Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3082.html @ 56:b098f72b8f2f
local doctype
| author | ht |
|---|---|
| date | Wed, 30 Dec 2009 12:00:10 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children | 03759e5c1080 |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 82-91</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LXXXII |
| 22 ad XCI</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3081.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3092.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#42428">II&ordf;-IIae q. 82 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#42429">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#42430">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#42431">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#42432">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#42433">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#42434">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#42435">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#42436">II&ordf;-IIae q. 82 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#42437">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#42438">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#42439">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#42440">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#42441">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#42442">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#42443">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#42444">II&ordf;-IIae q. 82 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#42445">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#42446">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#42447">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#42448">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#42449">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#42450">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#42451">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#42452">II&ordf;-IIae q. 82 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#42453">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#42454">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#42455">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#42456">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#42457">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#42458">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#42459">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#42460">II&ordf;-IIae q. 82 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#42461">II&ordf;-IIae q. 83 pr.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#42462">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#42463">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#42464">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#42465">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 s. c.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#42466">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#42467">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 ad 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#42468">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 ad 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#42469">II&ordf;-IIae q. 83 a. 1 ad 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#42470">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#42471">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#42472">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#42473">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#42474">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#42475">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 ad 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#42476">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 ad 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#42477">II&ordf;-IIae q. 83 a. 2 ad 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#42478">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#42479">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#42480">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#42481">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#42482">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#42483">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#42484">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#42485">II&ordf;-IIae q. 83 a. 3 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#42486">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#42487">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#42488">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#42489">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#42490">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#42491">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#42492">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#42493">II&ordf;-IIae q. 83 a. 4 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#42494">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#42495">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#42496">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 arg. 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#42497">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#42498">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#42499">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#42500">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#42501">II&ordf;-IIae q. 83 a. 5 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#42502">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 arg. 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#42503">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 arg. 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#42504">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 arg. 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#42505">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 arg. 4'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#42506">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 s. c.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#42507">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 co.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#42508">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 ad 1'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#42509">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 ad 2'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#42510">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 ad 3'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#42511">II&ordf;-IIae q. 83 a. 6 ad 4'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#42512">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 arg. 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#42513">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 arg. 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#42514">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 arg. 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#42515">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 s. c.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#42516">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 co.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#42517">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 ad 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#42518">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 ad 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#42519">II&ordf;-IIae q. 83 a. 7 ad 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#42520">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 arg. 1'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#42521">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 arg. 2'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#42522">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 arg. 3'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#42523">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 s. c.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#42524">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 co.'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#42525">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 ad 1'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#42526">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 ad 2'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#42527">II&ordf;-IIae q. 83 a. 8 ad 3'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#42528">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 arg. 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#42529">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 arg. 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#42530">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 arg. 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#42531">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 arg. 4'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#42532">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 arg. 5'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#42533">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 s. c.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#42534">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 co.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#42535">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 ad 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#42536">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 ad 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#42537">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 ad 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#42538">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 ad 4'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#42539">II&ordf;-IIae q. 83 a. 9 ad 5'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#42540">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 arg. 1'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#42541">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 arg. 2'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#42542">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 arg. 3'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#42543">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 s. c.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#42544">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 co.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#42545">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 ad 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#42546">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 ad 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#42547">II&ordf;-IIae q. 83 a. 10 ad 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#42548">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 arg. 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#42549">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 arg. 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#42550">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 arg. 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#42551">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 arg. 4'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#42552">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 arg. 5'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#42553">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 s. c.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#42554">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 co.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#42555">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 ad 1'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#42556">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 ad 2'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#42557">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 ad 3'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#42558">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 ad 4'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#42559">II&ordf;-IIae q. 83 a. 11 ad 5'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#42560">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 arg. 1'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#42561">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 arg. 2'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#42562">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 arg. 3'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#42563">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 s. c.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#42564">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 co.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#42565">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 ad 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#42566">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 ad 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#42567">II&ordf;-IIae q. 83 a. 12 ad 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#42568">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 arg. 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#42569">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 arg. 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#42570">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 arg. 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#42571">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 s. c.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#42572">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 co.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#42573">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 ad 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#42574">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 ad 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#42575">II&ordf;-IIae q. 83 a. 13 ad 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#42576">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 arg. 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#42577">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 arg. 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#42578">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 arg. 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#42579">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 s. c.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#42580">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 co.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#42581">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 ad 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#42582">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 ad 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#42583">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 ad 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#42584">II&ordf;-IIae q. 83 a. 14 ad 4'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#42585">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 arg. 1'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#42586">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 arg. 2'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#42587">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 arg. 3'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#42588">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 s. c.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#42589">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 co.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#42590">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 ad 1'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#42591">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 ad 2'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#42592">II&ordf;-IIae q. 83 a. 15 ad 3'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#42593">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 arg. 1'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#42594">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 arg. 2'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#42595">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 arg. 3'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#42596">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 s. c.'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#42597">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 co.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#42598">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 ad 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#42599">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 ad 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#42600">II&ordf;-IIae q. 83 a. 16 ad 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#42601">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 arg. 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#42602">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 arg. 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#42603">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 arg. 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#42604">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 s. c.'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#42605">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 co.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#42606">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 ad 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#42607">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 ad 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#42608">II&ordf;-IIae q. 83 a. 17 ad 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#42609">II&ordf;-IIae q. 84 pr.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#42610">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 arg. 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#42611">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 arg. 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#42612">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 arg. 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#42613">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 s. c.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#42614">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 co.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#42615">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 ad 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#42616">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 ad 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#42617">II&ordf;-IIae q. 84 a. 1 ad 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#42618">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 arg. 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#42619">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 arg. 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#42620">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 arg. 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#42621">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 s. c.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#42622">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 co.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#42623">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 ad 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#42624">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 ad 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#42625">II&ordf;-IIae q. 84 a. 2 ad 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#42626">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 arg. 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#42627">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 arg. 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#42628">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 arg. 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#42629">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 s. c.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#42630">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 co.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#42631">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 ad 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#42632">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 ad 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#42633">II&ordf;-IIae q. 84 a. 3 ad 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#42634">II&ordf;-IIae q. 85 pr.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#42635">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 arg. 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#42636">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 arg. 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#42637">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 arg. 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#42638">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 s. c.'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#42639">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 co.'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#42640">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 ad 1'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#42641">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 ad 2'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#42642">II&ordf;-IIae q. 85 a. 1 ad 3'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#42643">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 arg. 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#42644">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 arg. 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#42645">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 arg. 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#42646">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 s. c.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#42647">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 co.'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#42648">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 ad 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#42649">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 ad 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#42650">II&ordf;-IIae q. 85 a. 2 ad 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#42651">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 arg. 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#42652">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 arg. 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#42653">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 arg. 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#42654">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 s. c.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#42655">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 co.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#42656">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 ad 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#42657">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 ad 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#42658">II&ordf;-IIae q. 85 a. 3 ad 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#42659">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 arg. 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#42660">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 arg. 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#42661">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 arg. 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#42662">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 s. c.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#42663">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 co.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#42664">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 ad 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#42665">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 ad 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#42666">II&ordf;-IIae q. 85 a. 4 ad 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#42667">II&ordf;-IIae q. 86 pr.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#42668">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 arg. 1'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#42669">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 arg. 2'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#42670">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 arg. 3'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#42671">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 s. c.'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#42672">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 co.'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#42673">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 ad 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#42674">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 ad 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#42675">II&ordf;-IIae q. 86 a. 1 ad 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#42676">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 arg. 1'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#42677">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 arg. 2'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#42678">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 arg. 3'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#42679">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 s. c.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#42680">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 co.'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#42681">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 ad 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#42682">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 ad 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#42683">II&ordf;-IIae q. 86 a. 2 ad 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#42684">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 arg. 1'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#42685">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 arg. 2'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#42686">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 arg. 3'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#42687">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 s. c.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#42688">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 co.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#42689">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 ad 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#42690">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 ad 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#42691">II&ordf;-IIae q. 86 a. 3 ad 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#42692">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 arg. 1'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#42693">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 arg. 2'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#42694">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 arg. 3'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#42695">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 s. c.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#42696">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 co.'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#42697">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 ad 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#42698">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 ad 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#42699">II&ordf;-IIae q. 86 a. 4 ad 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#42700">II&ordf;-IIae q. 87 pr.'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#42701">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 arg. 1'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#42702">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 arg. 2'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#42703">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 arg. 3'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#42704">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 arg. 4'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#42705">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 arg. 5'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#42706">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 s. c.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#42707">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 co.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#42708">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 ad 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#42709">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 ad 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#42710">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 ad 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#42711">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 ad 4'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#42712">II&ordf;-IIae q. 87 a. 1 ad 5'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#42713">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 arg. 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#42714">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 arg. 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#42715">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 arg. 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#42716">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 arg. 4'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#42717">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 s. c.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#42718">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 co.'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#42719">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 ad 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#42720">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 ad 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#42721">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 ad 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#42722">II&ordf;-IIae q. 87 a. 2 ad 4'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#42723">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 arg. 1'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#42724">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 arg. 2'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#42725">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 arg. 3'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#42726">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 s. c.'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#42727">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 co.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#42728">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 ad 1'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#42729">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 ad 2'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#42730">II&ordf;-IIae q. 87 a. 3 ad 3'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#42731">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 arg. 1'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#42732">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 arg. 2'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#42733">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 arg. 3'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#42734">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 arg. 4'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#42735">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 s. c.'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#42736">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 co.'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#42737">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 ad 1'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#42738">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 ad 2'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#42739">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 ad 3'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#42740">II&ordf;-IIae q. 87 a. 4 ad 4'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#42741">II&ordf;-IIae q. 88 pr.'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#42742">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 arg. 1'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#42743">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 arg. 2'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#42744">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 arg. 3'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#42745">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 s. c.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#42746">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 co.'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#42747">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 ad 1'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#42748">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 ad 2'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#42749">II&ordf;-IIae q. 88 a. 1 ad 3'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#42750">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 arg. 1'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#42751">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 arg. 2'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#42752">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 arg. 3'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#42753">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 s. c.'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#42754">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 co.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#42755">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 ad 1'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#42756">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 ad 2'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#42757">II&ordf;-IIae q. 88 a. 2 ad 3'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#42758">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 arg. 1'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#42759">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 arg. 2'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#42760">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 arg. 3'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#42761">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 s. c.'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#42762">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 co.'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#42763">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 ad 1'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#42764">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 ad 2'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#42765">II&ordf;-IIae q. 88 a. 3 ad 3'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#42766">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 arg. 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#42767">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 arg. 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#42768">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 arg. 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#42769">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 s. c.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#42770">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 co.'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#42771">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 ad 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#42772">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 ad 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#42773">II&ordf;-IIae q. 88 a. 4 ad 3'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#42774">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 arg. 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#42775">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 arg. 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#42776">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 arg. 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#42777">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 s. c.'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#42778">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 co.'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#42779">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 ad 1'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#42780">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 ad 2'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#42781">II&ordf;-IIae q. 88 a. 5 ad 3'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#42782">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 arg. 1'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#42783">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 arg. 2'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#42784">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 arg. 3'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#42785">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 s. c.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#42786">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 co.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#42787">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 ad 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#42788">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 ad 2'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#42789">II&ordf;-IIae q. 88 a. 6 ad 3'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#42790">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 arg. 1'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#42791">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 arg. 2'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#42792">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 arg. 3'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#42793">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 s. c.'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#42794">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 co.'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#42795">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 ad 1'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#42796">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 ad 2'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#42797">II&ordf;-IIae q. 88 a. 7 ad 3'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#42798">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 arg. 1'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#42799">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 arg. 2'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#42800">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 arg. 3'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#42801">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 arg. 4'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#42802">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 s. c.'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#42803">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 co.'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#42804">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 ad 1'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#42805">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 ad 2'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#42806">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 ad 3'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#42807">II&ordf;-IIae q. 88 a. 8 ad 4'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#42808">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 arg. 1'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#42809">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 arg. 2'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#42810">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 arg. 3'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#42811">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 s. c.'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#42812">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 co.'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#42813">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 ad 1'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#42814">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 ad 2'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#42815">II&ordf;-IIae q. 88 a. 9 ad 3'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#42816">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 arg. 1'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#42817">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 arg. 2'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#42818">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 arg. 3'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#42819">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 s. c.'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#42820">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 co.'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#42821">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 ad 1'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#42822">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 ad 2'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#42823">II&ordf;-IIae q. 88 a. 10 ad 3'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#42824">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 arg. 1'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#42825">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 arg. 2'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#42826">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 arg. 3'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#42827">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 arg. 4'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#42828">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 s. c. 1'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#42829">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 s. c. 2'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#42830">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 co.'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#42831">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 ad 1'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#42832">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 ad 2'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#42833">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 ad 3'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#42834">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 ad 4'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#42835">II&ordf;-IIae q. 88 a. 11 ad 5'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#42836">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 arg. 1'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#42837">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 arg. 2'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#42838">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 arg. 3'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#42839">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 s. c.'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#42840">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 co.'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#42841">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 ad 1'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#42842">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 ad 2'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#42843">II&ordf;-IIae q. 88 a. 12 ad 3'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#42844">II&ordf;-IIae q. 89 pr.'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#42845">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 arg. 1'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#42846">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 arg. 2'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#42847">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 arg. 3'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#42848">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 s. c.'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#42849">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 co.'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#42850">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 ad 1'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#42851">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 ad 2'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#42852">II&ordf;-IIae q. 89 a. 1 ad 3'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#42853">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 arg. 1'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#42854">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 arg. 2'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#42855">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 arg. 3'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#42856">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 s. c.'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#42857">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 co.'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#42858">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 ad 1'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#42859">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 ad 2'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#42860">II&ordf;-IIae q. 89 a. 2 ad 3'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#42861">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 arg. 1'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#42862">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 arg. 2'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#42863">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 arg. 3'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#42864">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 s. c.'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#42865">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 co.'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#42866">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 ad 1'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#42867">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 ad 2'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#42868">II&ordf;-IIae q. 89 a. 3 ad 3'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#42869">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 arg. 1'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#42870">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 arg. 2'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#42871">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 arg. 3'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#42872">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 s. c.'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#42873">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 co.'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#42874">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 ad 1'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#42875">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 ad 2'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#42876">II&ordf;-IIae q. 89 a. 4 ad 3'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#42877">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 arg. 1'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#42878">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 arg. 2'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#42879">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 arg. 3'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#42880">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 s. c.'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#42881">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 co.'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#42882">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 ad 1'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#42883">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 ad 2'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#42884">II&ordf;-IIae q. 89 a. 5 ad 3'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#42885">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 arg. 1'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#42886">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 arg. 2'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#42887">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 arg. 3'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#42888">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 s. c.'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#42889">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 co.'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#42890">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 ad 1'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#42891">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 ad 2'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#42892">II&ordf;-IIae q. 89 a. 6 ad 3'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#42893">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 arg. 1'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#42894">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 arg. 2'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#42895">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 arg. 3'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#42896">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 arg. 4'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#42897">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 s. c.'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#42898">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 co.'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#42899">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 ad 1'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#42900">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 ad 2'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#42901">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 ad 3'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#42902">II&ordf;-IIae q. 89 a. 7 ad 4'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#42903">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 arg. 1'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#42904">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 arg. 2'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#42905">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 arg. 3'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#42906">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 s. c.'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#42907">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 co.'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#42908">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 ad 1'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#42909">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 ad 2'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#42910">II&ordf;-IIae q. 89 a. 8 ad 3'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#42911">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 arg. 1'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#42912">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 arg. 2'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#42913">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 arg. 3'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#42914">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 s. c.'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#42915">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 co.'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#42916">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 ad 1'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#42917">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 ad 2'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#42918">II&ordf;-IIae q. 89 a. 9 ad 3'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#42919">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 arg. 1'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#42920">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 arg. 2'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#42921">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 arg. 3'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#42922">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 arg. 4'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#42923">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 s. c.'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#42924">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 co.'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#42925">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 ad 1'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#42926">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 ad 2'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#42927">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 ad 3'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#42928">II&ordf;-IIae q. 89 a. 10 ad 4'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#42929">II&ordf;-IIae q. 90 pr.'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#42930">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 arg. 1'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#42931">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 arg. 2'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#42932">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 arg. 3'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#42933">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 s. c.'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#42934">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 co.'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#42935">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 ad 1'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#42936">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 ad 2'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#42937">II&ordf;-IIae q. 90 a. 1 ad 3'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#42938">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 arg. 1'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#42939">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 arg. 2'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#42940">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 arg. 3'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#42941">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 s. c.'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#42942">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 co.'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#42943">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 ad 1'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#42944">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 ad 2'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#42945">II&ordf;-IIae q. 90 a. 2 ad 3'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#42946">II&ordf;-IIae q. 90 a. 3 arg. 1'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#42947">II&ordf;-IIae q. 90 a. 3 arg. 2'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#42948">II&ordf;-IIae q. 90 a. 3 arg. 3'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#42949">II&ordf;-IIae q. 90 a. 3 s. c.'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#42950">II&ordf;-IIae q. 90 a. 3 co.'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#42951">II&ordf;-IIae q. 90 a. 3 ad'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#42952">II&ordf;-IIae q. 91 pr.'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#42953">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 arg. 1'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#42954">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 arg. 2'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#42955">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 arg. 3'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#42956">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 s. c.'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#42957">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 co.'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#42958">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 ad 1'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#42959">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 ad 2'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#42960">II&ordf;-IIae q. 91 a. 1 ad 3'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#42961">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 1'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#42962">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 2'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#42963">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 3'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#42964">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 4'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#42965">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 5'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#42966">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 s. c.'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#42967">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 co.'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#42968">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 1'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#42969">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 2'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#42970">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 3'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#42971">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 4'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#42972">II&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 5'); | |
| 595 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 596 document.write('<BR><BR>'); | |
| 597 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 598 document.write('<\/FORM>'); | |
| 599 // --> | |
| 600 // | |
| 601 </script><br/> | |
| 602 <hr/> | |
| 603 <br/></div><div class="q" id="q82"><h2>Quaestio 82</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 82 pr."><a name="42428"><span class="ref">[42428] IIª-IIae q. 82 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 604 considerandum est de actibus religionis. Et primo, de actibus |
| 605 interioribus, qui, secundum praedicta, sunt principaliores; | |
| 606 secundo, de actibus exterioribus, qui sunt secundarii. Interiores | |
| 607 autem actus religionis videntur esse devotio et oratio. Primo ergo | |
| 608 de devotione agendum est; secundo, de oratione. Circa primum | |
| 609 quaeruntur quatuor. Primo, utrum devotio sit specialis actus. | |
| 610 Secundo, utrum sit actus religionis. Tertio, de causa devotionis. | |
| 53 | 611 Quarto, de eius effectu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 82 a. 1 arg. 1"><a name="42429"><span class="ref">[42429] IIª-IIae q. 82 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 612 sic proceditur. Videtur quod devotio non sit specialis actus. Illud |
| 613 enim quod pertinet ad modum aliorum actuum non videtur esse | |
| 614 specialis actus. Sed devotio videtur pertinere ad modum aliorum | |
| 615 actuum, dicitur enim II Paral. XXIX, <i>obtulit universa multitudo | |
| 616 hostias et laudes et holocausta mente devota</i>. Ergo devotio non | |
| 53 | 617 est specialis actus.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 arg. 2"><a name="42430"><span class="ref">[42430] IIª-IIae q. 82 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 618 nullus specialis actus invenitur in diversis generibus actuum. Sed |
| 619 devotio invenitur in diversis generibus actuum, scilicet in actibus | |
| 620 corporalibus et etiam in spiritualibus, dicitur enim aliquis et | |
| 621 devote meditari et devote genu flectere. Ergo devotio non est | |
| 53 | 622 specialis actus.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 arg. 3"><a name="42431"><span class="ref">[42431] IIª-IIae q. 82 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 623 omnis actus specialis aut est appetitivae aut cognoscitivae |
| 624 virtutis. Sed devotio neutri earum appropriatur, ut patet | |
| 625 discurrenti per singulas species actuum utriusque partis, quae | |
| 53 | 626 supra enumeratae sunt. Ergo devotio non est specialis actus.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 s. c."><a name="42432"><span class="ref">[42432] IIª-IIae q. 82 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 627 est quod actibus meremur, ut supra habitum est. Sed devotio habet |
| 53 | 628 specialem rationem merendi. Ergo devotio est specialis actus.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 co."><a name="42433"><span class="ref">[42433] IIª-IIae q. 82 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 629 dicendum quod devotio dicitur a devovendo, unde devoti dicuntur qui |
| 630 seipsos quodammodo Deo devovent, ut ei se totaliter subdant. | |
| 631 Propter quod et olim apud gentiles devoti dicebantur qui seipsos | |
| 632 idolis devovebant in mortem pro sui salute exercitus, sicut de | |
| 633 duobus Deciis Titus Livius narrat. Unde devotio nihil aliud esse | |
| 634 videtur quam voluntas quaedam prompte tradendi se ad ea quae | |
| 635 pertinent ad Dei famulatum. Unde Exod. XXXV dicitur quod | |
| 636 <i>multitudo filiorum Israel obtulit mente promptissima atque | |
| 637 devota primitias domino</i>. Manifestum est autem quod voluntas | |
| 638 prompte faciendi quod ad Dei servitium pertinet est quidam | |
| 53 | 639 specialis actus. Unde devotio est specialis actus voluntatis.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 ad 1"><a name="42434"><span class="ref">[42434] IIª-IIae q. 82 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 640 ergo dicendum quod movens imponit modum motui mobilis. Voluntas |
| 641 autem movet alias vires animae ad suos actus, et voluntas secundum | |
| 642 quod est finis, movet seipsam ad ea quae sunt ad finem, ut supra | |
| 643 habitum est. Et ideo, cum devotio sit actus voluntatis hominis | |
| 644 offerentis seipsum Deo ad ei serviendum, qui est ultimus finis, | |
| 645 consequens est quod devotio imponat modum humanis actibus, sive | |
| 646 sint ipsius voluntatis circa ea quae sunt ad finem, sive etiam sint | |
| 53 | 647 aliarum potentiarum quae a voluntate moventur.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 ad 2"><a name="42435"><span class="ref">[42435] IIª-IIae q. 82 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 648 dicendum quod devotio invenitur in diversis generibus actuum non |
| 649 sicut species illorum generum, sed sicut motio moventis invenitur | |
| 53 | 650 virtute in motibus mobilium.</p><p title="II-II q. 82 a. 1 ad 3"><a name="42436"><span class="ref">[42436] IIª-IIae q. 82 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 651 dicendum quod devotio est actus appetitivae partis animae, et est |
| 53 | 652 quidam motus voluntatis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 82 a. 2 arg. 1"><a name="42437"><span class="ref">[42437] IIª-IIae q. 82 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 653 secundum sic proceditur. Videtur quod devotio non sit actus |
| 654 religionis. Devotio enim, ut dictum est, ad hoc pertinet quod | |
| 655 aliquis Deo se tradat. Sed hoc maxime fit per caritatem, quia, ut | |
| 656 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>divinus amor extasim | |
| 657 facit, non sinens amantes sui ipsorum esse, sed eorum quae | |
| 658 amant</i>. Ergo devotio magis est actus caritatis quam | |
| 53 | 659 religionis.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 arg. 2"><a name="42438"><span class="ref">[42438] IIª-IIae q. 82 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 660 caritas praecedit religionem. Devotio autem videtur praecedere |
| 661 caritatem, quia caritas in Scripturis significatur per ignem, | |
| 662 devotio vero per pinguedinem, quae est ignis materia. Ergo devotio | |
| 53 | 663 non est actus religionis.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 arg. 3"><a name="42439"><span class="ref">[42439] IIª-IIae q. 82 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 664 per religionem homo ordinatur solum ad Deum, ut dictum est. Sed |
| 665 devotio etiam habetur ad homines, dicuntur enim aliqui esse devoti | |
| 666 aliquibus sanctis viris; et etiam subditi dicuntur esse devoti | |
| 667 dominis suis, sicut Leo Papa dicit quod Iudaei, quasi devoti | |
| 668 Romanis legibus, dixerunt, non habemus regem nisi Caesarem. Ergo | |
| 53 | 669 devotio non est actus religionis.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 s. c."><a name="42440"><span class="ref">[42440] IIª-IIae q. 82 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 670 est quod devotio dicitur a devovendo, ut dictum est. Sed votum est |
| 53 | 671 actus religionis. Ergo et devotio.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 co."><a name="42441"><span class="ref">[42441] IIª-IIae q. 82 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 672 dicendum quod ad eandem virtutem pertinet velle facere aliquid, et |
| 673 promptam voluntatem habere ad illud faciendum, quia utriusque actus | |
| 674 est idem obiectum. Propter quod philosophus dicit, in V Ethic., | |
| 675 <i>iustitia est qua volunt homines et operantur iusta</i>. | |
| 676 Manifestum est autem quod operari ea quae pertinent ad divinum | |
| 677 cultum seu famulatum pertinet proprie ad religionem, ut ex | |
| 678 praedictis patet. Unde etiam ad eam pertinet habere promptam | |
| 679 voluntatem ad huiusmodi exequenda, quod est esse devotum. Et sic | |
| 53 | 680 patet quod devotio est actus religionis.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 ad 1"><a name="42442"><span class="ref">[42442] IIª-IIae q. 82 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 681 ergo dicendum quod ad caritatem pertinet immediate quod homo tradat |
| 682 seipsum Deo adhaerendo ei per quandam spiritus unionem. Sed quod | |
| 683 homo tradat seipsum Deo ad aliqua opera divini cultus, hoc | |
| 684 immediate pertinet ad religionem, mediate autem ad caritatem, quae | |
| 53 | 685 est religionis principium.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 ad 2"><a name="42443"><span class="ref">[42443] IIª-IIae q. 82 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 686 dicendum quod pinguedo corporalis et generatur per calorem |
| 687 naturalem digerentem; et ipsum naturalem calorem conservat quasi | |
| 688 eius nutrimentum. Et similiter caritas et devotionem causat, | |
| 689 inquantum ex amore aliquis redditur promptus ad serviendum amico; | |
| 690 et etiam per devotionem caritas nutritur, sicut et quaelibet | |
| 691 amicitia conservatur et augetur per amicabilium operum exercitium | |
| 53 | 692 et meditationem.</p><p title="II-II q. 82 a. 2 ad 3"><a name="42444"><span class="ref">[42444] IIª-IIae q. 82 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 693 dicendum quod devotio quae habetur ad sanctos Dei, mortuos vel |
| 694 vivos, non terminatur ad ipsos, sed transit in Deum, inquantum | |
| 695 scilicet in ministris Dei Deum veneramur. Devotio autem quam | |
| 696 subditi dicuntur habere ad dominos temporales alterius est | |
| 697 rationis, sicut et temporalibus dominis famulari differt a famulatu | |
| 53 | 698 divino.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 82 a. 3 arg. 1"><a name="42445"><span class="ref">[42445] IIª-IIae q. 82 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 699 sic proceditur. Videtur quod contemplatio, seu meditatio, non sit |
| 700 devotionis causa. Nulla enim causa impedit suum effectum. Sed | |
| 701 subtiles meditationes intelligibilium multoties devotionem | |
| 702 impediunt. Ergo contemplatio, seu meditatio, non est devotionis | |
| 53 | 703 causa.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 arg. 2"><a name="42446"><span class="ref">[42446] IIª-IIae q. 82 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 704 si contemplatio esset propria et per se devotionis causa, oporteret |
| 705 quod ea quae sunt altioris contemplationis magis devotionem | |
| 706 excitarent. Huius autem contrarium apparet, frequenter enim maior | |
| 707 devotio excitatur ex consideratione passionis Christi, et aliis | |
| 708 mysteriis humanitatis ipsius, quam ex consideratione divinae | |
| 709 magnitudinis. Ergo contemplatio non est propria devotionis | |
| 53 | 710 causa.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 arg. 3"><a name="42447"><span class="ref">[42447] IIª-IIae q. 82 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 711 si contemplatio esset propria causa devotionis, oporteret quod illi |
| 712 qui sunt magis apti ad contemplationem essent etiam magis apti ad | |
| 713 devotionem. Huius autem contrarium videmus, quia devotio frequenter | |
| 714 magis invenitur in quibusdam simplicibus viris et in femineo sexu, | |
| 715 in quibus invenitur contemplationis defectus. Ergo contemplatio non | |
| 53 | 716 est propria causa devotionis.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 s. c."><a name="42448"><span class="ref">[42448] IIª-IIae q. 82 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 717 est quod in Psalm. dicitur, <i>in meditatione mea exardescet |
| 718 ignis</i>. Sed ignis spiritualis causat devotionem. Ergo meditatio | |
| 53 | 719 est devotionis causa.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 co."><a name="42449"><span class="ref">[42449] IIª-IIae q. 82 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 720 dicendum quod causa devotionis extrinseca et principalis Deus est; |
| 721 de quo dicit Ambrosius, super Luc., quod <i>Deus quos dignatur | |
| 722 vocat, et quem vult religiosum facit, et si voluisset, Samaritanos | |
| 723 ex indevotis devotos fecisset</i>. Causa autem intrinseca ex parte | |
| 724 nostra, oportet quod sit meditatio seu contemplatio. Dictum est | |
| 725 enim quod devotio est quidam voluntatis actus ad hoc quod homo | |
| 726 prompte se tradat ad divinum obsequium. Omnis autem actus | |
| 727 voluntatis ex aliqua consideratione procedit, eo quod bonum | |
| 728 intellectum est obiectum voluntatis, unde et Augustinus dicit, in | |
| 729 libro de Trin., quod voluntas oritur ex intelligentia. Et ideo | |
| 730 necesse est quod meditatio sit devotionis causa, inquantum scilicet | |
| 731 per meditationem homo concipit quod se tradat divino obsequio. Ad | |
| 732 quod quidem inducit duplex consideratio. Una quidem quae est ex | |
| 733 parte divinae bonitatis et beneficiorum ipsius, secundum illud | |
| 734 Psalm., <i>mihi adhaerere Deo bonum est, ponere in domino Deo spem | |
| 735 meam</i>. Et haec consideratio excitat dilectionem, quae est | |
| 736 proxima devotionis causa. Alia vero est ex parte hominis | |
| 737 considerantis suos defectus, ex quibus indiget ut Deo innitatur, | |
| 738 secundum illud Psalm., <i>levavi oculos meos in montes, unde veniet | |
| 739 auxilium mihi. Auxilium meum a domino, qui fecit caelum et | |
| 740 terram</i>. Et haec consideratio excludit praesumptionem, per quam | |
| 741 aliquis impeditur ne Deo se subiiciat, dum suae virtuti | |
| 53 | 742 innititur.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 ad 1"><a name="42450"><span class="ref">[42450] IIª-IIae q. 82 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 743 ergo dicendum quod consideratio eorum quae nata sunt dilectionem |
| 744 Dei excitare, devotionem causant. Consideratio vero quorumcumque ad | |
| 745 hoc non pertinentium, sed ab his mentem distrahentium, impedit | |
| 53 | 746 devotionem.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 ad 2"><a name="42451"><span class="ref">[42451] IIª-IIae q. 82 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 747 dicendum quod ea quae sunt divinitatis sunt secundum se maxime |
| 748 excitantia dilectionem, et per consequens devotionem, quia Deus est | |
| 749 super omnia diligendus. Sed ex debilitate mentis humanae est quod | |
| 750 sicut indiget manuduci ad cognitionem divinorum, ita ad | |
| 751 dilectionem, per aliqua sensibilia nobis nota. Inter quae | |
| 752 praecipuum est humanitas Christi, secundum quod in praefatione | |
| 753 dicitur, <i>ut dum visibiliter Deum cognoscimus, per hunc in | |
| 754 invisibilium amorem rapiamur</i>. Et ideo ea quae pertinent ad | |
| 755 Christi humanitatem, per modum cuiusdam manuductionis, maxime | |
| 756 devotionem excitant, cum tamen devotio principaliter circa ea quae | |
| 53 | 757 sunt divinitatis consistat.</p><p title="II-II q. 82 a. 3 ad 3"><a name="42452"><span class="ref">[42452] IIª-IIae q. 82 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 758 dicendum quod scientia, et quidquid aliud ad magnitudinem pertinet, |
| 759 occasio est quod homo confidat de seipso, et ideo non totaliter se | |
| 760 Deo tradat. Et inde est quod huiusmodi quandoque occasionaliter | |
| 761 devotionem impediunt, et in simplicibus et mulieribus devotio | |
| 762 abundat, elationem comprimendo. Si tamen scientiam, et quamcumque | |
| 763 aliam perfectionem, homo perfecte Deo subdat, ex hoc ipso devotio | |
| 53 | 764 augetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 82 a. 4 arg. 1"><a name="42453"><span class="ref">[42453] IIª-IIae q. 82 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 765 sic proceditur. Videtur quod laetitia non sit devotionis effectus. |
| 766 Quia, ut dictum est, passio Christi praecipue ad devotionem | |
| 767 excitat. Sed ex eius consideratione consequitur in anima quaedam | |
| 768 afflictio, secundum illud Thren. III, <i>recordare paupertatis | |
| 769 meae, absinthii et fellis</i>, quod pertinet ad passionem; et | |
| 770 subditur, <i>memoria memor ero, et tabescet in me anima mea</i>. | |
| 53 | 771 Ergo delectatio, sive gaudium, non est devotionis effectus.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 arg. 2"><a name="42454"><span class="ref">[42454] IIª-IIae q. 82 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 772 devotio praecipue consistit in interiori sacrificio spiritus. Sed |
| 773 in Psalm. dicitur, <i>sacrificium Deo spiritus contribulatus</i>. | |
| 774 Ergo afflictio magis est devotionis effectus quam iucunditas sive | |
| 53 | 775 gaudium.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 arg. 3"><a name="42455"><span class="ref">[42455] IIª-IIae q. 82 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 776 Gregorius Nyssenus dicit, in libro de homine, quod <i>sicut risus |
| 777 procedit ex gaudio, ita lacrimae et gemitus sunt signa | |
| 778 tristitiae</i>. Sed ex devotione contingit quod aliqui prorumpant | |
| 779 in lacrimas. Ergo laetitia, vel gaudium, non est devotionis | |
| 53 | 780 effectus.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 s. c."><a name="42456"><span class="ref">[42456] IIª-IIae q. 82 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 781 est quod in collecta dicitur, <i>quos ieiunia votiva castigant, |
| 53 | 782 ipsa quoque devotio sancta laetificet</i>.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 co."><a name="42457"><span class="ref">[42457] IIª-IIae q. 82 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 783 dicendum quod devotio per se quidem et principaliter spiritualem |
| 784 laetitiam mentis causat, ex consequenti autem et per accidens | |
| 785 causat tristitiam. Dictum est enim quod devotio ex duplici | |
| 786 consideratione procedit. Principaliter quidem ex consideratione | |
| 787 divinae bonitatis, quia ista consideratio pertinet quasi ad | |
| 788 terminum motus voluntatis tradentis se Deo. Et ex ista | |
| 789 consideratione per se quidem sequitur delectatio, secundum illud | |
| 790 Psalm., <i>memor fui Dei, et delectatus sum</i>, sed per accidens | |
| 791 haec consideratio tristitiam quandam causat in his qui nondum plene | |
| 792 Deo fruuntur, secundum illud Psalm., <i>sitivit anima mea ad Deum | |
| 793 vivum</i>, et postea sequitur, <i>fuerunt mihi lacrimae meae</i> et | |
| 794 cetera. Secundario vero causatur devotio, ut dictum est, ex | |
| 795 consideratione propriorum defectuum, nam haec consideratio pertinet | |
| 796 ad terminum a quo homo per motum voluntatis devotae recedit, ut | |
| 797 scilicet non in se existat, sed Deo se subdat. Haec autem | |
| 798 consideratio e converso se habet ad primam. Nam per se quidem nata | |
| 799 est tristitiam causare, recogitando proprios defectus, per accidens | |
| 800 autem laetitiam, scilicet propter spem divinae subventionis. Et sic | |
| 801 patet quod ad devotionem primo et per se consequitur delectatio, | |
| 802 secundario autem et per accidens tristitia quae est secundum | |
| 53 | 803 Deum.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 ad 1"><a name="42458"><span class="ref">[42458] IIª-IIae q. 82 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 804 ergo dicendum quod in consideratione passionis Christi est aliquid |
| 805 quod contristet, scilicet defectus humanus, propter quem tollendum | |
| 806 Christum pati oportuit, et est aliquid quod laetificet, scilicet | |
| 807 Dei erga nos benignitas, quae nobis de tali liberatione | |
| 53 | 808 providit.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 ad 2"><a name="42459"><span class="ref">[42459] IIª-IIae q. 82 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 809 dicendum quod spiritus qui ex una parte contribulatur propter |
| 810 praesentis vitae defectus, ex alia parte condelectatur ex | |
| 53 | 811 consideratione divinae bonitatis et ex spe divini auxilii.</p><p title="II-II q. 82 a. 4 ad 3"><a name="42460"><span class="ref">[42460] IIª-IIae q. 82 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 812 dicendum quod lacrimae prorumpunt non solum ex tristitia, sed etiam |
| 813 ex quadam affectus teneritudine, praecipue cum consideratur aliquid | |
| 814 delectabile cum permixtione alicuius tristabilis; sicut solent | |
| 815 homines lacrimari ex pietatis affectu cum recuperant filios vel | |
| 816 caros amicos quos aestimaverant se perdidisse. Et per hunc modum | |
| 53 | 817 lacrimae ex devotione procedunt.</p></div></div><div class="q" id="q83"><h2>Quaestio 83</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 83 pr."><a name="42461"><span class="ref">[42461] IIª-IIae q. 83 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 818 considerandum est de oratione. Et circa hoc quaeruntur decem et |
| 819 septem. Primo, utrum oratio sit actus appetitivae virtutis vel | |
| 820 cognitivae. Secundo, utrum conveniens sit orare. Tertio, utrum | |
| 821 oratio sit actus religionis. Quarto, utrum solus Deus sit orandus. | |
| 822 Quinto, utrum in oratione sit aliquid determinate petendum. Sexto, | |
| 823 utrum orando debeamus temporalia petere. Septimo, utrum pro aliis | |
| 824 orare debeamus. Octavo, utrum debeamus orare pro inimicis. Nono, de | |
| 825 septem petitionibus orationis dominicae. Decimo, utrum orare sit | |
| 826 proprium rationalis creaturae. Undecimo, utrum sancti in patria | |
| 827 orent pro nobis. Duodecimo, utrum, oratio debeat esse vocalis. | |
| 828 Tertiodecimo, utrum attentio requiratur ad orationem. Quartodecimo, | |
| 829 utrum oratio debeat esse diuturna. Quintodecimo, utrum oratio sit | |
| 830 efficax ad impetrandum quod petitur. Sextodecimo, utrum sit | |
| 53 | 831 meritoria. Septimodecimo, de speciebus orationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 83 a. 1 arg. 1"><a name="42462"><span class="ref">[42462] IIª-IIae q. 83 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 832 sic proceditur. Videtur quod oratio sit actus appetitivae virtutis. |
| 833 Orationis enim est exaudiri. Sed desiderium est quod exauditur a | |
| 834 Deo, secundum illud Psalm., <i>desiderium pauperum exaudivit | |
| 835 dominus</i>. Ergo oratio est desiderium. Sed desiderium est actus | |
| 53 | 836 appetitivae virtutis. Ergo et oratio.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 arg. 2"><a name="42463"><span class="ref">[42463] IIª-IIae q. 83 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 837 Dionysius dicit, in III cap. de Div. Nom., <i>ante omnia ab |
| 838 oratione incipere est utile, sicut Deo nosipsos tradentes et | |
| 839 unientes</i>. Sed unio ad Deum per amorem fit, qui pertinet ad vim | |
| 53 | 840 appetitivam. Ergo oratio ad vim appetitivam pertinet.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 arg. 3"><a name="42464"><span class="ref">[42464] IIª-IIae q. 83 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 841 philosophus, in III de anima, ponit duas operationes intellectivae |
| 842 partis, quarum prima est indivisibilium intelligentia, per quam | |
| 843 scilicet apprehendimus de unoquoque quid est; secunda vero est | |
| 844 compositio et divisio, per quam scilicet apprehenditur aliquid esse | |
| 845 vel non esse. Quibus tertia additur ratiocinari, procedendo | |
| 846 scilicet de notis ad ignota. Sed oratio ad nullam istarum | |
| 847 operationum reducitur. Ergo non est actus intellectivae virtutis, | |
| 53 | 848 sed appetitivae.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 s. c."><a name="42465"><span class="ref">[42465] IIª-IIae q. 83 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 849 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., quod orare idem est quod |
| 850 dicere. Sed dictio pertinet ad intellectum. Ergo oratio non est | |
| 53 | 851 actus appetitivae virtutis, sed intellectivae.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 co."><a name="42466"><span class="ref">[42466] IIª-IIae q. 83 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 852 dicendum quod, secundum Cassiodorum, oratio dicitur quasi oris |
| 853 ratio. Ratio autem speculativa et practica in hoc differunt quod | |
| 854 ratio speculativa est apprehensiva solum rerum; ratio vero practica | |
| 855 est non solum apprehensiva, sed etiam causativa. Est autem aliquid | |
| 856 alterius causa dupliciter. Uno quidem modo, perfecte, necessitatem | |
| 857 inducendo, et hoc contingit quando effectus totaliter subditur | |
| 858 potestati causae. Alio vero modo, imperfecte, solum disponendo, | |
| 859 quando scilicet effectus non subditur totaliter potestati causae. | |
| 860 Sic igitur et ratio dupliciter est causa aliquorum. Uno quidem | |
| 861 modo, sicut necessitatem imponens, et hoc modo ad rationem pertinet | |
| 862 imperare non solum inferioribus potentiis et membris corporis, sed | |
| 863 etiam hominibus subiectis, quod quidem fit imperando. Alio modo, | |
| 864 sicut inducens et quodammodo disponens, et hoc modo ratio petit | |
| 865 aliquid fieri ab his qui ei non subiiciuntur, sive sint aequales | |
| 866 sive sint superiores. Utrumque autem horum, scilicet imperare et | |
| 867 petere sive deprecari, ordinationem quandam important, prout | |
| 868 scilicet homo disponit aliquid per aliud esse faciendum. Unde | |
| 869 pertinent ad rationem, cuius est ordinare, propter quod philosophus | |
| 870 dicit, in I Ethic., quod ad optima deprecatur ratio. Sic autem nunc | |
| 871 loquimur de oratione, prout significat quandam deprecationem vel | |
| 872 petitionem, secundum quod Augustinus dicit, in libro de Verb. Dom., | |
| 873 quod oratio petitio quaedam est; et Damascenus dicit, in III libro, | |
| 874 quod oratio est petitio decentium a Deo. Sic ergo patet quod oratio | |
| 53 | 875 de qua nunc loquimur, est rationis actus.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 ad 1"><a name="42467"><span class="ref">[42467] IIª-IIae q. 83 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 876 ergo dicendum quod desiderium pauperum dicitur dominus exaudire, |
| 877 vel quia desiderium est causa petendi, cum petitio sit quodammodo | |
| 878 desiderii interpres. Vel hoc dicitur ad ostendendum exauditionis | |
| 879 velocitatem, quia scilicet dum adhuc aliquid in desiderio pauperum | |
| 880 est, Deus exaudit, antequam orationem proponant; secundum illud | |
| 53 | 881 Isaiae LXV, <i>eritque, antequam clament, ego exaudiam</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 ad 2"><a name="42468"><span class="ref">[42468] IIª-IIae q. 83 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 882 dicendum quod, sicut supra dictum est, voluntas movet rationem ad |
| 883 suum finem. Unde nihil prohibet, movente voluntate, actum rationis | |
| 884 tendere in finem caritatis, qui est Deo uniri. Tendit autem oratio | |
| 885 in Deum quasi a voluntate caritatis mota, dupliciter. Uno quidem | |
| 886 modo, ex parte eius quod petitur, quia hoc praecipue est in | |
| 887 oratione petendum, ut Deo uniamur; secundum illud Psalm., <i>unam | |
| 888 petii a domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo domini omnibus | |
| 889 diebus vitae meae</i>. Alio modo, ex parte ipsius petentis, quem | |
| 890 oportet accedere ad eum a quo petit, vel loco, sicut ad hominem; | |
| 891 vel mente, sicut ad Deum. Unde dicit ibidem quod, <i>quando | |
| 892 orationibus invocamus Deum, revelata mente adsumus ipsi</i>. Et | |
| 893 secundum hoc etiam Damascenus dicit quod <i>oratio est ascensus | |
| 53 | 894 intellectus in Deum</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 1 ad 3"><a name="42469"><span class="ref">[42469] IIª-IIae q. 83 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 895 dicendum quod illi tres actus pertinent ad rationem speculativam. |
| 896 Sed ulterius ad rationem practicam pertinet causare aliquid per | |
| 53 | 897 modum imperii vel per modum petitionis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 83 a. 2 arg. 1"><a name="42470"><span class="ref">[42470] IIª-IIae q. 83 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 898 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit conveniens orare. |
| 899 Oratio enim videtur esse necessaria ad hoc quod intimemus ei a quo | |
| 900 petimus id quo indigemus. Sed, sicut dicitur Matth. VI, <i>scit | |
| 901 pater vester quia his indigetis</i>. Ergo non est conveniens Deum | |
| 53 | 902 orare.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 arg. 2"><a name="42471"><span class="ref">[42471] IIª-IIae q. 83 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 903 per orationem flectitur animus eius qui oratur ut faciat quod ab eo |
| 904 petitur. Sed animus Dei est immutabilis et inflexibilis, secundum | |
| 905 illud I Reg. XV, <i>porro triumphator in Israel non parcet, nec | |
| 906 poenitudine flectetur</i>. Ergo non est conveniens quod Deum | |
| 53 | 907 oremus.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 arg. 3"><a name="42472"><span class="ref">[42472] IIª-IIae q. 83 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 908 liberalius est dare aliquid non petenti quam dare petenti, quia, |
| 909 sicut Seneca dicit, <i>nulla res carius emitur quam quae precibus | |
| 910 empta est</i>. Sed Deus est liberalissimus. Ergo non videtur esse | |
| 53 | 911 conveniens quod Deum oremus.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 s. c."><a name="42473"><span class="ref">[42473] IIª-IIae q. 83 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 912 est quod dicitur Luc. XVIII, <i>oportet orare, et non |
| 53 | 913 deficere</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 co."><a name="42474"><span class="ref">[42474] IIª-IIae q. 83 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 914 dicendum quod triplex fuit circa orationem antiquorum error. Quidam |
| 915 enim posuerunt quod res humanae non reguntur divina providentia. Ex | |
| 916 quo sequitur quod vanum sit orare, et omnino Deum colere. Et de his | |
| 917 dicitur Malach. III, <i>dixistis, vanus est qui servit Deo</i>. | |
| 918 Secunda fuit opinio ponentium omnia, etiam in rebus humanis, ex | |
| 919 necessitate contingere, sive ex immutabilitate divinae | |
| 920 providentiae, sive ex necessitate stellarum, sive ex connexione | |
| 921 causarum. Et secundum hos etiam excluditur orationis utilitas. | |
| 922 Tertia fuit opinio ponentium quidem res humanas divina providentia | |
| 923 regi, et quod res humanae non proveniunt ex necessitate, sed | |
| 924 dicebant similiter dispositionem divinae providentiae variabilem | |
| 925 esse, et quod orationibus et aliis quae ad divinum cultum pertinent | |
| 926 dispositio divinae providentiae immutatur. Haec autem omnia in | |
| 927 primo libro improbata sunt. Et ideo oportet sic inducere orationis | |
| 928 utilitatem ut neque rebus humanis, divinae providentiae subiectis, | |
| 929 necessitatem imponamus; neque etiam divinam dispositionem mutabilem | |
| 930 aestimemus. Ad huius ergo evidentiam, considerandum est quod ex | |
| 931 divina providentia non solum disponitur qui effectus fiant, sed | |
| 932 etiam ex quibus causis et quo ordine proveniant. Inter alias autem | |
| 933 causas sunt etiam quorundam causae actus humani. Unde oportet | |
| 934 homines agere aliqua, non ut per suos actus divinam dispositionem | |
| 935 immutent, sed ut per actus suos impleant quosdam effectus secundum | |
| 936 ordinem a Deo dispositum. Et idem etiam est in naturalibus causis. | |
| 937 Et simile est etiam de oratione. Non enim propter hoc oramus ut | |
| 938 divinam dispositionem immutemus, sed ut id impetremus quod Deus | |
| 939 disposuit per orationes sanctorum esse implendum; <i>ut scilicet | |
| 940 homines postulando mereantur accipere quod eis omnipotens Deus ante | |
| 941 saecula disposuit donare</i>, ut Gregorius dicit, in libro | |
| 53 | 942 dialogorum.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 ad 1"><a name="42475"><span class="ref">[42475] IIª-IIae q. 83 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 943 ergo dicendum quod non est necessarium nos Deo preces porrigere ut |
| 944 ei nostras indigentias vel desideria manifestemus, sed ut nosipsi | |
| 53 | 945 consideremus in his ad divinum auxilium esse recurrendum.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 ad 2"><a name="42476"><span class="ref">[42476] IIª-IIae q. 83 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 946 dicendum quod, sicut dictum est, oratio nostra non ordinatur ad |
| 947 immutationem divinae dispositionis, sed ut obtineatur nostris | |
| 53 | 948 precibus quod Deus disposuit.</p><p title="II-II q. 83 a. 2 ad 3"><a name="42477"><span class="ref">[42477] IIª-IIae q. 83 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 949 dicendum quod Deus multa nobis praestat ex sua liberalitate etiam |
| 950 non petita. Sed quod aliqua vult praestare nobis petentibus, hoc | |
| 951 est propter nostram utilitatem, ut scilicet fiduciam quandam | |
| 952 accipiamus recurrendi ad Deum, et ut recognoscamus eum esse bonorum | |
| 953 nostrorum auctorem. Unde Chrysostomus dicit, <i>considera quanta | |
| 954 est tibi concessa felicitas, quanta gloria attributa, orationibus | |
| 955 fabulari cum Deo, cum Christo miscere colloquia, optare quod velis, | |
| 53 | 956 quod desideras postulare</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 83 a. 3 arg. 1"><a name="42478"><span class="ref">[42478] IIª-IIae q. 83 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 957 sic proceditur. Videtur quod oratio non sit actus religionis. |
| 958 Religio enim, cum sit pars iustitiae, est in voluntate sicut in | |
| 959 subiecto. Sed oratio pertinet ad partem intellectivam, ut ex | |
| 960 supradictis patet. Ergo oratio non videtur esse actus religionis, | |
| 53 | 961 sed doni intellectus, per quod mens ascendit in Deum.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 arg. 2"><a name="42479"><span class="ref">[42479] IIª-IIae q. 83 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 962 actus latriae cadit sub necessitate praecepti. Sed oratio non |
| 963 videtur cadere sub necessitate praecepti, sed ex mera voluntate | |
| 964 procedere, cum nihil aliud sit quam volitorum petitio. Ergo oratio | |
| 53 | 965 non videtur esse religionis actus.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 arg. 3"><a name="42480"><span class="ref">[42480] IIª-IIae q. 83 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 966 ad religionem pertinere videtur ut quis <i>divinae naturae cultum |
| 967 caeremoniamque afferat</i>. Sed oratio non videtur aliquid Deo | |
| 968 afferre, sed magis aliquid obtinendum ab eo petere. Ergo oratio non | |
| 53 | 969 est religionis actus.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 s. c."><a name="42481"><span class="ref">[42481] IIª-IIae q. 83 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 970 est quod dicitur in Psalm., <i>dirigatur oratio mea sicut incensum |
| 971 in conspectu tuo</i>, ubi dicit Glossa quod <i>in huius figuram, in | |
| 972 veteri lege incensum dicebatur offerri in odorem suavem domino</i>. | |
| 973 Sed hoc pertinet ad religionem. Ergo oratio est religionis | |
| 53 | 974 actus.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 co."><a name="42482"><span class="ref">[42482] IIª-IIae q. 83 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 975 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad religionem proprie |
| 976 pertinet reverentiam et honorem Deo exhibere. Et ideo omnia illa | |
| 977 per quae Deo reverentia exhibetur pertinent ad religionem. Per | |
| 978 orationem autem homo Deo reverentiam exhibet, inquantum scilicet se | |
| 979 ei subiicit, et profitetur orando se eo indigere sicut auctore | |
| 980 suorum bonorum. Unde manifestum est quod oratio est proprie | |
| 53 | 981 religionis actus.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 ad 1"><a name="42483"><span class="ref">[42483] IIª-IIae q. 83 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 982 ergo dicendum quod voluntas movet alias potentias animae in suum |
| 983 finem, sicut supra dictum est. Et ideo religio, quae est in | |
| 984 voluntate, ordinat actus aliarum potentiarum ad Dei reverentiam. | |
| 985 Inter alias autem potentias animae, intellectus altior est et | |
| 986 voluntati propinquior. Et ideo post devotionem, quae pertinet ad | |
| 987 ipsam voluntatem, oratio, quae pertinet ad partem intellectivam, | |
| 988 est praecipua inter actus religionis, per quam religio intellectum | |
| 53 | 989 hominis movet in Deum.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 ad 2"><a name="42484"><span class="ref">[42484] IIª-IIae q. 83 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 990 dicendum quod non solum petere quae desideramus, sed etiam recte |
| 991 aliquid desiderare sub praecepto cadit. Sed desiderare quidem cadit | |
| 992 sub praecepto caritatis, petere autem sub praecepto religionis. | |
| 993 Quod quidem praeceptum ponitur Matth. VII, ubi dicitur, <i>petite, | |
| 53 | 994 et accipietis</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 3 ad 3"><a name="42485"><span class="ref">[42485] IIª-IIae q. 83 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 995 dicendum quod orando tradit homo mentem suam Deo, quam ei per |
| 996 reverentiam subiicit et quodammodo praesentat, ut patet ex | |
| 997 auctoritate Dionysii prius inducta. Et ideo sicut mens humana | |
| 998 praeeminet exterioribus vel corporalibus membris, vel exterioribus | |
| 999 rebus quae ad Dei servitium applicantur, ita etiam oratio | |
| 53 | 1000 praeeminet aliis actibus religionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 83 a. 4 arg. 1"><a name="42486"><span class="ref">[42486] IIª-IIae q. 83 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1001 sic proceditur. Videtur quod solus Deus debeat orari. Oratio enim |
| 1002 est actus religionis, ut dictum est. Sed solus Deus est religione | |
| 53 | 1003 colendus. Ergo solus Deus est orandus.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 arg. 2"><a name="42487"><span class="ref">[42487] IIª-IIae q. 83 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1004 frustra porrigitur oratio ad eum qui orationem non cognoscit. Sed |
| 1005 solius Dei est orationem cognoscere. Tum quia plerumque oratio | |
| 1006 magis agitur interiori actu, quem solus Deus cognoscit, quam voce, | |
| 1007 secundum illud quod apostolus dicit, I ad Cor. XIV, orabo spiritu, | |
| 1008 orabo et mente. Tum etiam quia, ut Augustinus dicit, in libro de | |
| 1009 cura pro mortuis agenda, <i>nesciunt mortui, etiam sancti, quid | |
| 1010 agant vivi, etiam eorum filii</i>. Ergo oratio non est nisi Deo | |
| 53 | 1011 porrigenda.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 arg. 3"><a name="42488"><span class="ref">[42488] IIª-IIae q. 83 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1012 si aliquibus sanctis orationem porrigimus, hoc non est nisi |
| 1013 inquantum sunt Deo coniuncti. Sed quidam in hoc mundo viventes, vel | |
| 1014 etiam in Purgatorio existentes, sunt multum Deo coniuncti per | |
| 1015 gratiam. Ad eos autem non porrigitur oratio. Ergo nec ad sanctos | |
| 53 | 1016 qui sunt in Paradiso debemus orationem porrigere.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 s. c."><a name="42489"><span class="ref">[42489] IIª-IIae q. 83 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1017 est quod dicitur Iob V, <i>voca, si est qui tibi respondeat, et ad |
| 53 | 1018 aliquem sanctorum convertere</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 co."><a name="42490"><span class="ref">[42490] IIª-IIae q. 83 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1019 dicendum quod oratio porrigitur alicui dupliciter, uno modo, quasi |
| 1020 per ipsum implenda; alio modo, sicut per ipsum impetranda. Primo | |
| 1021 quidem modo soli Deo orationem porrigimus, quia omnes orationes | |
| 1022 nostrae ordinari debent ad gratiam et gloriam consequendam, quae | |
| 1023 solus Deus dat, secundum illud Psalm., <i>gratiam et gloriam dabit | |
| 1024 dominus</i>. Sed secundo modo orationem porrigimus sanctis Angelis | |
| 1025 et hominibus, non ut per eos Deus nostras petitiones cognoscat, sed | |
| 1026 ut eorum precibus et meritis orationes nostrae sortiantur effectum. | |
| 1027 Et ideo dicitur Apoc. VIII quod <i>ascendit fumus aromatum, idest | |
| 1028 orationes sanctorum, de manu Angeli coram domino</i>. Et hoc etiam | |
| 1029 patet ex ipso modo quo Ecclesia utitur in orando. Nam a sancta | |
| 1030 Trinitate petimus ut nostri misereatur, ab aliis autem sanctis | |
| 53 | 1031 quibuscumque petimus ut orent pro nobis.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 ad 1"><a name="42491"><span class="ref">[42491] IIª-IIae q. 83 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1032 ergo dicendum quod illi soli impendimus orando religionis cultum a |
| 1033 quo quaerimus obtinere quod oramus, quia in hoc protestamur eum | |
| 1034 bonorum nostrorum auctorem, non autem eis quos requirimus quasi | |
| 53 | 1035 interpellatores nostros apud Deum.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 ad 2"><a name="42492"><span class="ref">[42492] IIª-IIae q. 83 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1036 dicendum quod mortui ea quae in hoc mundo aguntur, considerata |
| 1037 eorum naturali conditione, non cognoscunt, et praecipue interiores | |
| 1038 motus cordis. Sed beatis, ut Gregorius dicit, in XII Moral., in | |
| 1039 verbo manifestatur illud quod decet eos cognoscere de eis quae | |
| 1040 circa nos aguntur, etiam quantum ad interiores motus cordis. Maxime | |
| 1041 autem eorum excellentiam decet ut cognoscant petitiones ad eos | |
| 1042 factas vel voce vel corde. Et ideo petitiones quas ad eos | |
| 53 | 1043 dirigimus, Deo manifestante, cognoscunt.</p><p title="II-II q. 83 a. 4 ad 3"><a name="42493"><span class="ref">[42493] IIª-IIae q. 83 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1044 dicendum quod illi qui sunt in hoc mundo aut in Purgatorio, nondum |
| 1045 fruuntur visione verbi, ut possint cognoscere ea quae nos cogitamus | |
| 1046 vel dicimus. Et ideo eorum suffragia non imploramus orando, sed a | |
| 53 | 1047 vivis petimus colloquendo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 83 a. 5 arg. 1"><a name="42494"><span class="ref">[42494] IIª-IIae q. 83 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1048 sic proceditur. Videtur quod in oratione nihil determinate a Deo |
| 1049 petere debeamus. Quia, ut Damascenus dicit, <i>oratio est petitio | |
| 1050 decentium a Deo</i>. Unde inefficax est oratio per quam petitur id | |
| 1051 quod non expedit, secundum illud Iac. IV, <i>petitis et non | |
| 1052 accipitis, eo quod male petatis</i>. Sed sicut dicitur Rom. VIII. | |
| 1053 <i>Nam quid oremus sicut oportet, nescimus</i>. Ergo non debemus | |
| 53 | 1054 aliquid orando determinate petere.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 arg. 2"><a name="42495"><span class="ref">[42495] IIª-IIae q. 83 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1055 quicumque aliquid determinate ab alio petit, nititur voluntatem |
| 1056 ipsius inclinare ad faciendum id quod ipse vult. Non autem ad hoc | |
| 1057 tendere debemus ut Deus velit quod nos volumus, sed magis ut nos | |
| 1058 velimus quod Deus vult, ut dicit Glossa, super illud Psalm., | |
| 1059 <i>exultate, iusti, in domino</i>. Ergo non debemus aliquid | |
| 53 | 1060 determinatum a Deo petere.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 arg. 3"><a name="42496"><span class="ref">[42496] IIª-IIae q. 83 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1061 mala a Deo petenda non sunt, ad bona autem Deus ipse nos invitat. |
| 1062 Frustra autem ab aliquo petitur ad quod accipiendum invitatur. Ergo | |
| 53 | 1063 non est determinate aliquid a Deo in oratione petendum.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 s. c."><a name="42497"><span class="ref">[42497] IIª-IIae q. 83 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1064 est quod dominus, Matth. VI et Luc. XI, docuit discipulos |
| 1065 determinate petere ea quae continentur in petitionibus orationis | |
| 53 | 1066 dominicae.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 co."><a name="42498"><span class="ref">[42498] IIª-IIae q. 83 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1067 dicendum quod, sicut maximus Valerius refert, <i>Socrates nihil |
| 1068 ultra petendum a diis immortalibus arbitrabatur quam ut bona | |
| 1069 tribuerent, quia hi demum scirent quid unicuique esset utile; nos | |
| 1070 autem plerumque id votis expetere quod non impetrasse melius | |
| 1071 foret</i>. Quae quidem sententia aliqualiter vera est, quantum ad | |
| 1072 illa quae possunt malum eventum habere, quibus etiam homo potest | |
| 1073 male et bene uti, sicut divitiae, quae, ut ibidem dicitur, | |
| 1074 <i>multis exitio fuere; honores, qui complures pessumdederunt; | |
| 1075 regna, quorum exitus saepe miserabiles cernuntur; splendida | |
| 1076 coniugia, quae nonnunquam funditus domos evertunt</i>. Sunt tamen | |
| 1077 quaedam bona quibus homo male uti non potest, quae scilicet malum | |
| 1078 eventum habere non possunt. Haec autem sunt quibus beatificamur et | |
| 1079 quibus beatitudinem meremur. Quae quidem sancti orando absolute | |
| 1080 petunt, secundum illud, <i>ostende faciem tuam, et salvi | |
| 1081 erimus</i>; et iterum, <i>deduc me in semitam mandatorum | |
| 53 | 1082 tuorum</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 ad 1"><a name="42499"><span class="ref">[42499] IIª-IIae q. 83 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1083 ergo dicendum quod licet homo ex se scire non possit quid orare |
| 1084 debeat, spiritus tamen, ut ibidem dicitur, in hoc adiuvat | |
| 1085 infirmitatem nostram quod, inspirando nobis sancta desideria, recte | |
| 1086 postulare nos facit. Unde dominus dicit, Ioan. IV, quod <i>veros | |
| 53 | 1087 adoratores adorare oportet in spiritu et veritate</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 ad 2"><a name="42500"><span class="ref">[42500] IIª-IIae q. 83 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1088 dicendum quod cum orando petimus aliqua quae pertinent ad nostram |
| 1089 salutem, conformamus voluntatem nostram voluntati Dei, de quo | |
| 1090 dicitur, I ad Tim. II, quod <i>vult omnes homines salvos | |
| 53 | 1091 fieri</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 5 ad 3"><a name="42501"><span class="ref">[42501] IIª-IIae q. 83 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1092 dicendum quod sic ad bona Deus nos invitat quod ad ea non passibus |
| 53 | 1093 corporis, sed piis desideriis et devotis orationibus accedamus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 83 a. 6 arg. 1"><a name="42502"><span class="ref">[42502] IIª-IIae q. 83 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1094 sic proceditur. Videtur quod homo non debeat temporalia petere a |
| 1095 Deo orando. Quae enim orando petimus, quaerimus. Sed temporalia non | |
| 1096 debemus quaerere, dicitur enim Matth. VI, primum quaerite regnum | |
| 1097 Dei et iustitiam eius, et haec omnia adiicientur vobis, scilicet | |
| 1098 temporalia; quae non quaerenda dicit, sed adiicienda quaesitis. | |
| 53 | 1099 Ergo temporalia non sunt in oratione a Deo petenda.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 arg. 2"><a name="42503"><span class="ref">[42503] IIª-IIae q. 83 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1100 nullus petit nisi ea de quibus est sollicitus. Sed de temporalibus |
| 1101 sollicitudinem habere non debemus, secundum quod dicitur Matth. VI, | |
| 1102 <i>nolite solliciti esse animae vestrae, quid manducetis</i>. Ergo | |
| 53 | 1103 temporalia petere orando non debemus.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 arg. 3"><a name="42504"><span class="ref">[42504] IIª-IIae q. 83 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1104 per orationem nostram mens debet elevari in Deum. Sed petendo |
| 1105 temporalia descendit ad ea quae infra se sunt, contra id quod | |
| 1106 apostolus dicebat, II ad Cor. IV, <i>non contemplantibus nobis quae | |
| 1107 videntur, sed quae non videntur, quae enim videntur, temporalia | |
| 1108 sunt; quae autem non videntur, aeterna</i>. Ergo non debet homo | |
| 53 | 1109 temporalia in oratione a Deo petere.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 arg. 4"><a name="42505"><span class="ref">[42505] IIª-IIae q. 83 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1110 homo non debet petere a Deo nisi bona et utilia. Sed quandoque |
| 1111 temporalia habita sunt nociva, non solum spiritualiter, sed etiam | |
| 53 | 1112 temporaliter. Ergo non sunt a Deo in oratione petenda.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 s. c."><a name="42506"><span class="ref">[42506] IIª-IIae q. 83 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1113 est quod dicitur Prov. XXX, <i>tribue tantum victui meo |
| 53 | 1114 necessaria</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 co."><a name="42507"><span class="ref">[42507] IIª-IIae q. 83 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1115 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, ad Probam, de orando Deum, |
| 1116 <i>hoc licet orare quod licet desiderare</i>. Temporalia autem | |
| 1117 licet desiderare, non quidem principaliter, ut in eis finem | |
| 1118 constituamus; sed sicut quaedam adminicula quibus adiuvamur ad | |
| 1119 tendendum in beatitudinem, inquantum scilicet per ea vita | |
| 1120 corporalis sustentatur, et inquantum nobis organice deserviunt ad | |
| 1121 actus virtutum, ut etiam philosophus dicit, in I Ethic. Et ideo pro | |
| 1122 temporalibus licet orare. Et hoc est quod Augustinus dicit, ad | |
| 1123 Probam, <i>sufficientiam vitae non indecenter vult quisquis eam | |
| 1124 vult et non amplius. Quae quidem non appetitur propter seipsam, sed | |
| 1125 propter salutem corporis et congruentem habitum personae hominis, | |
| 1126 ut non sit inconveniens eis cum quibus vivendum est. Ista ergo, cum | |
| 1127 habentur, ut teneantur; cum non habentur, ut habeantur, orandum | |
| 53 | 1128 est</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 ad 1"><a name="42508"><span class="ref">[42508] IIª-IIae q. 83 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1129 ergo dicendum quod temporalia non sunt quaerenda principaliter, sed |
| 1130 secundario. Unde Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 1131 cum dixit, illud primo quaerendum est, scilicet regnum Dei, | |
| 1132 significavit quia hoc, scilicet temporale bonum, <i>posterius | |
| 1133 quaerendum est, non tempore, sed dignitate, illud tanquam bonum | |
| 53 | 1134 nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 ad 2"><a name="42509"><span class="ref">[42509] IIª-IIae q. 83 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1135 dicendum quod non quaelibet sollicitudo rerum temporalium est |
| 53 | 1136 prohibita, sed superflua et inordinata, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 ad 3"><a name="42510"><span class="ref">[42510] IIª-IIae q. 83 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1137 dicendum quod quando mens nostra intendit temporalibus rebus ut in |
| 1138 eis quiescat, remanet in eis depressa. Sed quando intendit eis in | |
| 1139 ordine ad beatitudinem consequendam, non ab eis deprimitur, sed | |
| 53 | 1140 magis ea elevat sursum.</p><p title="II-II q. 83 a. 6 ad 4"><a name="42511"><span class="ref">[42511] IIª-IIae q. 83 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1141 dicendum quod ex quo non petimus temporalia tanquam principaliter |
| 1142 quaesita, sed in ordine ad aliud, eo tenore a Deo petimus ipsa ut | |
| 53 | 1143 nobis concedantur secundum quod expediunt ad salutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 83 a. 7 arg. 1"><a name="42512"><span class="ref">[42512] IIª-IIae q. 83 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1144 septimum sic proceditur. Videtur quod non debeamus pro aliis orare. |
| 1145 In orando enim sequi debemus formam quam dominus tradidit. Sed in | |
| 1146 oratione dominica petitiones pro nobis facimus, non pro aliis, | |
| 1147 dicentes, panem nostrum quotidianum da nobis hodie, et cetera | |
| 53 | 1148 huiusmodi. Ergo non debemus pro aliis orare.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 arg. 2"><a name="42513"><span class="ref">[42513] IIª-IIae q. 83 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1149 ad hoc oratio fit quod exaudiatur. Sed una de conditionibus quae |
| 1150 requiruntur ad hoc quod oratio sit audibilis, est ut aliquis oret | |
| 1151 pro seipso, unde super illud Ioan. XVI, <i>si quid petieritis | |
| 1152 patrem in nomine meo, dabit vobis</i>, Augustinus dicit, | |
| 1153 <i>exaudiuntur omnes pro seipsis, non autem pro omnibus. Unde non | |
| 1154 utcumque dictum est, dabit, sed, dabit vobis</i>. Ergo videtur quod | |
| 53 | 1155 non debeamus pro aliis orare, sed solum pro nobis.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 arg. 3"><a name="42514"><span class="ref">[42514] IIª-IIae q. 83 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1156 pro aliis, si sunt mali, prohibemur orare, secundum illud Ierem. |
| 1157 VII, <i>tu ergo noli orare pro populo hoc, et non obsistas mihi, | |
| 1158 quia non exaudiam te</i>. Pro bonis autem non oportet orare, quia | |
| 1159 ipsi pro seipsis orantes exaudiuntur. Ergo videtur quod non | |
| 53 | 1160 debeamus pro aliis orare.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 s. c."><a name="42515"><span class="ref">[42515] IIª-IIae q. 83 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1161 est quod dicitur Iac. V, <i>orate pro invicem, ut |
| 53 | 1162 salvemini</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 co."><a name="42516"><span class="ref">[42516] IIª-IIae q. 83 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1163 dicendum quod, sicut dictum est, illud debemus orando petere quod |
| 1164 debemus desiderare. Desiderare autem debemus bona non solum nobis, | |
| 1165 sed etiam aliis, hoc enim pertinet ad rationem dilectionis, quam | |
| 1166 proximis debemus impendere, ut ex supradictis patet. Et ideo | |
| 1167 caritas hoc requirit, ut pro aliis oremus. Unde Chrysostomus dicit, | |
| 1168 super Matth., <i>pro se orare necessitas cogit, pro altero autem, | |
| 1169 caritas fraternitatis hortatur. Dulcior autem ante Deum est oratio, | |
| 1170 non quam necessitas transmittit, sed quam caritas fraternitatis | |
| 53 | 1171 commendat</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 ad 1"><a name="42517"><span class="ref">[42517] IIª-IIae q. 83 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1172 ergo dicendum quod, sicut Cyprianus dicit, in libro de Orat. |
| 1173 dominica, <i>ideo non dicimus, pater meus, sed noster; nec, da | |
| 1174 mihi, sed, da nobis, quia unitatis magister noluit privatim precem | |
| 1175 fieri, ut scilicet quis pro se tantum precetur. Unum enim orare pro | |
| 53 | 1176 omnibus voluit, quo modo in uno omnes ipse portavit</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 ad 2"><a name="42518"><span class="ref">[42518] IIª-IIae q. 83 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1177 dicendum quod pro se orare ponitur conditio orationis, non quidem |
| 1178 necessaria ad effectum merendi, sed sicut necessaria ad | |
| 1179 indeficientiam impetrandi. Contingit enim quandoque quod oratio pro | |
| 1180 alio facta non impetrat, etiam si fiat pie et perseveranter et de | |
| 1181 pertinentibus ad salutem, propter impedimentum quod est ex parte | |
| 1182 eius pro quo oratur, secundum illud Ierem. XV, <i>si steterit | |
| 1183 Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum</i>. | |
| 1184 Nihilominus tamen oratio meritoria erit oranti, qui ex caritate | |
| 1185 orat, secundum illud Psalm., <i>oratio mea in sinu meo | |
| 1186 convertetur</i>, Glossa, idest, <i>etsi non eis profuit, ego tamen | |
| 53 | 1187 non sum frustratus mea mercede</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 7 ad 3"><a name="42519"><span class="ref">[42519] IIª-IIae q. 83 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1188 dicendum quod etiam pro peccatoribus orandum est, ut convertantur, |
| 1189 et pro iustis, ut perseverent et proficiant. Orantes tamen non pro | |
| 1190 omnibus peccatoribus exaudiuntur, sed pro quibusdam, exaudiuntur | |
| 1191 enim pro praedestinatis, non autem pro praescitis ad mortem. Sicut | |
| 1192 etiam correctio qua fratres corrigimus, effectum habet in | |
| 1193 praedestinatis, non in reprobatis, secundum illud Eccle. VII, | |
| 1194 <i>nemo potest corrigere quem Deus despexerit</i>. Et ideo dicitur | |
| 1195 I Ioan. V, <i>qui scit fratrem suum peccare peccato non ad mortem, | |
| 1196 petat, et dabitur ei vita peccanti peccatum non ad mortem</i>. Sed | |
| 1197 sicut nulli, quandiu hic vivit, subtrahendum est correctionis | |
| 1198 beneficium, quia non possumus distinguere praedestinatos a | |
| 1199 reprobatis, ut Augustinus dicit, in libro de Corr. et gratia; ita | |
| 1200 etiam nulli est denegandum orationis suffragium. Pro iustis etiam | |
| 1201 est orandum, triplici ratione. Primo quidem, quia multorum preces | |
| 1202 facilius exaudiuntur. Unde Rom. XV, super illud, <i>adiuvetis me in | |
| 1203 orationibus vestris</i>, dicit Glossa, <i>bene rogat apostolus | |
| 1204 minores pro se orare. Multi enim minimi, dum congregantur unanimes, | |
| 1205 fiunt magni, et multorum preces impossibile est quod non | |
| 1206 impetrent</i>, illud scilicet quod est impetrabile. Secundo, ut ex | |
| 1207 multis gratia agatur Deo de beneficiis quae confert iustis, quae | |
| 1208 etiam in utilitatem multorum vergunt, ut patet per apostolum, II ad | |
| 1209 Cor. I. Tertio, ut maiores non superbiant, dum considerant se | |
| 53 | 1210 minorum suffragiis indigere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 83 a. 8 arg. 1"><a name="42520"><span class="ref">[42520] IIª-IIae q. 83 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1211 sic proceditur. Videtur quod non debeamus pro inimicis orare. Quia, |
| 1212 ut dicitur Rom. XV, <i>quaecumque scripta sunt, ad nostram | |
| 1213 doctrinam scripta sunt</i>. Sed in sacra Scriptura inducuntur | |
| 1214 multae imprecationes contra inimicos, dicitur enim in Psalm., | |
| 1215 <i>erubescant et conturbentur omnes inimici mei, erubescant et | |
| 1216 conturbentur valde velociter</i>. Ergo et nos debemus orare contra | |
| 53 | 1217 inimicos, magis quam pro eis.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 arg. 2"><a name="42521"><span class="ref">[42521] IIª-IIae q. 83 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1218 vindicari de inimicis in malum inimicorum cedit. Sed sancti |
| 1219 vindictam de inimicis petunt, secundum illud Apoc. VI, <i>usquequo | |
| 1220 non vindicas sanguinem nostrum de his qui habitant in terra?</i> | |
| 1221 Unde et de vindicta impiorum laetantur, secundum illud Psalm., | |
| 1222 <i>laetabitur iustus cum viderit vindictam</i>. Ergo non est | |
| 53 | 1223 orandum pro inimicis, sed magis contra eos.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 arg. 3"><a name="42522"><span class="ref">[42522] IIª-IIae q. 83 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1224 operatio hominis et eius oratio non debent esse contraria. Sed |
| 1225 homines quandoque licite impugnant inimicos, alioquin omnia bella | |
| 1226 essent illicita, quod est contra supradicta. Ergo non debemus orare | |
| 53 | 1227 pro inimicis.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 s. c."><a name="42523"><span class="ref">[42523] IIª-IIae q. 83 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1228 est quod dicitur Matth. V, <i>orate pro persequentibus et |
| 53 | 1229 calumniantibus vos</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 co."><a name="42524"><span class="ref">[42524] IIª-IIae q. 83 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1230 dicendum quod orare pro alio caritatis est, sicut dictum est. Unde |
| 1231 eodem modo quo tenemur diligere inimicos, tenemur pro inimicis | |
| 1232 orare. Qualiter autem teneamur inimicos diligere supra habitum est, | |
| 1233 in tractatu de caritate, ut scilicet in eis diligamus naturam, non | |
| 1234 culpam; et quod diligere inimicos in generali est in praecepto, in | |
| 1235 speciali autem non est in praecepto nisi secundum praeparationem | |
| 1236 animi, ut scilicet homo esset paratus etiam specialiter inimicum | |
| 1237 diligere et eum iuvare in necessitatis articulo, vel si veniam | |
| 1238 peteret; sed in speciali absolute inimicos diligere et eos iuvare | |
| 1239 perfectionis est. Et similiter necessitatis est ut in communibus | |
| 1240 nostris orationibus quas pro aliis facimus, inimicos non | |
| 1241 excludamus. Quod autem pro eis specialiter oremus, perfectionis | |
| 53 | 1242 est, non necessitatis, nisi in aliquo casu speciali.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 ad 1"><a name="42525"><span class="ref">[42525] IIª-IIae q. 83 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1243 ergo dicendum quod imprecationes quae in sacra Scriptura ponuntur |
| 1244 quadrupliciter possunt intelligi. Uno modo, secundum quod | |
| 1245 <i>prophetae solent figura imprecantis futura praedicere</i>, ut | |
| 1246 Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte. Secundo, prout | |
| 1247 quaedam temporalia mala peccatoribus quandoque a Deo ad | |
| 1248 correctionem immittuntur. Tertio, quia intelliguntur petere non | |
| 1249 contra ipsos homines, sed contra regnum peccati, ut scilicet | |
| 1250 correctione hominum peccatum destruatur. Quarto, conformando | |
| 1251 voluntatem suam divinae iustitiae circa damnationem perseverantium | |
| 53 | 1252 in peccato.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 ad 2"><a name="42526"><span class="ref">[42526] IIª-IIae q. 83 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1253 dicendum quod, sicut in eodem libro Augustinus dicit, <i>vindicta |
| 1254 martyrum est ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta | |
| 1255 perpessi sunt</i>. Vel, sicut dicitur in libro de quaest. Vet. et | |
| 1256 novi Test., <i>postulant se vindicari non voce, sed ratione, sicut | |
| 1257 sanguis Abel clamavit de terra</i>. Laetantur autem de vindicta non | |
| 53 | 1258 propter eam, sed propter divinam iustitiam.</p><p title="II-II q. 83 a. 8 ad 3"><a name="42527"><span class="ref">[42527] IIª-IIae q. 83 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1259 dicendum quod licitum est impugnare inimicos ut compescantur a |
| 1260 peccatis, quod cedit in bonum eorum et aliorum. Et sic etiam licet | |
| 1261 orando petere aliqua temporalia mala inimicorum ut corrigantur. Et | |
| 53 | 1262 sic oratio et operatio non erunt contraria.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 83 a. 9 arg. 1"><a name="42528"><span class="ref">[42528] IIª-IIae q. 83 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 1263 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter septem petitiones |
| 1264 orationis dominicae assignentur. Vanum enim est petere illud quod | |
| 1265 semper est. Sed nomen Dei semper est sanctum, secundum illud Luc. | |
| 1266 I, <i>sanctum nomen eius</i>. Regnum etiam eius est sempiternum, | |
| 1267 secundum illud Psalmo, <i>regnum tuum, domine, regnum omnium | |
| 1268 saeculorum</i>. Voluntas etiam Dei semper impletur, secundum illud | |
| 1269 Isaiae XLVI, omnis voluntas mea fiet. Vanum ergo est petere quod | |
| 1270 nomen Dei sanctificetur, quod regnum eius adveniat, et quod eius | |
| 53 | 1271 voluntas fiat.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 arg. 2"><a name="42529"><span class="ref">[42529] IIª-IIae q. 83 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1272 prius est recedere a malo quam consequi bonum. Inconvenienter |
| 1273 igitur videntur praeordinari petitiones quae pertinent ad | |
| 1274 consequendum bonum, petitionibus quae pertinent ad amotionem | |
| 53 | 1275 mali.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 arg. 3"><a name="42530"><span class="ref">[42530] IIª-IIae q. 83 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1276 ad hoc aliquid petitur ut donetur. Sed praecipuum donum Dei est |
| 1277 spiritus sanctus, et ea quae nobis per ipsum dantur. Ergo videntur | |
| 1278 inconvenienter proponi petitiones, cum non respondeant donis | |
| 53 | 1279 spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 arg. 4"><a name="42531"><span class="ref">[42531] IIª-IIae q. 83 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1280 secundum Lucam in oratione dominica ponuntur solum quinque |
| 1281 petitiones, ut patet Luc. XI. Superfluum igitur fuit quod secundum | |
| 53 | 1282 Matthaeum septem petitiones ponuntur.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 arg. 5"><a name="42532"><span class="ref">[42532] IIª-IIae q. 83 a. 9 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1283 in vanum videtur captare benevolentiam eius qui benevolentia sua |
| 1284 nos praevenit. Sed Deus nos sua benevolentia praevenit, quia ipse | |
| 1285 prior dilexit nos, ut dicitur I Ioan. IV. Superflue ergo | |
| 1286 praemittitur petitionibus, <i>pater noster, qui es in caelis</i>, | |
| 53 | 1287 quod videtur ad benevolentiam captandam pertinere.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 s. c."><a name="42533"><span class="ref">[42533] IIª-IIae q. 83 a. 9 s. c.</span></a> Sed in |
| 1288 contrarium sufficit auctoritas Christi orationem instituentis.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 co."><a name="42534"><span class="ref">[42534] IIª-IIae q. 83 a. 9 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1289 dicendum quod oratio dominica perfectissima est, quia, sicut |
| 1290 Augustinus dicit, ad Probam, <i>si recte et congruenter oramus, | |
| 1291 nihil aliud dicere possumus quam quod in ista oratione dominica | |
| 1292 positum est</i>. Quia enim oratio est quodammodo desiderii nostri | |
| 1293 interpres apud Deum, illa solum recte orando petimus quae recte | |
| 1294 desiderare valemus. In oratione autem dominica non solum petuntur | |
| 1295 omnia quae recte desiderare possumus, sed etiam eo ordine quo | |
| 1296 desideranda sunt, ut sic haec oratio non solum instruat postulare, | |
| 1297 sed etiam sit informativa totius nostri affectus. Manifestum est | |
| 1298 autem quod primo cadit in desiderio finis; deinde ea quae sunt ad | |
| 1299 finem. Finis autem noster Deus est. In quem noster affectus tendit | |
| 1300 dupliciter, uno quidem modo, prout volumus gloriam Dei; alio modo, | |
| 1301 secundum quod volumus frui gloria eius. Quorum primum pertinet ad | |
| 1302 dilectionem qua Deum in seipso diligimus, secundum vero pertinet ad | |
| 1303 dilectionem qua diligimus nos in Deo. Et ideo prima petitio | |
| 1304 ponitur, sanctificetur nomen tuum, per quam petimus gloriam Dei. | |
| 1305 Secunda vero ponitur, adveniat regnum tuum, per quam petimus ad | |
| 1306 gloriam regni eius pervenire. Ad finem autem praedictum ordinat nos | |
| 1307 aliquid dupliciter, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Per | |
| 1308 se quidem, bonum quod est utile in finem. Est autem aliquid utile | |
| 1309 in finem beatitudinis dupliciter. Uno modo, directe et | |
| 1310 principaliter, secundum meritum quo beatitudinem meremur Deo | |
| 1311 obediendo. Et quantum ad hoc ponitur, <i>fiat voluntas tua, sicut | |
| 1312 in caelo, et in terra</i>. Alio modo, instrumentaliter, et quasi | |
| 1313 coadiuvans nos ad merendum. Et ad hoc pertinet quod dicitur, | |
| 1314 <i>panem nostrum quotidianum da nobis hodie</i>, sive hoc | |
| 1315 intelligatur de pane sacramentali, cuius quotidianus usus proficit | |
| 1316 homini, in quo etiam intelliguntur omnia alia sacramenta; sive | |
| 1317 etiam intelligatur de pane corporali, ut per panem intelligatur | |
| 1318 omnis sufficientia victus, sicut dicit Augustinus, ad Probam; quia | |
| 1319 et Eucharistia est praecipuum sacramentum, et panis est praecipuus | |
| 1320 cibus, unde et in Evangelio Matthaei scriptum est, | |
| 1321 supersubstantialem, idest praecipuum, ut Hieronymus exponit. Per | |
| 1322 accidens autem ordinamur in beatitudinem per remotionem | |
| 1323 prohibentis. Tria autem sunt quae nos a beatitudine prohibent. | |
| 1324 Primo quidem, peccatum, quod directe excludit a regno, secundum | |
| 1325 illud I ad Cor. VI, <i>neque fornicarii, neque idolis servientes, | |
| 1326 etc., regnum Dei possidebunt</i>. Et ad hoc pertinet quod dicitur, | |
| 1327 dimitte nobis debita nostra. Secundo, tentatio, quae nos impedit ab | |
| 1328 observantia divinae voluntatis. Et ad hoc pertinet quod dicitur, et | |
| 1329 ne nos inducas in tentationem, per quod non petimus ut non | |
| 1330 tentemur, sed ut a tentatione non vincamur, quod est in tentationem | |
| 1331 induci. Tertio, poenalitas praesens, quae impedit sufficientiam | |
| 53 | 1332 vitae. Et quantum ad hoc dicitur, libera nos a malo.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 ad 1"><a name="42535"><span class="ref">[42535] IIª-IIae q. 83 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1333 ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. |
| 1334 in monte, cum dicimus, sanctificetur nomen tuum, <i>non hoc petitur | |
| 1335 quasi non sit sanctum Dei nomen, sed ut sanctum ab hominibus | |
| 1336 habeatur</i>; quod pertinet ad Dei gloriam in hominibus | |
| 1337 propagandam. Quod autem dicitur, adveniat regnum tuum, <i>non ita | |
| 1338 dictum est quasi Deus nunc non regnet</i>, sed, sicut Augustinus | |
| 1339 dicit, ad Probam, <i>desiderium nostrum ad illud regnum excitamus, | |
| 1340 ut nobis veniat, atque in eo regnemus</i>. Quod autem dicitur, fiat | |
| 1341 voluntas tua, <i>recte intelligitur, obediatur praeceptis tuis. | |
| 1342 Sicut in caelo et in terra, idest, sicut ab Angelis, ita ab | |
| 1343 hominibus</i>. Unde hae tres petitiones perfecte complebuntur in | |
| 1344 vita futura, aliae vero quatuor pertinent ad necessitatem vitae | |
| 53 | 1345 praesentis, sicut Augustinus dicit, in Enchiridio.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 ad 2"><a name="42536"><span class="ref">[42536] IIª-IIae q. 83 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1346 dicendum quod, cum oratio sit interpres desiderii, ordo petitionum |
| 1347 non respondet ordini executionis, sed ordini desiderii sive | |
| 1348 intentionis, in quo prius est finis quam ea quae sunt ad finem, et | |
| 53 | 1349 consecutio boni quam remotio mali.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 ad 3"><a name="42537"><span class="ref">[42537] IIª-IIae q. 83 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1350 dicendum quod Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, adaptat |
| 1351 septem petitiones donis et beatitudinibus, dicens, <i>si timor Dei | |
| 1352 est quo beati sunt pauperes spiritu, petamus ut sanctificetur in | |
| 1353 hominibus nomen Dei timore casto. Si pietas est qua beati sunt | |
| 1354 mites, petamus ut veniat regnum eius, ut mitescamus, nec ei | |
| 1355 resistamus. Si scientia est qua beati sunt qui lugent, oremus ut | |
| 1356 fiat voluntas eius, quia sic non lugebimus. Si fortitudo est qua | |
| 1357 beati sunt qui esuriunt, oremus ut panis noster quotidianus detur | |
| 1358 nobis. Si consilium est quo beati sunt misericordes, debita | |
| 1359 dimittamus, ut nobis nostra dimittantur. Si intellectus est quo | |
| 1360 beati sunt mundo corde, oremus ne habeamus duplex cor, temporalia | |
| 1361 sectando, de quibus tentationes fiunt in nobis. Si sapientia est | |
| 1362 qua beati sunt pacifici quoniam filii Dei vocabuntur, oremus ut | |
| 1363 liberemur a malo, ipsa enim liberatio liberos nos faciet filios | |
| 53 | 1364 Dei</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 ad 4"><a name="42538"><span class="ref">[42538] IIª-IIae q. 83 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1365 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in Enchirid., <i>Lucas in |
| 1366 oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. | |
| 1367 Ostendens enim tertiam petitionem duarum praemissarum esse | |
| 1368 quodammodo repetitionem, praetermittendo eam facit intelligi</i>, | |
| 1369 quia scilicet ad hoc praecipue voluntas Dei tendit ut eius | |
| 1370 sanctitatem cognoscamus, et cum ipso regnemus. <i>Quod etiam | |
| 1371 Matthaeus in ultimo posuit, libera nos a malo, Lucas non posuit, ut | |
| 1372 sciat unusquisque in eo se liberari a malo quod non infertur in | |
| 53 | 1373 tentationem</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 9 ad 5"><a name="42539"><span class="ref">[42539] IIª-IIae q. 83 a. 9 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1374 dicendum quod oratio non porrigitur Deo ut ipsum flectamus, sed ut |
| 1375 in nobis ipsis fiduciam excitemus postulandi. Quae quidem praecipue | |
| 1376 excitatur in nobis considerando eius caritatem ad nos, qua bonum | |
| 1377 nostrum vult, et ideo dicimus, pater noster; et eius excellentiam, | |
| 53 | 1378 qua potest, et ideo dicimus, qui es in caelis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 83 a. 10 arg. 1"><a name="42540"><span class="ref">[42540] IIª-IIae q. 83 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1379 decimum sic proceditur. Videtur quod orare non sit proprium |
| 1380 rationalis creaturae. Eiusdem enim videtur esse petere et accipere. | |
| 1381 Sed accipere convenit etiam personis increatis, scilicet filio et | |
| 1382 spiritui sancto. Ergo etiam eis convenit orare, nam et filius | |
| 1383 dicit, Ioan. XIV, <i>ego rogabo patrem</i>; et de spiritu sancto | |
| 53 | 1384 dicit apostolus, <i>spiritus postulat pro nobis</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 arg. 2"><a name="42541"><span class="ref">[42541] IIª-IIae q. 83 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1385 Praeterea, Angeli sunt supra rationales creaturas, cum sint |
| 1386 intellectuales substantiae. Sed ad Angelos pertinet orare, unde in | |
| 1387 Psalm. dicitur, <i>adorate eum, omnes Angeli eius</i>. Ergo orare | |
| 53 | 1388 non est proprium rationalis creaturae.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 arg. 3"><a name="42542"><span class="ref">[42542] IIª-IIae q. 83 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1389 Praeterea, eiusdem est orare cuius est invocare Deum, quod |
| 1390 praecipue fit orando. Sed brutis animalibus convenit invocare Deum | |
| 1391 secundum illud Psalm., <i>qui dat iumentis escam ipsorum, et pullis | |
| 1392 corvorum invocantibus eum</i>. Ergo orare non est proprium | |
| 53 | 1393 rationalis creaturae.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 s. c."><a name="42543"><span class="ref">[42543] IIª-IIae q. 83 a. 10 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1394 contra, oratio est actus rationis, ut supra habitum est. Sed |
| 1395 rationalis creatura a ratione dicitur. Ergo orare est proprium | |
| 53 | 1396 rationalis creaturae.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 co."><a name="42544"><span class="ref">[42544] IIª-IIae q. 83 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1397 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, oratio est actus |
| 1398 rationis per quem aliquis superiorem deprecatur, sicut imperium est | |
| 1399 actus rationis quo inferior ad aliquid ordinatur. Illi ergo proprie | |
| 1400 competit orare cui convenit rationem habere, et superiorem quem | |
| 1401 deprecari possit. Divinis autem personis nihil est superius, bruta | |
| 1402 autem animalia non habent rationem. Unde neque divinis personis | |
| 1403 neque brutis animalibus convenit orare, sed proprium est rationalis | |
| 53 | 1404 creaturae.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 ad 1"><a name="42545"><span class="ref">[42545] IIª-IIae q. 83 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1405 ergo dicendum quod divinis personis convenit accipere per naturam, |
| 1406 orare autem est accipientis per gratiam. Dicitur autem filius | |
| 1407 rogare, vel orare, secundum naturam assumptam, scilicet humanam, | |
| 1408 non secundum divinam. Spiritus autem sanctus dicitur postulare, | |
| 53 | 1409 quia postulantes nos facit.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 ad 2"><a name="42546"><span class="ref">[42546] IIª-IIae q. 83 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1410 dicendum quod ratio et intellectus in nobis non sunt diversae |
| 1411 potentiae, ut in primo habitum est, differunt autem secundum | |
| 1412 perfectum et imperfectum. Et ideo quandoque intellectuales | |
| 1413 creaturae, quae sunt Angeli, distinguuntur a rationalibus, | |
| 1414 quandoque autem sub rationalibus comprehenduntur. Et hoc modo | |
| 53 | 1415 dicitur oratio esse proprium rationalis creaturae.</p><p title="II-II q. 83 a. 10 ad 3"><a name="42547"><span class="ref">[42547] IIª-IIae q. 83 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1416 dicendum quod pulli corvorum dicuntur Deum invocare, propter |
| 1417 naturale desiderium quo omnia suo modo desiderant consequi | |
| 1418 bonitatem divinam. Sic etiam bruta animalia dicuntur Deo obedire, | |
| 53 | 1419 propter naturalem instinctum quo a Deo moventur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 83 a. 11 arg. 1"><a name="42548"><span class="ref">[42548] IIª-IIae q. 83 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1420 undecimum sic proceditur. Videtur quod sancti qui sunt in patria |
| 1421 non orent pro nobis. Actus enim alicuius magis est meritorius sibi | |
| 1422 quam aliis. Sed sancti qui sunt in patria non merentur sibi, nec | |
| 1423 pro se orant, quia iam sunt in termino constituti. Ergo etiam neque | |
| 53 | 1424 pro nobis orant.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 arg. 2"><a name="42549"><span class="ref">[42549] IIª-IIae q. 83 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1425 Praeterea, sancti perfecte suam voluntatem Deo conformant, ut non |
| 1426 velint nisi quod Deus vult. Sed illud quod Deus vult semper | |
| 53 | 1427 impletur. Ergo frustra sancti pro nobis orarent.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 arg. 3"><a name="42550"><span class="ref">[42550] IIª-IIae q. 83 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1428 Praeterea, sicut sancti qui sunt in patria sunt superiores nobis, |
| 1429 ita et illi qui sunt in Purgatorio, quia iam peccare non possunt. | |
| 1430 Sed illi qui sunt in Purgatorio non orant pro nobis, sed magis nos | |
| 53 | 1431 pro eis. Ergo nec sancti qui sunt in patria pro nobis orant.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 arg. 4"><a name="42551"><span class="ref">[42551] IIª-IIae q. 83 a. 11 arg. 4</span></a> |
| 28 | 1432 Praeterea, si sancti qui sunt in patria pro nobis orarent, |
| 1433 superiorum sanctorum esset efficacior oratio. Non ergo deberet | |
| 1434 implorari suffragium orationum sanctorum inferiorum, sed solum | |
| 53 | 1435 superiorum.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 arg. 5"><a name="42552"><span class="ref">[42552] IIª-IIae q. 83 a. 11 arg. 5</span></a> |
| 28 | 1436 Praeterea, anima Petri non est Petrus. Si ergo animae sanctorum pro |
| 1437 nobis orarent quandiu sunt a corpore separatae, non deberemus | |
| 1438 interpellare sanctum Petrum ad orandum pro nobis, sed animam eius. | |
| 1439 Cuius contrarium Ecclesia facit. Non ergo sancti, ad minus ante | |
| 53 | 1440 resurrectionem, pro nobis orant.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 s. c."><a name="42553"><span class="ref">[42553] IIª-IIae q. 83 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1441 est quod dicitur II Mach. ult., <i>hic est qui multum orat pro |
| 53 | 1442 populo et universa sancta civitate, Ieremias, propheta Dei</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 co."><a name="42554"><span class="ref">[42554] IIª-IIae q. 83 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1443 dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, <i>Vigilantii error fuit |
| 1444 quod, dum vivimus, mutuo pro nobis orare possumus; postquam autem | |
| 1445 mortui fuerimus, nullius sit pro alio exaudienda oratio, praesertim | |
| 1446 cum martyres, ultionem sui sanguinis obsecrantes, impetrare | |
| 1447 nequiverint</i>. Sed hoc est omnino falsum. Quia cum oratio pro | |
| 1448 aliis facta ex caritate proveniat, ut dictum est, quanto sancti qui | |
| 1449 sunt in patria sunt perfectioris caritatis, tanto magis orant pro | |
| 1450 viatoribus, qui orationibus iuvari possunt, et quanto sunt Deo | |
| 1451 coniunctiores, tanto eorum orationes sunt magis efficaces. Habet | |
| 1452 enim hoc divinus ordo, ut ex superiorum excellentia in inferiora | |
| 1453 refundatur, sicut ex claritate solis in aerem. Unde et de Christo | |
| 1454 dicitur, Heb. VII, <i>accedens per semetipsum ad Deum ad | |
| 1455 interpellandum pro nobis</i>. Et propter hoc Hieronymus, contra | |
| 1456 Vigilantium, dicit, <i>si apostoli et martyres adhuc in corpore | |
| 1457 constituti possunt orare pro ceteris, quando pro se adhuc debent | |
| 1458 esse solliciti; quanto magis post coronas, victorias et | |
| 53 | 1459 triumphos</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 ad 1"><a name="42555"><span class="ref">[42555] IIª-IIae q. 83 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1460 ergo dicendum quod sanctis qui sunt in patria, cum sint beati, |
| 1461 nihil deest nisi gloria corporis, pro qua orant. Orant autem pro | |
| 1462 nobis, quibus deest beatitudinis ultima perfectio. Et eorum | |
| 1463 orationes habent efficaciam impetrandi ex praecedentibus eorum | |
| 53 | 1464 meritis, et ex divina acceptatione.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 ad 2"><a name="42556"><span class="ref">[42556] IIª-IIae q. 83 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1465 dicendum quod sancti impetrant illud quod Deus vult fieri per |
| 1466 orationes eorum. Et hoc petunt quod aestimant eorum orationibus | |
| 53 | 1467 implendum secundum Dei voluntatem.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 ad 3"><a name="42557"><span class="ref">[42557] IIª-IIae q. 83 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1468 dicendum quod illi qui sunt in Purgatorio, etsi sint superiores |
| 1469 nobis propter impeccabilitatem, sunt tamen inferiores quantum ad | |
| 1470 poenas quas patiuntur. Et secundum hoc non sunt in statu orandi, | |
| 53 | 1471 sed magis ut oretur pro eis.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 ad 4"><a name="42558"><span class="ref">[42558] IIª-IIae q. 83 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1472 dicendum quod Deus vult inferiora per omnia superiora iuvari. Et |
| 1473 ideo oportet non solum superiores, sed etiam inferiores sanctos | |
| 1474 implorare. Alioquin esset solius Dei misericordia imploranda. | |
| 1475 Contingit tamen quandoque quod imploratio inferioris sancti | |
| 1476 efficacior est, vel quia devotius implorantur; vel quia Deus vult | |
| 53 | 1477 eorum sanctitatem declarare.</p><p title="II-II q. 83 a. 11 ad 5"><a name="42559"><span class="ref">[42559] IIª-IIae q. 83 a. 11 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1478 dicendum quod quia sancti viventes meruerunt ut pro nobis orarent, |
| 1479 ideo eos invocamus nominibus quibus hic vocabantur, quibus etiam | |
| 1480 nobis magis innotescunt. Et iterum propter fidem resurrectionis | |
| 1481 insinuandam, sicut legitur Exod. III, <i>ego sum Deus Abraham,</i> | |
| 53 | 1482 et cetera.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 83 a. 12 arg. 1"><a name="42560"><span class="ref">[42560] IIª-IIae q. 83 a. 12 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1483 duodecimum sic proceditur. Videtur quod oratio non debeat esse |
| 1484 vocalis. Oratio enim, sicut ex dictis patet, principaliter Deo | |
| 1485 porrigitur. Deus autem locutionem cordis cognoscit. Frustra igitur | |
| 53 | 1486 vocalis oratio adhibetur.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 arg. 2"><a name="42561"><span class="ref">[42561] IIª-IIae q. 83 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1487 Praeterea, per orationem mens hominis debet in Deum ascendere, ut |
| 1488 dictum est. Sed voces retrahunt homines ab ascensu contemplationis | |
| 1489 in Deum, sicut et alia sensibilia. Ergo in oratione non est vocibus | |
| 53 | 1490 utendum.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 arg. 3"><a name="42562"><span class="ref">[42562] IIª-IIae q. 83 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1491 Praeterea, oratio debet offerri Deo in occulto, secundum illud |
| 1492 Matth. VI, <i>tu autem cum oraveris, intra in cubiculum, et clauso | |
| 1493 ostio, ora patrem tuum in abscondito</i>. Sed per vocem oratio | |
| 53 | 1494 publicatur. Ergo non debet oratio esse vocalis.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 s. c."><a name="42563"><span class="ref">[42563] IIª-IIae q. 83 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1495 est quod dicitur in Psalm., <i>voce mea ad dominum clamavi, voce |
| 53 | 1496 mea ad dominum deprecatus sum</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 co."><a name="42564"><span class="ref">[42564] IIª-IIae q. 83 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1497 dicendum quod duplex est oratio, communis, et singularis. Communis |
| 1498 quidem oratio est quae per ministros Ecclesiae in persona totius | |
| 1499 fidelis populi Deo offertur. Et ideo oportet quod talis oratio | |
| 1500 innotescat toti populo, pro quo profertur. Quod non posset fieri | |
| 1501 nisi esset vocalis. Et ideo rationabiliter institutum est ut | |
| 1502 ministri Ecclesiae huiusmodi orationes etiam alta voce pronuntient, | |
| 1503 ut ad notitiam omnium possit pervenire. Oratio vero singularis est | |
| 1504 quae offertur a singulari persona cuiuscumque sive pro se sive pro | |
| 1505 aliis orantis. Et de huiusmodi orationis necessitate non est quod | |
| 1506 sit vocalis. Adiungitur tamen vox tali orationi triplici ratione. | |
| 1507 Primo quidem, ad excitandum interiorem devotionem, qua mens orantis | |
| 1508 elevetur in Deum. Quia per exteriora signa, sive vocum sive etiam | |
| 1509 aliquorum factorum, movetur mens hominis et secundum | |
| 1510 apprehensionem, et per consequens secundum affectionem. Unde | |
| 1511 Augustinus dicit, ad Probam, quod <i>verbis et aliis signis ad | |
| 1512 augendum sanctum desiderium nosipsos acrius excitamus</i>. Et ideo | |
| 1513 in singulari oratione tantum est vocibus et huiusmodi signis | |
| 1514 utendum quantum proficit ad excitandum interius mentem. Si vero | |
| 1515 mens per hoc distrahatur, vel qualitercumque impediatur, est a | |
| 1516 talibus cessandum. Quod praecipue contingit in illis quorum mens | |
| 1517 sine huiusmodi signis est sufficienter ad devotionem parata. Unde | |
| 1518 Psalmista dicebat, <i>tibi dixit cor meum, exquisivit te facies | |
| 1519 mea</i>; et de Anna legitur, I Reg. I, quod loquebatur in corde | |
| 1520 suo. Secundo, adiungitur vocalis oratio quasi ad redditionem | |
| 1521 debiti, ut scilicet homo Deo serviat secundum totum illud quod ex | |
| 1522 Deo habet, idest non solum mente, sed etiam corpore. Quod praecipue | |
| 1523 competit orationi secundum quod est satisfactoria. Unde dicitur | |
| 1524 Osee ult., <i>omnem aufer iniquitatem, et accipe bonum, et reddemus | |
| 1525 vitulos labiorum nostrorum</i>. Tertio, adiungitur vocalis oratio | |
| 1526 ex quadam redundantia ab anima in corpus ex vehementi affectione, | |
| 1527 secundum illud Psalm., <i>laetatum est cor meum, et exultavit | |
| 53 | 1528 lingua mea</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 ad 1"><a name="42565"><span class="ref">[42565] IIª-IIae q. 83 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1529 ergo dicendum quod vocalis oratio non profertur ad hoc quod aliquid |
| 1530 ignotum Deo manifestetur, sed ad hoc quod mens orantis vel aliorum | |
| 53 | 1531 excitetur in Deum.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 ad 2"><a name="42566"><span class="ref">[42566] IIª-IIae q. 83 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1532 dicendum quod verba ad aliud pertinentia distrahunt mentem, et |
| 1533 impediunt devotionem orantis. Sed verba significantia aliquid ad | |
| 53 | 1534 devotionem pertinens excitant mentes, praecipue minus devotas.</p><p title="II-II q. 83 a. 12 ad 3"><a name="42567"><span class="ref">[42567] IIª-IIae q. 83 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1535 dicendum quod, sicut Chrysostomus dicit, super Matth., <i>eo |
| 1536 proposito dominus vetat in conventu orare ut a conventu videatur. | |
| 1537 Unde orans nihil novum facere debet quod aspiciant homines, vel | |
| 1538 clamando vel pectus percutiendo vel manus expandendo</i>. Nec | |
| 1539 tamen, ut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 1540 <i>videri ab hominibus nefas est, sed ideo haec agere ut ab | |
| 53 | 1541 hominibus videaris</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="II-II q. 83 a. 13 arg. 1"><a name="42568"><span class="ref">[42568] IIª-IIae q. 83 a. 13 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1542 tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod de necessitate |
| 1543 orationis sit quod sit attenta. Dicitur enim Ioan. IV, <i>spiritus | |
| 1544 est Deus, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate adorare | |
| 1545 oportet</i>. Sed oratio non est in spiritu si non sit attenta. Ergo | |
| 53 | 1546 de necessitate orationis est quod sit attenta.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 arg. 2"><a name="42569"><span class="ref">[42569] IIª-IIae q. 83 a. 13 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1547 Praeterea, oratio est ascensus intellectus in Deum. Sed quando |
| 1548 oratio non est attenta, intellectus non ascendit in Deum. Ergo de | |
| 53 | 1549 necessitate orationis est quod sit attenta.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 arg. 3"><a name="42570"><span class="ref">[42570] IIª-IIae q. 83 a. 13 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1550 Praeterea, de necessitate orationis est quod careat omni peccato. |
| 1551 Sed non est absque peccato quod aliquis orando evagationem mentis | |
| 1552 patiatur, videtur eum deridere Deum, sicut et si alicui homini | |
| 1553 loqueretur et non attenderet ad ea quae ipse proferret. Unde | |
| 1554 Basilius dicit, <i>est divinum auxilium implorandum non remisse, | |
| 1555 nec mente huc illuc evagante, eo quod talis non solum non | |
| 1556 impetrabit quod petit, sed et magis Deum irritabit</i>. Ergo de | |
| 53 | 1557 necessitate orationis esse videtur quod sit attenta.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 s. c."><a name="42571"><span class="ref">[42571] IIª-IIae q. 83 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1558 est quod etiam sancti viri quandoque orantes evagationem mentis |
| 1559 patiuntur, secundum illud Psalm., <i>cor meum dereliquit | |
| 53 | 1560 me</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 co."><a name="42572"><span class="ref">[42572] IIª-IIae q. 83 a. 13 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1561 dicendum quod quaestio haec praecipue locum habet in oratione |
| 1562 vocali. Circa quam sciendum est quod necessarium dicitur aliquid | |
| 1563 dupliciter. Uno modo, per quod melius pervenitur ad finem. Et sic | |
| 1564 attentio absolute orationi necessaria est. Alio modo dicitur | |
| 1565 aliquid necessarium sine quo res non potest consequi suum effectum. | |
| 1566 Est autem triplex effectus orationis. Primus quidem communis | |
| 1567 omnibus actibus caritate informatis, quod est mereri. Et ad hunc | |
| 1568 effectum non ex necessitate requiritur quod attentio adsit orationi | |
| 1569 per totum, sed vis primae intentionis qua aliquis ad orandum | |
| 1570 accedit, reddit totam orationem meritoriam, sicut in aliis | |
| 1571 meritoriis actibus accidit. Secundus autem effectus orationis est | |
| 1572 ei proprius, quod est impetrare. Et ad hunc etiam effectum sufficit | |
| 1573 prima intentio, quam Deus principaliter attendit. Si autem prima | |
| 1574 intentio desit, oratio nec meritoria est nec impetrativa, <i>illam | |
| 1575 enim orationem Deus non audit cui ille qui orat non intendit</i>, | |
| 1576 ut Gregorius dicit. Tertius autem effectus orationis est quem | |
| 1577 praesentialiter efficit, scilicet quaedam spiritualis refectio | |
| 1578 mentis. Et ad hoc de necessitate requiritur in oratione attentio. | |
| 1579 Unde dicitur I Cor. XIV, <i>si orem lingua, mens mea sine fructu | |
| 1580 est</i>. Sciendum tamen quod est triplex attentio quae orationi | |
| 1581 vocali potest adhiberi. Una quidem qua attenditur ad verba, ne quis | |
| 1582 in eis erret. Secunda qua attenditur ad sensum verborum. Tertia qua | |
| 1583 attenditur ad finem orationis, scilicet ad Deum et ad rem pro qua | |
| 1584 oratur, quae quidem est maxime necessaria. Et hanc etiam possunt | |
| 1585 habere idiotae. Et quandoque intantum abundat haec intentio, qua | |
| 1586 mens fertur in Deum, ut etiam omnium aliorum mens obliviscatur, | |
| 53 | 1587 sicut dicit Hugo de sancto Victore.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 ad 1"><a name="42573"><span class="ref">[42573] IIª-IIae q. 83 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1588 ergo dicendum quod in spiritu et veritate orat qui ex instinctu |
| 1589 spiritus ad orandum accedit, etiam si ex aliqua infirmitate mens | |
| 53 | 1590 postmodum evagetur.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 ad 2"><a name="42574"><span class="ref">[42574] IIª-IIae q. 83 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1591 dicendum quod mens humana, propter infirmitatem naturae, diu in |
| 1592 alto stare non potest, pondere enim infirmitatis humanae deprimitur | |
| 1593 anima ad inferiora. Et ideo contingit quod quando mens orantis | |
| 1594 ascendit in Deum per contemplationem, subito evagetur ex quadam | |
| 53 | 1595 infirmitate.</p><p title="II-II q. 83 a. 13 ad 3"><a name="42575"><span class="ref">[42575] IIª-IIae q. 83 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1596 dicendum quod si quis ex proposito in oratione mente evagetur, hoc |
| 1597 peccatum est, et impedit orationis fructum. Et contra hoc | |
| 1598 Augustinus dicit, in regula, <i>Psalmis et hymnis cum oratis Deum, | |
| 1599 hoc versetur in corde quod profertur in ore</i>. Evagatio vero | |
| 1600 mentis quae fit praeter propositum, orationis fructum non tollit. | |
| 1601 Unde Basilius dicit, <i>si vero, debilitatus a peccato, fixe nequis | |
| 1602 orare, quantumcumque potes teipsum cohibeas, et Deus ignoscit, eo | |
| 1603 quod non ex negligentia, sed ex fragilitate non potes, ut oportet, | |
| 53 | 1604 assistere coram eo</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 14</h3><p title="II-II q. 83 a. 14 arg. 1"><a name="42576"><span class="ref">[42576] IIª-IIae q. 83 a. 14 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1605 quartumdecimum sic proceditur. Videtur quod oratio non debeat esse |
| 1606 diuturna. Dicitur enim Matth. VI, <i>orantes nolite multum | |
| 1607 loqui</i>. Sed oportet multum loqui diu orantem, praesertim si | |
| 53 | 1608 oratio sit vocalis. Ergo non debet esse oratio diuturna.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 arg. 2"><a name="42577"><span class="ref">[42577] IIª-IIae q. 83 a. 14 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1609 Praeterea, oratio est explicativa desiderii. Sed desiderium tanto |
| 1610 est sanctius quanto magis ad unum restringitur, secundum illud | |
| 1611 Psalm., <i>unam petii a domino, hanc requiram</i>. Ergo et oratio | |
| 53 | 1612 tanto est Deo acceptior quanto est brevior.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 arg. 3"><a name="42578"><span class="ref">[42578] IIª-IIae q. 83 a. 14 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1613 Praeterea, illicitum videtur esse quod homo transgreditur terminos |
| 1614 a Deo praefixos, praecipue in his quae pertinent ad cultum divinum, | |
| 1615 secundum illud Exod. XIX, <i>contestare populum, ne forte velit | |
| 1616 transcendere propositos terminos ad videndum dominum, et pereat ex | |
| 1617 eis plurima multitudo</i>. Sed a Deo praefixus est nobis terminus | |
| 1618 orandi per institutionem orationis dominicae, ut patet Matth. VI. | |
| 53 | 1619 Ergo non licet ultra orationem protendere.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 s. c."><a name="42579"><span class="ref">[42579] IIª-IIae q. 83 a. 14 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 1620 contra, videtur quod continue sit orandum. Quia dominus dicit, Luc. |
| 1621 XVIII, <i>oportet semper orare, et non deficere</i>. Et I ad Thess. | |
| 53 | 1622 V, <i>sine intermissione orate</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 co."><a name="42580"><span class="ref">[42580] IIª-IIae q. 83 a. 14 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1623 dicendum quod de oratione dupliciter loqui possumus, uno modo, |
| 1624 secundum seipsam; alio modo, secundum causam suam. Causa autem | |
| 1625 orationis est desiderium caritatis, ex quo procedere debet oratio. | |
| 1626 Quod quidem in nobis debet esse continuum vel actu vel virtute, | |
| 1627 manet enim virtus huius desiderii in omnibus quae ex caritate | |
| 1628 facimus; omnia autem debemus in gloriam Dei facere, ut dicitur I ad | |
| 1629 Cor. X. Et secundum hoc oratio debet esse continua. Unde Augustinus | |
| 1630 dicit, ad Probam, <i>in ipsa fide, spe et caritate continuato | |
| 1631 desiderio semper oramus</i>. Sed ipsa oratio secundum se | |
| 1632 considerata non potest esse assidua, quia oportet aliis operibus | |
| 1633 occupari. Sed, sicut Augustinus ibidem dicit, <i>ideo per certa | |
| 1634 intervalla horarum et temporum etiam verbis rogamus Deum, ut illis | |
| 1635 rerum signis nosipsos admoneamus; quantumque in hoc desiderio | |
| 1636 profecerimus, nobis ipsis innotescamus; et ad hoc agendum nosipsos | |
| 1637 acrius excitemus</i>. Uniuscuiusque autem rei quantitas debet esse | |
| 1638 proportionata fini, sicut quantitas potionis sanitati. Unde et | |
| 1639 conveniens est ut oratio tantum duret quantum est utile ad | |
| 1640 excitandum interioris desiderii fervorem. Cum vero hanc mensuram | |
| 1641 excedit, ita quod sine taedio durare non possit, non est ulterius | |
| 1642 oratio protendenda. Unde Augustinus dicit, ad Probam, <i>dicuntur | |
| 1643 fratres in Aegypto crebras quidem habere orationes, sed eas tamen | |
| 1644 brevissimas, et raptim quodammodo iaculatas, ne illa vigilanter | |
| 1645 erecta, quae oranti plurimum necessaria est, per productiores moras | |
| 1646 evanescat atque hebetetur intentio. Ac per hoc etiam ipsi satis | |
| 1647 ostendunt hanc intentionem, sicut non esse obtundendam si perdurare | |
| 1648 non potest, ita, si perduraverit, non cito esse rumpendam</i>. Et | |
| 1649 sicut hoc est attendendum in oratione singulari per comparationem | |
| 1650 ad intentionem orantis, ita etiam in oratione communi per | |
| 53 | 1651 comparationem ad populi devotionem.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 ad 1"><a name="42581"><span class="ref">[42581] IIª-IIae q. 83 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1652 ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, ad Probam, <i>non est |
| 1653 hoc orare in multiloquio, si diutius oretur. Aliud est sermo | |
| 1654 multus; aliud diuturnus affectus. Nam et de ipso domino scriptum | |
| 1655 est quod pernoctaverit in orando, et quod prolixius oraverit, ut | |
| 1656 nobis praeberet exemplum</i>. Et postea subdit, <i>absit ab | |
| 1657 oratione multa locutio, sed non desit multa precatio, si fervens | |
| 1658 perseverat intentio. Nam multum loqui est in orando rem necessariam | |
| 1659 superfluis agere verbis. Plerumque autem hoc negotium plus | |
| 53 | 1660 gemitibus quam sermonibus agitur</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 ad 2"><a name="42582"><span class="ref">[42582] IIª-IIae q. 83 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1661 dicendum quod prolixitas orationis non consistit in hoc quod multa |
| 1662 petantur, sed in hoc quod affectus continuetur ad unum | |
| 53 | 1663 desiderandum.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 ad 3"><a name="42583"><span class="ref">[42583] IIª-IIae q. 83 a. 14 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1664 dicendum quod dominus non instituit hanc orationem ut his solis |
| 1665 verbis uti debeamus in orando, sed quia ad haec sola impetranda | |
| 1666 debet tendere nostrae orationis intentio, qualitercumque ea | |
| 53 | 1667 proferamus vel cogitemus.</p><p title="II-II q. 83 a. 14 ad 4"><a name="42584"><span class="ref">[42584] IIª-IIae q. 83 a. 14 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1668 dicendum quod aliquis continue orat, vel propter continuitatem |
| 1669 desiderii, ut dictum est. Vel quia non intermittit quin temporibus | |
| 1670 statutis oret. Vel propter effectum, sive in ipso orante, qui etiam | |
| 1671 post orationem remanet magis devotus; sive etiam in alio, puta cum | |
| 1672 aliquis suis beneficiis provocat alium ut pro se oret, etiam quando | |
| 53 | 1673 ipse ab orando quiescit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 15</h3><p title="II-II q. 83 a. 15 arg. 1"><a name="42585"><span class="ref">[42585] IIª-IIae q. 83 a. 15 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1674 quintumdecimum sic proceditur. Videtur quod oratio non sit |
| 1675 meritoria. Omne enim meritum procedit a gratia. Sed oratio | |
| 1676 praecedit gratiam, quia etiam ipsa gratia per orationem impetratur, | |
| 1677 secundum illud Luc. XI, <i>pater vester de caelo dabit spiritum | |
| 53 | 1678 bonum petentibus se</i>. Ergo oratio non est actus meritorius.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 arg. 2"><a name="42586"><span class="ref">[42586] IIª-IIae q. 83 a. 15 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1679 Praeterea, si oratio aliquid meretur, maxime videtur mereri illud |
| 1680 quod orando petitur. Sed hoc non semper meretur, quia multoties | |
| 1681 etiam sanctorum orationes non exaudiuntur; sicut Paulus non est | |
| 1682 exauditus petens removeri a se stimulum carnis. Ergo oratio non est | |
| 53 | 1683 actus meritorius.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 arg. 3"><a name="42587"><span class="ref">[42587] IIª-IIae q. 83 a. 15 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1684 Praeterea, oratio praecipue fidei innititur, secundum illud Iac. I, |
| 1685 <i>postulet autem in fide, nihil haesitans</i>. Fides autem non | |
| 1686 sufficit ad merendum, ut patet in his qui habent fidem informem. | |
| 53 | 1687 Ergo oratio non est actus meritorius.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 s. c."><a name="42588"><span class="ref">[42588] IIª-IIae q. 83 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1688 est quod super illud Psalm., <i>oratio mea in sinu meo |
| 1689 convertetur</i>, dicit Glossa, <i>etsi eis non profuit, ego tamen | |
| 1690 non sum frustratus mea mercede</i>. Merces autem non debetur nisi | |
| 53 | 1691 merito. Ergo oratio habet rationem meriti.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 co."><a name="42589"><span class="ref">[42589] IIª-IIae q. 83 a. 15 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1692 dicendum quod, sicut dictum est, oratio, praeter effectum |
| 1693 spiritualis consolationis quam praesentialiter affert, duplicem | |
| 1694 habet virtutem respectu futuri effectus, scilicet virtutem merendi, | |
| 1695 et virtutem impetrandi. Oratio autem, sicut et quilibet alius actus | |
| 1696 virtutis, habet efficaciam merendi inquantum procedit ex radice | |
| 1697 caritatis, cuius proprium obiectum est bonum aeternum, cuius | |
| 1698 fruitionem meremur. Procedit tamen oratio a caritate mediante | |
| 1699 religione, cuius est actus oratio ut dictum est; concomitantibus | |
| 1700 etiam quibusdam aliis virtutibus quae ad bonitatem orationis | |
| 1701 requiruntur, scilicet humilitate et fide. Ad religionem enim | |
| 1702 pertinet ipsam orationem Deo offerre. Ad caritatem vero pertinet | |
| 1703 desiderium rei cuius complementum oratio petit. Fides autem est | |
| 1704 necessaria ex parte Dei, quem oramus, ut scilicet credamus ab eo | |
| 1705 nos posse obtinere quod petimus. Humilitas autem est necessaria ex | |
| 1706 parte ipsius petentis, qui suam indigentiam recognoscit. Est etiam | |
| 1707 et devotio necessaria, sed haec ad religionem pertinet, cuius est | |
| 1708 primus actus, necessarius ad omnes consequentes, ut supra dictum | |
| 1709 est. Efficaciam autem impetrandi habet ex gratia Dei, quem oramus, | |
| 1710 qui etiam nos ad orandum inducit. Unde Augustinus dicit, in libro | |
| 1711 de Verb. Dom., <i>non nos hortaretur ut peteremus, nisi dare | |
| 1712 vellet</i>. Et Chrysostomus dicit, <i>nunquam oranti beneficia | |
| 53 | 1713 denegat qui ut orantes non deficiant sua pietate instigat</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 ad 1"><a name="42590"><span class="ref">[42590] IIª-IIae q. 83 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1714 ergo dicendum quod oratio quae est sine gratia gratum faciente |
| 1715 meritoria non est, sicut nec aliquis alius actus virtuosus. Et | |
| 1716 tamen etiam oratio quae impetrat gratiam gratum facientem procedit | |
| 1717 ex aliqua gratia, quasi ex gratuito dono, quia ipsum orare est | |
| 1718 quoddam donum Dei, ut Augustinus dicit, in libro de | |
| 53 | 1719 perseverantia.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 ad 2"><a name="42591"><span class="ref">[42591] IIª-IIae q. 83 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1720 dicendum quod ad aliud principaliter respicit meritum orationis |
| 1721 quandoque quam ad id quod petitur, meritum enim praecipue ordinatur | |
| 1722 ad beatitudinem; sed petitio orationis directe se extendit | |
| 1723 quandoque ad aliqua alia, ut ex dictis patet. Si ergo illud aliud | |
| 1724 quod petit aliquis pro seipso, non sit ei ad beatitudinem utile, | |
| 1725 non meretur illud, sed quandoque hoc petendo et desiderando meritum | |
| 1726 amittit, puta si petat a Deo complementum alicuius peccati, quod | |
| 1727 est non pie orare. Quandoque vero non est necessarium ad salutem, | |
| 1728 nec manifeste saluti contrarium. Et tunc, licet orans possit orando | |
| 1729 mereri vitam aeternam, non tamen meretur illud obtinere quod petit. | |
| 1730 Unde Augustinus dicit, in libro sententiarum prosperi, <i>fideliter | |
| 1731 supplicans Deo pro necessitatibus huius vitae, et misericorditer | |
| 1732 auditur, et misericorditer non auditur. Quid enim infirmo sit utile | |
| 1733 magis novit medicus quam aegrotus</i>. Et propter hoc etiam Paulus | |
| 1734 non est exauditus petens amoveri stimulum carnis, quia non | |
| 1735 expediebat. Si vero id quod petitur sit utile ad beatitudinem | |
| 1736 hominis, quasi pertinens ad eius salutem, meretur illud non solum | |
| 1737 orando, sed etiam alia bona opera faciendo. Et ideo indubitanter | |
| 1738 accipit quod petit, sed quando debet accipere, <i>quaedam enim non | |
| 1739 negantur, sed ut congruo dentur tempore, differuntur</i>, ut | |
| 1740 Augustinus dicit, super Ioan. Quod tamen potest impediri, si in | |
| 1741 petendo non perseveret. Et propter hoc dicit Basilius, <i>ideo | |
| 1742 quandoque petis et non accipis, quia perperam postulasti, vel | |
| 1743 infideliter vel leviter, vel non conferentia tibi, vel | |
| 1744 destitisti</i>. Quia vero homo non potest alii mereri vitam | |
| 1745 aeternam ex condigno, ut supra dictum est; ideo per consequens nec | |
| 1746 ea quae ad vitam aeternam pertinent potest aliquando aliquis ex | |
| 1747 condigno alteri mereri. Et propter hoc non semper ille auditur qui | |
| 1748 pro alio orat, ut supra habitum est. Et ideo ponuntur quatuor | |
| 1749 conditiones, quibus concurrentibus, semper aliquis impetrat quod | |
| 1750 petit, ut scilicet pro se petat, necessaria ad salutem, pie et | |
| 53 | 1751 perseveranter.</p><p title="II-II q. 83 a. 15 ad 3"><a name="42592"><span class="ref">[42592] IIª-IIae q. 83 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1752 dicendum quod oratio innititur principaliter fidei non quantum ad |
| 1753 efficaciam merendi, quia sic innititur principaliter caritati, sed | |
| 1754 quantum ad efficaciam impetrandi. Quia per fidem habet homo | |
| 1755 notitiam omnipotentiae divinae et misericordiae, ex quibus oratio | |
| 53 | 1756 impetrat quod petit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 16</h3><p title="II-II q. 83 a. 16 arg. 1"><a name="42593"><span class="ref">[42593] IIª-IIae q. 83 a. 16 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1757 sextumdecimum sic proceditur. Videtur quod peccatores orando non |
| 1758 impetrent aliquid a Deo. Dicitur enim Ioan. IX, <i>scimus quia | |
| 1759 peccatores Deus non audit</i>. Quod consonat ei quod dicitur Prov. | |
| 1760 XXVIII, <i>qui declinat aures suas ne audiat legem, oratio eius | |
| 1761 erit execrabilis</i>, oratio autem execrabilis non impetrat aliquid | |
| 53 | 1762 a Deo. Ergo peccatores non impetrant aliquid a Deo.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 arg. 2"><a name="42594"><span class="ref">[42594] IIª-IIae q. 83 a. 16 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1763 Praeterea, iusti impetrant a Deo illud quod merentur, ut supra |
| 1764 habitum est. Sed peccatores nihil possunt mereri, quia gratia | |
| 1765 carent, et etiam caritate, quae est virtus pietatis, ut dicit | |
| 1766 Glossa, II ad Tim. III, super illud, <i>habentes quidem speciem | |
| 1767 pietatis, virtutem autem eius abnegantes</i>; et ita non pie orant, | |
| 1768 quod requiritur ad hoc quod oratio impetret, ut supra dictum est. | |
| 53 | 1769 Ergo peccatores nihil impetrant orando.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 arg. 3"><a name="42595"><span class="ref">[42595] IIª-IIae q. 83 a. 16 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1770 Praeterea, Chrysostomus dicit, super Matth., <i>pater non libenter |
| 1771 exaudit orationem quam filius non dictavit</i>. Sed in oratione | |
| 1772 quam Christus dictavit dicitur, <i>dimitte nobis debita nostra, | |
| 1773 sicut et nos dimittimus debitoribus nostris</i>, quod peccatores | |
| 1774 non faciunt. Ergo vel mentiuntur hoc dicentes, et sic non sunt | |
| 1775 exauditione digni, vel, si non dicant, non exaudiuntur, quia formam | |
| 53 | 1776 orandi a Christo institutam non servant.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 s. c."><a name="42596"><span class="ref">[42596] IIª-IIae q. 83 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1777 est quod Augustinus dicit, super Ioan., <i>si peccatores non |
| 1778 exaudiret Deus, frustra publicanus dixisset, domine, propitius esto | |
| 1779 mihi peccatori</i>. Et Chrysostomus dicit, super Matth., <i>omnis | |
| 53 | 1780 qui petit accipit, idest, sive iustus sit sive peccator</i>.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 co."><a name="42597"><span class="ref">[42597] IIª-IIae q. 83 a. 16 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1781 dicendum quod in peccatore duo sunt consideranda, scilicet natura, |
| 1782 quam diligit Deus; et culpa, quam odit. Si ergo peccator orando | |
| 1783 aliquid petit inquantum peccator, idest secundum desiderium | |
| 1784 peccati, hoc a Deo non auditur ex misericordia, sed quandoque | |
| 1785 auditur ad vindictam, dum Deus permittit peccatorem adhuc amplius | |
| 1786 ruere in peccata, Deus enim quaedam negat propitius quae concedit | |
| 1787 iratus, ut Augustinus dicit. Orationem vero peccatoris ex bono | |
| 1788 naturae desiderio procedentem Deus audit, non quasi ex iustitia, | |
| 1789 quia peccator hoc non meretur, sed ex pura misericordia, observatis | |
| 1790 tamen quatuor praemissis conditionibus, ut scilicet pro se petat, | |
| 53 | 1791 necessaria ad salutem, pie et perseveranter.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 ad 1"><a name="42598"><span class="ref">[42598] IIª-IIae q. 83 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1792 ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, super Ioan., illud |
| 1793 verbum est caeci adhuc inuncti, idest nondum perfecte illuminati. | |
| 1794 Et ideo non est ratum. Quamvis possit verificari si intelligatur de | |
| 1795 peccatore inquantum est peccator. Per quem etiam modum oratio eius | |
| 53 | 1796 dicitur execrabilis.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 ad 2"><a name="42599"><span class="ref">[42599] IIª-IIae q. 83 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1797 dicendum quod peccator non potest pie orare quasi eius oratio ex |
| 1798 habitu virtutis informetur. Potest tamen eius oratio esse pia | |
| 1799 quantum ad hoc quod petit aliquid ad pietatem pertinens, sicut ille | |
| 1800 qui non habet habitum iustitiae, potest aliquid iustum velle, ut ex | |
| 1801 supradictis patet. Et quamvis eius oratio non sit meritoria, potest | |
| 1802 tamen esse impetrativa, quia meritum innititur iustitiae, sed | |
| 53 | 1803 impetratio gratiae.</p><p title="II-II q. 83 a. 16 ad 3"><a name="42600"><span class="ref">[42600] IIª-IIae q. 83 a. 16 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1804 dicendum quod, sicut dictum est, oratio dominica profertur ex |
| 1805 persona communi totius Ecclesiae. Et ideo si aliquis nolens | |
| 1806 dimittere debita proximo dicat orationem dominicam, non mentitur, | |
| 1807 quamvis hoc quod dicit non sit verum quantum ad suam personam, est | |
| 1808 enim verum quantum ad personam Ecclesiae. Extra quam est merito, et | |
| 1809 ideo fructu orationis caret. Quandoque tamen aliqui peccatores | |
| 1810 parati sunt debitoribus suis remittere. Et ideo ipsi orantes | |
| 1811 exaudiuntur, secundum illud Eccli. XXVIII, <i>relinque proximo tuo | |
| 53 | 1812 nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata solventur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 17</h3><p title="II-II q. 83 a. 17 arg. 1"><a name="42601"><span class="ref">[42601] IIª-IIae q. 83 a. 17 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1813 septimumdecimum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter |
| 1814 dicantur esse orationis partes obsecrationes, orationes, | |
| 1815 postulationes, gratiarum actiones. Obsecratio enim videtur esse | |
| 1816 quaedam adiuratio. Sed, sicut Origenes dicit, super Matth., <i>non | |
| 1817 oportet ut vir qui vult secundum Evangelium vivere, adiuret alium, | |
| 1818 si enim iurare non licet, nec adiurare</i>. Ergo inconvenienter | |
| 53 | 1819 ponitur obsecratio orationis pars.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 arg. 2"><a name="42602"><span class="ref">[42602] IIª-IIae q. 83 a. 17 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1820 Praeterea, oratio, secundum Damascenum, est petitio decentium a |
| 1821 Deo. Inconvenienter ergo orationes contra postulationes | |
| 53 | 1822 dividuntur.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 arg. 3"><a name="42603"><span class="ref">[42603] IIª-IIae q. 83 a. 17 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1823 Praeterea, gratiarum actiones pertinent ad praeterita, alia vero ad |
| 1824 futura. Sed praeterita sunt priora futuris. Inconvenienter ergo | |
| 53 | 1825 gratiarum actiones post alia ponuntur.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 s. c."><a name="42604"><span class="ref">[42604] IIª-IIae q. 83 a. 17 s. c.</span></a> In |
| 1826 contrarium est auctoritas apostoli, I ad Tim. II.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 co."><a name="42605"><span class="ref">[42605] IIª-IIae q. 83 a. 17 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1827 dicendum quod ad orationem tria requiruntur. Quorum primum est ut |
| 1828 orans accedat ad Deum, quem orat. Quod significatur nomine | |
| 1829 orationis, quia oratio est ascensus intellectus in Deum. Secundo, | |
| 1830 requiritur petitio, quae significatur nomine postulationis, sive | |
| 1831 petitio proponatur determinate, quod quidem nominant quidam proprie | |
| 1832 postulationem; sive indeterminate, ut cum quis petit iuvari a Deo, | |
| 1833 quod nominant supplicationem; sive solum factum narretur, secundum | |
| 1834 illud Ioan. XI, <i>ecce, quem amas infirmatur</i>, quod vocant | |
| 1835 insinuationem. Tertio, requiritur ratio impetrandi quod petitur. Et | |
| 1836 hoc vel ex parte Dei, vel ex parte petentis. Ratio quidem | |
| 1837 impetrandi ex parte Dei est eius sanctitas, propter quam petimus | |
| 1838 exaudiri, secundum illud Dan. IX, <i>propter temetipsum inclina, | |
| 1839 Deus meus, aurem tuam</i>. Et ad hoc pertinet obsecratio, quae est | |
| 1840 per sacra contestatio, sicut cum dicimus, per nativitatem tuam, | |
| 1841 libera nos, domine. Ratio vero impetrandi ex parte petentis est | |
| 1842 gratiarum actio, quia de acceptis beneficiis gratias agentes, | |
| 1843 meremur accipere potiora, ut in collecta dicitur. Et ideo dicit | |
| 1844 Glossa, I ad Tim. II, quod <i>in Missa obsecrationes sunt quae | |
| 1845 praecedunt consecrationem</i>, in quibus quaedam sacra | |
| 1846 commemorantur; orationes sunt in ipsa consecratione, in qua mens | |
| 1847 maxime debet elevari in Deum; postulationes autem <i>sunt in | |
| 1848 sequentibus petitionibus; gratiarum actiones in fine</i>. In | |
| 1849 pluribus etiam Ecclesiae collectis haec quatuor possunt attendi. | |
| 1850 Sicut in collecta Trinitatis, quod dicitur, omnipotens, sempiterne | |
| 1851 Deus, pertinet ad orationis ascensum in Deum; quod dicitur, qui | |
| 1852 dedisti famulis tuis etc., pertinet ad gratiarum actionem; quod | |
| 1853 dicitur, praesta, quaesumus etc., pertinet ad postulationem; quod | |
| 1854 in fine ponitur, per dominum nostrum etc., pertinet ad | |
| 1855 obsecrationem. In collationibus autem patrum dicitur quod | |
| 1856 <i>obsecratio est imploratio pro peccatis; oratio, cum aliquid Deo | |
| 1857 vovemus; postulatio, cum pro aliis petimus</i>. Sed primum melius | |
| 53 | 1858 est.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 ad 1"><a name="42606"><span class="ref">[42606] IIª-IIae q. 83 a. 17 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1859 ergo dicendum quod obsecratio non est adiuratio ad compellendum, |
| 53 | 1860 quae prohibetur, sed ad misericordiam implorandum.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 ad 2"><a name="42607"><span class="ref">[42607] IIª-IIae q. 83 a. 17 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1861 dicendum quod oratio communiter sumpta includit omnia quae hic |
| 1862 dicuntur. Sed secundum quod contra alia dividitur, importat proprie | |
| 53 | 1863 ascensum in Deum.</p><p title="II-II q. 83 a. 17 ad 3"><a name="42608"><span class="ref">[42608] IIª-IIae q. 83 a. 17 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1864 dicendum quod in diversis praeterita praecedunt futura, sed aliquid |
| 1865 unum et idem prius est futurum quam sit praeteritum. Et ideo | |
| 1866 gratiarum actio de aliis beneficiis praecedit postulationem aliorum | |
| 1867 beneficiorum, sed idem beneficium prius postulatur, et ultimo, cum | |
| 1868 acceptum fuerit, de eo gratiae aguntur. Postulationem autem | |
| 1869 praecedit oratio, per quam acceditur ad eum a quo petimus. | |
| 1870 Orationem autem praecedit obsecratio, quia ex consideratione | |
| 53 | 1871 divinae bonitatis ad eum audemus accedere.</p></div></div><div class="q" id="q84"><h2>Quaestio 84</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 84 pr."><a name="42609"><span class="ref">[42609] IIª-IIae q. 84 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1872 considerandum est de exterioribus actibus latriae. Et primo, de |
| 1873 adoratione, per quam aliquis suum corpus ad Deum venerandum | |
| 1874 exhibet; secundo, de illis actibus quibus aliquid de rebus | |
| 1875 exterioribus Deo offertur; tertio, de actibus quibus ea quae Dei | |
| 1876 sunt assumuntur. Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum | |
| 1877 adoratio sit actus latriae. Secundo, utrum adoratio importet actum | |
| 1878 interiorem, vel exteriorem. Tertio, utrum adoratio requirat | |
| 53 | 1879 determinationem loci.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 84 a. 1 arg. 1"><a name="42610"><span class="ref">[42610] IIª-IIae q. 84 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1880 sic proceditur. Videtur quod adoratio non sit actus latriae sive |
| 1881 religionis. Cultus enim religionis soli Deo debetur. Sed adoratio | |
| 1882 non debetur soli Deo, legitur enim Gen. XVIII quod Abraham adoravit | |
| 1883 Angelos; et III Reg. I dicitur quod Nathan propheta, ingressus ad | |
| 1884 regem David, adoravit eum pronus in terram. Ergo adoratio non est | |
| 53 | 1885 actus religionis.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 arg. 2"><a name="42611"><span class="ref">[42611] IIª-IIae q. 84 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1886 religionis cultus debetur Deo prout in ipso beatificamur, ut patet |
| 1887 per Augustinum, in X de Civ. Dei. Sed adoratio debetur ei ratione | |
| 1888 maiestatis, quia super illud Psalm., <i>adorate dominum in atrio | |
| 1889 sancto eius</i>, dicit Glossa, <i>de his atriis venitur in atrium | |
| 53 | 1890 ubi maiestas adoratur</i>. Ergo adoratio non est actus latriae.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 arg. 3"><a name="42612"><span class="ref">[42612] IIª-IIae q. 84 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1891 unius religionis cultus tribus personis debetur. Non autem una |
| 1892 adoratione adoramus tres personas, sed ad invocationem trium | |
| 1893 personarum singulariter genu flectimus. Ergo adoratio non est actus | |
| 53 | 1894 latriae.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 s. c."><a name="42613"><span class="ref">[42613] IIª-IIae q. 84 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1895 est quod Matth. IV inducitur, <i>dominum Deum tuum adorabis, et |
| 53 | 1896 illi soli servies</i>.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 co."><a name="42614"><span class="ref">[42614] IIª-IIae q. 84 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1897 dicendum quod adoratio ordinatur in reverentiam eius qui adoratur. |
| 1898 Manifestum est autem ex dictis quod religionis proprium est | |
| 1899 reverentiam Deo exhibere. Unde adoratio qua Deus adoratur est | |
| 53 | 1900 religionis actus.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 ad 1"><a name="42615"><span class="ref">[42615] IIª-IIae q. 84 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1901 ergo dicendum quod Deo debetur reverentia propter eius |
| 1902 excellentiam, quae aliquibus creaturis communicatur non secundum | |
| 1903 aequalitatem, sed secundum quandam participationem. Et ideo alia | |
| 1904 veneratione veneramur Deum, quod pertinet ad latriam, et alia | |
| 1905 veneratione quasdam excellentes creaturas, quod pertinet ad duliam, | |
| 1906 de qua post dicetur. Et quia ea quae exterius aguntur signa sunt | |
| 1907 interioris reverentiae, quaedam exteriora ad reverentiam | |
| 1908 pertinentia exhibentur excellentibus creaturis, inter quae maximum | |
| 1909 est adoratio, sed aliquid est quod soli Deo exhibetur, scilicet | |
| 1910 sacrificium. Unde Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, <i>multa de | |
| 1911 cultu divino usurpata sunt quae honoribus deferrentur humanis, sive | |
| 1912 humilitate nimia sive adulatione pestifera, ita tamen ut quibus ea | |
| 1913 deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et venerandi; | |
| 1914 si autem multum eis additur, et adorandi. Quis vero sacrificandum | |
| 1915 censuit nisi ei quem Deum aut scivit, aut putavit, aut finxit?</i> | |
| 1916 Secundum reverentiam igitur quae creaturae excellenti debetur, | |
| 1917 Nathan adoravit David. Secundum autem reverentiam quae Deo debetur, | |
| 1918 Mardochaeus noluit adorare Aman, <i>timens ne honorem Dei | |
| 1919 transferret ad hominem</i>, ut dicitur Esther XIII. Et similiter | |
| 1920 secundum reverentiam debitam creaturae excellenti, Abraham adoravit | |
| 1921 Angelos; et etiam Iosue, ut legitur Iosue V. Quamvis possit | |
| 1922 intelligi quod adoraverint adoratione latriae Deum, qui in persona | |
| 1923 Angeli apparebat et loquebatur. Secundum autem reverentiam quae | |
| 1924 debetur Deo, prohibitus est Ioannes Angelum adorare, Apoc. ult. Tum | |
| 1925 ad ostendendum dignitatem hominis, quam adeptus est per Christum, | |
| 1926 ut Angelis aequetur, unde ibi subditur, conservus tuus sum et | |
| 1927 fratrum tuorum. Tum etiam ad excludendum idololatriae occasionem, | |
| 53 | 1928 unde subditur, Deum adora.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 ad 2"><a name="42616"><span class="ref">[42616] IIª-IIae q. 84 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1929 dicendum quod sub maiestate divina intelligitur omnis Dei |
| 1930 excellentia, ad quam pertinet quod in ipso, sicut in summo bono, | |
| 53 | 1931 beatificamur.</p><p title="II-II q. 84 a. 1 ad 3"><a name="42617"><span class="ref">[42617] IIª-IIae q. 84 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1932 dicendum quod quia una est excellentia trium personarum, unus honor |
| 1933 et reverentia eis debetur, et per consequens una adoratio. In cuius | |
| 1934 figuram, cum legatur de Abraham, Gen. XVIII, quod tres viri ei | |
| 1935 apparuerunt, adorans unum alloquitur. Dicens, domine, si inveni | |
| 1936 gratiam et cetera. Trina autem genuflexio signum est ternarii | |
| 53 | 1937 personarum, non autem diversitatis adorationum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 84 a. 2 arg. 1"><a name="42618"><span class="ref">[42618] IIª-IIae q. 84 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1938 secundum sic proceditur. Videtur quod adoratio non importet actum |
| 1939 corporalem. Dicitur enim Ioan. IV, <i>veri adoratores adorabunt | |
| 1940 patrem in spiritu et veritate</i>. Sed id quod fit in spiritu non | |
| 1941 pertinet ad corporalem actum. Ergo adoratio non importat corporalem | |
| 53 | 1942 actum.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 arg. 2"><a name="42619"><span class="ref">[42619] IIª-IIae q. 84 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1943 nomen adorationis ab oratione sumitur. Sed oratio principaliter |
| 1944 consistit in interiori actu, secundum illud I ad Cor. XIV, <i>orabo | |
| 1945 spiritu, orabo et mente</i>. Ergo adoratio maxime importat | |
| 53 | 1946 spiritualem actum.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 arg. 3"><a name="42620"><span class="ref">[42620] IIª-IIae q. 84 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1947 corporales actus ad sensibilem cognitionem pertinent. Deum autem |
| 1948 non attingimus sensu corporis, sed mentis. Ergo adoratio non | |
| 53 | 1949 importat corporalem actum.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 s. c."><a name="42621"><span class="ref">[42621] IIª-IIae q. 84 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1950 est quod super illud Exod. XX, non adorabis ea, neque coles, dicit |
| 53 | 1951 Glossa, nec affectu colas, nec specie adores.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 co."><a name="42622"><span class="ref">[42622] IIª-IIae q. 84 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1952 dicendum quod, sicut Damascenus dicit, in IV libro, <i>quia ex |
| 1953 duplici natura compositi sumus, intellectuali scilicet et | |
| 1954 sensibili, duplicem adorationem Deo offerimus</i>, scilicet | |
| 1955 spiritualem, quae consistit in interiori mentis devotione; et | |
| 1956 corporalem, quae consistit in exteriori corporis humiliatione. Et | |
| 1957 quia in omnibus actibus latriae id quod est exterius refertur ad id | |
| 1958 quod est interius sicut ad principalius, ideo ipsa exterior | |
| 1959 adoratio fit propter interiorem, ut videlicet per signa humilitatis | |
| 1960 quae corporaliter exhibemus, excitetur noster affectus ad | |
| 1961 subiiciendum se Deo; quia connaturale est nobis ut per sensibilia | |
| 53 | 1962 ad intelligibilia procedamus.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 ad 1"><a name="42623"><span class="ref">[42623] IIª-IIae q. 84 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1963 ergo dicendum quod etiam adoratio corporalis in spiritu fit, |
| 1964 inquantum ex spirituali devotione procedit, et ad eam | |
| 53 | 1965 ordinatur.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 ad 2"><a name="42624"><span class="ref">[42624] IIª-IIae q. 84 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1966 dicendum quod sicut oratio primordialiter quidem est in mente, |
| 1967 secundario autem verbis exprimitur, ut supra dictum est; ita etiam | |
| 1968 adoratio principaliter quidem in interiori Dei reverentia | |
| 1969 consistit, secundario autem in quibusdam corporalibus humilitatis | |
| 1970 signis, sicut genu flectimus nostram infirmitatem significantes in | |
| 1971 comparatione ad Deum; prosternimus autem nos quasi profitentes nos | |
| 53 | 1972 nihil esse ex nobis.</p><p title="II-II q. 84 a. 2 ad 3"><a name="42625"><span class="ref">[42625] IIª-IIae q. 84 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1973 dicendum quod etsi per sensum Deum attingere non possumus, per |
| 1974 sensibilia tamen signa mens nostra provocatur ut tendat in | |
| 53 | 1975 Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 84 a. 3 arg. 1"><a name="42626"><span class="ref">[42626] IIª-IIae q. 84 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1976 sic proceditur. Videtur quod adoratio non requirat determinatum |
| 1977 locum. Dicitur enim Ioan. IV, <i>venit hora quando neque in monte | |
| 1978 hoc, neque in Ierosolymis adorabitis patrem</i>. Eadem autem ratio | |
| 1979 videtur esse et de aliis locis. Ergo determinatus locus non | |
| 53 | 1980 requiritur ad adorandum.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 arg. 2"><a name="42627"><span class="ref">[42627] IIª-IIae q. 84 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1981 adoratio exterior ordinatur ad interiorem. Sed interior adoratio |
| 1982 fit ad Deum ut ubique existentem. Ergo exterior adoratio non | |
| 53 | 1983 requirit determinatum locum.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 arg. 3"><a name="42628"><span class="ref">[42628] IIª-IIae q. 84 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1984 idem Deus est qui in novo et veteri testamento adoratur. Sed in |
| 1985 veteri testamento fiebat adoratio ad occidentem, nam ostium | |
| 1986 tabernaculi respiciebat ad orientem, ut habetur Exod. XXVI. Ergo, | |
| 1987 eadem ratione, etiam nunc debemus adorare ad occidentem, si aliquis | |
| 53 | 1988 locus determinatus requiritur ad adorandum.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 s. c."><a name="42629"><span class="ref">[42629] IIª-IIae q. 84 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1989 est quod dicitur Isaiae LVI, et inducitur Ioan. II, <i>domus mea |
| 53 | 1990 domus orationis vocabitur</i>.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 co."><a name="42630"><span class="ref">[42630] IIª-IIae q. 84 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1991 dicendum quod, sicut dictum est, in adoratione principalior est |
| 1992 interior devotio mentis, secundarium autem est quod pertinet | |
| 1993 exterius ad corporalia signa. Mens autem interius apprehendit Deum | |
| 1994 quasi non comprehensum aliquo loco, sed corporalia signa necesse | |
| 1995 est quod in determinato loco et situ sint. Et ideo determinatio | |
| 1996 loci non requiritur ad adorationem principaliter, quasi sit de | |
| 1997 necessitate ipsius, sed secundum quandam decentiam, sicut et alia | |
| 53 | 1998 corporalia signa.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 ad 1"><a name="42631"><span class="ref">[42631] IIª-IIae q. 84 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1999 ergo dicendum quod dominus per illa verba praenuntiat cessationem |
| 2000 adorationis tam secundum ritum Iudaeorum adorantium in Ierusalem, | |
| 2001 quam etiam secundum ritum Samaritanorum adorantium in monte | |
| 2002 Garizim. Uterque enim ritus cessavit veniente spirituali Evangelii | |
| 2003 veritate, secundum quam in omni loco Deo sacrificatur, ut dicitur | |
| 53 | 2004 Malach. I.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 ad 2"><a name="42632"><span class="ref">[42632] IIª-IIae q. 84 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2005 dicendum quod determinatus locus eligitur ad adorandum, non propter |
| 2006 Deum, qui adoratur, quasi loco concludatur, sed propter ipsos | |
| 2007 adorantes. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, propter loci | |
| 2008 consecrationem, ex qua spiritualem devotionem concipiunt orantes, | |
| 2009 ut magis exaudiantur, sicut patet ex adoratione Salomonis, III Reg. | |
| 2010 VIII. Secundo, propter sacra mysteria et alia sanctitatis signa | |
| 2011 quae ibi continentur. Tertio, propter concursum multorum | |
| 2012 adorantium, ex quo fit oratio magis exaudibilis, secundum illud | |
| 2013 Matth. XVIII, <i>ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, | |
| 53 | 2014 ibi sum ego in medio eorum</i>.</p><p title="II-II q. 84 a. 3 ad 3"><a name="42633"><span class="ref">[42633] IIª-IIae q. 84 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2015 dicendum quod secundum quandam decentiam adoramus versus orientem. |
| 2016 Primo quidem, propter divinae maiestatis indicium quod nobis | |
| 2017 manifestatur in motu caeli, qui est ab oriente secundo, propter | |
| 2018 Paradisum in oriente constitutum, ut legitur Gen. II, secundum | |
| 2019 litteram Septuaginta, quasi quaeramus ad Paradisum redire. Tertio, | |
| 2020 propter Christum, qui est lux mundi et oriens nominatur, Zach. VI; | |
| 2021 et qui ascendit super caelum caeli ad orientem; et ab oriente etiam | |
| 2022 expectatur venturus, secundum illud Matth. XXIV, <i>sicut fulgur | |
| 2023 exit ab oriente et paret usque ad occidentem, ita erit adventus | |
| 53 | 2024 filii hominis</i>.</p></div></div><div class="q" id="q85"><h2>Quaestio 85</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 85 pr."><a name="42634"><span class="ref">[42634] IIª-IIae q. 85 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2025 considerandum est de actibus quibus aliquae res exteriores Deo |
| 2026 offeruntur. Circa quos occurrit duplex consideratio, primo quidem, | |
| 2027 de his quae Deo a fidelibus dantur; secundo, de votis, quibus ei | |
| 2028 aliqua promittuntur. Circa primum, considerandum est de | |
| 2029 sacrificiis, oblationibus, primitiis et decimis. Circa sacrificia | |
| 2030 quaeruntur quatuor. Primo, utrum offerre Deo sacrificium sit de | |
| 2031 lege naturae. Secundo, utrum soli Deo sit sacrificium offerendum. | |
| 2032 Tertio, utrum offerre sacrificium sit specialis actus virtutis. | |
| 53 | 2033 Quarto, utrum omnes teneantur ad sacrificium offerendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 85 a. 1 arg. 1"><a name="42635"><span class="ref">[42635] IIª-IIae q. 85 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2034 sic proceditur. Videtur quod offerre sacrificium Deo non sit de |
| 2035 lege naturae. Ea enim quae sunt iuris naturalis communia sunt apud | |
| 2036 omnes. Non autem hoc contingit circa sacrificia, nam quidam | |
| 2037 leguntur obtulisse in sacrificium panem et vinum, sicut de | |
| 2038 Melchisedech dicitur, Gen. XIV; et quidam haec, quidam illa | |
| 53 | 2039 animalia. Ergo oblatio sacrificiorum non est de iure naturali.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 arg. 2"><a name="42636"><span class="ref">[42636] IIª-IIae q. 85 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2040 ea quae sunt iuris naturalis omnes iusti servaverunt. Sed non |
| 2041 legitur de Isaac quod sacrificium obtulerit, neque etiam de Adam, | |
| 2042 de quo tamen dicitur, Sap. X, quod sapientia eduxit eum a delicto | |
| 53 | 2043 suo. Ergo oblatio sacrificii non est de iure naturali.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 arg. 3"><a name="42637"><span class="ref">[42637] IIª-IIae q. 85 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2044 Augustinus dicit, X de Civ. Dei, quod sacrificia in quadam |
| 2045 significantia offeruntur. Voces autem, quae sunt praecipua inter | |
| 2046 signa, sicut idem dicit, in libro de Doct. Christ., non significant | |
| 2047 naturaliter, sed ad placitum, secundum philosophum. Ergo sacrificia | |
| 53 | 2048 non sunt de lege naturali.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 s. c."><a name="42638"><span class="ref">[42638] IIª-IIae q. 85 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2049 est quod in qualibet aetate, et apud quaslibet hominum nationes, |
| 2050 semper fuit aliqua sacrificiorum oblatio. Quod autem est apud | |
| 2051 omnes, videtur naturale esse. Ergo et oblatio sacrificii est de | |
| 53 | 2052 iure naturali.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 co."><a name="42639"><span class="ref">[42639] IIª-IIae q. 85 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2053 dicendum quod naturalis ratio dictat homini quod alicui superiori |
| 2054 subdatur, propter defectus quos in seipso sentit, in quibus ab | |
| 2055 aliquo superiori eget adiuvari et dirigi. Et quidquid illud sit, | |
| 2056 hoc est quod apud omnes dicitur Deus. Sicut autem in rebus | |
| 2057 naturalibus naturaliter inferiora superioribus subduntur, ita etiam | |
| 2058 naturalis ratio dictat homini secundum naturalem inclinationem ut | |
| 2059 ei quod est supra hominem subiectionem et honorem exhibeat secundum | |
| 2060 suum modum. Est autem modus conveniens homini ut sensibilibus | |
| 2061 signis utatur ad aliqua exprimenda, quia ex sensibilibus | |
| 2062 cognitionem accipit. Et ideo ex naturali ratione procedit quod homo | |
| 2063 quibusdam sensibilibus rebus utatur offerens eas Deo, in signum | |
| 2064 debitae subiectionis et honoris, secundum similitudinem eorum qui | |
| 2065 dominis suis aliqua offerunt in recognitionem dominii. Hoc autem | |
| 2066 pertinet ad rationem sacrificii. Et ideo oblatio sacrificii | |
| 53 | 2067 pertinet ad ius naturale.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 ad 1"><a name="42640"><span class="ref">[42640] IIª-IIae q. 85 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2068 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, aliqua in communi sunt |
| 2069 de iure naturali quorum determinationes sunt de iure positivo, | |
| 2070 sicut quod malefactores puniantur habet lex naturalis, sed quod | |
| 2071 tali poena vel tali puniantur est ex institutione divina vel | |
| 2072 humana. Similiter etiam oblatio sacrificii in communi est de lege | |
| 2073 naturae, et ideo in hoc omnes conveniunt. Sed determinatio | |
| 2074 sacrificiorum est ex institutione humana vel divina, et ideo in hoc | |
| 53 | 2075 differunt.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 ad 2"><a name="42641"><span class="ref">[42641] IIª-IIae q. 85 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2076 dicendum quod Adam et Isaac, sicut et alii iusti, Deo sacrificium |
| 2077 obtulerunt secundum sui temporis congruentiam, ut patet per | |
| 2078 Gregorium, qui dicit quod apud antiquos per sacrificiorum | |
| 2079 oblationes remittebatur pueris originale peccatum. Non tamen de | |
| 2080 omnibus iustorum sacrificiis fit mentio in Scriptura, sed solum de | |
| 2081 illis circa quae aliquid speciale accidit. Potest tamen esse ratio | |
| 2082 quare Adam non legitur sacrificium obtulisse, ne, quia in ipso | |
| 2083 notatur origo peccati, simul etiam in eo sanctificationis origo | |
| 2084 significaretur. Isaac vero significavit Christum inquantum ipse | |
| 2085 oblatus est in sacrificium. Unde non oportebat ut significaret | |
| 53 | 2086 quasi sacrificium offerens.</p><p title="II-II q. 85 a. 1 ad 3"><a name="42642"><span class="ref">[42642] IIª-IIae q. 85 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2087 dicendum quod significare conceptus suos est homini naturale, sed |
| 53 | 2088 determinatio signorum est secundum humanum placitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 85 a. 2 arg. 1"><a name="42643"><span class="ref">[42643] IIª-IIae q. 85 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2089 secundum sic proceditur. Videtur quod non soli summo Deo sit |
| 2090 sacrificium offerendum. Cum enim sacrificium Deo offerri debeat, | |
| 2091 videtur quod omnibus illis sit sacrificium offerendum qui | |
| 2092 divinitatis consortes fiunt. Sed etiam sancti homines efficiuntur | |
| 2093 divinae naturae consortes, ut dicitur II Petri I, unde et de eis in | |
| 2094 Psalm. dicitur, ego dixi, dii estis. Angeli etiam filii Dei | |
| 2095 nominantur, ut patet Iob I. Ergo omnibus his debet sacrificium | |
| 53 | 2096 offerri.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 arg. 2"><a name="42644"><span class="ref">[42644] IIª-IIae q. 85 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2097 quanto aliquis maior est, tanto ei maior honor debet exhiberi. Sed |
| 2098 Angeli et sancti sunt multo maiores quibuscumque terrenis | |
| 2099 principibus, quibus tamen eorum subditi multo maiorem honorem | |
| 2100 impendunt, se coram eis prosternentes et munera offerentes, quam | |
| 2101 sit oblatio alicuius animalis vel rei alterius in sacrificium. Ergo | |
| 53 | 2102 multo magis Angelis et sanctis potest sacrificium offerri.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 arg. 3"><a name="42645"><span class="ref">[42645] IIª-IIae q. 85 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2103 templa et altaria instituuntur ad sacrificia offerenda. Sed templa |
| 2104 et altaria instituuntur Angelis et sanctis. Ergo etiam sacrificia | |
| 53 | 2105 possunt eis offerri.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 s. c."><a name="42646"><span class="ref">[42646] IIª-IIae q. 85 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2106 est quod dicitur Exod. XXII, <i>qui immolat diis, occidetur, |
| 53 | 2107 praeter domino soli</i>.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 co."><a name="42647"><span class="ref">[42647] IIª-IIae q. 85 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2108 dicendum quod, sicut dictum est, oblatio sacrificii fit ad aliquid |
| 2109 significandum. Significat autem sacrificium quod offertur exterius, | |
| 2110 interius spirituale sacrificium, quo anima seipsam offert Deo, | |
| 2111 secundum illud Psalm., sacrificium Deo spiritus contribulatus, | |
| 2112 quia, sicut supra dictum est, exteriores actus religionis ad | |
| 2113 interiores ordinantur. Anima autem se offert Deo in sacrificium | |
| 2114 sicut principio suae creationis et sicut fini suae beatificationis. | |
| 2115 Secundum autem veram fidem solus Deus est creator animarum | |
| 2116 nostrarum, ut in primo habitum est. In solo etiam eo animae nostrae | |
| 2117 beatitudo consistit, ut supra dictum est. Et ideo sicut soli Deo | |
| 2118 summo debemus sacrificium spirituale offerre, ita etiam soli ei | |
| 2119 debemus offerre exteriora sacrificia, sicut etiam, <i>orantes atque | |
| 2120 laudantes, ad eum dirigimus significantes voces cui res ipsas in | |
| 2121 corde quas significamus, offerimus</i>, ut Augustinus dicit, X de | |
| 2122 Civ. Dei. Hoc etiam videmus in omni republica observari, quod | |
| 2123 summum rectorem aliquo signo singulari honorant, quod cuicumque | |
| 2124 alteri deferretur, esset crimen laesae maiestatis. Et ideo in lege | |
| 2125 divina statuitur poena mortis his qui divinum honorem aliis | |
| 53 | 2126 exhibent.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 ad 1"><a name="42648"><span class="ref">[42648] IIª-IIae q. 85 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2127 ergo dicendum quod nomen divinitatis communicatur aliquibus non per |
| 2128 aequalitatem, sed per participationem. Et ideo nec aequalis honor | |
| 53 | 2129 eis debetur.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 ad 2"><a name="42649"><span class="ref">[42649] IIª-IIae q. 85 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2130 dicendum quod in oblatione sacrificii non pensatur pretium occisi |
| 2131 pecoris, sed significatio, qua hoc fit in honorem summi rectoris | |
| 2132 totius universi. Unde, sicut Augustinus dicit, X de Civ. Dei, | |
| 2133 <i>Daemones non cadaverinis nidoribus, sed divinis honoribus | |
| 53 | 2134 gaudent</i>.</p><p title="II-II q. 85 a. 2 ad 3"><a name="42650"><span class="ref">[42650] IIª-IIae q. 85 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2135 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, VIII de Civ. Dei, <i>non |
| 2136 constituimus martyribus templa, sacerdotia, quoniam non ipsi, sed | |
| 2137 Deus eorum nobis est Deus. Unde sacerdos non dicit, offero tibi | |
| 2138 sacrificium, Petre, vel Paule. Sed Deo de illorum victoriis gratias | |
| 53 | 2139 agimus, et nos ad imitationem eorum adhortamur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 85 a. 3 arg. 1"><a name="42651"><span class="ref">[42651] IIª-IIae q. 85 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2140 sic proceditur. Videtur quod oblatio sacrificii non sit specialis |
| 2141 actus virtutis. Dicit enim Augustinus, X de Civ. Dei, <i>verum | |
| 2142 sacrificium est omne opus quod agitur ut sancta societate | |
| 2143 inhaereamus Deo</i>. Sed omne opus bonum non est specialis actus | |
| 2144 alicuius determinatae virtutis. Ergo oblatio sacrificii non est | |
| 53 | 2145 specialis actus determinatae virtutis.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 arg. 2"><a name="42652"><span class="ref">[42652] IIª-IIae q. 85 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2146 maceratio corporis quae fit per ieiunium, pertinet ad abstinentiam; |
| 2147 quae autem fit per continentiam, pertinet ad castitatem; quae autem | |
| 2148 est in martyrio, pertinet ad fortitudinem. Quae omnia videntur | |
| 2149 comprehendi sub sacrificii oblatione, secundum illud Rom. XII, | |
| 2150 exhibeatis corpora vestra hostiam viventem. Dicit etiam apostolus, | |
| 2151 ad Heb. ult., beneficentiae et communionis <i>nolite oblivisci, | |
| 2152 talibus enim hostiis promeretur Deus</i>, beneficentia autem et | |
| 2153 communio pertinent ad caritatem, misericordiam et liberalitatem. | |
| 2154 Ergo sacrificii oblatio non est specialis actus determinatae | |
| 53 | 2155 virtutis.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 arg. 3"><a name="42653"><span class="ref">[42653] IIª-IIae q. 85 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2156 sacrificium videtur quod Deo exhibetur. Sed multa sunt quae Deo |
| 2157 exhibentur, sicut devotio, oratio, decimae, primitiae, oblationes | |
| 2158 et holocausta. Ergo sacrificium non videtur esse aliquis specialis | |
| 53 | 2159 actus determinatae virtutis.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 s. c."><a name="42654"><span class="ref">[42654] IIª-IIae q. 85 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2160 est quod in lege specialia praecepta de sacrificiis dantur, ut |
| 53 | 2161 patet in principio Levitici.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 co."><a name="42655"><span class="ref">[42655] IIª-IIae q. 85 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2162 dicendum quod, sicut supra habitum est, quando actus unius virtutis |
| 2163 ordinatur ad finem alterius virtutis, participat quodammodo speciem | |
| 2164 eius, sicut cum quis furatur ut fornicetur, ipsum furtum accipit | |
| 2165 quodammodo fornicationis deformitatem, ita quod si etiam alias non | |
| 2166 esset peccatum, ex hoc iam peccatum esset quod ad fornicationem | |
| 2167 ordinatur. Sic igitur sacrificium est quidam specialis actus laudem | |
| 2168 habens ex hoc quod in divinam reverentiam fit. Propter quod ad | |
| 2169 determinatam virtutem pertinet, scilicet ad religionem. Contingit | |
| 2170 autem etiam ea quae secundum alias virtutes fiunt, in divinam | |
| 2171 reverentiam ordinari, puta cum aliquis eleemosynam facit de rebus | |
| 2172 propriis propter Deum, vel cum aliquis proprium corpus alicui | |
| 2173 afflictioni subiicit propter divinam reverentiam. Et secundum hoc | |
| 2174 etiam actus aliarum virtutum sacrificia dici possunt. Sunt tamen | |
| 2175 quidam actus qui non habent ex alio laudem nisi quia fiunt propter | |
| 2176 reverentiam divinam. Et isti actus proprie sacrificia dicuntur, et | |
| 53 | 2177 pertinent ad virtutem religionis.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 ad 1"><a name="42656"><span class="ref">[42656] IIª-IIae q. 85 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2178 ergo dicendum quod hoc ipsum quod Deo quadam spirituali societate |
| 2179 volumus inhaerere, ad divinam reverentiam pertinet. Et ideo | |
| 2180 cuiuscumque virtutis actus rationem sacrificii accipit ex hoc quod | |
| 53 | 2181 agitur ut sancta societate Deo inhaereamus.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 ad 2"><a name="42657"><span class="ref">[42657] IIª-IIae q. 85 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2182 dicendum quod triplex est hominis bonum. Primum quidem est bonum |
| 2183 animae, quod Deo offertur interiori quodam sacrificio per | |
| 2184 devotionem et orationem et alios huiusmodi interiores actus. Et hoc | |
| 2185 est principale sacrificium. Secundum est bonum corporis, quod Deo | |
| 2186 quodammodo offertur per martyrium, et abstinentiam seu | |
| 2187 continentiam. Tertium est bonum exteriorum rerum, de quo | |
| 2188 sacrificium offertur Deo, directe quidem, quando immediate res | |
| 2189 nostras Deo offerimus; mediate autem, quando eas communicamus | |
| 53 | 2190 proximis propter Deum.</p><p title="II-II q. 85 a. 3 ad 3"><a name="42658"><span class="ref">[42658] IIª-IIae q. 85 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2191 dicendum quod sacrificia proprie dicuntur quando circa res Deo |
| 2192 oblatas aliquid fit, sicut quod animalia occidebantur, quod panis | |
| 2193 frangitur et comeditur et benedicitur. Et hoc ipsum nomen sonat, | |
| 2194 nam sacrificium dicitur ex hoc quod homo facit aliquid sacrum. | |
| 2195 Oblatio autem directe dicitur cum Deo aliquid offertur, etiam si | |
| 2196 nihil circa ipsum fiat, sicut dicuntur offerri denarii vel panes in | |
| 2197 altari, circa quos nihil fit. Unde omne sacrificium est oblatio, | |
| 2198 sed non convertitur. Primitiae autem oblationes sunt, quia Deo | |
| 2199 offerebantur, ut legitur Deut. XXVI, non autem sunt sacrificia, | |
| 2200 quia nihil sacrum circa eas fiebat. Decimae autem, proprie | |
| 2201 loquendo, non sunt neque sacrificia neque oblationes, quia non | |
| 53 | 2202 immediate Deo, sed ministris divini cultus exhibentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 85 a. 4 arg. 1"><a name="42659"><span class="ref">[42659] IIª-IIae q. 85 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2203 sic proceditur. Videtur quod non omnes teneantur ad sacrificia |
| 2204 offerenda. Dicit enim apostolus, Rom. III, <i>quaecumque lex | |
| 2205 loquitur, his qui sunt in lege loquitur</i>. Sed lex de sacrificiis | |
| 2206 non fuit omnibus data, sed soli populo Hebraeorum. Ergo non omnes | |
| 53 | 2207 ad sacrificia tenebantur.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 arg. 2"><a name="42660"><span class="ref">[42660] IIª-IIae q. 85 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2208 sacrificia Deo offeruntur ad aliquid significandum. Sed non est |
| 2209 omnium huiusmodi significationes intelligere. Ergo non omnes | |
| 53 | 2210 tenentur ad sacrificia offerenda.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 arg. 3"><a name="42661"><span class="ref">[42661] IIª-IIae q. 85 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2211 ex hoc sacerdotes dicuntur quod Deo sacrificium offerunt. Sed non |
| 2212 omnes sunt sacerdotes. Ergo non omnes tenentur ad sacrificia | |
| 53 | 2213 offerenda.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 s. c."><a name="42662"><span class="ref">[42662] IIª-IIae q. 85 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2214 est quod sacrificium offerre est de lege naturae, ut supra habitum |
| 2215 est. Ad ea autem quae sunt legis naturae omnes tenentur. Ergo omnes | |
| 53 | 2216 tenentur ad sacrificium Deo offerendum.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 co."><a name="42663"><span class="ref">[42663] IIª-IIae q. 85 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2217 dicendum quod duplex est sacrificium, sicut dictum est. Quorum |
| 2218 primum et principale est sacrificium interius, ad quod omnes | |
| 2219 tenentur, omnes enim tenentur Deo devotam mentem offerre. Aliud | |
| 2220 autem est sacrificium exterius. Quod in duo dividitur. Nam quoddam | |
| 2221 est quod ex hoc solum laudem habet quod Deo aliquid exterius | |
| 2222 offertur in protestationem divinae subiectionis. Et ad hoc aliter | |
| 2223 tenentur illi qui sunt sub lege nova vel veteri, aliter illi qui | |
| 2224 non sunt sub lege. Nam illi qui sunt sub lege, tenentur ad | |
| 2225 determinata sacrificia offerenda secundum legis praecepta. Illi | |
| 2226 vero qui non erant sub lege, tenebantur ad aliqua exterius facienda | |
| 2227 in honorem divinum, secundum condecentiam ad eos inter quos | |
| 2228 habitabant, non autem determinate ad haec vel ad illa. Aliud vero | |
| 2229 est exterius sacrificium quando actus exteriores aliarum virtutum | |
| 2230 in divinam reverentiam assumuntur. Quorum quidam cadunt sub | |
| 2231 praecepto, ad quos omnes tenentur, quidam vero sunt | |
| 53 | 2232 supererogationis, ad quos non omnes tenentur.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 ad 1"><a name="42664"><span class="ref">[42664] IIª-IIae q. 85 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2233 ergo dicendum quod ad illa determinata sacrificia quae in lege |
| 2234 erant praecepta, non omnes tenebantur, tenebantur tamen ad aliqua | |
| 53 | 2235 sacrificia interiora vel exteriora, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 ad 2"><a name="42665"><span class="ref">[42665] IIª-IIae q. 85 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2236 dicendum quod quamvis non omnes sciant explicite virtutem |
| 2237 sacrificiorum, sciunt tamen implicite, sicut et habent fidem | |
| 53 | 2238 implicitam, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 85 a. 4 ad 3"><a name="42666"><span class="ref">[42666] IIª-IIae q. 85 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2239 dicendum quod sacerdotes offerunt sacrificia quae sunt specialiter |
| 2240 ordinata ad cultum divinum, non solum pro se, sed etiam pro aliis. | |
| 2241 Quaedam vero sunt alia sacrificia quae quilibet potest pro se Deo | |
| 53 | 2242 offerre, ut ex supradictis patet.</p></div></div><div class="q" id="q86"><h2>Quaestio 86</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 86 pr."><a name="42667"><span class="ref">[42667] IIª-IIae q. 86 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2243 considerandum est de oblationibus et primitiis. Et circa hoc |
| 2244 quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquae oblationes sint de | |
| 2245 necessitate praecepti. Secundo, quibus oblationes debeantur. | |
| 2246 Tertio, de quibus rebus fieri debeant. Quarto, specialiter de | |
| 2247 oblationibus primitiarum, utrum ad eas homines ex necessitate | |
| 53 | 2248 teneantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 86 a. 1 arg. 1"><a name="42668"><span class="ref">[42668] IIª-IIae q. 86 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2249 sic proceditur. Videtur quod homines non teneantur ad oblationes ex |
| 2250 necessitate praecepti. Non enim homines tempore Evangelii tenentur | |
| 2251 ad observanda caeremonialia praecepta veteris legis, ut supra | |
| 2252 habitum est. Sed oblationes offerre ponitur inter caeremonialia | |
| 2253 praecepta veteris legis, dicitur enim Exod. XXIII, <i>tribus | |
| 2254 vicibus per singulos annos mihi festa celebrabitis</i>, et postea | |
| 2255 subditur, <i>non apparebis in conspectu meo vacuus</i>. Ergo ad | |
| 53 | 2256 oblationes non tenentur nunc homines ex necessitate praecepti.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 arg. 2"><a name="42669"><span class="ref">[42669] IIª-IIae q. 86 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2257 oblationes, antequam fiant, in voluntate hominis consistunt, ut |
| 2258 videtur per hoc quod dominus dicit, Matth. V, <i>si offers munus | |
| 2259 tuum ad altare</i>, quasi hoc arbitrio offerentium relinquatur. | |
| 2260 Postquam autem oblationes sunt factae, non restat locus iterato eas | |
| 2261 offerendi. Ergo nullo modo aliquis ex necessitate praecepti ad | |
| 53 | 2262 oblationes tenetur.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 arg. 3"><a name="42670"><span class="ref">[42670] IIª-IIae q. 86 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2263 quicumque aliquid tenetur reddere Ecclesiae, si non reddat, potest |
| 2264 ad id compelli per subtractionem ecclesiasticorum sacramentorum. | |
| 2265 Sed illicitum videtur his qui offerre noluerint ecclesiastica | |
| 2266 sacramenta denegare, secundum illud decretum sextae synodi quod | |
| 2267 habetur I, qu. I, <i>nullus qui sacram communionem dispensat, a | |
| 2268 percipiente gratiam aliquid exigat, si vero exegerit, | |
| 2269 deponatur</i>. Ergo non tenentur homines ex necessitate ad | |
| 53 | 2270 oblationes.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 s. c."><a name="42671"><span class="ref">[42671] IIª-IIae q. 86 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2271 est quod Gregorius dicit, <i>omnis Christianus procuret ad Missarum |
| 53 | 2272 solemnia aliquid Deo offerre</i>.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 co."><a name="42672"><span class="ref">[42672] IIª-IIae q. 86 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2273 dicendum quod, sicut dictum est, nomen oblationis commune est ad |
| 2274 omnes res quae in cultum Dei exhibentur. Ita quod si aliquid | |
| 2275 exhibeatur in cultum divinum quasi in aliquod sacrum quod inde | |
| 2276 fieri debeat consumendum, et oblatio est et sacrificium, unde | |
| 2277 dicitur Exod. XXIX, <i>offeres totum arietem in incensum super | |
| 2278 altare, oblatio est domino, odor suavissimus victimae Dei</i>; et | |
| 2279 Levit. II dicitur, <i>anima cum obtulerit oblationem sacrificii | |
| 2280 domino, simila erit eius oblatio</i>. Si vero sic exhibeatur ut | |
| 2281 integrum maneat, divino cultui deputandum vel in usus ministrorum | |
| 2282 expendendum, erit oblatio et non sacrificium. Huiusmodi ergo | |
| 2283 oblationes de sui ratione habent quod voluntarie offerantur, | |
| 2284 secundum illud Exod. XXV, <i>ab homine qui offert ultroneus, | |
| 2285 accipietis eas</i>. Potest tamen contingere quod aliquis ad | |
| 2286 oblationes teneatur quadruplici ratione. Primo quidem, ex | |
| 2287 praecedenti conventione, sicut cum alicui conceditur aliquis fundus | |
| 2288 Ecclesiae, ut certis temporibus certas oblationes faciat. Quod | |
| 2289 tamen habet rationem census. Secundo, propter praecedentem | |
| 2290 deputationem sive promissionem, sicut cum aliquis offert donationem | |
| 2291 inter vivos vel cum relinquit in testamento Ecclesiae aliquam rem, | |
| 2292 mobilem vel immobilem, in posterum solvendam. Tertio modo, propter | |
| 2293 Ecclesiae necessitatem, puta si ministri Ecclesiae non haberent | |
| 2294 unde sustentarentur. Quarto modo, propter consuetudinem, tenentur | |
| 2295 enim fideles in aliquibus solemnitatibus ad aliquas oblationes | |
| 2296 consuetas. Tamen in his duobus ultimis casibus remanet oblatio | |
| 2297 quodammodo voluntaria, scilicet quantum ad quantitatem vel speciem | |
| 53 | 2298 rei oblatae.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 ad 1"><a name="42673"><span class="ref">[42673] IIª-IIae q. 86 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2299 ergo dicendum quod in nova lege homines non tenentur ad oblationem |
| 2300 causa solemnitatum legalium, ut in Exodo dicitur, sed ex quibusdam | |
| 53 | 2301 aliis causis, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 ad 2"><a name="42674"><span class="ref">[42674] IIª-IIae q. 86 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2302 dicendum quod ad oblationes faciendas tenentur aliqui et antequam |
| 2303 fiant, sicut in primo et tertio et quarto modo, et etiam postquam | |
| 2304 eas fecerint per deputationem sive promissionem; tenentur enim | |
| 2305 realiter exhibere quod est Ecclesiae per modum deputationis | |
| 53 | 2306 oblatum.</p><p title="II-II q. 86 a. 1 ad 3"><a name="42675"><span class="ref">[42675] IIª-IIae q. 86 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2307 dicendum quod illi qui debitas oblationes non reddunt possunt |
| 2308 puniri per subtractionem sacramentorum, non per ipsum sacerdotem | |
| 2309 cui sunt oblationes faciendae, ne videatur pro sacramentorum | |
| 53 | 2310 exhibitione aliquid exigere, sed per superiorem aliquem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 86 a. 2 arg. 1"><a name="42676"><span class="ref">[42676] IIª-IIae q. 86 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2311 secundum sic proceditur. Videtur quod oblationes non solum |
| 2312 sacerdotibus debeantur. Inter oblationes enim praecipue videmus | |
| 2313 esse quae hostiarum sacrificiis deputantur. Sed ea quae pauperibus | |
| 2314 dantur in Scripturis hostiae dicuntur, secundum illud Heb. ult., | |
| 2315 <i>beneficentiae et communionis nolite oblivisci, talibus enim | |
| 2316 hostiis promeretur Deus</i>. Ergo multo magis oblationes pauperibus | |
| 53 | 2317 debentur.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 arg. 2"><a name="42677"><span class="ref">[42677] IIª-IIae q. 86 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2318 in multis parochiis monachi de oblationibus partem habent. Alia |
| 2319 autem est causa clericorum, alia monachorum, ut Hieronymus dicit. | |
| 53 | 2320 Ergo non solum sacerdotibus oblationes debentur.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 arg. 3"><a name="42678"><span class="ref">[42678] IIª-IIae q. 86 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2321 laici de voluntate Ecclesiae emunt oblationes, ut panes et |
| 2322 huiusmodi. Sed non nisi ut haec in suos usus convertant. Ergo | |
| 53 | 2323 oblationes possunt etiam ad laicos pertinere.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 s. c."><a name="42679"><span class="ref">[42679] IIª-IIae q. 86 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2324 est quod dicit canon Damasi Papae, et habetur X, qu. I, |
| 2325 <i>oblationes quae intra sanctam Ecclesiam offeruntur, tantummodo | |
| 2326 sacerdotibus, qui quotidie domino servire videntur, licet comedere | |
| 2327 et bibere. Quia in veteri testamento prohibuit dominus panes | |
| 2328 sanctos comedere filiis Israel, nisi tantummodo Aaron et filiis | |
| 53 | 2329 eius</i>.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 co."><a name="42680"><span class="ref">[42680] IIª-IIae q. 86 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2330 dicendum quod sacerdos quodammodo constituitur sequester et medius |
| 2331 inter populum et Deum, sicut de Moyse legitur Deut. V. Et ideo ad | |
| 2332 eum pertinet divina dogmata et sacramenta exhibere populo, et | |
| 2333 iterum ea quae sunt populi, puta preces et sacrificia et | |
| 2334 oblationes, per eum domino debent exhiberi; secundum illud | |
| 2335 apostoli, ad Heb. V, <i>omnis pontifex ex hominibus assumptus pro | |
| 2336 hominibus constituitur in his quae sunt ad Deum, ut offerat dona et | |
| 2337 sacrificia pro peccatis</i>. Et ideo oblationes quae a populo Deo | |
| 2338 exhibentur ad sacerdotes pertinent, non solum ut eas in suos usus | |
| 2339 convertant, verum etiam ut fideliter eas dispensent, partim quidem | |
| 2340 expendendo eas in his quae pertinent ad cultum divinum; partim vero | |
| 2341 in his quae pertinent ad proprium victum, quia qui altari | |
| 2342 deserviunt cum altari participantur, ut dicitur I ad Cor. IX; | |
| 2343 partim etiam in usus pauperum, qui sunt, quantum fieri potest, de | |
| 2344 rebus Ecclesiae sustentandi; quia et dominus in usum pauperum | |
| 53 | 2345 loculos habebat, ut Hieronymus dicit, super Matth.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 ad 1"><a name="42681"><span class="ref">[42681] IIª-IIae q. 86 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2346 ergo dicendum quod ea quae pauperibus dantur, sicut non proprie |
| 2347 sunt sacrificia, dicuntur tamen sacrificia inquantum eis dantur | |
| 2348 propter Deum, ita etiam secundum eandem rationem oblationes dici | |
| 2349 possunt, tamen non proprie, quia non immediate Deo offeruntur. | |
| 2350 Oblationes vero proprie dictae in usum pauperum cedunt non per | |
| 53 | 2351 dispensationem offerentium, sed per dispensationem sacerdotum.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 ad 2"><a name="42682"><span class="ref">[42682] IIª-IIae q. 86 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2352 dicendum quod monachi sive alii religiosi possunt oblationes |
| 2353 recipere tripliciter. Uno modo, sicut pauperes, per dispensationem | |
| 2354 sacerdotis vel ordinationem Ecclesiae. Alio modo, si sint ministri | |
| 2355 altaris. Et tunc possunt accipere oblationes sponte oblatas. | |
| 2356 Tertio, si parochiae sint eorum. Et tunc ex debito possunt | |
| 53 | 2357 accipere, tanquam Ecclesiae rectores.</p><p title="II-II q. 86 a. 2 ad 3"><a name="42683"><span class="ref">[42683] IIª-IIae q. 86 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2358 dicendum quod oblationes, postquam fuerint consecratae, non possunt |
| 2359 cedere in usum laicorum, sicut vasa et vestimenta sacra. Et hoc | |
| 2360 modo intelligitur dictum Damasi Papae. Illa vero quae non sunt | |
| 2361 consecrata, possunt in usum laicorum cedere ex dispensatione | |
| 2362 sacerdotum, sive per modum donationis sive per modum | |
| 53 | 2363 venditionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 86 a. 3 arg. 1"><a name="42684"><span class="ref">[42684] IIª-IIae q. 86 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2364 sic proceditur. Videtur quod non possit homo oblationes facere de |
| 2365 omnibus rebus licite possessis. Quia secundum iura humana, | |
| 2366 <i>turpiter facit meretrix in hoc quod est meretrix, non tamen | |
| 2367 turpiter accipit</i>, et ita licite possidet. Sed non licet de eo | |
| 2368 facere oblationem, secundum illud Deut. XXIII, <i>non offeres | |
| 2369 mercedem prostibuli in domo domini Dei tui</i>. Ergo non licet | |
| 53 | 2370 facere oblationem de omnibus licite possessis.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 arg. 2"><a name="42685"><span class="ref">[42685] IIª-IIae q. 86 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2371 ibidem prohibetur quod pretium canis non offeratur in domo Dei. Sed |
| 2372 manifestum est quod pretium canis iuste venditi iuste possidetur. | |
| 53 | 2373 Ergo non licet de omnibus iuste possessis oblationem facere.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 arg. 3"><a name="42686"><span class="ref">[42686] IIª-IIae q. 86 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2374 Malach. I dicitur, <i>si offeratur claudum et languidum, nonne |
| 2375 malum est?</i> Sed claudum et languidum est animal iuste possessum. | |
| 2376 Ergo videtur quod non de omni iuste possesso possit oblatio | |
| 53 | 2377 fieri.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 s. c."><a name="42687"><span class="ref">[42687] IIª-IIae q. 86 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2378 est quod dicitur Prov. III, <i>honora dominum de tua |
| 2379 substantia</i>. Ad substantiam autem hominis pertinet quidquid | |
| 2380 iuste possidet. Ergo de omnibus iuste possessis potest oblatio | |
| 53 | 2381 fieri.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 co."><a name="42688"><span class="ref">[42688] IIª-IIae q. 86 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2382 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de Verb. Dom., |
| 2383 <i>si depraedareris aliquem invalidum et de spoliis eius dares | |
| 2384 alicui iudici si pro te iudicaret, tanta vis est iustitiae ut et | |
| 2385 tibi displiceret. Non est talis Deus tuus qualis non debes esse nec | |
| 2386 tu</i>. Et ideo dicitur Eccli. XXXIV, <i>immolantis ex iniquo | |
| 2387 oblatio est maculata</i>. Unde patet quod de iniuste acquisitis et | |
| 2388 possessis non potest oblatio fieri. In veteri autem lege, in qua | |
| 2389 figurae serviebatur, quaedam propter significationem reputabantur | |
| 2390 immunda, quae offerre non licebat. Sed in nova lege omnis creatura | |
| 2391 Dei reputatur munda, ut dicitur ad Tit. I. Et ideo, quantum est de | |
| 2392 se, de quolibet licite possesso potest oblatio fieri. Per accidens | |
| 2393 tamen contingit quod de aliquo licite possesso oblatio fieri non | |
| 2394 potest, puta si vergat in detrimentum alterius, ut si filius | |
| 2395 aliquis offerat Deo id unde debet patrem nutrire, quod dominus | |
| 2396 improbat Matth. XV; vel propter scandalum, vel propter contemptum, | |
| 53 | 2397 vel aliquid aliud huiusmodi.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 ad 1"><a name="42689"><span class="ref">[42689] IIª-IIae q. 86 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2398 ergo dicendum quod in veteri lege prohibebatur oblatio de mercede |
| 2399 prostibuli propter immunditiam. In nova autem lege propter | |
| 2400 scandalum, ne videatur Ecclesia favere peccato, si de lucro peccati | |
| 53 | 2401 oblationem recipiat.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 ad 2"><a name="42690"><span class="ref">[42690] IIª-IIae q. 86 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2402 dicendum quod canis secundum legem reputabatur animal immundum. |
| 2403 Alia tamen animalia immunda redimebantur, et eorum pretium poterat | |
| 2404 offerri, secundum illud Levit. ult., <i>si immundum animal est, | |
| 2405 redimet qui obtulerit</i>. Sed canis nec offerebatur nec | |
| 2406 redimebatur, tum quia idololatrae canibus utebantur in sacrificiis | |
| 2407 idolorum; tum etiam quia significant rapacitatem, de qua non potest | |
| 53 | 2408 fieri oblatio. Sed haec prohibitio cessat in nova lege.</p><p title="II-II q. 86 a. 3 ad 3"><a name="42691"><span class="ref">[42691] IIª-IIae q. 86 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2409 dicendum quod oblatio animalis caeci vel claudi reddebatur illicita |
| 2410 tripliciter. Uno modo, ratione eius ad quod offerebatur. Unde | |
| 2411 dicitur Malach. I, <i>si offeratis caecum ad immolandum, nonne | |
| 2412 malum est?</i> Sacrificia autem oportebat esse immaculata. Secundo, | |
| 2413 ex contemptu. Unde ibidem subditur, <i>vos polluistis nomen meum in | |
| 2414 eo quod dicitis, mensa domini contaminata est, et quod superponitur | |
| 2415 contemptibile est</i>. Tertio modo, ex voto praecedenti, ex quo | |
| 2416 obligatur homo ut integrum reddat quod voverat. Unde ibidem | |
| 2417 subditur, <i>maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et | |
| 2418 votum faciens immolat debile domino</i>. Et eaedem causae manent in | |
| 53 | 2419 lege nova. Quibus tamen cessantibus, non est illicitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 86 a. 4 arg. 1"><a name="42692"><span class="ref">[42692] IIª-IIae q. 86 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2420 sic proceditur. Videtur quod ad primitias solvendas homines non |
| 2421 teneantur. Quia Exod. XIII, data lege primogenitorum, subditur, | |
| 2422 <i>erit quasi signum in manu tua</i>, et ita videtur esse | |
| 2423 praeceptum caeremoniale. Sed praecepta caeremonialia non sunt | |
| 53 | 2424 servanda in lege nova. Ergo neque primitiae sunt solvendae.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 arg. 2"><a name="42693"><span class="ref">[42693] IIª-IIae q. 86 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2425 primitiae offerebantur domino pro speciali beneficio illi populo |
| 2426 exhibito, unde dicitur Deut. XXVI, <i>tolles de cunctis frugibus | |
| 2427 tuis primitias, accedesque ad sacerdotem qui fuerit in diebus | |
| 2428 illis, et dices ad eum, profiteor hodie coram domino Deo tuo quod | |
| 2429 ingressus sum terram pro qua iuravit patribus nostris ut daret eam | |
| 2430 nobis</i>. Ergo aliae nationes non tenentur ad primitias | |
| 53 | 2431 solvendas.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 arg. 3"><a name="42694"><span class="ref">[42694] IIª-IIae q. 86 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2432 illud ad quod aliquis tenetur debet esse determinatum. Sed non |
| 2433 invenitur nec in nova lege nec in veteri determinata quantitas | |
| 2434 primitiarum. Ergo ad eas solvendas non tenentur homines ex | |
| 53 | 2435 necessitate.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 s. c."><a name="42695"><span class="ref">[42695] IIª-IIae q. 86 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2436 est quod dicitur XVI, qu. VII, <i>oportet decimas et primitias, |
| 2437 quas iure sacerdotum esse sancimus, ab omni populo | |
| 53 | 2438 accipere</i>.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 co."><a name="42696"><span class="ref">[42696] IIª-IIae q. 86 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2439 dicendum quod primitiae ad quoddam genus oblationum pertinent, quia |
| 2440 Deo exhibentur cum quadam professione, ut habetur Deut. XXVI. Unde | |
| 2441 et ibidem subditur, suscipiens sacerdos cartallum, scilicet | |
| 2442 primitiarum, de manu eius qui defert primitias, et ponet ante | |
| 2443 altare domini Dei tui; et postea mandatur ei quod dicat, idcirco | |
| 2444 <i>nunc offero primitias frugum terrae, quas dominus dedit | |
| 2445 mihi</i>. Offerebantur autem primitiae ex speciali causa, scilicet | |
| 2446 in recognitionem divini beneficii, quasi aliquis profiteatur se a | |
| 2447 Deo fructus terrae percipere, et ideo se teneri ad aliquid de | |
| 2448 huiusmodi Deo exhibendum, secundum illud I Paral. ult., <i>quae de | |
| 2449 manu tua accepimus, dedimus tibi</i>. Et quia Deo debemus exhibere | |
| 2450 id quod praecipuum est, ideo primitias, quasi praecipuum aliquid de | |
| 2451 fructibus terrae, praeceptum fuit Deo offerre. Et quia sacerdos | |
| 2452 constituitur populo in his quae sunt ad Deum, ideo primitiae a | |
| 2453 populo oblatae in usum sacerdotum cedebant, unde dicitur Num. | |
| 2454 XVIII, <i>locutus est dominus ad Aaron, ecce, dedi tibi custodiam | |
| 2455 primitiarum mearum</i>. Pertinet autem ad ius naturale ut homo ex | |
| 2456 rebus sibi datis a Deo aliquid exhibeat ad eius honorem. Sed quod | |
| 2457 talibus personis exhibeatur, aut de primis fructibus, aut in tali | |
| 2458 quantitate, hoc quidem fuit in veteri lege iure divino | |
| 2459 determinatum, in nova autem lege definitur per determinationem | |
| 2460 Ecclesiae, ex qua homines obligantur ut primitias solvant secundum | |
| 53 | 2461 consuetudinem patriae et indigentiam ministrorum Ecclesiae.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 ad 1"><a name="42697"><span class="ref">[42697] IIª-IIae q. 86 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2462 ergo dicendum quod caeremonialia proprie erant in signum futuri, et |
| 2463 ideo ad praesentiam veritatis significatae cessaverunt. Oblatio | |
| 2464 autem primitiarum fuit in signum praeteriti beneficii, ex quo etiam | |
| 2465 debitum recognitionis causatur secundum dictamen rationis | |
| 53 | 2466 naturalis. Et ideo in generali huiusmodi obligatio manet.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 ad 2"><a name="42698"><span class="ref">[42698] IIª-IIae q. 86 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2467 dicendum quod primitiae offerebantur in veteri lege non solum |
| 2468 propter beneficium terrae promissionis datae a Deo, sed etiam | |
| 2469 propter beneficium fructuum terrae a Deo datorum. Unde dicitur | |
| 2470 Deut. XXVI, <i>offero primitias frugum terrae, quas dominus Deus | |
| 2471 dedit mihi</i>. Et haec secunda causa apud omnes est communis. | |
| 2472 Potest etiam dici quod sicut speciali quodam beneficio terram | |
| 2473 promissionis contulit Deus, ita generali beneficio toti humano | |
| 2474 generi contulit terrae dominium, secundum illud Psalm., <i>terram | |
| 53 | 2475 dedit filiis hominum</i>.</p><p title="II-II q. 86 a. 4 ad 3"><a name="42699"><span class="ref">[42699] IIª-IIae q. 86 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2476 dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, <i>ex maiorum traditione |
| 2477 introductum est quod qui plurimum, quadragesimam partem dabant | |
| 2478 sacerdotibus loco primitiarum; qui minimum, sexagesimam</i>. Unde | |
| 2479 videtur quod inter hos terminos sint primitiae offerendae, secundum | |
| 2480 consuetudinem patriae. Rationabiliter tamen primitiarum quantitas | |
| 2481 non fuit determinata in lege, quia, sicut dictum est, primitiae | |
| 2482 dantur per modum oblationis, de cuius ratione est quod sint | |
| 53 | 2483 voluntariae.</p></div></div><div class="q" id="q87"><h2>Quaestio 87</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 87 pr."><a name="42700"><span class="ref">[42700] IIª-IIae q. 87 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2484 considerandum est de decimis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 2485 Primo, utrum homines teneantur ad solvendas decimas ex necessitate | |
| 2486 praecepti. Secundo, de quibus rebus sint decimae dandae. Tertio, | |
| 53 | 2487 quibus debeant dari. Quarto, quibus competat eas dare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 87 a. 1 arg. 1"><a name="42701"><span class="ref">[42701] IIª-IIae q. 87 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2488 sic proceditur. Videtur quod homines non teneantur dare decimas ex |
| 2489 necessitate praecepti. Praeceptum enim de solutione decimarum in | |
| 2490 lege veteri datur, ut patet Levit. XXVII, <i>omnes decimae terrae, | |
| 2491 sive de frugibus sive de pomis arborum, domini sunt</i>; et infra, | |
| 2492 <i>omnium decimarum ovis et bovis et caprae, quae sub pastoris | |
| 2493 virga transeunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitur | |
| 2494 domino</i>. Non autem potest computari hoc inter praecepta moralia, | |
| 2495 quia ratio naturalis non magis dictat quod decima pars debeat magis | |
| 2496 dari quam nona vel undecima. Ergo vel est praeceptum iudiciale, vel | |
| 2497 caeremoniale. Sed sicut supra habitum est, tempore gratiae non | |
| 2498 obligantur homines neque ad praecepta caeremonialia neque ad | |
| 2499 iudicialia veteris legis. Ergo homines nunc non obligantur ad | |
| 53 | 2500 solutionem decimarum.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 arg. 2"><a name="42702"><span class="ref">[42702] IIª-IIae q. 87 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2501 illa sola homines observare tenentur tempore gratiae quae a Christo |
| 2502 per apostolos sunt mandata, secundum illud Matth. ult., <i>docentes | |
| 2503 eos servare omnia quaecumque mandavi vobis</i>; et Paulus dicit, | |
| 2504 Act. XX, <i>non enim subterfugi quominus annuntiarem vobis omne | |
| 2505 consilium Dei</i>. Sed neque in doctrina Christi neque in doctrina | |
| 2506 apostolorum aliquid continetur de solutione decimarum, nam quod | |
| 2507 dominus de decimis dicit, Matth. XXIII, haec oportuit facere, ad | |
| 2508 tempus praeteritum legalis observantiae referendum videtur; ut | |
| 2509 dicit Hilarius, super Matth., <i>decimatio illa olerum, quae in | |
| 2510 praefigurationem futurorum erat utilis, non debebat omitti</i>. | |
| 2511 Ergo homines tempore gratiae non tenentur ad decimarum | |
| 53 | 2512 solutionem.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 arg. 3"><a name="42703"><span class="ref">[42703] IIª-IIae q. 87 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2513 homines tempore gratiae non magis tenentur ad observantiam legalium |
| 2514 quam ante legem. Sed ante legem non dabantur decimae ex praecepto, | |
| 2515 sed solum ex voto, legitur enim Gen. XXVIII quod Iacob <i>vovit | |
| 2516 votum dicens, si fuerit Deus mecum et custodierit me in via qua | |
| 2517 ambulo, etc., cunctorum quae dederis mihi decimas offeram tibi</i>. | |
| 2518 Ergo etiam neque tempore gratiae tenentur homines ad decimarum | |
| 53 | 2519 solutionem.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 arg. 4"><a name="42704"><span class="ref">[42704] IIª-IIae q. 87 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2520 in veteri lege tenebantur homines ad triplices decimas solvendas. |
| 2521 Quarum quasdam solvebant Levitis, dicitur enim Num. XVIII, | |
| 2522 <i>Levitae decimarum oblatione contenti erunt, quas in usus eorum | |
| 2523 et necessaria separavi</i>. Erant quoque et aliae decimae, de | |
| 2524 quibus legitur Deut. XIV, <i>decimam partem separabis de cunctis | |
| 2525 fructibus tuis qui nascuntur in terra per annos singulos, et | |
| 2526 comedes in conspectu domini Dei tui in loco quem elegerit Deus</i>. | |
| 2527 Erant quoque et aliae decimae, de quibus ibidem subditur, <i>anno | |
| 2528 tertio separabis aliam decimam ex omnibus quae nascuntur tibi eo | |
| 2529 tempore, et repones intra ianuas tuas, venietque Levites, qui aliam | |
| 2530 non habet partem neque possessionem tecum, et peregrinus ac | |
| 2531 pupillus et vidua qui intra portas tuas sunt, et comedent et | |
| 2532 saturabuntur</i>. Sed ad secundas et tertias decimas homines non | |
| 53 | 2533 tenentur tempore gratiae. Ergo neque ad primas.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 arg. 5"><a name="42705"><span class="ref">[42705] IIª-IIae q. 87 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2534 quod sine determinatione temporis debetur, nisi statim solvatur, |
| 2535 obligat ad peccatum. Si ergo homines tempore gratiae obligarentur | |
| 2536 ex necessitate praecepti ad decimas solvendas, in terris in quibus | |
| 2537 decimae non solvuntur omnes essent in peccato mortali, et per | |
| 2538 consequens etiam ministri Ecclesiae dissimulando, quod videtur | |
| 2539 inconveniens. Non ergo homines tempore gratiae ex necessitate | |
| 53 | 2540 tenentur ad solutionem decimarum.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 s. c."><a name="42706"><span class="ref">[42706] IIª-IIae q. 87 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2541 est quod Augustinus dicit, et habetur XVI, qu. I, <i>decimae ex |
| 2542 debito requiruntur, et qui eas dare noluerint, res alienas | |
| 53 | 2543 invadunt</i>.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 co."><a name="42707"><span class="ref">[42707] IIª-IIae q. 87 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2544 dicendum quod decimae in veteri lege dabantur ad sustentationem |
| 2545 ministrorum Dei, unde dicitur Malach. III, <i>inferte omnem | |
| 2546 decimationem in horreum meum, ut sit cibus in domo mea</i>. Unde | |
| 2547 praeceptum de solutione decimarum partim quidem erat morale, | |
| 2548 inditum naturali rationi, partim autem erat iudiciale, ex divina | |
| 2549 institutione robur habens. Quod enim eis qui divino cultui | |
| 2550 ministrabant ad salutem populi totius, populus necessaria victus | |
| 2551 ministraret, ratio naturalis dictat, sicut et his qui communi | |
| 2552 utilitati invigilant, scilicet principibus et militibus et aliis | |
| 2553 huiusmodi, stipendia victus debentur a populo. Unde et apostolus | |
| 2554 hoc probat, I ad Cor. IX, per humanas consuetudines, dicens, | |
| 2555 <i>quis militat suis stipendiis unquam? Quis plantat vineam et de | |
| 2556 fructibus eius non edit?</i> Sed determinatio certae partis | |
| 2557 exhibendae ministris divini cultus non est de iure naturali, sed | |
| 2558 est introducta institutione divina secundum conditionem illius | |
| 2559 populi cui lex dabatur; qui cum in duodecim tribus esset divisus, | |
| 2560 duodecima tribus, scilicet levitica, quae tota erat divinis | |
| 2561 ministeriis mancipata, possessiones non habebat, unde convenienter | |
| 2562 institutum est ut reliquae undecim tribus decimam partem suorum | |
| 2563 proventuum Levitis darent, ut honorabilius viverent, et quia etiam | |
| 2564 aliqui per negligentiam erant transgressores futuri unde quantum ad | |
| 2565 determinationem decimae partis, erat iudiciale, sicut et alia multa | |
| 2566 specialiter in illo populo instituta erant ad aequalitatem inter | |
| 2567 homines ad invicem conservandam secundum populi illius conditionem, | |
| 2568 quae iudicialia praecepta dicuntur; licet ex consequenti aliquid | |
| 2569 significarent in futurum, sicut et omnia eorum facta, secundum | |
| 2570 illud I ad Cor. X, omnia in figuram contingebant illis; in quo | |
| 2571 conveniebant cum caeremonialibus praeceptis, quae principaliter | |
| 2572 instituta erant ad significandum aliquid futurum. Unde et | |
| 2573 praeceptum de decimis persolvendis hic significat aliquid in | |
| 2574 futurum, qui enim decimam dat, quae est perfectionis signum (eo | |
| 2575 quod denarius est quodammodo numerus perfectus, quasi primus limes | |
| 2576 numerorum, ultra quem numerum non procedunt, sed reiterantur ab | |
| 2577 uno), novem sibi partibus reservatis, protestatur quasi in quodam | |
| 2578 signo ad se pertinere imperfectionem, perfectionem vero, quae erat | |
| 2579 futura per Christum, esse expectandam a Deo. Nec tamen propter hoc | |
| 2580 est caeremoniale praeceptum, sed iudiciale, ut dictum est. Est | |
| 2581 autem haec differentia inter caeremonialia et iudicialia legis | |
| 2582 praecepta, ut supra diximus, quod caeremonialia illicitum est | |
| 2583 observare tempore legis novae, iudicialia vero, etsi non obligent | |
| 2584 tempore gratiae, tamen possunt observari absque peccato, et ad | |
| 2585 eorum observantiam aliqui obligantur si statuatur auctoritate eorum | |
| 2586 quorum est condere legem. Sicut praeceptum iudiciale veteris legis | |
| 2587 est quod <i>qui furatus fuerit ovem, reddat quatuor oves</i>, ut | |
| 2588 legitur Exod. XXII, quod, si ab aliquo rege statuatur, tenentur | |
| 2589 eius subditi observare. Ita etiam determinatio decimae partis | |
| 2590 solvendae est auctoritate Ecclesiae tempore novae legis instituta | |
| 2591 secundum quandam humanitatem, ut scilicet non minus populus novae | |
| 2592 legis ministris novi testamenti exhiberet quam populus veteris | |
| 2593 legis ministris veteris testamenti exhibebat; cum tamen populus | |
| 2594 novae legis ad maiora obligetur, secundum illud Matth. V, <i>nisi | |
| 2595 abundaverit iustitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, | |
| 2596 non intrabitis in regnum caelorum</i>; et cum ministri novi | |
| 2597 testamenti sint maioris dignitatis quam ministri veteris | |
| 2598 testamenti, ut probat apostolus, II ad Cor. III. Sic ergo patet | |
| 2599 quod ad solutionem decimarum homines tenentur, partim quidem ex | |
| 2600 iure naturali, partim etiam ex institutione Ecclesiae, quae tamen, | |
| 2601 pensatis opportunitatibus temporum et personarum, posset aliam | |
| 53 | 2602 partem determinare solvendam.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 ad 1"><a name="42708"><span class="ref">[42708] IIª-IIae q. 87 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 2603 patet responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 ad 2"><a name="42709"><span class="ref">[42709] IIª-IIae q. 87 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2604 dicendum quod praeceptum de solutione decimarum, quantum ad id quod |
| 2605 erat morale, datum est in Evangelio a domino ubi dicit, Matth. X, | |
| 2606 dignus est operarius mercede sua; et etiam ab apostolo, ut patet I | |
| 2607 ad Cor. IX. Sed determinatio certae partis est reservata | |
| 53 | 2608 ordinationi Ecclesiae.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 ad 3"><a name="42710"><span class="ref">[42710] IIª-IIae q. 87 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2609 dicendum quod ante tempus veteris legis non erant determinati |
| 2610 ministri divini cultus, sed dicitur quod primogeniti erant | |
| 2611 sacerdotes, qui duplicem portionem accipiebant. Et ideo etiam non | |
| 2612 erat determinata aliqua pars exhibenda ministris divini cultus, sed | |
| 2613 ubi aliquis occurrebat, unusquisque dabat ei propria sponte quod | |
| 2614 sibi videbatur. Sicut Abraham quodam prophetico instinctu dedit | |
| 2615 decimas Melchisedech, sacerdoti Dei summi, ut dicitur Gen. XIV. Et | |
| 2616 similiter etiam Iacob decimas vovit se daturum, quamvis non | |
| 2617 videatur decimas vovisse quasi aliquibus ministris exhibendas, sed | |
| 2618 in divinum cultum, puta ad sacrificiorum consummationem; unde | |
| 53 | 2619 signanter dicit, decimas offeram tibi.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 ad 4"><a name="42711"><span class="ref">[42711] IIª-IIae q. 87 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2620 dicendum quod secundae decimae, quae reservabantur ad sacrificia |
| 2621 offerenda, locum in nova lege non habent, cessantibus legalibus | |
| 2622 victimis. Tertiae vero decimae, quas cum pauperibus comedere | |
| 2623 debebant, in nova lege augentur, per hoc quod dominus non solum | |
| 2624 decimam partem, sed omnia superflua pauperibus iubet exhiberi, | |
| 2625 secundum illud Luc. XI, <i>quod superest, date eleemosynam</i>. | |
| 2626 Ipsae etiam decimae quae ministris Ecclesiae dantur, per eos debent | |
| 53 | 2627 in usus pauperum dispensari.</p><p title="II-II q. 87 a. 1 ad 5"><a name="42712"><span class="ref">[42712] IIª-IIae q. 87 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2628 dicendum quod ministri Ecclesiae maiorem curam debent habere |
| 2629 spiritualium bonorum in populo promovendorum quam temporalium | |
| 2630 colligendorum. Et ideo apostolus noluit uti potestate sibi a domino | |
| 2631 tradita, ut scilicet acciperet stipendia victus ab his quibus | |
| 2632 Evangelium praedicabat, ne daretur aliquod impedimentum Evangelio | |
| 2633 Christi. Nec tamen peccabant illi qui ei non subveniebant, alioquin | |
| 2634 apostolus eos corrigere non omisisset. Et similiter laudabiliter | |
| 2635 ministri Ecclesiae decimas Ecclesiae non requirunt, ubi sine | |
| 2636 scandalo requiri non possent, propter dissuetudinem vel propter | |
| 2637 aliquam aliam causam. Nec tamen sunt in statu damnationis qui non | |
| 2638 solvunt, in locis illis in quibus Ecclesia non petit, nisi forte | |
| 2639 propter obstinationem animi, habentes voluntatem non solvendi etiam | |
| 53 | 2640 si ab eis peterentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 87 a. 2 arg. 1"><a name="42713"><span class="ref">[42713] IIª-IIae q. 87 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2641 secundum sic proceditur. Videtur quod non de omnibus teneantur |
| 2642 homines decimas dare. Solutio enim decimarum videtur esse ex veteri | |
| 2643 lege introducta. Sed in veteri lege nullum praeceptum datur de | |
| 2644 personalibus decimis, quae scilicet solvuntur de his quae aliquis | |
| 2645 acquirit ex proprio actu, puta de mercationibus vel de militia. | |
| 53 | 2646 Ergo de talibus decimas solvere nullus tenetur.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 arg. 2"><a name="42714"><span class="ref">[42714] IIª-IIae q. 87 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2647 de male acquisitis non debet fieri oblatio, ut supra dictum est. |
| 2648 Sed oblationes, quae immediate Deo exhibentur, videntur magis | |
| 2649 pertinere ad divinum cultum quam decimae, quae exhibentur | |
| 2650 ministris. Ergo etiam nec decimae de male acquisitis sunt | |
| 53 | 2651 solvendae.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 arg. 3"><a name="42715"><span class="ref">[42715] IIª-IIae q. 87 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2652 Levit. ult. non mandatur solvi decima nisi <i>de frugibus et pomis |
| 2653 arborum, et animalibus quae transeunt sub virga pastoris</i>. Sed | |
| 2654 praeter haec sunt quaedam alia minuta quae homini proveniunt, sicut | |
| 2655 herbae quae nascuntur in horto, et alia huiusmodi. Ergo nec de | |
| 53 | 2656 illis homo decimas dare tenetur.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 arg. 4"><a name="42716"><span class="ref">[42716] IIª-IIae q. 87 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2657 homo non potest solvere nisi id quod est in eius potestate. Sed non |
| 2658 omnia quae proveniunt homini de fructibus agrorum aut animalium | |
| 2659 remanent in eius potestate, quia quaedam aliquando subtrahuntur per | |
| 2660 furtum vel rapinam; quaedam vero quandoque in alium transferuntur | |
| 2661 per venditionem; quaedam etiam aliis debentur, sicut principibus | |
| 2662 debentur tributa et operariis debentur mercedes. Ergo de his non | |
| 53 | 2663 tenetur aliquis decimas dare.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 s. c."><a name="42717"><span class="ref">[42717] IIª-IIae q. 87 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2664 est quod dicitur Gen. XXVIII, cunctorum quae dederis mihi decimas |
| 2665 offeram tibi. Sed omnia quae homo habet sunt ei data divinitus. | |
| 53 | 2666 Ergo de omnibus debet decimas dare.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 co."><a name="42718"><span class="ref">[42718] IIª-IIae q. 87 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2667 dicendum quod de unaquaque re praecipue est iudicandum secundum |
| 2668 eius radicem. Radix autem solutionis decimarum est debitum quo | |
| 2669 seminantibus spiritualia debentur carnalia, secundum illud | |
| 2670 apostoli, I ad Cor. IX, <i>si nos vobis spiritualia seminavimus, | |
| 2671 magnum est si carnalia vestra metamus?</i> Super hoc enim debitum | |
| 2672 fundavit Ecclesia determinationem solutionis decimarum. Omnia autem | |
| 2673 quaecumque homo possidet sub carnalibus continentur. Et ideo de | |
| 53 | 2674 omnibus possessis decimae sunt solvendae.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 ad 1"><a name="42719"><span class="ref">[42719] IIª-IIae q. 87 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2675 ergo dicendum quod specialis ratio fuit quare in veteri lege non |
| 2676 fuit datum praeceptum de personalibus decimis, secundum conditionem | |
| 2677 populi illius, quia omnes aliae tribus certas possessiones | |
| 2678 habebant, de quibus poterant sufficienter providere Levitis, qui | |
| 2679 carebant possessionibus; non autem interdicebatur eis quin de aliis | |
| 2680 operibus honestis lucrarentur, sicut et alii Iudaei. Sed populus | |
| 2681 novae legis est ubique per mundum diffusus, quorum plurimi | |
| 2682 possessiones non habent, sed de aliquibus negotiis vivunt, qui | |
| 2683 nihil conferrent ad subsidium ministrorum Dei, si de eorum negotiis | |
| 2684 decimas non solverent. Ministris etiam novae legis arctius | |
| 2685 interdicitur ne se ingerant negotiis lucrativis, secundum illud II | |
| 2686 ad Tim. II, <i>nemo militans Deo implicat se saecularibus | |
| 2687 negotiis</i>. Et ideo in nova lege tenentur homines ad decimas | |
| 2688 personales, secundum consuetudinem patriae et indigentiam | |
| 2689 ministrorum. Unde Augustinus dicit, et habetur XVI qu. I, cap. | |
| 2690 decimae, <i>de militia, de negotio et de artificio redde | |
| 53 | 2691 decimas</i>.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 ad 2"><a name="42720"><span class="ref">[42720] IIª-IIae q. 87 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2692 dicendum quod aliqua male acquiruntur dupliciter. Uno modo, quia |
| 2693 ipsa acquisitio est iniusta, puta quae acquiruntur per rapinam aut | |
| 2694 usuram, quae homo tenetur restituere, non autem de eis decimas | |
| 2695 dare. Tamen si ager aliquis sit emptus de usura, de fructu eius | |
| 2696 tenetur usurarius decimas dare, quia fructus illi non sunt ex | |
| 2697 usura, sed ex Dei munere. Quaedam vero dicuntur male acquisita quia | |
| 2698 acquiruntur ex turpi causa, sicut de meretricio, de histrionatu, et | |
| 2699 aliis huiusmodi, quae non tenentur restituere. Unde de talibus | |
| 2700 tenentur decimas dare secundum modum aliarum personalium decimarum. | |
| 2701 Tamen Ecclesia non debet eas recipere quandiu sunt in peccato, ne | |
| 2702 videatur eorum peccatis communicare, sed postquam poenituerint, | |
| 53 | 2703 possunt ab eis de his recipi decimae.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 ad 3"><a name="42721"><span class="ref">[42721] IIª-IIae q. 87 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2704 dicendum quod ea quae ordinantur in finem sunt iudicanda secundum |
| 2705 quod competunt fini. Decimarum autem solutio est debita non propter | |
| 2706 se, sed propter ministros, quorum honestati non convenit ut etiam | |
| 2707 minima exacta diligentia requirant, hoc enim in vitium computatur, | |
| 2708 ut patet per philosophum, in IV Ethic. Et ideo lex vetus non | |
| 2709 determinavit ut de huiusmodi minutis rebus decimae dentur, sed | |
| 2710 relinquit hoc arbitrio dare volentium, quia minima quasi nihil | |
| 2711 computantur. Unde Pharisaei, quasi perfectam legis iustitiam sibi | |
| 2712 adscribentes, etiam de his minutis decimas solvebant. Nec de hoc | |
| 2713 reprehenduntur a domino, sed solum de hoc quod maiora, idest | |
| 2714 spiritualia praecepta, contemnebant. Magis autem de hoc eos | |
| 2715 secundum se commendabiles esse ostendit, dicens, haec oportuit | |
| 2716 facere, scilicet tempore legis, ut Chrysostomus exponit. Quod etiam | |
| 2717 videtur magis in quandam decentiam sonare quam in obligationem. | |
| 2718 Unde et nunc de huiusmodi minutis non tenentur homines decimas | |
| 53 | 2719 dare, nisi forte propter consuetudinem patriae.</p><p title="II-II q. 87 a. 2 ad 4"><a name="42722"><span class="ref">[42722] IIª-IIae q. 87 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2720 dicendum quod de his quae furto vel rapina tolluntur ille a quo |
| 2721 auferuntur decimas solvere non tenetur antequam recuperet, nisi | |
| 2722 forte propter culpam vel negligentiam suam damnum incurrerit; quia | |
| 2723 ex hoc Ecclesia non debet damnificari. Si vero vendat triticum non | |
| 2724 decimatum, potest Ecclesia decimas exigere et ab emptore, quia | |
| 2725 habet rem Ecclesiae debitam; et a venditore, qui, quantum est de | |
| 2726 se, fraudavit Ecclesiam. Uno tamen solvente, alius non tenetur. | |
| 2727 Debentur autem decimae de fructibus terrae inquantum proveniunt ex | |
| 2728 divino munere. Et ideo decimae non cadunt sub tributo, nec etiam | |
| 2729 sunt obnoxiae mercedi operariorum. Et ideo non debent prius deduci | |
| 2730 tributa et pretium operariorum quam solvantur decimae, sed ante | |
| 53 | 2731 omnia debent decimae solvi ex integris fructibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 87 a. 3 arg. 1"><a name="42723"><span class="ref">[42723] IIª-IIae q. 87 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2732 sic proceditur. Videtur quod decimae non sint clericis dandae. |
| 2733 Levitis enim in veteri testamento decimae dabantur quia non | |
| 2734 habebant aliquam partem in possessionibus populi, ut habetur Num. | |
| 2735 XVIII. Sed clerici in novo testamento habent possessiones, et | |
| 2736 patrimoniales interdum, et ecclesiasticas. Recipiunt insuper | |
| 2737 primitias, et oblationes pro vivis et mortuis. Superfluum igitur | |
| 53 | 2738 est quod eis decimae dentur.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 arg. 2"><a name="42724"><span class="ref">[42724] IIª-IIae q. 87 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2739 contingit quandoque quod aliquis habet domicilium in una parochia, |
| 2740 et colit agros in alia; vel aliquis pastor ducit gregem per unam | |
| 2741 partem anni in terminis unius parochiae, et alia parte anni in | |
| 2742 terminis alterius; vel habet ovile in una parochia, et pascit oves | |
| 2743 in alia, in quibus et similibus casibus non videtur posse distingui | |
| 2744 quibus clericis sint decimae solvendae. Ergo non videtur quod | |
| 53 | 2745 aliquibus clericis determinate sint solvendae decimae.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 arg. 3"><a name="42725"><span class="ref">[42725] IIª-IIae q. 87 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2746 generalis consuetudo habet in quibusdam terris quod milites decimas |
| 2747 ab Ecclesia in feudum tenent. Religiosi etiam quidam decimas | |
| 2748 accipiunt. Non ergo videtur quod solum clericis curam animarum | |
| 53 | 2749 habentibus decimae debentur.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 s. c."><a name="42726"><span class="ref">[42726] IIª-IIae q. 87 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2750 est quod dicitur Num. XVIII, <i>filiis levi dedi omnes decimas |
| 2751 Israel in possessionem, pro ministerio quo serviunt mihi in | |
| 2752 tabernaculo</i>. Sed filiis levi succedunt clerici in novo | |
| 53 | 2753 testamento. Ergo solis clericis decimae debentur.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 co."><a name="42727"><span class="ref">[42727] IIª-IIae q. 87 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2754 dicendum quod circa decimas duo sunt consideranda, scilicet ipsum |
| 2755 ius accipiendi decimas; et ipsae res quae nomine decimae dantur. | |
| 2756 Ius autem accipiendi decimas spirituale est, consequitur enim illud | |
| 2757 debitum quo ministris altaris debentur sumptus de ministerio, et | |
| 2758 quo seminantibus spiritualia debentur temporalia; quod ad solos | |
| 2759 clericos pertinet habentes curam animarum. Et ideo eis solum | |
| 2760 competit hoc ius habere. Res autem quae nomine decimarum dantur, | |
| 2761 corporales sunt. Unde possunt in usum quorumlibet cedere. Et sic | |
| 53 | 2762 possunt etiam ad laicos pervenire.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 ad 1"><a name="42728"><span class="ref">[42728] IIª-IIae q. 87 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2763 ergo dicendum quod in veteri lege, sicut dictum est, speciales |
| 2764 quaedam decimae deputabantur subventioni pauperum. Sed in nova lege | |
| 2765 decimae clericis dantur non solum propter sui sustentationem, sed | |
| 2766 etiam ut ex eis subveniant pauperibus. Et ideo non superfluunt, sed | |
| 2767 ad hoc necessariae sunt et possessiones ecclesiasticae et | |
| 53 | 2768 oblationes et primitiae, simul cum decimis.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 ad 2"><a name="42729"><span class="ref">[42729] IIª-IIae q. 87 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2769 dicendum quod decimae personales debentur Ecclesiae in cuius |
| 2770 parochia homo habitat. Decimae vero praediales rationabiliter magis | |
| 2771 videntur pertinere ad Ecclesiam in cuius terminis praedia sita | |
| 2772 sunt. Tamen iura determinant quod in hoc servetur consuetudo diu | |
| 2773 obtenta. Pastor autem qui diversis temporibus in duabus parochiis | |
| 2774 gregem pascit, debet proportionaliter utrique Ecclesiae decimas | |
| 2775 solvere. Et quia ex pascuis fructus gregis proveniunt, magis | |
| 2776 debetur decima gregis Ecclesiae in cuius territorio grex pascitur, | |
| 53 | 2777 quam illi in cuius territorio ovile locatur.</p><p title="II-II q. 87 a. 3 ad 3"><a name="42730"><span class="ref">[42730] IIª-IIae q. 87 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2778 dicendum quod sicut res nomine decimae acceptas potest Ecclesia |
| 2779 alicui laico tradere, ita etiam potest ei concedere ut dandas | |
| 2780 decimas ipsi accipiant, iure accipiendi ministris Ecclesiae | |
| 2781 reservato, sive pro necessitate Ecclesiae, sicut quibusdam | |
| 2782 militibus decimae dicuntur in feudum per Ecclesiam concessae; sive | |
| 2783 etiam ad subventionem pauperum, sicut quibusdam religiosis laicis | |
| 2784 vel non habentibus curam animarum aliquae decimae sunt concessae | |
| 2785 per modum eleemosynae. Quibusdam tamen religiosis competit accipere | |
| 53 | 2786 decimas ex eo quod habent curam animarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 87 a. 4 arg. 1"><a name="42731"><span class="ref">[42731] IIª-IIae q. 87 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2787 sic proceditur. Videtur quod etiam clerici teneantur decimas dare. |
| 2788 Quia de iure communi Ecclesia parochialis debet recipere decimas | |
| 2789 praediorum quae in territorio eius sunt. Contingit autem quandoque | |
| 2790 quod clerici habent in territorio alicuius parochialis Ecclesiae | |
| 2791 aliqua praedia propria. Vel etiam aliqua alia Ecclesia habet ibi | |
| 2792 possessiones ecclesiasticas. Ergo videtur quod clerici teneantur | |
| 53 | 2793 dare praediales decimas.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 arg. 2"><a name="42732"><span class="ref">[42732] IIª-IIae q. 87 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2794 aliqui religiosi sunt clerici. Qui tamen tenentur dare decimas |
| 2795 Ecclesiis ratione praediorum quae etiam manibus propriis excolunt. | |
| 2796 Ergo videtur quod clerici non sint immunes a solutione | |
| 53 | 2797 decimarum.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 arg. 3"><a name="42733"><span class="ref">[42733] IIª-IIae q. 87 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2798 sicut Num. XVIII praecipitur quod Levitae a populo decimas |
| 2799 accipiant, ita etiam praecipitur quod ipsi dent decimas summo | |
| 2800 sacerdoti. Ergo, qua ratione laici debent dare decimas clericis, | |
| 53 | 2801 eadem ratione clerici debent dare decimas summo pontifici.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 arg. 4"><a name="42734"><span class="ref">[42734] IIª-IIae q. 87 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2802 sicut decimae debent cedere in sustentationem clericorum, ita etiam |
| 2803 debent cedere in subventionem pauperum. Si ergo clerici excusantur | |
| 2804 a solutione decimarum, pari ratione excusantur et pauperes. Hoc | |
| 53 | 2805 autem est falsum. Ergo et primum.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 s. c."><a name="42735"><span class="ref">[42735] IIª-IIae q. 87 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2806 est quod dicit decretalis paschalis Papae, <i>novum genus |
| 53 | 2807 exactionis est ut clerici a clericis decimas exigant</i>.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 co."><a name="42736"><span class="ref">[42736] IIª-IIae q. 87 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2808 dicendum quod idem non potest esse causa dandi et recipiendi, sicut |
| 2809 nec causa agendi et patiendi, contingit autem ex diversis causis, | |
| 2810 et respectu diversorum, eundem esse dantem et recipientem, sicut | |
| 2811 agentem et patientem. Clericis autem inquantum sunt ministri | |
| 2812 altaris spiritualia populo seminantes, decimae a fidelibus | |
| 2813 debentur. Unde tales clerici, inquantum clerici sunt, idest | |
| 2814 inquantum possessiones habent ecclesiasticas, decimas solvere non | |
| 2815 tenentur. Ex alia vero causa, scilicet propter hoc quod possident | |
| 2816 proprio iure, vel ex successione parentum, vel ex emptione, vel | |
| 53 | 2817 quocumque huiusmodi modo, sunt ad decimas solvendas obligati.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 ad 1"><a name="42737"><span class="ref">[42737] IIª-IIae q. 87 a. 4 ad 1</span></a> Unde patet |
| 28 | 2818 responsio ad primum. Quia clerici de propriis praediis tenentur |
| 2819 solvere decimas parochiali Ecclesiae sicut et alii, etiam si ipsi | |
| 2820 sint eiusdem Ecclesiae clerici, quia aliud est habere aliquid ut | |
| 2821 proprium, aliud ut commune. Praedia vero Ecclesiae non sunt ad | |
| 2822 decimas solvendas obligata, etiam si sint infra terminos alterius | |
| 53 | 2823 parochiae.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 ad 2"><a name="42738"><span class="ref">[42738] IIª-IIae q. 87 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2824 dicendum quod religiosi qui sunt clerici, si habeant curam animarum |
| 2825 spiritualia populo dispensantes, non tenentur decimas dare, sed | |
| 2826 possunt eas recipere. De aliis vero religiosis, etiam si sint | |
| 2827 clerici, qui non dispensant populo spiritualia, est alia ratio. | |
| 2828 Ipsi enim tenentur de iure communi decimas dare, habent tamen | |
| 2829 aliquam immunitatem secundum diversas concessiones eis a sede | |
| 53 | 2830 apostolica factas.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 ad 3"><a name="42739"><span class="ref">[42739] IIª-IIae q. 87 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2831 dicendum quod in veteri lege primitiae debebantur sacerdotibus, |
| 2832 decimae autem Levitis, et quia sub sacerdotibus Levitae erant, | |
| 2833 dominus mandavit ut ipsi, loco primitiarum, solverent summo | |
| 2834 sacerdoti decimam decimae. Unde nunc, eadem ratione, tenentur | |
| 2835 clerici summo pontifici decimam dare, si exigeret. Naturalis enim | |
| 2836 ratio dictat ut illi qui habet curam de communi multitudinis statu, | |
| 2837 provideatur unde possit exequi ea quae pertinent ad communem | |
| 53 | 2838 salutem.</p><p title="II-II q. 87 a. 4 ad 4"><a name="42740"><span class="ref">[42740] IIª-IIae q. 87 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2839 dicendum quod decimae debent cedere in subventionem pauperum per |
| 2840 dispensationem clericorum. Et ideo pauperes non habent causam | |
| 53 | 2841 accipiendi decimas, sed tenentur eas dare.</p></div></div><div class="q" id="q88"><h2>Quaestio 88</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 88 pr."><a name="42741"><span class="ref">[42741] IIª-IIae q. 88 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2842 considerandum est de voto, per quod aliquid Deo promittitur. Et |
| 2843 circa hoc quaeruntur duodecim. Primo, quid sit votum. Secundo, quid | |
| 2844 cadat sub voto. Tertio, de obligatione voti. Quarto, de utilitate | |
| 2845 vovendi. Quinto, cuius virtutis sit actus. Sexto, utrum magis | |
| 2846 meritorium sit facere aliquid ex voto quam sine voto. Septimo, de | |
| 2847 solemnitate voti. Octavo, utrum possint vovere qui sunt potestati | |
| 2848 alterius subiecti. Nono, utrum pueri possint voto obligari ad | |
| 2849 religionis ingressum. Decimo, utrum votum sit dispensabile vel | |
| 2850 commutabile. Undecimo, utrum in solemni voto continentiae possit | |
| 2851 dispensari. Duodecimo, utrum requiratur in dispensatione voti | |
| 53 | 2852 superioris auctoritas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 88 a. 1 arg. 1"><a name="42742"><span class="ref">[42742] IIª-IIae q. 88 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2853 sic proceditur. Videtur quod votum consistat in solo proposito |
| 2854 voluntatis. Quia secundum quosdam, <i>votum est conceptio boni | |
| 2855 propositi, animi deliberatione firmata, qua quis ad aliquid | |
| 2856 faciendum vel non faciendum se Deo obligat</i>. Sed conceptio boni | |
| 2857 propositi, cum omnibus quae adduntur, potest in solo motu | |
| 2858 voluntatis consistere. Ergo votum in solo proposito voluntatis | |
| 53 | 2859 consistit.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 arg. 2"><a name="42743"><span class="ref">[42743] IIª-IIae q. 88 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2860 ipsum nomen voti videtur a voluntate assumptum, dicitur enim |
| 2861 aliquis proprio voto facere quae voluntarie facit. Sed propositum | |
| 2862 est actus voluntatis, promissio autem rationis. Ergo votum in solo | |
| 53 | 2863 actu voluntatis consistit.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 arg. 3"><a name="42744"><span class="ref">[42744] IIª-IIae q. 88 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2864 dominus dicit, Luc. IX, <i>nemo mittens manum ad aratrum et |
| 2865 aspiciens retro aptus est regno Dei</i>. Sed aliquis ex hoc ipso | |
| 2866 quod habet propositum bene faciendi mittit manum ad aratrum. Ergo, | |
| 2867 si aspiciat retro, desistens a bono proposito, non est aptus regno | |
| 2868 Dei. Ex solo igitur bono proposito aliquis obligatur apud Deum, | |
| 2869 etiam nulla promissione facta. Et ita videtur quod in solo | |
| 53 | 2870 proposito voluntatis votum consistat.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 s. c."><a name="42745"><span class="ref">[42745] IIª-IIae q. 88 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2871 est quod dicitur Eccle. V, <i>si quid vovisti Deo, ne moreris |
| 2872 reddere, displicet enim ei infidelis et stulta promissio</i>. Ergo | |
| 53 | 2873 vovere est promittere, et votum est promissio.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 co."><a name="42746"><span class="ref">[42746] IIª-IIae q. 88 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2874 dicendum quod votum quandam obligationem importat ad aliquid |
| 2875 faciendum vel dimittendum. Obligat autem homo se homini ad aliquid | |
| 2876 per modum promissionis, quae est rationis actus, ad quam pertinet | |
| 2877 ordinare, sicut enim homo imperando vel deprecando ordinat | |
| 2878 quodammodo quid sibi ab aliis fiat, ita promittendo ordinat quid | |
| 2879 ipse pro alio facere debeat. Sed promissio quae ab homine fit | |
| 2880 homini, non potest fieri nisi per verba vel quaecumque exteriora | |
| 2881 signa. Deo autem potest fieri promissio per solam interiorem | |
| 2882 cogitationem, quia ut dicitur I Reg. XVI, <i>homines vident ea quae | |
| 2883 parent, sed Deus intuetur cor</i>. Exprimuntur tamen quandoque | |
| 2884 verba exteriora vel ad sui ipsius excitationem, sicut circa | |
| 2885 orationem dictum est, vel ad alios contestandum, ut non solum | |
| 2886 desistat a fractione voti propter timorem Dei, sed etiam propter | |
| 2887 reverentiam hominum. Promissio autem procedit ex proposito | |
| 2888 faciendi. Propositum autem aliquam deliberationem praeexigit, cum | |
| 2889 sit actus voluntatis deliberatae. Sic igitur ad votum tria ex | |
| 2890 necessitate requiruntur, primo quidem, deliberatio; secundo, | |
| 2891 propositum voluntatis; tertio, promissio, in qua perficitur ratio | |
| 2892 voti. Superadduntur vero quandoque et alia duo, ad quandam voti | |
| 2893 confirmationem, scilicet pronuntiatio oris, secundum illud Psalm., | |
| 2894 <i>reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea</i>; et iterum | |
| 2895 testimonium aliorum. Unde Magister dicit, XXXVIII dist. IV Lib. | |
| 2896 Sent., quod votum est testificatio quaedam promissionis spontaneae, | |
| 2897 quae Deo et de his quae sunt Dei fieri debet, quamvis testificatio | |
| 53 | 2898 possit ad interiorem testificationem proprie referri.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 ad 1"><a name="42747"><span class="ref">[42747] IIª-IIae q. 88 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2899 ergo dicendum quod conceptio boni propositi non firmatur ex animi |
| 53 | 2900 deliberatione nisi promissione deliberationem consequente.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 ad 2"><a name="42748"><span class="ref">[42748] IIª-IIae q. 88 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2901 dicendum quod voluntas movet rationem ad promittendum aliquid circa |
| 2902 ea quae eius voluntati subduntur. Et pro tanto votum a voluntate | |
| 53 | 2903 accepit nomen quasi a primo movente.</p><p title="II-II q. 88 a. 1 ad 3"><a name="42749"><span class="ref">[42749] IIª-IIae q. 88 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2904 dicendum quod ille qui mittit manum ad aratrum iam facit aliquid. |
| 2905 Sed ille qui solum proponit nondum aliquid facit. Sed quando | |
| 2906 promittit, iam incipit se exhibere ad faciendum, licet nondum | |
| 2907 impleat quod promittit, sicut ille qui ponit manum ad aratrum | |
| 53 | 2908 nondum arat, iam tamen apponit manum ad arandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 88 a. 2 arg. 1"><a name="42750"><span class="ref">[42750] IIª-IIae q. 88 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2909 secundum sic proceditur. Videtur quod votum non semper debeat fieri |
| 2910 de meliori bono. Dicitur enim melius bonum quod ad supererogationem | |
| 2911 pertinet. Sed votum non solum fit de his quae sunt | |
| 2912 supererogationis, sed etiam de his quae pertinent ad salutem. Nam | |
| 2913 et <i>in Baptismo vovent homines abrenuntiare Diabolo et pompis | |
| 2914 eius, et fidem servare</i>, ut dicit Glossa, super illud Psalm., | |
| 2915 <i>vovete et reddite domino Deo vestro</i>. Iacob etiam vovit quod | |
| 2916 esset ei dominus in Deum, ut habetur Gen. XXVIII, hoc autem est | |
| 2917 maxime de necessitate salutis. Ergo votum non solum fit de meliori | |
| 53 | 2918 bono.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 arg. 2"><a name="42751"><span class="ref">[42751] IIª-IIae q. 88 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2919 Iephte in catalogo sanctorum ponitur, ut patet Heb. XI. Sed ipse |
| 2920 filiam innocentem occidit propter votum, ut habetur Iudic. XI. Cum | |
| 2921 igitur occisio innocentis non sit melius bonum, sed sit secundum se | |
| 2922 illicitum, videtur quod votum fieri possit non solum de meliori | |
| 53 | 2923 bono, sed etiam de illicitis.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 arg. 3"><a name="42752"><span class="ref">[42752] IIª-IIae q. 88 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2924 ea quae redundant in detrimentum personae, vel quae ad nihil sunt |
| 2925 utilia, non habent rationem melioris boni. Sed quandoque fiunt | |
| 2926 aliqua vota de immoderatis vigiliis et ieiuniis, quae vergunt in | |
| 2927 periculum personae. Quandoque etiam fiunt aliqua vota de aliquibus | |
| 2928 indifferentibus et ad nihil valentibus. Ergo non semper votum est | |
| 53 | 2929 melioris boni.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 s. c."><a name="42753"><span class="ref">[42753] IIª-IIae q. 88 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2930 est quod dicitur Deut. XXIII, <i>si nolueris polliceri, absque |
| 53 | 2931 peccato eris</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 co."><a name="42754"><span class="ref">[42754] IIª-IIae q. 88 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2932 dicendum quod, sicut dictum est, votum est promissio Deo facta. |
| 2933 Promissio autem est alicuius quod quis pro aliquo voluntarie facit. | |
| 2934 Non enim esset promissio, sed comminatio, si quis diceret se contra | |
| 2935 aliquem facturum. Similiter vana esset promissio si aliquis alicui | |
| 2936 promitteret id quod ei non esset acceptum. Et ideo, cum omne | |
| 2937 peccatum sit contra Deum; nec aliquod opus sit Deo acceptum nisi | |
| 2938 sit virtuosum, consequens est quod de nullo illicito, nec de aliquo | |
| 2939 indifferenti debeat fieri votum, sed solum de aliquo actu virtutis. | |
| 2940 Sed quia votum promissionem voluntariam importat, necessitas autem | |
| 2941 voluntatem excludit, id quod est absolute necessarium esse vel non | |
| 2942 esse nullo modo cadit sub voto, stultum enim esset si quis voveret | |
| 2943 se esse moriturum, vel se non esse volaturum. Illud vero quod non | |
| 2944 habet absolutam necessitatem, sed necessitatem finis, puta quia | |
| 2945 sine eo non potest esse salus, cadit quidem sub voto inquantum | |
| 2946 voluntarie fit, non autem inquantum est necessitatis. Illud autem | |
| 2947 quod neque cadit sub necessitate absoluta neque sub necessitate | |
| 2948 finis, omnino est voluntarium. Et ideo hoc propriissime cadit sub | |
| 2949 voto. Hoc autem dicitur esse maius bonum in comparatione ad bonum | |
| 2950 quod communiter est de necessitate salutis. Et ideo, proprie | |
| 53 | 2951 loquendo, votum dicitur esse de bono meliori.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 ad 1"><a name="42755"><span class="ref">[42755] IIª-IIae q. 88 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2952 ergo dicendum quod hoc modo sub voto baptizatorum cadit |
| 2953 abrenuntiare pompis Diaboli et fidem Christi servare, quia | |
| 2954 voluntarie fit, licet sit de necessitate salutis. Et similiter | |
| 2955 potest dici de voto Iacob. Quamvis etiam possit intelligi quod | |
| 2956 Iacob vovit se habere dominum in Deum per specialem cultum, ad quem | |
| 2957 non tenebatur, sicut per decimarum oblationem, et alia huiusmodi | |
| 53 | 2958 quae ibi subduntur.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 ad 2"><a name="42756"><span class="ref">[42756] IIª-IIae q. 88 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2959 dicendum quod quaedam sunt quae in omnem eventum sunt bona, sicut |
| 2960 opera virtutis et alia quae absolute possunt cadere sub voto. | |
| 2961 Quaedam vero in omnem eventum sunt mala, sicut ea quae secundum se | |
| 2962 sunt peccata. Et haec nullo modo possunt sub voto cadere. Quaedam | |
| 2963 vero sunt quidem in se considerata bona, et secundum hoc possunt | |
| 2964 cadere sub voto, possunt tamen habere malum eventum, in quo non | |
| 2965 sunt observanda. Et sic accidit in voto Iephte, qui ut dicitur | |
| 2966 Iudic. XI, <i>votum vovit domino, dicens, si tradideris filios | |
| 2967 Ammon in manus meas, quicumque primus egressus fuerit de foribus | |
| 2968 domus meae mihique occurrerit revertenti in pace, eum offeram | |
| 2969 holocaustum domino</i>. Hoc enim poterat malum eventum habere, si | |
| 2970 occurreret ei aliquod animal non immolativum, sicut asinus vel | |
| 2971 homo, quod et accidit. Unde, ut Hieronymus dicit, in vovendo fuit | |
| 2972 stultus, quia discretionem non adhibuit, et in reddendo impius. | |
| 2973 Praemittitur tamen ibidem quod factus est super eum spiritus | |
| 2974 domini, quia fides et devotio ipsius, ex qua motus est ad vovendum, | |
| 2975 fuit a spiritu sancto. Propter quod ponitur in catalogo sanctorum, | |
| 2976 et propter victoriam quam obtinuit; et quia probabile est eum | |
| 2977 poenituisse de facto iniquo, quod tamen aliquod bonum | |
| 53 | 2978 figurabat.</p><p title="II-II q. 88 a. 2 ad 3"><a name="42757"><span class="ref">[42757] IIª-IIae q. 88 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2979 dicendum quod maceratio proprii corporis, puta per vigilias et |
| 2980 ieiunia, non est Deo accepta nisi inquantum est opus virtutis, quod | |
| 2981 quidem est inquantum cum debita discretione fit, ut scilicet | |
| 2982 concupiscentia refrenetur et natura non nimis gravetur. Et sub tali | |
| 2983 tenore possunt huiusmodi sub voto cadere. Propter quod et | |
| 2984 apostolus, Rom. XII, postquam dixerat, <i>exhibeatis corpora vestra | |
| 2985 hostiam viventem, sanctam, Deo placentem</i>, addidit, | |
| 2986 <i>rationabile obsequium vestrum</i>. Sed quia in his quae ad | |
| 2987 seipsum pertinent de facili fallitur homo in iudicando, talia vota | |
| 2988 congruentius secundum arbitrium superioris sunt vel servanda vel | |
| 2989 praetermittenda. Ita tamen quod si ex observatione talis voti | |
| 2990 magnum et manifestum gravamen sentiret, et non esset facultas ad | |
| 2991 superiorem recurrendi, non debet homo tale votum servare. Vota vero | |
| 2992 quae sunt de rebus vanis et inutilibus sunt magis deridenda quam | |
| 53 | 2993 servanda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 88 a. 3 arg. 1"><a name="42758"><span class="ref">[42758] IIª-IIae q. 88 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2994 sic proceditur. Videtur quod non omne votum obliget ad sui |
| 2995 observationem. Homo enim magis indiget his quae per alium hominem | |
| 2996 fiunt quam Deus, qui bonorum nostrorum non eget. Sed promissio | |
| 2997 simplex homini facta non obligat ad servandum, secundum | |
| 2998 institutionem legis humanae, quod videtur esse institutum propter | |
| 2999 mutabilitatem humanae voluntatis. Ergo multo minus simplex | |
| 3000 promissio Deo facta, quae dicitur votum, obligat ad | |
| 53 | 3001 observandum.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 arg. 2"><a name="42759"><span class="ref">[42759] IIª-IIae q. 88 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3002 nullus obligatur ad impossibile. Sed quandoque illud quod quis |
| 3003 vovit fit ei impossibile, vel quia dependet ex alieno arbitrio, | |
| 3004 sicut cum quis vovet aliquod monasterium intrare cuius monachi eum | |
| 3005 nolunt recipere; vel propter emergentem defectum, sicut mulier quae | |
| 3006 vovit virginitatem servare et postea corrumpitur, vel vir qui vovet | |
| 3007 pecuniam dare et postea amittit pecuniam. Ergo non semper votum est | |
| 53 | 3008 obligatorium.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 arg. 3"><a name="42760"><span class="ref">[42760] IIª-IIae q. 88 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3009 illud ad cuius solutionem est aliquis obligatus, statim solvere |
| 3010 tenetur. Sed aliquis non statim solvere tenetur illud quod vovit, | |
| 3011 praecipue cum sub conditione futura vovet. Ergo votum non semper | |
| 53 | 3012 est obligatorium.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 s. c."><a name="42761"><span class="ref">[42761] IIª-IIae q. 88 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3013 est quod dicitur Eccle. V, <i>quodcumque voveris, redde. Multoque |
| 53 | 3014 melius est non vovere quam post votum promissa non reddere</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 co."><a name="42762"><span class="ref">[42762] IIª-IIae q. 88 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3015 dicendum quod ad fidelitatem hominis pertinet ut solvat id quod |
| 3016 promisit, unde secundum Augustinum, fides dicitur ex hoc quod fiunt | |
| 3017 dicta. Maxime autem debet homo Deo fidelitatem, tum ratione | |
| 3018 dominii; tum etiam ratione beneficii suscepti. Et ideo maxime | |
| 3019 obligatur homo ad hoc quod impleat vota Deo facta, hoc enim | |
| 3020 pertinet ad fidelitatem quam homo debet Deo, fractio autem voti est | |
| 3021 quaedam infidelitatis species. Unde Salomon rationem assignat quare | |
| 53 | 3022 sint vota reddenda. Quia displicet Deo infidelis promissio.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 ad 1"><a name="42763"><span class="ref">[42763] IIª-IIae q. 88 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3023 ergo dicendum quod secundum honestatem ex qualibet promissione homo |
| 3024 homini obligatur, et haec est obligatio iuris naturalis. Sed ad hoc | |
| 3025 quod aliquis obligetur ex aliqua promissione obligatione civili, | |
| 3026 quaedam alia requiruntur. Deus autem etsi bonis nostris non egeat, | |
| 3027 ei tamen maxime obligamur. Et ita votum ei factum est maxime | |
| 53 | 3028 obligatorium.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 ad 2"><a name="42764"><span class="ref">[42764] IIª-IIae q. 88 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3029 dicendum quod si illud quod quis vovit ex quacumque causa |
| 3030 impossibile reddatur, debet homo facere quod in se est, ut saltem | |
| 3031 habeat promptam voluntatem faciendi quod potest. Unde ille qui | |
| 3032 vovit monasterium aliquod intrare debet dare operam quam potest ut | |
| 3033 ibi recipiatur. Et si quidem intentio sua fuit se obligare ad | |
| 3034 religionis ingressum principaliter, et ex consequenti elegit hanc | |
| 3035 religionem vel hunc locum quasi sibi magis congruentem, tenetur, si | |
| 3036 non potest ibi recipi, aliam religionem intrare. Si autem | |
| 3037 principaliter intendit se obligare ad hanc religionem vel ad hunc | |
| 3038 locum, propter specialem complacentiam huius religionis vel loci, | |
| 3039 non tenetur aliam religionem intrare si illi eum recipere nolunt. | |
| 3040 Si vero incidit in impossibilitatem implendi votum ex propria | |
| 3041 culpa, tenetur insuper de propria culpa praeterita poenitentiam | |
| 3042 agere. Sicut mulier quae vovit virginitatem, si postea corrumpatur, | |
| 3043 non solum debet servare quod potest, scilicet perpetuam | |
| 53 | 3044 continentiam, sed etiam de eo quod admisit peccando poenitere.</p><p title="II-II q. 88 a. 3 ad 3"><a name="42765"><span class="ref">[42765] IIª-IIae q. 88 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3045 dicendum quod obligatio voti ex propria voluntate et intentione |
| 3046 causatur, unde dicitur Deut. XXIII, quod <i>semel egressum est de | |
| 3047 labiis tuis, observabis, et facies sicut promisisti domino Deo tuo, | |
| 3048 et propria voluntate et ore tuo locutus es</i>. Et ideo si in | |
| 3049 intentione et voluntate voventis est obligare se ad statim | |
| 3050 solvendum, tenetur statim solvere. Si autem ad certum tempus, vel | |
| 3051 sub certa conditione, non tenetur statim solvere. Sed nec debet | |
| 3052 tardare ultra quam intendit se obligare, dicitur enim ibidem, | |
| 3053 <i>cum votum voveris domino Deo tuo, non tardabis reddere, quia | |
| 3054 requiret illud dominus Deus tuus; et si moratus fueris, reputabitur | |
| 53 | 3055 tibi in peccatum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 88 a. 4 arg. 1"><a name="42766"><span class="ref">[42766] IIª-IIae q. 88 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3056 sic proceditur. Videtur quod non expediat aliquid vovere. Non enim |
| 3057 alicui expedit ut privet se bono quod ei Deus donavit. Sed libertas | |
| 3058 est unum de maximis bonis quae homini Deus dedit, qua videtur | |
| 3059 privari per necessitatem quam votum imponit. Ergo non videtur | |
| 53 | 3060 expediens homini quod aliquid voveat.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 arg. 2"><a name="42767"><span class="ref">[42767] IIª-IIae q. 88 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3061 nullus debet se periculis iniicere. Sed quicumque vovet se periculo |
| 3062 iniicit, quia quod ante votum sine periculo poterat praeteriri, si | |
| 3063 non servetur post votum, periculosum est. Unde Augustinus dicit, in | |
| 3064 epistola ad Armentarium et Paulinam, <i>quia iam vovisti, iam te | |
| 3065 obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. Non talis eris si non | |
| 3066 feceris quod vovisti, qualis mansisses si nihil tale vovisses. | |
| 3067 Minor enim tunc esses, non peior. Modo autem, tanto, quod absit, | |
| 3068 miserior si fidem Deo fregeris, quanto beatior si persolveris</i>. | |
| 53 | 3069 Ergo non expedit aliquid vovere.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 arg. 3"><a name="42768"><span class="ref">[42768] IIª-IIae q. 88 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3070 apostolus dicit, I ad Cor. IV, <i>imitatores mei estote, sicut et |
| 3071 ego Christi</i>. Sed non legitur neque Christum aliquid vovisse, | |
| 53 | 3072 nec apostolos. Ergo videtur quod non expediat aliquid vovere.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 s. c."><a name="42769"><span class="ref">[42769] IIª-IIae q. 88 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3073 est quod dicitur in Psalm., <i>vovete et reddite domino Deo |
| 53 | 3074 vestro</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 co."><a name="42770"><span class="ref">[42770] IIª-IIae q. 88 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3075 dicendum quod, sicut dictum est, votum est promissio Deo facta. |
| 3076 Alia autem ratione promittitur aliquid homini, et alia ratione Deo. | |
| 3077 Homini quidem promittimus aliquid propter eius utilitatem, cui | |
| 3078 utile est et quod ei aliquid exhibeamus, et quod eum de futura | |
| 3079 exhibitione prius certificemus. Sed promissionem Deo facimus non | |
| 3080 propter eius utilitatem, sed propter nostram. Unde Augustinus | |
| 3081 dicit, in praedicta epistola, <i>benignus exactor est, non egenus, | |
| 3082 et qui non crescat ex redditis, sed in se crescere faciat | |
| 3083 redditores</i>. Et sicut id quod damus Deo non est ei utile, sed | |
| 3084 nobis, quia quod ei redditur reddenti additur, ut Augustinus ibidem | |
| 3085 dicit; ita etiam promissio qua Deo aliquid vovemus, non cedit in | |
| 3086 eius utilitatem, qui a nobis certificari non indiget; sed ad | |
| 3087 utilitatem nostram, inquantum vovendo voluntatem nostram | |
| 3088 immobiliter firmamus ad id quod expedit facere. Et ideo expediens | |
| 53 | 3089 est vovere.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 ad 1"><a name="42771"><span class="ref">[42771] IIª-IIae q. 88 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3090 ergo dicendum quod sicut non posse peccare non diminuit libertatem, |
| 3091 ita etiam necessitas firmatae voluntatis in bonum non diminuit | |
| 3092 libertatem, ut patet in Deo et in beatis. Et talis est necessitas | |
| 3093 voti, similitudinem quandam habens cum confirmatione beatorum. Unde | |
| 3094 Augustinus in eadem epistola dicit quod <i>felix necessitas est | |
| 53 | 3095 quae in meliora compellit</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 ad 2"><a name="42772"><span class="ref">[42772] IIª-IIae q. 88 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3096 dicendum quod quando periculum nascitur ex ipso facto, tunc illud |
| 3097 factum non est expediens, puta quod aliquis per pontem ruinosum | |
| 3098 transeat fluvium. Sed si periculum immineat ex hoc quod homo | |
| 3099 deficit ab illo facto, non desinit propter hoc esse expediens, | |
| 3100 sicut expediens est ascendere equum, quamvis periculum immineat | |
| 3101 cadenti de equo. Alioquin oporteret ab omnibus bonis cessare quae | |
| 3102 per accidens ex aliquo eventu possunt esse periculosa. Unde dicitur | |
| 3103 Eccle. XI, <i>qui observat ventum non seminat, et qui considerat | |
| 3104 nubes nunquam metet</i>. Periculum autem voventi non imminet ex | |
| 3105 ipso voto, sed ex culpa hominis, qui voluntatem mutat transgrediens | |
| 3106 votum. Unde Augustinus dicit in eadem epistola, <i>non te vovisse | |
| 3107 poeniteat. Immo gaude iam tibi sic non licere quod cum tuo | |
| 53 | 3108 detrimento licuisset</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 4 ad 3"><a name="42773"><span class="ref">[42773] IIª-IIae q. 88 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3109 dicendum quod Christo secundum se non competebat vovere. Tum quia |
| 3110 Deus erat. Tum etiam quia, inquantum homo, habebat firmatam | |
| 3111 voluntatem in bono, quasi comprehensor existens. Quamvis per | |
| 3112 quandam similitudinem ex persona eius dicatur in Psalm., secundum | |
| 3113 Glossam, <i>vota mea reddam in conspectu timentium eum</i>, | |
| 3114 loquitur autem pro corpore suo, quod est Ecclesia. Apostoli autem | |
| 3115 intelliguntur vovisse pertinentia ad perfectionis statum quando | |
| 53 | 3116 Christum, relictis omnibus, sunt secuti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 88 a. 5 arg. 1"><a name="42774"><span class="ref">[42774] IIª-IIae q. 88 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3117 sic proceditur. Videtur quod votum non sit actus latriae sive |
| 3118 religionis. Omne enim opus virtutis cadit sub voto. Sed ad eandem | |
| 3119 virtutem pertinere videtur promittere aliquid et facere illud. Ergo | |
| 3120 votum pertinet ad quamlibet virtutem, et non specialiter ad | |
| 53 | 3121 religionem.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 arg. 2"><a name="42775"><span class="ref">[42775] IIª-IIae q. 88 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3122 secundum Tullium, ad religionem pertinet cultum et caeremoniam Deo |
| 3123 offerre. Sed ille qui vovet nondum aliquid Deo offert, sed solum | |
| 53 | 3124 promittit. Ergo votum non est actus religionis.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 arg. 3"><a name="42776"><span class="ref">[42776] IIª-IIae q. 88 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3125 cultus religionis non debet exhiberi nisi Deo. Sed votum non solum |
| 3126 fit Deo, sed etiam sanctis et praelatis, quibus religiosi | |
| 3127 profitentes obedientiam vovent. Ergo votum non est religionis | |
| 53 | 3128 actus.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 s. c."><a name="42777"><span class="ref">[42777] IIª-IIae q. 88 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3129 est quod dicitur Isaiae XIX, <i>colent eum in hostiis et muneribus, |
| 3130 et vota vovebunt domino et solvent</i>. Sed colere Deum est proprie | |
| 3131 religionis sive latriae. Ergo votum est actus latriae sive | |
| 53 | 3132 religionis.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 co."><a name="42778"><span class="ref">[42778] IIª-IIae q. 88 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3133 dicendum quod, sicut supra dictum est, omne opus virtutis ad |
| 3134 religionem seu latriam pertinet per modum imperii, secundum quod ad | |
| 3135 divinam reverentiam ordinatur, quod est proprius finis latriae. | |
| 3136 Ordinare autem alios actus in manifestum est autem ex praedictis | |
| 3137 quod votum est quaedam imperatas. Et ideo ipsa ordinatio actuum | |
| 3138 cuiuscumque virtutis in servitium Dei est proprius actus latriae. | |
| 3139 Manifestum est autem ex praedictis quod votum est quaedam promissio | |
| 3140 Deo facta, et quod promissio nihil est aliud quam ordinatio quaedam | |
| 3141 eius quod promittitur in eum cui promittitur. Unde votum est | |
| 3142 ordinatio quaedam eorum quae quis vovet in divinum cultum seu | |
| 3143 obsequium. Et sic patet quod vovere proprie est actus latriae seu | |
| 53 | 3144 religionis.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 ad 1"><a name="42779"><span class="ref">[42779] IIª-IIae q. 88 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3145 ergo dicendum quod illud quod cadit sub voto quandoque quidem est |
| 3146 actus alterius virtutis, sicut ieiunare, continentiam servare; | |
| 3147 quandoque vero est actus religionis, sicut sacrificium offerre vel | |
| 3148 orare. Utrorumque tamen promissio Deo facta ad religionem pertinet, | |
| 3149 ratione iam dicta. Unde patet quod votorum quoddam pertinet ad | |
| 3150 religionem ratione solius promissionis Deo factae, quae est | |
| 3151 essentia voti, quandoque etiam ratione rei promissae, quae est voti | |
| 53 | 3152 materia.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 ad 2"><a name="42780"><span class="ref">[42780] IIª-IIae q. 88 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3153 dicendum quod ille qui promittit, inquantum se obligat ad dandum, |
| 3154 iam quodammodo dat, sicut dicitur fieri aliquid cum fit causa eius, | |
| 3155 quia effectus virtute continetur in causa. Et inde est quod non | |
| 53 | 3156 solum danti, sed etiam promittenti gratiae aguntur.</p><p title="II-II q. 88 a. 5 ad 3"><a name="42781"><span class="ref">[42781] IIª-IIae q. 88 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3157 dicendum quod votum soli Deo fit, sed promissio potest etiam fieri |
| 3158 homini, et ipsa promissio boni quae fit homini potest cadere sub | |
| 3159 voto, inquantum est quoddam opus virtuosum. Et per hunc modum | |
| 3160 intelligendum est votum quo quis vovet aliquid sanctis vel | |
| 3161 praelatis, ut ipsa promissio facta sanctis vel praelatis cadat sub | |
| 3162 voto materialiter, inquantum scilicet homo vovet Deo se impleturum | |
| 53 | 3163 quod sanctis vel praelatis promittit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 88 a. 6 arg. 1"><a name="42782"><span class="ref">[42782] IIª-IIae q. 88 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3164 sic proceditur. Videtur quod magis sit laudabile et meritorium |
| 3165 facere aliquid sine voto quam cum voto. Dicit enim prosper, in II | |
| 3166 de vita Contempl., sic <i>abstinere vel ieiunare debemus ut non nos | |
| 3167 necessitati ieiunandi subdamus, ne iam non devoti, sed inviti rem | |
| 3168 voluntariam faciamus</i>. Sed ille qui vovet ieiunium subdit se | |
| 3169 necessitati ieiunandi. Ergo melius esset si ieiunaret sine | |
| 53 | 3170 voto.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 arg. 2"><a name="42783"><span class="ref">[42783] IIª-IIae q. 88 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3171 apostolus dicit, II Cor. IX, <i>unusquisque prout destinavit in |
| 3172 corde suo, non ex tristitia aut ex necessitate, hilarem enim | |
| 3173 datorem diligit Deus</i>. Sed quidam ea quae vovent ex tristitia | |
| 3174 faciunt, et hoc videtur procedere ex necessitate quam votum | |
| 3175 imponit, quia necessitas contristans est, ut dicitur V Metaphys. | |
| 53 | 3176 Ergo melius est aliquid facere sine voto quam cum voto.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 arg. 3"><a name="42784"><span class="ref">[42784] IIª-IIae q. 88 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3177 votum necessarium est ad hoc quod firmetur voluntas hominis ad rem |
| 3178 quam vovet, ut supra habitum est. Sed non magis potest firmari | |
| 3179 voluntas ad aliquid faciendum quam cum actu facit illud. Ergo non | |
| 53 | 3180 melius est facere aliquid cum voto quam sine voto.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 s. c."><a name="42785"><span class="ref">[42785] IIª-IIae q. 88 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3181 est quod super illud Psalm., vovete et reddite, dicit Glossa, |
| 3182 vovere voluntati consulitur. Sed consilium non est nisi de meliori | |
| 3183 bono. Ergo melius est facere aliquod melius opus ex voto quam sine | |
| 3184 voto, quia qui facit sine voto, implet tantum unum consilium, | |
| 3185 scilicet de faciendo; qui autem facit cum voto, implet duo | |
| 53 | 3186 consilia, scilicet et vovendo et faciendo.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 co."><a name="42786"><span class="ref">[42786] IIª-IIae q. 88 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3187 dicendum quod triplici ratione facere idem opus cum voto est melius |
| 3188 et magis meritorium quam facere sine voto. Primo quidem, quia | |
| 3189 vovere, sicut dictum est, est actus latriae, quae est praecipua | |
| 3190 inter virtutes morales. Nobilioris autem virtutis est opus melius | |
| 3191 et magis meritorium. Unde actus inferioris virtutis est melior et | |
| 3192 magis meritorius ex hoc quod imperatur a superiori virtute, cuius | |
| 3193 actus fit per imperium, sicut actus fidei vel spei melior est si | |
| 3194 imperetur a caritate. Et ideo actus aliarum virtutum moralium, puta | |
| 3195 ieiunare, quod est actus abstinentiae, et continere, quod est actus | |
| 3196 castitatis, sunt meliora et magis meritoria si fiant ex voto, quia | |
| 3197 sic iam pertinent ad divinum cultum, quasi quaedam Dei sacrificia. | |
| 3198 Unde Augustinus dicit, in libro de virginitate, quod <i>neque ipsa | |
| 3199 virginitas quia virginitas est, sed quia Deo dicata est, honoratur; | |
| 3200 quam fovet et servat continentia pietatis</i>. Secundo, quia ille | |
| 3201 qui vovet aliquid et facit, plus se Deo subiicit quam ille qui | |
| 3202 solum facit. Subiicit enim se Deo non solum quantum ad actum sed | |
| 3203 etiam quantum ad potestatem, quia de cetero, non potest aliud | |
| 3204 facere, sicut plus daret homini qui daret ei arborem cum fructibus | |
| 3205 quam qui daret ei fructus tantum, ut dicit Anselmus, in libro de | |
| 3206 Similitud. Et inde est quod etiam promittentibus gratiae aguntur, | |
| 3207 ut dictum est. Tertio, quia per votum immobiliter voluntas firmatur | |
| 3208 in bonum. Facere autem aliquid ex voluntate firmata in bonum | |
| 3209 pertinet ad perfectionem virtutis, ut patet per philosophum, in II | |
| 3210 Ethic., sicut etiam peccare mente obstinata aggravat peccatum, et | |
| 53 | 3211 dicitur peccatum in spiritum sanctum, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 ad 1"><a name="42787"><span class="ref">[42787] IIª-IIae q. 88 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3212 ergo dicendum quod auctoritas illa est intelligenda de necessitate |
| 3213 coactionis, quae involuntarium causat et devotionem excludit. Unde | |
| 3214 signanter dicit, <i>ne iam non devoti, sed inviti rem voluntariam | |
| 3215 faciamus</i>. Necessitas autem voti est per immutabilitatem | |
| 3216 voluntatis, unde et voluntatem confirmat et devotionem auget. Et | |
| 53 | 3217 ideo ratio non sequitur.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 ad 2"><a name="42788"><span class="ref">[42788] IIª-IIae q. 88 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3218 dicendum quod necessitas coactionis, inquantum est contraria |
| 3219 voluntati, tristitiam causat, secundum philosophum. Necessitas | |
| 3220 autem voti in his qui sunt bene dispositi, inquantum voluntatem | |
| 3221 confirmat, non causat tristitiam, sed gaudium. Unde Augustinus | |
| 3222 dicit, in epistola ad Armentarium et Paulinam, <i>non te vovisse | |
| 3223 poeniteat, immo gaude iam tibi sic non licere quod cum tuo | |
| 3224 detrimento licuisset</i>. Si tamen ipsum opus, secundum se | |
| 3225 consideratum, triste et involuntarium redderetur post votum, dum | |
| 3226 tamen remaneat voluntas votum implendi, adhuc est magis meritorium | |
| 3227 quam si fieret sine voto, quia impletio voti est actus religionis, | |
| 3228 quae est potior virtus quam abstinentia, cuius actus est | |
| 53 | 3229 ieiunare.</p><p title="II-II q. 88 a. 6 ad 3"><a name="42789"><span class="ref">[42789] IIª-IIae q. 88 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3230 dicendum quod ille qui facit aliquid sine voto habet immobilem |
| 3231 voluntatem respectu illius operis singularis quod facit, et tunc | |
| 3232 quando facit, non autem manet voluntas eius omnino firmata in | |
| 3233 futurum, sicut voventis, qui suam voluntatem obligavit ad aliquid | |
| 3234 faciendum et antequam faceret illud singulare opus, et fortasse ad | |
| 53 | 3235 pluries faciendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 88 a. 7 arg. 1"><a name="42790"><span class="ref">[42790] IIª-IIae q. 88 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3236 septimum sic proceditur. Videtur quod votum non solemnizetur per |
| 3237 susceptionem sacri ordinis, et per professionem ad certam regulam. | |
| 3238 Votum enim, ut dictum est, promissio Deo facta est. Ea vero quae | |
| 3239 exterius aguntur ad solemnitatem pertinentia non videntur ordinari | |
| 3240 ad Deum, sed ad homines. Ergo per accidens se habent ad votum. Non | |
| 53 | 3241 ergo solemnitas talis est propria conditio voti.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 arg. 2"><a name="42791"><span class="ref">[42791] IIª-IIae q. 88 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3242 illud quod pertinet ad conditionem alicuius rei, videtur posse |
| 3243 competere omnibus illis in quibus res illa invenitur. Sed multa | |
| 3244 possunt sub voto cadere quae non pertinent neque ad sacrum ordinem, | |
| 3245 neque pertinent ad aliquam certam regulam, sicut cum quis vovet | |
| 3246 peregrinationem, aut aliquid huiusmodi. Ergo solemnitas quae fit in | |
| 3247 susceptione sacri ordinis vel in promissione certae regulae, non | |
| 53 | 3248 pertinet ad conditionem voti.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 arg. 3"><a name="42792"><span class="ref">[42792] IIª-IIae q. 88 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3249 votum solemne idem videtur esse quod votum publicum. Sed multa alia |
| 3250 vota possunt fieri in publico quam votum quod emittitur in | |
| 3251 susceptione sacri ordinis vel professione certae regulae, et | |
| 3252 huiusmodi etiam vota possunt fieri in occulto. Ergo non solum | |
| 53 | 3253 huiusmodi vota sunt solemnia.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 s. c."><a name="42793"><span class="ref">[42793] IIª-IIae q. 88 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3254 est quod solum huiusmodi vota impediunt matrimonium contrahendum et |
| 3255 dirimunt iam contractum; quod est effectus voti solemnis, ut infra | |
| 53 | 3256 dicetur in tertia huius operis parte.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 co."><a name="42794"><span class="ref">[42794] IIª-IIae q. 88 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3257 dicendum quod unicuique rei solemnitas adhibetur secundum illius |
| 3258 rei conditionem, sicut alia est solemnitas novae militiae, scilicet | |
| 3259 in quodam apparatu equorum et armorum et concursu militum; et alia | |
| 3260 solemnitas nuptiarum, quae consistit in apparatu sponsi et sponsae | |
| 3261 et conventu propinquorum. Votum autem est promissio Deo facta. Unde | |
| 3262 solemnitas voti attenditur secundum aliquid spirituale, quod ad | |
| 3263 Deum pertineat, idest secundum aliquam spiritualem benedictionem | |
| 3264 vel consecrationem, quae ex institutione apostolorum adhibetur in | |
| 3265 professione certae regulae, secundo gradu post sacri ordinis | |
| 3266 susceptionem, ut Dionysius dicit, VI cap. Eccles. Hier. Et huius | |
| 3267 ratio est quia solemnitates non consueverunt adhiberi nisi quando | |
| 3268 aliquis totaliter mancipatur alicui rei, non enim solemnitas | |
| 3269 nuptialis adhibetur nisi in celebratione matrimonii, quando uterque | |
| 3270 coniugum sui corporis potestatem alteri tradit. Et similiter voti | |
| 3271 solemnitas adhibetur quando aliquis per susceptionem sacri ordinis | |
| 3272 divino ministerio applicatur; et in professione certae regulae, | |
| 3273 quando per abrenuntiationem saeculi et propriae voluntatis aliquis | |
| 53 | 3274 statum perfectionis assumit.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 ad 1"><a name="42795"><span class="ref">[42795] IIª-IIae q. 88 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3275 ergo dicendum quod huiusmodi solemnitas pertinet non solum ad |
| 3276 homines, sed ad Deum, inquantum habet aliquam spiritualem | |
| 3277 consecrationem seu benedictionem, cuius Deus est auctor, etsi homo | |
| 3278 sit minister, secundum illud Num. VI, <i>invocabunt nomen meum | |
| 3279 super filios Israel, et ego benedicam eis</i>. Et ideo votum | |
| 3280 solemne habet fortiorem obligationem apud Deum quam votum simplex; | |
| 3281 et gravius peccat qui illud transgreditur. Quod autem dicitur quod | |
| 3282 votum simplex non minus obligat apud Deum quam solemne, | |
| 3283 intelligendum est quantum ad hoc quod utriusque transgressor peccat | |
| 53 | 3284 mortaliter.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 ad 2"><a name="42796"><span class="ref">[42796] IIª-IIae q. 88 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3285 dicendum quod particularibus actibus non consuevit solemnitas |
| 3286 adhiberi, sed assumptioni novi status, ut dictum est. Et ideo cum | |
| 3287 quis vovet aliqua particularia opera, sicut aliquam peregrinationem | |
| 3288 vel aliquod speciale ieiunium, tali voto non congruit solemnitas, | |
| 3289 sed solum voto quo aliquis totaliter se subiicit divino ministerio | |
| 3290 seu famulatui; in quo tamen voto, quasi universali, multa | |
| 53 | 3291 particularia opera comprehenduntur.</p><p title="II-II q. 88 a. 7 ad 3"><a name="42797"><span class="ref">[42797] IIª-IIae q. 88 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3292 dicendum quod vota ex hoc quod fiunt in publico possunt habere |
| 3293 quandam solemnitatem humanam, non autem solemnitatem spiritualem et | |
| 3294 divinam, sicut habent vota praemissa, etiam si coram paucis fiant. | |
| 53 | 3295 Unde aliud est votum esse publicum, et aliud esse solemne.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 88 a. 8 arg. 1"><a name="42798"><span class="ref">[42798] IIª-IIae q. 88 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3296 sic proceditur. Videtur quod illi qui sunt alterius potestati |
| 3297 subiecti non impediantur a vovendo. Minus enim vinculum superatur a | |
| 3298 maiori. Sed obligatio qua quis subiicitur homini est minus vinculum | |
| 3299 quam votum, per quod aliquis obligatur Deo. Ergo illi qui sunt | |
| 53 | 3300 alienae potestati subiecti non impediuntur a vovendo.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 arg. 2"><a name="42799"><span class="ref">[42799] IIª-IIae q. 88 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3301 filii sunt in potestate patris. Sed filii possunt profiteri in |
| 3302 aliqua religione etiam sine voluntate parentum. Ergo non impeditur | |
| 3303 aliquis a vovendo per hoc quod est subiectus potestati | |
| 53 | 3304 alterius.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 arg. 3"><a name="42800"><span class="ref">[42800] IIª-IIae q. 88 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3305 maius est facere quam promittere. Sed religiosi qui sunt sub |
| 3306 potestate praelatorum possunt aliqua facere sine licentia suorum | |
| 3307 praelatorum, puta dicere aliquos Psalmos, vel facere aliquas | |
| 3308 abstinentias. Ergo videtur quod multo magis possunt huiusmodi | |
| 53 | 3309 vovendo Deo promittere.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 arg. 4"><a name="42801"><span class="ref">[42801] IIª-IIae q. 88 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3310 quicumque facit quod de iure facere non potest, peccat. Sed subditi |
| 3311 non peccant vovendo, quia hoc nunquam invenitur prohibitum. Ergo | |
| 53 | 3312 videtur quod de iure possunt vovere.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 s. c."><a name="42802"><span class="ref">[42802] IIª-IIae q. 88 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3313 est quod Num. XXX mandatur quod, <i>si mulier in domo patris sui, |
| 3314 et adhuc in puellari aetate, aliquid voverit</i>, non tenetur rea | |
| 3315 voti nisi pater eius consenserit. Et idem dicit de muliere habente | |
| 3316 virum. Ergo, pari ratione, nec aliae personae alterius potestati | |
| 53 | 3317 subiectae possunt se voto obligare.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 co."><a name="42803"><span class="ref">[42803] IIª-IIae q. 88 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3318 dicendum quod, sicut supra dictum est, votum est promissio quaedam |
| 3319 Deo facta. Nullus autem potest per promissionem se firmiter | |
| 3320 obligare ad id quod est in potestate alterius, sed solum ad id quod | |
| 3321 est omnino in sua potestate. Quicumque autem est subiectus alicui, | |
| 3322 quantum ad id in quo est subiectus, non est suae potestatis facere | |
| 3323 quod vult, sed dependet ex voluntate alterius. Et ideo non potest | |
| 3324 se per votum firmiter obligare, in his in quibus alteri subiicitur, | |
| 53 | 3325 sine consensu sui superioris.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 ad 1"><a name="42804"><span class="ref">[42804] IIª-IIae q. 88 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3326 ergo dicendum quod sub promissione Deo facta non cadit nisi quod |
| 3327 est virtuosum, ut supra dictum est. Est autem contra virtutem ut id | |
| 3328 quod est alterius homo offerat Deo, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 3329 non potest omnino salvari ratio voti, cum quis in potestate | |
| 3330 constitutus vovet id quod est in potestate alterius, nisi sub | |
| 3331 conditione si ille ad cuius potestatem pertinet non | |
| 53 | 3332 contradicat.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 ad 2"><a name="42805"><span class="ref">[42805] IIª-IIae q. 88 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3333 dicendum quod ex quo homo venit ad annos pubertatis, si sit liberae |
| 3334 conditionis, est suae potestatis quantum ad ea quae pertinent ad | |
| 3335 suam personam, puta quod obliget se religioni per votum, vel quod | |
| 3336 matrimonium contrahat. Non autem est suae potestatis quantum ad | |
| 3337 dispensationem domesticam. Unde circa hoc non potest aliquid vovere | |
| 3338 quod sit ratum, sine consensu patris. Servus autem, quia est in | |
| 3339 potestate domini etiam quantum ad personales operationes, non | |
| 3340 potest se voto obligare ad religionem, per quam ab obsequio domini | |
| 53 | 3341 sui abstraheretur.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 ad 3"><a name="42806"><span class="ref">[42806] IIª-IIae q. 88 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3342 dicendum quod religiosus subditus est praelato quantum ad suas |
| 3343 operationes secundum professionem regulae. Et ideo etiam si aliquis | |
| 3344 ad horam aliquid facere possit quando ad alia non occupatur a | |
| 3345 praelato, quia tamen nullum tempus est exceptum in quo praelatus | |
| 3346 non possit eum circa aliquid occupare, nullum votum religiosi est | |
| 3347 firmum nisi sit de consensu praelati. Sicut nec votum puellae | |
| 3348 existentis in domo, nisi sit de consensu patris, nec uxoris, nisi | |
| 53 | 3349 de consensu viri.</p><p title="II-II q. 88 a. 8 ad 4"><a name="42807"><span class="ref">[42807] IIª-IIae q. 88 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3350 dicendum quod licet votum eorum qui sunt alterius potestati |
| 3351 subiecti non sit firmum sine consensu eorum quibus subiiciuntur, | |
| 3352 non tamen peccant vovendo, quia in eorum voto intelligitur debita | |
| 3353 conditio, scilicet si suis superioribus placuerit, vel non | |
| 53 | 3354 renitantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 88 a. 9 arg. 1"><a name="42808"><span class="ref">[42808] IIª-IIae q. 88 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 3355 sic proceditur. Videtur quod pueri non possint voto se obligare ad |
| 3356 religionis ingressum. Cum enim ad votum requiratur animi | |
| 3357 deliberatio, non competit vovere nisi illis qui habent usum | |
| 3358 rationis. Sed hoc deficit in pueris, sicut et in amentibus vel | |
| 3359 furiosis. Sicut ergo amentes et furiosi non possunt se ad aliquid | |
| 3360 voto adstringere, ita etiam nec pueri, ut videtur, possunt se voto | |
| 53 | 3361 obligare religioni.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 arg. 2"><a name="42809"><span class="ref">[42809] IIª-IIae q. 88 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3362 illud quod rite potest ab aliquo fieri, non potest ab alio |
| 3363 irritari. Sed votum religionis a puero vel puella factum ante annos | |
| 3364 pubertatis potest a parentibus revocari, vel a tutore, ut habetur | |
| 3365 XX, qu. II, cap. puella. Ergo videtur quod puer vel puella, ante | |
| 53 | 3366 quatuordecim annos, non possit rite vovere.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 arg. 3"><a name="42810"><span class="ref">[42810] IIª-IIae q. 88 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3367 religionem intrantibus annus probationis conceditur, secundum |
| 3368 regulam beati Benedicti et secundum statutum Innocentii IV, ad hoc | |
| 3369 quod probatio obligationem voti praecedat. Ergo illicitum videtur | |
| 3370 esse quod pueri voto obligentur ad religionem ante probationis | |
| 53 | 3371 annum.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 s. c."><a name="42811"><span class="ref">[42811] IIª-IIae q. 88 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3372 illud quod non est rite factum non est validum, etiam si a nullo |
| 3373 revocetur. Sed votum puellae, etiam ante annos pubertatis emissum, | |
| 3374 validum est si infra annum a parentibus non revocetur, ut habetur | |
| 3375 XX, qu. II, cap. puella. Ergo licite et rite possunt pueri voto | |
| 53 | 3376 obligari ad religionem, etiam ante annos pubertatis.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 co."><a name="42812"><span class="ref">[42812] IIª-IIae q. 88 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3377 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, duplex est votum, |
| 3378 scilicet simplex, et solemne. Et quia solemnitas voti in quadam | |
| 3379 spirituali benedictione et consecratione consistit, ut dictum est, | |
| 3380 quae fit per ministerium Ecclesiae; ideo solemnizatio voti sub | |
| 3381 dispensatione Ecclesiae cadit. Votum autem simplex efficaciam habet | |
| 3382 ex deliberatione animi, qua quis se obligare intendit. Quod autem | |
| 3383 talis obligatio robur non habeat, dupliciter potest contingere. Uno | |
| 3384 quidem modo, propter defectum rationis, sicut patet in furiosis et | |
| 3385 amentibus, qui se voto non possunt obligare ad aliquid, dum sunt in | |
| 3386 furia vel amentia. Alio modo, quia ille qui vovet est alterius | |
| 3387 potestati subiectus, ut supra dictum est. Et ista duo concurrunt in | |
| 3388 pueris ante annos pubertatis, quia et patiuntur rationis defectum, | |
| 3389 ut in pluribus; et sunt naturaliter sub cura parentum, vel tutorum, | |
| 3390 qui sunt eis loco parentum. Et ideo eorum vota ex duplici causa | |
| 3391 robur non habent. Contingit tamen, propter naturae dispositionem, | |
| 3392 quae legibus humanis non subditur, in aliquibus, licet paucis, | |
| 3393 accelerari rationis usum, qui ob hoc dicuntur doli capaces. Nec | |
| 3394 tamen propter hoc in aliquo eximuntur a cura parentum, quae | |
| 3395 subiacet legi humanae respicienti ad id quod frequentius accidit. | |
| 3396 Est ergo dicendum quod si puer vel puella, ante pubertatis annos, | |
| 3397 nondum habeat usum rationis, nullo modo potest se ad aliquid voto | |
| 3398 obligare. Si vero ante annos pubertatis attigerit usum rationis, | |
| 3399 potest quidem, quantum in ipso est, se obligare, sed votum eius | |
| 3400 potest irritari per parentes, quorum curae remanet adhuc subiectus. | |
| 3401 Quantumcumque tamen sit doli capax, ante annos pubertatis non | |
| 3402 potest obligari voto solemni religionis, propter Ecclesiae | |
| 3403 statutum, quod respicit id quod in pluribus accidit. Post annos | |
| 3404 autem pubertatis, possunt iam se voto religionis obligare, vel | |
| 53 | 3405 simplici vel solemni, absque voluntate parentum.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 ad 1"><a name="42813"><span class="ref">[42813] IIª-IIae q. 88 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3406 ergo dicendum quod ratio illa procedit de pueris qui nondum |
| 3407 attigerunt usum rationis, quorum vota sunt invalida, ut dictum | |
| 53 | 3408 est.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 ad 2"><a name="42814"><span class="ref">[42814] IIª-IIae q. 88 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3409 dicendum quod vota eorum qui sunt in potestate aliorum habent |
| 3410 conditionem implicitam, scilicet si non revocentur a superiori, ex | |
| 3411 qua licita redduntur, et valida si conditio extat, ut dictum | |
| 53 | 3412 est.</p><p title="II-II q. 88 a. 9 ad 3"><a name="42815"><span class="ref">[42815] IIª-IIae q. 88 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3413 dicendum quod ratio illa procedit de voto solemni quod fit per |
| 53 | 3414 professionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 88 a. 10 arg. 1"><a name="42816"><span class="ref">[42816] IIª-IIae q. 88 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3415 decimum sic proceditur. Videtur quod in voto dispensari non possit. |
| 3416 Minus enim est commutari votum quam in eo dispensari. Sed votum non | |
| 3417 potest commutari, dicitur enim Levit. XXVII, <i>animal quod | |
| 3418 immolari potest domino, si quis voverit, sanctum erit, et mutari | |
| 3419 non poterit, nec melius malo nec peius bono</i>. Ergo multo minus | |
| 53 | 3420 potest dispensari in voto.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 arg. 2"><a name="42817"><span class="ref">[42817] IIª-IIae q. 88 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3421 Praeterea, in his quae sunt de lege naturae et in praeceptis |
| 3422 divinis non potest per hominem dispensari, et praecipue in | |
| 3423 praeceptis primae tabulae, quae ordinantur directe ad dilectionem | |
| 3424 Dei, quae est ultimus praeceptorum finis. Sed implere votum est de | |
| 3425 lege naturae; et est etiam praeceptum legis divinae, ut ex supra | |
| 3426 dictis patet; et pertinet ad praecepta primae tabulae, cum sit | |
| 53 | 3427 actus latriae. Ergo in voto dispensari non potest.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 arg. 3"><a name="42818"><span class="ref">[42818] IIª-IIae q. 88 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3428 Praeterea, obligatio voti fundatur super fidelitatem quam homo |
| 3429 debet Deo, ut dictum est. Sed in hac nullus potest dispensare. Ergo | |
| 53 | 3430 nec in voto.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 s. c."><a name="42819"><span class="ref">[42819] IIª-IIae q. 88 a. 10 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3431 contra, maioris firmitatis esse videtur quod procedit ex communi |
| 3432 voluntate quam quod procedit ex singulari voluntate alicuius | |
| 3433 personae. Sed in lege, quae habet robur ex communi voluntate, | |
| 3434 potest per hominem dispensari. Ergo videtur quod etiam in voto per | |
| 53 | 3435 hominem dispensari possit.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 co."><a name="42820"><span class="ref">[42820] IIª-IIae q. 88 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3436 dicendum quod dispensatio voti intelligenda est ad modum |
| 3437 dispensationis quae fit in observantia alicuius legis. Quia, ut | |
| 3438 supra dictum est, lex ponitur respiciendo ad id quod est ut in | |
| 3439 pluribus bonum, sed quia contingit huiusmodi in aliquo casu non | |
| 3440 esse bonum, oportuit per aliquem determinari in illo particulari | |
| 3441 casu legem non esse servandam. Et hoc proprie est dispensare in | |
| 3442 lege, nam dispensatio videtur importare commensuratam quandam | |
| 3443 distributionem vel applicationem communis alicuius ad ea quae sub | |
| 3444 ipso continentur, per quem modum dicitur aliquis dispensare cibum | |
| 3445 familiae. Similiter autem ille qui vovet quodammodo sibi statuit | |
| 3446 legem, obligans se ad aliquid quod est secundum se et in pluribus | |
| 3447 bonum. Potest tamen contingere quod in aliquo casu sit vel | |
| 3448 simpliciter malum, vel inutile, vel maioris boni impeditivum, quod | |
| 3449 est contra rationem eius quod cadit sub voto, ut ex praedictis | |
| 3450 patet. Et ideo necesse est quod determinetur in tali casu votum non | |
| 3451 esse servandum. Et si quidem absolute determinetur aliquod votum | |
| 3452 non esse servandum, dicitur esse dispensatio voti. Si autem pro hoc | |
| 3453 quod servandum erat aliquid aliud imponatur, dicitur commutatio | |
| 3454 voti. Unde minus est votum commutare quam in voto dispensare. | |
| 53 | 3455 Utrumque tamen in potestate Ecclesiae consistit.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 ad 1"><a name="42821"><span class="ref">[42821] IIª-IIae q. 88 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3456 ergo dicendum quod animal quod immolari poterat, ex hoc ipso quod |
| 3457 vovebatur, sanctum reputabatur, quasi divino cultui mancipatum, et | |
| 3458 haec erat ratio quare non poterat commutari; sicut nec modo posset | |
| 3459 aliquis rem quam vovit, iam consecratam, puta calicem vel domum, | |
| 3460 commutare in melius vel in peius. Animal autem quod non poterat | |
| 3461 sanctificari quia non erat immolatitium, redimi poterat et debebat, | |
| 3462 sicut ibidem lex dicit. Et ita etiam nunc commutari possunt vota si | |
| 53 | 3463 consecratio non interveniat.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 ad 2"><a name="42822"><span class="ref">[42822] IIª-IIae q. 88 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3464 dicendum quod sicut ex iure naturali et praecepto divino tenetur |
| 3465 homo implere votum, ita etiam tenetur ex eisdem obedire superiorum | |
| 3466 legi vel mandato. Et tamen cum dispensatur in aliqua lege humana, | |
| 3467 non fit ut legi humanae non obediatur, quod est contra legem | |
| 3468 naturae et mandatum divinum, sed fit ut hoc quod erat lex, non sit | |
| 3469 lex in hoc casu. Ita etiam auctoritate superioris dispensantis fit | |
| 3470 ut hoc quod continebatur sub voto, non contineatur, inquantum | |
| 3471 determinatur in hoc casu hoc non esse congruam materiam voti. Et | |
| 3472 ideo cum praelatus Ecclesiae dispensat in voto, non dispensat in | |
| 3473 praecepto iuris naturalis vel divini, sed determinat id quod | |
| 3474 cadebat sub obligatione deliberationis humanae, quae non potuit | |
| 53 | 3475 omnia circumspicere.</p><p title="II-II q. 88 a. 10 ad 3"><a name="42823"><span class="ref">[42823] IIª-IIae q. 88 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3476 dicendum quod ad fidelitatem Deo debitam non pertinet quod homo |
| 3477 faciat id quod ad vovendum est malum, vel inutile, vel maioris boni | |
| 3478 impeditivum, ad quod tendit voti dispensatio. Et ideo dispensatio | |
| 53 | 3479 voti non est contra fidelitatem Deo debitam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 88 a. 11 arg. 1"><a name="42824"><span class="ref">[42824] IIª-IIae q. 88 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3480 undecimum sic proceditur. Videtur quod in voto solemni continentiae |
| 3481 possit fieri dispensatio. Una enim ratio dispensandi in voto est si | |
| 3482 sit impeditivum melioris boni, sicut dictum est. Sed votum | |
| 3483 continentiae, etiam si sit solemne, potest esse impeditivum | |
| 3484 melioris boni, nam bonum commune est divinius quam bonum unius; | |
| 3485 potest autem per continentiam alicuius impediri bonum totius | |
| 3486 multitudinis, puta si quando per contractum matrimonii aliquarum | |
| 3487 personarum quae continentiam voverunt, posset pax patriae | |
| 3488 procurari. Ergo videtur quod in solemni voto continentiae possit | |
| 53 | 3489 dispensari.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 arg. 2"><a name="42825"><span class="ref">[42825] IIª-IIae q. 88 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3490 Praeterea, latria est nobilior virtus quam castitas. Sed si quis |
| 3491 voveat aliquem actum latriae, puta offerre Deo sacrificium, potest | |
| 3492 in illo voto dispensari. Ergo multo magis potest dispensari in voto | |
| 53 | 3493 continentiae, quod est de actu castitatis.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 arg. 3"><a name="42826"><span class="ref">[42826] IIª-IIae q. 88 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3494 Praeterea, sicut votum abstinentiae observatum potest vergere in |
| 3495 periculum personae, ita etiam observatio voti continentiae. Sed in | |
| 3496 voto abstinentiae, si vergat in corporale periculum voventis, | |
| 3497 potest fieri dispensatio. Ergo etiam, pari ratione, in voto | |
| 53 | 3498 continentiae potest dispensari.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 arg. 4"><a name="42827"><span class="ref">[42827] IIª-IIae q. 88 a. 11 arg. 4</span></a> |
| 28 | 3499 Praeterea, sicut sub professione religionis, ex qua votum |
| 3500 solemnizatur, continetur votum continentiae, ita etiam et votum | |
| 3501 paupertatis et obedientiae. Sed in voto paupertatis et obedientiae | |
| 3502 potest dispensari, sicut patet in illis qui post professionem ad | |
| 3503 episcopatum assumuntur. Ergo videtur quod in solemni voto | |
| 53 | 3504 continentiae possit dispensari.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 s. c. 1"><a name="42828"><span class="ref">[42828] IIª-IIae q. 88 a. 11 s. c. 1</span></a> Sed |
| 28 | 3505 contra est quod dicitur Eccli. XXVI, <i>omnis ponderatio non est |
| 53 | 3506 digna animae continentis</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 s. c. 2"><a name="42829"><span class="ref">[42829] IIª-IIae q. 88 a. 11 s. c. 2</span></a> |
| 28 | 3507 Praeterea, extra, de statu Monach., in fine illius decretalis, cum |
| 3508 ad monasterium, dicitur, abdicatio proprietatis, <i>sicut etiam | |
| 3509 custodia castitatis, adeo est annexa regulae monachali ut contra | |
| 53 | 3510 eam nec summus pontifex possit indulgere</i>.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 co."><a name="42830"><span class="ref">[42830] IIª-IIae q. 88 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3511 dicendum quod in solemni voto continentiae tria possunt |
| 3512 considerari, primo quidem, materia voti, scilicet ipsa continentia; | |
| 3513 secundo, perpetuitas voti, cum scilicet aliquis voto se adstringit | |
| 3514 ad perpetuam observantiam continentiae; tertio, ipsa solemnitas | |
| 3515 voti. Dicunt ergo quidam quod votum solemne est indispensabile | |
| 3516 ratione ipsius continentiae, quae non recipit condignam | |
| 3517 recompensationem, ut patet ex auctoritate inducta. Cuius rationem | |
| 3518 quidam assignant quia per continentiam homo triumphat de domestico | |
| 3519 inimico, vel quia per continentiam homo perfecte conformatur | |
| 3520 Christo, secundum puritatem animae et corporis. Sed hoc non videtur | |
| 3521 efficaciter dici. Quia bona animae, utpote contemplatio et oratio, | |
| 3522 sunt multo meliora bonis corporis, et magis nos Deo conformant, et | |
| 3523 tamen potest dispensari in voto orationis vel contemplationis. Unde | |
| 3524 non videtur esse ratio quare non possit dispensari in voto | |
| 3525 continentiae, si respiciatur absolute ad ipsam continentiae | |
| 3526 dignitatem. Praesertim cum apostolus, I ad Cor. VII, ad | |
| 3527 continentiam inducat propter contemplationem, dicens quod mulier | |
| 3528 innupta cogitat quae Dei sunt, finis autem potior est his quae sunt | |
| 3529 ad finem. Et ideo alii rationem huius assignant ex perpetuitate et | |
| 3530 universalitate huius voti. Dicunt enim quod votum continentiae non | |
| 3531 potest praetermitti nisi per id quod est omnino contrarium, quod | |
| 3532 nunquam licet in aliquo voto. Sed hoc est manifeste falsum. Quia | |
| 3533 sicut uti carnali copula est continentiae contrarium, ita comedere | |
| 3534 carnes vel bibere vinum est contrarium abstinentiae a talibus, et | |
| 3535 tamen in huiusmodi votis potest dispensari. Et ideo aliis videtur | |
| 3536 quod in voto solemni continentiae possit dispensari propter aliquam | |
| 3537 communem utilitatem seu necessitatem, ut patet in exemplo praemisso | |
| 3538 de pacificatione terrarum ex aliquo matrimonio contrahendo. Sed | |
| 3539 quia decretalis inducta expresse dicit quod nec summus pontifex | |
| 3540 potest contra custodiam castitatis monacho licentiam dare, ideo | |
| 3541 aliter videtur dicendum, quod, sicut supra dictum est, et habetur | |
| 3542 Levit. ult., illud quod semel sanctificatum est domino, non potest | |
| 3543 in alios usus commutari. Non autem potest facere aliquis Ecclesiae | |
| 3544 praelatus ut id quod est sanctificatum sanctificationem amittat, | |
| 3545 etiam in rebus inanimatis, puta quod calix consecratus desinat esse | |
| 3546 consecratus, si maneat integer. Unde multo minus hoc potest facere | |
| 3547 aliquis praelatus, ut homo Deo consecratus, quandiu vivit, | |
| 3548 consecratus esse desistat. Solemnitas autem voti consistit in | |
| 3549 quadam consecratione seu benedictione voventis, ut dictum est. Et | |
| 3550 ideo non potest fieri per aliquem praelatum Ecclesiae quod ille qui | |
| 3551 votum solemne emisit desistat ab eo ad quod est consecratus, puta | |
| 3552 quod ille qui est sacerdos non sit sacerdos, licet possit praelatus | |
| 3553 ob aliquam causam executionem ordinis inhibere. Et simili ratione, | |
| 3554 Papa non potest facere quod ille qui est professus religionem non | |
| 3555 sit religiosus, licet quidam iuristae ignoranter contrarium dicant. | |
| 3556 Est ergo considerandum utrum continentia sit essentialiter annexa | |
| 3557 ei ad quod votum solemnizatur, quia si non est ei essentialiter | |
| 3558 annexa, potest manere solemnitas consecrationis sine debito | |
| 3559 continentiae; quod non potest contingere si sit essentialiter | |
| 3560 annexum ei ad quod votum solemnizatur. Non est autem essentialiter | |
| 3561 annexum debitum continentiae ordini sacro, sed ex statuto | |
| 3562 Ecclesiae. Unde videtur quod per Ecclesiam possit dispensari in | |
| 3563 voto continentiae solemnizato per susceptionem sacri ordinis. Est | |
| 3564 autem debitum continentiae essentiale statui religionis, per quem | |
| 3565 homo abrenuntiat saeculo, totaliter Dei servitio mancipatus; quod | |
| 3566 non potest simul stare cum matrimonio, in quo incumbit necessitas | |
| 3567 procurandae uxoris et prolis et familiae, et rerum quae ad hoc | |
| 3568 requiruntur. Unde apostolus dicit, I ad Cor. VII, quod <i>qui est | |
| 3569 cum uxore sollicitus est quae sunt mundi, quomodo placeat uxori, et | |
| 3570 divisus est</i>. Unde nomen monachi ab unitate sumitur, per | |
| 3571 oppositum ad divisionem praedictam. Et ideo in voto solemnizato per | |
| 3572 professionem religionis non potest per Ecclesiam dispensari, et | |
| 3573 rationem assignat decretalis, quia castitas est annexa regulae | |
| 53 | 3574 monachali.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 ad 1"><a name="42831"><span class="ref">[42831] IIª-IIae q. 88 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3575 ergo dicendum quod periculis rerum humanarum est obviandum per res |
| 3576 humanas, non autem per hoc quod res divinae convertantur in usum | |
| 3577 humanum. Professi autem religionem mortui sunt mundo et vivunt Deo. | |
| 3578 Unde non sunt revocandi ad vitam humanam occasione cuiuscumque | |
| 53 | 3579 eventus.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 ad 2"><a name="42832"><span class="ref">[42832] IIª-IIae q. 88 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3580 dicendum quod in voto temporalis continentiae dispensari potest, |
| 3581 sicut et in voto temporalis orationis vel temporalis abstinentiae. | |
| 3582 Sed quod in voto continentiae per professionem solemnizato non | |
| 3583 possit dispensari, hoc non est inquantum est actus castitatis, sed | |
| 3584 inquantum incipit ad latriam pertinere per professionem | |
| 53 | 3585 religionis.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 ad 3"><a name="42833"><span class="ref">[42833] IIª-IIae q. 88 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3586 dicendum quod cibus directe ordinatur ad conservationem personae, |
| 3587 et ideo abstinentia cibi directe potest vergere in periculum | |
| 3588 personae. Unde ex hac ratione recipit votum abstinentiae | |
| 3589 dispensationem. Sed coitus non ordinatur directe ad conservationem | |
| 3590 personae, sed ad conservationem speciei. Unde nec directe | |
| 3591 abstinentia coitus per continentiam vergit in periculum personae. | |
| 3592 Sed si per accidens ex ea aliquod periculum personale accidat, | |
| 3593 potest aliter subveniri, scilicet per abstinentiam, vel alia | |
| 53 | 3594 corporalia remedia.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 ad 4"><a name="42834"><span class="ref">[42834] IIª-IIae q. 88 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3595 dicendum quod religiosus qui fit episcopus, sicut non absolvitur a |
| 3596 voto continentiae, ita nec a voto paupertatis, quia nihil debet | |
| 3597 habere tanquam proprium, sed sicut dispensator communium bonorum | |
| 3598 Ecclesiae. Similiter etiam non absolvitur a voto obedientiae, sed | |
| 3599 per accidens obedire non tenetur, si superiorem non habeat, sicut | |
| 3600 et abbas monasterii, qui tamen non est a voto obedientiae | |
| 53 | 3601 absolutus.</p><p title="II-II q. 88 a. 11 ad 5"><a name="42835"><span class="ref">[42835] IIª-IIae q. 88 a. 11 ad 5</span></a> Auctoritas |
| 28 | 3602 vero Ecclesiastici quae in contrarium obiicitur, intelligenda est |
| 3603 quantum ad hoc quod nec fecunditas carnis, nec aliquod corporale | |
| 3604 bonum est comparandum continentiae, quae inter bona animae | |
| 3605 computatur, ut Augustinus dicit, in libro de sancta virginitate. | |
| 3606 Unde signanter dicitur, animae continentis, non, carnis | |
| 53 | 3607 continentis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 88 a. 12 arg. 1"><a name="42836"><span class="ref">[42836] IIª-IIae q. 88 a. 12 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3608 duodecimum sic proceditur. Videtur quod ad commutationem vel |
| 3609 dispensationem voti non requiratur praelati auctoritas. Aliquis | |
| 3610 enim potest intrare religionem absque auctoritate alicuius | |
| 3611 superioris praelati. Sed per introitum religionis absolvitur homo a | |
| 3612 votis in saeculo factis, etiam a voto terrae sanctae. Ergo voti | |
| 3613 commutatio vel dispensatio potest esse absque auctoritate | |
| 53 | 3614 superioris praelati.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 arg. 2"><a name="42837"><span class="ref">[42837] IIª-IIae q. 88 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 3615 Praeterea, dispensatio voti in hoc consistere videtur quod |
| 3616 determinatur in quo casu votum non sit observandum. Sed si | |
| 3617 praelatus male determinet, non videtur esse vovens absolutus a | |
| 3618 voto, quia nullus praelatus potest dispensare contra praeceptum | |
| 3619 divinum de implendo voto, ut dictum est. Similiter etiam si aliquis | |
| 3620 propria auctoritate recte determinet in quo casu votum non sit | |
| 3621 implendum, non videtur voto teneri, quia votum non obligat in casu | |
| 3622 in quo habet peiorem eventum, ut dictum est. Ergo dispensatio voti | |
| 53 | 3623 non requirit auctoritatem alicuius praelati.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 arg. 3"><a name="42838"><span class="ref">[42838] IIª-IIae q. 88 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 3624 Praeterea, si dispensare in voto pertinet ad potestatem |
| 3625 praelatorum, pari ratione pertineret ad omnes. Sed non pertinet ad | |
| 3626 omnes dispensare in quolibet voto. Ergo non pertinet ad potestatem | |
| 53 | 3627 praelatorum dispensatio voti.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 s. c."><a name="42839"><span class="ref">[42839] IIª-IIae q. 88 a. 12 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 3628 contra, sicut lex obligat ad aliquid faciendum, ita et votum. Sed |
| 3629 ad dispensandum in praecepto legis requiritur superioris | |
| 3630 auctoritas, ut supra dictum est. Ergo, pari ratione, etiam in | |
| 53 | 3631 dispensatione voti.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 co."><a name="42840"><span class="ref">[42840] IIª-IIae q. 88 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3632 dicendum quod, sicut supra dictum est, votum est promissio Deo |
| 3633 facta de aliquo quod sit Deo acceptum. Quid sit autem in aliqua | |
| 3634 promissione acceptum ei cui promittitur, ex eius pendet arbitrio. | |
| 3635 Praelatus autem in Ecclesia gerit vicem Dei. Et ideo in | |
| 3636 commutatione vel dispensatione votorum requiritur praelati | |
| 3637 auctoritas, quae in persona Dei determinat quid sit Deo acceptum, | |
| 3638 secundum illud II ad Cor. II, <i>nam et ego propter vos donavi in | |
| 3639 persona Christi</i>. Et signanter dicit, propter vos, quia omnis | |
| 3640 dispensatio petita a praelato debet fieri ad honorem Christi, in | |
| 3641 cuius persona dispensat; vel ad utilitatem Ecclesiae, quae est eius | |
| 53 | 3642 corpus.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 ad 1"><a name="42841"><span class="ref">[42841] IIª-IIae q. 88 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3643 ergo dicendum quod omnia alia vota sunt quorundam particularium |
| 3644 operum, sed per religionem homo totam vitam suam Dei obsequio | |
| 3645 deputat. Particulare autem in universali includitur. Et ideo | |
| 3646 decretalis dicit quod <i>reus fracti voti non habetur qui temporale | |
| 3647 obsequium in perpetuam religionis observantiam commutat</i>. Nec | |
| 3648 tamen in religionem ingrediens tenetur implere vota vel ieiuniorum | |
| 3649 vel orationum vel aliorum huiusmodi, quae existens in saeculo | |
| 3650 fecit, quia religionem ingrediens moritur priori vitae; et etiam | |
| 3651 singulares observantiae religioni non competunt; et religionis onus | |
| 53 | 3652 satis hominem onerat, ut alia superaddere non oporteat.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 ad 2"><a name="42842"><span class="ref">[42842] IIª-IIae q. 88 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3653 dicendum quod quidam dixerunt quod praelati possunt in votis pro |
| 3654 libito dispensare, quia in quolibet voto includitur conditionaliter | |
| 3655 voluntas praelati superioris, sicut supra dictum est quod in votis | |
| 3656 subditorum, puta servi vel filii, intelligitur conditio, si | |
| 3657 placuerit patri vel domino, vel, si non renitantur. Et sic subditus | |
| 3658 absque omni remorsu conscientiae posset votum praetermittere, | |
| 3659 quandocumque sibi a praelato diceretur. Sed praedicta positio falso | |
| 3660 innititur. Quia cum potestas praelati spiritualis, qui non est | |
| 3661 dominus sed dispensator, sit <i>in aedificationem data, et non in | |
| 3662 destructionem</i>, ut patet II ad Cor. X; sicut praelatus non | |
| 3663 potest imperare ea quae secundum se Deo displicent, scilicet | |
| 3664 peccata, ita non potest prohibere ea quae secundum se Deo placent, | |
| 3665 scilicet virtutis opera. Et ideo absolute potest homo ea vovere. Ad | |
| 3666 praelatum tamen pertinet diiudicare quid sit magis virtuosum et Deo | |
| 3667 magis acceptum. Et ideo in manifestis dispensatio praelati non | |
| 3668 excusaret a culpa, puta si praelatus dispensaret cum aliquo super | |
| 3669 voto de ingressu religionis, nulla apparenti causa obstante. Si | |
| 3670 autem esset causa apparens, per quam saltem in dubium verteretur, | |
| 3671 posset stare iudicio praelati dispensantis vel commutantis. Non | |
| 3672 tamen iudicio proprio, quia ipse non gerit vicem Dei, nisi forte in | |
| 3673 casu in quo id quod vovit esset manifeste illicitum, et non posset | |
| 53 | 3674 opportune ad superiorem recurrere.</p><p title="II-II q. 88 a. 12 ad 3"><a name="42843"><span class="ref">[42843] IIª-IIae q. 88 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3675 dicendum quod quia summus pontifex gerit plenarie vicem Christi in |
| 3676 tota Ecclesia, ipse habet plenitudinem potestatis dispensandi in | |
| 3677 omnibus dispensabilibus votis. Aliis autem inferioribus praelatis | |
| 3678 committitur dispensatio in votis quae communiter fiunt et indigent | |
| 3679 frequenti dispensatione, ut habeant de facili homines ad quem | |
| 3680 recurrant, sicut sunt vota peregrinationum et ieiuniorum et aliorum | |
| 3681 huiusmodi. Vota vero maiora, puta continentiae et peregrinationis | |
| 53 | 3682 terrae sanctae, reservantur summo pontifici.</p></div></div><div class="q" id="q89"><h2>Quaestio 89</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 89 pr."><a name="42844"><span class="ref">[42844] IIª-IIae q. 89 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3683 considerandum est de actibus exterioribus latriae quibus aliquid |
| 3684 divinum ab hominibus assumitur, quod est vel sacramentum aliquod, | |
| 3685 vel ipsum nomen divinum. Sed de sacramenti assumptione locus erit | |
| 3686 tractandi in tertia huius operis parte. De assumptione autem | |
| 3687 nominis divini nunc agendum est. Assumitur autem divinum nomen ab | |
| 3688 homine tripliciter, uno modo, per modum iuramenti, ad propria verba | |
| 3689 confirmanda; alio modo, per modum adiurationis, ad alios | |
| 3690 inducendum; tertio modo, per modum invocationis, ad orandum vel | |
| 3691 laudandum. Primo ergo de iuramento agendum est. Circa quod | |
| 3692 quaeruntur decem. Primo, quid sit iuramentum. Secundo, utrum sit | |
| 3693 licitum. Tertio, qui sint comites iuramenti. Quarto, cuius virtutis | |
| 3694 sit actus. Quinto, utrum sit appetendum et frequentandum, tanquam | |
| 3695 utile et bonum. Sexto, utrum liceat iurare per creaturam. Septimo, | |
| 3696 utrum iuramentum sit obligatorium. Octavo, quae sit maior | |
| 3697 obligatio, utrum iuramenti vel voti. Nono, utrum in iuramento | |
| 53 | 3698 possit dispensari. Decimo, quibus et quando liceat iurare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 89 a. 1 arg. 1"><a name="42845"><span class="ref">[42845] IIª-IIae q. 89 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3699 sic proceditur. Videtur quod iurare non sit testem Deum invocare. |
| 3700 Quicumque enim inducit auctoritatem sacrae Scripturae inducit Deum | |
| 3701 in testimonium, cuius verba proponuntur in sacra Scriptura. Si ergo | |
| 3702 iurare est testem Deum invocare, quicumque inducit auctoritatem | |
| 3703 sacrae Scripturae iuraret. Hoc autem est falsum. Ergo et | |
| 53 | 3704 primum.</p><p title="II-II q. 89 a. 1 arg. 2"><a name="42846"><span class="ref">[42846] IIª-IIae q. 89 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3705 ex hoc quod aliquis inducit aliquem in testem, nihil ei reddit. Sed |
| 3706 ille qui per Deum iurat aliquid Deo reddit, dicitur enim Matth. V, | |
| 3707 <i>reddes domino iuramenta tua</i>; et Augustinus dicit quod iurare | |
| 3708 est ius veritatis Deo reddere. Ergo iurare non est Deum testem | |
| 53 | 3709 invocare.</p><p title="II-II q. 89 a. 1 arg. 3"><a name="42847"><span class="ref">[42847] IIª-IIae q. 89 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3710 aliud est officium iudicis, et aliud testis, ut ex supradictis |
| 3711 patet. Sed quandoque iurando implorat homo divinum iudicium, | |
| 3712 secundum illud Psalm., <i>si reddidi retribuentibus mihi mala, | |
| 3713 decidam merito ab inimicis meis inanis</i>. Ergo iurare non est | |
| 53 | 3714 testem Deum invocare.</p><p title="II-II q. 89 a. 1 s. c."><a name="42848"><span class="ref">[42848] IIª-IIae q. 89 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3715 est quod Augustinus dicit, in quodam sermone de periurio, <i>quid |
| 53 | 3716 est, per Deum, nisi, testis est Deus?</i></p><p title="II-II q. 89 a. 1 co."><a name="42849"><span class="ref">[42849] IIª-IIae q. 89 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3717 dicendum quod, sicut apostolus dicit, ad Heb. VI, iuramentum ad |
| 3718 confirmationem ordinatur. Confirmatio autem in scibilibus per | |
| 3719 rationem fit, quae procedit ex aliquibus naturaliter notis, quae | |
| 3720 sunt infallibiliter vera. Sed particularia facta contingentia | |
| 3721 hominum non possunt per rationem necessariam confirmari. Et ideo ea | |
| 3722 quae de his dicuntur solent confirmari per testes. Sed humanum | |
| 3723 testimonium non est sufficiens ad huiusmodi confirmandum, propter | |
| 3724 duo. Primo quidem, propter defectum veritatis humanae, quia plurimi | |
| 3725 in mendacium labuntur, secundum illud Psalm., <i>os eorum locutum | |
| 3726 est mendacium</i>. Secundo, propter defectum cognitionis, quia | |
| 3727 homines non possunt cognoscere neque futura, neque cordium occulta, | |
| 3728 vel etiam absentia; de quibus tamen homines loquuntur, et expedit | |
| 3729 rebus humanis ut certitudo aliqua de his habeatur. Et ideo | |
| 3730 necessarium fuit recurrere ad divinum testimonium, quia Deus neque | |
| 3731 mentiri potest, neque eum aliquid latet. Assumere autem Deum in | |
| 3732 testem dicitur iurare, quia quasi pro iure introductum est ut quod | |
| 3733 sub invocatione divini testimonii dicitur pro vero habeatur. | |
| 3734 Divinum autem testimonium quandoque inducitur ad asserendum | |
| 3735 praesentia vel praeterita, et hoc dicitur iuramentum assertorium. | |
| 3736 Quandoque autem inducitur divinum testimonium ad confirmandum | |
| 3737 aliquid futurum, et hoc dicitur iuramentum promissorium. Ad ea vero | |
| 3738 quae sunt necessaria et per rationem investiganda non inducitur | |
| 3739 iuramentum, derisibile enim videretur si quis in disputatione | |
| 53 | 3740 alicuius scientiae vellet propositum per iuramentum probare.</p><p title="II-II q. 89 a. 1 ad 1"><a name="42850"><span class="ref">[42850] IIª-IIae q. 89 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3741 ergo dicendum quod aliud est testimonio Dei uti iam dato, quod fit |
| 3742 cum aliquis auctoritatem sacrae Scripturae inducit, et aliud est | |
| 53 | 3743 testimonium Dei implorare ut exhibendum, quod fit in iuramento.</p><p title="II-II q. 89 a. 1 ad 2"><a name="42851"><span class="ref">[42851] IIª-IIae q. 89 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3744 dicendum quod dicitur aliquis reddere iuramenta Deo ex hoc quod |
| 3745 implet illud quod iurat. Vel quia in hoc ipso quod invocat Deum | |
| 3746 testem, recognoscit eum habere omnium cognitionem et infallibilem | |
| 53 | 3747 veritatem.</p><p title="II-II q. 89 a. 1 ad 3"><a name="42852"><span class="ref">[42852] IIª-IIae q. 89 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3748 dicendum quod alicuius testimonium invocatur ad hoc quod testis |
| 3749 invocatus veritatem manifestet circa ea quae dicuntur. Deus autem | |
| 3750 manifestat an verum sit quod dicitur, dupliciter. Uno modo, | |
| 3751 simpliciter revelando veritatem, vel per internam inspirationem; | |
| 3752 vel etiam per facti denudationem, dum scilicet producit in publicum | |
| 3753 ea quae erant occulta. Alio modo, per poenam mentientis, et tunc | |
| 3754 simul est iudex et testis, dum puniendo mendacem manifestat | |
| 3755 mendacium. Et ideo duplex est modus iurandi. Unus quidem per | |
| 3756 simplicem Dei contestationem, sicut cum aliquis dicit, est mihi | |
| 3757 Deus testis; vel, coram Deo loquor; vel, per Deum, quod idem est, | |
| 3758 ut dicit Augustinus. Alius modus iurandi est per execrationem, dum | |
| 3759 scilicet aliquis se, vel aliquid ad se pertinens, ad poenam obligat | |
| 53 | 3760 nisi sit verum quod dicitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 89 a. 2 arg. 1"><a name="42853"><span class="ref">[42853] IIª-IIae q. 89 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3761 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum iurare. Nihil |
| 3762 enim quod prohibetur in lege divina est licitum. Sed iuramentum | |
| 3763 prohibetur Matth. V, <i>ego dico vobis, non iurare omnino</i>, et | |
| 3764 Iac. V dicitur, <i>ante omnia, fratres mei, nolite iurare</i>. Ergo | |
| 53 | 3765 iuramentum est illicitum.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 arg. 2"><a name="42854"><span class="ref">[42854] IIª-IIae q. 89 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3766 id quod est a malo videtur esse illicitum, quia, ut dicitur Matth. |
| 3767 VII, non potest arbor mala fructus bonos facere. Sed iuramentum est | |
| 3768 a malo, dicitur enim Matth. V, <i>sit autem sermo vester, est, est; | |
| 3769 non, non. Quod autem his abundantius est a malo est</i>. Ergo | |
| 53 | 3770 iuramentum videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 arg. 3"><a name="42855"><span class="ref">[42855] IIª-IIae q. 89 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3771 exquirere signum divinae providentiae est tentare Deum, quod est |
| 3772 omnino illicitum, secundum illud Deut. VI, <i>non tentabis dominum | |
| 3773 Deum tuum</i>. Sed ille qui iurat videtur exquirere signum divinae | |
| 3774 providentiae, dum petit divinum testimonium, quod est per aliquem | |
| 3775 evidentem effectum. Ergo videtur quod iuramentum sit omnino | |
| 53 | 3776 illicitum.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 s. c."><a name="42856"><span class="ref">[42856] IIª-IIae q. 89 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3777 est quod dicitur Deut. VI, <i>dominum Deum tuum timebis, et per |
| 53 | 3778 nomen eius iurabis</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 co."><a name="42857"><span class="ref">[42857] IIª-IIae q. 89 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3779 dicendum quod nihil prohibet aliquid esse secundum se bonum quod |
| 3780 tamen cedit in malum eius qui non utitur eo convenienter, sicut | |
| 3781 sumere Eucharistiam est bonum, et tamen qui indigne sumit sibi | |
| 3782 iudicium manducat et bibit, ut dicitur I ad Cor. XI. Sic ergo in | |
| 3783 proposito dicendum est quod iuramentum secundum se est licitum et | |
| 3784 honestum. Quod patet ex origine et ex fine. Ex origine quidem, quia | |
| 3785 iuramentum est introductum ex fide qua homines credunt Deum habere | |
| 3786 infallibilem veritatem et universalem omnium cognitionem et | |
| 3787 provisionem. Ex fine autem, quia iuramentum inducitur ad | |
| 3788 iustificandum homines, et ad finiendum controversias, ut dicitur ad | |
| 3789 Heb. VI. Sed iuramentum cedit in malum alicui ex eo quod male | |
| 3790 utitur eo, idest sine necessitate et cautela debita. Videtur enim | |
| 3791 parvam reverentiam habere ad Deum qui eum ex levi causa testem | |
| 3792 inducit, quod non praesumeret etiam de aliquo viro honesto. Imminet | |
| 3793 etiam periculum periurii, quia de facili homo in verbo delinquit, | |
| 3794 secundum illud Iac. III, <i>si quis in verbo non offendit, hic | |
| 3795 perfectus est vir</i>. Unde et Eccli. XXIII dicitur, <i>iurationi | |
| 53 | 3796 non assuescat os tuum, multi enim casus in illa</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 ad 1"><a name="42858"><span class="ref">[42858] IIª-IIae q. 89 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3797 ergo dicendum quod Hieronymus, super Matth., dicit, <i>considera |
| 3798 quod salvator non per Deum iurare prohibuerit, sed per caelum et | |
| 3799 terram. Hanc enim per elementa iurandi pessimam consuetudinem | |
| 3800 habere Iudaei noscuntur</i>. Se ista responsio non sufficit, quia | |
| 3801 Iacobus addit, <i>neque per aliud quodcumque iuramentum</i>. Et | |
| 3802 ideo dicendum est quod, sicut Augustinus dicit, in libro de | |
| 3803 mendacio, quod <i>apostolus, in epistolis suis iurans, ostendit | |
| 3804 quomodo accipiendum esset quod dictum est, dico vobis non iurare | |
| 3805 omnino, ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi veniatur, ex | |
| 3806 facilitate iurandi ad consuetudinem, a consuetudine in periurium | |
| 3807 decidatur. Et ideo non invenitur iurasse nisi scribens, ubi | |
| 53 | 3808 consideratio cautior non habet linguam praecipitem</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 ad 2"><a name="42859"><span class="ref">[42859] IIª-IIae q. 89 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3809 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in |
| 3810 monte, <i>si iurare cogeris, scias de necessitate venire | |
| 3811 infirmitatis eorum quibus aliquid suades, quae utique infirmitas | |
| 3812 malum est. Itaque non dixit, quod amplius est malum est; tu enim | |
| 3813 non malum facis qui bene uteris iuratione, ut alteri persuadeas | |
| 3814 quod utiliter persuades, sed, a malo est illius cuius infirmitate | |
| 53 | 3815 iurare cogeris</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 2 ad 3"><a name="42860"><span class="ref">[42860] IIª-IIae q. 89 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3816 dicendum quod ille qui iurat non tentat Deum, quia non implorat |
| 3817 divinum auxilium absque utilitate et necessitate; et praeterea non | |
| 3818 exponit se alicui periculo si Deus testimonium adhibere noluerit in | |
| 3819 praesenti. Adhibebit autem pro certo testimonium in futuro, quando | |
| 3820 <i>illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia | |
| 3821 cordium</i>, ut dicitur I ad Cor. IV. Et illud testimonium nulli | |
| 53 | 3822 iuranti deficiet, vel pro eo vel contra eum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 89 a. 3 arg. 1"><a name="42861"><span class="ref">[42861] IIª-IIae q. 89 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3823 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur tres comites |
| 3824 iuramenti iustitia, iudicium et veritas. Ea enim quorum unum | |
| 3825 includitur in altero non sunt connumeranda tanquam diversa. Sed | |
| 3826 horum trium unum includitur in altero, quia veritas pars iustitiae | |
| 3827 est, secundum Tullium; iudicium autem est actus iustitiae, ut supra | |
| 3828 habitum est. Ergo inconvenienter numerantur tres comites | |
| 53 | 3829 iuramenti.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 arg. 2"><a name="42862"><span class="ref">[42862] IIª-IIae q. 89 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3830 multa alia requiruntur ad iuramentum, scilicet devotio, et fides, |
| 3831 per quam credamus Deum omnia scire et mentiri non posse. Ergo | |
| 53 | 3832 videtur quod insufficienter enumerentur tres comites iuramenti.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 arg. 3"><a name="42863"><span class="ref">[42863] IIª-IIae q. 89 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3833 haec tria in quolibet opere humano inquirenda sunt, nihil enim |
| 3834 debet fieri contra iustitiam aut veritatem, aut sine iudicio, | |
| 3835 secundum illud I ad Tim. V, <i>nihil facias sine praeiudicio</i>, | |
| 3836 idest sine praecedenti iudicio. Ergo haec tria non magis debent | |
| 53 | 3837 associari iuramento quam aliis humanis actibus.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 s. c."><a name="42864"><span class="ref">[42864] IIª-IIae q. 89 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3838 est quod dicitur Ierem. IV, <i>iurabis, vivit dominus, in veritate, |
| 3839 in iudicio et in iustitia</i>, quod exponens Hieronymus dicit, | |
| 3840 <i>animadvertendum est quod iusiurandum hos habet comites, scilicet | |
| 53 | 3841 veritatem, iudicium et iustitiam</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 co."><a name="42865"><span class="ref">[42865] IIª-IIae q. 89 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3842 dicendum quod, sicut supra dictum est, iuramentum non est bonum |
| 3843 nisi ei qui bene utitur iuramento. Ad bonum autem usum iuramenti | |
| 3844 duo requiruntur. Primo quidem, quod aliquis non leviter, sed ex | |
| 3845 necessaria causa et discrete iuret. Et quantum ad hoc, requiritur | |
| 3846 iudicium, scilicet discretionis ex parte iurantis. Secundo, quantum | |
| 3847 ad id quod per iuramentum confirmatur, ut scilicet neque sit | |
| 3848 falsum, neque sit aliquid illicitum. Et quantum ad hoc, requiritur | |
| 3849 veritas, per quam aliquis iuramento confirmat quod verum est; et | |
| 3850 iustitia, per quam confirmat quod licitum est. Iudicio autem caret | |
| 3851 iuramentum incautum; veritate autem iuramentum mendax; iustitia | |
| 53 | 3852 autem iuramentum iniquum sive illicitum.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 ad 1"><a name="42866"><span class="ref">[42866] IIª-IIae q. 89 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3853 ergo dicendum quod iudicium non sumitur hic pro executione |
| 3854 iustitiae, sed pro iudicio discretionis, ut dictum est. Neque etiam | |
| 3855 veritas hic accipitur secundum quod est pars iustitiae, sed | |
| 53 | 3856 secundum quod est quaedam conditio locutionis.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 ad 2"><a name="42867"><span class="ref">[42867] IIª-IIae q. 89 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3857 dicendum quod et devotio et fides, et omnia huiusmodi quae |
| 3858 exiguntur ad debitum modum iurandi, intelliguntur in iudicio. Alia | |
| 3859 enim duo pertinent ad rem de qua iuratur, ut dictum est. Quamvis | |
| 53 | 3860 posset dici quod iustitia pertinet ad causam pro qua iuratur.</p><p title="II-II q. 89 a. 3 ad 3"><a name="42868"><span class="ref">[42868] IIª-IIae q. 89 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3861 dicendum quod in iuramento est magnum periculum, tum propter Dei |
| 3862 magnitudinem, cuius testimonium invocatur; tum etiam propter | |
| 3863 labilitatem linguae humanae, cuius verba iuramento confirmantur. Et | |
| 3864 ideo huiusmodi magis requiruntur ad iuramentum quam ad alios | |
| 53 | 3865 humanos actus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 89 a. 4 arg. 1"><a name="42869"><span class="ref">[42869] IIª-IIae q. 89 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3866 sic proceditur. Videtur quod iuramentum non sit actus religionis |
| 3867 sive latriae. Actus enim latriae sunt circa aliqua sacra et divina. | |
| 3868 Sed iuramenta adhibentur circa controversias humanas, ut apostolus | |
| 3869 dicit, ad Heb. VI. Ergo iurare non est actus religionis seu | |
| 53 | 3870 latriae.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 arg. 2"><a name="42870"><span class="ref">[42870] IIª-IIae q. 89 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3871 ad religionem pertinet cultum Deo offerre, ut Tullius dicit. Sed |
| 3872 ille qui iurat nihil Deo offert, sed Deum inducit in testem. Ergo | |
| 53 | 3873 iurare non est actus religionis.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 arg. 3"><a name="42871"><span class="ref">[42871] IIª-IIae q. 89 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3874 finis religionis seu latriae est reverentiam Deo exhibere. Hoc |
| 3875 autem non est finis iuramenti, sed potius aliquod verbum | |
| 53 | 3876 confirmare. Ergo iurare non est actus religionis.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 s. c."><a name="42872"><span class="ref">[42872] IIª-IIae q. 89 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3877 est quod dicitur Deut. VI, <i>dominum Deum tuum timebis, et ipsi |
| 3878 soli servies, ac per nomen illius iurabis</i>. Loquitur autem ibi | |
| 53 | 3879 de servitute latriae. Ergo iurare est actus latriae.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 co."><a name="42873"><span class="ref">[42873] IIª-IIae q. 89 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3880 dicendum quod, sicut ex dictis patet, ille qui iurat invocat |
| 3881 divinum testimonium ad confirmandum ea quae dicit. Nihil autem | |
| 3882 confirmatur nisi per aliquid quod certius est et potius. Et ideo in | |
| 3883 hoc ipso quod homo per Deum iurat, profitetur Deum potiorem, utpote | |
| 3884 cuius veritas est indefectibilis et cognitio universalis, et sic | |
| 3885 aliquo modo Deo reverentiam exhibet. Unde et apostolus dicit, ad | |
| 3886 Heb. VI, quod <i>homines per maiores se iurant</i>. Et Hieronymus | |
| 3887 dicit, super Matth., quod <i>qui iurat, aut veneratur aut diligit | |
| 3888 eum per quem iurat</i>. Philosophus etiam dicit, in I Metaphys., | |
| 3889 quod iuramentum est honorabilissimum. Exhibere autem reverentiam | |
| 3890 Deo pertinet ad religionem sive latriam. Unde manifestum est quod | |
| 53 | 3891 iuramentum est actus religionis sive latriae.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 ad 1"><a name="42874"><span class="ref">[42874] IIª-IIae q. 89 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3892 ergo dicendum quod in iuramento duo considerantur, scilicet |
| 3893 testimonium quod inducitur, et hoc est divinum; et id super quo | |
| 3894 inducitur testimonium, vel quod facit necessitatem testimonium | |
| 3895 inducendi, et hoc est humanum. Pertinet ergo iuramentum ad | |
| 53 | 3896 religionem ratione primi, non autem ratione secundi.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 ad 2"><a name="42875"><span class="ref">[42875] IIª-IIae q. 89 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3897 dicendum quod in hoc ipso quod aliquis assumit Deum in testem per |
| 3898 modum iuramenti, profitetur eum maiorem, quod pertinet ad Dei | |
| 3899 reverentiam. Et sic aliquid offert Deo, scilicet reverentiam et | |
| 53 | 3900 honorem.</p><p title="II-II q. 89 a. 4 ad 3"><a name="42876"><span class="ref">[42876] IIª-IIae q. 89 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3901 dicendum quod omnia quae facimus debemus in Dei reverentiam facere. |
| 3902 Et ideo nihil prohibet si in hoc ipso quod intendimus hominem | |
| 3903 certificare, Deo reverentiam exhibeamus. Sic enim debemus aliquid | |
| 3904 in Dei reverentiam facere ut ex hoc utilitas proximis proveniat, | |
| 53 | 3905 quia etiam Deus operatur ad suam gloriam et nostram utilitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 89 a. 5 arg. 1"><a name="42877"><span class="ref">[42877] IIª-IIae q. 89 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3906 sic proceditur. Videtur quod iuramentum sit appetendum et |
| 3907 frequentandum, tanquam utile et bonum. Sicut enim votum est actus | |
| 3908 latriae, ita et iuramentum. Sed facere aliquid ex voto est | |
| 3909 laudabilius et magis meritorium quia votum est actus latriae, ut | |
| 3910 supra dictum est. Ergo, pari ratione, facere vel dicere aliquid cum | |
| 3911 iuramento est laudabilius. Et sic iuramentum est appetendum tanquam | |
| 53 | 3912 per se bonum.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 arg. 2"><a name="42878"><span class="ref">[42878] IIª-IIae q. 89 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3913 Hieronymus dicit, super Matth., quod <i>qui iurat, veneratur aut |
| 3914 diligit eum per quem iurat</i>. Sed venerari aut diligere Deum est | |
| 53 | 3915 appetendum tanquam per se bonum. Ergo et iuramentum.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 arg. 3"><a name="42879"><span class="ref">[42879] IIª-IIae q. 89 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3916 iuramentum ordinatur ad confirmationem seu certificationem. Sed |
| 3917 quod homo suum dictum confirmet, bonum est. Ergo iuramentum est | |
| 53 | 3918 appetendum tanquam bonum.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 s. c."><a name="42880"><span class="ref">[42880] IIª-IIae q. 89 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3919 est quod dicitur Eccli. XXIII, <i>vir multum iurans replebitur |
| 3920 iniquitate</i>. Et Augustinus dicit, in libro de mendacio, quod | |
| 3921 praeceptum domini de prohibitione iuramenti <i>ad hoc positum est | |
| 3922 ut, quantum in te est, non affectes, non, quasi pro bono, cum | |
| 53 | 3923 aliqua delectatione appetas iusiurandum</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 co."><a name="42881"><span class="ref">[42881] IIª-IIae q. 89 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3924 dicendum quod id quod non quaeritur nisi ad subveniendum alicui |
| 3925 defectui, non numeratur inter ea quae sunt per se appetenda, sed | |
| 3926 inter ea quae sunt necessaria, sicut patet de medicina, quae | |
| 3927 quaeritur ad subveniendum infirmitati. Iuramentum autem quaeritur | |
| 3928 ad subveniendum alicui defectui, quo scilicet unus homo alteri | |
| 3929 discredit. Et ideo iuramentum est habendum non inter ea quae sunt | |
| 3930 per se appetenda, sed inter ea quae sunt huic vitae necessaria, | |
| 3931 quibus indebite utitur quicumque eis utitur ultra terminos | |
| 3932 necessitatis. Unde Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in | |
| 3933 monte, <i>qui intelligit non in bonis, idest per se appetendis, sed | |
| 3934 in necessariis iurationem habendam, refrenat se quantum potest, ut | |
| 53 | 3935 non ea utatur nisi necessitas cogat</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 ad 1"><a name="42882"><span class="ref">[42882] IIª-IIae q. 89 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3936 ergo dicendum quod alia ratio est de voto, et de iuramento. Nam per |
| 3937 votum aliquid in Dei reverentiam ordinamus, unde ex hoc ipso fit | |
| 3938 religionis actus. Sed in iuramento e converso reverentia divini | |
| 3939 nominis assumitur ad promissi confirmationem. Et ideo illud quod | |
| 3940 iuramento confirmatur non propter hoc fit religionis actus, quia | |
| 53 | 3941 secundum finem morales actus species sortiuntur.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 ad 2"><a name="42883"><span class="ref">[42883] IIª-IIae q. 89 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3942 dicendum quod ille qui iurat utitur quidem veneratione aut |
| 3943 dilectione eius per quem iurat, non autem ordinat iuramentum ad | |
| 3944 venerandum aut diligendum eum per quem iurat, sed ad aliquid aliud | |
| 53 | 3945 quod est necessarium praesenti vitae.</p><p title="II-II q. 89 a. 5 ad 3"><a name="42884"><span class="ref">[42884] IIª-IIae q. 89 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3946 dicendum quod sicut medicina est utilis ad sanandum, et tamen |
| 3947 quanto est virtuosior, tanto maius nocumentum inducit si non debite | |
| 3948 sumatur; ita etiam iuramentum utile quidem est ad confirmationem, | |
| 3949 tamen quanto est magis venerandum, tanto est magis periculosum nisi | |
| 3950 debite inducatur. Quia, ut dicitur Eccli. XXIII, si frustraverit, | |
| 3951 idest deceperit fratrem, delictum illius supra ipsum erit; et si | |
| 3952 dissimulaverit, quasi per simulationem iurando falsum, delinquit | |
| 3953 dupliciter (quia scilicet simulata aequitas est duplex iniquitas); | |
| 3954 et si in vanum iuraverit, idest sine debita causa et necessitate, | |
| 53 | 3955 non iustificabitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 89 a. 6 arg. 1"><a name="42885"><span class="ref">[42885] IIª-IIae q. 89 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3956 sic proceditur. Videtur quod non liceat per creaturas iurare. |
| 3957 Dicitur enim Matth. V, <i>ego dico vobis, non iurare omnino, neque | |
| 3958 per caelum, neque per terram, neque per Ierosolymam, neque per | |
| 3959 caput tuum</i>, quod exponens Hieronymus dicit, <i>considera quod | |
| 3960 hic salvator non per Deum iurare prohibuerit, sed per caelum et | |
| 53 | 3961 terram,</i> et cetera.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 arg. 2"><a name="42886"><span class="ref">[42886] IIª-IIae q. 89 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3962 poena non debetur nisi culpae. Sed iuranti per creaturas adhibetur |
| 3963 poena, dicitur enim XXII, qu. I, <i>clericum per creaturam iurantem | |
| 3964 acerrime obiurgandum, si perstiterit in vitio, excommunicandum | |
| 53 | 3965 placuit</i>. Ergo illicitum est per creaturas iurare.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 arg. 3"><a name="42887"><span class="ref">[42887] IIª-IIae q. 89 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3966 iuramentum est actus latriae, sicut dictum est. Sed cultus latriae |
| 3967 non debetur alicui creaturae, ut patet Rom. I. Ergo non licet | |
| 53 | 3968 iurare per aliquam creaturam.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 s. c."><a name="42888"><span class="ref">[42888] IIª-IIae q. 89 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3969 est quod Ioseph iuravit per salutem Pharaonis, ut legitur Gen. |
| 3970 XLII. Ex consuetudine etiam iuratur per Evangelium, et per | |
| 53 | 3971 reliquias, et per sanctos.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 co."><a name="42889"><span class="ref">[42889] IIª-IIae q. 89 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3972 dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est iuramentum. Unum |
| 3973 quidem quod fit per simplicem contestationem, inquantum scilicet | |
| 3974 Dei testimonium invocatur. Et hoc iuramentum innititur divinae | |
| 3975 veritati, sicut et fides. Fides autem est per se quidem et | |
| 3976 principaliter de Deo, qui est ipsa veritas; secundario autem de | |
| 3977 creaturis, in quibus veritas Dei relucet, ut supra habitum est. Et | |
| 3978 similiter iuramentum principaliter refertur ad ipsum Deum, cuius | |
| 3979 testimonium invocatur, secundario autem assumuntur ad iuramentum | |
| 3980 aliquae creaturae non secundum se, sed inquantum in eis divina | |
| 3981 veritas manifestatur; sicut iuramus per Evangelium, idest per Deum, | |
| 3982 cuius veritas in Evangelio manifestatur; et per sanctos, qui hanc | |
| 3983 veritatem crediderunt et observaverunt. Alius autem modus iurandi | |
| 3984 est per execrationem. Et in hoc iuramento inducitur creatura aliqua | |
| 3985 ut in qua divinum iudicium exerceatur. Et sic solet homo iurare per | |
| 3986 caput suum, vel per filium suum, aut per aliquam aliam rem quam | |
| 3987 diligit. Sicut et apostolus iuravit, II ad Cor. I, dicens, <i>ego | |
| 3988 testem Deum invoco in animam meam</i>. Quod autem Ioseph per | |
| 3989 salutem Pharaonis iuravit, utroque modo potest intelligi, vel per | |
| 3990 modum execrationis, quasi salutem Pharaonis obligaverit Deo; vel | |
| 3991 per modum contestationis, quasi contestando veritatem divinae | |
| 53 | 3992 iustitiae, ad cuius executionem principes terrae constituuntur.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 ad 1"><a name="42890"><span class="ref">[42890] IIª-IIae q. 89 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3993 ergo dicendum quod dominus prohibuit iurare per creaturas ita quod |
| 3994 eis adhibeatur reverentia divina. Unde Hieronymus ibidem subdit | |
| 3995 quod Iudaei, per Angelos, et cetera huiusmodi, iurantes, creaturas | |
| 3996 venerabantur Dei honore. Et eadem ratione punitur secundum canones | |
| 3997 clericus per creaturam iurans, quod ad blasphemiam infidelitatis | |
| 3998 pertinet. Unde in sequenti capitulo dicitur, <i>si quis per | |
| 3999 capillum Dei vel caput iuraverit, vel alio modo blasphemia contra | |
| 4000 Deum usus fuerit, si in ecclesiastico ordine est, | |
| 53 | 4001 deponatur</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 ad 2"><a name="42891"><span class="ref">[42891] IIª-IIae q. 89 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 4002 patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 89 a. 6 ad 3"><a name="42892"><span class="ref">[42892] IIª-IIae q. 89 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4003 dicendum quod cultus latriae adhibetur ei cuius testimonium iurando |
| 4004 invocatur. Et ideo praecipitur Exod. XXIII, per nomen externorum | |
| 4005 deorum non iurabitis. Non autem exhibetur cultus latriae creaturis | |
| 53 | 4006 quae in iuramento assumuntur secundum modos praedictos.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 89 a. 7 arg. 1"><a name="42893"><span class="ref">[42893] IIª-IIae q. 89 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4007 septimum sic proceditur. Videtur quod iuramentum non habeat vim |
| 4008 obligandi. Inducitur enim iuramentum ad confirmandum veritatem eius | |
| 4009 quod dicitur. Sed quando aliquis dicit aliquid de futuro, verum | |
| 4010 dicit etiam si non eveniat quod dicit, sicut Paulus, quamvis non | |
| 4011 iverit Corinthum, sicut dixerat, non tamen est mentitus, ut patet | |
| 53 | 4012 II Cor. I. Ergo videtur quod iuramentum non sit obligatorium.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 arg. 2"><a name="42894"><span class="ref">[42894] IIª-IIae q. 89 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4013 virtus non est virtuti contraria, ut dicitur in praedicamentis. Sed |
| 4014 iuramentum est actus virtutis, ut dictum est. Quandoque autem esset | |
| 4015 contra virtutem, aut in aliquod eius impedimentum, si quis servaret | |
| 4016 id quod iuravit, sicut cum aliquis iurat se facere aliquod | |
| 4017 peccatum, vel cum iurat desistere ab aliquo opere virtutis. Ergo | |
| 53 | 4018 iuramentum non semper est obligatorium.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 arg. 3"><a name="42895"><span class="ref">[42895] IIª-IIae q. 89 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4019 quandoque aliquis invitus compellitur ad hoc quod sub iuramento |
| 4020 aliquid promittat. Sed <i>tales a iuramenti nexibus sunt per | |
| 4021 Romanos pontifices absoluti</i>, ut habetur extra, de iureiurando, | |
| 4022 cap. verum in ea quaestione et cetera. Ergo iuramentum non semper | |
| 53 | 4023 est obligatorium.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 arg. 4"><a name="42896"><span class="ref">[42896] IIª-IIae q. 89 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4024 nullus potest obligari ad duo opposita. Sed quandoque oppositum est |
| 4025 quod intendit iurans, et quod intendit ille cui iuramentum | |
| 4026 praestatur. Ergo iuramentum non potest semper esse | |
| 53 | 4027 obligatorium.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 s. c."><a name="42897"><span class="ref">[42897] IIª-IIae q. 89 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 4028 est quod dicitur Matth. V, <i>reddes domino iuramenta tua</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 co."><a name="42898"><span class="ref">[42898] IIª-IIae q. 89 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 4029 dicendum quod obligatio refertur ad aliquid quod est faciendum vel |
| 4030 dimittendum. Unde non videtur respicere iuramentum assertorium, | |
| 4031 quod est de praesenti vel de praeterito; neque etiam iuramentum de | |
| 4032 his quae sunt per alias causas fienda, sicut si quis iuramento | |
| 4033 assereret quod cras pluvia esset futura; sed solum in his quae sunt | |
| 4034 fienda per illum qui iurat. Sicut autem iuramentum assertorium, | |
| 4035 quod est de praeterito vel de praesenti, debet habere veritatem, | |
| 4036 ita etiam et iuramentum de his quae sunt fienda a nobis in futurum. | |
| 4037 Et ideo utrumque iuramentum habet quandam obligationem, diversimode | |
| 4038 tamen. Quia in iuramento quod est de praeterito vel praesenti, | |
| 4039 obligatio est non respectu rei quae iam fuit vel est, sed respectu | |
| 4040 ipsius actus iurandi, ut scilicet iuret id quod iam verum est vel | |
| 4041 fuit. Sed in iuramento quod praestatur de his quae sunt fienda a | |
| 4042 nobis, obligatio cadit e converso super rem quam aliquis iuramento | |
| 4043 firmavit. Tenetur enim aliquis ut faciat verum esse id quod | |
| 4044 iuravit, alioquin deest veritas iuramento. Si autem est talis res | |
| 4045 quae in eius potestate non fuit, deest iuramento discretionis | |
| 4046 iudicium, nisi forte quod erat ei possibile quando iuravit, ei | |
| 4047 reddatur impossibile per aliquem eventum; puta cum aliquis iuravit | |
| 4048 se pecuniam soluturum, quae ei postmodum vi vel furto subtrahitur. | |
| 4049 Tunc enim videtur excusatus esse a faciendo quod iuravit, licet | |
| 4050 teneatur facere quod in se est, sicut etiam supra circa | |
| 4051 obligationem voti diximus. Si vero sit quidem possibile fieri, sed | |
| 4052 fieri non debeat, vel quia est per se malum, vel quia est boni | |
| 4053 impeditivum, tunc iuramento deest iustitia. Et ideo iuramentum non | |
| 4054 est servandum in eo casu quo est peccatum vel boni impeditivum, | |
| 4055 secundum enim utrumque horum vergit in deteriorem exitum. Sic ergo | |
| 4056 dicendum est quod quicumque iurat aliquid se facturum, obligatur ad | |
| 4057 id faciendum, ad hoc quod veritas impleatur, si tamen alii duo | |
| 53 | 4058 comites adsint, scilicet iudicium et iustitia.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 ad 1"><a name="42899"><span class="ref">[42899] IIª-IIae q. 89 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4059 ergo dicendum quod aliud est de simplici verbo, aliud de iuramento, |
| 4060 in quo divinum testimonium imploratur. Sufficit enim ad veritatem | |
| 4061 verbi quod aliquis dicat id quod proponit se facturum, quia hoc iam | |
| 4062 verum est in sua causa, scilicet in proposito facientis. Sed | |
| 4063 iuramentum adhiberi non debet nisi in re de qua aliquis firmiter | |
| 4064 certus est. Et ideo si iuramentum adhibeatur, propter reverentiam | |
| 4065 divini testimonii quod invocatur, obligatur homo ut faciat esse | |
| 4066 verum id quod iuravit, secundum suam possibilitatem, nisi in | |
| 53 | 4067 deteriorem exitum vergat, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 ad 2"><a name="42900"><span class="ref">[42900] IIª-IIae q. 89 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4068 dicendum quod iuramentum potest vergere in deteriorem exitum |
| 4069 dupliciter. Uno modo, quia ab ipso principio habet peiorem exitum. | |
| 4070 Vel quia est secundum se malum, sicut cum aliquis iurat se | |
| 4071 adulterium patraturum. Sive quia est maioris boni impeditivum, puta | |
| 4072 cum aliquis iurat se non intraturum religionem, vel quod non fiet | |
| 4073 clericus, aut quod non accipiet praelationem in casu in quo expedit | |
| 4074 eum accipere, vel si quid aliud est huiusmodi. Huiusmodi enim | |
| 4075 iuramentum a principio est illicitum, differenter tamen. Quia si | |
| 4076 quis iuret se facturum aliquod peccatum, et peccat iurando, et | |
| 4077 peccat iuramentum servando. Si quis autem iurat se non facturum | |
| 4078 aliquod melius bonum, quod tamen facere non tenetur, peccat quidem | |
| 4079 iurando, inquantum ponit obicem spiritui sancto, qui est boni | |
| 4080 propositi inspirator, non tamen peccat iuramentum servando, sed | |
| 4081 multo melius facit si non servet. Alio modo vergit in deteriorem | |
| 4082 exitum propter aliquid quod de novo emerserat, quod fuit | |
| 4083 impraemeditatum, sicut patet in iuramento Herodis, qui iuravit | |
| 4084 puellae saltanti se daturum quod petisset. Hoc enim iuramentum | |
| 4085 poterat esse a principio licitum, intellecta debita conditione, | |
| 4086 scilicet si peteret quod dare deceret, sed impletio iuramenti fuit | |
| 4087 illicita. Unde Ambrosius dicit, in I de officiis, <i>est contra | |
| 4088 officium nonnunquam promissum solvere sacramentum, sicut Herodes, | |
| 53 | 4089 qui necem Ioannis praestavit ne promissum negaret</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 ad 3"><a name="42901"><span class="ref">[42901] IIª-IIae q. 89 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4090 dicendum quod in iuramento quod quis coactus facit, duplex est |
| 4091 obligatio. Una quidem qua obligatur homini cui aliquid promittit. | |
| 4092 Et talis obligatio tollitur per coactionem, quia ille qui vim | |
| 4093 intulit hoc meretur, ut ei promissum non servetur. Alia autem est | |
| 4094 obligatio qua quis Deo obligatur ut impleat quod per nomen eius | |
| 4095 promisit. Et talis obligatio non tollitur in foro conscientiae, | |
| 4096 quia magis debet damnum temporale sustinere quam iuramentum | |
| 4097 violare. Potest tamen repetere in iudicio quod solvit, vel praelato | |
| 4098 denuntiare, non obstante si contrarium iuravit, quia tale | |
| 4099 iuramentum vergeret in deteriorem exitum, esset enim contra | |
| 4100 iustitiam publicam. Romani autem pontifices ab huiusmodi iuramentis | |
| 4101 homines absolverunt non quasi decernentes huiusmodi iuramenta non | |
| 4102 esse obligatoria, sed quasi huiusmodi obligationes ex iusta causa | |
| 53 | 4103 relaxantes.</p><p title="II-II q. 89 a. 7 ad 4"><a name="42902"><span class="ref">[42902] IIª-IIae q. 89 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4104 dicendum quod quando non est eadem iurantis intentio et eius cui |
| 4105 iurat, si hoc provenit ex dolo iurantis, debet iuramentum servari | |
| 4106 secundum sanum intellectum eius cui iuramentum praestatur. Unde | |
| 4107 Isidorus dicit, <i>quacumque arte verborum quis iuret, Deus tamen, | |
| 4108 qui conscientiae testis est, ita hoc accipit sicut ille cui iuratur | |
| 4109 intelligit</i>. Et quod hoc intelligatur de doloso iuramento, patet | |
| 4110 per id quod subditur, dupliciter reus fit <i>qui et nomen Dei in | |
| 4111 vanum assumit, et proximum dolo capit</i>. Si autem iurans dolum | |
| 4112 non adhibeat, obligatur secundum intentionem iurantis. Unde | |
| 4113 Gregorius dicit, XXVI Moral., <i>humanae aures talia verba nostra | |
| 4114 iudicant qualia foris sonant, divina vero iudicia talia foris | |
| 53 | 4115 audiunt qualia ex intimis proferuntur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 89 a. 8 arg. 1"><a name="42903"><span class="ref">[42903] IIª-IIae q. 89 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 4116 sic proceditur. Videtur quod maior sit obligatio iuramenti quam |
| 4117 voti. Votum enim est simplex promissio. Sed iuramentum supra | |
| 4118 promissionem adhibet divinum testimonium. Ergo maior est obligatio | |
| 53 | 4119 iuramenti quam voti.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 arg. 2"><a name="42904"><span class="ref">[42904] IIª-IIae q. 89 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4120 debilius solet per fortius confirmari. Sed votum interdum |
| 53 | 4121 confirmatur iuramento. Ergo iuramentum est fortius quam votum.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 arg. 3"><a name="42905"><span class="ref">[42905] IIª-IIae q. 89 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4122 obligatio voti causatur ex animi deliberatione, ut supra dictum |
| 4123 est. Obligatio autem iuramenti causatur ex divina veritate, cuius | |
| 4124 testimonium invocatur. Cum ergo veritas Dei excedat deliberationem | |
| 4125 humanam, videtur quod obligatio iuramenti sit fortior quam | |
| 53 | 4126 obligatio voti.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 s. c."><a name="42906"><span class="ref">[42906] IIª-IIae q. 89 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4127 per votum obligatur aliquis Deo, per iuramentum obligatur interdum |
| 4128 homini. Magis autem obligatur homo Deo quam homini. Ergo maior est | |
| 53 | 4129 obligatio voti quam iuramenti.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 co."><a name="42907"><span class="ref">[42907] IIª-IIae q. 89 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4130 dicendum quod utraque obligatio, scilicet voti et iuramenti, |
| 4131 causatur ex aliquo divino, aliter tamen et aliter. Nam obligatio | |
| 4132 voti causatur ex fidelitate quam Deo debemus, ut scilicet ei | |
| 4133 promissum solvamus. Obligatio autem iuramenti causatur ex | |
| 4134 reverentia quam debemus ei, ex qua tenemur quod verificemus id quod | |
| 4135 per nomen eius promittimus. Omnis autem infidelitas irreverentiam | |
| 4136 continet, sed non convertitur, videtur enim infidelitas subiecti ad | |
| 4137 dominum esse maxima irreverentia. Et ideo votum ex ratione sua | |
| 53 | 4138 magis est obligatorium quam iuramentum.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 ad 1"><a name="42908"><span class="ref">[42908] IIª-IIae q. 89 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4139 ergo dicendum quod votum est promissio non quaecumque, sed Deo |
| 53 | 4140 facta, cui infidelem esse gravissimum est.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 ad 2"><a name="42909"><span class="ref">[42909] IIª-IIae q. 89 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4141 dicendum quod iuramentum non adhibetur voto quasi aliquid firmius, |
| 53 | 4142 sed ut per duas res immobiles maior firmitas adhibeatur.</p><p title="II-II q. 89 a. 8 ad 3"><a name="42910"><span class="ref">[42910] IIª-IIae q. 89 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4143 dicendum quod deliberatio animi dat firmitatem voto quantum ex |
| 4144 parte voventis est. Habet tamen maiorem firmitatis causam ex parte | |
| 53 | 4145 Dei, cui votum offertur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 89 a. 9 arg. 1"><a name="42911"><span class="ref">[42911] IIª-IIae q. 89 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 4146 sic proceditur. Videtur quod nullus possit dispensare in iuramento. |
| 4147 Sicut enim veritas requiritur ad iuramentum assertorium, quod est | |
| 4148 de praeterito vel praesenti, ita ad iuramentum promissorium, quod | |
| 4149 est de futuro. Sed nullus potest cum aliquo dispensare quod de | |
| 4150 praeteritis vel praesentibus iuret contra veritatem. Ergo etiam | |
| 4151 nullus potest dispensare quod non faciat aliquis esse verum id quod | |
| 53 | 4152 cum iuramento in futurum promisit.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 arg. 2"><a name="42912"><span class="ref">[42912] IIª-IIae q. 89 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4153 iuramentum promissorium inducitur ad utilitatem eius cui fit |
| 4154 promissio. Sed ille, ut videtur, non potest relaxare, quia est | |
| 4155 contra divinam reverentiam. Ergo multo minus per aliquem potest | |
| 53 | 4156 super hoc dispensari.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 arg. 3"><a name="42913"><span class="ref">[42913] IIª-IIae q. 89 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4157 in voto quilibet episcopus potest dispensare, exceptis quibusdam |
| 4158 votis quae soli Papae reservantur, ut supra habitum est. Ergo, pari | |
| 4159 ratione, in iuramento, si esset dispensabile, quilibet episcopus | |
| 4160 posset dispensare. Quod tamen videtur esse contra iura. Non ergo | |
| 53 | 4161 videtur quod in iuramento possit dispensari.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 s. c."><a name="42914"><span class="ref">[42914] IIª-IIae q. 89 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4162 est quod votum est maioris obligationis quam iuramentum, ut supra |
| 53 | 4163 dictum est. Sed in voto potest dispensari. Ergo in iuramento.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 co."><a name="42915"><span class="ref">[42915] IIª-IIae q. 89 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4164 dicendum quod, sicut supra dictum est, necessitas dispensationis |
| 4165 tam in lege quam in voto est propter hoc quod id quod in se, vel | |
| 4166 universaliter consideratum, est utile et honestum, secundum aliquem | |
| 4167 particularem eventum potest esse inhonestum et nocivum, quod non | |
| 4168 potest cadere nec sub lege nec sub voto. Quod autem aliquid sit | |
| 4169 inhonestum vel noxium, repugnat his quae debent attendi in | |
| 4170 iuramento, nam si sit inhonestum, repugnat iustitiae; si sit | |
| 4171 noxium, repugnat iudicio. Et ideo, pari ratione, etiam in iuramento | |
| 53 | 4172 dispensari potest.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 ad 1"><a name="42916"><span class="ref">[42916] IIª-IIae q. 89 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4173 ergo dicendum quod dispensatio quae fit in iuramento non se |
| 4174 extendit ad hoc quod aliquid contra iuramentum fiat, hoc enim est | |
| 4175 impossibile, cum observatio iuramenti cadat sub praecepto divino, | |
| 4176 quod est indispensabile. Sed ad hoc se extendit dispensatio | |
| 4177 iuramenti ut id quod sub iuramento cadebat, sub iuramento non | |
| 4178 cadat, quasi non existens debita materia iuramenti, sicut et de | |
| 4179 voto supra diximus. Materia autem iuramenti assertorii, quod est de | |
| 4180 praeterito vel praesenti, in quandam necessitatem iam transiit, et | |
| 4181 immutabilis facta est, et ideo dispensatio non referretur ad | |
| 4182 materiam, sed referretur ad ipsum actum iuramenti; unde talis | |
| 4183 dispensatio directe esset contra praeceptum divinum. Sed materia | |
| 4184 iuramenti promissorii est aliquid futurum, quod variari potest, ita | |
| 4185 scilicet quod in aliquo eventu potest esse illicitum vel nocivum, | |
| 4186 et per consequens non esse debita materia iuramenti. Et ideo | |
| 4187 dispensari potest in iuramento promissorio, quia talis dispensatio | |
| 4188 respicit materiam iuramenti, et non contrariatur praecepto divino | |
| 53 | 4189 de iuramenti observatione.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 ad 2"><a name="42917"><span class="ref">[42917] IIª-IIae q. 89 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4190 dicendum quod homo potest alteri promittere aliquid sub iuramento |
| 4191 dupliciter. Uno modo, quasi pertinens ad utilitatem ipsius, puta si | |
| 4192 sub iuramento promittat se serviturum ei, vel pecuniam daturum. Et | |
| 4193 a tali promissione potest absolvere ille cui promissio facta est, | |
| 4194 intelligitur enim iam ei solvisse promissum quando facit de eo | |
| 4195 secundum eius voluntatem. Alio modo promittit aliquis alteri quod | |
| 4196 pertinet ad honorem Dei vel utilitatem aliorum, puta si aliquis | |
| 4197 iuramento promittat alicui se intraturum religionem, vel aliquod | |
| 4198 opus pietatis facturum. Et tunc ille cui promittitur non potest | |
| 4199 absolvere promittentem, quia promissio non est facta ei | |
| 4200 principaliter, sed Deo, nisi forte sit interposita conditio, | |
| 4201 scilicet, si illi videbitur cui promittit, vel aliquid aliud | |
| 53 | 4202 tale.</p><p title="II-II q. 89 a. 9 ad 3"><a name="42918"><span class="ref">[42918] IIª-IIae q. 89 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4203 dicendum quod quandoque illud quod cadit sub iuramento promissorio |
| 4204 est manifeste repugnans iustitiae, vel quia est peccatum, sicut cum | |
| 4205 aliquis iurat se facturum homicidium; vel quia est maioris boni | |
| 4206 impeditivum, sicut cum aliquis iurat se non intraturum religionem. | |
| 4207 Et tale iuramentum dispensatione non indiget, sed in primo casu | |
| 4208 tenetur aliquis tale iuramentum non servare; in secundo autem casu | |
| 4209 licitum est et servare et non servare, ut supra dictum est. | |
| 4210 Quandoque vero aliquid sub iuramento promittitur de quo dubium est | |
| 4211 utrum sit licitum vel illicitum, proficuum vel nocivum, aut | |
| 4212 simpliciter aut in aliquo casu. Et in hoc potest quilibet episcopus | |
| 4213 dispensare quandoque vero sub iuramento promittitur aliquid quod | |
| 4214 est manifeste licitum et utile. Et in tali iuramento non videtur | |
| 4215 habere locum dispensatio, sed commutatio, si aliquid melius | |
| 4216 faciendum occurrat ad communem utilitatem, quod maxime videtur | |
| 4217 pertinere ad potestatem Papae, qui habet curam universalis | |
| 4218 Ecclesiae; vel etiam absoluta relaxatio, quod etiam ad Papam | |
| 4219 pertinet, in omnibus generaliter quae ad dispensationem rerum | |
| 4220 ecclesiasticarum pertinent, super quas habet plenitudinem | |
| 4221 potestatis; sicut et ad unumquemque pertinet irritare iuramentum | |
| 4222 quod a sibi subditis factum est circa ea quae eius potestati | |
| 4223 subduntur; sicut pater potest irritare iuramentum puellae et vir | |
| 53 | 4224 uxoris, ut dicitur Num. XXX, sicut et supra de voto dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 89 a. 10 arg. 1"><a name="42919"><span class="ref">[42919] IIª-IIae q. 89 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4225 decimum sic proceditur. Videtur quod iuramentum non impediatur per |
| 4226 aliquam conditionem personae vel temporis. Iuramentum enim ad | |
| 4227 confirmationem inducitur, ut patet per apostolum, ad Heb. VI. Sed | |
| 4228 cuilibet convenit confirmare dictum suum, et quolibet tempore. Ergo | |
| 4229 videtur quod iuramentum non impediatur propter aliquam conditionem | |
| 53 | 4230 personae vel temporis.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 arg. 2"><a name="42920"><span class="ref">[42920] IIª-IIae q. 89 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 4231 Praeterea, maius est iurare per Deum quam per Evangelia, unde |
| 4232 Chrysostomus dicit, <i>si aliqua causa fuerit, modicum videtur | |
| 4233 facere qui iurat per Deum, qui autem iurat per Evangelium, maius | |
| 4234 aliquid fecisse videtur. Quibus dicendum est, stulti, Scripturae | |
| 4235 propter Deum factae sunt, non Deus propter Scripturas</i>. Sed | |
| 4236 cuiuslibet conditionis personae, et quolibet tempore, in communi | |
| 4237 locutione consueverunt iurare per Deum. Ergo multo magis licitum | |
| 53 | 4238 est eis iurare per Evangelia.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 arg. 3"><a name="42921"><span class="ref">[42921] IIª-IIae q. 89 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 4239 Praeterea, idem non causatur ex contrariis causis, quia contrariae |
| 4240 causae sunt contrariorum. Sed aliqui excluduntur a iuramento | |
| 4241 propter defectum personae, sicut pueri ante quatuordecim annos, et | |
| 4242 etiam illi qui semel fuerunt periuri. Non ergo videtur quod aliqui | |
| 4243 prohibeantur iurare vel propter dignitatem, sicut clerici; aut | |
| 53 | 4244 etiam propter temporis solemnitatem.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 arg. 4"><a name="42922"><span class="ref">[42922] IIª-IIae q. 89 a. 10 arg. 4</span></a> |
| 28 | 4245 Praeterea, nullus homo vivens in hoc mundo est tantae dignitatis |
| 4246 sicut Angeli, dicitur enim Matth. XI quod <i>qui minor est in regno | |
| 4247 caelorum maior est illo</i>, scilicet Ioanne Baptista adhuc in | |
| 4248 mundo vivente. Sed Angelo convenit iurare, dicitur enim Apoc. X | |
| 4249 quod <i>Angelus iuravit per viventem in saecula saeculorum</i>. | |
| 53 | 4250 Ergo nullus homo propter dignitatem debet excusari a iuramento.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 s. c."><a name="42923"><span class="ref">[42923] IIª-IIae q. 89 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4251 est quod habetur II, qu. V, <i>presbyter, vice iuramenti, per |
| 4252 sanctam consecrationem interrogetur</i>. Et XXII, qu. V, dicitur, | |
| 4253 <i>nullus ex ecclesiastico ordine cuiquam laico quidquam super | |
| 53 | 4254 sancta Evangelia iurare praesumat</i>.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 co."><a name="42924"><span class="ref">[42924] IIª-IIae q. 89 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4255 dicendum quod in iuramento duo sunt consideranda. Unum quidem ex |
| 4256 parte Dei, cuius testimonium inducitur. Et quantum ad hoc, debetur | |
| 4257 iuramento maxima reverentia. Et propter hoc a iuramento excluduntur | |
| 4258 et pueri ante annos pubertatis, qui non coguntur ad iurandum, quia | |
| 4259 nondum habent perfectum usum rationis, quo possint cum reverentia | |
| 4260 debita iuramentum praestare, et iterum periuri, qui ad iuramentum | |
| 4261 non admittuntur, quia ex retroactis praesumitur quod debitam | |
| 4262 reverentiam iuramento non exhibebunt. Et propter hoc etiam, ut | |
| 4263 iuramento debita reverentia exhibeatur, dicitur XXII, qu. V, | |
| 4264 <i>honestum est ut qui in sanctis audet iurare, hoc ieiunus faciat, | |
| 4265 cum omni honestate et timore Dei</i>. Aliud autem est considerandum | |
| 4266 ex parte hominis, cuius dictum iuramento confirmatur. Non enim | |
| 4267 indiget dictum hominis confirmatione nisi quia de eo dubitatur. Hoc | |
| 4268 autem derogat dignitati personae, ut dubitetur de veritate eorum | |
| 4269 quae dicit. Et ideo personis magnae dignitatis non convenit iurare. | |
| 4270 Propter quod dicitur II, qu. V, cap. si quis presbyter, quod | |
| 4271 <i>sacerdotes ex levi causa iurare non debent</i>. Tamen pro aliqua | |
| 4272 necessitate, vel magna utilitate, licitum est eis iurare, et | |
| 4273 praecipue pro spiritualibus negotiis. Pro quibus etiam iuramenta | |
| 4274 competit praestare in solemnibus diebus, quibus est spiritualibus | |
| 4275 rebus vacandum, non autem tunc sunt iuramenta praestanda pro rebus | |
| 53 | 4276 temporalibus, nisi forte ex magna necessitate.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 ad 1"><a name="42925"><span class="ref">[42925] IIª-IIae q. 89 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4277 ergo dicendum quod quidam sunt qui dictum suum confirmare non |
| 4278 possunt propter eorum defectum, et quidam sunt quorum dictum adeo | |
| 53 | 4279 debet esse certum quod confirmatione non egeat.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 ad 2"><a name="42926"><span class="ref">[42926] IIª-IIae q. 89 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4280 dicendum quod iuramentum, secundum se consideratum, tanto sanctius |
| 4281 est et magis obligat quanto maius est id per quod iuratur, ut | |
| 4282 Augustinus dicit, ad Publicolam. Et secundum hoc, maius est iurare | |
| 4283 per Deum quam per Evangelia. Sed potest esse e converso propter | |
| 4284 modum iurandi, utpote si iuramentum quod fit per Evangelia, fiat | |
| 4285 cum quadam deliberatione et solemnitate; iuramentum autem quod fit | |
| 53 | 4286 per Deum, fiat leviter et absque deliberatione.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 ad 3"><a name="42927"><span class="ref">[42927] IIª-IIae q. 89 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4287 dicendum quod nihil prohibet aliquid tolli ex contrariis causis per |
| 4288 modum superabundantiae et defectus. Et hoc modo aliqui impediuntur | |
| 4289 a iuramento quia sunt maioris auctoritatis quam quod eos iurare | |
| 4290 deceat, aliqui vero quia sunt minoris auctoritatis quam quod eorum | |
| 53 | 4291 iuramento stetur.</p><p title="II-II q. 89 a. 10 ad 4"><a name="42928"><span class="ref">[42928] IIª-IIae q. 89 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4292 dicendum quod iuramentum Angeli inducitur non propter defectum |
| 4293 ipsius, quasi non sit eius simplici dicto credendum, sed ad | |
| 4294 ostendendum id quod dicitur ex infallibili Dei dispositione | |
| 4295 procedere. Sicut etiam et Deus aliquando in Scripturis iurans | |
| 4296 inducitur, ad ostendendum immobilitatem eius quod dicitur, sicut | |
| 53 | 4297 apostolus dicit, ad Heb. VI.</p></div></div><div class="q" id="q90"><h2>Quaestio 90</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 90 pr."><a name="42929"><span class="ref">[42929] IIª-IIae q. 90 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4298 considerandum est de assumptione divini nominis per modum |
| 4299 adiurationis. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum liceat | |
| 4300 adiurare homines. Secundo, utrum liceat adiurare Daemones. Tertio, | |
| 53 | 4301 utrum liceat adiurare irrationales creaturas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 90 a. 1 arg. 1"><a name="42930"><span class="ref">[42930] IIª-IIae q. 90 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4302 sic proceditur. Videtur quod non liceat hominem adiurare. Dicit |
| 4303 enim Origenes, super Matth., <i>aestimo quoniam non oportet ut vir | |
| 4304 qui vult secundum Evangelium vivere, adiuret alterum. Si enim | |
| 4305 iurare non licet, quantum ad evangelicum Christi mandatum, notum | |
| 4306 est quia nec adiurare alterum licet. Propterea manifestum est | |
| 4307 quoniam princeps sacerdotum Iesum illicite adiuravit per Deum | |
| 53 | 4308 vivum</i>.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 arg. 2"><a name="42931"><span class="ref">[42931] IIª-IIae q. 90 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4309 quicumque adiurat aliquem, quodammodo ipsum compellit. Sed non |
| 4310 licet alium invitum cogere. Ergo videtur quod nec liceat aliquem | |
| 53 | 4311 adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 arg. 3"><a name="42932"><span class="ref">[42932] IIª-IIae q. 90 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4312 adiurare est aliquem ad iurandum inducere. Sed inducere aliquem ad |
| 4313 iurandum est superiorum, qui inferioribus iuramenta imponunt. Ergo | |
| 53 | 4314 inferiores superiores suos non possunt adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 s. c."><a name="42933"><span class="ref">[42933] IIª-IIae q. 90 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4315 est quod etiam Deum obsecramus per aliqua sacra eum obtestantes. |
| 4316 Apostolus etiam fideles obsecrat per misericordia Dei, ut patet | |
| 4317 Rom. XII, quod videtur ad quandam adiurationem pertinere. Ergo | |
| 53 | 4318 licitum est alios adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 co."><a name="42934"><span class="ref">[42934] IIª-IIae q. 90 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4319 dicendum quod ille qui iurat iuramento promissorio, per reverentiam |
| 4320 divini nominis, quod ad confirmationem suae promissionis inducit, | |
| 4321 seipsum obligat ad faciendum quod promittit, quod est seipsum | |
| 4322 immobiliter ordinare ad aliquid agendum. Sicut autem homo seipsum | |
| 4323 ordinare potest ad aliquid agendum, ita etiam et alios, superiores | |
| 4324 quidem deprecando, inferiores autem imperando, ut ex supradictis | |
| 4325 patet. Cum igitur utraque ordinatio per aliquod divinum | |
| 4326 confirmatur, est adiuratio. In hoc tamen differt, quod homo est | |
| 4327 suorum actuum dominus, non autem est dominus eorum quae sunt ab | |
| 4328 alio agenda. Et ideo sibi ipsi potest necessitatem imponere per | |
| 4329 divini nominis invocationem, non autem hanc necessitatem potest | |
| 4330 aliis imponere, nisi subditis, quos potest ex debito praestiti | |
| 4331 iuramenti compellere. Si igitur aliquis per invocationem divini | |
| 4332 nominis, vel cuiuscumque rei sacrae, alicui non sibi subdito | |
| 4333 adiurando necessitatem agendi aliquid imponere intendat, sicut | |
| 4334 imponit sibi ipsi iurando, talis adiuratio illicita est, quia | |
| 4335 usurpat potestatem in alium quam non habet. Tamen propter aliquam | |
| 4336 necessitatem superiores suos inferiores tali genere adiurationis | |
| 4337 constringere possunt. Si vero intendat solummodo per reverentiam | |
| 4338 divini nominis, vel alicuius rei sacrae, aliquid ab alio obtinere | |
| 4339 absque necessitatis impositione, talis adiuratio licita est | |
| 53 | 4340 respectu quorumlibet.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 ad 1"><a name="42935"><span class="ref">[42935] IIª-IIae q. 90 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4341 ergo dicendum quod Origenes loquitur de adiuratione qua aliquis |
| 4342 alicui necessitatem imponere intendit, sicut imponit sibi ipsi | |
| 4343 iurando, sic enim princeps sacerdotum praesumpsit dominum Iesum | |
| 53 | 4344 Christum adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 ad 2"><a name="42936"><span class="ref">[42936] IIª-IIae q. 90 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4345 dicendum quod illa ratio procedit de adiuratione quae necessitatem |
| 53 | 4346 imponit.</p><p title="II-II q. 90 a. 1 ad 3"><a name="42937"><span class="ref">[42937] IIª-IIae q. 90 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4347 dicendum quod adiurare non est aliquem ad iurandum inducere, sed |
| 4348 per quandam similitudinem iuramenti a se inducti, alium ad aliquid | |
| 4349 agendum provocare. Aliter tamen adiuratione utimur ad hominem, et | |
| 4350 aliter ad Deum. Nam adiurando hominis voluntatem per reverentiam | |
| 4351 rei sacrae immutare intendimus, quod quidem non intendimus circa | |
| 4352 Deum, cuius voluntas est immutabilis; sed quod a Deo per aeternam | |
| 4353 eius voluntatem aliquid obtineamus, non est ex meritis nostris, sed | |
| 53 | 4354 ex eius bonitate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 90 a. 2 arg. 1"><a name="42938"><span class="ref">[42938] IIª-IIae q. 90 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4355 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat Daemones adiurare. |
| 4356 Dicit enim Origenes, super Matth., <i>non est secundum potestatem | |
| 4357 datam a salvatore adiurare Daemonia, Iudaicum enim est hoc</i>. Non | |
| 4358 autem debemus Iudaeorum ritus imitari, sed potius uti potestate a | |
| 53 | 4359 Christo data. Ergo non est licitum Daemones adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 arg. 2"><a name="42939"><span class="ref">[42939] IIª-IIae q. 90 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4360 multi nigromanticis incantationibus Daemones per aliquid divinum |
| 4361 invocant, quod est adiurare. Si igitur licitum est Daemones | |
| 4362 adiurare, licitum est nigromanticis incantationibus uti. Quod patet | |
| 53 | 4363 esse falsum. Ergo et primum.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 arg. 3"><a name="42940"><span class="ref">[42940] IIª-IIae q. 90 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4364 quicumque adiurat aliquem, ex hoc ipso aliquam societatem cum ipso |
| 4365 facit. Sed non licet cum Daemonibus societatem facere, secundum | |
| 4366 illud I Cor. X, <i>nolo vos socios fieri Daemoniorum</i>. Ergo non | |
| 53 | 4367 licet Daemones adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 s. c."><a name="42941"><span class="ref">[42941] IIª-IIae q. 90 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4368 est quod dicitur Marc. ult., <i>in nomine meo Daemonia |
| 4369 eiicient</i>. Sed inducere alium ad aliquid agendum propter nomen | |
| 53 | 4370 divinum, hoc est adiurare. Ergo licitum est Daemones adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 co."><a name="42942"><span class="ref">[42942] IIª-IIae q. 90 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4371 dicendum quod, sicut dictum est, duplex est adiurandi modus, unus |
| 4372 quidem per modum deprecationis vel inductionis ob reverentiam | |
| 4373 alicuius sacri; alius autem per modum compulsionis. Primo autem | |
| 4374 modo non licet Daemones adiurare, quia ille modus adiurandi videtur | |
| 4375 ad quandam benevolentiam vel amicitiam pertinere, qua non licet ad | |
| 4376 Daemones uti. Secundo autem adiurationis modo, qui est per | |
| 4377 compulsionem, licet nobis ad aliquid uti, et ad aliquid non licet. | |
| 4378 Daemones enim in cursu huius vitae nobis adversarii constituuntur, | |
| 4379 non autem eorum actus nostrae dispositioni subduntur, sed | |
| 4380 dispositioni divinae et sanctorum Angelorum; quia, ut Augustinus | |
| 4381 dicit, in III de Trin., <i>spiritus desertor regitur per spiritum | |
| 4382 iustum</i>. Possumus ergo Daemones, adiurando, per virtutem divini | |
| 4383 nominis tanquam inimicos repellere, ne nobis noceant vel | |
| 4384 spiritualiter vel corporaliter, secundum potestatem datam a | |
| 4385 Christo, secundum illud Luc. X, <i>ecce, dedi vobis potestatem | |
| 4386 calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem | |
| 4387 inimici, et nihil vobis nocebit</i>. Non tamen licitum est eos | |
| 4388 adiurare ad aliquid ab eis addiscendum, vel etiam ad aliquid per | |
| 4389 eos obtinendum, quia hoc pertineret ad aliquam societatem cum ipsis | |
| 4390 habendam, nisi forte ex speciali instinctu vel revelatione divina, | |
| 4391 aliqui sancti ad aliquos effectus Daemonum operatione utantur; | |
| 4392 sicut legitur de beato Iacobo quod per Daemones fecit Hermogenem ad | |
| 53 | 4393 se adduci.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 ad 1"><a name="42943"><span class="ref">[42943] IIª-IIae q. 90 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4394 ergo dicendum quod Origenes loquitur de adiuratione quae non fit |
| 4395 protestative per modum compulsionis, sed magis per modum cuiusdam | |
| 53 | 4396 benevolae deprecationis.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 ad 2"><a name="42944"><span class="ref">[42944] IIª-IIae q. 90 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4397 dicendum quod nigromantici utuntur adiurationibus et invocationibus |
| 4398 Daemonum ad aliquid ab eis adipiscendum vel addiscendum, et hoc est | |
| 4399 illicitum, ut dictum est. Unde Chrysostomus dicit, Marc. I, | |
| 4400 exponens illud verbum domini, quod spiritui immundo dixit, | |
| 4401 <i>obmutesce, et exi de homine, salutiferum hic nobis dogma datur, | |
| 53 | 4402 ne credamus Daemonibus, quantumcumque denuntient veritatem</i>.</p><p title="II-II q. 90 a. 2 ad 3"><a name="42945"><span class="ref">[42945] IIª-IIae q. 90 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4403 dicendum quod ratio illa procedit de adiuratione qua imploratur |
| 4404 auxilium Daemonum ad aliquid agendum vel cognoscendum, hoc enim | |
| 4405 videtur ad quandam societatem pertinere. Sed quod aliquis adiurando | |
| 53 | 4406 Daemones repellat, hoc est ab eorum societate recedere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 90 a. 3 arg. 1"><a name="42946"><span class="ref">[42946] IIª-IIae q. 90 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4407 sic proceditur. Videtur quod non liceat adiurare irrationalem |
| 4408 creaturam. Adiuratio enim fit per locutionem. Sed frustra sermo | |
| 4409 dirigitur ad eum qui non intelligit, qualis est irrationalis | |
| 4410 creatura. Ergo vanum est et illicitum irrationalem creaturam | |
| 53 | 4411 adiurare.</p><p title="II-II q. 90 a. 3 arg. 2"><a name="42947"><span class="ref">[42947] IIª-IIae q. 90 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4412 ad eum videtur competere adiuratio ad quem pertinet iuratio. Sed |
| 4413 iuratio non pertinet ad creaturam irrationalem. Ergo videtur quod | |
| 53 | 4414 ad eam non liceat adiuratione uti.</p><p title="II-II q. 90 a. 3 arg. 3"><a name="42948"><span class="ref">[42948] IIª-IIae q. 90 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4415 duplex est adiurationis modus, ut ex supradictis patet. Unus quidem |
| 4416 per modum deprecationis, quo non possumus uti ad irrationalem | |
| 4417 creaturam, quae non est domina sui actus. Alia autem est adiuratio | |
| 4418 per modum compulsionis, qua etiam, ut videtur, ad eam uti non | |
| 4419 possumus; quia non est nostrum creaturis irrationalibus imperare, | |
| 4420 sed solum illius de quo dicitur, Matth. VIII, quia venti et mare | |
| 4421 obediunt ei. Ergo nullo modo, ut videtur, licet uti adiuratione ad | |
| 53 | 4422 irrationales creaturas.</p><p title="II-II q. 90 a. 3 s. c."><a name="42949"><span class="ref">[42949] IIª-IIae q. 90 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4423 est quod Simon et Iudas leguntur adiurasse dracones, et eis |
| 53 | 4424 praecepisse ut in desertum locum discederent.</p><p title="II-II q. 90 a. 3 co."><a name="42950"><span class="ref">[42950] IIª-IIae q. 90 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4425 dicendum quod creaturae irrationales ab alio aguntur ad proprias |
| 4426 operationes. Eadem autem actio est eius quod agitur et movetur, et | |
| 4427 eius quod agit et movet, sicut motus sagittae est etiam quaedam | |
| 4428 operatio sagittantis. Et ideo operatio irrationalis creaturae non | |
| 4429 solum ipsi attribuitur, sed principaliter Deo, cuius dispositione | |
| 4430 omnia moventur. Pertinet etiam ad Diabolum, qui, permissione | |
| 4431 divina, utitur aliquibus irrationalibus creaturis ad nocendum | |
| 4432 hominibus. Sic ergo adiuratio qua quis utitur ad irrationalem | |
| 4433 creaturam, potest intelligi dupliciter. Uno modo, ut adiuratio | |
| 4434 referatur ad ipsam creaturam irrationalem secundum se. Et sic vanum | |
| 4435 esset irrationalem creaturam adiurare. Alio modo, ut referatur ad | |
| 4436 eum a quo irrationalis creatura agitur et movetur. Et sic | |
| 4437 dupliciter adiuratur irrationalis creatura. Uno quidem modo, per | |
| 4438 modum deprecationis ad Deum directae, quod pertinet ad eos qui | |
| 4439 divina invocatione miracula faciunt. Alio modo, per modum | |
| 4440 compulsionis, quae refertur ad Diabolum, qui in nocumentum nostrum | |
| 4441 utitur irrationabilibus creaturis, et talis est modus adiurandi in | |
| 4442 Ecclesiae exorcismis, per quos Daemonum potestas excluditur ab | |
| 4443 irrationalibus creaturis. Adiurare autem Daemones ab eis auxilium | |
| 53 | 4444 implorando, non licet.</p><p title="II-II q. 90 a. 3 ad arg."><a name="42951"><span class="ref">[42951] IIª-IIae q. 90 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 4445 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q91"><h2>Quaestio 91</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 91 pr."><a name="42952"><span class="ref">[42952] IIª-IIae q. 91 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 4446 considerandum est de assumptione divini nominis ad invocandum per |
| 4447 orationem vel laudem. Et de oratione quidem iam dictum est. Unde | |
| 4448 nunc de laude restat dicendum. Circa quam quaeruntur duo. Primo, | |
| 4449 utrum Deus sit ore laudandus. Secundo, utrum in laudibus Dei sint | |
| 53 | 4450 cantus adhibendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 91 a. 1 arg. 1"><a name="42953"><span class="ref">[42953] IIª-IIae q. 91 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4451 sic proceditur. Videtur quod Deus non sit ore laudandus. Dicit enim |
| 4452 philosophus, in I Ethic., <i>optimorum non est laus, sed maius | |
| 4453 aliquid et melius</i>. Sed Deus est super omnia optima. Ergo Deo | |
| 4454 non debetur laus, sed aliquid maius laude. Unde et Eccli. XLIII | |
| 53 | 4455 dicitur quod Deus maior est omni laude.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 arg. 2"><a name="42954"><span class="ref">[42954] IIª-IIae q. 91 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4456 laus Dei ad cultum ipsius pertinet, est enim religionis actus. Sed |
| 4457 Deus mente colitur magis quam ore, unde dominus, Matth. XV, contra | |
| 4458 quosdam inducit illud Isaiae, <i>populus hic labiis me honorat, cor | |
| 4459 autem eorum longe est a me</i>. Ergo laus Dei magis consistit in | |
| 53 | 4460 corde quam in ore.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 arg. 3"><a name="42955"><span class="ref">[42955] IIª-IIae q. 91 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4461 homines ad hoc ore laudantur ut ad meliora provocentur. Sicut enim |
| 4462 mali ex suis laudibus superbiunt, ita boni ex suis laudibus ad | |
| 4463 meliora provocantur, unde dicitur Prov. XXVII, <i>quomodo probatur | |
| 4464 in conflatorio argentum, sic probatur homo ore laudantium</i>. Sed | |
| 4465 Deus per verba hominum non provocatur ad meliora, tum quia | |
| 4466 immutabilis est; tum quia summe bonus est, et non habet quo | |
| 53 | 4467 crescat. Ergo Deus non est laudandus ore.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 s. c."><a name="42956"><span class="ref">[42956] IIª-IIae q. 91 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4468 est quod dicitur in Psalm., <i>labiis exultationis laudabit os |
| 53 | 4469 meum</i>.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 co."><a name="42957"><span class="ref">[42957] IIª-IIae q. 91 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4470 dicendum quod verbis alia ratione utimur ad Deum, et alia ratione |
| 4471 ad hominem. Ad hominem enim utimur verbis ut conceptum nostri | |
| 4472 cordis, quem non potest cognoscere, verbis nostris ei exprimamus. | |
| 4473 Et ideo laude oris ad hominem utimur ut vel ei vel aliis innotescat | |
| 4474 quod bonam opinionem de laudato habemus, ut per hoc et ipsum qui | |
| 4475 laudatur ad meliora provocemus; et alios, apud quos laudatur, in | |
| 4476 bonam opinionem et reverentiam et imitationem ipsius inducamus. Sed | |
| 4477 ad Deum verbis utimur non quidem ut ei, qui est inspector cordium, | |
| 4478 nostros conceptus manifestemus, sed ut nos ipsos et alios audientes | |
| 4479 ad eius reverentiam inducamus. Et ideo necessaria est laus oris, | |
| 4480 non quidem propter Deum, sed propter ipsum laudantem, cuius | |
| 4481 affectus excitatur in Deum ex laude ipsius, secundum illud Psalm., | |
| 4482 <i>sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter quo ostendam | |
| 4483 illi salutare Dei</i>. Et inquantum homo per divinam laudem affectu | |
| 4484 ascendit in Deum, intantum per hoc retrahitur ab his quae sunt | |
| 4485 contra Deum, secundum illud Isaiae XLVIII, <i>laude mea infrenabo | |
| 4486 te, ne intereas</i>. Proficit etiam laus oris ad hoc quod aliorum | |
| 4487 affectus provocetur in Deum. Unde dicitur in Psalm., <i>semper laus | |
| 4488 eius in ore meo</i>, et postea subditur, <i>audiant mansueti, et | |
| 53 | 4489 laetentur. Magnificate dominum mecum</i>.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 ad 1"><a name="42958"><span class="ref">[42958] IIª-IIae q. 91 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4490 ergo dicendum quod de Deo dupliciter possumus loqui. Uno modo, |
| 4491 quantum ad eius essentiam. Et sic, cum sit incomprehensibilis et | |
| 4492 ineffabilis, maior est omni laude. Debetur autem ei secundum hanc | |
| 4493 comparationem reverentia et latriae honor. Unde in Psalterio | |
| 4494 Hieronymi dicitur, tibi silet laus, Deus, quantum ad primum; et, | |
| 4495 tibi reddetur votum, quantum ad secundum. Alio modo, secundum | |
| 4496 effectus ipsius, qui in nostram utilitatem ordinantur. Et secundum | |
| 4497 hoc debetur Deo laus. Unde dicitur Isaiae LXIII, <i>miserationum | |
| 4498 domini recordabor, laudem domini super omnibus quae reddidit nobis | |
| 4499 dominus</i>. Et Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., omnem sanctum | |
| 4500 theologorum hymnum, idest divinam laudem, invenies ad bonos | |
| 4501 thearchiae, idest divinitatis, <i>processus manifestative et | |
| 53 | 4502 laudative Dei nominationes dividentem</i>.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 ad 2"><a name="42959"><span class="ref">[42959] IIª-IIae q. 91 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4503 dicendum quod laus oris inutilis est laudanti si sit sine laude |
| 4504 cordis, quod loquitur Deo laudem dum magnalia eius operum recogitat | |
| 4505 cum affectu. Valet tamen exterior laus oris ad excitandum | |
| 4506 interiorem affectum laudantis, et ad provocandum alios ad Dei | |
| 53 | 4507 laudem, sicut dictum est.</p><p title="II-II q. 91 a. 1 ad 3"><a name="42960"><span class="ref">[42960] IIª-IIae q. 91 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4508 dicendum quod Deum non laudamus propter utilitatem suam, sed |
| 53 | 4509 propter utilitatem nostram, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 91 a. 2 arg. 1"><a name="42961"><span class="ref">[42961] IIª-IIae q. 91 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4510 secundum sic proceditur. Videtur quod cantus non sint assumendi ad |
| 4511 laudem divinam. Dicit enim apostolus, ad Coloss. III, <i>docentes | |
| 4512 et commonentes vosmetipsos in Psalmis et hymnis et canticis | |
| 4513 spiritualibus</i>. Sed nihil assumere debemus in divinum cultum | |
| 4514 praeter ea quae nobis auctoritate Scripturae traduntur. Ergo | |
| 4515 videtur quod non debemus uti in divinis laudibus canticis | |
| 53 | 4516 corporalibus, sed solum spiritualibus.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 arg. 2"><a name="42962"><span class="ref">[42962] IIª-IIae q. 91 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4517 Hieronymus, super illud ad Ephes. V, <i>cantantes et psallentes in |
| 4518 cordibus vestris domino</i>, dicit, <i>audiant haec adolescentuli | |
| 4519 quibus in Ecclesia est psallendi officium, Deo non voce, sed corde | |
| 4520 cantandum, nec in tragoediarum modum guttur et fauces medicamine | |
| 4521 liniendae sunt, ut in Ecclesia theatrales moduli audiantur et | |
| 53 | 4522 cantica</i>. Non ergo in laudes Dei sunt cantus assumendi.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 arg. 3"><a name="42963"><span class="ref">[42963] IIª-IIae q. 91 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4523 laudare Deum convenit parvis et magnis, secundum illud Apoc. XIX, |
| 4524 <i>laudem dicite Deo nostro, omnes servi eius et qui timetis illum, | |
| 4525 pusilli et magni</i>. Sed maiores qui sunt in Ecclesia non decet | |
| 4526 cantare, dicit enim Gregorius, et habetur in decretis, dist. XCII, | |
| 4527 cap. <i>in sancta Romana Ecclesia, praesenti decreto constituo ut | |
| 4528 in sede hac sacri altaris ministri cantare non debeant</i>. Ergo | |
| 53 | 4529 cantus non conveniunt divinis laudibus.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 arg. 4"><a name="42964"><span class="ref">[42964] IIª-IIae q. 91 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4530 in veteri lege laudabatur Deus in musicis instrumentis et humanis |
| 4531 cantibus, secundum illud Psalm., <i>confitemini domino in cithara; | |
| 4532 in Psalterio decem chordarum psallite illi; cantate ei canticum | |
| 4533 novum</i>. Sed instrumenta musica, sicut citharas et Psalteria, non | |
| 4534 assumit Ecclesia in divinas laudes, ne videatur iudaizare. Ergo, | |
| 53 | 4535 pari ratione, nec cantus in divinas laudes sunt assumendi.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 arg. 5"><a name="42965"><span class="ref">[42965] IIª-IIae q. 91 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4536 principalior est laus mentis quam laus oris. Sed laus mentis |
| 4537 impeditur per cantus, tum quia cantantium intentio abstrahitur a | |
| 4538 consideratione eorum quae cantant, dum circa cantum student; tum | |
| 4539 etiam quia ea quae cantantur minus ab aliis intelligi possunt quam | |
| 4540 si sine cantu proferrentur. Ergo cantus non sunt divinis laudibus | |
| 53 | 4541 adhibendi.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 s. c."><a name="42966"><span class="ref">[42966] IIª-IIae q. 91 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4542 est quod beatus Ambrosius in Ecclesia Mediolanensi cantus |
| 53 | 4543 instituit, ut Augustinus refert, in IX Confess.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 co."><a name="42967"><span class="ref">[42967] IIª-IIae q. 91 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4544 dicendum quod, sicut dictum est, laus vocalis ad hoc necessaria est |
| 4545 ut affectus hominis provocetur in Deum. Et ideo quaecumque ad hoc | |
| 4546 utilia esse possunt, in divinas laudes congruenter assumuntur. | |
| 4547 Manifestum est autem quod secundum diversas melodias sonorum animi | |
| 4548 hominum diversimode disponuntur, ut patet per philosophum, in VIII | |
| 4549 Polit., et per Boetium, in prologo musicae. Et ideo salubriter fuit | |
| 4550 institutum ut in divinas laudes cantus assumerentur, ut animi | |
| 4551 infirmorum magis provocarentur ad devotionem. Unde Augustinus | |
| 4552 dicit, in X Confess., <i>adducor cantandi consuetudinem approbare | |
| 4553 in Ecclesia, ut per oblectamenta aurium infirmorum animus in | |
| 4554 affectum pietatis assurgat</i>. Et de seipso dicit, in IX Confess., | |
| 4555 <i>flevi in hymnis et canticis tuis, suave sonantis Ecclesiae tuae | |
| 53 | 4556 vocibus commotus acriter</i>.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 ad 1"><a name="42968"><span class="ref">[42968] IIª-IIae q. 91 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4557 ergo dicendum quod cantica spiritualia possunt dici non solum ea |
| 4558 quae interius canuntur in spiritu, sed etiam ea quae exterius ore | |
| 4559 cantantur, inquantum per huiusmodi cantica spiritualis devotio | |
| 53 | 4560 provocatur.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 ad 2"><a name="42969"><span class="ref">[42969] IIª-IIae q. 91 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4561 dicendum quod Hieronymus non vituperat simpliciter cantum, sed |
| 4562 reprehendit eos qui in Ecclesia cantant more theatrico, non propter | |
| 4563 devotionem excitandam, sed propter ostentationem vel delectationem | |
| 4564 provocandam. Unde Augustinus dicit, in X Confess., <i>cum mihi | |
| 4565 accidit ut me amplius cantus quam res quae canitur moveat, | |
| 4566 poenaliter me peccare confiteor, et tunc mallem non audire | |
| 53 | 4567 cantantem</i>.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 ad 3"><a name="42970"><span class="ref">[42970] IIª-IIae q. 91 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4568 dicendum quod nobilior modus est provocandi homines ad devotionem |
| 4569 per doctrinam et praedicationem quam per cantum. Et ideo diaconi et | |
| 4570 praelati, quibus competit per praedicationem et doctrinam animos | |
| 4571 hominum provocare in Deum, non debent cantibus insistere, ne per | |
| 4572 hoc a maioribus retrahantur. Unde ibidem Gregorius dicit, | |
| 4573 <i>consuetudo est valde reprehensibilis ut in diaconatus ordine | |
| 4574 constituti modulationi vocis inserviant, quos ad praedicationis | |
| 53 | 4575 officium et eleemosynarum studium vacare congruebat</i>.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 ad 4"><a name="42971"><span class="ref">[42971] IIª-IIae q. 91 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4576 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in VIII Polit., <i>neque |
| 4577 fistulas ad disciplinam est adducendum, neque aliquod aliud | |
| 4578 artificiale organum, puta citharam et si quid tale alterum est, sed | |
| 4579 quaecumque faciunt auditores bonos</i>. Huiusmodi enim musica | |
| 4580 instrumenta magis animum movent ad delectationem quam per ea | |
| 4581 formetur interius bona dispositio. In veteri autem testamento usus | |
| 4582 erat talium instrumentorum, tum quia populus erat magis durus et | |
| 4583 carnalis, unde erat per huiusmodi instrumenta provocandus, sicut et | |
| 4584 per promissiones terrenas. Tum etiam quia huiusmodi instrumenta | |
| 53 | 4585 corporalia aliquid figurabant.</p><p title="II-II q. 91 a. 2 ad 5"><a name="42972"><span class="ref">[42972] IIª-IIae q. 91 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4586 dicendum quod per cantum quo quis studiose ad delectandum utitur, |
| 4587 abstrahitur animus a consideratione eorum quae cantantur. Sed si | |
| 4588 aliquis cantet propter devotionem, attentius considerat quae | |
| 4589 dicuntur, tum quia diutius moratur super eodem; tum quia, ut | |
| 4590 Augustinus dicit, in X Confess., <i>omnes affectus spiritus nostri | |
| 4591 pro sua diversitate habent proprios modos in voce atque cantu, | |
| 4592 quorum occulta familiaritate excitantur</i>. Et eadem est ratio de | |
| 4593 audientibus, in quibus, etsi aliquando non intelligant quae | |
| 4594 cantantur, intelligunt tamen propter quid cantantur, scilicet ad | |
| 53 | 4595 laudem Dei; et hoc sufficit ad devotionem excitandam.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 4596 <p><a href="sth3081.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 4597 <a href="sth3092.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 4598 <br/> | |
| 4599 <hr/> | |
| 4600 <br/> | |
| 4601 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 4602 hanc editionem<br/> | |
| 4603 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 4604 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 4605 </div></body> | |
| 4606 </html> |
