p><p title="I q. 79 a. 10 ad 2"><a name="31802"><span class="ref">[31802] Iª q. 79 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2133 dicendum quod Boetius accipit intelligentiam pro actu intellectus |
| 2134 qui transcendit actum rationis. Unde ibidem dicit quod <i>ratio | |
| 2135 tantum humani generis est, sicut intelligentia sola divini</i>, | |
| 2136 proprium enim Dei est quod absque omni investigatione omnia | |
| 53 | 2137 intelligat.</p><p title="I q. 79 a. 10 ad 3"><a name="31803"><span class="ref">[31803] Iª q. 79 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2138 dicendum quod omnes illi actus quos Damascenus enumerat, sunt unius |
| 2139 potentiae, scilicet intellectivae. Quae primo quidem simpliciter | |
| 2140 aliquid apprehendit, et hic actus dicitur intelligentia. Secundo | |
| 2141 vero, id quod apprehendit, ordinat ad aliquid aliud cognoscendum | |
| 2142 vel operandum, et hic vocatur intentio. Dum vero persistit in | |
| 2143 inquisitione illius quod intendit, vocatur excogitatio. Dum vero id | |
| 2144 quod est excogitatum examinat ad aliqua certa, dicitur scire vel | |
| 2145 sapere; quod est phronesis, vel sapientiae, nam sapientiae est | |
| 2146 iudicare, ut dicitur in I Metaphys. Ex quo autem habet aliquid pro | |
| 2147 certo, quasi examinatum, cogitat quomodo possit illud aliis | |
| 2148 manifestare, et haec est dispositio interioris sermonis; ex qua | |
| 2149 procedit exterior locutio. Non enim omnis differentia actuum | |
| 2150 potentias diversificat; sed solum illa quae non potest reduci in | |
| 53 | 2151 idem principium, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 79 a. 11 arg. 1"><a name="31804"><span class="ref">[31804] Iª q. 79 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum |
| 28 | 2152 sic proceditur. Videtur quod intellectus speculativus et practicus |
| 2153 sint diversae potentiae. Apprehensivum enim et motivum sunt diversa | |
| 2154 genera potentiarum, ut patet in II de anima. Sed intellectus | |
| 2155 speculativus est apprehensivus tantum, intellectus autem practicus | |
| 53 | 2156 est motivus. Ergo sunt diversae potentiae.</p><p title="I q. 79 a. 11 arg. 2"><a name="31805"><span class="ref">[31805] Iª q. 79 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2157 diversa ratio obiecti diversificat potentiam. Sed obiectum |
| 2158 speculativi intellectus est verum, practici autem bonum; quae | |
| 2159 differunt ratione. Ergo intellectus speculativus et practicus sunt | |
| 53 | 2160 diversae potentiae.</p><p title="I q. 79 a. 11 arg. 3"><a name="31806"><span class="ref">[31806] Iª q. 79 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2161 parte intellectiva intellectus practicus comparatur ad |
| 2162 speculativum, sicut aestimativa ad imaginativam in parte sensitiva. | |
| 2163 Sed aestimativa differt ab imaginativa sicut potentia a potentia, | |
| 2164 ut supra dictum est. Ergo et intellectus practicus a | |
| 53 | 2165 speculativo.</p><p title="I q. 79 a. 11 s. c."><a name="31807"><span class="ref">[31807] Iª q. 79 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2166 quod dicitur in III de anima, quod intellectus speculativus per |
| 2167 extensionem fit practicus. Una autem potentia non mutatur in aliam. | |
| 2168 Ergo intellectus speculativus et practicus non sunt diversae | |
| 53 | 2169 potentiae.</p><p title="I q. 79 a. 11 co."><a name="31808"><span class="ref">[31808] Iª q. 79 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2170 quod intellectus practicus et speculativus non sunt diversae |
| 2171 potentiae. Cuius ratio est quia, ut supra dictum est, id quod | |
| 2172 accidentaliter se habet ad obiecti rationem quam respicit aliqua | |
| 2173 potentia, non diversificat potentiam, accidit enim colorato quod | |
| 2174 sit homo, aut magnum aut parvum; unde omnia huiusmodi eadem visiva | |
| 2175 potentia apprehenduntur. Accidit autem alicui apprehenso per | |
| 2176 intellectum, quod ordinetur ad opus, vel non ordinetur. Secundum | |
| 2177 hoc autem differunt intellectus speculativus et practicus. Nam | |
| 2178 intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad | |
| 2179 opus, sed ad solam veritatis considerationem, practicus vero | |
| 2180 intellectus dicitur, qui hoc quod apprehendit, ordinat ad opus. Et | |
| 2181 hoc est quod philosophus dicit in III de anima, quod | |
| 2182 <i>speculativus differt a practico, fine</i>. Unde et a fine | |
| 2183 denominatur uterque, hic quidem speculativus, ille vero practicus, | |
| 53 | 2184 idest operativus.</p><p title="I q. 79 a. 11 ad 1"><a name="31809"><span class="ref">[31809] Iª q. 79 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2185 dicendum quod intellectus practicus est motivus, non quasi exequens |
| 2186 motum, sed quasi dirigens ad motum. Quod convenit ei secundum modum | |
| 53 | 2187 suae apprehensionis.</p><p title="I q. 79 a. 11 ad 2"><a name="31810"><span class="ref">[31810] Iª q. 79 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2188 dicendum quod verum et bonum se invicem includunt, nam verum est |
| 2189 quoddam bonum, alioquin non esset appetibile; et bonum est quoddam | |
| 2190 verum, alioquin non esset intelligibile. Sicut igitur obiectum | |
| 2191 appetitus potest esse verum, inquantum habet rationem boni, sicut | |
| 2192 cum aliquis appetit veritatem cognoscere; ita obiectum intellectus | |
| 2193 practici est bonum ordinabile ad opus, sub ratione veri. | |
| 2194 Intellectus enim practicus veritatem cognoscit, sicut et | |
| 53 | 2195 speculativus; sed veritatem cognitam ordinat ad opus.</p><p title="I q. 79 a. 11 ad 3"><a name="31811"><span class="ref">[31811] Iª q. 79 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2196 dicendum quod multae differentiae diversificant sensitivas |
| 2197 potentias, quae non diversificant potentias intellectivas, ut supra | |
| 53 | 2198 dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 79 a. 12 arg. 1"><a name="31812"><span class="ref">[31812] Iª q. 79 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum |
| 28 | 2199 sic proceditur. Videtur quod synderesis sit quaedam specialis |
| 2200 potentia ab aliis distincta. Ea enim quae cadunt sub una divisione, | |
| 2201 videntur esse unius generis. Sed in Glossa Hieronymi Ezech. I, | |
| 2202 dividitur synderesis contra irascibilem et concupiscibilem et | |
| 2203 rationalem; quae sunt quaedam potentiae. Ergo synderesis est | |
| 53 | 2204 quaedam potentia.</p><p title="I q. 79 a. 12 arg. 2"><a name="31813"><span class="ref">[31813] Iª q. 79 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2205 opposita sunt unius generis. Sed synderesis et sensualitas opponi |
| 2206 videntur, quia synderesis semper inclinat ad bonum, sensualitas | |
| 2207 autem semper ad malum; unde per serpentem significatur, ut patet | |
| 2208 per Augustinum, XII de Trin. Videtur ergo quod synderesis sit | |
| 53 | 2209 potentia, sicut et sensualitas.</p><p title="I q. 79 a. 12 arg. 3"><a name="31814"><span class="ref">[31814] Iª q. 79 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2210 Augustinus dicit, in libro de libero arbitrio, quod in naturali |
| 2211 iudicatorio adsunt quaedam <i>regulae et semina virtutum et vera et | |
| 2212 incommutabilia</i>, haec autem dicimus synderesim. Cum ergo regulae | |
| 2213 incommutabiles quibus iudicamus, pertineant ad rationem secundum | |
| 2214 sui superiorem partem, ut Augustinus dicit XII de Trin.; videtur | |
| 2215 quod synderesis sit idem quod ratio. Et ita est quaedam | |
| 53 | 2216 potentia.</p><p title="I q. 79 a. 12 s. c."><a name="31815"><span class="ref">[31815] Iª q. 79 a. 12 s. c.</span></a> <i>Sed contra, |
| 28 | 2217 potentiae rationales se habent ad opposita</i>, secundum |
| 2218 philosophum. Synderesis autem non se habet ad opposita, sed ad | |
| 2219 bonum tantum inclinat. Ergo synderesis non est potentia. Si enim | |
| 2220 esset potentia, oporteret quod esset rationalis potentia, non enim | |
| 53 | 2221 invenitur in brutis.</p><p title="I q. 79 a. 12 co."><a name="31816"><span class="ref">[31816] Iª q. 79 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2222 quod synderesis non est potentia, sed habitus, licet quidam |
| 2223 posuerint synderesim esse quandam potentiam ratione altiorem; | |
| 2224 quidam vero dixerint eam esse ipsam rationem, non ut est ratio, sed | |
| 2225 ut est natura. Ad huius autem evidentiam, considerandum est quod, | |
| 2226 sicut supra dictum est, ratiocinatio hominis, cum sit quidam motus, | |
| 2227 ab intellectu progreditur aliquorum, scilicet naturaliter notorum | |
| 2228 absque investigatione rationis, sicut a quodam principio immobili, | |
| 2229 et ad intellectum etiam terminatur, inquantum iudicamus per | |
| 2230 principia per se naturaliter nota, de his quae ratiocinando | |
| 2231 invenimus. Constat autem quod, sicut ratio speculativa ratiocinatur | |
| 2232 de speculativis, ita ratio practica ratiocinatur de operabilibus. | |
| 2233 Oportet igitur naturaliter nobis esse indita, sicut principia | |
| 2234 speculabilium, ita et principia operabilium. Prima autem principia | |
| 2235 speculabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad aliquam | |
| 2236 specialem potentiam; sed ad quendam specialem habitum, qui dicitur | |
| 2237 intellectus principiorum, ut patet in VI Ethic. Unde et principia | |
| 2238 operabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad specialem | |
| 2239 potentiam; sed ad specialem habitum naturalem, quem dicimus | |
| 2240 synderesim. Unde et synderesis dicitur instigare ad bonum, et | |
| 2241 murmurare de malo, inquantum per prima principia procedimus ad | |
| 2242 inveniendum, et iudicamus inventa. Patet ergo quod synderesis non | |
| 53 | 2243 est potentia, sed habitus naturalis.</p><p title="I q. 79 a. 12 ad 1"><a name="31817"><span class="ref">[31817] Iª q. 79 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2244 dicendum quod illa divisio Hieronymi attenditur secundum |
| 2245 diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Diversi | |
| 53 | 2246 autem actus possunt esse unius potentiae.</p><p title="I q. 79 a. 12 ad 2"><a name="31818"><span class="ref">[31818] Iª q. 79 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2247 dicendum quod similiter oppositio sensualitatis et synderesis |
| 2248 attenditur secundum oppositionem actuum; non sicut diversarum | |
| 53 | 2249 specierum unius generis.</p><p title="I q. 79 a. 12 ad 3"><a name="31819"><span class="ref">[31819] Iª q. 79 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2250 dicendum quod huiusmodi incommutabiles rationes sunt prima |
| 2251 principia operabilium, circa quae non contingit errare; et | |
| 2252 attribuuntur rationi sicut potentiae, et synderesi sicut habitui. | |
| 2253 Unde et utroque, scilicet ratione et synderesi, naturaliter | |
| 53 | 2254 iudicamus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="I q. 79 a. 13 arg. 1"><a name="31820"><span class="ref">[31820] Iª q. 79 a. 13 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2255 tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod conscientia sit quaedam |
| 2256 potentia. Dicit enim Origenes quod <i>conscientia est spiritus | |
| 2257 corrector et paedagogus animae sociatus, quo separatur a malis et | |
| 2258 adhaeret bonis</i>. Sed spiritus in anima nominat potentiam | |
| 2259 aliquam, vel ipsam mentem, secundum illud Ephes. IV, <i>renovamini | |
| 2260 spiritu mentis vestrae</i>; vel ipsam imaginationem; unde et | |
| 2261 imaginaria visio spiritualis vocatur, ut patet per Augustinum, XII | |
| 53 | 2262 super Gen. ad Litt. Est ergo conscientia quaedam potentia.</p><p title="I q. 79 a. 13 arg. 2"><a name="31821"><span class="ref">[31821] Iª q. 79 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2263 nihil est peccati subiectum nisi potentia animae. Sed conscientia |
| 2264 est subiectum peccati, dicitur enim ad Tit. I, de quibusdam, quod | |
| 2265 <i>inquinatae sunt eorum mens et conscientia</i>. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2266 conscientia sit potentia.</p><p title="I q. 79 a. 13 arg. 3"><a name="31822"><span class="ref">[31822] Iª q. 79 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2267 necesse est quod conscientia sit vel actus, vel habitus, vel |
| 2268 potentia. Sed non est actus, quia non semper maneret in homine. Nec | |
| 2269 est habitus, non enim esset unum quid conscientia, sed multa; per | |
| 2270 multos enim habitus cognoscitivos dirigimur in agendis. Ergo | |
| 53 | 2271 conscientia est potentia.</p><p title="I q. 79 a. 13 s. c."><a name="31823"><span class="ref">[31823] Iª q. 79 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2272 conscientia deponi potest, non autem potentia. Ergo conscientia non |
| 53 | 2273 est potentia.</p><p title="I q. 79 a. 13 co."><a name="31824"><span class="ref">[31824] Iª q. 79 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2274 quod conscientia, proprie loquendo, non est potentia, sed actus. Et |
| 2275 hoc patet tum ex ratione nominis, tum etiam ex his quae secundum | |
| 2276 communem usum loquendi, conscientiae attribuuntur. Conscientia | |
| 2277 enim, secundum proprietatem vocabuli, importat ordinem scientiae ad | |
| 2278 aliquid, nam conscientia dicitur cum alio scientia. Applicatio | |
| 2279 autem scientiae ad aliquid fit per aliquem actum. Unde ex ista | |
| 2280 ratione nominis patet quod conscientia sit actus. Idem autem | |
| 2281 apparet ex his quae conscientiae attribuuntur. Dicitur enim | |
| 2282 conscientia testificari, ligare vel instigare, et etiam accusare | |
| 2283 vel remordere sive reprehendere. Et haec omnia consequuntur | |
| 2284 applicationem alicuius nostrae cognitionis vel scientiae ad ea quae | |
| 2285 agimus. Quae quidem applicatio fit tripliciter. Uno modo, secundum | |
| 2286 quod recognoscimus aliquid nos fecisse vel non fecisse, secundum | |
| 2287 illud Eccle. VII, <i>scit conscientia tua te crebro maledixisse | |
| 2288 aliis</i>, et secundum hoc, conscientia dicitur testificari. Alio | |
| 2289 modo applicatur secundum quod per nostram conscientiam iudicamus | |
| 2290 aliquid esse faciendum vel non faciendum, et secundum hoc, dicitur | |
| 2291 conscientia instigare vel ligare. Tertio modo applicatur secundum | |
| 2292 quod per conscientiam iudicamus quod aliquid quod est factum, sit | |
| 2293 bene factum vel non bene factum, et secundum hoc, conscientia | |
| 2294 dicitur excusare vel accusare, seu remordere. Patet autem quod | |
| 2295 omnia haec consequuntur actualem applicationem scientiae ad ea quae | |
| 2296 agimus. Unde proprie loquendo, conscientia nominat actum. Quia | |
| 2297 tamen habitus est principium actus, quandoque nomen conscientiae | |
| 2298 attribuitur primo habitui naturali, scilicet synderesi, sicut | |
| 2299 Hieronymus, in Glossa Ezech. I, synderesim conscientiam nominat; et | |
| 2300 Basilius naturale iudicatorium; et Damascenus dicit quod est lex | |
| 2301 intellectus nostri. Consuetum enim est quod causae et effectus per | |
| 53 | 2302 invicem nominentur.</p><p title="I q. 79 a. 13 ad 1"><a name="31825"><span class="ref">[31825] Iª q. 79 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2303 dicendum quod conscientia dicitur spiritus, secundum quod spiritus |
| 53 | 2304 pro mente ponitur, quia est quoddam mentis dictamen.</p><p title="I q. 79 a. 13 ad 2"><a name="31826"><span class="ref">[31826] Iª q. 79 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2305 dicendum quod inquinatio dicitur esse in conscientia, non sicut in |
| 2306 subiecto, sed sicut cognitum in cognitione, inquantum scilicet | |
| 53 | 2307 aliquis scit se esse inquinatum.</p><p title="I q. 79 a. 13 ad 3"><a name="31827"><span class="ref">[31827] Iª q. 79 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2308 dicendum quod actus, etsi non semper maneat in se, semper tamen |
| 2309 manet in sua causa, quae est potentia et habitus. Habitus autem ex | |
| 2310 quibus conscientia informatur, etsi multi sint, omnes tamen | |
| 2311 efficaciam habent ab uno primo, scilicet ab habitu primorum | |
| 2312 principiorum, qui dicitur synderesis. Unde specialiter hic habitus | |
| 53 | 2313 interdum conscientia nominatur, ut supra dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q80"><h2>Quaestio 80</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 80 pr."><a name="31828"><span class="ref">[31828] |
| 2314 Iª q. 80 pr.</span></a> Deinde considerandum est de potentiis | |
| 28 | 2315 appetitivis. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, primo, de |
| 2316 appetitivo in communi; secundo, de sensualitate; tertio, de | |
| 2317 voluntate; quarto, de libero arbitrio. Circa primum quaeruntur duo. | |
| 2318 Primo, utrum debeat poni appetitus aliqua specialis potentia | |
| 2319 animae. Secundo, utrum appetitus dividatur in appetitum sensitivum | |
| 53 | 2320 et intellectivum, sicut in potentias diversas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 80 a. 1 arg. 1"><a name="31829"><span class="ref">[31829] Iª q. 80 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2321 proceditur. Videtur quod appetitus non sit aliqua specialis animae |
| 2322 potentia. Ad ea enim quae sunt communia animatis et inanimatis, non | |
| 2323 est aliqua potentia animae assignanda. Sed appetere est commune | |
| 2324 animatis et inanimatis quia bonum est quod omnia appetunt, ut | |
| 2325 dicitur in I Ethic. Ergo appetitus non est specialis potentia | |
| 53 | 2326 animae.</p><p title="I q. 80 a. 1 arg. 2"><a name="31830"><span class="ref">[31830] Iª q. 80 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2327 potentiae distinguuntur secundum obiecta. Sed idem est quod |
| 2328 cognoscimus et appetimus. Ergo vim appetitivam non oportet esse | |
| 53 | 2329 aliam praeter vim apprehensivam.</p><p title="I q. 80 a. 1 arg. 3"><a name="31831"><span class="ref">[31831] Iª q. 80 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2330 commune non distinguitur contra proprium. Sed quaelibet potentia |
| 2331 animae appetit quoddam particulare appetibile, scilicet obiectum | |
| 2332 sibi conveniens. Ergo respectu huius obiecti quod est appetibile in | |
| 2333 communi, non oportet accipi aliquam potentiam ab aliis distinctam, | |
| 53 | 2334 quae appetitiva dicatur.</p><p title="I q. 80 a. 1 s. c."><a name="31832"><span class="ref">[31832] Iª q. 80 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2335 quod philosophus, in II de anima, distinguit appetitivum ab aliis |
| 2336 potentiis. Damascenus etiam, in II libro distinguit vires | |
| 53 | 2337 appetitivas a cognitivis.</p><p title="I q. 80 a. 1 co."><a name="31833"><span class="ref">[31833] Iª q. 80 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2338 quod necesse est ponere quandam potentiam animae appetitivam. Ad |
| 2339 cuius evidentiam, considerandum est quod quamlibet formam sequitur | |
| 2340 aliqua inclinatio, sicut ignis ex sua forma inclinatur in | |
| 2341 superiorem locum, et ad hoc quod generet sibi simile. Forma autem | |
| 2342 in his quae cognitionem participant, altiori modo invenitur quam in | |
| 2343 his quae cognitione carent. In his enim quae cognitione carent, | |
| 2344 invenitur tantummodo forma ad unum esse proprium determinans | |
| 2345 unumquodque, quod etiam naturale uniuscuiusque est. Hanc igitur | |
| 2346 formam naturalem sequitur naturalis inclinatio, quae appetitus | |
| 2347 naturalis vocatur. In habentibus autem cognitionem, sic | |
| 2348 determinatur unumquodque ad proprium esse naturale per formam | |
| 2349 naturalem, quod tamen est receptivum specierum aliarum rerum, sicut | |
| 2350 sensus recipit species omnium sensibilium, et intellectus omnium | |
| 2351 intelligibilium, ut sic anima hominis sit omnia quodammodo secundum | |
| 2352 sensum et intellectum, in quo quodammodo cognitionem habentia ad | |
| 2353 Dei similitudinem appropinquant, in quo omnia praeexistunt, sicut | |
| 2354 Dionysius dicit. Sicut igitur formae altiori modo existunt in | |
| 2355 habentibus cognitionem supra modum formarum naturalium, ita oportet | |
| 2356 quod in eis sit inclinatio supra modum inclinationis naturalis, | |
| 2357 quae dicitur appetitus naturalis. Et haec superior inclinatio | |
| 2358 pertinet ad vim animae appetitivam, per quam animal appetere potest | |
| 2359 ea quae apprehendit, non solum ea ad quae inclinatur ex forma | |
| 2360 naturali. Sic igitur necesse est ponere aliquam potentiam animae | |
| 53 | 2361 appetitivam.</p><p title="I q. 80 a. 1 ad 1"><a name="31834"><span class="ref">[31834] Iª q. 80 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2362 dicendum quod appetere invenitur in habentibus cognitionem, supra |
| 2363 modum communem quo invenitur in omnibus, ut dictum est. Et ideo | |
| 53 | 2364 oportet ad hoc determinari aliquam potentiam animae.</p><p title="I q. 80 a. 1 ad 2"><a name="31835"><span class="ref">[31835] Iª q. 80 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2365 dicendum quod id quod apprehenditur et appetitur, est idem |
| 2366 subiecto, sed differt ratione, apprehenditur enim ut est ens | |
| 2367 sensibile vel intelligibile; appetitur vero ut est conveniens aut | |
| 2368 bonum. Diversitas autem rationum in obiectis requiritur ad | |
| 53 | 2369 diversitatem potentiarum; non autem materialis diversitas.</p><p title="I q. 80 a. 1 ad 3"><a name="31836"><span class="ref">[31836] Iª q. 80 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2370 dicendum quod unaquaeque potentia animae est quaedam forma seu |
| 2371 natura, et habet naturalem inclinationem in aliquid. Unde | |
| 2372 unaquaeque appetit obiectum sibi conveniens naturali appetitu. | |
| 2373 Supra quem est appetitus animalis consequens apprehensionem, quo | |
| 2374 appetitur aliquid non ea ratione qua est conveniens ad actum huius | |
| 2375 vel illius potentiae, utpote visio ad videndum et auditio ad | |
| 53 | 2376 audiendum; sed quia est conveniens simpliciter animali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 80 a. 2 arg. 1"><a name="31837"><span class="ref">[31837] Iª q. 80 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2377 proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus et intellectivus non |
| 2378 sint diversae potentiae. Potentiae enim non diversificantur per | |
| 2379 accidentales differentias, ut supra dictum est. Sed accidit | |
| 2380 appetibili quod sit apprehensum per sensum vel intellectum. Ergo | |
| 2381 appetitus sensitivus et intellectivus non sunt diversae | |
| 53 | 2382 potentiae.</p><p title="I q. 80 a. 2 arg. 2"><a name="31838"><span class="ref">[31838] Iª q. 80 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2383 cognitio intellectiva est universalium, et secundum hoc |
| 2384 distinguitur a sensitiva, quae est singularium. Sed ista distinctio | |
| 2385 non habet locum ex parte appetitivae, cum enim appetitus sit motus | |
| 2386 ab anima ad res, quae sunt singulares, omnis appetitus videtur esse | |
| 2387 rei singularis. Non ergo appetitus intellectivus debet distingui a | |
| 53 | 2388 sensitivo.</p><p title="I q. 80 a. 2 arg. 3"><a name="31839"><span class="ref">[31839] Iª q. 80 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2389 sub apprehensivo ordinatur appetitivum ut inferior potentia, ita et |
| 2390 motivum. Sed non est aliud motivum in homine consequens | |
| 2391 intellectum, quam in aliis animalibus consequens sensum. Ergo, pari | |
| 53 | 2392 ratione, neque est aliud appetitivum.</p><p title="I q. 80 a. 2 s. c."><a name="31840"><span class="ref">[31840] Iª q. 80 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2393 quod philosophus, in III de anima, distinguit duplicem appetitum, |
| 53 | 2394 et dicit quod appetitus superior movet inferiorem.</p><p title="I q. 80 a. 2 co."><a name="31841"><span class="ref">[31841] Iª q. 80 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2395 quod necesse est dicere appetitum intellectivum esse aliam |
| 2396 potentiam a sensitivo. Potentia enim appetitiva est potentia | |
| 2397 passiva, quae nata est moveri ab apprehenso, unde appetibile | |
| 2398 apprehensum est movens non motum, appetitus autem movens motum, ut | |
| 2399 dicitur in III de anima, et XII Metaphys. Passiva autem et mobilia | |
| 2400 distinguuntur secundum distinctionem activorum et motivorum, quia | |
| 2401 oportet motivum esse proportionatum mobili, et activum passivo; et | |
| 2402 ipsa potentia passiva propriam rationem habet ex ordine ad suum | |
| 2403 activum. Quia igitur est alterius generis apprehensum per | |
| 2404 intellectum et apprehensum per sensum, consequens est quod | |
| 53 | 2405 appetitus intellectivus sit alia potentia a sensitivo.</p><p title="I q. 80 a. 2 ad 1"><a name="31842"><span class="ref">[31842] Iª q. 80 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2406 dicendum quod appetibili non accidit esse apprehensum per sensum |
| 2407 vel intellectum, sed per se ei convenit, nam appetibile non movet | |
| 2408 appetitum nisi inquantum est apprehensum. Unde differentiae | |
| 2409 apprehensi sunt per se differentiae appetibilis. Unde potentiae | |
| 2410 appetitivae distinguuntur secundum differentiam apprehensorum, | |
| 53 | 2411 sicut secundum propria obiecta.</p><p title="I q. 80 a. 2 ad 2"><a name="31843"><span class="ref">[31843] Iª q. 80 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2412 dicendum quod appetitus intellectivus, etsi feratur in res quae |
| 2413 sunt extra animam singulares, fertur tamen in eas secundum aliquam | |
| 2414 rationem universalem; sicut cum appetit aliquid quia est bonum. | |
| 2415 Unde philosophus dicit in sua rhetorica, quod odium potest esse de | |
| 2416 aliquo universali, puta cum odio habemus omne latronum genus. | |
| 2417 Similiter etiam per appetitum intellectivum appetere possumus | |
| 2418 immaterialia bona, quae sensus non apprehendit; sicut scientiam, | |
| 53 | 2419 virtutes, et alia huiusmodi.</p><p title="I q. 80 a. 2 ad 3"><a name="31844"><span class="ref">[31844] Iª q. 80 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2420 dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, opinio universalis |
| 2421 non movet nisi mediante particulari, et similiter appetitus | |
| 2422 superior movet mediante inferiori. Et ideo non est alia vis motiva | |
| 53 | 2423 consequens intellectum et sensum.</p></div></div><div class="q" id="q81"><h2>Quaestio 81</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 81 pr."><a name="31845"><span class="ref">[31845] |
| 2424 Iª q. 81 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 2425 sensualitate. Circa quam quaeruntur tria. Primo, utrum sensualitas |
| 2426 sit vis appetitiva tantum. Secundo, utrum dividatur sensualitas in | |
| 2427 irascibilem et concupiscibilem, sicut in diversas potentias. | |
| 53 | 2428 Tertio, utrum irascibilis et concupiscibilis obediant rationi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 81 a. 1 arg. 1"><a name="31846"><span class="ref">[31846] Iª q. 81 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2429 proceditur. Videtur quod sensualitas non solum sit appetitiva, sed |
| 2430 etiam cognitiva. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod | |
| 2431 <i>sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis | |
| 2432 pecoribusque communis est</i>. Sed corporis sensus sub vi cognitiva | |
| 53 | 2433 continentur. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</p><p title="I q. 81 a. 1 arg. 2"><a name="31847"><span class="ref">[31847] Iª q. 81 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 2434 cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed |
| 2435 Augustinus, in XII de Trin., dividit sensualitatem contra rationem | |
| 2436 superiorem et inferiorem; quae ad cognitionem pertinent. Ergo | |
| 53 | 2437 sensualitas etiam est vis cognitiva.</p><p title="I q. 81 a. 1 arg. 3"><a name="31848"><span class="ref">[31848] Iª q. 81 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2438 sensualitas in tentatione hominis tenet locum serpentis. Sed |
| 2439 serpens in tentatione primorum parentum se habuit ut nuntians et | |
| 2440 proponens peccatum; quod est vis cognitivae. Ergo sensualitas est | |
| 53 | 2441 vis cognitiva.</p><p title="I q. 81 a. 1 s. c."><a name="31849"><span class="ref">[31849] Iª q. 81 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2442 quod sensualitas definitur esse <i>appetitus rerum ad corpus |
| 53 | 2443 pertinentium</i>.</p><p title="I q. 81 a. 1 co."><a name="31850"><span class="ref">[31850] Iª q. 81 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2444 quod nomen sensualitatis sumptum videtur a sensuali motu, de quo |
| 2445 Augustinus loquitur XII de Trin., sicut ab actu sumitur nomen | |
| 2446 potentiae, ut a visione visus. Motus autem sensualis est appetitus | |
| 2447 apprehensionem sensitivam consequens. Actus enim apprehensivae | |
| 2448 virtutis non ita proprie dicitur motus, sicut actio appetitus, nam | |
| 2449 operatio virtutis apprehensivae perficitur in hoc, quod res | |
| 2450 apprehensae sunt in apprehendente; operatio autem virtutis | |
| 2451 appetitivae perficitur in hoc, quod appetens inclinatur in rem | |
| 2452 appetibilem. Et ideo operatio apprehensivae virtutis assimilatur | |
| 2453 quieti, operatio autem virtutis appetitivae magis assimilatur | |
| 2454 motui. Unde per sensualem motum intelligitur operatio appetitivae | |
| 53 | 2455 virtutis. Et sic sensualitas est nomen appetitus sensitivi.</p><p title="I q. 81 a. 1 ad 1"><a name="31851"><span class="ref">[31851] Iª q. 81 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2456 dicendum quod per hoc quod dicit Augustinus quod sensualis animae |
| 2457 motus intenditur in corporis sensus, non datur intelligi quod | |
| 2458 corporis sensus sub sensualitate comprehendantur, sed magis quod | |
| 2459 motus sensualitatis sit inclinatio quaedam ad sensus corporis, dum | |
| 2460 scilicet appetimus ea quae per corporis sensus apprehenduntur. Et | |
| 2461 sic corporis sensus pertinent ad sensualitatem quasi | |
| 53 | 2462 praeambuli.</p><p title="I q. 81 a. 1 ad 2"><a name="31852"><span class="ref">[31852] Iª q. 81 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2463 dicendum quod sensualitas dividitur contra rationem superiorem et |
| 2464 inferiorem, inquantum communicant in actu motionis, vis enim | |
| 2465 cognitiva, ad quam pertinet ratio superior et inferior, est motiva, | |
| 53 | 2466 sicut et appetitiva, ad quam pertinet sensualitas.</p><p title="I q. 81 a. 1 ad 3"><a name="31853"><span class="ref">[31853] Iª q. 81 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2467 dicendum quod serpens non solum ostendit et proposuit peccatum, sed |
| 2468 etiam, inclinavit in effectum peccati. Et quantum ad hoc, | |
| 53 | 2469 sensualitas per serpentem significatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 81 a. 2 arg. 1"><a name="31854"><span class="ref">[31854] Iª q. 81 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2470 proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus non distinguatur in |
| 2471 irascibilem et concupiscibilem, sicut in potentias diversas. Eadem | |
| 2472 enim potentia animae est unius contrarietatis, ut visus albi et | |
| 2473 nigri, ut dicitur in II de anima. Sed conveniens et nocivum sunt | |
| 2474 contraria. Cum ergo concupiscibilis respiciat conveniens, | |
| 2475 irascibilis vero nocivum, videtur quod eadem potentia animae sit | |
| 53 | 2476 irascibilis et concupiscibilis.</p><p title="I q. 81 a. 2 arg. 2"><a name="31855"><span class="ref">[31855] Iª q. 81 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2477 appetitus sensitivus non est nisi convenientium secundum sensum. |
| 2478 Sed conveniens secundum sensum est obiectum concupiscibilis. Ergo | |
| 53 | 2479 nullus appetitus sensitivus est a concupiscibili differens.</p><p title="I q. 81 a. 2 arg. 3"><a name="31856"><span class="ref">[31856] Iª q. 81 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, odium |
| 28 | 2480 est in irascibili, dicit enim Hieronymus, super Matth., |
| 2481 <i>possideamus in irascibili odium vitiorum</i>. Sed odium, cum | |
| 2482 contrarietur amori, est in concupiscibili. Ergo eadem vis est | |
| 53 | 2483 concupiscibilis et irascibilis.</p><p title="I q. 81 a. 2 s. c."><a name="31857"><span class="ref">[31857] Iª q. 81 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2484 quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt duas vires, |
| 53 | 2485 irascibilem et concupiscibilem, partes appetitus sensitivi.</p><p title="I q. 81 a. 2 co."><a name="31858"><span class="ref">[31858] Iª q. 81 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2486 quod appetitus sensitivus est una vis in genere, quae sensualitas |
| 2487 dicitur; sed dividitur in duas potentias, quae sunt species | |
| 2488 appetitus sensitivi, scilicet in irascibilem et concupiscibilem. Ad | |
| 2489 cuius evidentiam, considerari oportet quod in rebus naturalibus | |
| 2490 corruptibilibus, non solum oportet esse inclinationem ad | |
| 2491 consequendum convenientia et refugiendum nociva; sed etiam ad | |
| 2492 resistendum corrumpentibus et contrariis, quae convenientibus | |
| 2493 impedimentum praebent et ingerunt nocumenta. Sicut ignis habet | |
| 2494 naturalem inclinationem non solum ut recedat ab inferiori loco, qui | |
| 2495 sibi non convenit, et tendat in locum superiorem sibi convenientem; | |
| 2496 sed etiam quod resistat corrumpentibus et impedientibus. Quia | |
| 2497 igitur appetitus sensitivus est inclinatio consequens | |
| 2498 apprehensionem sensitivam, sicut appetitus naturalis est inclinatio | |
| 2499 consequens formam naturalem; necesse est quod in parte sensitiva | |
| 2500 sint duae appetitivae potentiae. Una, per quam anima simpliciter | |
| 2501 inclinatur ad prosequendum ea quae sunt convenientia secundum | |
| 2502 sensum, et ad refugiendum nociva, et haec dicitur concupiscibilis. | |
| 2503 Alia vero, per quam animal resistit impugnantibus, quae | |
| 2504 convenientia impugnant et nocumenta inferunt, et haec vis vocatur | |
| 2505 irascibilis. Unde dicitur quod eius obiectum est arduum, quia | |
| 2506 scilicet tendit ad hoc quod superet contraria, et superemineat eis. | |
| 2507 Hae autem duae inclinationes non reducuntur in unum principium, | |
| 2508 quia interdum anima tristibus se ingerit, contra inclinationem | |
| 2509 concupiscibilis, ut secundum inclinationem irascibilis impugnet | |
| 2510 contraria. Unde etiam passiones irascibilis repugnare videntur | |
| 2511 passionibus concupiscibilis, nam concupiscentia accensa minuit | |
| 2512 iram, et ira accensa minuit concupiscentiam, ut in pluribus. Patet | |
| 2513 etiam ex hoc, quod irascibilis est quasi propugnatrix et | |
| 2514 defensatrix concupiscibilis, dum insurgit contra ea quae impediunt | |
| 2515 convenientia, quae concupiscibilis appetit, et ingerunt nociva, | |
| 2516 quae concupiscibilis refugit. Et propter hoc, omnes passiones | |
| 2517 irascibilis incipiunt a passionibus concupiscibilis, et in eas | |
| 2518 terminantur; sicut ira nascitur ex illata tristitia, et vindictam | |
| 2519 inferens, in laetitiam terminatur. Propter hoc etiam pugnae | |
| 2520 animalium sunt de concupiscibilibus, scilicet de cibis et venereis, | |
| 53 | 2521 ut dicitur in VIII de animalibus.</p><p title="I q. 81 a. 2 ad 1"><a name="31859"><span class="ref">[31859] Iª q. 81 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2522 dicendum quod vis concupiscibilis est et convenientis et |
| 2523 inconvenientis. Sed irascibilis est ad resistendum inconvenienti | |
| 53 | 2524 quod impugnat.</p><p title="I q. 81 a. 2 ad 2"><a name="31860"><span class="ref">[31860] Iª q. 81 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2525 dicendum quod, sicut in apprehensivis virtutibus in parte sensitiva |
| 2526 est aliqua vis aestimativa, scilicet quae est perceptiva eorum quae | |
| 2527 sensum non immutant, ut supra dictum est; ita etiam in appetitu | |
| 2528 sensitivo est aliqua vis appetens aliquid quod non est conveniens | |
| 2529 secundum delectationem sensus, sed secundum quod est utile animali | |
| 53 | 2530 ad suam defensionem. Et haec est vis irascibilis.</p><p title="I q. 81 a. 2 ad 3"><a name="31861"><span class="ref">[31861] Iª q. 81 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2531 dicendum quod odium simpliciter pertinet ad concupiscibilem; sed |
| 2532 ratione impugnationis quae ex odio causatur, potest ad irascibilem | |
| 53 | 2533 pertinere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 81 a. 3 arg. 1"><a name="31862"><span class="ref">[31862] Iª q. 81 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2534 proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non |
| 2535 obediant rationi. Irascibilis enim et concupiscibilis sunt partes | |
| 2536 sensualitatis. Sed sensualitas non obedit rationi, unde per | |
| 2537 serpentem significatur, ut dicit Augustinus, XII de Trin. Ergo | |
| 53 | 2538 irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</p><p title="I q. 81 a. 3 arg. 2"><a name="31863"><span class="ref">[31863] Iª q. 81 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2539 obedit alicui, non repugnat ei. Sed irascibilis et concupiscibilis |
| 2540 repugnant rationi; secundum illud apostoli, ad Rom. VII, <i>video | |
| 2541 aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae</i>. Ergo | |
| 53 | 2542 irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</p><p title="I q. 81 a. 3 arg. 3"><a name="31864"><span class="ref">[31864] Iª q. 81 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2543 rationali parte animae inferior est vis appetitiva, ita etiam et |
| 2544 vis sensitiva. Sed sensitiva pars animae non obedit rationi, non | |
| 2545 enim audimus nec videmus quando volumus. Ergo similiter neque vires | |
| 2546 sensitivi appetitus, scilicet irascibilis et concupiscibilis, | |
| 53 | 2547 obediunt rationi.</p><p title="I q. 81 a. 3 s. c."><a name="31865"><span class="ref">[31865] Iª q. 81 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2548 quod Damascenus dicit, quod <i>obediens et persuasibile rationi |
| 53 | 2549 dividitur in concupiscentiam et iram</i>.</p><p title="I q. 81 a. 3 co."><a name="31866"><span class="ref">[31866] Iª q. 81 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2550 quod irascibilis et concupiscibilis obediunt superiori parti, in |
| 2551 qua est intellectus sive ratio et voluntas, dupliciter, uno modo | |
| 2552 quidem, quantum ad rationem; alio vero modo, quantum ad voluntatem. | |
| 2553 Rationi quidem obediunt quantum ad ipsos suos actus. Cuius ratio | |
| 2554 est, quia appetitus sensitivus in aliis quidem animalibus natus est | |
| 2555 moveri ab aestimativa virtute; sicut ovis aestimans lupum inimicum, | |
| 2556 timet. Loco autem aestimativae virtutis est in homine, sicut supra | |
| 2557 dictum est, vis cogitativa; quae dicitur a quibusdam ratio | |
| 2558 particularis, eo quod est collativa intentionum individualium. Unde | |
| 2559 ab ea natus est moveri in homine appetitus sensitivus. Ipsa autem | |
| 2560 ratio particularis nata est moveri et dirigi secundum rationem | |
| 2561 universalem, unde in syllogisticis ex universalibus propositionibus | |
| 2562 concluduntur conclusiones singulares. Et ideo patet quod ratio | |
| 2563 universalis imperat appetitui sensitivo, qui distinguitur per | |
| 2564 concupiscibilem et irascibilem, et hic appetitus ei obedit. Et quia | |
| 2565 deducere universalia principia in conclusiones singulares, non est | |
| 2566 opus simplicis intellectus, sed rationis; ideo irascibilis et | |
| 2567 concupiscibilis magis dicuntur obedire rationi, quam intellectui. | |
| 2568 Hoc etiam quilibet experiri potest in seipso, applicando enim | |
| 2569 aliquas universales considerationes, mitigatur ira aut timor aut | |
| 2570 aliquid huiusmodi, vel etiam instigatur. Voluntati etiam subiacet | |
| 2571 appetitus sensitivus, quantum ad executionem, quae fit per vim | |
| 2572 motivam. In aliis enim animalibus statim ad appetitum | |
| 2573 concupiscibilis et irascibilis sequitur motus sicut ovis, timens | |
| 2574 lupum statim fugit, quia non est in eis aliquis superior appetitus | |
| 2575 qui repugnet. Sed homo non statim movetur secundum appetitum | |
| 2576 irascibilis et concupiscibilis; sed expectatur imperium voluntatis, | |
| 2577 quod est appetitus superior. In omnibus enim potentiis motivis | |
| 2578 ordinatis, secundum movens non movet nisi virtute primi moventis, | |
| 2579 unde appetitus inferior non sufficit movere, nisi appetitus | |
| 2580 superior consentiat. Et hoc est quod philosophus dicit, in III de | |
| 2581 anima, quod <i>appetitus superior movet appetitum inferiorem, sicut | |
| 2582 sphaera superior inferiorem</i>. Hoc ergo modo irascibilis et | |
| 53 | 2583 concupiscibilis rationi subduntur.</p><p title="I q. 81 a. 3 ad 1"><a name="31867"><span class="ref">[31867] Iª q. 81 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2584 dicendum quod sensualitas significatur per serpentem, quantum ad id |
| 2585 quod est proprium sibi ex parte sensitivae partis. Irascibilis | |
| 2586 autem et concupiscibilis magis nominant sensitivum appetitum ex | |
| 53 | 2587 parte actus, ad quem inducuntur ex ratione, ut dictum est.</p><p title="I q. 81 a. 3 ad 2"><a name="31868"><span class="ref">[31868] Iª q. 81 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2588 dicendum quod, sicut philosophus dicit in I politicorum, <i>est |
| 2589 quidem in animali contemplari et despoticum principatum, et | |
| 2590 politicum, anima quidem enim corpori dominatur despotico | |
| 2591 principatu; intellectus autem appetitui, politico et regali</i>. | |
| 2592 Dicitur enim despoticus principatus, quo aliquis principatur | |
| 2593 servis, qui non habent facultatem in aliquo resistendi imperio | |
| 2594 praecipientis, quia nihil sui habent. Principatus autem politicus | |
| 2595 et regalis dicitur, quo aliquis principatur liberis, qui, etsi | |
| 2596 subdantur regimini praesidentis, tamen habent aliquid proprium, ex | |
| 2597 quo possunt reniti praecipientis imperio. Sic igitur anima dicitur | |
| 2598 dominari corpori despotico principatu, quia corporis membra in | |
| 2599 nullo resistere possunt imperio animae, sed statim ad appetitum | |
| 2600 animae movetur manus et pes, et quodlibet membrum quod natum est | |
| 2601 moveri voluntario motu. Intellectus autem, seu ratio, dicitur | |
| 2602 principari irascibili et concupiscibili politico principatu, quia | |
| 2603 appetitus sensibilis habet aliquid proprium, unde potest reniti | |
| 2604 imperio rationis. Natus est enim moveri appetitus sensitivus, non | |
| 2605 solum ab aestimativa in aliis animalibus, et cogitativa in homine, | |
| 2606 quam dirigit universalis ratio; sed etiam ab imaginativa et sensu. | |
| 2607 Unde experimur irascibilem vel concupiscibilem rationi repugnare, | |
| 2608 per hoc quod sentimus vel imaginamur aliquod delectabile quod ratio | |
| 2609 vetat, vel triste quod ratio praecipit. Et sic per hoc quod | |
| 2610 irascibilis et concupiscibilis in aliquo rationi repugnant, non | |
| 53 | 2611 excluditur quin ei obediant.</p><p title="I q. 81 a. 3 ad 3"><a name="31869"><span class="ref">[31869] Iª q. 81 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2612 dicendum quod sensus exteriores indigent ad suos actus exterioribus |
| 2613 sensibilibus, quibus immutentur, quorum praesentia non est in | |
| 2614 potestate rationis. Sed vires interiores, tam appetitivae quam | |
| 2615 apprehensivae, non indigent exterioribus rebus. Et ideo subduntur | |
| 2616 imperio rationis, quae potest non solum instigare vel mitigare | |
| 2617 affectus appetitivae virtutis, sed etiam formare imaginativae | |
| 53 | 2618 virtutis phantasmata.</p></div></div><div class="q" id="q82"><h2>Quaestio 82</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 82 pr."><a name="31870"><span class="ref">[31870] |
| 2619 Iª q. 82 pr.</span></a> Deinde considerandum est de voluntate. | |
| 28 | 2620 Circa quam quaeruntur quinque. Primo, utrum voluntas aliquid ex |
| 2621 necessitate appetat. Secundo, utrum omnia ex necessitate appetat. | |
| 2622 Tertio, utrum sit eminentior potentia quam intellectus. Quarto, | |
| 2623 utrum voluntas moveat intellectum. Quinto, utrum voluntas | |
| 53 | 2624 distinguatur per irascibilem et concupiscibilem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 82 a. 1 arg. 1"><a name="31871"><span class="ref">[31871] Iª q. 82 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2625 proceditur. Videtur quod voluntas nihil ex necessitate appetat. |
| 2626 Dicit enim Augustinus, in V de Civ. Dei, quod si aliquid est | |
| 2627 necessarium, non est voluntarium. Sed omne quod voluntas appetit, | |
| 2628 est voluntarium. Ergo nihil quod voluntas appetit, est necessario | |
| 53 | 2629 desideratum.</p><p title="I q. 82 a. 1 arg. 2"><a name="31872"><span class="ref">[31872] Iª q. 82 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2630 potestates rationales, secundum philosophum, se habent ad opposita. |
| 2631 Sed voluntas est potestas rationalis, quia, ut dicitur in III de | |
| 2632 anima, voluntas in ratione est. Ergo voluntas se habet ad opposita. | |
| 53 | 2633 Ad nihil ergo de necessitate determinatur.</p><p title="I q. 82 a. 1 arg. 3"><a name="31873"><span class="ref">[31873] Iª q. 82 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2634 secundum voluntatem sumus domini nostrorum actuum. Sed eius quod ex |
| 2635 necessitate est, non sumus domini. Ergo actus voluntatis non potest | |
| 53 | 2636 de necessitate esse.</p><p title="I q. 82 a. 1 s. c."><a name="31874"><span class="ref">[31874] Iª q. 82 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2637 quod Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <i>beatitudinem omnes |
| 2638 una voluntate appetunt</i>. Si autem non esset necessarium sed | |
| 2639 contingens, deficeret ad minus in paucioribus. Ergo voluntas ex | |
| 53 | 2640 necessitate aliquid vult.</p><p title="I q. 82 a. 1 co."><a name="31875"><span class="ref">[31875] Iª q. 82 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2641 quod necessitas dicitur multipliciter. Necesse est enim quod non |
| 2642 potest non esse. Quod quidem convenit alicui, uno modo ex principio | |
| 2643 intrinseco, sive materiali, sicut cum dicimus quod omne compositum | |
| 2644 ex contrariis necesse est corrumpi; sive formali, sicut cum dicimus | |
| 2645 quod necesse est triangulum habere tres angulos aequales duobus | |
| 2646 rectis. Et haec est necessitas naturalis et absoluta. Alio modo | |
| 2647 convenit alicui quod non possit non esse, ex aliquo extrinseco, vel | |
| 2648 fine vel agente. Fine quidem, sicut cum aliquis non potest sine hoc | |
| 2649 consequi, aut bene consequi finem aliquem, ut cibus dicitur | |
| 2650 necessarius ad vitam, et equus ad iter. Et haec vocatur necessitas | |
| 2651 finis; quae interdum etiam utilitas dicitur. Ex agente autem hoc | |
| 2652 alicui convenit, sicut cum aliquis cogitur ab aliquo agente, ita | |
| 2653 quod non possit contrarium agere. Et haec vocatur necessitas | |
| 2654 coactionis. Haec igitur coactionis necessitas omnino repugnat | |
| 2655 voluntati. Nam hoc dicimus esse violentum, quod est contra | |
| 2656 inclinationem rei. Ipse autem motus voluntatis est inclinatio | |
| 2657 quaedam in aliquid. Et ideo sicut dicitur aliquid naturale quia est | |
| 2658 secundum inclinationem naturae, ita dicitur aliquid voluntarium | |
| 2659 quia est secundum inclinationem voluntatis. Sicut ergo impossibile | |
| 2660 est quod aliquid simul sit violentum et naturale; ita impossibile | |
| 2661 est quod aliquid simpliciter sit coactum sive violentum, et | |
| 2662 voluntarium. Necessitas autem finis non repugnat voluntati, quando | |
| 2663 ad finem non potest perveniri nisi uno modo, sicut ex voluntate | |
| 2664 transeundi mare, fit necessitas in voluntate ut velit navem. | |
| 2665 Similiter etiam nec necessitas naturalis repugnat voluntati. | |
| 2666 Quinimmo necesse est quod, sicut intellectus ex necessitate | |
| 2667 inhaeret primis principiis, ita voluntas ex necessitate inhaereat | |
| 2668 ultimo fini, qui est beatitudo, finis enim se habet in operativis | |
| 2669 sicut principium in speculativis, ut dicitur in II Physic. Oportet | |
| 2670 enim quod illud quod naturaliter alicui convenit et immobiliter, | |
| 2671 sit fundamentum et principium omnium aliorum, quia natura rei est | |
| 2672 primum in unoquoque, et omnis motus procedit ab aliquo | |
| 53 | 2673 immobili.</p><p title="I q. 82 a. 1 ad 1"><a name="31876"><span class="ref">[31876] Iª q. 82 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2674 dicendum quod verbum Augustini est intelligendum de necessario |
| 2675 necessitate coactionis. Necessitas autem naturalis non aufert | |
| 53 | 2676 libertatem voluntatis, ut ipsemet in eodem libro dicit.</p><p title="I q. 82 a. 1 ad 2"><a name="31877"><span class="ref">[31877] Iª q. 82 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2677 dicendum quod voluntas secundum quod aliquid naturaliter vult, |
| 2678 magis respondet intellectui naturalium principiorum, quam rationi, | |
| 2679 quae ad opposita se habet. Unde secundum hoc, magis est | |
| 53 | 2680 intellectualis quam rationalis potestas.</p><p title="I q. 82 a. 1 ad 3"><a name="31878"><span class="ref">[31878] Iª q. 82 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2681 dicendum quod sumus domini nostrorum actuum secundum quod possumus |
| 2682 hoc vel illud eligere. Electio autem non est de fine, sed de his | |
| 2683 quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic. Unde appetitus ultimi | |
| 53 | 2684 finis non est de his quorum domini sumus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 82 a. 2 arg. 1"><a name="31879"><span class="ref">[31879] Iª q. 82 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2685 proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate omnia velit |
| 2686 quaecumque vult. Dicit enim Dionysius, IV de Div. Nom., quod malum | |
| 2687 est praeter voluntatem. Ex necessitate ergo voluntas tendit in | |
| 53 | 2688 bonum sibi propositum.</p><p title="I q. 82 a. 2 arg. 2"><a name="31880"><span class="ref">[31880] Iª q. 82 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2689 obiectum voluntatis comparatur ad ipsam sicut movens ad mobile. Sed |
| 2690 motus mobilis necessario consequitur ex movente. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2691 obiectum voluntatis ex necessitate moveat ipsam.</p><p title="I q. 82 a. 2 arg. 3"><a name="31881"><span class="ref">[31881] Iª q. 82 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2692 apprehensum secundum sensum est obiectum appetitus sensitivi, ita |
| 2693 apprehensum secundum intellectum est obiectum intellectivi | |
| 2694 appetitus, qui dicitur voluntas. Sed apprehensum secundum sensum ex | |
| 2695 necessitate movet appetitum sensitivum, dicit enim Augustinus, | |
| 2696 super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Ergo videtur | |
| 2697 quod apprehensum secundum intellectum ex necessitate moveat | |
| 53 | 2698 voluntatem.</p><p title="I q. 82 a. 2 s. c."><a name="31882"><span class="ref">[31882] Iª q. 82 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2699 quod Augustinus dicit, quod <i>voluntas est qua peccatur et recte |
| 2700 vivitur</i>, et sic se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate | |
| 53 | 2701 vult quaecumque vult.</p><p title="I q. 82 a. 2 co."><a name="31883"><span class="ref">[31883] Iª q. 82 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2702 quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult. Ad cuius |
| 2703 evidentiam, considerandum est quod sicut intellectus naturaliter et | |
| 2704 ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ultimo | |
| 2705 fini, ut iam dictum est. Sunt autem quaedam intelligibilia quae non | |
| 2706 habent necessariam connexionem ad prima principia; sicut | |
| 2707 contingentes propositiones, ad quarum remotionem non sequitur | |
| 2708 remotio primorum principiorum. Et talibus non ex necessitate | |
| 2709 assentit intellectus. Quaedam autem propositiones sunt necessariae, | |
| 2710 quae habent connexionem necessariam cum primis principiis; sicut | |
| 2711 conclusiones demonstrabiles, ad quarum remotionem sequitur remotio | |
| 2712 primorum principiorum. Et his intellectus ex necessitate assentit, | |
| 2713 cognita connexione necessaria conclusionum ad principia per | |
| 2714 demonstrationis deductionem, non autem ex necessitate assentit | |
| 2715 antequam huiusmodi necessitatem connexionis per demonstrationem | |
| 2716 cognoscat. Similiter etiam est ex parte voluntatis. Sunt enim | |
| 2717 quaedam particularia bona, quae non habent necessariam connexionem | |
| 2718 ad beatitudinem, quia sine his potest aliquis esse beatus, et | |
| 2719 huiusmodi voluntas non de necessitate inhaeret. Sunt autem quaedam | |
| 2720 habentia necessariam connexionem ad beatitudinem, quibus scilicet | |
| 2721 homo Deo inhaeret, in quo solo vera beatitudo consistit. Sed tamen | |
| 2722 antequam per certitudinem divinae visionis necessitas huiusmodi | |
| 2723 connexionis demonstretur, voluntas non ex necessitate Deo inhaeret, | |
| 2724 nec his quae Dei sunt. Sed voluntas videntis Deum per essentiam, de | |
| 2725 necessitate inhaeret Deo, sicut nunc ex necessitate volumus esse | |
| 2726 beati. Patet ergo quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque | |
| 53 | 2727 vult.</p><p title="I q. 82 a. 2 ad 1"><a name="31884"><span class="ref">[31884] Iª q. 82 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2728 dicendum quod voluntas in nihil potest tendere nisi sub ratione |
| 2729 boni. Sed quia bonum est multiplex, propter hoc non ex necessitate | |
| 53 | 2730 determinatur ad unum.</p><p title="I q. 82 a. 2 ad 2"><a name="31885"><span class="ref">[31885] Iª q. 82 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2731 dicendum quod movens tunc ex necessitate causat motum in mobili, |
| 2732 quando potestas moventis excedit mobile, ita quod tota eius | |
| 2733 possibilitas moventi subdatur. Cum autem possibilitas voluntatis | |
| 2734 sit respectu boni universalis et perfecti, non subiicitur eius | |
| 2735 possibilitas tota alicui particulari bono. Et ideo non ex | |
| 53 | 2736 necessitate movetur ab illo.</p><p title="I q. 82 a. 2 ad 3"><a name="31886"><span class="ref">[31886] Iª q. 82 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2737 dicendum quod vis sensitiva non est vis collativa diversorum, sicut |
| 2738 ratio, sed simpliciter aliquid unum apprehendit. Et ideo secundum | |
| 2739 illud unum determinate movet appetitum sensitivum. Sed ratio est | |
| 2740 collativa plurium, et ideo ex pluribus moveri potest appetitus | |
| 53 | 2741 intellectivus, scilicet voluntas, et non ex uno ex necessitate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 82 a. 3 arg. 1"><a name="31887"><span class="ref">[31887] Iª q. 82 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2742 proceditur. Videtur quod voluntas sit altior potentia quam |
| 2743 intellectus. Bonum enim et finis est obiectum voluntatis. Sed finis | |
| 2744 est prima et altissima causarum. Ergo voluntas est prima et | |
| 53 | 2745 altissima potentiarum.</p><p title="I q. 82 a. 3 arg. 2"><a name="31888"><span class="ref">[31888] Iª q. 82 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, res |
| 28 | 2746 naturales inveniuntur procedere de imperfectis ad perfecta. Et hoc |
| 2747 etiam in potentiis animae apparet, proceditur enim de sensu ad | |
| 2748 intellectum, qui est nobilior. Sed naturalis processus est de actu | |
| 2749 intellectus in actum voluntatis. Ergo voluntas est perfectior et | |
| 53 | 2750 nobilior potentia quam intellectus.</p><p title="I q. 82 a. 3 arg. 3"><a name="31889"><span class="ref">[31889] Iª q. 82 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2751 habitus sunt proportionati potentiis, sicut perfectiones |
| 2752 perfectibilibus. Sed habitus quo perficitur voluntas, scilicet | |
| 2753 caritas, est nobilior habitibus quibus perficitur intellectus, | |
| 2754 dicitur enim I ad Cor. XIII, <i>si noverim mysteria omnia, et si | |
| 2755 habuero omnem fidem, caritatem autem non habeam, nihil sum</i>. | |
| 53 | 2756 Ergo voluntas est altior potentia quam intellectus.</p><p title="I q. 82 a. 3 s. c."><a name="31890"><span class="ref">[31890] Iª q. 82 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2757 quod philosophus, in X Ethic., ponit altissimam potentiam animae |
| 53 | 2758 esse intellectum.</p><p title="I q. 82 a. 3 co."><a name="31891"><span class="ref">[31891] Iª q. 82 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2759 quod eminentia alicuius ad alterum potest attendi dupliciter, uno |
| 2760 modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Consideratur autem | |
| 2761 aliquid tale simpliciter, prout est secundum seipsum tale, secundum | |
| 2762 quid autem, prout dicitur tale secundum respectum ad alterum. Si | |
| 2763 ergo intellectus et voluntas considerentur secundum se, sic | |
| 2764 intellectus eminentior invenitur. Et hoc apparet ex comparatione | |
| 2765 obiectorum ad invicem. Obiectum enim intellectus est simplicius et | |
| 2766 magis absolutum quam obiectum voluntatis, nam obiectum intellectus | |
| 2767 est ipsa ratio boni appetibilis; bonum autem appetibile, cuius | |
| 2768 ratio est in intellectu, est obiectum voluntatis. Quanto autem | |
| 2769 aliquid est simplicius et abstractius, tanto secundum se est | |
| 2770 nobilius et altius. Et ideo obiectum intellectus est altius quam | |
| 2771 obiectum voluntatis. Cum ergo propria ratio potentiae sit secundum | |
| 2772 ordinem ad obiectum, sequitur quod secundum se et simpliciter | |
| 2773 intellectus sit altior et nobilior voluntate. Secundum quid autem, | |
| 2774 et per comparationem ad alterum, voluntas invenitur interdum altior | |
| 2775 intellectu; ex eo scilicet quod obiectum voluntatis in altiori re | |
| 2776 invenitur quam obiectum intellectus. Sicut si dicerem auditum esse | |
| 2777 secundum quid nobiliorem visu, inquantum res aliqua cuius est | |
| 2778 sonus, nobilior est aliqua re cuius est color, quamvis color sit | |
| 2779 nobilior et simplicior sono. Ut enim supra dictum est, actio | |
| 2780 intellectus consistit in hoc quod ratio rei intellectae est in | |
| 2781 intelligente; actus vero voluntatis perficitur in hoc quod voluntas | |
| 2782 inclinatur ad ipsam rem prout in se est. Et ideo philosophus dicit, | |
| 2783 in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta voluntatis, | |
| 2784 sunt in rebus; verum et falsum, quae sunt obiecta intellectus, sunt | |
| 2785 in mente. Quando igitur res in qua est bonum, est nobilior ipsa | |
| 2786 anima, in qua est ratio intellecta; per comparationem ad talem rem, | |
| 2787 voluntas est altior intellectu. Quando vero res in qua est bonum, | |
| 2788 est infra animam; tunc etiam per comparationem ad talem rem, | |
| 2789 intellectus est altior voluntate. Unde melior est amor Dei quam | |
| 2790 cognitio, e contrario autem melior est cognitio rerum corporalium | |
| 2791 quam amor. Simpliciter tamen intellectus est nobilior quam | |
| 53 | 2792 voluntas.</p><p title="I q. 82 a. 3 ad 1"><a name="31892"><span class="ref">[31892] Iª q. 82 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2793 dicendum quod ratio causae accipitur secundum comparationem unius |
| 2794 ad alterum, et in tali comparatione ratio boni principalior | |
| 2795 invenitur, sed verum dicitur magis absolute, et ipsius boni | |
| 2796 rationem significat. Unde et bonum quoddam verum est. Sed rursus et | |
| 2797 ipsum verum est quoddam bonum; secundum quod intellectus res | |
| 2798 quaedam est, et verum finis ipsius. Et inter alios fines iste finis | |
| 53 | 2799 est excellentior; sicut intellectus inter alias potentias.</p><p title="I q. 82 a. 3 ad 2"><a name="31893"><span class="ref">[31893] Iª q. 82 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2800 dicendum quod illud quod est prius generatione et tempore, est |
| 2801 imperfectius, quia in uno et eodem potentia tempore praecedit | |
| 2802 actum, et imperfectio perfectionem. Sed illud quod est prius | |
| 2803 simpliciter et secundum naturae ordinem, est perfectius, sic enim | |
| 2804 actus est prior potentia. Et hoc modo intellectus est prior | |
| 2805 voluntate, sicut motivum mobili, et activum passivo, bonum enim | |
| 53 | 2806 intellectum movet voluntatem.</p><p title="I q. 82 a. 3 ad 3"><a name="31894"><span class="ref">[31894] Iª q. 82 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2807 dicendum quod illa ratio procedit de voluntate secundum |
| 2808 comparationem ad id quod supra animam est. Virtus enim caritatis | |
| 53 | 2809 est qua Deum amamus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 82 a. 4 arg. 1"><a name="31895"><span class="ref">[31895] Iª q. 82 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2810 proceditur. Videtur quod voluntas non moveat intellectum. Movens |
| 2811 enim est nobilius et prius moto, quia movens est agens; agens autem | |
| 2812 est nobilius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., | |
| 2813 et philosophus in III de anima. Sed intellectus est prior et | |
| 2814 nobilior voluntate, ut supra dictum est. Ergo voluntas non movet | |
| 53 | 2815 intellectum.</p><p title="I q. 82 a. 4 arg. 2"><a name="31896"><span class="ref">[31896] Iª q. 82 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2816 movens non movetur a moto, nisi forte per accidens. Sed intellectus |
| 2817 movet voluntatem, quia appetibile apprehensum per intellectum est | |
| 2818 movens non motum; appetitus autem movens motum. Ergo intellectus | |
| 53 | 2819 non movetur a voluntate.</p><p title="I q. 82 a. 4 arg. 3"><a name="31897"><span class="ref">[31897] Iª q. 82 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 2820 velle possumus nisi sit intellectum. Si igitur ad intelligendum |
| 2821 movet voluntas volendo intelligere, oportebit quod etiam illud | |
| 2822 velle praecedat aliud intelligere, et illud intelligere aliud | |
| 2823 velle, et sic in infinitum, quod est impossibile. Non ergo voluntas | |
| 53 | 2824 movet intellectum.</p><p title="I q. 82 a. 4 s. c."><a name="31898"><span class="ref">[31898] Iª q. 82 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2825 quod Damascenus dicit, quod <i>in nobis est percipere quamcumque |
| 2826 volumus artem, et non percipere</i>. In nobis autem est aliquid per | |
| 2827 voluntatem; percipimus autem artes per intellectum. Voluntas ergo | |
| 53 | 2828 movet intellectum.</p><p title="I q. 82 a. 4 co."><a name="31899"><span class="ref">[31899] Iª q. 82 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2829 quod aliquid dicitur movere dupliciter. Uno modo, per modum finis; |
| 2830 sicut dicitur quod finis movet efficientem. Et hoc modo intellectus | |
| 2831 movet voluntatem, quia bonum intellectum est obiectum voluntatis, | |
| 2832 et movet ipsam ut finis. Alio modo dicitur aliquid movere per modum | |
| 2833 agentis; sicut alterans movet alteratum, et impellens movet | |
| 2834 impulsum. Et hoc modo voluntas movet intellectum, et omnes animae | |
| 2835 vires; ut Anselmus dicit in libro de similitudinibus. Cuius ratio | |
| 2836 est, quia in omnibus potentiis activis ordinatis, illa potentia | |
| 2837 quae respicit finem universalem, movet potentias quae respiciunt | |
| 2838 fines particulares. Et hoc apparet tam in naturalibus quam in | |
| 2839 politicis. Caelum enim, quod agit ad universalem conservationem | |
| 2840 generabilium et corruptibilium, movet omnia inferiora corpora, | |
| 2841 quorum unumquodque agit ad conservationem propriae speciei, vel | |
| 2842 etiam individui. Rex etiam, qui intendit bonum commune totius | |
| 2843 regni, movet per suum imperium singulos praepositos civitatum, qui | |
| 2844 singulis civitatibus curam regiminis impendunt. Obiectum autem | |
| 2845 voluntatis est bonum et finis in communi. Quaelibet autem potentia | |
| 2846 comparatur ad aliquod bonum proprium sibi conveniens; sicut visus | |
| 2847 ad perceptionem coloris, intellectus ad cognitionem veri. Et ideo | |
| 2848 voluntas per modum agentis movet omnes animae potentias ad suos | |
| 2849 actus, praeter vires naturales vegetativae partis, quae nostro | |
| 53 | 2850 arbitrio non subduntur.</p><p title="I q. 82 a. 4 ad 1"><a name="31900"><span class="ref">[31900] Iª q. 82 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2851 dicendum quod intellectus dupliciter considerari potest, uno modo, |
| 2852 secundum quod intellectus est apprehensivus entis et veri | |
| 2853 universalis; alio modo, secundum quod est quaedam res, et | |
| 2854 particularis potentia habens determinatum actum. Et similiter | |
| 2855 voluntas dupliciter considerari potest, uno modo, secundum | |
| 2856 communitatem sui obiecti, prout scilicet est appetitiva boni | |
| 2857 communis; alio modo, secundum quod est quaedam determinata animae | |
| 2858 potentia habens determinatum actum. Si ergo comparentur intellectus | |
| 2859 et voluntas secundum rationem communitatis obiectorum utriusque, | |
| 2860 sic dictum est supra quod intellectus est simpliciter altior et | |
| 2861 nobilior voluntate. Si autem consideretur intellectus secundum | |
| 2862 communitatem sui obiecti, et voluntas secundum quod est quaedam | |
| 2863 determinata potentia, sic iterum intellectus est altior et prior | |
| 2864 voluntate, quia sub ratione entis et veri, quam apprehendit | |
| 2865 intellectus, continetur voluntas ipsa, et actus eius, et obiectum | |
| 2866 ipsius. Unde intellectus intelligit voluntatem, et actum eius, et | |
| 2867 obiectum ipsius, sicut et alia specialia intellecta, ut lapidem aut | |
| 2868 lignum, quae continentur sub communi ratione entis et veri. Si vero | |
| 2869 consideretur voluntas secundum communem rationem sui obiecti, quod | |
| 2870 est bonum, intellectus autem secundum quod est quaedam res et | |
| 2871 potentia specialis; sic sub communi ratione boni continetur, velut | |
| 2872 quoddam speciale, et intellectus ipse, et ipsum intelligere, et | |
| 2873 obiectum eius, quod est verum, quorum quodlibet est quoddam | |
| 2874 speciale bonum. Et secundum hoc voluntas est altior intellectu, et | |
| 2875 potest ipsum movere. Ex his ergo apparet ratio quare hae potentiae | |
| 2876 suis actibus invicem se includunt, quia intellectus intelligit | |
| 2877 voluntatem velle, et voluntas vult intellectum intelligere. Et | |
| 2878 simili ratione bonum continetur sub vero, inquantum est quoddam | |
| 2879 verum intellectum; et verum continetur sub bono, inquantum est | |
| 53 | 2880 quoddam bonum desideratum.</p><p title="I q. 82 a. 4 ad 2"><a name="31901"><span class="ref">[31901] Iª q. 82 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2881 dicendum quod intellectus alio modo movet voluntatem, quam voluntas |
| 53 | 2882 intellectum, ut iam dictum est.</p><p title="I q. 82 a. 4 ad 3"><a name="31902"><span class="ref">[31902] Iª q. 82 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2883 dicendum quod non oportet procedere in infinitum, sed statur in |
| 2884 intellectu sicut in primo. Omnem enim voluntatis motum necesse est | |
| 2885 quod praecedat apprehensio, sed non omnem apprehensionem praecedit | |
| 2886 motus voluntatis; sed principium consiliandi et intelligendi est | |
| 2887 aliquod intellectivum principium altius intellectu nostro, quod est | |
| 2888 Deus, ut etiam Aristoteles dicit in VII Ethicae Eudemicae, et per | |
| 53 | 2889 hunc modum ostendit quod non est procedere in infinitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 82 a. 5 arg. 1"><a name="31903"><span class="ref">[31903] Iª q. 82 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2890 proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis distingui |
| 2891 debeant in appetitu superiori, qui est voluntas. Vis enim | |
| 2892 concupiscibilis dicitur a concupiscendo; et irascibilis ab | |
| 2893 irascendo. Sed aliqua concupiscentia est quae non potest pertinere | |
| 2894 ad appetitum sensitivum, sed solum ad intellectivum, qui est | |
| 2895 voluntas; sicut concupiscentia sapientiae, de qua dicitur Sap. VI, | |
| 2896 <i>concupiscentia sapientiae perducit ad regnum perpetuum</i>. Est | |
| 2897 etiam quaedam ira quae non potest pertinere ad appetitum | |
| 2898 sensitivum, sed intellectivum tantum; sicut cum irascimur contra | |
| 2899 vitia. Unde et Hieronymus, super Matth., monet ut <i>odium vitiorum | |
| 2900 possideamus in irascibili</i>. Ergo irascibilis et concupiscibilis | |
| 2901 distingui debent in appetitu intellectivo, sicut et in | |
| 53 | 2902 sensitivo.</p><p title="I q. 82 a. 5 arg. 2"><a name="31904"><span class="ref">[31904] Iª q. 82 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2903 secundum quod communiter dicitur, caritas est in concupiscibili, |
| 2904 spes autem in irascibili. Non autem possunt esse in appetitu | |
| 2905 sensitivo, quia non sunt sensibilium obiectorum, sed | |
| 2906 intelligibilium. Ergo concupiscibilis et irascibilis sunt ponenda | |
| 53 | 2907 in parte intellectiva.</p><p title="I q. 82 a. 5 arg. 3"><a name="31905"><span class="ref">[31905] Iª q. 82 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2908 libro de spiritu et anima dicitur quod has potentias (scilicet |
| 2909 irascibilem et concupiscibilem, et rationalem) <i>habet anima | |
| 2910 antequam corpori misceatur</i>. Sed nulla potentia sensitivae | |
| 2911 partis est animae tantum, sed coniuncti, ut supra dictum est. Ergo | |
| 2912 irascibilis et concupiscibilis sunt in voluntate, quae est | |
| 53 | 2913 appetitus intellectivus.</p><p title="I q. 82 a. 5 s. c."><a name="31906"><span class="ref">[31906] Iª q. 82 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2914 quod Gregorius Nyssenus, dicit, quod irrationalis pars animae |
| 2915 dividitur in desiderativum et irascitivum; et idem dicit | |
| 2916 Damascenus, in libro II. Et philosophus dicit, in III de anima quod | |
| 2917 <i>voluntas in ratione est, in irrationali autem parte animae | |
| 53 | 2918 concupiscentia et ira, vel desiderium et animus</i>.</p><p title="I q. 82 a. 5 co."><a name="31907"><span class="ref">[31907] Iª q. 82 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2919 quod irascibilis et concupiscibilis non sunt partes intellectivi |
| 2920 appetitus, qui dicitur voluntas. Quia, sicut supra dictum est, | |
| 2921 potentia quae ordinatur ad aliquod obiectum secundum communem | |
| 2922 rationem, non diversificatur per differentias speciales sub illa | |
| 2923 ratione communi contentas. Sicut quia visus respicit visibile | |
| 2924 secundum rationem colorati, non multiplicantur visivae potentiae | |
| 2925 secundum diversas species colorum, si autem esset aliqua potentia | |
| 2926 quae esset albi inquantum est album, et non inquantum est | |
| 2927 coloratum, diversificaretur a potentia quae esset nigri inquantum | |
| 2928 est nigrum. Appetitus autem sensitivus non respicit communem | |
| 2929 rationem boni, quia nec sensus apprehendit universale. Et ideo | |
| 2930 secundum diversas rationes particularium bonorum, diversificantur | |
| 2931 partes appetitus sensitivi, nam concupiscibilis respicit propriam | |
| 2932 rationem boni, inquantum est delectabile secundum sensum, et | |
| 2933 conveniens naturae; irascibilis autem respicit rationem boni, | |
| 2934 secundum quod est repulsivum et impugnativum eius quod infert | |
| 2935 nocumentum. Sed voluntas respicit bonum sub communi ratione boni. | |
| 2936 Et ideo non diversificantur in ipsa, quae est appetitus | |
| 2937 intellectivus, aliquae potentiae appetitivae, ut sit in appetitu | |
| 2938 intellectivo alia potentia irascibilis, et alia concupiscibilis, | |
| 2939 sicut etiam ex parte intellectus non multiplicantur vires | |
| 53 | 2940 apprehensivae, licet multiplicentur ex parte sensus.</p><p title="I q. 82 a. 5 ad 1"><a name="31908"><span class="ref">[31908] Iª q. 82 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2941 dicendum quod amor, concupiscentia, et huiusmodi, dupliciter |
| 2942 accipiuntur. Quandoque quidem secundum quod sunt quaedam passiones, | |
| 2943 cum quadam scilicet concitatione animi provenientes. Et sic | |
| 2944 communiter accipiuntur, et hoc modo sunt solum in appetitu | |
| 2945 sensitivo. Alio modo significant simplicem affectum, absque | |
| 2946 passione vel animi concitatione. Et sic sunt actus voluntatis. Et | |
| 2947 hoc etiam modo attribuuntur Angelis et Deo. Sed prout sic | |
| 2948 accipiuntur, non pertinent ad diversas potentias, sed ad unam | |
| 53 | 2949 tantum potentiam, quae dicitur voluntas.</p><p title="I q. 82 a. 5 ad 2"><a name="31909"><span class="ref">[31909] Iª q. 82 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2950 dicendum quod ipsa voluntas potest dici irascibilis, prout vult |
| 2951 impugnare malum, non ex impetu passionis, sed ex iudicio rationis. | |
| 2952 Et eodem modo potest dici concupiscibilis, propter desiderium boni. | |
| 2953 Et sic in irascibili et concupiscibili sunt caritas et spes; idest | |
| 2954 in voluntate secundum quod habet ordinem ad huiusmodi actus. Sic | |
| 2955 etiam potest intelligi quod dicitur in libro de spiritu et anima, | |
| 2956 quod irascibilis et concupiscibilis sunt animae antequam uniatur | |
| 2957 corpori (ut tamen intelligatur ordo naturae, et non temporis), | |
| 53 | 2958 licet non sit necessarium verbis illius libri fidem adhibere.</p><p title="I q. 82 a. 5 ad 3"><a name="31910"><span class="ref">[31910] Iª q. 82 a. 5 ad 3</span></a> Unde patet solutio |
| 2959 ad tertium.</p></div></div><div class="q" id="q83"><h2>Quaestio 83</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 83 pr."><a name="31911"><span class="ref">[31911] | |
| 2960 Iª q. 83 pr.</span></a> Deinde quaeritur de libero arbitrio. | |
| 28 | 2961 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo sit liberi |
| 2962 arbitrii. Secundo, quid sit liberum arbitrium, utrum sit potentia, | |
| 2963 vel actus, vel habitus. Tertio si est potentia, utrum sit | |
| 2964 appetitiva, vel cognitiva. Quarto, si est appetitiva, utrum sit | |
| 53 | 2965 eadem potentia cum voluntate, vel alia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 83 a. 1 arg. 1"><a name="31912"><span class="ref">[31912] Iª q. 83 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2966 proceditur. Videtur quod homo non sit liberi arbitrii. Quicumque |
| 2967 enim est liberi arbitrii, facit quod vult. Sed homo non facit quod | |
| 2968 vult, dicitur enim Rom. VII, <i>non enim quod volo bonum, hoc ago; | |
| 2969 sed quod odi malum, illud facio</i>. Ergo homo non est liberi | |
| 53 | 2970 arbitrii.</p><p title="I q. 83 a. 1 arg. 2"><a name="31913"><span class="ref">[31913] Iª q. 83 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2971 quicumque est liberi arbitrii, eius est velle et non velle, operari |
| 2972 et non operari. Sed hoc non est hominis, dicitur enim ad Rom. IX, | |
| 2973 non est volentis, scilicet velle, neque currentis, scilicet | |
| 53 | 2974 currere. Ergo homo non est liberi arbitrii.</p><p title="I q. 83 a. 1 arg. 3"><a name="31914"><span class="ref">[31914] Iª q. 83 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 2975 liberum est quod sui causa est</i>, ut dicitur in I Metaphys. Quod |
| 2976 ergo movetur ab alio, non est liberum. Sed Deus movet voluntatem, | |
| 2977 dicitur enim Prov. XXI, <i>cor regis in manu Dei, et quocumque | |
| 2978 voluerit vertet illud</i>; et Philipp. II, <i>Deus est qui operatur | |
| 2979 in nobis velle et perficere</i>. Ergo homo non est liberi | |
| 53 | 2980 arbitrii.</p><p title="I q. 83 a. 1 arg. 4"><a name="31915"><span class="ref">[31915] Iª q. 83 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2981 quicumque est liberi arbitrii, est dominus suorum actuum. Sed homo |
| 2982 non est dominus suorum actuum, quia, ut dicitur Ierem. X, <i>non | |
| 2983 est in homine via eius, nec viri est ut dirigat gressus suos</i>. | |
| 53 | 2984 Ergo homo non est liberi arbitrii.</p><p title="I q. 83 a. 1 arg. 5"><a name="31916"><span class="ref">[31916] Iª q. 83 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2985 philosophus dicit, in III Ethic., <i>qualis unusquisque est, talis |
| 2986 finis videtur ei</i>. Sed non est in potestate nostra aliquales | |
| 2987 esse, sed hoc nobis est a natura. Ergo naturale est nobis quod | |
| 53 | 2988 aliquem finem sequamur. Non ergo ex libero arbitrio.</p><p title="I q. 83 a. 1 s. c."><a name="31917"><span class="ref">[31917] Iª q. 83 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2989 quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et |
| 2990 reliquit eum in manu consilii sui</i>. Glossa, idest in libertate | |
| 53 | 2991 arbitrii.</p><p title="I q. 83 a. 1 co."><a name="31918"><span class="ref">[31918] Iª q. 83 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2992 quod homo est liberi arbitrii, alioquin frustra essent consilia, |
| 2993 exhortationes, praecepta, prohibitiones, praemia et poenae. Ad | |
| 2994 cuius evidentiam, considerandum est quod quaedam agunt absque | |
| 2995 iudicio, sicut lapis movetur deorsum; et similiter omnia cognitione | |
| 2996 carentia. Quaedam autem agunt iudicio, sed non libero; sicut | |
| 2997 animalia bruta. Iudicat enim ovis videns lupum, eum esse fugiendum, | |
| 2998 naturali iudicio, et non libero, quia non ex collatione, sed ex | |
| 2999 naturali instinctu hoc iudicat. Et simile est de quolibet iudicio | |
| 3000 brutorum animalium. Sed homo agit iudicio, quia per vim | |
| 3001 cognoscitivam iudicat aliquid esse fugiendum vel prosequendum. Sed | |
| 3002 quia iudicium istud non est ex naturali instinctu in particulari | |
| 3003 operabili, sed ex collatione quadam rationis; ideo agit libero | |
| 3004 iudicio, potens in diversa ferri. Ratio enim circa contingentia | |
| 3005 habet viam ad opposita; ut patet in dialecticis syllogismis, et | |
| 3006 rhetoricis persuasionibus. Particularia autem operabilia sunt | |
| 3007 quaedam contingentia, et ideo circa ea iudicium rationis ad diversa | |
| 3008 se habet, et non est determinatum ad unum. Et pro tanto necesse est | |
| 53 | 3009 quod homo sit liberi arbitrii, ex hoc ipso quod rationalis est.</p><p title="I q. 83 a. 1 ad 1"><a name="31919"><span class="ref">[31919] Iª q. 83 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3010 dicendum quod, sicut supra dictum est, appetitus sensitivus, etsi |
| 3011 obediat rationi, tamen potest in aliquo repugnare, concupiscendo | |
| 3012 contra illud quod ratio dictat. Hoc ergo est bonum quod homo non | |
| 3013 facit cum vult, scilicet non concupiscere contra rationem, ut | |
| 53 | 3014 Glossa Augustini ibidem dicit.</p><p title="I q. 83 a. 1 ad 2"><a name="31920"><span class="ref">[31920] Iª q. 83 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3015 dicendum quod verbum illud apostoli non sic est intelligendum quasi |
| 3016 homo non velit et non currat libero arbitrio, sed quia liberum | |
| 3017 arbitrium ad hoc non est sufficiens, nisi moveatur et iuvetur a | |
| 53 | 3018 Deo.</p><p title="I q. 83 a. 1 ad 3"><a name="31921"><span class="ref">[31921] Iª q. 83 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3019 dicendum quod liberum arbitrium est causa sui motus, quia homo per |
| 3020 liberum arbitrium seipsum movet ad agendum. Non tamen hoc est de | |
| 3021 necessitate libertatis, quod sit prima causa sui id quod liberum | |
| 3022 est, sicut nec ad hoc quod aliquid sit causa alterius, requiritur | |
| 3023 quod sit prima causa eius. Deus igitur est prima causa movens et | |
| 3024 naturales causas et voluntarias. Et sicut naturalibus causis, | |
| 3025 movendo eas, non aufert quin actus earum sint naturales; ita | |
| 3026 movendo causas voluntarias, non aufert quin actiones earum sint | |
| 3027 voluntariae, sed potius hoc in eis facit, operatur enim in | |
| 53 | 3028 unoquoque secundum eius proprietatem.</p><p title="I q. 83 a. 1 ad 4"><a name="31922"><span class="ref">[31922] Iª q. 83 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3029 dicendum quod dicitur non esse in homine via eius, quantum ad |
| 3030 executiones electionum, in quibus homo impediri potest, velit | |
| 3031 nolit. Electiones autem ipsae sunt in nobis, supposito tamen divino | |
| 53 | 3032 auxilio.</p><p title="I q. 83 a. 1 ad 5"><a name="31923"><span class="ref">[31923] Iª q. 83 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3033 dicendum quod qualitas hominis est duplex, una naturalis, et alia |
| 3034 superveniens. Naturalis autem qualitas accipi potest vel circa | |
| 3035 partem intellectivam; vel circa corpus et virtutes corpori annexas. | |
| 3036 Ex eo igitur quod homo est aliqualis qualitate naturali quae | |
| 3037 attenditur secundum intellectivam partem, naturaliter homo appetit | |
| 3038 ultimum finem, scilicet beatitudinem. Qui quidem appetitus | |
| 3039 naturalis est, et non subiacet libero arbitrio, ut ex supradictis | |
| 3040 patet. Ex parte vero corporis et virtutum corpori annexarum, potest | |
| 3041 esse homo aliqualis naturali qualitate, secundum quod est talis | |
| 3042 complexionis, vel talis dispositionis, ex quacumque impressione | |
| 3043 corporearum causarum, quae non possunt in intellectivam partem | |
| 3044 imprimere, eo quod non est alicuius corporis actus. Sic igitur | |
| 3045 qualis unusquisque est secundum corpoream qualitatem, talis finis | |
| 3046 videtur ei, quia ex huiusmodi dispositione homo inclinatur ad | |
| 3047 eligendum aliquid vel repudiandum. Sed istae inclinationes | |
| 3048 subiacent iudicio rationis, cui obedit inferior appetitus, ut | |
| 3049 dictum est. Unde per hoc libertati arbitrii non praeiudicatur. | |
| 3050 Qualitates autem supervenientes sunt sicut habitus et passiones, | |
| 3051 secundum quae aliquis magis inclinatur in unum quam in alterum. | |
| 3052 Tamen istae etiam inclinationes subiacent iudicio rationis. Et | |
| 3053 huiusmodi etiam qualitates ei subiacent, inquantum in nobis est | |
| 3054 tales qualitates acquirere, vel causaliter vel dispositive, vel a | |
| 3055 nobis excludere. Et sic nihil est quod libertati arbitrii | |
| 53 | 3056 repugnet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 83 a. 2 arg. 1"><a name="31924"><span class="ref">[31924] Iª q. 83 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3057 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia. |
| 3058 Arbitrium enim liberum nihil est aliud quam liberum iudicium. | |
| 3059 Iudicium autem non nominat potentiam, sed actum. Ergo liberum | |
| 53 | 3060 arbitrium non est potentia.</p><p title="I q. 83 a. 2 arg. 2"><a name="31925"><span class="ref">[31925] Iª q. 83 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3061 liberum arbitrium dicitur esse facultas voluntatis et rationis. |
| 3062 Facultas autem nominat facilitatem potestatis, quae quidem est per | |
| 3063 habitum. Ergo liberum arbitrium est habitus. Bernardus etiam dicit | |
| 3064 quod liberum arbitrium est habitus animae liber sui. Non ergo est | |
| 53 | 3065 potentia.</p><p title="I q. 83 a. 2 arg. 3"><a name="31926"><span class="ref">[31926] Iª q. 83 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nulla |
| 28 | 3066 potentia naturalis tollitur per peccatum. Sed liberum arbitrium |
| 3067 tollitur per peccatum, Augustinus enim dicit quod <i>homo male | |
| 3068 utens libero arbitrio, et se perdit et ipsum</i>. Ergo liberum | |
| 53 | 3069 arbitrium non est potentia.</p><p title="I q. 83 a. 2 s. c."><a name="31927"><span class="ref">[31927] Iª q. 83 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3070 quod nihil est subiectum habitus, ut videtur, nisi potentia. Sed |
| 3071 liberum arbitrium est subiectum gratiae; qua sibi assistente, bonum | |
| 53 | 3072 eligit. Ergo liberum arbitrium est potentia.</p><p title="I q. 83 a. 2 co."><a name="31928"><span class="ref">[31928] Iª q. 83 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3073 quod, quamvis liberum arbitrium nominet quendam actum secundum |
| 3074 propriam significationem vocabuli; secundum tamen communem usum | |
| 3075 loquendi, liberum arbitrium dicimus id quod est huius actus | |
| 3076 principium, scilicet quo homo libere iudicat. Principium autem | |
| 3077 actus in nobis est et potentia et habitus, dicimur enim aliquid | |
| 3078 cognoscere et per scientiam, et per intellectivam potentiam. | |
| 3079 Oportet ergo quod liberum arbitrium vel sit potentia, vel sit | |
| 3080 habitus, vel sit potentia cum aliquo habitu. Quod autem non sit | |
| 3081 habitus, neque potentia cum habitu, manifeste apparet ex duobus. | |
| 3082 Primo quidem, quia si est habitus, oportet quod sit habitus | |
| 3083 naturalis, hoc enim est naturale homini, quod sit liberi arbitrii. | |
| 3084 Nullus autem habitus naturalis adest nobis ad ea quae subsunt | |
| 3085 libero arbitrio, quia ad ea respectu quorum habemus habitus | |
| 3086 naturales, naturaliter inclinamur, sicut ad assentiendum primis | |
| 3087 principiis; ea autem ad quae naturaliter inclinamur, non subsunt | |
| 3088 libero arbitrio, sicut dictum est de appetitu beatitudinis. Unde | |
| 3089 contra propriam rationem liberi arbitrii est, quod sit habitus | |
| 3090 naturalis. Contra naturalitatem autem eius est, quod sit habitus | |
| 3091 non naturalis. Et sic relinquitur quod nullo modo sit habitus. | |
| 3092 Secundo hoc apparet, quia habitus dicuntur secundum quos <i>nos | |
| 3093 habemus ad passiones vel ad actus bene vel male</i>, ut dicitur in | |
| 3094 II Ethic., nam per temperantiam bene nos habemus ad | |
| 3095 concupiscentias, per intemperantiam autem male; per scientiam etiam | |
| 3096 bene nos habemus ad actum intellectus, dum verum cognoscimus per | |
| 3097 habitum autem contrarium male. Liberum autem arbitrium | |
| 3098 indifferenter se habet ad bene eligendum vel male. Unde impossibile | |
| 3099 est quod liberum arbitrium sit habitus. Relinquitur ergo quod sit | |
| 53 | 3100 potentia.</p><p title="I q. 83 a. 2 ad 1"><a name="31929"><span class="ref">[31929] Iª q. 83 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3101 dicendum quod consuetum est potentiam significari nomine actus. Et |
| 3102 sic per hunc actum qui est liberum iudicium, nominatur potentia | |
| 3103 quae est huius actus principium. Alioquin, si liberum arbitrium | |
| 53 | 3104 nominaret actum, non semper maneret in homine.</p><p title="I q. 83 a. 2 ad 2"><a name="31930"><span class="ref">[31930] Iª q. 83 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3105 dicendum quod facultas nominat quandoque potestatem expeditam ad |
| 3106 operandum. Et sic facultas ponitur in definitione liberi arbitrii. | |
| 3107 Bernardus autem accipit habitum non secundum quod dividitur contra | |
| 3108 potentiam, sed secundum quod significat habitudinem quandam, qua | |
| 3109 aliquo modo se aliquis habet ad actum. Quod quidem est tam per | |
| 3110 potentiam quam per habitum, nam per potentiam homo se habet ut | |
| 3111 potens operari, per habitum autem ut aptus ad operandum bene vel | |
| 53 | 3112 male.</p><p title="I q. 83 a. 2 ad 3"><a name="31931"><span class="ref">[31931] Iª q. 83 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3113 dicendum quod homo peccando liberum arbitrium dicitur perdidisse, |
| 3114 non quantum ad libertatem naturalem, quae est a coactione; sed | |
| 3115 quantum ad libertatem quae est a culpa et a miseria. De qua infra | |
| 53 | 3116 in tractatu moralium dicetur, in secunda parte huius operis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 83 a. 3 arg. 1"><a name="31932"><span class="ref">[31932] Iª q. 83 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3117 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia |
| 3118 appetitiva, sed cognitiva. Dicit enim Damascenus quod <i>cum | |
| 3119 rationali confestim comitatur liberum arbitrium</i>. Sed ratio est | |
| 3120 potentia cognitiva. Ergo liberum arbitrium est potentia | |
| 53 | 3121 cognitiva.</p><p title="I q. 83 a. 3 arg. 2"><a name="31933"><span class="ref">[31933] Iª q. 83 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3122 liberum arbitrium dicitur quasi liberum iudicium. Sed iudicare est |
| 3123 actus cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est cognitiva | |
| 53 | 3124 potentia.</p><p title="I q. 83 a. 3 arg. 3"><a name="31934"><span class="ref">[31934] Iª q. 83 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 3125 liberum arbitrium praecipue pertinet electio. Sed electio videtur |
| 3126 ad cognitionem pertinere, quia electio importat quandam | |
| 3127 comparationem unius ad alterum, quod est proprium cognitivae | |
| 53 | 3128 virtutis. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</p><p title="I q. 83 a. 3 s. c."><a name="31935"><span class="ref">[31935] Iª q. 83 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3129 quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est |
| 3130 desiderium eorum quae sunt in nobis</i>. Sed desiderium est actus | |
| 3131 appetitivae virtutis. Ergo et electio. Liberum autem arbitrium est | |
| 3132 secundum quod eligimus. Ergo liberum arbitrium est virtus | |
| 53 | 3133 appetitiva.</p><p title="I q. 83 a. 3 co."><a name="31936"><span class="ref">[31936] Iª q. 83 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3134 quod proprium liberi arbitrii est electio, ex hoc enim liberi |
| 3135 arbitrii esse dicimur, quod possumus unum recipere, alio recusato, | |
| 3136 quod est eligere. Et ideo naturam liberi arbitrii ex electione | |
| 3137 considerare oportet. Ad electionem autem concurrit aliquid ex parte | |
| 3138 cognitivae virtutis, et aliquid ex parte appetitivae, ex parte | |
| 3139 quidem cognitivae, requiritur consilium, per quod diiudicatur quid | |
| 3140 sit alteri praeferendum; ex parte autem appetitivae, requiritur | |
| 3141 quod appetendo acceptetur id quod per consilium diiudicatur. Et | |
| 3142 ideo Aristoteles in VI Ethic. sub dubio derelinquit utrum | |
| 3143 principalius pertineat electio ad vim appetitivam, vel ad vim | |
| 3144 cognitivam, dicit enim quod electio vel est intellectus | |
| 3145 appetitivus, vel appetitus intellectivus. Sed in III Ethic. in hoc | |
| 3146 magis declinat quod sit appetitus intellectivus, nominans | |
| 3147 electionem desiderium consiliabile. Et huius ratio est, quia | |
| 3148 proprium obiectum electionis est illud quod est ad finem, hoc | |
| 3149 autem, inquantum huiusmodi, habet rationem boni quod dicitur utile, | |
| 3150 unde cum bonum, inquantum huiusmodi, sit obiectum appetitus, | |
| 3151 sequitur quod electio sit principaliter actus appetitivae virtutis. | |
| 53 | 3152 Et sic liberum arbitrium est appetitiva potentia.</p><p title="I q. 83 a. 3 ad 1"><a name="31937"><span class="ref">[31937] Iª q. 83 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3153 dicendum quod potentiae appetitivae concomitantur apprehensivas. Et |
| 3154 secundum hoc dicit Damascenus quod <i>cum rationali confestim | |
| 53 | 3155 comitatur liberum arbitrium</i>.</p><p title="I q. 83 a. 3 ad 2"><a name="31938"><span class="ref">[31938] Iª q. 83 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3156 dicendum quod iudicium est quasi conclusio et determinatio |
| 3157 consilii. Determinatur autem consilium, primo quidem per sententiam | |
| 3158 rationis, et secundo per acceptationem appetitus, unde philosophus | |
| 3159 dicit, in III Ethic., quod <i>ex consiliari iudicantes desideramus | |
| 3160 secundum consilium</i>. Et hoc modo ipsa electio dicitur quoddam | |
| 53 | 3161 iudicium, a quo nominatur liberum arbitrium.</p><p title="I q. 83 a. 3 ad 3"><a name="31939"><span class="ref">[31939] Iª q. 83 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3162 dicendum quod ista collatio quae importatur in nomine electionis, |
| 3163 pertinet ad consilium praecedens, quod est rationis. Appetitus | |
| 3164 enim, quamvis non sit collativus, tamen inquantum a vi cognitiva | |
| 3165 conferente movetur, habet quandam collationis similitudinem, dum | |
| 53 | 3166 unum alteri praeoptat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 83 a. 4 arg. 1"><a name="31940"><span class="ref">[31940] Iª q. 83 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3167 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a |
| 3168 voluntate. Dicit enim Damascenus, in libro II, quod aliud est | |
| 3169 thelesis, aliud vero bulesis, thelesis autem est voluntas; bulesis | |
| 3170 autem videtur arbitrium liberum, quia bulesis, secundum ipsum, est | |
| 3171 voluntas quae est circa aliquid quasi unius per comparationem ad | |
| 3172 alterum. Ergo videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a | |
| 53 | 3173 voluntate.</p><p title="I q. 83 a. 4 arg. 2"><a name="31941"><span class="ref">[31941] Iª q. 83 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3174 potentiae cognoscuntur per actus. Sed electio, quae est actus |
| 3175 liberi arbitrii, est aliud a voluntate, ut dicitur in III Ethic., | |
| 3176 <i>quia voluntas est de fine, electio autem de iis quae sunt ad | |
| 3177 finem</i>. Ergo liberum arbitrium est alia potentia a | |
| 53 | 3178 voluntate.</p><p title="I q. 83 a. 4 arg. 3"><a name="31942"><span class="ref">[31942] Iª q. 83 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3179 voluntas est appetitus intellectivus. Sed ex parte intellectus sunt |
| 3180 duae potentiae, scilicet agens et possibilis. Ergo etiam ex parte | |
| 3181 appetitus intellectivi debet esse alia potentia praeter voluntatem. | |
| 3182 Et haec non videtur esse nisi liberum arbitrium. Ergo liberum | |
| 53 | 3183 arbitrium est alia potentia praeter voluntatem.</p><p title="I q. 83 a. 4 s. c."><a name="31943"><span class="ref">[31943] Iª q. 83 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3184 quod Damascenus dicit, in III libro, quod liberum arbitrium nihil |
| 53 | 3185 aliud est quam voluntas.</p><p title="I q. 83 a. 4 co."><a name="31944"><span class="ref">[31944] Iª q. 83 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3186 quod potentias appetitivas oportet esse proportionatas potentiis |
| 3187 apprehensivis, ut supra dictum est. Sicut autem ex parte | |
| 3188 apprehensionis intellectivae se habent intellectus et ratio, ita ex | |
| 3189 parte appetitus intellectivi se habent voluntas et liberum | |
| 3190 arbitrium, quod nihil aliud est quam vis electiva. Et hoc patet ex | |
| 3191 habitudine obiectorum et actuum. Nam intelligere importat simplicem | |
| 3192 acceptionem alicuius rei, unde intelligi dicuntur proprie | |
| 3193 principia, quae sine collatione per seipsa cognoscuntur. | |
| 3194 Ratiocinari autem proprie est devenire ex uno in cognitionem | |
| 3195 alterius, unde proprie de conclusionibus ratiocinamur, quae ex | |
| 3196 principiis innotescunt. Similiter ex parte appetitus, velle | |
| 3197 importat simplicem appetitum alicuius rei, unde voluntas dicitur | |
| 3198 esse de fine, qui propter se appetitur. Eligere autem est appetere | |
| 3199 aliquid propter alterum consequendum, unde proprie est eorum quae | |
| 3200 sunt ad finem. Sicut autem se habet in cognitivis principium ad | |
| 3201 conclusionem, cui propter principia assentimus; ita in appetitivis | |
| 3202 se habet finis ad ea quae sunt ad finem, quae propter finem | |
| 3203 appetuntur. Unde manifestum est quod sicut se habet intellectus ad | |
| 3204 rationem, ita se habet voluntas ad vim electivam, idest ad liberum | |
| 3205 arbitrium. Ostensum est autem supra quod eiusdem potentiae est | |
| 3206 intelligere et ratiocinari, sicut eiusdem virtutis est quiescere et | |
| 3207 moveri. Unde etiam eiusdem potentiae est velle et eligere. Et | |
| 3208 propter hoc voluntas et liberum arbitrium non sunt duae potentiae, | |
| 53 | 3209 sed una.</p><p title="I q. 83 a. 4 ad 1"><a name="31945"><span class="ref">[31945] Iª q. 83 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3210 dicendum quod bulesis distinguitur a thelesi, non propter |
| 53 | 3211 diversitatem potentiarum, sed propter differentiam actuum.</p><p title="I q. 83 a. 4 ad 2"><a name="31946"><span class="ref">[31946] Iª q. 83 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3212 dicendum quod electio et voluntas, idest ipsum velle, sunt diversi |
| 3213 actus, sed tamen pertinent ad unam potentiam, sicut etiam | |
| 53 | 3214 intelligere et ratiocinari, ut dictum est.</p><p title="I q. 83 a. 4 ad 3"><a name="31947"><span class="ref">[31947] Iª q. 83 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3215 dicendum quod intellectus comparatur ad voluntatem ut movens. Et |
| 53 | 3216 ideo non oportet in voluntate distinguere agens et possibile.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 3217 <p><a href="sth1075.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 3218 <a href="sth1084.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 3219 <br/> | |
| 3220 <hr/> | |
| 3221 <br/> | |
| 3222 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3223 hanc editionem<br/> | |
| 3224 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 3225 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 3226 </div></body> | |
| 3227 </html> |