Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3017.html @ 89:ca573ccfc3e7
fix some missing headers, etc.
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 16 Jun 2013 14:43:49 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 17-22</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione XVII ad |
| 22 XXII</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1895 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3001.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3023.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#39439">II&ordf;-IIae q. 17 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#39440">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#39441">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#39442">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#39443">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#39444">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#39445">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#39446">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#39447">II&ordf;-IIae q. 17 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#39448">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#39449">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#39450">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#39451">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#39452">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#39453">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#39454">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#39455">II&ordf;-IIae q. 17 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#39456">II&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#39457">II&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#39458">II&ordf;-IIae q. 17 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#39459">II&ordf;-IIae q. 17 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#39460">II&ordf;-IIae q. 17 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#39461">II&ordf;-IIae q. 17 a. 3 ad'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#39462">II&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 1'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#39463">II&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 2'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#39464">II&ordf;-IIae q. 17 a. 4 arg. 3'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#39465">II&ordf;-IIae q. 17 a. 4 s. c.'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#39466">II&ordf;-IIae q. 17 a. 4 co.'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#39467">II&ordf;-IIae q. 17 a. 4 ad'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#39468">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 1'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#39469">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 2'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#39470">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 3'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#39471">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 arg. 4'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#39472">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 s. c.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#39473">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 co.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#39474">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 1'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#39475">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 2'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#39476">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 3'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#39477">II&ordf;-IIae q. 17 a. 5 ad 4'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#39478">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#39479">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#39480">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 arg. 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#39481">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 s. c.'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#39482">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 co.'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#39483">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 1'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#39484">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 2'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#39485">II&ordf;-IIae q. 17 a. 6 ad 3'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#39486">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#39487">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#39488">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 arg. 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#39489">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 s. c.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#39490">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 co.'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#39491">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#39492">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#39493">II&ordf;-IIae q. 17 a. 7 ad 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#39494">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#39495">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#39496">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 arg. 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#39497">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 s. c.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#39498">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 co.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#39499">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 1'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#39500">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 2'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#39501">II&ordf;-IIae q. 17 a. 8 ad 3'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#39502">II&ordf;-IIae q. 18 pr.'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#39503">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#39504">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#39505">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 arg. 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#39506">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 s. c.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#39507">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 co.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#39508">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#39509">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#39510">II&ordf;-IIae q. 18 a. 1 ad 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#39511">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 1'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#39512">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 2'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#39513">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 3'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#39514">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 arg. 4'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#39515">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 s. c.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#39516">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 co.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#39517">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#39518">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#39519">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#39520">II&ordf;-IIae q. 18 a. 2 ad 4'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#39521">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 1'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#39522">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 2'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#39523">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 arg. 3'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#39524">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 s. c.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#39525">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 co.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#39526">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#39527">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 2'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#39528">II&ordf;-IIae q. 18 a. 3 ad 3'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#39529">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 1'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#39530">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 2'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#39531">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 arg. 3'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#39532">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 s. c.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#39533">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 co.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#39534">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#39535">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#39536">II&ordf;-IIae q. 18 a. 4 ad 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#39537">II&ordf;-IIae q. 19 pr.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#39538">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#39539">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#39540">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 arg. 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#39541">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 s. c.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#39542">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 co.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#39543">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 1'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#39544">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 2'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#39545">II&ordf;-IIae q. 19 a. 1 ad 3'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#39546">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#39547">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#39548">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#39549">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 4'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#39550">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 arg. 5'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#39551">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 s. c.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#39552">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 co.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#39553">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#39554">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#39555">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#39556">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 4'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#39557">II&ordf;-IIae q. 19 a. 2 ad 5'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#39558">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 1'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#39559">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 2'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#39560">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 arg. 3'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#39561">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 s. c.'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#39562">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 co.'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#39563">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 1'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#39564">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 2'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#39565">II&ordf;-IIae q. 19 a. 3 ad 3'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#39566">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 1'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#39567">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 2'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#39568">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 arg. 3'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#39569">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 s. c.'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#39570">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 co.'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#39571">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#39572">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 2'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#39573">II&ordf;-IIae q. 19 a. 4 ad 3'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#39574">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#39575">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#39576">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 arg. 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#39577">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 s. c.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#39578">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 co.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#39579">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#39580">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#39581">II&ordf;-IIae q. 19 a. 5 ad 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#39582">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 1'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#39583">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 2'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#39584">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 arg. 3'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#39585">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 s. c.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#39586">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 co.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#39587">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#39588">II&ordf;-IIae q. 19 a. 6 ad 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#39589">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 1'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#39590">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 2'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#39591">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 arg. 3'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#39592">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 s. c.'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#39593">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 co.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#39594">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#39595">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#39596">II&ordf;-IIae q. 19 a. 7 ad 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#39597">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#39598">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#39599">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 arg. 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#39600">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 s. c.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#39601">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 co.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#39602">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#39603">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#39604">II&ordf;-IIae q. 19 a. 8 ad 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#39605">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#39606">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#39607">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#39608">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 4'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#39609">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 arg. 5'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#39610">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 s. c.'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#39611">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 co.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#39612">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#39613">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#39614">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#39615">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 4'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#39616">II&ordf;-IIae q. 19 a. 9 ad 5'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#39617">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#39618">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#39619">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#39620">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#39621">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#39622">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#39623">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#39624">II&ordf;-IIae q. 19 a. 10 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#39625">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#39626">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#39627">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#39628">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#39629">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#39630">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#39631">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#39632">II&ordf;-IIae q. 19 a. 11 ad 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#39633">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 arg. 1'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#39634">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 arg. 2'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#39635">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 arg. 3'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#39636">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 arg. 4'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#39637">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 s. c.'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#39638">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 co.'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#39639">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 ad 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#39640">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 ad 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#39641">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 ad 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#39642">II&ordf;-IIae q. 19 a. 12 ad 4'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#39643">II&ordf;-IIae q. 20 pr.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#39644">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 1'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#39645">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 2'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#39646">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 arg. 3'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#39647">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 s. c.'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#39648">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 co.'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#39649">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#39650">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#39651">II&ordf;-IIae q. 20 a. 1 ad 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#39652">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 1'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#39653">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 2'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#39654">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 arg. 3'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#39655">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 s. c.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#39656">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 co.'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#39657">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 1'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#39658">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 2'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#39659">II&ordf;-IIae q. 20 a. 2 ad 3'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#39660">II&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 1'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#39661">II&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 2'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#39662">II&ordf;-IIae q. 20 a. 3 arg. 3'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#39663">II&ordf;-IIae q. 20 a. 3 s. c.'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#39664">II&ordf;-IIae q. 20 a. 3 co.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#39665">II&ordf;-IIae q. 20 a. 3 ad'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#39666">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 1'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#39667">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 2'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#39668">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 arg. 3'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#39669">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 s. c.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#39670">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 co.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#39671">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 1'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#39672">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 2'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#39673">II&ordf;-IIae q. 20 a. 4 ad 3'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#39674">II&ordf;-IIae q. 21 pr.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#39675">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#39676">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#39677">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 arg. 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#39678">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#39679">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#39680">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#39681">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#39682">II&ordf;-IIae q. 21 a. 1 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#39683">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 1'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#39684">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 2'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#39685">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 arg. 3'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#39686">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 s. c.'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#39687">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 co.'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#39688">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 1'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#39689">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 2'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#39690">II&ordf;-IIae q. 21 a. 2 ad 3'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#39691">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 1'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#39692">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 2'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#39693">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 arg. 3'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#39694">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 s. c.'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#39695">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 co.'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#39696">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 1'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#39697">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 2'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#39698">II&ordf;-IIae q. 21 a. 3 ad 3'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#39699">II&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#39700">II&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#39701">II&ordf;-IIae q. 21 a. 4 arg. 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#39702">II&ordf;-IIae q. 21 a. 4 s. c.'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#39703">II&ordf;-IIae q. 21 a. 4 co.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#39704">II&ordf;-IIae q. 21 a. 4 ad'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#39705">II&ordf;-IIae q. 22 pr.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#39706">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 arg. 1'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#39707">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 arg. 2'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#39708">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 arg. 3'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#39709">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 s. c.'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#39710">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 co.'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#39711">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 ad 1'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#39712">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 ad 2'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#39713">II&ordf;-IIae q. 22 a. 1 ad 3'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#39714">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 arg. 1'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#39715">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 arg. 2'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#39716">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 arg. 3'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#39717">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 s. c.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#39718">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 co.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#39719">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 ad 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#39720">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 ad 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#39721">II&ordf;-IIae q. 22 a. 2 ad 3'); | |
| 333 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 334 document.write('<BR><BR>'); | |
| 335 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 336 document.write('<\/FORM>'); | |
| 337 // --> | |
| 338 // | |
| 339 </script><br/> | |
| 340 <hr/> | |
| 341 <br/></div><div class="q" id="q17"><h2>Quaestio 17</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 17 pr."><a name="39439"><span class="ref">[39439] IIª-IIae q. 17 pr.</span></a> Consequenter post | |
| 28 | 342 fidem considerandum est de spe. Et primo, de ipsa spe; secundo, de |
| 343 dono timoris; tertio, de vitiis oppositis; quarto, de praeceptis ad | |
| 344 hoc pertinentibus. Circa primum occurrit primo consideratio de ipsa | |
| 345 spe; secundo, de subiecto eius. Circa primum quaeruntur octo. | |
| 346 Primo, utrum spes sit virtus. Secundo, utrum obiectum eius sit | |
| 347 beatitudo aeterna. Tertio, utrum unus homo possit sperare | |
| 348 beatitudinem alterius per virtutem spei. Quarto, utrum homo licite | |
| 349 possit sperare in homine. Quinto, utrum spes sit virtus theologica. | |
| 350 Sexto, de distinctione eius ab aliis virtutibus theologicis. | |
| 351 Septimo, de ordine eius ad fidem. Octavo, de ordine eius ad | |
| 53 | 352 caritatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="39440"><span class="ref">[39440] IIª-IIae q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 353 sic proceditur. Videtur quod spes non sit virtus. <i>Virtute enim |
| 354 nullus male utitur</i>; ut dicit Augustinus, in libro de Lib. Arb. | |
| 355 Sed spe aliquis male utitur, quia circa passionem spei contingit | |
| 356 esse medium et extrema, sicut et circa alias passiones. Ergo spes | |
| 53 | 357 non est virtus.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="39441"><span class="ref">[39441] IIª-IIae q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 358 nulla virtus procedit ex meritis, quia <i>virtutem Deus in nobis |
| 359 sine nobis operatur</i>, ut Augustinus dicit. <i>Sed spes est ex | |
| 360 gratia et meritis proveniens</i>; ut Magister dicit, XXVI dist. III | |
| 53 | 361 Lib. Sent. Ergo spes non est virtus.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="39442"><span class="ref">[39442] IIª-IIae q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 362 virtus est dispositio perfecti; ut dicitur in VII Physic. Spes |
| 363 autem est dispositio imperfecti, scilicet eius qui non habet id | |
| 53 | 364 quod sperat. Ergo spes non est virtus.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 s. c."><a name="39443"><span class="ref">[39443] IIª-IIae q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 365 est quod Gregorius, in I Moral., dicit quod per tres filias Iob |
| 366 significantur hae tres virtutes, fides, spes, caritas. Ergo spes | |
| 53 | 367 est virtus.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 co."><a name="39444"><span class="ref">[39444] IIª-IIae q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 368 dicendum quod, secundum philosophum, in II Ethic., <i>virtus |
| 369 uniuscuiusque rei est quae bonum facit habentem et opus eius bonum | |
| 370 reddit</i>. Oportet igitur, ubicumque invenitur aliquis actus | |
| 371 hominis bonus, quod respondeat alicui virtuti humanae. In omnibus | |
| 372 autem regulatis et mensuratis bonum consideratur per hoc quod | |
| 373 aliquid propriam regulam attingit, sicut dicimus vestem esse bonam | |
| 374 quae nec excedit nec deficit a debita mensura. Humanorum autem | |
| 375 actuum, sicut supra dictum est, duplex est mensura, una quidem | |
| 376 proxima et homogenea, scilicet ratio; alia autem est suprema et | |
| 377 excedens, scilicet Deus. Et ideo omnis actus humanus attingens ad | |
| 378 rationem aut ad ipsum Deum est bonus. Actus autem spei de qua nunc | |
| 379 loquimur attingit ad Deum. Ut enim supra dictum est, cum de | |
| 380 passione spei ageretur, obiectum spei est bonum futurum arduum | |
| 381 possibile haberi. Possibile autem est aliquid nobis dupliciter, uno | |
| 382 modo, per nos ipsos; alio modo, per alios; ut patet in III Ethic. | |
| 383 Inquantum igitur speramus aliquid ut possibile nobis per divinum | |
| 384 auxilium, spes nostra attingit ad ipsum Deum, cuius auxilio | |
| 385 innititur. Et ideo patet quod spes est virtus, cum faciat actum | |
| 53 | 386 hominis bonum et debitam regulam attingentem.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 ad 1"><a name="39445"><span class="ref">[39445] IIª-IIae q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 387 ergo dicendum quod in passionibus accipitur medium virtutis per hoc |
| 388 quod attingitur ratio recta, et in hoc etiam consistit ratio | |
| 389 virtutis. Unde etiam et in spe bonum virtutis accipitur secundum | |
| 390 quod homo attingit sperando regulam debitam, scilicet Deum. Et ideo | |
| 391 spe attingente Deum nullus potest male uti, sicut nec virtute | |
| 392 morali attingente rationem, quia hoc ipsum quod est attingere est | |
| 393 bonus usus virtutis. Quamvis spes de qua nunc loquimur non sit | |
| 53 | 394 passio, sed habitus mentis, ut infra patebit.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 ad 2"><a name="39446"><span class="ref">[39446] IIª-IIae q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 395 dicendum quod spes dicitur ex meritis provenire quantum ad ipsam |
| 396 rem expectatam, prout aliquis sperat se beatitudinem adepturum ex | |
| 397 gratia et meritis. Vel quantum ad actum spei formatae. Ipse autem | |
| 398 habitus spei, per quam aliquis expectat beatitudinem, non causatur | |
| 53 | 399 ex meritis, sed pure ex gratia.</p><p title="II-II q. 17 a. 1 ad 3"><a name="39447"><span class="ref">[39447] IIª-IIae q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 400 dicendum quod ille qui sperat est quidem imperfectus secundum |
| 401 considerationem ad id quod sperat obtinere, quod nondum habet, sed | |
| 402 est perfectus quantum ad hoc quod iam attingit propriam regulam, | |
| 53 | 403 scilicet Deum, cuius auxilio innititur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="39448"><span class="ref">[39448] IIª-IIae q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 404 secundum sic proceditur. Videtur quod beatitudo aeterna non sit |
| 405 obiectum proprium spei. Illud enim homo non sperat quod omnem animi | |
| 406 sui motum excedit, cum spei actus sit quidam animi motus. Sed | |
| 407 beatitudo aeterna excedit omnem humani animi motum, dicit enim | |
| 408 apostolus, I ad Cor. II, quod <i>in cor hominis non ascendit</i>. | |
| 53 | 409 Ergo beatitudo non est proprium obiectum spei.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="39449"><span class="ref">[39449] IIª-IIae q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 410 petitio est spei interpretativa, dicitur enim in Psalm., <i>revela |
| 411 domino viam tuam et spera in eo, et ipse faciet</i>. Sed homo petit | |
| 412 a Deo licite non solum beatitudinem aeternam, sed etiam bona | |
| 413 praesentis vitae tam spiritualia quam temporalia, et etiam | |
| 414 liberationem a malis, quae in beatitudine aeterna non erunt, ut | |
| 415 patet in oratione dominica, Matth. VI. Ergo beatitudo aeterna non | |
| 53 | 416 est proprium obiectum spei.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="39450"><span class="ref">[39450] IIª-IIae q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 417 spei obiectum est arduum. Sed in comparatione ad hominem multa alia |
| 418 sunt ardua quam beatitudo aeterna. Ergo beatitudo aeterna non est | |
| 53 | 419 proprium obiectum spei.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 s. c."><a name="39451"><span class="ref">[39451] IIª-IIae q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 420 est quod apostolus dicit, ad Heb. VI, <i>habemus spem incedentem, |
| 421 idest incedere facientem, ad interiora velaminis, idest ad | |
| 422 beatitudinem caelestem</i>; ut Glossa ibidem exponit. Ergo obiectum | |
| 53 | 423 spei est beatitudo aeterna.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 co."><a name="39452"><span class="ref">[39452] IIª-IIae q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 424 dicendum quod, sicut dictum est, spes de qua loquimur attingit Deum |
| 425 innitens eius auxilio ad consequendum bonum speratum. Oportet autem | |
| 426 effectum esse causae proportionatum. Et ideo bonum quod proprie et | |
| 427 principaliter a Deo sperare debemus est bonum infinitum, quod | |
| 428 proportionatur virtuti Dei adiuvantis, nam infinitae virtutis est | |
| 429 proprium ad infinitum bonum perducere. Hoc autem bonum est vita | |
| 430 aeterna, quae in fruitione ipsius Dei consistit, non enim minus | |
| 431 aliquid ab eo sperandum est quam sit ipse, cum non sit minor eius | |
| 432 bonitas, per quam bona creaturae communicat, quam eius essentia. Et | |
| 433 ideo proprium et principale obiectum spei est beatitudo | |
| 53 | 434 aeterna.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 ad 1"><a name="39453"><span class="ref">[39453] IIª-IIae q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 435 ergo dicendum quod beatitudo aeterna perfecte quidem in cor hominis |
| 436 non ascendit, ut scilicet cognosci possit ab homine viatore quae et | |
| 437 qualis sit, sed secundum communem rationem, scilicet boni perfecti, | |
| 438 cadere potest in apprehensione hominis. Et hoc modo motus spei in | |
| 439 ipsam consurgit. Unde et signanter apostolus dicit quod spes | |
| 440 incedit usque ad interiora velaminis, quia id quod speramus est | |
| 53 | 441 nobis adhuc velatum.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 ad 2"><a name="39454"><span class="ref">[39454] IIª-IIae q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 442 dicendum quod quaecumque alia bona non debemus a Deo petere nisi in |
| 443 ordine ad beatitudinem aeternam. Unde et spes principaliter quidem | |
| 444 respicit beatitudinem aeternam; alia vero quae petuntur a Deo | |
| 445 respicit secundario, in ordine ad beatitudinem aeternam. Sicut | |
| 446 etiam fides respicit principaliter Deum, et secundario respicit ea | |
| 53 | 447 quae ad Deum ordinantur, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 17 a. 2 ad 3"><a name="39455"><span class="ref">[39455] IIª-IIae q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 448 dicendum quod homini qui anhelat ad aliquid magnum, parvum videtur |
| 449 omne aliud quod est eo minus. Et ideo homini speranti beatitudinem | |
| 450 aeternam, habito respectu ad istam spem, nihil aliud est arduum. | |
| 451 Sed habito respectu ad facultatem sperantis, possunt etiam quaedam | |
| 452 alia ei esse ardua. Et secundum hoc eorum potest esse spes in | |
| 53 | 453 ordine ad principale obiectum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="39456"><span class="ref">[39456] IIª-IIae q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 454 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit sperare alteri |
| 455 beatitudinem aeternam. Dicit enim apostolus, Philipp. I, | |
| 456 <i>confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum | |
| 457 perficiet usque in diem Christi Iesu</i>. Perfectio aut illius diei | |
| 458 erit beatitudo aeterna. Ergo aliquis potest alteri sperare | |
| 53 | 459 beatitudinem aeternam.</p><p title="II-II q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="39457"><span class="ref">[39457] IIª-IIae q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 460 ea quae a Deo petimus speramus obtinere ab eo. Sed a Deo petimus |
| 461 quod alios ad beatitudinem aeternam perducat, secundum illud Iac. | |
| 462 ult., <i>orate pro invicem ut salvemini</i>. Ergo possumus aliis | |
| 53 | 463 sperare beatitudinem aeternam.</p><p title="II-II q. 17 a. 3 arg. 3"><a name="39458"><span class="ref">[39458] IIª-IIae q. 17 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 464 spes et desperatio sunt de eodem. Sed aliquis potest desperare de |
| 465 beatitudine aeterna alicuius, alioquin frustra diceret Augustinus, | |
| 466 in libro de Verb. Dom., <i>de nemine esse desperandum dum | |
| 467 vivit</i>. Ergo etiam potest aliquis sperare alteri vitam | |
| 53 | 468 aeternam.</p><p title="II-II q. 17 a. 3 s. c."><a name="39459"><span class="ref">[39459] IIª-IIae q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 469 est quod Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>spes non est nisi |
| 53 | 470 rerum ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur</i>.</p><p title="II-II q. 17 a. 3 co."><a name="39460"><span class="ref">[39460] IIª-IIae q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 471 dicendum quod spes potest esse alicuius dupliciter. Uno quidem |
| 472 modo, absolute, et sic est solum boni ardui ad se pertinentis. Alio | |
| 473 modo, ex praesuppositione alterius, et sic potest esse etiam eorum | |
| 474 quae ad alium pertinent. Ad cuius evidentiam sciendum est quod amor | |
| 475 et spes in hoc differunt quod amor importat quandam unionem amantis | |
| 476 ad amatum; spes autem importat quendam motum sive protensionem | |
| 477 appetitus in aliquod bonum arduum. Unio autem est aliquorum | |
| 478 distinctorum, et ideo amor directe potest respicere alium, quem | |
| 479 sibi aliquis unit per amorem, habens eum sicut seipsum. Motus autem | |
| 480 semper est ad proprium terminum proportionatum mobili, et ideo spes | |
| 481 directe respicit proprium bonum, non autem id quod ad alium | |
| 482 pertinet. Sed praesupposita unione amoris ad alterum, iam aliquis | |
| 483 potest desiderare et sperare aliquid alteri sicut sibi. Et secundum | |
| 484 hoc aliquis potest sperare alteri vitam aeternam, inquantum est ei | |
| 485 unitus per amorem. Et sicut est eadem virtus caritatis qua quis | |
| 486 diligit Deum, seipsum et proximum, ita etiam est eadem virtus spei | |
| 53 | 487 qua quis sperat sibi ipsi et alii.</p><p title="II-II q. 17 a. 3 ad arg."><a name="39461"><span class="ref">[39461] IIª-IIae q. 17 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 488 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="39462"><span class="ref">[39462] IIª-IIae q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 489 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit licite sperare in |
| 490 homine. Spei enim obiectum est beatitudo aeterna. Sed ad | |
| 491 beatitudinem aeternam consequendam adiuvamur patrociniis sanctorum, | |
| 492 dicit enim Gregorius, in I Dial., quod <i>praedestinatio iuvatur | |
| 53 | 493 precibus sanctorum</i>. Ergo aliquis potest in homine sperare.</p><p title="II-II q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="39463"><span class="ref">[39463] IIª-IIae q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 494 si non potest aliquis sperare in homine, non esset reputandum |
| 495 alicui in vitium quod in eo aliquis sperare non possit. Sed hoc de | |
| 496 quibusdam in vitium dicitur, ut patet Ierem. IX, <i>unusquisque a | |
| 497 proximo suo se custodiat, et in omni fratre suo non habeat | |
| 53 | 498 fiduciam</i>. Ergo licite potest aliquis sperare in homine.</p><p title="II-II q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="39464"><span class="ref">[39464] IIª-IIae q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 499 petitio est interpretativa spei, sicut dictum est. Sed licite |
| 500 potest homo aliquid petere ab homine. Ergo licite potest sperare de | |
| 53 | 501 eo.</p><p title="II-II q. 17 a. 4 s. c."><a name="39465"><span class="ref">[39465] IIª-IIae q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 502 est quod dicitur Ierem. XVII, <i>maledictus homo qui confidit in |
| 53 | 503 homine</i>.</p><p title="II-II q. 17 a. 4 co."><a name="39466"><span class="ref">[39466] IIª-IIae q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 504 dicendum quod spes, sicut dictum est, duo respicit, scilicet bonum |
| 505 quod obtinere intendit; et auxilium per quod illud bonum obtinetur. | |
| 506 Bonum autem quod quis sperat obtinendum habet rationem causae | |
| 507 finalis; auxilium autem per quod quis sperat illud bonum obtinere | |
| 508 habet rationem causae efficientis. In genere autem utriusque causae | |
| 509 invenitur principale et secundarium. Principalis enim finis est | |
| 510 finis ultimus; secundarius autem finis est bonum quod est ad finem. | |
| 511 Similiter principalis causa agens est primum agens; secundaria vero | |
| 512 causa efficiens est agens secundarium instrumentale. Spes autem | |
| 513 respicit beatitudinem aeternam sicut finem ultimum; divinum autem | |
| 514 auxilium sicut primam causam inducentem ad beatitudinem. Sicut | |
| 515 igitur non licet sperare aliquod bonum praeter beatitudinem sicut | |
| 516 ultimum finem, sed solum sicut id quod est ad finem beatitudinis | |
| 517 ordinatum; ita etiam non licet sperare de aliquo homine, vel de | |
| 518 aliqua creatura, sicut de prima causa movente in beatitudinem; | |
| 519 licet autem sperare de aliquo homine, vel de aliqua creatura, sicut | |
| 520 de agente secundario et instrumentali, per quod aliquis adiuvatur | |
| 521 ad quaecumque bona consequenda in beatitudinem ordinata. Et hoc | |
| 522 modo ad sanctos convertimur; et ab hominibus aliqua petimus; et | |
| 523 vituperantur illi de quibus aliquis confidere non potest ad | |
| 53 | 524 auxilium ferendum.</p><p title="II-II q. 17 a. 4 ad arg."><a name="39467"><span class="ref">[39467] IIª-IIae q. 17 a. 4 ad arg.</span></a> Et per |
| 525 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 17 a. 5 arg. 1"><a name="39468"><span class="ref">[39468] IIª-IIae q. 17 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum | |
| 28 | 526 sic proceditur. Videtur quod spes non sit virtus theologica. Virtus |
| 527 enim theologica est quae habet Deum pro obiecto. Sed spes non habet | |
| 528 solum Deum pro obiecto, sed etiam alia bona quae a Deo obtinere | |
| 53 | 529 speramus. Ergo spes non est virtus theologica.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 arg. 2"><a name="39469"><span class="ref">[39469] IIª-IIae q. 17 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 530 virtus theologica non consistit in medio duorum vitiorum, ut supra |
| 531 habitum est. Sed spes consistit in medio praesumptionis et | |
| 53 | 532 desperationis. Ergo spes non est virtus theologica.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 arg. 3"><a name="39470"><span class="ref">[39470] IIª-IIae q. 17 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 533 expectatio pertinet ad longanimitatem, quae est pars fortitudinis. |
| 534 Cum ergo spes sit quaedam expectatio, videtur quod spes non sit | |
| 53 | 535 virtus theologica, sed moralis.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 arg. 4"><a name="39471"><span class="ref">[39471] IIª-IIae q. 17 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 536 obiectum spei est arduum. Sed tendere in arduum pertinet ad |
| 537 magnanimitatem, quae est virtus moralis. Ergo spes est virtus | |
| 53 | 538 moralis, et non theologica.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 s. c."><a name="39472"><span class="ref">[39472] IIª-IIae q. 17 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 539 est quod, I ad Cor. XIII, connumeratur fidei et caritati quae sunt |
| 53 | 540 virtutes theologicae.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 co."><a name="39473"><span class="ref">[39473] IIª-IIae q. 17 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 541 dicendum quod, cum differentiae specificae per se dividant genus, |
| 542 oportet attendere unde habeat spes rationem virtutis, ad hoc quod | |
| 543 sciamus sub qua differentia virtutis collocetur. Dictum est autem | |
| 544 supra quod spes habet rationem virtutis ex hoc quod attingit | |
| 545 supremam regulam humanorum actuum; quam attingit et sicut primam | |
| 546 causam efficientem, inquantum eius auxilio innititur; et sicut | |
| 547 ultimam causam finalem, inquantum in eius fruitione beatitudinem | |
| 548 expectat. Et sic patet quod spei, inquantum est virtus, principale | |
| 549 obiectum est Deus. Cum igitur in hoc consistat ratio virtutis | |
| 550 theologicae quod Deum habeat pro obiecto, sicut supra dictum est, | |
| 53 | 551 manifestum est quod spes est virtus theologica.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 ad 1"><a name="39474"><span class="ref">[39474] IIª-IIae q. 17 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 552 ergo dicendum quod quaecumque alia spes adipisci expectat, sperat |
| 553 in ordine ad Deum sicut ad ultimum finem et sicut ad primam causam | |
| 53 | 554 efficientem, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 ad 2"><a name="39475"><span class="ref">[39475] IIª-IIae q. 17 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 555 dicendum quod medium accipitur in regulatis et mensuratis secundum |
| 556 quod regula vel mensura attingitur; secundum autem quod exceditur | |
| 557 regula, est superfluum; secundum autem defectum a regula, est | |
| 558 diminutum. In ipsa autem regula vel mensura non est accipere medium | |
| 559 et extrema. Virtus autem moralis est circa ea quae regulantur | |
| 560 ratione sicut circa proprium obiectum, et ideo per se convenit ei | |
| 561 esse in medio ex parte proprii obiecti. Sed virtus theologica est | |
| 562 circa ipsam regulam primam, non regulatam alia regula, sicut circa | |
| 563 proprium obiectum. Et ideo per se, et secundum proprium obiectum, | |
| 564 non convenit virtuti theologicae esse in medio. Sed potest sibi | |
| 565 competere per accidens, ratione eius quod ordinatur ad principale | |
| 566 obiectum. Sicut fides non potest habere medium et extrema in hoc | |
| 567 quod innitatur primae veritati, cui nullus potest nimis inniti, sed | |
| 568 ex parte eorum quae credit, potest habere medium et extrema, sicut | |
| 569 unum verum est medium inter duo falsa. Et similiter spes non habet | |
| 570 medium et extrema ex parte principalis obiecti, quia divino auxilio | |
| 571 nullus potest nimis inniti, sed quantum ad ea quae confidit aliquis | |
| 572 se adepturum, potest ibi esse medium et extrema, inquantum vel | |
| 573 praesumit ea quae sunt supra suam proportionem, vel desperat de his | |
| 53 | 574 quae sunt sibi proportionata.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 ad 3"><a name="39476"><span class="ref">[39476] IIª-IIae q. 17 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 575 dicendum quod expectatio quae ponitur in definitione spei non |
| 576 importat dilationem, sicut expectatio quae pertinet ad | |
| 577 longanimitatem, sed importat respectum ad auxilium divinum, sive | |
| 53 | 578 illud quod speratur differatur, sive non differatur.</p><p title="II-II q. 17 a. 5 ad 4"><a name="39477"><span class="ref">[39477] IIª-IIae q. 17 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 579 dicendum quod magnanimitas tendit in arduum sperans aliquid quod |
| 580 est suae potestatis. Unde proprie respicit operationem aliquorum | |
| 581 magnorum. Sed spes, secundum quod est virtus theologica, respicit | |
| 53 | 582 arduum alterius auxilio assequendum, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 17 a. 6 arg. 1"><a name="39478"><span class="ref">[39478] IIª-IIae q. 17 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 583 sic proceditur. Videtur quod spes non sit virtus distincta ab aliis |
| 584 theologicis. Habitus enim distinguuntur secundum obiecta, ut supra | |
| 585 dictum est. Sed idem est obiectum spei et aliarum virtutum | |
| 586 theologicarum. Ergo spes non distinguitur ab aliis virtutibus | |
| 53 | 587 theologicis.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 arg. 2"><a name="39479"><span class="ref">[39479] IIª-IIae q. 17 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 588 in symbolo fidei, in quo fidem profitemur, dicitur, <i>expecto |
| 589 resurrectionem mortuorum et vitam futuri saeculi</i>. Sed | |
| 590 expectatio futurae beatitudinis pertinet ad spem, ut supra dictum | |
| 53 | 591 est. Ergo spes a fide non distinguitur.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 arg. 3"><a name="39480"><span class="ref">[39480] IIª-IIae q. 17 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 592 per spem homo tendit in Deum. Sed hoc proprie pertinet ad |
| 53 | 593 caritatem. Ergo spes a caritate non distinguitur.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 s. c."><a name="39481"><span class="ref">[39481] IIª-IIae q. 17 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 594 ubi non est distinctio ibi non est numerus. Sed spes connumeratur |
| 595 aliis virtutibus theologicis, dicit enim Gregorius, in I Moral., | |
| 596 esse tres virtutes, fidem, spem et caritatem. Ergo spes est virtus | |
| 53 | 597 distincta ab aliis theologicis.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 co."><a name="39482"><span class="ref">[39482] IIª-IIae q. 17 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 598 dicendum quod virtus aliqua dicitur theologica ex hoc quod habet |
| 599 Deum pro obiecto cui inhaeret. Potest autem aliquis alicui rei | |
| 600 inhaerere dupliciter, uno modo, propter seipsum; alio modo, | |
| 601 inquantum ex eo ad aliud devenitur. Caritas igitur facit hominem | |
| 602 Deo inhaerere propter seipsum, mentem hominis uniens Deo per | |
| 603 affectum amoris. Spes autem et fides faciunt hominem inhaerere Deo | |
| 604 sicut cuidam principio ex quo aliqua nobis proveniunt. De Deo autem | |
| 605 provenit nobis et cognitio veritatis et adeptio perfectae | |
| 606 bonitatis. Fides ergo facit hominem Deo inhaerere inquantum est | |
| 607 nobis principium cognoscendi veritatem, credimus enim ea vera esse | |
| 608 quae nobis a Deo dicuntur. Spes autem facit Deo adhaerere prout est | |
| 609 nobis principium perfectae bonitatis, inquantum scilicet per spem | |
| 53 | 610 divino auxilio innitimur ad beatitudinem obtinendam.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 ad 1"><a name="39483"><span class="ref">[39483] IIª-IIae q. 17 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 611 ergo dicendum quod Deus secundum aliam et aliam rationem est |
| 612 obiectum harum virtutum, ut dictum est. Ad distinctionem autem | |
| 53 | 613 habituum sufficit diversa ratio obiecti, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 ad 2"><a name="39484"><span class="ref">[39484] IIª-IIae q. 17 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 614 dicendum quod expectatio ponitur in symbolo fidei non quia sit |
| 615 actus proprius fidei, sed inquantum actus spei praesupponit fidem, | |
| 53 | 616 ut dicetur, et sic actus fidei manifestantur per actus spei.</p><p title="II-II q. 17 a. 6 ad 3"><a name="39485"><span class="ref">[39485] IIª-IIae q. 17 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 617 dicendum quod spes facit tendere in Deum sicut in quoddam bonum |
| 618 finale adipiscendum, et sicut in quoddam adiutorium efficax ad | |
| 619 subveniendum. Sed caritas proprie facit tendere in Deum uniendo | |
| 53 | 620 affectum hominis Deo, ut scilicet homo non sibi vivat sed Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 17 a. 7 arg. 1"><a name="39486"><span class="ref">[39486] IIª-IIae q. 17 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 621 septimum sic proceditur. Videtur quod spes praecedat fidem. Quia |
| 622 super illud Psalm., <i>spera in domino, et fac bonitatem</i>, dicit | |
| 623 Glossa, <i>spes est introitus fidei, initium salutis</i>. Sed salus | |
| 624 est per fidem, per quam iustificamur. Ergo spes praecedit | |
| 53 | 625 fidem.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 arg. 2"><a name="39487"><span class="ref">[39487] IIª-IIae q. 17 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 626 illud quod ponitur in definitione alicuius debet esse prius et |
| 627 magis notum. Sed spes ponitur in definitione fidei, ut patet Heb. | |
| 628 XI, fides est substantia rerum sperandarum. Ergo spes est prior | |
| 53 | 629 fide.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 arg. 3"><a name="39488"><span class="ref">[39488] IIª-IIae q. 17 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 630 spes praecedit actum meritorium, dicit enim apostolus, I ad Cor. |
| 631 IX, quod <i>qui arat debet arare in spe fructus percipiendi</i>. | |
| 53 | 632 Sed actus fidei est meritorius. Ergo spes praecedit fidem.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 s. c."><a name="39489"><span class="ref">[39489] IIª-IIae q. 17 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 633 est quod Matth. I dicitur, <i>Abraham genuit Isaac</i>, idest fides |
| 53 | 634 spem, sicut dicit Glossa.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 co."><a name="39490"><span class="ref">[39490] IIª-IIae q. 17 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 635 dicendum quod fides absolute praecedit spem. Obiectum enim spei est |
| 636 bonum futurum arduum possibile haberi. Ad hoc ergo quod aliquis | |
| 637 speret, requiritur quod obiectum spei proponatur ei ut possibile. | |
| 638 Sed obiectum spei est uno modo beatitudo aeterna, et alio modo | |
| 639 divinum auxilium, ut ex dictis patet. Et utrumque eorum proponitur | |
| 640 nobis per fidem, per quam nobis innotescit quod ad vitam aeternam | |
| 641 possumus pervenire, et quod ad hoc paratum est nobis divinum | |
| 642 auxilium, secundum illud Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet | |
| 643 credere quia est, et quia inquirentibus se remunerator est</i>. | |
| 53 | 644 Unde manifestum est quod fides praecedit spem.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 ad 1"><a name="39491"><span class="ref">[39491] IIª-IIae q. 17 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 645 ergo dicendum quod, sicut Glossa ibidem subdit, spes dicitur |
| 646 introitus fidei, idest rei creditae, quia per spem intratur ad | |
| 647 videndum illud quod creditur. Vel potest dici quod est introitus | |
| 648 fidei quia per eam homo intrat ad hoc quod stabiliatur et | |
| 53 | 649 perficiatur in fide.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 ad 2"><a name="39492"><span class="ref">[39492] IIª-IIae q. 17 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 650 dicendum quod in definitione fidei ponitur res speranda quia |
| 651 proprium obiectum fidei est non apparens secundum seipsum. Unde | |
| 652 fuit necessarium ut quadam circumlocutione designaretur per id quod | |
| 53 | 653 consequitur ad fidem.</p><p title="II-II q. 17 a. 7 ad 3"><a name="39493"><span class="ref">[39493] IIª-IIae q. 17 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 654 dicendum quod non omnis actus meritorius habet spem praecedentem, |
| 53 | 655 sed sufficit si habeat concomitantem vel consequentem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 17 a. 8 arg. 1"><a name="39494"><span class="ref">[39494] IIª-IIae q. 17 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 656 sic proceditur. Videtur quod caritas sit prior spe. Dicit enim |
| 657 Ambrosius, super illud Luc. XVII, <i>si habueritis fidem sicut | |
| 658 granum sinapis, etc., ex fide est caritas, ex caritate spes</i>. | |
| 53 | 659 Sed fides est prior caritate. Ergo caritas est prior spe.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 arg. 2"><a name="39495"><span class="ref">[39495] IIª-IIae q. 17 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 660 Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, quod <i>boni motus atque |
| 661 affectus ex amore et sancta caritate veniunt</i>. Sed sperare, | |
| 662 secundum quod est actus spei, est quidam bonus animi motus. Ergo | |
| 53 | 663 derivatur a caritate.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 arg. 3"><a name="39496"><span class="ref">[39496] IIª-IIae q. 17 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 664 Magister dicit, XXVI dist. III Lib. Sent., quod <i>spes ex meritis |
| 665 provenit, quae praecedunt non solum rem speratam, sed etiam spem, | |
| 53 | 666 quam natura praeit caritas</i>. Caritas ergo est prior spe.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 s. c."><a name="39497"><span class="ref">[39497] IIª-IIae q. 17 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 667 est quod apostolus dicit, I ad Tim. I, <i>finis praecepti caritas |
| 668 est de corde puro et conscientia bona</i>, Glossa, idest spe. Ergo | |
| 53 | 669 spes est prior caritate.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 co."><a name="39498"><span class="ref">[39498] IIª-IIae q. 17 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 670 dicendum quod duplex est ordo. Unus quidem secundum viam |
| 671 generationis et materiae, secundum quem imperfectum prius est | |
| 672 perfecto. Alius autem ordo est perfectionis et formae, secundum | |
| 673 quem perfectum naturaliter prius est imperfecto. Secundum igitur | |
| 674 primum ordinem spes est prior caritate. Quod sic patet. Quia spes, | |
| 675 et omnis appetitivus motus, ex amore derivatur, ut supra habitum | |
| 676 est, cum de passionibus ageretur. Amor autem quidam est perfectus, | |
| 677 quidam imperfectus. Perfectus quidem amor est quo aliquis secundum | |
| 678 se amatur, ut puta cui aliquis vult bonum, sicut homo amat amicum. | |
| 679 Imperfectus amor est quo quis amat aliquid non secundum ipsum, sed | |
| 680 ut illud bonum sibi ipsi proveniat, sicut homo amat rem quam | |
| 681 concupiscit. Primus autem amor Dei pertinet ad caritatem, quae | |
| 682 inhaeret Deo secundum seipsum, sed spes pertinet ad secundum | |
| 683 amorem, quia ille qui sperat aliquid sibi obtinere intendit. Et | |
| 684 ideo in via generationis spes est prior caritate. Sicut enim | |
| 685 aliquis introducitur ad amandum Deum per hoc quod, timens ab ipso | |
| 686 puniri, cessat a peccato, ut Augustinus dicit, super primam | |
| 687 canonicam Ioan.; ita etiam et spes introducit ad caritatem, | |
| 688 inquantum aliquis, sperans remunerari a Deo, accenditur ad amandum | |
| 689 Deum et servandum praecepta eius. Sed secundum ordinem perfectionis | |
| 690 caritas naturaliter prior est. Et ideo, adveniente caritate, spes | |
| 691 perfectior redditur, quia de amicis maxime speramus. Et hoc modo | |
| 53 | 692 dicit Ambrosius quod spes est ex caritate.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 ad 1"><a name="39499"><span class="ref">[39499] IIª-IIae q. 17 a. 8 ad 1</span></a> Unde patet |
| 693 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 ad 2"><a name="39500"><span class="ref">[39500] IIª-IIae q. 17 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 694 dicendum quod spes, et omnis motus appetitivus, ex amore provenit |
| 695 aliquo, quo scilicet aliquis amat bonum expectatum. Sed non omnis | |
| 696 spes provenit a caritate, sed solum motus spei formatae, qua | |
| 53 | 697 scilicet aliquis sperat bonum a Deo ut ab amico.</p><p title="II-II q. 17 a. 8 ad 3"><a name="39501"><span class="ref">[39501] IIª-IIae q. 17 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 698 dicendum quod Magister loquitur de spe formata, quam naturaliter |
| 53 | 699 praecedit caritas, et merita ex caritate causata.</p></div></div><div class="q" id="q18"><h2>Quaestio 18</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 18 pr."><a name="39502"><span class="ref">[39502] IIª-IIae q. 18 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 700 considerandum est de subiecto spei. Et circa hoc quaeruntur |
| 701 quatuor. Primo, utrum virtus spei sit in voluntate sicut in | |
| 702 subiecto. Secundo, utrum sit in beatis. Tertio, utrum sit in | |
| 53 | 703 damnatis. Quarto, utrum in viatoribus habeat certitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="39503"><span class="ref">[39503] IIª-IIae q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 704 sic proceditur. Videtur quod spes non sit in voluntate sicut in |
| 705 subiecto. Spei enim obiectum est bonum arduum, ut supra dictum est. | |
| 706 Arduum autem non est obiectum voluntatis, sed irascibilis. Ergo | |
| 53 | 707 spes non est in voluntate, sed in irascibili.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="39504"><span class="ref">[39504] IIª-IIae q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 708 ad id ad quod unum sufficit, superflue apponitur aliud. Sed ad |
| 709 perficiendum potentiam voluntatis sufficit caritas, quae est | |
| 53 | 710 perfectissima virtutum. Ergo spes non est in voluntate.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="39505"><span class="ref">[39505] IIª-IIae q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 711 una potentia non potest simul esse in duobus actibus, sicut |
| 712 intellectus non potest simul multa intelligere. Sed actus spei | |
| 713 simul esse potest cum actu caritatis. Cum ergo actus caritatis | |
| 714 manifeste pertineat ad voluntatem, actus spei non pertinet ad | |
| 53 | 715 ipsam. Sic ergo spes non est in voluntate.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 s. c."><a name="39506"><span class="ref">[39506] IIª-IIae q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 716 anima non est capax Dei nisi secundum mentem; in qua est memoria, |
| 717 intelligentia et voluntas, ut patet per Augustinum, in libro de | |
| 718 Trin. Sed spes est virtus theologica habens Deum pro obiecto. Cum | |
| 719 igitur non sit neque in memoria neque in intelligentia, quae | |
| 720 pertinent ad vim cognoscitivam, relinquitur quod sit in voluntate | |
| 53 | 721 sicut in subiecto.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 co."><a name="39507"><span class="ref">[39507] IIª-IIae q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 722 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, habitus per actus |
| 723 cognoscuntur. Actus autem spei est quidam motus appetitivae partis, | |
| 724 cum sit eius obiectum bonum. Cum autem sit duplex appetitus in | |
| 725 homine, scilicet appetitus sensitivus, qui dividitur per | |
| 726 irascibilem et concupiscibilem, et appetitus intellectivus, qui | |
| 727 dicitur voluntas, ut in primo habitum est; similes motus qui sunt | |
| 728 in appetitu inferiori cum passione, in superiori sunt sine | |
| 729 passione, ut ex supradictis patet. Actus autem virtutis spei non | |
| 730 potest pertinere ad appetitum sensitivum, quia bonum quod est | |
| 731 obiectum principale huius virtutis non est aliquod bonum sensibile, | |
| 732 sed bonum divinum. Et ideo spes est in appetitu superiori, qui | |
| 733 dicitur voluntas, sicut in subiecto, non autem in appetitu | |
| 53 | 734 inferiori, ad quem pertinet irascibilis.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 ad 1"><a name="39508"><span class="ref">[39508] IIª-IIae q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 735 ergo dicendum quod irascibilis obiectum est arduum sensibile. |
| 736 Obiectum autem virtutis spei est arduum intelligibile; vel potius | |
| 53 | 737 supra intellectum existens.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 ad 2"><a name="39509"><span class="ref">[39509] IIª-IIae q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 738 dicendum quod caritas sufficienter perficit voluntatem quantum ad |
| 739 unum actum, qui est diligere. Requiritur autem alia virtus ad | |
| 53 | 740 perficiendum ipsam secundum alium actum eius, qui est sperare.</p><p title="II-II q. 18 a. 1 ad 3"><a name="39510"><span class="ref">[39510] IIª-IIae q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 741 dicendum quod motus spei et motus caritatis habent ordinem ad |
| 742 invicem, ut ex supradictis patet. Unde nihil prohibet utrumque | |
| 743 motum simul esse unius potentiae. Sicut et intellectus potest simul | |
| 53 | 744 multa intelligere ad invicem ordinata, ut in primo habitum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="39511"><span class="ref">[39511] IIª-IIae q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 745 secundum sic proceditur. Videtur quod spes sit in beatis. Christus |
| 746 enim a principio suae conceptionis fuit perfectus comprehensor. Sed | |
| 747 ipse habuit spem, cum ex eius persona dicatur in Psalm., <i>in te, | |
| 748 domine, speravi</i>, ut Glossa exponit. Ergo in beatis potest esse | |
| 53 | 749 spes.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="39512"><span class="ref">[39512] IIª-IIae q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 750 sicut adeptio beatitudinis est quoddam bonum arduum, ita etiam eius |
| 751 continuatio. Sed homines antequam beatitudinem adipiscantur habent | |
| 752 spem de beatitudinis adeptione. Ergo postquam sunt beatitudinem | |
| 53 | 753 adepti, possunt sperare beatitudinis continuationem.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="39513"><span class="ref">[39513] IIª-IIae q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 754 per virtutem spei potest aliquis beatitudinem sperare non solum |
| 755 sibi sed etiam aliis, ut supra dictum est. Sed beati qui sunt in | |
| 756 patria sperant beatitudinem aliis, alioquin non rogarent pro eis. | |
| 53 | 757 Ergo in beatis potest esse spes.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 arg. 4"><a name="39514"><span class="ref">[39514] IIª-IIae q. 18 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 758 ad beatitudinem sanctorum pertinet non solum gloria animae sed |
| 759 etiam gloria corporis. Sed animae sanctorum qui sunt in patria | |
| 760 expectant adhuc gloriam corporis, ut patet Apoc. VI, et XII super | |
| 53 | 761 Gen. ad Litt. Ergo spes potest esse in beatis.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 s. c."><a name="39515"><span class="ref">[39515] IIª-IIae q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 762 est quod apostolus dicit, ad Rom. VIII, <i>quod videt quis, quid |
| 763 sperat?</i> Sed beati fruuntur Dei visione. Ergo in eis spes locum | |
| 53 | 764 non habet.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 co."><a name="39516"><span class="ref">[39516] IIª-IIae q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 765 dicendum quod, subtracto eo quod dat speciem rei, solvitur species, |
| 766 et res non potest eadem remanere, sicut remota forma corporis | |
| 767 naturalis, non remanet idem secundum speciem. Spes autem recipit | |
| 768 speciem a suo obiecto principali, sicut et ceterae virtutes, ut ex | |
| 769 supradictis patet. Obiectum autem principale eius est beatitudo | |
| 770 aeterna secundum quod est possibilis haberi ex auxilio divino, ut | |
| 771 supra dictum est. Quia ergo bonum arduum possibile non cadit sub | |
| 772 ratione spei nisi secundum quod est futurum, ideo, cum beatitudo | |
| 773 iam non fuerit futura sed praesens, non potest ibi esse virtus | |
| 774 spei. Et ideo spes, sicut et fides, evacuatur in patria, et neutrum | |
| 53 | 775 eorum in beatis esse potest.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 ad 1"><a name="39517"><span class="ref">[39517] IIª-IIae q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 776 ergo dicendum quod Christus, etsi esset comprehensor, et per |
| 777 consequens beatus, quantum ad divinam fruitionem; erat tamen simul | |
| 778 viator quantum ad passibilitatem naturae, quam adhuc gerebat. Et | |
| 779 ideo gloriam impassibilitatis et immortalitatis sperare poterat. | |
| 780 Non tamen ita quod haberet virtutem spei, quae non respicit gloriam | |
| 781 corporis sicut principale obiectum, sed potius fruitionem | |
| 53 | 782 divinam.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 ad 2"><a name="39518"><span class="ref">[39518] IIª-IIae q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 783 dicendum quod beatitudo sanctorum dicitur vita aeterna, quia per |
| 784 hoc quod Deo fruuntur, efficiuntur quodammodo participes | |
| 785 aeternitatis divinae, quae excedit omne tempus. Et ita continuatio | |
| 786 beatitudinis non diversificatur per praesens, praeteritum et | |
| 787 futurum. Et ideo beati non habent spem de continuatione | |
| 788 beatitudinis, sed habent ipsam rem, quia non est ibi ratio | |
| 53 | 789 futuri.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 ad 3"><a name="39519"><span class="ref">[39519] IIª-IIae q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 790 dicendum quod, durante virtute spei, eadem spe aliquis sperat |
| 791 beatitudinem sibi et aliis. Sed evacuata spe in beatis qua | |
| 792 sperabant sibi beatitudinem, sperant quidem aliis beatitudinem, sed | |
| 793 non virtute spei, sed magis ex amore caritatis. Sicut etiam qui | |
| 794 habet caritatem Dei eadem caritate diligit proximum, et tamen | |
| 795 aliquis potest diligere proximum non habens virtutem caritatis, | |
| 53 | 796 alio quodam amore.</p><p title="II-II q. 18 a. 2 ad 4"><a name="39520"><span class="ref">[39520] IIª-IIae q. 18 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 797 dicendum quod, cum spes sit virtus theologica habens Deum pro |
| 798 obiecto, principale obiectum spei est gloria animae, quae in | |
| 799 fruitione divina consistit, non autem gloria corporis. Gloria etiam | |
| 800 corporis, etsi habeat rationem ardui per comparationem ad naturam | |
| 801 humanam, non habet tamen rationem ardui habenti gloriam animae. Tum | |
| 802 quia gloria corporis est minimum quiddam in comparatione ad gloriam | |
| 803 animae. Tum etiam quia habens gloriam animae habet iam sufficienter | |
| 53 | 804 causam gloriae corporis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="39521"><span class="ref">[39521] IIª-IIae q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 805 sic proceditur. Videtur quod in damnatis sit spes. Diabolus enim |
| 806 est et damnatus et princeps damnatorum, secundum illud Matth. XXV, | |
| 807 <i>ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et | |
| 808 Angelis eius</i>. Sed Diabolus habet spem, secundum illud Iob XL, | |
| 809 <i>ecce spes eius frustrabitur eum</i>. Ergo videtur quod damnati | |
| 53 | 810 habeant spem.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="39522"><span class="ref">[39522] IIª-IIae q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 811 sicut fides potest esse formata et informis, ita et spes. Sed fides |
| 812 informis potest esse in Daemonibus et damnatis, secundum illud Iac. | |
| 813 II, <i>Daemones credunt et contremiscunt</i>. Ergo videtur quod | |
| 53 | 814 etiam spes informis potest esse in damnatis.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="39523"><span class="ref">[39523] IIª-IIae q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 815 nulli hominum post mortem accrescit meritum vel demeritum quod in |
| 816 vita non habuit, secundum illud Eccle. XI, <i>si ceciderit lignum | |
| 817 ad Austrum aut ad Aquilonem, in quocumque loco ceciderit ibi | |
| 818 erit</i>. Sed multi qui damnabuntur habuerunt in hac vita spem, | |
| 53 | 819 nunquam desperantes. Ergo etiam in futura vita spem habebunt.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 s. c."><a name="39524"><span class="ref">[39524] IIª-IIae q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 820 est quod spes causat gaudium, secundum illud Rom. XII, spe |
| 821 gaudentes. Sed damnati non sunt in gaudio, sed in dolore et luctu, | |
| 822 secundum illud Isaiae LXV, <i>servi mei laudabunt prae exultatione | |
| 823 cordis, et vos clamabitis prae dolore cordis et prae contritione | |
| 53 | 824 spiritus ululabitis</i>. Ergo spes non est in damnatis.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 co."><a name="39525"><span class="ref">[39525] IIª-IIae q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 825 dicendum quod sicut de ratione beatitudinis est ut in ea quietetur |
| 826 voluntas, ita de ratione poenae est ut id quod pro poena infligitur | |
| 827 voluntati repugnet. Non potest autem voluntatem quietare, vel ei | |
| 828 repugnare, quod ignoratur. Et ideo Augustinus dicit, super Gen. ad | |
| 829 Litt., quod Angeli perfecte beati esse non potuerunt in primo statu | |
| 830 ante confirmationem, vel miseri ante lapsum, cum non essent | |
| 831 praescii sui eventus, requiritur enim ad veram et perfectam | |
| 832 beatitudinem ut aliquis certus sit de suae beatitudinis | |
| 833 perpetuitate; alioquin voluntas non quietaretur. Similiter etiam, | |
| 834 cum perpetuitas damnationis pertineat ad poenam damnatorum, non | |
| 835 vere haberet rationem poenae nisi voluntati repugnaret, quod esse | |
| 836 non posset si perpetuitatem suae damnationis ignorarent. Et ideo ad | |
| 837 conditionem miseriae damnatorum pertinet ut ipsi sciant quod nullo | |
| 838 modo possunt damnationem evadere et ad beatitudinem pervenire, unde | |
| 839 dicitur Iob XV, <i>non credit quod reverti possit de tenebris ad | |
| 840 lucem</i>. Unde patet quod non possunt apprehendere beatitudinem ut | |
| 841 bonum possibile, sicut nec beati ut bonum futurum. Et ideo neque in | |
| 842 beatis neque in damnatis est spes. Sed in viatoribus sive sint in | |
| 843 vita ista sive in Purgatorio, potest esse spes, quia utrobique | |
| 53 | 844 apprehendunt beatitudinem ut futurum possibile.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 ad 1"><a name="39526"><span class="ref">[39526] IIª-IIae q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 845 ergo dicendum quod, sicut Gregorius dicit, XXXIII Moral., hoc |
| 846 dicitur de Diabolo secundum membra eius, quorum spes annullabitur. | |
| 847 Vel si intelligatur de ipso Diabolo, potest referri ad spem qua | |
| 848 sperat se de sanctis victoriam obtinere, secundum illud quod supra | |
| 849 praemiserat, <i>habet fiduciam quod Iordanis influat in os | |
| 53 | 850 eius</i>. Haec autem non est spes de qua loquimur.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 ad 2"><a name="39527"><span class="ref">[39527] IIª-IIae q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 851 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in Enchirid., <i>fides est |
| 852 et malarum rerum et bonarum, et praeteritarum et praesentium et | |
| 853 futurarum, et suarum et alienarum, sed spes non est nisi rerum | |
| 854 bonarum futurarum ad se pertinentium</i>. Et ideo magis potest esse | |
| 855 fides informis in damnatis quam spes, quia bona divina non sunt eis | |
| 53 | 856 futura possibilia, sed sunt eis absentia.</p><p title="II-II q. 18 a. 3 ad 3"><a name="39528"><span class="ref">[39528] IIª-IIae q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 857 dicendum quod defectus spei in damnatis non variat demeritum, sicut |
| 858 nec evacuatio spei in beatis auget meritum, sed utrumque contingit | |
| 53 | 859 propter mutationem status.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="39529"><span class="ref">[39529] IIª-IIae q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 860 sic proceditur. Videtur quod spes viatorum non habeat certitudinem. |
| 861 Spes enim est in voluntate sicut in subiecto. Sed certitudo non | |
| 862 pertinet ad voluntatem, sed ad intellectum. Ergo spes non habet | |
| 53 | 863 certitudinem.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="39530"><span class="ref">[39530] IIª-IIae q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 864 spes ex gratia et meritis provenit, ut supra dictum est. Sed in hac |
| 865 vita scire per certitudinem non possumus quod gratiam habeamus, ut | |
| 53 | 866 supra dictum est. Ergo spes viatorum non habet certitudinem.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="39531"><span class="ref">[39531] IIª-IIae q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 867 certitudo esse non potest de eo quod potest deficere. Sed multi |
| 868 viatores habentes spem deficiunt a consecutione beatitudinis. Ergo | |
| 53 | 869 spes viatorum non habet certitudinem.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 s. c."><a name="39532"><span class="ref">[39532] IIª-IIae q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 870 est quod spes est certa expectatio futurae beatitudinis, sicut |
| 871 Magister dicit, XXVI dist. III Sent. Quod potest accipi ex hoc quod | |
| 872 dicitur II ad Tim. I, <i>scio cui credidi, et certus sum quia | |
| 53 | 873 potens est depositum meum servare</i>.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 co."><a name="39533"><span class="ref">[39533] IIª-IIae q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 874 dicendum quod certitudo invenitur in aliquo dupliciter, scilicet |
| 875 essentialiter, et participative. Essentialiter quidem invenitur in | |
| 876 vi cognoscitiva, participative autem in omni eo quod a vi | |
| 877 cognoscitiva movetur infallibiliter ad finem suum; secundum quem | |
| 878 modum dicitur quod natura certitudinaliter operatur, tanquam mota | |
| 879 ab intellectu divino certitudinaliter movente unumquodque ad suum | |
| 880 finem. Et per hunc etiam modum virtutes morales certius arte | |
| 881 dicuntur operari, inquantum per modum naturae moventur a ratione ad | |
| 882 suos actus. Et sic etiam spes certitudinaliter tendit in suum | |
| 883 finem, quasi participans certitudinem a fide, quae est in vi | |
| 53 | 884 cognoscitiva.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 ad 1"><a name="39534"><span class="ref">[39534] IIª-IIae q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Unde patet |
| 885 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 ad 2"><a name="39535"><span class="ref">[39535] IIª-IIae q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 886 dicendum quod spes non innititur principaliter gratiae iam habitae, |
| 887 sed divinae omnipotentiae et misericordiae, per quam etiam qui | |
| 888 gratiam non habet eam consequi potest, ut sic ad vitam aeternam | |
| 889 perveniat. De omnipotentia autem Dei et eius misericordia certus | |
| 53 | 890 est quicumque fidem habet.</p><p title="II-II q. 18 a. 4 ad 3"><a name="39536"><span class="ref">[39536] IIª-IIae q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 891 dicendum quod hoc quod aliqui habentes spem deficiant a |
| 892 consecutione beatitudinis, contingit ex defectu liberi arbitrii | |
| 893 ponentis obstaculum peccati, non autem ex defectu divinae | |
| 894 omnipotentiae vel misericordiae, cui spes innititur. Unde hoc non | |
| 53 | 895 praeiudicat certitudini spei.</p></div></div><div class="q" id="q19"><h2>Quaestio 19</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 19 pr."><a name="39537"><span class="ref">[39537] IIª-IIae q. 19 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 896 considerandum est de dono timoris. Et circa hoc quaeruntur |
| 897 duodecim. Primo, utrum Deus debeat timeri. Secundo, de divisione | |
| 898 timoris in timorem filialem, initialem, servilem et mundanum. | |
| 899 Tertio, utrum timor mundanus semper sit malus. Quarto, utrum timor | |
| 900 servilis sit bonus. Quinto, utrum sit idem in substantia cum | |
| 901 filiali. Sexto, utrum adveniente caritate excludatur timor | |
| 902 servilis. Septimo, utrum timor sit initium sapientiae. Octavo, | |
| 903 utrum timor initialis sit idem in substantia cum timore filiali. | |
| 904 Nono, utrum timor sit donum spiritus sancti. Decimo, utrum crescat | |
| 905 crescente caritate. Undecimo, utrum maneat in patria. Duodecimo, | |
| 53 | 906 quid respondeat ei in beatitudinibus et fructibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="39538"><span class="ref">[39538] IIª-IIae q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 907 sic proceditur. Videtur quod Deus timeri non possit. Obiectum enim |
| 908 timoris est malum futurum, ut supra habitum est. Sed Deus est | |
| 909 expers omnis mali, cum sit ipsa bonitas. Ergo Deus timeri non | |
| 53 | 910 potest.</p><p title="II-II q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="39539"><span class="ref">[39539] IIª-IIae q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 911 timor spei opponitur. Sed spem habemus de Deo. Ergo non possumus |
| 53 | 912 etiam simul eum timere.</p><p title="II-II q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="39540"><span class="ref">[39540] IIª-IIae q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 913 sicut philosophus dicit, in II Rhet., <i>illa timemus ex quibus |
| 914 nobis mala proveniunt</i>. Sed mala non proveniunt nobis a Deo, sed | |
| 915 ex nobis ipsis, secundum illud Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, | |
| 53 | 916 ex me auxilium tuum</i>. Ergo Deus timeri non debet.</p><p title="II-II q. 19 a. 1 s. c."><a name="39541"><span class="ref">[39541] IIª-IIae q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 917 est quod dicitur Ierem. X, <i>quis non timebit te, o rex |
| 918 gentium?</i> Et Malach. I, <i>si ego dominus, ubi timor | |
| 53 | 919 meus?</i></p><p title="II-II q. 19 a. 1 co."><a name="39542"><span class="ref">[39542] IIª-IIae q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 920 dicendum quod sicut spes habet duplex obiectum, quorum unum est |
| 921 ipsum bonum futurum cuius adeptionem quis expectat, aliud autem est | |
| 922 auxilium alicuius per quem expectat se adipisci quod sperat; ita | |
| 923 etiam et timor duplex obiectum habere potest, quorum unum est ipsum | |
| 924 malum quod homo refugit, aliud autem est illud a quo malum | |
| 925 provenire potest. Primo igitur modo Deus, qui est ipsa bonitas, | |
| 926 obiectum timoris esse non potest. Sed secundo modo potest esse | |
| 927 obiectum timoris, inquantum scilicet ab ipso, vel per comparationem | |
| 928 ad ipsum, nobis potest aliquod malum imminere. Ab ipso quidem | |
| 929 potest nobis imminere malum poenae, quod non est simpliciter malum, | |
| 930 sed secundum quid, bonum autem simpliciter. Cum enim bonum dicatur | |
| 931 in ordine ad finem, malum autem importat huius ordinis privationem; | |
| 932 illud est malum simpliciter quod excludit ordinem a fine ultimo, | |
| 933 quod est malum culpae. Malum autem poenae est quidem malum, | |
| 934 inquantum privat aliquod particulare bonum, est tamen bonum | |
| 935 simpliciter, inquantum dependet ab ordine finis ultimi. Per | |
| 936 comparationem autem ad Deum potest nobis malum culpae provenire, si | |
| 53 | 937 ab eo separemur. Et per hunc modum Deus potest et debet timeri.</p><p title="II-II q. 19 a. 1 ad 1"><a name="39543"><span class="ref">[39543] IIª-IIae q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 938 ergo dicendum quod ratio illa procedit secundum quod malum est |
| 53 | 939 timoris obiectum.</p><p title="II-II q. 19 a. 1 ad 2"><a name="39544"><span class="ref">[39544] IIª-IIae q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 940 dicendum quod in Deo est considerare et iustitiam, secundum quam |
| 941 peccantes punit; et misericordiam, secundum quam nos liberat. | |
| 942 Secundum igitur considerationem iustitiae ipsius, insurgit in nobis | |
| 943 timor, secundum autem considerationem misericordiae, consurgit in | |
| 944 nobis spes. Et ita secundum diversas rationes Deus est obiectum | |
| 53 | 945 spei et timoris.</p><p title="II-II q. 19 a. 1 ad 3"><a name="39545"><span class="ref">[39545] IIª-IIae q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 946 dicendum quod malum culpae non est a Deo sicut ab auctore, sed est |
| 947 a nobis ipsis, inquantum a Deo recedimus. Malum autem poenae est | |
| 948 quidem a Deo auctore inquantum habet rationem boni, prout scilicet | |
| 949 est iustum, sed quod iuste nobis poena infligatur, hoc | |
| 950 primordialiter ex merito nostri peccati contingit. Secundum quem | |
| 951 modum dicitur Sap. I, quod <i>Deus mortem non fecit, sed impii | |
| 53 | 952 manibus et verbis accersierunt illam</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="39546"><span class="ref">[39546] IIª-IIae q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 953 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter dividatur |
| 954 timor in filialem, initialem, servilem et mundanum. Damascenus | |
| 955 enim, in II Lib., ponit sex species timoris, scilicet segnitiem, | |
| 956 erubescentiam, et alia de quibus supra dictum est, quae in hac | |
| 957 divisione non tanguntur. Ergo videtur quod haec divisio timoris sit | |
| 53 | 958 inconveniens.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="39547"><span class="ref">[39547] IIª-IIae q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 959 quilibet horum timorum vel est bonus vel malus. Sed est aliquis |
| 960 timor, scilicet naturalis, qui neque bonus est moraliter, cum sit | |
| 961 in Daemonibus, secundum illud Iac. II, <i>Daemones credunt et | |
| 962 contremiscunt</i>; neque etiam est malus, cum sit in Christo, | |
| 963 secundum illud Marc. XIV <i>coepit Iesus pavere et taedere</i>. | |
| 53 | 964 Ergo timor insufficienter dividitur secundum praedicta.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="39548"><span class="ref">[39548] IIª-IIae q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 965 alia est habitudo filii ad patrem, et uxoris ad virum, et servi ad |
| 966 dominum. Sed timor filialis, qui est filii in comparatione ad | |
| 967 patrem, distinguitur a timore servili, qui est servi per | |
| 968 comparationem ad dominum. Ergo etiam timor castus, qui videtur esse | |
| 969 uxoris per comparationem ad virum, debet distingui ab omnibus istis | |
| 53 | 970 timoribus.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 arg. 4"><a name="39549"><span class="ref">[39549] IIª-IIae q. 19 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 971 sicut timor servilis timet poenam, ita timor initialis et mundanus. |
| 53 | 972 Non ergo debuerunt ad invicem distingui isti timores.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 arg. 5"><a name="39550"><span class="ref">[39550] IIª-IIae q. 19 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 973 sicut concupiscentia est boni, ita etiam timor est mali. Sed alia |
| 974 est concupiscentia oculorum, qua quis concupiscit bona mundi; alia | |
| 975 est concupiscentia carnis, qua quis concupiscit delectationem | |
| 976 propriam. Ergo etiam alius est timor mundanus, quo quis timet | |
| 977 amittere bona exteriora; et alius est timor humanus, quo quis timet | |
| 53 | 978 propriae personae detrimentum.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 s. c."><a name="39551"><span class="ref">[39551] IIª-IIae q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 979 est auctoritas Magistri, XXXIV dist. III Lib. Sent.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 co."><a name="39552"><span class="ref">[39552] IIª-IIae q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 980 dicendum quod de timore nunc agimus secundum quod per ipsum aliquo |
| 981 modo ad Deum convertimur vel ab eo avertimur. Cum enim obiectum | |
| 982 timoris sit malum, quandoque homo propter mala quae timet a Deo | |
| 983 recedit, et iste dicitur timor humanus vel mundanus. Quandoque | |
| 984 autem homo per mala quae timet ad Deum convertitur et ei inhaeret. | |
| 985 Quod quidem malum est duplex, scilicet malum poenae, et malum | |
| 986 culpae. Si igitur aliquis convertatur ad Deum et ei inhaereat | |
| 987 propter timorem poenae, erit timor servilis. Si autem propter | |
| 988 timorem culpae, erit timor filialis, nam filiorum est timere | |
| 989 offensam patris. Si autem propter utrumque, est timor initialis, | |
| 990 qui est medius inter utrumque timorem. Utrum autem malum culpae | |
| 991 possit timeri, supra habitum est, cum de passione timoris | |
| 53 | 992 ageretur.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 ad 1"><a name="39553"><span class="ref">[39553] IIª-IIae q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 993 ergo dicendum quod Damascenus dividit timorem secundum quod est |
| 994 passio animae. Haec autem divisio timoris attenditur in ordine ad | |
| 53 | 995 Deum, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 ad 2"><a name="39554"><span class="ref">[39554] IIª-IIae q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 996 dicendum quod bonum morale praecipue consistit in conversione ad |
| 997 Deum, malum autem morale in aversione a Deo. Et ideo omnes | |
| 998 praedicti timores vel important bonum morale vel malum. Sed timor | |
| 999 naturalis praesupponitur bono et malo morali. Et ideo non | |
| 53 | 1000 connumeratur inter istos timores.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 ad 3"><a name="39555"><span class="ref">[39555] IIª-IIae q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1001 dicendum quod habitudo servi ad dominum est per potestatem domini |
| 1002 servum sibi subiicientis, sed habitudo filii ad patrem, vel uxoris | |
| 1003 ad virum, est e converso per affectum filii se subdentis patri vel | |
| 1004 uxoris se coniungentis viro unione amoris. Unde timor filialis et | |
| 1005 castus ad idem pertinent, quia per caritatis amorem Deus pater | |
| 1006 noster efficitur, secundum illud Rom. VIII, <i>accepistis spiritum | |
| 1007 adoptionis filiorum, in quo clamamus, abba, pater</i>; et secundum | |
| 1008 eandem caritatem dicitur etiam sponsus noster, secundum illud II ad | |
| 1009 Cor. XI, <i>despondi vos uni viro, virginem castam exhibere | |
| 1010 Christo</i>. Timor autem servilis ad aliud pertinet, quia caritatem | |
| 53 | 1011 in sua ratione non includit.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 ad 4"><a name="39556"><span class="ref">[39556] IIª-IIae q. 19 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1012 dicendum quod praedicti tres timores respiciunt poenam sed |
| 1013 diversimode. Nam timor mundanus sive humanus respicit poenam a Deo | |
| 1014 avertentem, quam quandoque inimici Dei infligunt vel comminantur. | |
| 1015 Sed timor servilis et initialis respiciunt poenam per quam homines | |
| 1016 attrahuntur ad Deum, divinitus inflictam vel comminatam. Quam | |
| 1017 quidem poenam principaliter timor servilis respicit, timor autem | |
| 53 | 1018 initialis secundario.</p><p title="II-II q. 19 a. 2 ad 5"><a name="39557"><span class="ref">[39557] IIª-IIae q. 19 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1019 dicendum quod eadem ratione homo a Deo avertitur propter timorem |
| 1020 amittendi bona mundana, et propter timorem amittendi incolumitatem | |
| 1021 proprii corporis, quia bona exteriora ad corpus pertinent. Et ideo | |
| 1022 uterque timor hic pro eodem computatur, quamvis mala quae timentur | |
| 1023 sint diversa, sicut et bona quae concupiscuntur. Ex qua quidem | |
| 1024 diversitate provenit diversitas peccatorum secundum speciem, quibus | |
| 53 | 1025 tamen omnibus commune est a Deo abducere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="39558"><span class="ref">[39558] IIª-IIae q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1026 sic proceditur. Videtur quod timor mundanus non semper sit malus. |
| 1027 Ad timorem enim humanum pertinere videtur quod homines reveremur. | |
| 1028 Sed quidam vituperantur de hoc quod homines non reverentur, ut | |
| 1029 patet Luc. XVIII de illo iudice iniquo, <i>qui nec Deum timebat nec | |
| 1030 homines reverebatur</i>. Ergo videtur quod timor mundanus non | |
| 53 | 1031 semper sit malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="39559"><span class="ref">[39559] IIª-IIae q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1032 ad timorem mundanum videntur pertinere poenae quae per potestates |
| 1033 saeculares infliguntur. Sed per huiusmodi poenas provocamur ad bene | |
| 1034 agendum, secundum illud Rom. XIII, <i>vis non timere potestatem? | |
| 1035 Bonum fac, et habebis laudem ex illa</i>. Ergo timor mundanus non | |
| 53 | 1036 semper est malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="39560"><span class="ref">[39560] IIª-IIae q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1037 illud quod inest nobis naturaliter non videtur esse malum, eo quod |
| 1038 naturalia sunt nobis a Deo. Sed naturale est homini ut timeat | |
| 1039 proprii corporis detrimentum et amissionem bonorum temporalium, | |
| 1040 quibus praesens vita sustentatur. Ergo videtur quod timor mundanus | |
| 53 | 1041 non semper sit malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 s. c."><a name="39561"><span class="ref">[39561] IIª-IIae q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1042 est quod dominus dicit, Matth. X, <i>nolite timere eos qui corpus |
| 1043 occidunt</i>, ubi timor mundanus prohibetur. Nihil autem divinitus | |
| 53 | 1044 prohibetur nisi malum. Ergo timor mundanus est malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 co."><a name="39562"><span class="ref">[39562] IIª-IIae q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1045 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, actus morales et habitus |
| 1046 ex obiectis et nomen et speciem habent. Proprium autem obiectum | |
| 1047 appetitivi motus est bonum finale. Et ideo a proprio fine omnis | |
| 1048 motus appetitivus et specificatur et nominatur. Si quis enim | |
| 1049 cupiditatem nominaret amorem laboris, quia propter cupiditatem | |
| 1050 homines laborant, non recte nominaret, non enim cupidi laborem | |
| 1051 quaerunt sicut finem, sed sicut id quod est ad finem, sicut finem | |
| 1052 autem quaerunt divitias, unde cupiditas recte nominatur desiderium | |
| 1053 vel amor divitiarum, quod est malum. Et per hunc modum amor | |
| 1054 mundanus proprie dicitur quo aliquis mundo innititur tanquam fini. | |
| 1055 Et sic amor mundanus semper est malus. Timor autem ex amore | |
| 1056 nascitur, illud enim homo timet amittere quod amat; ut patet per | |
| 1057 Augustinum, in libro octogintatrium quaest. Et ideo timor mundanus | |
| 1058 est qui procedit ab amore mundano tanquam a mala radice. Et propter | |
| 53 | 1059 hoc et ipse timor mundanus semper est malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 ad 1"><a name="39563"><span class="ref">[39563] IIª-IIae q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1060 ergo dicendum quod aliquis potest revereri homines dupliciter. Uno |
| 1061 modo, inquantum est in eis aliquod divinum, puta bonum gratiae aut | |
| 1062 virtutis, vel saltem naturalis Dei imaginis, et hoc modo | |
| 1063 vituperantur qui homines non reverentur. Alio modo potest aliquis | |
| 1064 homines revereri inquantum Deo contrariantur. Et sic laudantur qui | |
| 1065 homines non reverentur, secundum illud Eccli. XLVIII, de Elia vel | |
| 53 | 1066 Elisaeo, <i>in diebus suis non pertimuit principem</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 ad 2"><a name="39564"><span class="ref">[39564] IIª-IIae q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1067 dicendum quod potestates saeculares, quando inferunt poenas ad |
| 1068 retrahendum a peccato, in hoc sunt Dei ministri, secundum illud | |
| 1069 Rom. XIII, <i>minister enim Dei est, vindex in iram ei qui male | |
| 1070 agit</i>. Et secundum hoc timere potestatem saecularem non pertinet | |
| 53 | 1071 ad timorem mundanum, sed ad timorem servilem vel initialem.</p><p title="II-II q. 19 a. 3 ad 3"><a name="39565"><span class="ref">[39565] IIª-IIae q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1072 dicendum quod naturale est quod homo refugiat proprii corporis |
| 1073 detrimentum, vel etiam damna temporalium rerum, sed quod homo | |
| 1074 propter ista recedat a iustitia, est contra rationem naturalem. | |
| 1075 Unde etiam philosophus dicit, in III Ethic., quod quaedam sunt, | |
| 1076 scilicet peccatorum opera, ad quae nullo timore aliquis debet cogi, | |
| 1077 quia peius est huiusmodi peccata committere quam poenas quascumque | |
| 53 | 1078 pati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="39566"><span class="ref">[39566] IIª-IIae q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1079 sic proceditur. Videtur quod timor servilis non sit bonus. Quia |
| 1080 cuius usus est malus, ipsum quoque malum est. Sed usus timoris | |
| 1081 servilis est malus, quia sicut Glossa dicit Rom. VIII, <i>qui | |
| 1082 timore aliquid facit, etsi bonum sit quod facit, non tamen bene | |
| 53 | 1083 facit</i>. Ergo timor servilis non est bonus.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="39567"><span class="ref">[39567] IIª-IIae q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1084 illud quod ex radice peccati oritur non est bonum. Sed timor |
| 1085 servilis oritur ex radice peccati, quia super illud Iob III, | |
| 1086 <i>quare non in vulva mortuus sum?</i> Dicit Gregorius, <i>cum ex | |
| 1087 peccato praesens poena metuitur, et amissa Dei facies non amatur, | |
| 1088 timor ex tumore est, non ex humilitate</i>. Ergo timor servilis est | |
| 53 | 1089 malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="39568"><span class="ref">[39568] IIª-IIae q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1090 sicuti amori caritatis opponitur amor mercenarius, ita timori casto |
| 1091 videtur opponi timor servilis. Sed amor mercenarius semper est | |
| 53 | 1092 malus. Ergo et timor servilis.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 s. c."><a name="39569"><span class="ref">[39569] IIª-IIae q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1093 nullum malum est a spiritu sancto. Sed timor servilis est ex |
| 1094 spiritu sancto, quia super illud Rom. VIII, <i>non accepistis | |
| 1095 spiritum servitutis</i> etc., dicit Glossa, <i>unus spiritus est | |
| 1096 qui facit duos timores, scilicet servilem et castum</i>. Ergo timor | |
| 53 | 1097 servilis non est malus.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 co."><a name="39570"><span class="ref">[39570] IIª-IIae q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1098 dicendum quod timor servilis ex parte servilitatis habet quod sit |
| 1099 malus. Servitus enim libertati opponitur. Unde, cum liber sit qui | |
| 1100 causa sui est, ut dicitur in principio Metaphys. servus est qui non | |
| 1101 causa sui operatur, sed quasi ab extrinseco motus. Quicumque autem | |
| 1102 ex amore aliquid facit, quasi ex seipso operatur, quia ex propria | |
| 1103 inclinatione movetur ad operandum. Et ideo contra rationem | |
| 1104 servilitatis est quod aliquis ex amore operetur. Sic ergo timor | |
| 1105 servilis, inquantum servilis est, caritati contrariatur. Si ergo | |
| 1106 servilitas esset de ratione timoris, oporteret quod timor servilis | |
| 1107 simpliciter esset malus, sicut adulterium simpliciter est malum, | |
| 1108 quia id ex quo contrariatur caritati pertinet ad adulterii speciem. | |
| 1109 Sed praedicta servilitas non pertinet ad speciem timoris servilis, | |
| 1110 sicut nec informitas ad speciem fidei informis. Species enim | |
| 1111 moralis habitus vel actus ex obiecto accipitur. Obiectum autem | |
| 1112 timoris servilis est poena; cui accidit quod bonum cui contrariatur | |
| 1113 poena ametur tanquam finis ultimus, et per consequens poena | |
| 1114 timeatur tanquam principale malum, quod contingit in non habente | |
| 1115 caritatem; vel quod ordinetur in Deum sicut in finem, et per | |
| 1116 consequens poena non timeatur tanquam principale malum, quod | |
| 1117 contingit in habente caritatem. Non enim tollitur species habitus | |
| 1118 per hoc quod eius obiectum vel finis ordinatur ad ulteriorem finem. | |
| 1119 Et ideo timor servilis secundum suam substantiam bonus est, sed | |
| 53 | 1120 servilitas eius mala est.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 ad 1"><a name="39571"><span class="ref">[39571] IIª-IIae q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1121 ergo dicendum quod verbum illud Augustini intelligendum est de eo |
| 1122 qui facit aliquid timore servili inquantum est servilis, ut | |
| 53 | 1123 scilicet non amet iustitiam, sed solum timeat poenam.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 ad 2"><a name="39572"><span class="ref">[39572] IIª-IIae q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1124 dicendum quod timor servilis secundum suam substantiam non oritur |
| 1125 ex tumore. Sed eius servilitas ex tumore nascitur, inquantum | |
| 1126 scilicet homo affectum suum non vult subiicere iugo iustitiae per | |
| 53 | 1127 amorem.</p><p title="II-II q. 19 a. 4 ad 3"><a name="39573"><span class="ref">[39573] IIª-IIae q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1128 dicendum quod amor mercenarius dicitur qui Deum diligit propter |
| 1129 bona temporalia. Quod secundum se caritati contrariatur. Et ideo | |
| 1130 amor mercenarius semper est malus. Sed timor servilis secundum suam | |
| 1131 substantiam non importat nisi timorem poenae, sive timeatur ut | |
| 53 | 1132 principale malum, sive non timeatur ut malum principale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="39574"><span class="ref">[39574] IIª-IIae q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1133 sic proceditur. Videtur quod timor servilis sit idem in substantia |
| 1134 cum timore filiali. Ita enim videtur se habere timor filialis ad | |
| 1135 servilem sicut fides formata ad informem, quorum unum est cum | |
| 1136 peccato mortali, aliud vero non. Sed eadem secundum substantiam est | |
| 1137 fides formata et informis. Ergo etiam idem est secundum substantiam | |
| 53 | 1138 timor servilis et filialis.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="39575"><span class="ref">[39575] IIª-IIae q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1139 habitus diversificantur secundum obiecta. Sed idem est obiectum |
| 1140 timoris servilis et filialis, quia utroque timore timetur Deus. | |
| 1141 Ergo idem est secundum substantiam timor servilis et timor | |
| 53 | 1142 filialis.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="39576"><span class="ref">[39576] IIª-IIae q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1143 sicut homo sperat frui Deo et etiam ab eo beneficia obtinere, ita |
| 1144 etiam timet separari a Deo et poenas ab eo pati. Sed eadem est spes | |
| 1145 qua speramus frui Deo et qua speramus alia beneficia obtinere ab | |
| 1146 eo, ut dictum est. Ergo etiam idem est timor filialis, quo timemus | |
| 1147 separationem a Deo, et timor servilis, quo timemus ab eo | |
| 53 | 1148 puniri.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 s. c."><a name="39577"><span class="ref">[39577] IIª-IIae q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1149 est quod Augustinus, super Prim. Canonic. Ioan., dicit esse duos |
| 53 | 1150 timores, unum servilem, et alium filialem vel castum.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 co."><a name="39578"><span class="ref">[39578] IIª-IIae q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1151 dicendum quod proprie obiectum timoris est malum. Et quia actus et |
| 1152 habitus distinguuntur secundum obiecta, ut ex dictis patet, necesse | |
| 1153 est quod secundum diversitatem malorum etiam timores specie | |
| 1154 differant. Differunt autem specie malum poenae, quod refugit timor | |
| 1155 servilis, et malum culpae, quod refugit timor filialis, ut ex | |
| 1156 supradictis patet. Unde manifestum est quod timor servilis et | |
| 1157 filialis non sunt idem secundum substantiam, sed differunt | |
| 53 | 1158 specie.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 ad 1"><a name="39579"><span class="ref">[39579] IIª-IIae q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1159 ergo dicendum quod fides formata et informis non differunt secundum |
| 1160 obiectum, utraque enim fides et credit Deo et credit Deum, sed | |
| 1161 differunt solum per aliquod extrinsecum, scilicet secundum | |
| 1162 praesentiam et absentiam caritatis. Et ideo non differunt secundum | |
| 1163 substantiam. Sed timor servilis et filialis differunt secundum | |
| 53 | 1164 obiecta. Et ideo non est similis ratio.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 ad 2"><a name="39580"><span class="ref">[39580] IIª-IIae q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1165 dicendum quod timor servilis et timor filialis non habent eandem |
| 1166 habitudinem ad Deum, nam timor servilis respicit Deum sicut | |
| 1167 principium inflictivum poenarum; timor autem filialis respicit Deum | |
| 1168 non sicut principium activum culpae, sed potius sicut terminum a | |
| 1169 quo refugit separari per culpam. Et ideo ex hoc obiecto quod est | |
| 1170 Deus non consequuntur identitatem speciei. Quia etiam motus | |
| 1171 naturales secundum habitudinem ad aliquem terminum specie | |
| 1172 diversificantur, non enim est idem motus specie qui est ab albedine | |
| 53 | 1173 et qui est ad albedinem.</p><p title="II-II q. 19 a. 5 ad 3"><a name="39581"><span class="ref">[39581] IIª-IIae q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1174 dicendum quod spes respicit Deum sicut principium tam respectu |
| 1175 fruitionis divinae quam respectu cuiuscumque alterius beneficii. | |
| 53 | 1176 Non sic autem est de timore. Et ideo non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="39582"><span class="ref">[39582] IIª-IIae q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1177 sic proceditur. Videtur quod timor servilis non remaneat cum |
| 1178 caritate. Dicit enim Augustinus, super Prim. Canonic. Ioan., quod | |
| 1179 <i>cum coeperit caritas habitare, pellitur timor, qui ei | |
| 53 | 1180 praeparavit locum.</i></p><p title="II-II q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="39583"><span class="ref">[39583] IIª-IIae q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1181 caritas Dei diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum, |
| 1182 qui datus est nobis, ut dicitur Rom. V. <i>Sed ubi spiritus domini, | |
| 1183 ibi libertas</i>, ut habetur II ad Cor. III. Cum ergo libertas | |
| 1184 excludat servitutem, videtur quod timor servilis expellatur | |
| 53 | 1185 caritate adveniente.</p><p title="II-II q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="39584"><span class="ref">[39584] IIª-IIae q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1186 timor servilis ex amore sui causatur, inquantum poena diminuit |
| 1187 proprium bonum. Sed amor Dei expellit amorem sui, facit enim | |
| 1188 contemnere seipsum, ut patet ex auctoritate Augustini, XIV de Civ. | |
| 1189 Dei, quod <i>amor Dei usque ad contemptum sui facit civitatem | |
| 1190 Dei</i>. Ergo videtur quod veniente caritate timor servilis | |
| 53 | 1191 tollatur.</p><p title="II-II q. 19 a. 6 s. c."><a name="39585"><span class="ref">[39585] IIª-IIae q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1192 est quod timor servilis est donum spiritus sancti, ut supra dictum |
| 1193 est. Sed dona spiritus sancti non tolluntur adveniente caritate, | |
| 1194 per quam spiritus sanctus in nobis habitat. Ergo veniente caritate | |
| 53 | 1195 non tollitur timor servilis.</p><p title="II-II q. 19 a. 6 co."><a name="39586"><span class="ref">[39586] IIª-IIae q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1196 dicendum quod timor servilis ex amore sui causatur, quia est timor |
| 1197 poenae, quae est detrimentum proprii boni. Unde hoc modo timor | |
| 1198 poenae potest stare cum caritate sicut et amor sui, eiusdem enim | |
| 1199 rationis est quod homo cupiat bonum suum et quod timeat eo privari. | |
| 1200 Amor autem sui tripliciter se potest habere ad caritatem. Uno enim | |
| 1201 modo contrariatur caritati, secundum scilicet quod aliquis in amore | |
| 1202 proprii boni finem constituit. Alio vero modo in caritate | |
| 1203 includitur, secundum quod homo se propter Deum et in Deo diligit. | |
| 1204 Tertio modo a caritate quidem distinguitur, sed caritati non | |
| 1205 contrariatur, puta cum aliquis diligit quidem seipsum secundum | |
| 1206 rationem proprii boni, ita tamen quod in hoc proprio bono non | |
| 1207 constituat finem, sicut etiam et ad proximum potest esse aliqua | |
| 1208 alia specialis dilectio praeter dilectionem caritatis, quae | |
| 1209 fundatur in Deo, dum proximus diligitur vel ratione | |
| 1210 consanguinitatis vel alicuius alterius conditionis humanae, quae | |
| 1211 tamen referibilis sit ad caritatem. Sic igitur et timor poenae | |
| 1212 includitur uno modo in caritate, nam separari a Deo est quaedam | |
| 1213 poena, quam caritas maxime refugit. Unde hoc pertinet ad timorem | |
| 1214 castum. Alio autem modo contrariatur caritati, secundum quod | |
| 1215 aliquis refugit poenam contrariam bono suo naturali sicut | |
| 1216 principale malum contrarium bono quod diligitur ut finis. Et sic | |
| 1217 timor poenae non est cum caritate. Alio modo timor poenae | |
| 1218 distinguitur quidem secundum substantiam a timore casto, quia | |
| 1219 scilicet homo timet malum poenale non ratione separationis a Deo, | |
| 1220 sed inquantum est nocivum proprii boni, nec tamen in illo bono | |
| 1221 constituitur eius finis, unde nec illud malum formidatur tanquam | |
| 1222 principale malum. Et talis timor poenae potest esse cum caritate. | |
| 1223 Sed iste timor poenae non dicitur esse servilis nisi quando poena | |
| 1224 formidatur sicut principale malum, ut ex dictis patet. Et ideo | |
| 1225 timor inquantum servilis non manet cum caritate, sed substantia | |
| 1226 timoris servilis cum caritate manere potest, sicut amor sui manere | |
| 53 | 1227 potest cum caritate.</p><p title="II-II q. 19 a. 6 ad 1"><a name="39587"><span class="ref">[39587] IIª-IIae q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1228 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de timore inquantum servilis |
| 53 | 1229 est.</p><p title="II-II q. 19 a. 6 ad 2"><a name="39588"><span class="ref">[39588] IIª-IIae q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Et sic etiam |
| 1230 procedunt aliae duae rationes.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="39589"><span class="ref">[39589] IIª-IIae q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 1231 septimum sic proceditur. Videtur quod timor non sit initium |
| 1232 sapientiae. Initium enim est aliquid rei. Sed timor non est aliquid | |
| 1233 sapientiae, quia timor est in vi appetitiva, sapientia autem est in | |
| 1234 vi intellectiva. Ergo videtur quod timor non sit initium | |
| 53 | 1235 sapientiae.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="39590"><span class="ref">[39590] IIª-IIae q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1236 nihil est principium sui ipsius. Sed timor Dei ipse est sapientia, |
| 1237 ut dicitur Iob XXVIII. Ergo videtur quod timor Dei non sit initium | |
| 53 | 1238 sapientiae.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="39591"><span class="ref">[39591] IIª-IIae q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1239 principio non est aliquid prius. Sed timore est aliquid prius, quia |
| 1240 fides praecedit timorem. Ergo videtur quod timor non sit initium | |
| 53 | 1241 sapientiae.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 s. c."><a name="39592"><span class="ref">[39592] IIª-IIae q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1242 est quod dicitur in Psalm., <i>initium sapientiae timor |
| 53 | 1243 domini</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 co."><a name="39593"><span class="ref">[39593] IIª-IIae q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1244 dicendum quod initium sapientiae potest aliquid dici dupliciter, |
| 1245 uno modo, quia est initium ipsius sapientiae quantum ad eius | |
| 1246 essentiam; alio modo, quantum ad eius effectum. Sicut initium artis | |
| 1247 secundum eius essentiam sunt principia ex quibus procedit ars, | |
| 1248 initium autem artis secundum eius effectum est unde incipit ars | |
| 1249 operari; sicut si dicamus quod principium artis aedificativae est | |
| 1250 fundamentum, quia ibi incipit aedificator operari. Cum autem | |
| 1251 sapientia sit cognitio divinorum, ut infra dicetur, aliter | |
| 1252 consideratur a nobis et aliter a philosophis. Quia enim vita nostra | |
| 1253 ad divinam fruitionem ordinatur et dirigitur secundum quandam | |
| 1254 participationem divinae naturae, quae est per gratiam; sapientia | |
| 1255 secundum nos non solum consideratur ut est cognoscitiva Dei, sicut | |
| 1256 apud philosophos; sed etiam ut est directiva humanae vitae, quae | |
| 1257 non solum dirigitur secundum rationes humanas, sed etiam secundum | |
| 1258 rationes divinas, ut patet per Augustinum, XII de Trin. Sic igitur | |
| 1259 initium sapientiae secundum eius essentiam sunt prima principia | |
| 1260 sapientiae, quae sunt articuli fidei. Et secundum hoc fides dicitur | |
| 1261 sapientiae initium. Sed quantum ad effectum, initium sapientiae est | |
| 1262 unde sapientia incipit operari. Et hoc modo timor est initium | |
| 1263 sapientiae. Aliter tamen timor servilis, et aliter timor filialis. | |
| 1264 Timor enim servilis est sicut principium extra disponens ad | |
| 1265 sapientiam, inquantum aliquis timore poenae discedit a peccato, et | |
| 1266 per hoc habilitatur ad sapientiae effectum; secundum illud Eccli. | |
| 1267 I, <i>timor domini expellit peccatum</i>. Timor autem castus vel | |
| 1268 filialis est initium sapientiae sicut primus sapientiae effectus. | |
| 1269 Cum enim ad sapientiam pertineat quod humana vita reguletur | |
| 1270 secundum rationes divinas, hinc oportet sumere principium, ut homo | |
| 1271 Deum revereatur et se ei subiiciat, sic enim consequenter in | |
| 53 | 1272 omnibus secundum Deum regulabitur.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 ad 1"><a name="39594"><span class="ref">[39594] IIª-IIae q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1273 ergo dicendum quod ratio illa ostendit quod timor non est |
| 53 | 1274 principium sapientiae quantum ad essentiam sapientiae.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 ad 2"><a name="39595"><span class="ref">[39595] IIª-IIae q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1275 dicendum quod timor Dei comparatur ad totam vitam humanam per |
| 1276 sapientiam Dei regulatam sicut radix ad arborem, unde dicitur | |
| 1277 Eccli. I, <i>radix sapientiae est timere dominum, rami enim illius | |
| 1278 longaevi</i>. Et ideo sicut radix virtute dicitur esse tota arbor, | |
| 53 | 1279 ita timor Dei dicitur esse sapientia.</p><p title="II-II q. 19 a. 7 ad 3"><a name="39596"><span class="ref">[39596] IIª-IIae q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1280 dicendum quod, sicut dictum est, alio modo fides est principium |
| 1281 sapientiae et alio modo timor. Unde dicitur Eccli. XXV, <i>timor | |
| 1282 Dei initium dilectionis eius, initium autem fidei agglutinandum est | |
| 53 | 1283 ei</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="39597"><span class="ref">[39597] IIª-IIae q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1284 sic proceditur. Videtur quod timor initialis differat secundum |
| 1285 substantiam a timore filiali. Timor enim filialis ex dilectione | |
| 1286 causatur. Sed timor initialis est principium dilectionis, secundum | |
| 1287 illud Eccli. XXV, <i>timor domini initium est dilectionis</i>. Ergo | |
| 53 | 1288 timor initialis est alius a filiali.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="39598"><span class="ref">[39598] IIª-IIae q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1289 timor initialis timet poenam, quae est obiectum servilis timoris, |
| 1290 et sic videtur quod timor initialis sit idem cum servili. Sed timor | |
| 1291 servilis est alius a filiali. Ergo etiam timor initialis est alius | |
| 53 | 1292 secundum substantiam a filiali.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="39599"><span class="ref">[39599] IIª-IIae q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1293 medium differt eadem ratione ab utroque extremorum. Sed timor |
| 1294 initialis est medium inter timorem servilem et timorem filialem. | |
| 53 | 1295 Ergo differt et a filiali et a servili.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 s. c."><a name="39600"><span class="ref">[39600] IIª-IIae q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1296 est quod perfectum et imperfectum non diversificant substantiam |
| 1297 rei. Sed timor initialis et filialis differunt secundum | |
| 1298 perfectionem et imperfectionem caritatis, ut patet per Augustinum, | |
| 1299 in Prim. Canonic. Ioan. Ergo timor initialis non differt secundum | |
| 53 | 1300 substantiam a filiali.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 co."><a name="39601"><span class="ref">[39601] IIª-IIae q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1301 dicendum quod timor initialis dicitur ex eo quod est initium. Sed |
| 1302 cum et timor servilis et timor filialis sint aliquo modo initium | |
| 1303 sapientiae, uterque potest aliquo modo initialis dici. Sed sic non | |
| 1304 accipitur initialis secundum quod distinguitur a timore servili et | |
| 1305 filiali. Sed accipitur secundum quod competit statui incipientium, | |
| 1306 in quibus inchoatur quidam timor filialis per inchoationem | |
| 1307 caritatis; non tamen est in eis timor filialis perfecte, quia | |
| 1308 nondum pervenerunt ad perfectionem caritatis. Et ideo timor | |
| 1309 initialis hoc modo se habet ad filialem, sicut caritas imperfecta | |
| 1310 ad perfectam. Caritas autem perfecta et imperfecta non differunt | |
| 1311 secundum essentiam, sed solum secundum statum. Et ideo dicendum est | |
| 1312 quod etiam timor initialis, prout hic sumitur, non differt secundum | |
| 53 | 1313 essentiam a timore filiali.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 ad 1"><a name="39602"><span class="ref">[39602] IIª-IIae q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1314 ergo dicendum quod timor qui est initium dilectionis est timor |
| 1315 servilis, qui introducit caritatem sicut seta introducit linum, ut | |
| 1316 Augustinus dicit. Vel, si hoc referatur ad timorem initialem, | |
| 1317 dicitur esse dilectionis initium non absolute, sed quantum ad | |
| 53 | 1318 statum caritatis perfectae.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 ad 2"><a name="39603"><span class="ref">[39603] IIª-IIae q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1319 dicendum quod timor initialis non timet poenam sicut proprium |
| 1320 obiectum, sed inquantum habet aliquid de timore servili adiunctum. | |
| 1321 Qui secundum substantiam manet quidem cum caritate, servilitate | |
| 1322 remota, sed actus eius manet quidem cum caritate imperfecta in eo | |
| 1323 qui non solum movetur ad bene agendum ex amore iustitiae, sed etiam | |
| 1324 ex timore poenae; sed iste actus cessat in eo qui habet caritatem | |
| 1325 perfectam, quae foras mittit timorem habentem poenam, ut dicitur I | |
| 53 | 1326 Ioan. IV.</p><p title="II-II q. 19 a. 8 ad 3"><a name="39604"><span class="ref">[39604] IIª-IIae q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1327 dicendum quod timor initialis est medium inter timorem filialem et |
| 1328 servilem non sicut inter ea quae sunt unius generis; sed sicut | |
| 1329 imperfectum est medium inter ens perfectum et non ens, ut dicitur | |
| 1330 in II Metaphys.; quod tamen est idem secundum substantiam cum ente | |
| 53 | 1331 perfecto, differt autem totaliter a non ente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="39605"><span class="ref">[39605] IIª-IIae q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 1332 sic proceditur. Videtur quod timor non sit donum spiritus sancti. |
| 1333 Nullum enim donum spiritus sancti opponitur virtuti, quae etiam est | |
| 1334 a spiritu sancto, alioquin spiritus sanctus esset sibi contrarius. | |
| 1335 Sed timor opponitur spei, quae est virtus. Ergo timor non est donum | |
| 53 | 1336 spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="39606"><span class="ref">[39606] IIª-IIae q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1337 virtutis theologicae proprium est quod Deum habeat pro obiecto. Sed |
| 1338 timor habet Deum pro obiecto, inquantum Deus timetur. Ergo timor | |
| 53 | 1339 non est donum, sed virtus theologica.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="39607"><span class="ref">[39607] IIª-IIae q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1340 timor ex amore consequitur. Sed amor ponitur quaedam virtus |
| 1341 theologica. Ergo etiam timor est virtus theologica, quasi ad idem | |
| 53 | 1342 pertinens.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 arg. 4"><a name="39608"><span class="ref">[39608] IIª-IIae q. 19 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1343 Gregorius dicit, II Moral., quod timor datur contra superbiam. Sed |
| 1344 superbiae opponitur virtus humilitatis. Ergo etiam timor sub | |
| 53 | 1345 virtute comprehenditur.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 arg. 5"><a name="39609"><span class="ref">[39609] IIª-IIae q. 19 a. 9 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1346 dona sunt perfectiora virtutibus, dantur enim in adiutorium |
| 1347 virtutum, ut Gregorius dicit, II Moral. Sed spes est perfectior | |
| 1348 timore, quia spes respicit bonum, timor malum. Cum ergo spes sit | |
| 53 | 1349 virtus, non debet dici quod timor sit donum.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 s. c."><a name="39610"><span class="ref">[39610] IIª-IIae q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1350 est quod Isaiae XI timor domini enumeratur inter septem dona |
| 53 | 1351 spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 co."><a name="39611"><span class="ref">[39611] IIª-IIae q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1352 dicendum quod multiplex est timor, ut supra dictum est. Timor autem |
| 1353 humanus, ut dicit Augustinus, in libro de gratia et Lib. Arb., non | |
| 1354 est donum Dei, hoc enim timore Petrus negavit Christum, sed ille | |
| 1355 timor de quo dictum est, <i>illum timete qui potest animam et | |
| 1356 corpus mittere in Gehennam</i>. Similiter etiam timor servilis non | |
| 1357 est numerandus inter septem dona spiritus sancti, licet sit a | |
| 1358 spiritu sancto. Quia, ut Augustinus dicit, in libro de Nat. et | |
| 1359 gratia, potest habere annexam voluntatem peccandi, dona autem | |
| 1360 spiritus sancti non possunt esse cum voluntate peccandi, quia non | |
| 1361 sunt sine caritate, ut dictum est. Unde relinquitur quod timor Dei | |
| 1362 qui numeratur inter septem dona spiritus sancti est timor filialis | |
| 1363 sive castus. Dictum est enim supra quod dona spiritus sancti sunt | |
| 1364 quaedam habituales perfectiones potentiarum animae quibus redduntur | |
| 1365 bene mobiles a spiritu sancto, sicut virtutibus moralibus potentiae | |
| 1366 appetitivae redduntur bene mobiles a ratione. Ad hoc autem quod | |
| 1367 aliquid sit bene mobile ab aliquo movente, primo requiritur ut sit | |
| 1368 ei subiectum, non repugnans, quia ex repugnantia mobilis ad movens | |
| 1369 impeditur motus. Hoc autem facit timor filialis vel castus, | |
| 1370 inquantum per ipsum Deum reveremur, et refugimus nos ipsi | |
| 1371 subducere. Et ideo timor filialis quasi primum locum tenet | |
| 1372 ascendendo inter dona spiritus sancti, ultimum autem descendendo; | |
| 53 | 1373 sicut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 ad 1"><a name="39612"><span class="ref">[39612] IIª-IIae q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1374 ergo dicendum quod timor filialis non contrariatur virtuti spei. |
| 1375 Non enim per timorem filialem timemus ne nobis deficiat quod | |
| 1376 speramus obtinere per auxilium divinum, sed timemus ab hoc auxilio | |
| 1377 nos subtrahere. Et ideo timor filialis et spes sibi invicem | |
| 53 | 1378 cohaerent et se invicem perficiunt.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 ad 2"><a name="39613"><span class="ref">[39613] IIª-IIae q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1379 dicendum quod proprium et principale obiectum timoris est malum |
| 1380 quod quis refugit. Et per hunc modum Deus non potest esse obiectum | |
| 1381 timoris, sicut supra dictum est. Est autem per hunc modum obiectum | |
| 1382 spei et aliarum virtutum theologicarum. Quia per virtutem spei non | |
| 1383 solum innitimur divino auxilio ad adipiscendum quaecumque alia | |
| 1384 bona; sed principaliter ad adipiscendum ipsum Deum, tanquam | |
| 1385 principale bonum. Et idem patet in aliis virtutibus | |
| 53 | 1386 theologicis.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 ad 3"><a name="39614"><span class="ref">[39614] IIª-IIae q. 19 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1387 dicendum quod ex hoc quod amor est principium timoris non sequitur |
| 1388 quod timor Dei non sit habitus distinctus a caritate, quae est amor | |
| 1389 Dei, quia amor est principium omnium affectionum, et tamen in | |
| 1390 diversis habitibus perficimur circa diversas affectiones. Ideo | |
| 1391 tamen amor magis habet rationem virtutis quam timor, quia amor | |
| 1392 respicit bonum, ad quod principaliter virtus ordinatur secundum | |
| 1393 propriam rationem, ut ex supradictis patet. Et propter hoc etiam | |
| 1394 spes ponitur virtus. Timor autem principaliter respicit malum, | |
| 1395 cuius fugam importat. Unde est aliquid minus virtute | |
| 53 | 1396 theologica.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 ad 4"><a name="39615"><span class="ref">[39615] IIª-IIae q. 19 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1397 dicendum quod, sicut dicitur Eccli. X, <i>initium superbiae hominis |
| 1398 apostatare a Deo</i>, hoc est nolle subdi Deo, quod opponitur | |
| 1399 timori filiali, qui Deum reveretur. Et sic timor excludit | |
| 1400 principium superbiae, propter quod datur contra superbiam. Nec | |
| 1401 tamen sequitur quod sit idem cum virtute humilitatis, sed quod sit | |
| 1402 principium eius, dona enim spiritus sancti sunt principia virtutum | |
| 1403 intellectualium et moralium, ut supra dictum est. Sed virtutes | |
| 53 | 1404 theologicae sunt principia donorum, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 19 a. 9 ad 5"><a name="39616"><span class="ref">[39616] IIª-IIae q. 19 a. 9 ad 5</span></a> Unde patet |
| 1405 responsio ad quintum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="39617"><span class="ref">[39617] IIª-IIae q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 1406 decimum sic proceditur. Videtur quod crescente caritate diminuatur |
| 1407 timor. Dicit enim Augustinus, super Prim. Canonic. Ioan., | |
| 53 | 1408 <i>quantum caritas crescit, tantum timor decrescit</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="39618"><span class="ref">[39618] IIª-IIae q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1409 Praeterea, crescente spe diminuitur timor. Sed crescente caritate |
| 1410 crescit spes, ut supra habitum est. Ergo crescente caritate | |
| 53 | 1411 diminuitur timor.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 arg. 3"><a name="39619"><span class="ref">[39619] IIª-IIae q. 19 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1412 Praeterea, amor importat unionem, timor autem separationem. Sed |
| 1413 crescente unione diminuitur separatio. Ergo crescente amore | |
| 53 | 1414 caritatis diminuitur timor.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 s. c."><a name="39620"><span class="ref">[39620] IIª-IIae q. 19 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1415 est quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod |
| 1416 <i>Dei timor non solum inchoat, sed etiam perficit sapientiam, | |
| 53 | 1417 idest quae summe diligit Deum et proximum tanquam seipsum</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 co."><a name="39621"><span class="ref">[39621] IIª-IIae q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1418 dicendum quod duplex est timor Dei, sicut dictum est, unus quidem |
| 1419 filialis, quo quis timet offensam ipsius vel separationem ab ipso; | |
| 1420 alius autem servilis, quo quis timet poenam. Timor autem filialis | |
| 1421 necesse est quod crescat crescente caritate, sicut effectus crescit | |
| 1422 crescente causa, quanto enim aliquis magis diligit aliquem, tanto | |
| 1423 magis timet eum offendere et ab eo separari. Sed timor servilis, | |
| 1424 quantum ad servilitatem, totaliter tollitur caritate adveniente, | |
| 1425 remanet tamen secundum substantiam timor poenae, ut dictum est. Et | |
| 1426 iste timor diminuitur caritate crescente, maxime quantum ad actum, | |
| 1427 quia quanto aliquis magis diligit Deum, tanto minus timet poenam. | |
| 1428 Primo quidem, quia minus attendit ad proprium bonum, cui | |
| 1429 contrariatur poena. Secundo, quia firmius inhaerens magis confidit | |
| 53 | 1430 de praemio, et per consequens minus timet de poena.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 ad 1"><a name="39622"><span class="ref">[39622] IIª-IIae q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1431 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de timore poenae.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 ad 2"><a name="39623"><span class="ref">[39623] IIª-IIae q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1432 dicendum quod timor poenae est qui diminuitur crescente spe. Sed ea |
| 1433 crescente crescit timor filialis, quia quanto aliquis certius | |
| 1434 expectat alicuius boni consecutionem per auxilium alterius, tanto | |
| 53 | 1435 magis veretur eum offendere vel ab eo separari.</p><p title="II-II q. 19 a. 10 ad 3"><a name="39624"><span class="ref">[39624] IIª-IIae q. 19 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1436 dicendum quod timor filialis non importat separationem sed magis |
| 1437 subiectionem ad ipsum, separationem autem refugit a subiectione | |
| 1438 ipsius. Sed quodammodo separationem importat per hoc quod non | |
| 1439 praesumit se ei adaequare, sed ei se subiicit. Quae etiam separatio | |
| 1440 invenitur in caritate, inquantum diligit Deum supra se et supra | |
| 1441 omnia. Unde amor caritatis augmentatus reverentiam timoris non | |
| 53 | 1442 minuit, sed auget.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 19 a. 11 arg. 1"><a name="39625"><span class="ref">[39625] IIª-IIae q. 19 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1443 undecimum sic proceditur. Videtur quod timor non remaneat in |
| 1444 patria. Dicitur enim Prov. I, <i>abundantia perfruetur, timore | |
| 1445 malorum sublato</i>, quod intelligitur de homine iam sapientia | |
| 1446 perfruente in beatitudine aeterna. Sed omnis timor est alicuius | |
| 1447 mali, quia malum est obiectum timoris, ut supra dictum est. Ergo | |
| 53 | 1448 nullus timor erit in patria.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 arg. 2"><a name="39626"><span class="ref">[39626] IIª-IIae q. 19 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1449 Praeterea, homines in patria erunt Deo conformes, secundum illud I |
| 1450 Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus</i>. Sed Deus nihil | |
| 53 | 1451 timet. Ergo homines in patria non habebunt aliquem timorem.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 arg. 3"><a name="39627"><span class="ref">[39627] IIª-IIae q. 19 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1452 Praeterea, spes est perfectior quam timor, quia spes est respectu |
| 1453 boni, timor respectu mali. Sed spes non erit in patria. Ergo nec | |
| 53 | 1454 timor erit in patria.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 s. c."><a name="39628"><span class="ref">[39628] IIª-IIae q. 19 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1455 est quod dicitur in Psalm., <i>timor domini sanctus permanet in |
| 53 | 1456 saeculum</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 co."><a name="39629"><span class="ref">[39629] IIª-IIae q. 19 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1457 dicendum quod timor servilis, sive timor poenae, nullo modo erit in |
| 1458 patria, excluditur enim talis timor per securitatem aeternae | |
| 1459 beatitudinis, quae est de ipsius beatitudinis ratione, sicut supra | |
| 1460 dictum est. Timor autem filialis, sicut augetur augmentata | |
| 1461 caritate, ita caritate perfecta perficietur. Unde non habebit in | |
| 1462 patria omnino eundem actum quem habet modo. Ad cuius evidentiam | |
| 1463 sciendum est quod proprium obiectum timoris est malum possibile, | |
| 1464 sicut proprium obiectum spei est bonum possibile. Et cum motus | |
| 1465 timoris sit quasi fugae, importat timor fugam mali ardui | |
| 1466 possibilis, parva enim mala timorem non inducunt. Sicut autem bonum | |
| 1467 uniuscuiusque est ut in suo ordine consistat, ita malum | |
| 1468 uniuscuiusque est ut suum ordinem deserat. Ordo autem creaturae | |
| 1469 rationalis est ut sit sub Deo et supra ceteras creaturas. Unde | |
| 1470 sicut malum creaturae rationalis est ut subdat se creaturae | |
| 1471 inferiori per amorem, ita etiam malum eius est si non Deo se | |
| 1472 subiiciat, sed in ipsum praesumptuose insiliat vel contemnat. Hoc | |
| 1473 autem malum creaturae rationali secundum suam naturam consideratae | |
| 1474 possibile est, propter naturalem liberi arbitrii flexibilitatem, | |
| 1475 sed in beatis fit non possibile per gloriae perfectionem. Fuga | |
| 1476 igitur huius mali quod est Deo non subiici, ut possibilis naturae, | |
| 1477 impossibilis autem beatitudini, erit in patria. In via autem est | |
| 1478 fuga huius mali ut omnino possibilis. Et ideo Gregorius dicit, XVII | |
| 1479 Moral., exponens illud Iob XXVI, <i>columnae caeli contremiscunt et | |
| 1480 pavent ad nutum eius, ipsae, inquit, virtutes caelestium, quae hunc | |
| 1481 sine cessatione conspiciunt, in ipsa contemplatione contremiscunt. | |
| 1482 Sed idem tremor, ne eis poenalis sit, non timoris est sed | |
| 1483 admirationis</i>, quia scilicet admirantur Deum ut supra se | |
| 1484 existentem et eis incomprehensibilem. Augustinus etiam, in XIV de | |
| 1485 Civ. Dei, hoc modo ponit timorem in patria, quamvis hoc sub dubio | |
| 1486 derelinquat. <i>Timor, inquit, ille castus permanens in saeculum | |
| 1487 saeculi, si erit in futuro saeculo, non erit timor exterrens a malo | |
| 1488 quod accidere potest; sed tenens in bono quod amitti non potest. | |
| 1489 Ubi enim boni adepti amor immutabilis est, profecto, si dici | |
| 1490 potest, mali cavendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine | |
| 1491 ea voluntas significata est qua nos necesse erit nolle peccare, et | |
| 1492 non sollicitudine infirmitatis ne forte peccemus, sed | |
| 1493 tranquillitate caritatis cavere peccatum. Aut, si nullius omnino | |
| 1494 generis timor ibi esse poterit, ita fortasse timor in saeculum | |
| 1495 saeculi dictus est permanens, quia id permanebit quo timor ipse | |
| 53 | 1496 perducit</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 ad 1"><a name="39630"><span class="ref">[39630] IIª-IIae q. 19 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1497 ergo dicendum quod in auctoritate praedicta excluditur a beatis |
| 1498 timor sollicitudinem habens, de malo praecavens, non autem timor | |
| 53 | 1499 securus, ut Augustinus dicit.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 ad 2"><a name="39631"><span class="ref">[39631] IIª-IIae q. 19 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1500 dicendum quod, sicut dicit Dionysius, IX cap. de Div. Nom., |
| 1501 <i>eadem et similia sunt Deo et dissimilia, hoc quidem secundum | |
| 1502 contingentem non imitabilis imitationem</i>, idest inquantum | |
| 1503 secundum suum posse imitantur Deum, qui non est perfecte | |
| 1504 imitabilis; <i>hoc autem secundum hoc quod causata minus habent a | |
| 1505 causa, infinitis mensuris et incomparabilibus deficientia</i>. Unde | |
| 1506 non oportet quod, si Deo non convenit timor, quia non habet | |
| 1507 superiorem cui subiiciatur, quod propter hoc non conveniat beatis, | |
| 53 | 1508 quorum beatitudo consistit in perfecta subiectione ad Deum.</p><p title="II-II q. 19 a. 11 ad 3"><a name="39632"><span class="ref">[39632] IIª-IIae q. 19 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1509 dicendum quod spes importat quendam defectum, scilicet futuritionem |
| 1510 beatitudinis, quae tollitur per eius praesentiam. Sed timor | |
| 1511 importat defectum naturalem creaturae, secundum quod in infinitum | |
| 1512 distat a Deo, quod etiam in patria remanebit. Et ideo timor non | |
| 53 | 1513 evacuabitur totaliter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 19 a. 12 arg. 1"><a name="39633"><span class="ref">[39633] IIª-IIae q. 19 a. 12 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1514 duodecimum sic proceditur. Videtur quod paupertas spiritus non sit |
| 1515 beatitudo respondens dono timoris. Timor enim est initium | |
| 1516 spiritualis vitae, ut ex dictis patet. Sed paupertas pertinet ad | |
| 1517 perfectionem vitae spiritualis, secundum illud Matth. XIX, <i>si | |
| 1518 vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da | |
| 1519 pauperibus</i>. Ergo paupertas spiritus non respondet dono | |
| 53 | 1520 timoris.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 arg. 2"><a name="39634"><span class="ref">[39634] IIª-IIae q. 19 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1521 Praeterea, in Psalm. dicitur, <i>confige timore tuo carnes |
| 1522 meas</i>, ex quo videtur quod ad timorem pertineat carnem | |
| 1523 reprimere. Sed ad repressionem carnis maxime videtur pertinere | |
| 1524 beatitudo luctus. Ergo beatitudo luctus magis respondet dono | |
| 53 | 1525 timoris quam beatitudo paupertatis.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 arg. 3"><a name="39635"><span class="ref">[39635] IIª-IIae q. 19 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1526 Praeterea, donum timoris respondet virtuti spei, sicut dictum est. |
| 1527 Sed spei maxime videtur respondere beatitudo ultima, quae est, | |
| 1528 <i>beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur</i>, quia, ut | |
| 1529 dicitur Rom. V, <i>gloriamur in spe gloriae filiorum Dei</i>. Ergo | |
| 1530 illa beatitudo magis respondet dono timoris quam paupertas | |
| 53 | 1531 spiritus.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 arg. 4"><a name="39636"><span class="ref">[39636] IIª-IIae q. 19 a. 12 arg. 4</span></a> |
| 28 | 1532 Praeterea, supra dictum est quod beatitudinibus respondent fructus. |
| 1533 Sed nihil in fructibus invenitur respondere dono timoris. Ergo | |
| 53 | 1534 etiam neque in beatitudinibus aliquid ei respondet.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 s. c."><a name="39637"><span class="ref">[39637] IIª-IIae q. 19 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1535 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in Mont., |
| 1536 <i>timor Dei congruit humilibus, de quibus dicitur, beati pauperes | |
| 53 | 1537 spiritu</i>.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 co."><a name="39638"><span class="ref">[39638] IIª-IIae q. 19 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1538 dicendum quod timori proprie respondet paupertas spiritus. Cum enim |
| 1539 ad timorem filialem pertineat Deo reverentiam exhibere et ei | |
| 1540 subditum esse, id quod ex huiusmodi subiectione consequitur | |
| 1541 pertinet ad donum timoris. Ex hoc autem quod aliquis Deo se | |
| 1542 subiicit, desinit quaerere in seipso vel in aliquo alio magnificari | |
| 1543 nisi in Deo, hoc enim repugnaret perfectae subiectioni ad Deum. | |
| 1544 Unde dicitur in Psalm., <i>hi in curribus et hi in equis, nos autem | |
| 1545 in nomine Dei nostri invocabimus</i>. Et ideo ex hoc quod aliquis | |
| 1546 perfecte timet Deum, consequens est quod non quaerat magnificari in | |
| 1547 seipso per superbiam; neque etiam quaerat magnificari in | |
| 1548 exterioribus bonis, scilicet honoribus et divitiis; quorum utrumque | |
| 1549 pertinet ad paupertatem spiritus, secundum quod paupertas spiritus | |
| 1550 intelligi potest vel exinanitio inflati et superbi spiritus, ut | |
| 1551 Augustinus exponit; vel etiam abiectio temporalium rerum quae fit | |
| 1552 spiritu, idest propria voluntate per instinctum spiritus sancti, ut | |
| 53 | 1553 Ambrosius et Hieronymus exponunt.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 ad 1"><a name="39639"><span class="ref">[39639] IIª-IIae q. 19 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1554 ergo dicendum quod, cum beatitudo sit actus virtutis perfectae, |
| 1555 omnes beatitudines ad perfectionem spiritualis vitae pertinent. In | |
| 1556 qua quidem perfectione principium esse videtur ut tendens ad | |
| 1557 perfectam spiritualium bonorum participationem terrena bona | |
| 1558 contemnat, sicut etiam timor primum locum habet in donis. Non autem | |
| 1559 consistit perfectio in ipsa temporalium desertione, sed haec est | |
| 1560 via ad perfectionem. Timor autem filialis, cui respondet beatitudo | |
| 1561 paupertatis, etiam est cum perfectione sapientiae, ut supra dictum | |
| 53 | 1562 est.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 ad 2"><a name="39640"><span class="ref">[39640] IIª-IIae q. 19 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1563 dicendum quod directius opponitur subiectioni ad Deum, quam facit |
| 1564 timor filialis, indebita magnificatio hominis vel in seipso vel in | |
| 1565 aliis rebus quam delectatio extranea. Quae tamen opponitur timori | |
| 1566 ex consequenti, quia qui Deum reveretur et ei subiicitur, non | |
| 1567 delectatur in aliis a Deo. Sed tamen delectatio non pertinet ad | |
| 1568 rationem ardui, quam respicit timor, sicut magnificatio. Et ideo | |
| 1569 directe beatitudo paupertatis respondet timori, beatitudo autem | |
| 53 | 1570 luctus ex consequenti.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 ad 3"><a name="39641"><span class="ref">[39641] IIª-IIae q. 19 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1571 dicendum quod spes importat motum secundum habitudinem ad terminum |
| 1572 ad quem tenditur, sed timor importat magis motum secundum | |
| 1573 habitudinem recessus a termino. Et ideo ultima beatitudo, quae est | |
| 1574 spiritualis perfectionis terminus, congrue respondet spei per modum | |
| 1575 obiecti ultimi, sed prima beatitudo, quae est per recessum a rebus | |
| 1576 exterioribus impedientibus divinam subiectionem, congrue respondet | |
| 53 | 1577 timori.</p><p title="II-II q. 19 a. 12 ad 4"><a name="39642"><span class="ref">[39642] IIª-IIae q. 19 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1578 dicendum quod in fructibus illa quae pertinent ad moderatum usum |
| 1579 vel abstinentiam a rebus temporalibus, videntur dono timoris | |
| 53 | 1580 convenire, sicut modestia, continentia et castitas.</p></div></div><div class="q" id="q20"><h2>Quaestio 20</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 20 pr."><a name="39643"><span class="ref">[39643] IIª-IIae q. 20 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1581 considerandum est de vitiis oppositis. Et primo, de desperatione; |
| 1582 secundo, de praesumptione. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 1583 utrum desperatio sit peccatum. Secundo, utrum possit esse sine | |
| 1584 infidelitate. Tertio, utrum sit maximum peccatorum. Quarto, utrum | |
| 53 | 1585 oriatur ex acedia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="39644"><span class="ref">[39644] IIª-IIae q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1586 sic proceditur. Videtur quod desperatio non sit peccatum. Omne enim |
| 1587 peccatum habet conversionem ad commutabile bonum cum aversione ab | |
| 1588 incommutabili bono; ut patet per Augustinum, in Lib. de Lib. Arb. | |
| 1589 Sed desperatio non habet conversionem ad commutabile bonum. Ergo | |
| 53 | 1590 non est peccatum.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="39645"><span class="ref">[39645] IIª-IIae q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1591 illud quod oritur ex bona radice non videtur esse peccatum, quia |
| 1592 <i>non potest arbor bona fructus malos facere</i>, ut dicitur | |
| 1593 Matth. VII. Sed desperatio videtur procedere ex bona radice, | |
| 1594 scilicet ex timore Dei, vel ex horrore magnitudinis propriorum | |
| 53 | 1595 peccatorum. Ergo desperatio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="39646"><span class="ref">[39646] IIª-IIae q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1596 si desperatio esset peccatum, in damnatis esset peccatum quod |
| 1597 desperant. Sed hoc non imputatur eis ad culpam, sed magis ad | |
| 1598 damnationem. Ergo neque viatoribus imputatur ad culpam. Et ita | |
| 53 | 1599 desperatio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 s. c."><a name="39647"><span class="ref">[39647] IIª-IIae q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1600 illud per quod homines in peccata inducuntur videtur esse non solum |
| 1601 peccatum, sed principium peccatorum. Sed desperatio est huiusmodi, | |
| 1602 dicit enim apostolus de quibusdam, ad Ephes. IV, <i>qui desperantes | |
| 1603 semetipsos tradiderunt impudicitiae in operationem omnis | |
| 1604 immunditiae et avaritiae</i>. Ergo desperatio non solum est | |
| 53 | 1605 peccatum, sed aliorum peccatorum principium.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 co."><a name="39648"><span class="ref">[39648] IIª-IIae q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1606 dicendum quod secundum philosophum, in VI Ethic., id quod est in |
| 1607 intellectu affirmatio vel negatio est in appetitu prosecutio et | |
| 1608 fuga, et quod est in intellectu verum vel falsum est in appetitu | |
| 1609 bonum et malum. Et ideo omnis motus appetitivus conformiter se | |
| 1610 habens intellectui vero, est secundum se bonus, omnis autem motus | |
| 1611 appetitivus conformiter se habens intellectui falso, est secundum | |
| 1612 se malus et peccatum. Circa Deum autem vera existimatio intellectus | |
| 1613 est quod ex ipso provenit hominum salus, et venia peccatoribus | |
| 1614 datur; secundum illud Ezech. XVIII, <i>nolo mortem peccatoris, sed | |
| 1615 ut convertatur et vivat</i>. Falsa autem opinio est quod peccatori | |
| 1616 poenitenti veniam deneget, vel quod peccatores ad se non convertat | |
| 1617 per gratiam iustificantem. Et ideo sicut motus spei, qui | |
| 1618 conformiter se habet ad existimationem veram, est laudabilis et | |
| 1619 virtuosus; ita oppositus motus desperationis, qui se habet | |
| 1620 conformiter existimationi falsae de Deo, est vitiosus et | |
| 53 | 1621 peccatum.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 ad 1"><a name="39649"><span class="ref">[39649] IIª-IIae q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1622 ergo dicendum quod in quolibet peccato mortali est quodammodo |
| 1623 aversio a bono incommutabili et conversio ad bonum commutabile, sed | |
| 1624 aliter et aliter. Nam principaliter consistunt in aversione a bono | |
| 1625 incommutabili peccata quae opponuntur virtutibus theologicis, ut | |
| 1626 odium Dei, desperatio et infidelitas, quia virtutes theologicae | |
| 1627 habent Deum pro obiecto, ex consequenti autem important | |
| 1628 conversionem ad bonum commutabile, inquantum anima deserens Deum | |
| 1629 consequenter necesse est quod ad alia convertatur. Peccata vero | |
| 1630 alia principaliter consistunt in conversione ad commutabile bonum, | |
| 1631 ex consequenti vero in aversione ab incommutabili bono, non enim | |
| 1632 qui fornicatur intendit a Deo recedere, sed carnali delectatione | |
| 53 | 1633 frui, ex quo sequitur quod a Deo recedat.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 ad 2"><a name="39650"><span class="ref">[39650] IIª-IIae q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1634 dicendum quod ex radice virtutis potest aliquid procedere |
| 1635 dupliciter. Uno modo, directe ex parte ipsius virtutis, sicut actus | |
| 1636 procedit ex habitu, et hoc modo ex virtuosa radice non potest | |
| 1637 aliquod peccatum procedere; hoc enim sensu Augustinus dicit, in | |
| 1638 libro de Lib. Arb., quod <i>virtute nemo male utitur</i>. Alio modo | |
| 1639 procedit aliquid ex virtute indirecte sive occasionaliter. Et sic | |
| 1640 nihil prohibet aliquod peccatum ex aliqua virtute procedere, sicut | |
| 1641 interdum de virtutibus aliqui superbiunt, secundum illud Augustini, | |
| 1642 <i>superbia bonis operibus insidiatur ut pereant</i>. Et hoc modo | |
| 1643 ex timore Dei vel ex horrore propriorum peccatorum contingit | |
| 1644 desperatio, inquantum his bonis aliquis male utitur, occasionem ab | |
| 53 | 1645 eis accipiens desperandi.</p><p title="II-II q. 20 a. 1 ad 3"><a name="39651"><span class="ref">[39651] IIª-IIae q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1646 dicendum quod damnati non sunt in statu sperandi, propter |
| 1647 impossibilitatem reditus ad beatitudinem. Et ideo quod non sperant | |
| 1648 non imputatur eis ad culpam, sed est pars damnationis ipsorum. | |
| 1649 Sicut etiam in statu viae si quis desperaret de eo quod non est | |
| 1650 natus adipisci, vel quod non est debitum adipisci, non esset | |
| 1651 peccatum, puta si medicus desperat de curatione alicuius infirmi, | |
| 53 | 1652 vel si aliquis desperat se fore divitias adepturum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="39652"><span class="ref">[39652] IIª-IIae q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1653 secundum sic proceditur. Videtur quod desperatio sine infidelitate |
| 1654 esse non possit. Certitudo enim spei a fide derivatur. Sed manente | |
| 1655 causa non tollitur effectus. Ergo non potest aliquis certitudinem | |
| 53 | 1656 spei amittere desperando nisi fide sublata.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="39653"><span class="ref">[39653] IIª-IIae q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1657 praeferre culpam propriam bonitati vel misericordiae divinae est |
| 1658 negare infinitatem divinae misericordiae vel bonitatis, quod est | |
| 1659 infidelitatis. Sed qui desperat culpam suam praefert misericordiae | |
| 1660 vel bonitati divinae, secundum illud Gen. IV, <i>maior est | |
| 1661 iniquitas mea quam ut veniam merear</i>. Ergo quicumque desperat | |
| 53 | 1662 est infidelis.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="39654"><span class="ref">[39654] IIª-IIae q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1663 quicumque incidit in haeresim damnatam est infidelis. Sed desperans |
| 1664 videtur incidere in haeresim damnatam, scilicet Novatianorum, qui | |
| 1665 dicunt peccata non remitti post Baptismum. Ergo videtur quod | |
| 53 | 1666 quicumque desperat sit infidelis.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 s. c."><a name="39655"><span class="ref">[39655] IIª-IIae q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1667 est quod remoto posteriori non removetur prius. Sed spes est |
| 1668 posterior fide, ut supra dictum est. Ergo remota spe potest | |
| 53 | 1669 remanere fides. Non ergo quicumque desperat est infidelis.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 co."><a name="39656"><span class="ref">[39656] IIª-IIae q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1670 dicendum quod infidelitas pertinet ad intellectum, desperatio vero |
| 1671 ad vim appetitivam. Intellectus autem universalium est, sed vis | |
| 1672 appetitiva movetur ad particularia, est enim motus appetitivus ab | |
| 1673 anima ad res, quae in seipsis particulares sunt. Contingit autem | |
| 1674 aliquem habentem rectam existimationem in universali circa motum | |
| 1675 appetitivum non recte se habere, corrupta eius aestimatione in | |
| 1676 particulari, quia necesse est quod ab aestimatione in universali ad | |
| 1677 appetitum rei particularis perveniatur mediante aestimatione | |
| 1678 particulari, ut dicitur in III de anima; sicut a propositione | |
| 1679 universali non infertur conclusio particularis nisi assumendo | |
| 1680 particularem. Et inde est quod aliquis habens rectam fidem in | |
| 1681 universali deficit in motu appetitivo circa particulare, corrupta | |
| 1682 particulari eius aestimatione per habitum vel per passionem. Sicut | |
| 1683 ille qui fornicatur, eligendo fornicationem ut bonum sibi ut nunc, | |
| 1684 habet corruptam aestimationem in particulari, cum tamen retineat | |
| 1685 universalem aestimationem veram secundum fidem, scilicet quod | |
| 1686 fornicatio sit mortale peccatum. Et similiter aliquis, retinendo in | |
| 1687 universali veram aestimationem fidei, scilicet quod est remissio | |
| 1688 peccatorum in Ecclesia, potest pati motum desperationis, quasi sibi | |
| 1689 in tali statu existenti non sit sperandum de venia, corrupta | |
| 1690 aestimatione eius circa particulare. Et per hunc modum potest esse | |
| 53 | 1691 desperatio sine infidelitate, sicut et alia peccata mortalia.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 ad 1"><a name="39657"><span class="ref">[39657] IIª-IIae q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1692 ergo dicendum quod effectus tollitur non solum sublata causa prima, |
| 1693 sed etiam sublata causa secunda. Unde motus spei auferri potest non | |
| 1694 solum sublata universali aestimatione fidei, quae est sicut causa | |
| 1695 prima certitudinis spei; sed etiam sublata aestimatione | |
| 53 | 1696 particulari, quae est sicut secunda causa.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 ad 2"><a name="39658"><span class="ref">[39658] IIª-IIae q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1697 dicendum quod si quis in universali aestimaret misericordiam Dei |
| 1698 non esse infinitam, esset infidelis. Hoc autem non existimat | |
| 1699 desperans, sed quod sibi in statu illo, propter aliquam | |
| 1700 particularem dispositionem, non sit de divina misericordia | |
| 53 | 1701 sperandum.</p><p title="II-II q. 20 a. 2 ad 3"><a name="39659"><span class="ref">[39659] IIª-IIae q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Et similiter |
| 28 | 1702 dicendum ad tertium quod Novatiani in universali negant remissionem |
| 53 | 1703 peccatorum fieri in Ecclesia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="39660"><span class="ref">[39660] IIª-IIae q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1704 sic proceditur. Videtur quod desperatio non sit maximum peccatorum. |
| 1705 Potest enim esse desperatio absque infidelitate, sicut dictum est. | |
| 1706 Sed infidelitas est maximum peccatorum, quia subruit fundamentum | |
| 1707 spiritualis aedificii. Ergo desperatio non est maximum | |
| 53 | 1708 peccatorum.</p><p title="II-II q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="39661"><span class="ref">[39661] IIª-IIae q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1709 maiori bono maius malum opponitur; ut patet per philosophum, in |
| 1710 VIII Ethic. Sed caritas est maior spe, ut dicitur I Cor. XIII. Ergo | |
| 53 | 1711 odium est maius peccatum quam desperatio.</p><p title="II-II q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="39662"><span class="ref">[39662] IIª-IIae q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1712 in peccato desperationis est solum inordinata aversio a Deo. Sed in |
| 1713 aliis peccatis est non solum aversio inordinata, sed etiam | |
| 1714 inordinata conversio. Ergo peccatum desperationis non est gravius, | |
| 53 | 1715 sed minus aliis.</p><p title="II-II q. 20 a. 3 s. c."><a name="39663"><span class="ref">[39663] IIª-IIae q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1716 peccatum insanabile videtur esse gravissimum, secundum illud Ierem. |
| 1717 XXX, <i>insanabilis fractura tua, pessima plaga tua</i>. Sed | |
| 1718 peccatum desperationis est insanabile, secundum illud Ierem. XV, | |
| 1719 <i>plaga mea desperabilis renuit curari</i>. Ergo desperatio est | |
| 53 | 1720 gravissimum peccatum.</p><p title="II-II q. 20 a. 3 co."><a name="39664"><span class="ref">[39664] IIª-IIae q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1721 dicendum quod peccata quae opponuntur virtutibus theologicis sunt |
| 1722 secundum suum genus aliis peccatis graviora. Cum enim virtutes | |
| 1723 theologicae habeant Deum pro obiecto, peccata eis opposita | |
| 1724 important directe et principaliter aversionem a Deo. In quolibet | |
| 1725 autem peccato mortali principalis ratio mali et gravitas est ex hoc | |
| 1726 quod avertit a Deo, si enim posset esse conversio ad bonum | |
| 1727 commutabile sine aversione a Deo, quamvis esset inordinata, non | |
| 1728 esset peccatum mortale. Et ideo illud quod primo et per se habet | |
| 1729 aversionem a Deo est gravissimum inter peccata mortalia. Virtutibus | |
| 1730 autem theologicis opponuntur infidelitas, desperatio et odium Dei. | |
| 1731 Inter quae odium et infidelitas, si desperationi comparentur, | |
| 1732 invenientur secundum se quidem, idest secundum rationem propriae | |
| 1733 speciei, graviora. Infidelitas enim provenit ex hoc quod homo ipsam | |
| 1734 Dei veritatem non credit; odium vero Dei provenit ex hoc quod | |
| 1735 voluntas hominis ipsi divinae bonitati contrariatur; desperatio | |
| 1736 autem ex hoc quod homo non sperat se bonitatem Dei participare. Ex | |
| 1737 quo patet quod infidelitas et odium Dei sunt contra Deum secundum | |
| 1738 quod in se est; desperatio autem secundum quod eius bonum | |
| 1739 participatur a nobis. Unde maius peccatum est, secundum se | |
| 1740 loquendo, non credere Dei veritatem, vel odire Deum, quam non | |
| 1741 sperare consequi gloriam ab ipso. Sed si comparetur desperatio ad | |
| 1742 alia duo peccata ex parte nostra, sic desperatio est periculosior, | |
| 1743 quia per spem revocamur a malis et introducimur in bona | |
| 1744 prosequenda; et ideo, sublata spe, irrefrenate homines labuntur in | |
| 1745 vitia, et a bonis laboribus retrahuntur. Unde super illud Proverb. | |
| 1746 XXIV, <i>si desperaveris lapsus in die angustiae, minuetur | |
| 1747 fortitudo tua</i>, dicit Glossa, <i>nihil est execrabilius | |
| 1748 desperatione, quam qui habet et in generalibus huius vitae | |
| 1749 laboribus, et, quod peius est, in fidei certamine constantiam | |
| 1750 perdit</i>. Et Isidorus dicit, in libro de summo bono, | |
| 1751 <i>perpetrare flagitium aliquod mors animae est, sed desperare est | |
| 53 | 1752 descendere in Infernum</i>.</p><p title="II-II q. 20 a. 3 ad arg."><a name="39665"><span class="ref">[39665] IIª-IIae q. 20 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 1753 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="39666"><span class="ref">[39666] IIª-IIae q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 1754 sic proceditur. Videtur quod desperatio ex acedia non oriatur. Idem |
| 1755 enim non procedit ex diversis causis. Desperatio autem futuri | |
| 1756 saeculi procedit ex luxuria; ut dicit Gregorius, XXXI Moral. Non | |
| 53 | 1757 ergo procedit ex acedia.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="39667"><span class="ref">[39667] IIª-IIae q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1758 sicut spei opponitur desperatio, ita gaudio spirituali opponitur |
| 1759 acedia. Sed gaudium spirituale procedit ex spe, secundum illud Rom. | |
| 1760 XII, <i>spe gaudentes</i>. Ergo acedia procedit ex desperatione, et | |
| 53 | 1761 non e converso.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="39668"><span class="ref">[39668] IIª-IIae q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1762 contrariorum contrariae sunt causae. Sed spes, cui opponitur |
| 1763 desperatio, videtur procedere ex consideratione divinorum | |
| 1764 beneficiorum, et maxime ex consideratione incarnationis, dicit enim | |
| 1765 Augustinus, XII de Trin., <i>nihil tam necessarium fuit ad | |
| 1766 erigendum spem nostram quam ut demonstraretur nobis quantum nos | |
| 1767 Deus diligeret. Quid vero huius rei isto indicio manifestius, quam | |
| 1768 quod Dei filius naturae nostrae dignatus est inire consortium?</i> | |
| 1769 Ergo desperatio magis procedit ex negligentia huius considerationis | |
| 53 | 1770 quam ex acedia.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 s. c."><a name="39669"><span class="ref">[39669] IIª-IIae q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1771 est quod Gregorius, XXXI Moral., desperationem enumerat inter ea |
| 53 | 1772 quae procedunt ex acedia.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 co."><a name="39670"><span class="ref">[39670] IIª-IIae q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1773 dicendum quod, sicut supra dictum est, obiectum spei est bonum |
| 1774 arduum possibile vel per se vel per alium. Dupliciter ergo potest | |
| 1775 in aliquo spes deficere de beatitudine obtinenda, uno modo, quia | |
| 1776 non reputat eam ut bonum arduum; alio modo, quia non reputat eam ut | |
| 1777 possibilem adipisci vel per se vel per alium. Ad hoc autem quod | |
| 1778 bona spiritualia non sapiunt nobis quasi bona, vel non videantur | |
| 1779 nobis magna bona, praecipue perducimur per hoc quod affectus noster | |
| 1780 est infectus amore delectationum corporalium, inter quas praecipuae | |
| 1781 sunt delectationes venereae, nam ex affectu harum delectationum | |
| 1782 contingit quod homo fastidit bona spiritualia, et non sperat ea | |
| 1783 quasi quaedam bona ardua. Et secundum hoc desperatio causatur ex | |
| 1784 luxuria. Ad hoc autem quod aliquod bonum arduum non aestimet ut | |
| 1785 possibile sibi adipisci per se vel per alium, perducitur ex nimia | |
| 1786 deiectione; quae quando in affectu hominis dominatur, videtur ei | |
| 1787 quod nunquam possit ad aliquod bonum relevari. Et quia acedia est | |
| 1788 tristitia quaedam deiectiva spiritus, ideo per hunc modum | |
| 1789 desperatio ex acedia generatur. Hoc autem est proprium obiectum | |
| 1790 spei, scilicet quod sit possibile, nam bonum et arduum etiam ad | |
| 1791 alias passiones pertinent. Unde specialius oritur ex acedia. Potest | |
| 53 | 1792 tamen oriri ex luxuria, ratione iam dicta.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 ad 1"><a name="39671"><span class="ref">[39671] IIª-IIae q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Unde patet |
| 1793 responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 ad 2"><a name="39672"><span class="ref">[39672] IIª-IIae q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1794 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Rhetor., sicut spes |
| 1795 facit delectationem, ita etiam homines in delectationibus | |
| 1796 existentes efficiuntur maioris spei. Et per hunc etiam modum | |
| 1797 homines in tristitiis existentes facilius in desperationem | |
| 1798 incidunt, secundum illud II ad Cor. II, <i>ne maiori tristitia | |
| 1799 absorbeatur qui eiusmodi est</i>. Sed tamen quia spei obiectum est | |
| 1800 bonum, in quod naturaliter tendit appetitus, non autem refugit ab | |
| 1801 eo naturaliter, sed solum propter aliquod impedimentum | |
| 1802 superveniens; ideo directius quidem ex spe oritur gaudium, | |
| 53 | 1803 desperatio autem e converso ex tristitia.</p><p title="II-II q. 20 a. 4 ad 3"><a name="39673"><span class="ref">[39673] IIª-IIae q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1804 dicendum quod ipsa etiam negligentia considerandi divina beneficia |
| 1805 ex acedia provenit. Homo enim affectus aliqua passione praecipue | |
| 1806 illa cogitat quae ad illam pertinent passionem. Unde homo in | |
| 1807 tristitiis constitutus non de facili aliqua magna et iucunda | |
| 1808 cogitat, sed solum tristia, nisi per magnum conatum se avertat a | |
| 53 | 1809 tristibus.</p></div></div><div class="q" id="q21"><h2>Quaestio 21</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 21 pr."><a name="39674"><span class="ref">[39674] IIª-IIae q. 21 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1810 considerandum est de praesumptione. Et circa hoc quaeruntur |
| 1811 quatuor. Primo, quid sit obiectum praesumptionis cui innititur. | |
| 1812 Secundo, utrum sit peccatum. Tertio, cui opponatur. Quarto, ex quo | |
| 53 | 1813 vitio oriatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="39675"><span class="ref">[39675] IIª-IIae q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1814 sic proceditur. Videtur quod praesumptio quae est peccatum in |
| 1815 spiritum sanctum non innitatur Deo, sed propriae virtuti. Quanto | |
| 1816 enim minor est virtus, tanto magis peccat qui ei nimis innititur. | |
| 1817 Sed minor est virtus humana quam divina. Ergo gravius peccat qui | |
| 1818 praesumit de virtute humana quam qui praesumit de virtute divina. | |
| 1819 Sed peccatum in spiritum sanctum est gravissimum. Ergo praesumptio | |
| 1820 quae ponitur species peccati in spiritum sanctum inhaeret virtuti | |
| 53 | 1821 humanae magis quam divinae.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="39676"><span class="ref">[39676] IIª-IIae q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1822 ex peccato in spiritum sanctum alia peccata oriuntur, peccatum enim |
| 1823 in spiritum sanctum dicitur malitia ex qua quis peccat. Sed magis | |
| 1824 videntur alia peccata oriri ex praesumptione qua homo praesumit de | |
| 1825 seipso quam ex praesumptione qua homo praesumit de Deo, quia amor | |
| 1826 sui est principium peccandi, ut patet per Augustinum, XIV de Civ. | |
| 1827 Dei. Ergo videtur quod praesumptio quae est peccatum in spiritum | |
| 53 | 1828 sanctum maxime innitatur virtuti humanae.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="39677"><span class="ref">[39677] IIª-IIae q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1829 peccatum contingit ex conversione inordinata ad bonum commutabile. |
| 1830 Sed praesumptio est quoddam peccatum. Ergo magis contingit ex | |
| 1831 conversione ad virtutem humanam, quae est bonum commutabile, quam | |
| 1832 ex conversione ad virtutem divinam, quae est bonum | |
| 53 | 1833 incommutabile.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 s. c."><a name="39678"><span class="ref">[39678] IIª-IIae q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1834 est quod sicut ex desperatione aliquis contemnit divinam |
| 1835 misericordiam, cui spes innititur, ita ex praesumptione contemnit | |
| 1836 divinam iustitiam, quae peccatores punit. Sed sicut misericordia | |
| 1837 est in Deo, ita etiam et iustitia est in ipso. Ergo sicut | |
| 1838 desperatio est per aversionem a Deo, ita praesumptio est per | |
| 53 | 1839 inordinatam conversionem ad ipsum.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 co."><a name="39679"><span class="ref">[39679] IIª-IIae q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1840 dicendum quod praesumptio videtur importare quandam immoderantiam |
| 1841 spei. Spei autem obiectum est bonum arduum possibile. Possibile | |
| 1842 autem est aliquid homini dupliciter, uno modo, per propriam | |
| 1843 virtutem; alio modo, non nisi per virtutem divinam. Circa utramque | |
| 1844 autem spem per immoderantiam potest esse praesumptio. Nam circa | |
| 1845 spem per quam aliquis de propria virtute confidit, attenditur | |
| 1846 praesumptio ex hoc quod aliquis tendit in aliquid ut sibi possibile | |
| 1847 quod suam facultatem excedit, secundum quod dicitur Iudith VI, | |
| 1848 <i>praesumentes de se humilias</i>. Et talis praesumptio opponitur | |
| 1849 virtuti magnanimitatis, quae medium tenet in huiusmodi spe. Circa | |
| 1850 spem autem qua aliquis inhaeret divinae potentiae, potest per | |
| 1851 immoderantiam esse praesumptio in hoc quod aliquis tendit in | |
| 1852 aliquod bonum ut possibile per virtutem et misericordiam divinam | |
| 1853 quod possibile non est, sicut cum aliquis sperat se veniam obtinere | |
| 1854 sine poenitentia, vel gloriam sine meritis. Haec autem praesumptio | |
| 1855 est proprie species peccati in spiritum sanctum, quia scilicet per | |
| 1856 huiusmodi praesumptionem tollitur vel contemnitur adiutorium | |
| 53 | 1857 spiritus sancti per quod homo revocatur a peccato.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 ad 1"><a name="39680"><span class="ref">[39680] IIª-IIae q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1858 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum quod est |
| 1859 contra Deum secundum suum genus est gravius ceteris peccatis. Unde | |
| 1860 praesumptio qua quis inordinate innititur Deo gravius peccatum est | |
| 1861 quam praesumptio qua quis innititur propriae virtuti. Quod enim | |
| 1862 aliquis innitatur divinae virtuti ad consequendum id quod Deo non | |
| 1863 convenit, hoc est diminuere divinam virtutem. Patet autem quod | |
| 1864 gravius peccat qui diminuit divinam virtutem quam qui propriam | |
| 53 | 1865 virtutem superextollit.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 ad 2"><a name="39681"><span class="ref">[39681] IIª-IIae q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1866 dicendum quod ipsa etiam praesumptio qua quis de Deo inordinate |
| 1867 praesumit amorem sui includit, quo quis proprium bonum inordinate | |
| 1868 desiderat. Quod enim multum desideramus, aestimamus nobis de facili | |
| 53 | 1869 per alios posse provenire, etiam si non possit.</p><p title="II-II q. 21 a. 1 ad 3"><a name="39682"><span class="ref">[39682] IIª-IIae q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1870 dicendum quod praesumptio de divina misericordia habet et |
| 1871 conversionem ad bonum commutabile, inquantum procedit ex desiderio | |
| 1872 inordinato proprii boni; et aversionem a bono incommutabili, | |
| 1873 inquantum attribuit divinae virtuti quod ei non convenit; per hoc | |
| 53 | 1874 enim avertitur homo a veritate divina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="39683"><span class="ref">[39683] IIª-IIae q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1875 secundum sic proceditur. Videtur quod praesumptio non sit peccatum. |
| 1876 Nullum enim peccatum est ratio quod homo exaudiatur a Deo. Sed per | |
| 1877 praesumptionem aliqui exaudiuntur a Deo, dicitur enim Iudith IX, | |
| 1878 <i>exaudi me miseram deprecantem et de tua misericordia | |
| 1879 praesumentem</i>. Ergo praesumptio de divina misericordia non est | |
| 53 | 1880 peccatum.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="39684"><span class="ref">[39684] IIª-IIae q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1881 praesumptio importat superexcessum spei. Sed in spe quae habetur de |
| 1882 Deo non potest esse superexcessus, cum eius potentia et | |
| 1883 misericordia sint infinita. Ergo videtur quod praesumptio non sit | |
| 53 | 1884 peccatum.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 arg. 3"><a name="39685"><span class="ref">[39685] IIª-IIae q. 21 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1885 id quod est peccatum non excusat a peccato. Sed praesumptio excusat |
| 1886 a peccato, dicit enim Magister, XXII dist. II Lib. Sent., quod Adam | |
| 1887 minus peccavit quia sub spe veniae peccavit, quod videtur ad | |
| 53 | 1888 praesumptionem pertinere. Ergo praesumptio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 s. c."><a name="39686"><span class="ref">[39686] IIª-IIae q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1889 est quod ponitur species peccati in spiritum sanctum.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 co."><a name="39687"><span class="ref">[39687] IIª-IIae q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1890 dicendum quod, sicut supra dictum est circa desperationem, omnis |
| 1891 motus appetitivus qui conformiter se habet ad intellectum falsum | |
| 1892 est secundum se malus et peccatum. Praesumptio autem est motus | |
| 1893 quidam appetitivus, quia importat quandam spem inordinatam. Habet | |
| 1894 autem se conformiter intellectui falso, sicut et desperatio, sicut | |
| 1895 enim falsum est quod Deus poenitentibus non indulgeat, vel quod | |
| 1896 peccantes ad poenitentiam non convertat, ita falsum est quod in | |
| 1897 peccato perseverantibus veniam concedat, et a bono opere | |
| 1898 cessantibus gloriam largiatur; cui existimationi conformiter se | |
| 1899 habet praesumptionis motus. Et ideo praesumptio est peccatum. Minus | |
| 1900 tamen quam desperatio, quanto magis proprium est Deo misereri et | |
| 1901 parcere quam punire, propter eius infinitam bonitatem. Illud enim | |
| 53 | 1902 secundum se Deo convenit, hoc autem propter nostra peccata.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 ad 1"><a name="39688"><span class="ref">[39688] IIª-IIae q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1903 ergo dicendum quod praesumere aliquando ponitur pro sperare, quia |
| 1904 ipsa spes recta quae habetur de Deo praesumptio videtur si | |
| 1905 mensuretur secundum conditionem humanam. Non autem est praesumptio | |
| 53 | 1906 si attendatur immensitas bonitatis divinae.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 ad 2"><a name="39689"><span class="ref">[39689] IIª-IIae q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1907 dicendum quod praesumptio non importat superexcessum spei ex hoc |
| 1908 quod aliquis nimis speret de Deo, sed ex hoc quod sperat de Deo | |
| 1909 aliquid quod Deo non convenit. Quod etiam est minus sperare de eo, | |
| 53 | 1910 quia hoc est eius virtutem quodammodo diminuere, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 21 a. 2 ad 3"><a name="39690"><span class="ref">[39690] IIª-IIae q. 21 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1911 dicendum quod peccare cum proposito perseverandi in peccato sub spe |
| 1912 veniae ad praesumptionem pertinet. Et hoc non diminuit, sed auget | |
| 1913 peccatum. Peccare autem sub spe veniae quandoque percipiendae cum | |
| 1914 proposito abstinendi a peccato et poenitendi de ipso, hoc non est | |
| 1915 praesumptionis, sed hoc peccatum diminuit, quia per hoc videtur | |
| 53 | 1916 habere voluntatem minus firmatam ad peccandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="39691"><span class="ref">[39691] IIª-IIae q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1917 sic proceditur. Videtur quod praesumptio magis opponatur timori |
| 1918 quam spei. Inordinatio enim timoris opponitur recto timori. Sed | |
| 1919 praesumptio videtur ad inordinationem timoris pertinere, dicitur | |
| 1920 enim Sap. XVII, <i>semper praesumit saeva perturbata | |
| 1921 conscientia</i>; et ibidem dicitur quod timor est praesumptionis | |
| 53 | 1922 adiutorium. Ergo praesumptio opponitur timori magis quam spei.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="39692"><span class="ref">[39692] IIª-IIae q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1923 contraria sunt quae maxime distant. Sed praesumptio magis distat a |
| 1924 timore quam a spe, quia praesumptio importat motum ad rem, sicut et | |
| 1925 spes; timor autem motum a re. Ergo praesumptio magis contrariatur | |
| 53 | 1926 timori quam spei.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 arg. 3"><a name="39693"><span class="ref">[39693] IIª-IIae q. 21 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1927 praesumptio totaliter excludit timorem, non autem totaliter |
| 1928 excludit spem, sed solum rectitudinem spei. Cum ergo opposita sint | |
| 1929 quae se interimunt, videtur quod praesumptio magis opponatur timori | |
| 53 | 1930 quam spei.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 s. c."><a name="39694"><span class="ref">[39694] IIª-IIae q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1931 est quod duo invicem opposita vitia contrariantur uni virtuti, |
| 1932 sicut timiditas et audacia fortitudini. Sed peccatum praesumptionis | |
| 1933 contrariatur peccato desperationis, quod directe opponitur spei. | |
| 53 | 1934 Ergo videtur quod etiam praesumptio directius spei opponatur.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 co."><a name="39695"><span class="ref">[39695] IIª-IIae q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1935 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in IV contra Iulian., |
| 1936 <i>omnibus virtutibus non solum sunt vitia manifesta discretione | |
| 1937 contraria, sicut prudentiae temeritas, verum etiam vicina | |
| 1938 quodammodo, nec veritate, sed quadam specie fallente similia, sicut | |
| 1939 prudentiae astutia</i>. Et hoc etiam philosophus dicit, in II | |
| 1940 Ethic., quod virtus maiorem convenientiam videtur habere cum uno | |
| 1941 oppositorum vitiorum quam cum alio, sicut temperantia cum | |
| 1942 insensibilitate et fortitudo cum audacia. Praesumptio igitur | |
| 1943 manifestam oppositionem videtur habere ad timorem, praecipue | |
| 1944 servilem, qui respicit poenam ex Dei iustitia provenientem, cuius | |
| 1945 remissionem praesumptio sperat. Sed secundum quandam falsam | |
| 1946 similitudinem magis contrariatur spei, quia importat quandam | |
| 1947 inordinatam spem de Deo. Et quia directius aliqua opponuntur quae | |
| 1948 sunt unius generis quam quae sunt generum diversorum (nam contraria | |
| 1949 sunt in eodem genere), ideo directius praesumptio opponitur spei | |
| 1950 quam timori, utrumque enim respicit idem obiectum cui innititur, | |
| 53 | 1951 sed spes ordinate, praesumptio inordinate.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 ad 1"><a name="39696"><span class="ref">[39696] IIª-IIae q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1952 ergo dicendum quod sicut spes abusive dicitur de malo, proprie |
| 1953 autem de bono, ita etiam praesumptio. Et secundum hunc modum | |
| 53 | 1954 inordinatio timoris praesumptio dicitur.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 ad 2"><a name="39697"><span class="ref">[39697] IIª-IIae q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1955 dicendum quod contraria sunt quae maxime distant in eodem genere. |
| 1956 Praesumptio autem et spes important motum eiusdem generis, qui | |
| 1957 potest esse vel ordinatus vel inordinatus. Et ideo praesumptio | |
| 1958 directius contrariatur spei quam timori, nam spei contrariatur | |
| 1959 ratione propriae differentiae, sicut inordinatum ordinato; timori | |
| 1960 autem contrariatur ratione differentiae sui generis, scilicet motus | |
| 53 | 1961 spei.</p><p title="II-II q. 21 a. 3 ad 3"><a name="39698"><span class="ref">[39698] IIª-IIae q. 21 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1962 dicendum quod quia praesumptio contrariatur timori contrarietate |
| 1963 generis, virtuti autem spei contrarietate differentiae, ideo | |
| 1964 praesumptio excludit totaliter timorem etiam secundum genus, spem | |
| 1965 autem non excludit nisi ratione differentiae, excludendo eius | |
| 53 | 1966 ordinationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="39699"><span class="ref">[39699] IIª-IIae q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1967 sic proceditur. Videtur quod praesumptio non causetur ex inani |
| 1968 gloria. Praesumptio enim maxime videtur inniti divinae | |
| 1969 misericordiae. Misericordia autem respicit miseriam, quae opponitur | |
| 53 | 1970 gloriae. Ergo praesumptio non oritur ex inani gloria.</p><p title="II-II q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="39700"><span class="ref">[39700] IIª-IIae q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1971 praesumptio opponitur desperationi. Sed desperatio oritur ex |
| 1972 tristitia, ut dictum est. Cum igitur oppositorum oppositae sint | |
| 1973 causae, videtur quod oriatur ex delectatione. Et ita videtur quod | |
| 1974 oriatur ex vitiis carnalibus, quorum delectationes sunt | |
| 53 | 1975 vehementiores.</p><p title="II-II q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="39701"><span class="ref">[39701] IIª-IIae q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1976 vitium praesumptionis consistit in hoc quod aliquis tendit in |
| 1977 aliquod bonum quod non est possibile, quasi possibile. Sed quod | |
| 1978 aliquis aestimet possibile quod est impossibile, provenit ex | |
| 1979 ignorantia. Ergo praesumptio magis provenit ex ignorantia quam ex | |
| 53 | 1980 inani gloria.</p><p title="II-II q. 21 a. 4 s. c."><a name="39702"><span class="ref">[39702] IIª-IIae q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1981 est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., quod praesumptio novitatum |
| 53 | 1982 est filia inanis gloriae.</p><p title="II-II q. 21 a. 4 co."><a name="39703"><span class="ref">[39703] IIª-IIae q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1983 dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est praesumptio. Una |
| 1984 quidem quae innititur propriae virtuti, attentans scilicet aliquid | |
| 1985 ut sibi possibile quod propriam virtutem excedit. Et talis | |
| 1986 praesumptio manifeste ex inani gloria procedit, ex hoc enim quod | |
| 1987 aliquis multam desiderat gloriam, sequitur quod attentet ad gloriam | |
| 1988 quaedam super vires suas. Et huiusmodi praecipue sunt nova, quae | |
| 1989 maiorem admirationem habent. Et ideo signanter Gregorius | |
| 1990 praesumptionem novitatum posuit filiam inanis gloriae. Alia vero | |
| 1991 est praesumptio quae innititur inordinate divinae misericordiae vel | |
| 1992 potentiae, per quam sperat se obtinere gloriam sine meritis et | |
| 1993 veniam sine poenitentia. Et talis praesumptio videtur oriri directe | |
| 1994 ex superbia, ac si ipse tanti se aestimet quod etiam eum peccantem | |
| 53 | 1995 Deus non puniat vel a gloria excludat.</p><p title="II-II q. 21 a. 4 ad arg."><a name="39704"><span class="ref">[39704] IIª-IIae q. 21 a. 4 ad arg.</span></a> Et per |
| 1996 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q22"><h2>Quaestio 22</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 22 pr."><a name="39705"><span class="ref">[39705] IIª-IIae q. 22 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 1997 considerandum est de praeceptis pertinentibus ad spem et timorem. |
| 1998 Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, de praeceptis pertinentibus ad | |
| 53 | 1999 spem. Secundo, de praeceptis pertinentibus ad timorem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="39706"><span class="ref">[39706] IIª-IIae q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2000 sic proceditur. Videtur quod nullum praeceptum sit dandum pertinens |
| 2001 ad virtutem spei. Quod enim potest sufficienter fieri per unum, non | |
| 2002 oportet quod ad id aliquid aliud inducatur. Sed ad sperandum bonum | |
| 2003 sufficienter homo inducitur ex ipsa naturali inclinatione. Ergo non | |
| 53 | 2004 oportet quod ad hoc inducatur homo per legis praeceptum.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="39707"><span class="ref">[39707] IIª-IIae q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2005 cum praecepta dentur de actibus virtutum, principalia praecepta |
| 2006 debent dari de actibus principalium virtutum. Sed inter omnes | |
| 2007 virtutes principaliores sunt tres virtutes theologicae, scilicet | |
| 2008 spes, fides et caritas. Cum igitur principalia legis praecepta sint | |
| 2009 praecepta Decalogi, ad quae omnia alia reducuntur, ut supra habitum | |
| 2010 est; videtur quod, si de spe daretur aliquod praeceptum, quod | |
| 2011 deberet inter praecepta Decalogi contineri. Non autem continetur. | |
| 2012 Ergo videtur quod nullum praeceptum in lege debeat dari de actu | |
| 53 | 2013 spei.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="39708"><span class="ref">[39708] IIª-IIae q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2014 eiusdem rationis est praecipere actum virtutis et prohibere actum |
| 2015 vitii oppositi. Sed non invenitur aliquod praeceptum datum per quod | |
| 2016 prohibeatur desperatio, quae est opposita spei. Ergo videtur quod | |
| 53 | 2017 nec de spe conveniat aliquod praeceptum dari.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 s. c."><a name="39709"><span class="ref">[39709] IIª-IIae q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2018 est quod Augustinus dicit, super illud Ioan. XV, <i>hoc est |
| 2019 praeceptum meum, ut diligatis invicem, de fide nobis quam multa | |
| 2020 mandata sunt; quam multa de spe</i>. Ergo de spe convenit aliqua | |
| 53 | 2021 praecepta dari.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 co."><a name="39710"><span class="ref">[39710] IIª-IIae q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2022 dicendum quod praeceptorum quae in sacra Scriptura inveniuntur |
| 2023 quaedam sunt de substantia legis; quaedam vero sunt praeambula ad | |
| 2024 legem. Praeambula quidem sunt ad legem illa quibus non existentibus | |
| 2025 lex locum habere non potest. Huiusmodi autem sunt praecepta de actu | |
| 2026 fidei et de actu spei, quia per actum fidei mens hominis inclinatur | |
| 2027 ut recognoscat auctorem legis talem cui se subdere debeat; per spem | |
| 2028 vero praemii homo inducitur ad observantiam praeceptorum. Praecepta | |
| 2029 vero de substantia legis sunt quae homini iam subiecto et ad | |
| 2030 obediendum parato imponuntur, pertinentia ad rectitudinem vitae. Et | |
| 2031 ideo huiusmodi praecepta statim in ipsa legis latione proponuntur | |
| 2032 per modum praeceptorum. Spei vero et fidei praecepta non erant | |
| 2033 proponenda per modum praeceptorum, quia nisi homo iam crederet et | |
| 2034 speraret, frustra ei lex proponeretur. Sed sicut praeceptum fidei | |
| 2035 proponendum fuit per modum denuntiationis vel commemorationis, ut | |
| 2036 supra dictum est; ita etiam praeceptum spei in prima legis latione | |
| 2037 proponendum fuit per modum promissionis, qui enim obedientibus | |
| 2038 praemia promittit, ex hoc ipso incitat ad spem. Unde omnia promissa | |
| 2039 quae in lege continentur sunt spei excitativa. Sed quia, lege iam | |
| 2040 posita, pertinet ad sapientes viros ut non solum inducant homines | |
| 2041 ad observantiam praeceptorum, sed etiam multo magis ad conservandum | |
| 2042 legis fundamentum; ideo post primam legis lationem in sacra | |
| 2043 Scriptura multipliciter inducuntur homines ad sperandum, etiam per | |
| 2044 modum admonitionis vel praecepti, et non solum per modum | |
| 2045 promissionis, sicut in lege, sicut patet in Psalm., <i>sperate in | |
| 2046 eo omnes congregationes populi</i>, et in multis aliis Scripturae | |
| 53 | 2047 locis.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 ad 1"><a name="39711"><span class="ref">[39711] IIª-IIae q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2048 ergo dicendum quod natura sufficienter inclinat ad sperandum bonum |
| 2049 naturae humanae proportionatum. Sed ad sperandum supernaturale | |
| 2050 bonum oportuit hominem induci auctoritate legis divinae, partim | |
| 2051 quidem promissis, partim autem admonitionibus vel praeceptis. Et | |
| 2052 tamen ad ea etiam ad quae naturalis ratio inclinat, sicut sunt | |
| 2053 actus virtutum moralium, necessarium fuit praecepta legis divinae | |
| 2054 dari, propter maiorem firmitatem; et praecipue quia naturalis ratio | |
| 53 | 2055 hominis obtenebrata erat per concupiscentias peccati.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 ad 2"><a name="39712"><span class="ref">[39712] IIª-IIae q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2056 dicendum quod praecepta Decalogi pertinent ad primam legis |
| 2057 lationem. Et ideo inter praecepta Decalogi non fuit dandum | |
| 2058 praeceptum aliquod de spe, sed suffecit per aliquas promissiones | |
| 2059 positas inducere ad spem, ut patet in primo et quarto | |
| 53 | 2060 praecepto.</p><p title="II-II q. 22 a. 1 ad 3"><a name="39713"><span class="ref">[39713] IIª-IIae q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2061 dicendum quod in illis ad quorum observationem homo tenetur ex |
| 2062 ratione debiti, sufficit praeceptum affirmativum dari de eo quod | |
| 2063 faciendum est, in quibus prohibitiones eorum quae sunt vitanda | |
| 2064 intelliguntur. Sicut datur praeceptum de honoratione parentum, non | |
| 2065 autem prohibetur quod parentes dehonorentur, nisi per hoc quod | |
| 2066 dehonorantibus poena adhibetur in lege. Et quia debitum est ad | |
| 2067 humanam salutem ut speret homo de Deo, fuit ad hoc homo inducendus | |
| 2068 aliquo praedictorum modorum quasi affirmative, in quo | |
| 53 | 2069 intelligeretur prohibitio oppositi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="39714"><span class="ref">[39714] IIª-IIae q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2070 secundum sic proceditur. Videtur quod de timore non fuerit dandum |
| 2071 aliquod praeceptum in lege. Timor enim Dei est de his quae sunt | |
| 2072 praeambula ad legem, cum sit initium sapientiae. Sed ea quae sunt | |
| 2073 praeambula ad legem non cadunt sub praeceptis legis. Ergo de timore | |
| 53 | 2074 non est dandum aliquod praeceptum legis.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="39715"><span class="ref">[39715] IIª-IIae q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2075 posita causa ponitur effectus. Sed amor est causa timoris, omnis |
| 2076 enim timor ex aliquo amore procedit, ut Augustinus dicit, in libro | |
| 2077 octoginta trium quaest. Ergo, posito praecepto de amore, superfluum | |
| 53 | 2078 fuisset praecipere timorem.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="39716"><span class="ref">[39716] IIª-IIae q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2079 timori aliquo modo opponitur praesumptio. Sed nulla prohibitio |
| 2080 invenitur in lege de praesumptione data. Ergo videtur quod nec de | |
| 53 | 2081 timore aliquod praeceptum dari debuerit.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 s. c."><a name="39717"><span class="ref">[39717] IIª-IIae q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2082 est quod dicitur Deut. X, <i>et nunc, Israel, quid dominus Deus |
| 2083 tuus petit a te, nisi ut timeas dominum Deum tuum?</i> Sed illud a | |
| 2084 nobis requirit quod nobis praecipit observandum. Ergo sub praecepto | |
| 53 | 2085 cadit quod aliquis timeat Deum.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 co."><a name="39718"><span class="ref">[39718] IIª-IIae q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2086 dicendum quod duplex est timor, scilicet servilis et filialis. |
| 2087 Sicut autem aliquis inducitur ad observantiam praeceptorum legis | |
| 2088 per spem praemiorum, ita etiam inducitur ad legis observantiam per | |
| 2089 timorem poenarum, qui est timor servilis. Et ideo sicut, secundum | |
| 2090 praedicta, in ipsa legis latione non fuit praeceptum dandum de actu | |
| 2091 spei, sed ad hoc fuerunt homines inducendi per promissa; ita nec de | |
| 2092 timore qui respicit poenam fuit praeceptum dandum per modum | |
| 2093 praecepti, sed ad hoc fuerunt homines inducendi per comminationem | |
| 2094 poenarum. Quod fuit factum et in ipsis praeceptis Decalogi, et | |
| 2095 postmodum consequenter in secundariis legis praeceptis. Sed sicut | |
| 2096 sapientes et prophetae consequenter, intendentes homines stabilire | |
| 2097 in obedientia legis, documenta tradiderunt de spe per modum | |
| 2098 admonitionis vel praecepti, ita etiam et de timore. Sed timor | |
| 2099 filialis, qui reverentiam exhibet Deo, est quasi quoddam genus ad | |
| 2100 dilectionem Dei, et principium quoddam omnium eorum quae in Dei | |
| 2101 reverentiam observantur. Et ideo de timore filiali dantur praecepta | |
| 2102 in lege sicut et de dilectione, quia utrumque est praeambulum ad | |
| 2103 exteriores actus qui praecipiuntur in lege, ad quos pertinent | |
| 2104 praecepta Decalogi. Et ideo in auctoritate legis inducta requiritur | |
| 2105 ab homine timor, et ut ambulet in viis Dei colendo ipsum, et ut | |
| 53 | 2106 diligat ipsum.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 ad 1"><a name="39719"><span class="ref">[39719] IIª-IIae q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2107 ergo dicendum quod timor filialis est quoddam praeambulum ad legem |
| 2108 non sicut extrinsecum aliquid, sed sicut principium legis, sicut | |
| 2109 etiam dilectio. Et ideo de utroque dantur praecepta, quae sunt | |
| 53 | 2110 quasi quaedam principia communia totius legis.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 ad 2"><a name="39720"><span class="ref">[39720] IIª-IIae q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2111 dicendum quod ex amore sequitur timor filialis, sicut etiam et alia |
| 2112 bona opera quae ex caritate fiunt. Et ideo sicut post praeceptum | |
| 2113 caritatis dantur praecepta de aliis actibus virtutum, ita etiam | |
| 2114 simul dantur praecepta de timore et amore caritatis. Sicut etiam in | |
| 2115 scientiis demonstrativis non sufficit ponere principia prima, nisi | |
| 2116 etiam ponantur conclusiones quae ex his sequuntur vel proxime vel | |
| 53 | 2117 remote.</p><p title="II-II q. 22 a. 2 ad 3"><a name="39721"><span class="ref">[39721] IIª-IIae q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2118 dicendum quod inductio ad timorem sufficit ad excludendum |
| 2119 praesumptionem, sicut etiam inductio ad spem sufficit ad | |
| 53 | 2120 excludendum desperationem, ut dictum est.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 2121 <p><a href="sth3001.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 2122 <a href="sth3023.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 2123 <br/> | |
| 2124 <hr/> | |
| 2125 <br/> | |
| 2126 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2127 hanc editionem<br/> | |
| 2128 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 2129 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 2130 </div></body> | |
| 2131 </html> |
