Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1065.html @ 56:b098f72b8f2f
local doctype
| author | ht |
|---|---|
| date | Wed, 30 Dec 2009 12:00:10 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children | 03759e5c1080 |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 65-74</title> | |
| 28 | 19 </head> |
| 53 | 20 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione LXV ad quaestionem |
| 21 LXXIV</div><div class="centro"> | |
| 22 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 23 <tr> |
| 53 | 24 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> |
| 28 | 25 </tr> |
| 26 </table> | |
| 53 | 27 <br/> |
| 28 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 29 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 30 magneticas<br/> |
| 31 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 32 <br/></span><br/> | |
| 33 <hr/> | |
| 34 <br/> | |
| 35 <p><a href="sth1050.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 36 <a href="sth1075.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 37 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 38 // | |
| 39 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 42 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#31159">I&ordf; q. 65 pr.'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#31160">I&ordf; q. 65 a. 1 arg. 1'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#31161">I&ordf; q. 65 a. 1 arg. 2'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#31162">I&ordf; q. 65 a. 1 arg. 3'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#31163">I&ordf; q. 65 a. 1 s. c.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#31164">I&ordf; q. 65 a. 1 co.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#31165">I&ordf; q. 65 a. 1 ad 1'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#31166">I&ordf; q. 65 a. 1 ad 2'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#31167">I&ordf; q. 65 a. 1 ad 3'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#31168">I&ordf; q. 65 a. 2 arg. 1'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#31169">I&ordf; q. 65 a. 2 arg. 2'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#31170">I&ordf; q. 65 a. 2 arg. 3'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#31171">I&ordf; q. 65 a. 2 s. c.'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#31172">I&ordf; q. 65 a. 2 co.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#31173">I&ordf; q. 65 a. 2 ad 1'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#31174">I&ordf; q. 65 a. 2 ad 2'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#31175">I&ordf; q. 65 a. 2 ad 3'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#31176">I&ordf; q. 65 a. 3 arg. 1'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#31177">I&ordf; q. 65 a. 3 arg. 2'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#31178">I&ordf; q. 65 a. 3 arg. 3'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#31179">I&ordf; q. 65 a. 3 s. c.'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#31180">I&ordf; q. 65 a. 3 co.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#31181">I&ordf; q. 65 a. 3 ad 1'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#31182">I&ordf; q. 65 a. 3 ad 2'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#31183">I&ordf; q. 65 a. 3 ad 3'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#31184">I&ordf; q. 65 a. 4 arg. 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#31185">I&ordf; q. 65 a. 4 arg. 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#31186">I&ordf; q. 65 a. 4 arg. 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#31187">I&ordf; q. 65 a. 4 s. c.'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#31188">I&ordf; q. 65 a. 4 co.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#31189">I&ordf; q. 65 a. 4 ad 1'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#31190">I&ordf; q. 65 a. 4 ad 2'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#31191">I&ordf; q. 65 a. 4 ad 3'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#31192">I&ordf; q. 66 pr.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#31193">I&ordf; q. 66 a. 1 arg. 1'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#31194">I&ordf; q. 66 a. 1 arg. 2'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#31195">I&ordf; q. 66 a. 1 arg. 3'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#31196">I&ordf; q. 66 a. 1 s. c. 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#31197">I&ordf; q. 66 a. 1 s. c. 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#31198">I&ordf; q. 66 a. 1 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#31199">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#31200">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#31201">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#31202">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 4'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#31203">I&ordf; q. 66 a. 1 ad 5'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#31204">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 1'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#31205">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 2'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#31206">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 3'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#31207">I&ordf; q. 66 a. 2 arg. 4'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#31208">I&ordf; q. 66 a. 2 s. c.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#31209">I&ordf; q. 66 a. 2 co.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#31210">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#31211">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#31212">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#31213">I&ordf; q. 66 a. 2 ad 4'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#31214">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#31215">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#31216">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#31217">I&ordf; q. 66 a. 3 arg. 4'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#31218">I&ordf; q. 66 a. 3 s. c.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#31219">I&ordf; q. 66 a. 3 co.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#31220">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 1'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#31221">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 2'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#31222">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 3'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#31223">I&ordf; q. 66 a. 3 ad 4'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#31224">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#31225">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#31226">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#31227">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 4'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#31228">I&ordf; q. 66 a. 4 arg. 5'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#31229">I&ordf; q. 66 a. 4 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#31230">I&ordf; q. 66 a. 4 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#31231">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#31232">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#31233">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#31234">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 4'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#31235">I&ordf; q. 66 a. 4 ad 5'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#31236">I&ordf; q. 67 pr.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#31237">I&ordf; q. 67 a. 1 arg. 1'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#31238">I&ordf; q. 67 a. 1 arg. 2'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#31239">I&ordf; q. 67 a. 1 arg. 3'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#31240">I&ordf; q. 67 a. 1 s. c.'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#31241">I&ordf; q. 67 a. 1 co.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#31242">I&ordf; q. 67 a. 1 ad'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#31243">I&ordf; q. 67 a. 2 arg. 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#31244">I&ordf; q. 67 a. 2 arg. 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#31245">I&ordf; q. 67 a. 2 arg. 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#31246">I&ordf; q. 67 a. 2 s. c.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#31247">I&ordf; q. 67 a. 2 co.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#31248">I&ordf; q. 67 a. 2 ad 1'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#31249">I&ordf; q. 67 a. 2 ad 2'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#31250">I&ordf; q. 67 a. 2 ad 3'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#31251">I&ordf; q. 67 a. 3 arg. 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#31252">I&ordf; q. 67 a. 3 arg. 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#31253">I&ordf; q. 67 a. 3 arg. 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#31254">I&ordf; q. 67 a. 3 s. c.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#31255">I&ordf; q. 67 a. 3 co.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#31256">I&ordf; q. 67 a. 3 ad 1'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#31257">I&ordf; q. 67 a. 3 ad 2'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#31258">I&ordf; q. 67 a. 3 ad 3'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#31259">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#31260">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#31261">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#31262">I&ordf; q. 67 a. 4 arg. 4'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#31263">I&ordf; q. 67 a. 4 s. c.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#31264">I&ordf; q. 67 a. 4 co.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#31265">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#31266">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#31267">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#31268">I&ordf; q. 67 a. 4 ad 4'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#31269">I&ordf; q. 68 pr.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#31270">I&ordf; q. 68 a. 1 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#31271">I&ordf; q. 68 a. 1 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#31272">I&ordf; q. 68 a. 1 arg. 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#31273">I&ordf; q. 68 a. 1 s. c.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#31274">I&ordf; q. 68 a. 1 co.'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#31275">I&ordf; q. 68 a. 1 ad 1'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#31276">I&ordf; q. 68 a. 1 ad 2'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#31277">I&ordf; q. 68 a. 2 arg. 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#31278">I&ordf; q. 68 a. 2 arg. 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#31279">I&ordf; q. 68 a. 2 arg. 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#31280">I&ordf; q. 68 a. 2 s. c.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#31281">I&ordf; q. 68 a. 2 co.'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#31282">I&ordf; q. 68 a. 2 ad 1'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#31283">I&ordf; q. 68 a. 2 ad 2'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#31284">I&ordf; q. 68 a. 2 ad 3'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#31285">I&ordf; q. 68 a. 3 arg. 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#31286">I&ordf; q. 68 a. 3 arg. 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#31287">I&ordf; q. 68 a. 3 arg. 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#31288">I&ordf; q. 68 a. 3 s. c.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#31289">I&ordf; q. 68 a. 3 co.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#31290">I&ordf; q. 68 a. 3 ad 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#31291">I&ordf; q. 68 a. 3 ad 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#31292">I&ordf; q. 68 a. 3 ad 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#31293">I&ordf; q. 68 a. 4 arg. 1'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#31294">I&ordf; q. 68 a. 4 arg. 2'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#31295">I&ordf; q. 68 a. 4 arg. 3'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#31296">I&ordf; q. 68 a. 4 s. c.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#31297">I&ordf; q. 68 a. 4 co.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#31298">I&ordf; q. 68 a. 4 ad 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#31299">I&ordf; q. 68 a. 4 ad 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#31300">I&ordf; q. 68 a. 4 ad 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#31301">I&ordf; q. 69 pr.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#31302">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#31303">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#31304">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 3'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#31305">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 4'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#31306">I&ordf; q. 69 a. 1 arg. 5'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#31307">I&ordf; q. 69 a. 1 s. c.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#31308">I&ordf; q. 69 a. 1 co.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#31309">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#31310">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#31311">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 3'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#31312">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 4'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#31313">I&ordf; q. 69 a. 1 ad 5'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#31314">I&ordf; q. 69 a. 2 arg. 1'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#31315">I&ordf; q. 69 a. 2 arg. 2'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#31316">I&ordf; q. 69 a. 2 arg. 3'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#31317">I&ordf; q. 69 a. 2 s. c.'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#31318">I&ordf; q. 69 a. 2 co.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#31319">I&ordf; q. 69 a. 2 ad 1'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#31320">I&ordf; q. 69 a. 2 ad 2'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#31321">I&ordf; q. 69 a. 2 ad 3'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#31322">I&ordf; q. 70 pr.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#31323">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#31324">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#31325">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#31326">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 4'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#31327">I&ordf; q. 70 a. 1 arg. 5'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#31328">I&ordf; q. 70 a. 1 s. c.'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#31329">I&ordf; q. 70 a. 1 co.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#31330">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#31331">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#31332">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#31333">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 4'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#31334">I&ordf; q. 70 a. 1 ad 5'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#31335">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#31336">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#31337">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#31338">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 4'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#31339">I&ordf; q. 70 a. 2 arg. 5'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#31340">I&ordf; q. 70 a. 2 s. c.'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#31341">I&ordf; q. 70 a. 2 co.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#31342">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#31343">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#31344">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#31345">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 4'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#31346">I&ordf; q. 70 a. 2 ad 5'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#31347">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#31348">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#31349">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#31350">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 4'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#31351">I&ordf; q. 70 a. 3 arg. 5'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#31352">I&ordf; q. 70 a. 3 s. c.'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#31353">I&ordf; q. 70 a. 3 co.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#31354">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 1'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#31355">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 2'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#31356">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 3'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#31357">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 4'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#31358">I&ordf; q. 70 a. 3 ad 5'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#31359">I&ordf; q. 71 arg. 1'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#31360">I&ordf; q. 71 arg. 2'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#31361">I&ordf; q. 71 arg. 3'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#31362">I&ordf; q. 71 arg. 4'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#31363">I&ordf; q. 71 arg. 5'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#31364">I&ordf; q. 71 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#31365">I&ordf; q. 71 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#31366">I&ordf; q. 71 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#31367">I&ordf; q. 71 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#31368">I&ordf; q. 71 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#31369">I&ordf; q. 71 ad 4'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#31370">I&ordf; q. 71 ad 5'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#31371">I&ordf; q. 72 arg. 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#31372">I&ordf; q. 72 arg. 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#31373">I&ordf; q. 72 arg. 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#31374">I&ordf; q. 72 arg. 4'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#31375">I&ordf; q. 72 arg. 5'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#31376">I&ordf; q. 72 arg. 6'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#31377">I&ordf; q. 72 s. c.'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#31378">I&ordf; q. 72 co.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#31379">I&ordf; q. 72 ad 1'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#31380">I&ordf; q. 72 ad 2'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#31381">I&ordf; q. 72 ad 3'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#31382">I&ordf; q. 72 ad 4'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#31383">I&ordf; q. 72 ad 5'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#31384">I&ordf; q. 72 ad 6'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#31385">I&ordf; q. 73 pr.'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#31386">I&ordf; q. 73 a. 1 arg. 1'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#31387">I&ordf; q. 73 a. 1 arg. 2'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#31388">I&ordf; q. 73 a. 1 arg. 3'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#31389">I&ordf; q. 73 a. 1 s. c.'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#31390">I&ordf; q. 73 a. 1 co.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#31391">I&ordf; q. 73 a. 1 ad 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#31392">I&ordf; q. 73 a. 1 ad 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#31393">I&ordf; q. 73 a. 1 ad 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#31394">I&ordf; q. 73 a. 2 arg. 1'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#31395">I&ordf; q. 73 a. 2 arg. 2'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#31396">I&ordf; q. 73 a. 2 arg. 3'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#31397">I&ordf; q. 73 a. 2 s. c.'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#31398">I&ordf; q. 73 a. 2 co.'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#31399">I&ordf; q. 73 a. 2 ad 1'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#31400">I&ordf; q. 73 a. 2 ad 2'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#31401">I&ordf; q. 73 a. 2 ad 3'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#31402">I&ordf; q. 73 a. 3 arg. 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#31403">I&ordf; q. 73 a. 3 arg. 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#31404">I&ordf; q. 73 a. 3 arg. 3'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#31405">I&ordf; q. 73 a. 3 s. c.'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#31406">I&ordf; q. 73 a. 3 co.'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#31407">I&ordf; q. 73 a. 3 ad 1'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#31408">I&ordf; q. 73 a. 3 ad 2'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#31409">I&ordf; q. 73 a. 3 ad 3'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#31410">I&ordf; q. 74 pr.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#31411">I&ordf; q. 74 a. 1 arg. 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#31412">I&ordf; q. 74 a. 1 arg. 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#31413">I&ordf; q. 74 a. 1 arg. 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#31414">I&ordf; q. 74 a. 1 s. c. 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#31415">I&ordf; q. 74 a. 1 s. c. 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#31416">I&ordf; q. 74 a. 1 co.'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#31417">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 1'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#31418">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 2'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#31419">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 3'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#31420">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 4'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#31421">I&ordf; q. 74 a. 1 ad 5'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#31422">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#31423">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#31424">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#31425">I&ordf; q. 74 a. 2 arg. 4'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#31426">I&ordf; q. 74 a. 2 s. c.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#31427">I&ordf; q. 74 a. 2 co.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#31428">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 1'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#31429">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 2'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#31430">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 3'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#31431">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 4'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#31432">I&ordf; q. 74 a. 2 ad 5'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#31433">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 1'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#31434">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 2'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#31435">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 3'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#31436">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 4'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#31437">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 5'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#31438">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 6'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#31439">I&ordf; q. 74 a. 3 arg. 7'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#31440">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#31441">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#31442">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#31443">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 4'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#31444">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 5'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#31445">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 6'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#31446">I&ordf; q. 74 a. 3 ad 7'); | |
| 337 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 338 document.write('<BR><BR>'); | |
| 339 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 340 document.write('<\/FORM>'); | |
| 341 // --> | |
| 342 // | |
| 343 </script><br/> | |
| 344 <hr/> | |
| 345 <br/></div><div class="q" id="q65"><h2>Quaestio 65</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 65 pr."><a name="31159"><span class="ref">[31159] | |
| 346 Iª q. 65 pr.</span></a> Post considerationem spiritualis | |
| 28 | 347 creaturae, considerandum est de creatura corporali. In cuius |
| 348 productione tria opera Scriptura commemorat, scilicet opus | |
| 349 creationis, cum dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum et | |
| 350 terram,</i> etc.; opus distinctionis, cum dicitur, <i>divisit lucem | |
| 351 a tenebris, et aquas quae sunt supra firmamentum, ab aquis quae | |
| 352 sunt sub firmamento</i>; et opus ornatus, cum dicitur, <i>fiant | |
| 353 luminaria in firmamento</i> et cetera. Primo ergo considerandum est | |
| 354 de opere creationis; secundo, de opere distinctionis; tertio, de | |
| 355 opere ornatus. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 356 creatura corporalis sit a Deo. Secundo, utrum sit facta propter | |
| 357 bonitatem Dei. Tertio, utrum sit facta a Deo mediantibus Angelis. | |
| 358 Quarto, utrum formae corporum sint ab Angelis, an immediate a | |
| 53 | 359 Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 65 a. 1 arg. 1"><a name="31160"><span class="ref">[31160] Iª q. 65 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 360 proceditur. Videtur quod creatura corporalis non sit a Deo. Dicitur |
| 361 enim Eccle. III, <i>didici quod omnia quae fecit Deus, perseverant | |
| 362 in aeternum</i>. Sed corpora visibilia non perseverant in aeternum, | |
| 363 dicitur enim II Cor. IV, <i>quae videntur temporalia sunt; quae | |
| 364 autem non videntur, aeterna</i>. Ergo Deus non fecit corpora | |
| 53 | 365 visibilia.</p><p title="I q. 65 a. 1 arg. 2"><a name="31161"><span class="ref">[31161] Iª q. 65 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Gen. |
| 28 | 366 I, dicitur, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde |
| 367 bona</i>. Sed creaturae corporales sunt malae, experimur enim eas | |
| 368 in multis noxias, ut patet in multis serpentibus, in aestu solis, | |
| 369 et huiusmodi; ideo autem aliquid dicitur malum, quia nocet. | |
| 53 | 370 Creaturae igitur corporales non sunt a Deo.</p><p title="I q. 65 a. 1 arg. 3"><a name="31162"><span class="ref">[31162] Iª q. 65 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 371 quod est a Deo, non retrahit a Deo, sed ducit in ipsum. Sed |
| 372 creaturae corporales retrahunt a Deo, unde apostolus dicit, II Cor. | |
| 373 IV, <i>non contemplantibus nobis quae videntur</i>. Ergo creaturae | |
| 53 | 374 corporales non sunt a Deo.</p><p title="I q. 65 a. 1 s. c."><a name="31163"><span class="ref">[31163] Iª q. 65 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 375 quod dicitur in Psalmo CXLV, <i>qui fecit caelum et terram, mare, |
| 53 | 376 et omnia quae in eis sunt</i>.</p><p title="I q. 65 a. 1 co."><a name="31164"><span class="ref">[31164] Iª q. 65 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 377 quod quorundam haereticorum positio est, quod visibilia ista non |
| 378 sunt creata a bono Deo, sed a malo principio. Et ad argumentum sui | |
| 379 erroris assumunt quod apostolus dicit II, Cor. IV, <i>Deus huius | |
| 380 saeculi excaecavit mentes infidelium</i>. Haec autem positio est | |
| 381 omnino impossibilis. Si enim diversa in aliquo uniantur, necesse | |
| 382 est huius unionis causam esse aliquam, non enim diversa secundum se | |
| 383 uniuntur. Et inde est quod, quandocumque in diversis invenitur | |
| 384 aliquid unum, oportet quod illa diversa illud unum ab aliqua una | |
| 385 causa recipiant; sicut diversa corpora calida habent calorem ab | |
| 386 igne. Hoc autem quod est esse, communiter invenitur in omnibus | |
| 387 rebus, quantumcumque diversis. Necesse est ergo esse unum essendi | |
| 388 principium, a quo esse habeant quaecumque sunt quocumque modo, sive | |
| 389 sint invisibilia et spiritualia, sive sint visibilia et corporalia. | |
| 390 Dicitur autem Diabolus esse Deus huius saeculi, non creatione, sed | |
| 391 quia saeculariter viventes ei serviunt; eo modo loquendi quo | |
| 392 apostolus loquitur, ad Philipp. III, <i>quorum Deus venter | |
| 53 | 393 est</i>.</p><p title="I q. 65 a. 1 ad 1"><a name="31165"><span class="ref">[31165] Iª q. 65 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 394 dicendum quod omnes creaturae Dei secundum aliquid in aeternum |
| 395 perseverant, ad minus secundum materiam, quia creaturae nunquam in | |
| 396 nihilum redigentur, etiam si sint corruptibiles. Sed quanto | |
| 397 creaturae magis appropinquant ad Deum, qui est omnino immobilis, | |
| 398 tanto magis sunt immobiles. Nam creaturae corruptibiles in | |
| 399 perpetuum manent secundum materiam, sed mutantur secundum formam | |
| 400 substantialem. Creaturae vero incorruptibiles permanent quidem | |
| 401 secundum substantiam, sed sunt mutabiles secundum alia, puta | |
| 402 secundum locum, ut corpora caelestia; vel secundum affectiones, ut | |
| 403 creaturae spirituales. Quod autem apostolus dicit, <i>quae | |
| 404 videntur, temporalia sunt</i>, etsi verum sit etiam quantum ad | |
| 405 ipsas res in se consideratas, secundum quod omnis creatura | |
| 406 visibilis subiacet tempori, vel secundum suum esse vel secundum | |
| 407 suum motum; tamen apostolus intendit loqui de visibilibus secundum | |
| 408 quod sunt hominis praemia. Nam praemia hominis quae sunt in istis | |
| 409 rebus visibilibus, temporaliter transeunt, quae autem sunt in rebus | |
| 410 invisibilibus, permanent in aeternum. Unde et supra praemiserat, | |
| 53 | 411 <i>aeternum gloriae pondus operatur in nobis</i>.</p><p title="I q. 65 a. 1 ad 2"><a name="31166"><span class="ref">[31166] Iª q. 65 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 412 dicendum quod creatura corporalis, secundum suam naturam, est bona, |
| 413 sed non est bonum universale, sed est quoddam bonum particulare et | |
| 414 contractum, secundum quam particularitatem et contractionem | |
| 415 sequitur in ea contrarietas, per quam unum contrariatur alteri, | |
| 416 licet utrumque in se sit bonum. Quidam autem, aestimantes res non | |
| 417 ex earum natura, sed ex suo proprio commodo, quaecumque sibi nociva | |
| 418 sunt, simpliciter mala arbitrantur non considerantes quod id quod | |
| 419 est uni nocivum quantum ad aliquid, vel alteri vel eidem quantum ad | |
| 420 aliquid est proficuum. Quod nequaquam esset, si secundum se corpora | |
| 53 | 421 essent mala et noxia.</p><p title="I q. 65 a. 1 ad 3"><a name="31167"><span class="ref">[31167] Iª q. 65 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 422 dicendum quod creaturae, quantum est de se, non retrahunt a Deo, |
| 423 sed in ipsum ducunt, quia <i>invisibilia Dei per ea quae facta | |
| 424 sunt, intellecta, conspiciuntur</i>, ut dicitur Rom. I. Sed quod | |
| 425 avertant a Deo, hoc est ex culpa eorum qui insipienter eis utuntur. | |
| 426 Unde dicitur Sap. XIV, quod <i>creaturae factae sunt in muscipulam | |
| 427 pedibus insipientium</i>. Et hoc ipsum quod sic a Deo abducunt, | |
| 428 attestatur quod sunt a Deo. Non enim abducunt insipientes a Deo, | |
| 429 nisi alliciendo secundum aliquid boni in eis existens, quod habent | |
| 53 | 430 a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 65 a. 2 arg. 1"><a name="31168"><span class="ref">[31168] Iª q. 65 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 431 proceditur. Videtur quod creatura corporalis non sit facta propter |
| 432 Dei bonitatem. Dicitur enim Sap. I, <i>creavit Deus ut essent | |
| 433 omnia</i>. Ergo omnia sunt creata propter suum proprium esse, et | |
| 53 | 434 non propter Dei bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 arg. 2"><a name="31169"><span class="ref">[31169] Iª q. 65 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 435 habet rationem finis. Ergo id quod est magis bonum in rebus, est |
| 436 finis minus boni. Creatura autem spiritualis comparatur ad | |
| 437 corporalem, sicut maius bonum ad minus bonum. Ergo creatura | |
| 438 corporalis est propter spiritualem, et non propter Dei | |
| 53 | 439 bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 arg. 3"><a name="31170"><span class="ref">[31170] Iª q. 65 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 440 iustitia non dat inaequalia nisi inaequalibus. Sed Deus est iustus. |
| 441 Ergo ante omnem inaequalitatem a Deo creatam, est inaequalitas a | |
| 442 Deo non creata. Sed inaequalitas a Deo non creata, non potest esse | |
| 443 nisi quae est ex libero arbitrio. Ergo omnis inaequalitas sequitur | |
| 444 ex diversis motibus liberi arbitrii. Creaturae autem corporales | |
| 445 sunt inaequales spiritualibus. Ergo creaturae corporales sunt | |
| 446 factae propter aliquos motus liberi arbitrii, et non propter Dei | |
| 53 | 447 bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 s. c."><a name="31171"><span class="ref">[31171] Iª q. 65 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 448 quod dicitur Prov. XVI, <i>universa propter semetipsum operatus est |
| 53 | 449 dominus</i>.</p><p title="I q. 65 a. 2 co."><a name="31172"><span class="ref">[31172] Iª q. 65 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 450 quod Origenes posuit quod creatura corporalis non est facta ex |
| 451 prima Dei intentione, sed ad poenam creaturae spiritualis | |
| 452 peccantis. Posuit enim quod Deus a principio creaturas spirituales | |
| 453 solas fecit, et omnes aequales. Quarum, cum essent liberi arbitrii, | |
| 454 quaedam conversae sunt in Deum, et secundum quantitatem | |
| 455 conversionis sortitae sunt maiorem vel minorem gradum, in sua | |
| 456 simplicitate remanentes. Quaedam vero, aversae a Deo, alligatae | |
| 457 sunt corporibus diversis, secundum modum aversionis a Deo. Quae | |
| 458 quidem positio erronea est. Primo quidem, quia contrariatur | |
| 459 Scripturae, quae, enarrata productione cuiuslibet speciei creaturae | |
| 460 corporalis subiungit, vidit Deus quia hoc esset bonum; quasi | |
| 461 diceret quod unumquodque ideo factum est, quia bonum est ipsum | |
| 462 esse. Secundum autem opinionem Origenis, creatura corporalis facta | |
| 463 est, non quia bonum est eam esse, sed ut malum alterius puniretur. | |
| 464 Secundo, quia sequeretur quod mundi corporalis dispositio quae nunc | |
| 465 est, esset a casu. Si enim ideo corpus solis tale factum est, ut | |
| 466 congrueret alicui peccato spiritualis creaturae puniendo; si plures | |
| 467 creaturae spirituales similiter peccassent sicut illa propter cuius | |
| 468 peccatum puniendum ponit solem creatum, sequeretur quod essent | |
| 469 plures soles in mundo. Et idem esset de aliis. Haec autem sunt | |
| 470 omnino inconvenientia. Unde haec positione remota tanquam erronea, | |
| 471 considerandum est quod ex omnibus creaturis constituitur totum | |
| 472 universum sicut totum ex partibus. Si autem alicuius totius et | |
| 473 partium eius velimus finem assignare, inveniemus primo quidem, quod | |
| 474 singulae partes sunt propter suos actus; sicut oculus ad videndum. | |
| 475 Secundo vero, quod pars ignobilior est propter nobiliorem; sicut | |
| 476 sensus propter intellectum, et pulmo propter cor. Tertio vero, | |
| 477 omnes partes sunt propter perfectionem totius, sicut et materia | |
| 478 propter formam, partes enim sunt quasi materia totius. Ulterius | |
| 479 autem, totus homo est propter aliquem finem extrinsecum, puta ut | |
| 480 fruatur Deo. Sic igitur et in partibus universi, unaquaeque | |
| 481 creatura est propter suum proprium actum et perfectionem. Secundo | |
| 482 autem, creaturae ignobiliores sunt propter nobiliores sicut | |
| 483 creaturae quae sunt infra hominem, sunt propter hominem. Ulterius | |
| 484 autem, singulae creaturae sunt propter perfectionem totius | |
| 485 universi. Ulterius autem, totum universum, cum singulis suis | |
| 486 partibus, ordinatur in Deum sicut in finem, inquantum in eis per | |
| 487 quandam imitationem divina bonitas repraesentatur ad gloriam Dei, | |
| 488 quamvis creaturae rationales speciali quodam modo supra hoc habeant | |
| 489 finem Deum, quem attingere possunt sua operatione, cognoscendo et | |
| 490 amando. Et sic patet quod divina bonitas est finis omnium | |
| 53 | 491 corporalium.</p><p title="I q. 65 a. 2 ad 1"><a name="31173"><span class="ref">[31173] Iª q. 65 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 492 dicendum quod in hoc ipso quod creatura aliqua habet esse, |
| 493 repraesentat divinum esse et bonitatem eius. Et ideo per hoc quod | |
| 494 Deus creavit omnia ut essent, non excluditur quin creaverit omnia | |
| 53 | 495 propter suam bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 ad 2"><a name="31174"><span class="ref">[31174] Iª q. 65 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 496 dicendum quod finis proximus non excludit finem ultimum. Unde per |
| 497 hoc quod creatura corporalis facta est quodammodo propter | |
| 498 spiritualem, non removetur quin sit facta propter Dei | |
| 53 | 499 bonitatem.</p><p title="I q. 65 a. 2 ad 3"><a name="31175"><span class="ref">[31175] Iª q. 65 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 500 dicendum quod aequalitas iustitiae locum habet in retribuendo, |
| 501 iustum enim est quod aequalibus aequalia retribuantur. Non autem | |
| 502 habet locum in prima rerum institutione. Sicut enim artifex eiusdem | |
| 503 generis lapides in diversis partibus aedificii ponit absque | |
| 504 iniustitia, non propter aliquam diversitatem in lapidibus | |
| 505 praecedentem, sed attendens ad perfectionem totius aedificii, quae | |
| 506 non esset nisi lapides diversimode in aedificio collocarentur; sic | |
| 507 et Deus a principio, ut esset perfectio in universo, diversas et | |
| 508 inaequales creaturas instituit, secundum suam sapientiam, absque | |
| 53 | 509 iniustitia, nulla tamen praesupposita meritorum diversitate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 65 a. 3 arg. 1"><a name="31176"><span class="ref">[31176] Iª q. 65 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 510 proceditur. Videtur quod creatura corporalis sit producta a Deo |
| 511 mediantibus Angelis. Sicut enim res gubernantur per divinam | |
| 512 sapientiam, ita omnia sunt per Dei sapientiam facta; secundum illud | |
| 513 Psalmi CIII, <i>omnia in sapientia fecisti</i>. Sed ordinare est | |
| 514 sapientis, ut dicitur in principio Metaphys. Unde in gubernatione | |
| 515 rerum, inferiora per superiora reguntur quodam ordine, ut | |
| 516 Augustinus dicit, III de Trin. Ergo et in rerum productione talis | |
| 517 ordo fuit, quod creatura corporalis, tanquam inferior, per | |
| 53 | 518 spiritualem, tanquam superiorem, est producta.</p><p title="I q. 65 a. 3 arg. 2"><a name="31177"><span class="ref">[31177] Iª q. 65 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 519 diversitas effectuum demonstrat diversitatem causarum, quia idem |
| 520 semper facit idem. Si ergo omnes creaturae, tam spirituales quam | |
| 521 corporales, sunt immediate a Deo productae, nulla esset inter | |
| 522 creaturas diversitas, nec una magis distaret a Deo quam alia. Quod | |
| 523 patet esse falsum, cum propter longe distare a Deo dicat | |
| 53 | 524 philosophus quaedam corruptibilia esse.</p><p title="I q. 65 a. 3 arg. 3"><a name="31178"><span class="ref">[31178] Iª q. 65 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 525 producendum effectum finitum, non requiritur virtus infinita. Sed |
| 526 omne corpus finitum est. Ergo per finitam virtutem spiritualis | |
| 527 creaturae produci potuit; et productum fuit, quia in talibus non | |
| 528 differt esse et posse; praesertim quia nulla dignitas competens | |
| 529 alicui secundum suam naturam, ei denegatur, nisi forte ob | |
| 53 | 530 culpam.</p><p title="I q. 65 a. 3 s. c."><a name="31179"><span class="ref">[31179] Iª q. 65 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 531 quod dicitur Gen. I, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 532 terram</i>, per quae creatura corporalis intelligitur. Ergo | |
| 53 | 533 creatura corporalis est immediate a Deo producta.</p><p title="I q. 65 a. 3 co."><a name="31180"><span class="ref">[31180] Iª q. 65 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 534 quod quidam posuerunt gradatim res a Deo processisse, ita scilicet |
| 535 quod ab eo immediate processit prima creatura, et illa produxit | |
| 536 aliam; et sic inde usque ad creaturam corpoream. Sed haec positio | |
| 537 est impossibilis. Quia prima corporalis creaturae productio est per | |
| 538 creationem per quam etiam ipsa materia producitur, imperfectum enim | |
| 539 est prius quam perfectum in fieri impossibile est autem aliquid | |
| 540 creari nisi a solo Deo. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod | |
| 541 quanto aliqua causa est superior, tanto ad plura se extendit in | |
| 542 causando. Semper autem id quod substernitur in rebus, invenitur | |
| 543 communius quam id quod informat et restringit ipsum, sicut esse | |
| 544 quam vivere, et vivere quam intelligere, et materia quam forma. | |
| 545 Quanto ergo aliquid est magis substratum, tanto a superiori causa | |
| 546 directe procedit. Id ergo quod est primo substratum in omnibus, | |
| 547 proprie pertinet ad causalitatem supremae causae. Nulla igitur | |
| 548 secunda causa potest aliquid producere, non praesupposito in re | |
| 549 producta aliquo quod causatur a superiori causa. Creatio autem est | |
| 550 productio alicuius rei secundum suam totam substantiam, nullo | |
| 551 praesupposito quod sit vel increatum vel ab aliquo creatum. Unde | |
| 552 relinquitur quod nihil potest aliquid creare nisi solus Deus, qui | |
| 553 est prima causa. Et ideo ut Moyses ostenderet corpora omnia | |
| 554 immediate a Deo creata, dixit, <i>in principio creavit Deus caelum | |
| 53 | 555 et terram</i>.</p><p title="I q. 65 a. 3 ad 1"><a name="31181"><span class="ref">[31181] Iª q. 65 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 556 dicendum quod in productione rerum est aliquis ordo, non quidem ut |
| 557 una creatura creetur ab alia (hoc enim impossibile est); sed ita | |
| 558 quod ex divina sapientia diversi gradus in creaturis, | |
| 53 | 559 constituuntur.</p><p title="I q. 65 a. 3 ad 2"><a name="31182"><span class="ref">[31182] Iª q. 65 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 560 dicendum quod ipse Deus unus, absque suae simplicitatis detrimento, |
| 561 diversorum cognoscitivus est, ut supra ostensum est. Et ideo etiam | |
| 562 est, secundum diversa cognita, diversorum productorum causa per | |
| 563 suam sapientiam, sicut et artifex, apprehendendo diversas formas, | |
| 53 | 564 producit diversa artificiata.</p><p title="I q. 65 a. 3 ad 3"><a name="31183"><span class="ref">[31183] Iª q. 65 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 565 dicendum quod quantitas virtutis agentis non solum mensuratur |
| 566 secundum rem factam, sed etiam secundum modum faciendi, quia unum | |
| 567 et idem aliter fit et a maiori, et a minori virtute. Producere | |
| 568 autem aliquid finitum hoc modo ut nihil praesupponatur, est | |
| 53 | 569 virtutis infinitae. Unde nulli creaturae competere potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 65 a. 4 arg. 1"><a name="31184"><span class="ref">[31184] Iª q. 65 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 570 proceditur. Videtur quod formae corporum sint ab Angelis. Dicit |
| 571 enim Boetius, in libro de Trin., quod <i>a formis quae sunt sine | |
| 572 materia, veniunt formae quae sunt in materia</i>. Formae autem quae | |
| 573 sunt sine materia, sunt substantiae spirituales, formae autem quae | |
| 574 sunt in materia, sunt formae corporum. Ergo formae corporum sunt a | |
| 53 | 575 spiritualibus substantiis.</p><p title="I q. 65 a. 4 arg. 2"><a name="31185"><span class="ref">[31185] Iª q. 65 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 576 quod est per participationem, reducitur ad id quod est per |
| 577 essentiam. Sed spirituales substantiae per suam essentiam sunt | |
| 578 formae, creaturae autem corporales participant formas. Ergo formae | |
| 53 | 579 corporalium rerum sunt a spiritualibus substantiis derivatae.</p><p title="I q. 65 a. 4 arg. 3"><a name="31186"><span class="ref">[31186] Iª q. 65 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 580 spirituales substantiae magis habent virtutem causandi quam corpora |
| 581 caelestia. Sed corpora caelestia causant formas in istis | |
| 582 inferioribus, unde dicuntur esse generationis et corruptionis | |
| 583 causa. Ergo multo magis a spiritualibus substantiis formae quae | |
| 53 | 584 sunt in materia, derivantur.</p><p title="I q. 65 a. 4 s. c."><a name="31187"><span class="ref">[31187] Iª q. 65 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 585 quod Augustinus dicit, III de Trin., quod <i>non est putandum |
| 586 Angelis ad nutum servire hanc corporalem materiam, sed potius | |
| 587 Deo</i>. Illi autem ad nutum dicitur servire corporalis materia, a | |
| 588 quo speciem recipit. Non ergo formae corporales sunt ab Angelis, | |
| 53 | 589 sed a Deo.</p><p title="I q. 65 a. 4 co."><a name="31188"><span class="ref">[31188] Iª q. 65 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 590 quod opinio fuit quorundam quod omnes formae corporales deriventur |
| 591 a substantiis spiritualibus quas Angelos dicimus. Et hoc quidem | |
| 592 dupliciter aliqui posuerunt. Plato enim posuit formas quae sunt in | |
| 593 materia corporali, derivari et formari a formis sine materia | |
| 594 subsistentibus, per modum participationis cuiusdam. Ponebat enim | |
| 595 hominem quendam immaterialiter subsistentem, et similiter equum, et | |
| 596 sic de aliis, ex quibus constituuntur haec singularia sensibilia, | |
| 597 secundum quod in materia corporali remanet quaedam impressio ab | |
| 598 illis formis separatis, per modum assimilationis cuiusdam, quam | |
| 599 participationem vocabat. Et secundum ordinem formarum ponebant | |
| 600 Platonici ordinem substantiarum separatarum, puta quod una | |
| 601 substantia separata est quae est equus, quae est causa omnium | |
| 602 equorum; supra quam est quaedam vita separata, quam dicebant per se | |
| 603 vitam et causam omnis vitae; et ulterius quandam quam nominabant | |
| 604 ipsum esse, et causam omnis esse. Avicenna vero et quidam alii non | |
| 605 posuerunt formas rerum corporalium in materia per se subsistere, | |
| 606 sed solum in intellectu. A formis ergo in intellectu creaturarum | |
| 607 spiritualium existentibus (quas quidem ipsi intelligentias, nos | |
| 608 autem Angelos dicimus), dicebant procedere omnes formas quae sunt | |
| 609 in materia corporali, sicut a formis quae sunt in mente artificis, | |
| 610 procedunt formae artificiatorum. Et in idem videtur redire quod | |
| 611 quidam moderni haeretici ponunt, dicentes quidem Deum creatorem | |
| 612 omnium, sed materiam corporalem a Diabolo formatam et per varias | |
| 613 species distinctam. Omnes autem hae opiniones ex una radice | |
| 614 processisse videntur. Quaerebant enim causam formarum, ac si ipsae | |
| 615 formae fierent secundum seipsas. Sed sicut probat Aristoteles in | |
| 616 VII Metaphys., id quod proprie fit, est compositum, formae autem | |
| 617 corruptibilium rerum habent ut aliquando sint, aliquando non sint, | |
| 618 absque hoc quod ipsae generentur aut corrumpantur, sed compositis | |
| 619 generatis aut corruptis, quia etiam formae non habent esse, sed | |
| 620 composita habent esse per eas, sic enim alicui competit fieri, | |
| 621 sicut et esse. Et ideo, cum simile fiat a suo simili, non est | |
| 622 quaerenda causa formarum corporalium aliqua forma immaterialis; sed | |
| 623 aliquod compositum, secundum quod hic ignis generatur ab hoc igne. | |
| 624 Sic igitur formae corporales causantur, non quasi influxae ab | |
| 625 aliqua immateriali forma, sed quasi materia reducta de potentia in | |
| 626 actum ab aliquo agente composito. Sed quia agens compositum, quod | |
| 627 est corpus, movetur a substantia spirituali creata, ut Augustinus | |
| 628 dicit III de Trin.; sequitur ulterius quod etiam formae corporales | |
| 629 a substantiis spiritualibus deriventur, non tanquam influentibus | |
| 630 formas, sed tanquam moventibus ad formas. Ulterius autem reducuntur | |
| 631 in Deum, sicut in primam causam, etiam species angelici | |
| 632 intellectus, quae sunt quaedam seminales rationes corporalium | |
| 633 formarum. In prima autem corporalis creaturae productione non | |
| 634 consideratur aliqua transmutatio de potentia in actum. Et ideo | |
| 635 formae corporales quas in prima productione corpora habuerunt, sunt | |
| 636 immediate a Deo productae, cui soli ad nutum obedit materia, | |
| 637 tanquam propriae causae. Unde ad hoc significandum, Moyses singulis | |
| 638 operibus praemittit, dixit Deus fiat hoc vel illud; in quo | |
| 639 significatur formatio rerum per verbum Dei facta, a quo, secundum | |
| 640 Augustinum, <i>est omnis forma et compago et concordia | |
| 53 | 641 partium</i>.</p><p title="I q. 65 a. 4 ad 1"><a name="31189"><span class="ref">[31189] Iª q. 65 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 642 dicendum quod Boetius intelligit per formas quae sunt sine materia, |
| 643 rationes rerum quae sunt in mente divina, sicut etiam apostolus | |
| 644 dicit, Heb. XI, <i>fide credimus aptata esse saecula verbo Dei, ut | |
| 645 ex invisibilibus visibilia fierent</i>. Si tamen per formas quae | |
| 646 sunt sine materia, intelligit Angelos, dicendum est quod ab eis | |
| 647 veniunt formae quae sunt in materia, non per influxum, sed per | |
| 53 | 648 motum.</p><p title="I q. 65 a. 4 ad 2"><a name="31190"><span class="ref">[31190] Iª q. 65 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 649 dicendum quod formae participatae in materia reducuntur, non ad |
| 650 formas aliquas per se subsistentes rationis eiusdem, ut Platonici | |
| 651 posuerunt; sed ad formas intelligibiles vel intellectus angelici, a | |
| 652 quibus per motum procedunt; vel ulterius ad rationes intellectus | |
| 653 divini, a quibus etiam formarum semina sunt rebus creatis indita, | |
| 53 | 654 ut per motum in actum educi possint.</p><p title="I q. 65 a. 4 ad 3"><a name="31191"><span class="ref">[31191] Iª q. 65 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 655 dicendum quod corpora caelestia causant formas in istis |
| 53 | 656 inferioribus, non influendo, sed movendo.</p></div></div><div class="q" id="q66"><h2>Quaestio 66</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 66 pr."><a name="31192"><span class="ref">[31192] |
| 657 Iª q. 66 pr.</span></a> Deinde considerandum est de opere | |
| 28 | 658 distinctionis. Et primo considerandum est de ordine creationis ad |
| 659 distinctionem; secundo, de ipsa distinctione secundum se. Circa | |
| 660 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum informitas materiae creatae | |
| 661 praecesserit tempore distinctionem ipsius. Secundo, utrum sit una | |
| 662 materia omnium corporalium. Tertio, utrum caelum Empyreum sit | |
| 663 concreatum materiae informi. Quarto, utrum tempus sit eidem | |
| 53 | 664 concreatum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 66 a. 1 arg. 1"><a name="31193"><span class="ref">[31193] Iª q. 66 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 665 proceditur. Videtur quod informitas materiae tempore praecesserit |
| 666 formationem ipsius. Dicitur enim Gen. 1, <i>terra erat inanis et | |
| 667 vacua</i>, sive invisibilis et incomposita, secundum aliam | |
| 668 litteram; per quod designatur informitas materiae, ut Augustinus | |
| 669 dicit. Ergo materia fuit aliquando informis, antequam | |
| 53 | 670 formaretur.</p><p title="I q. 66 a. 1 arg. 2"><a name="31194"><span class="ref">[31194] Iª q. 66 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 671 natura in sua operatione Dei operationem imitatur; sicut causa |
| 672 secunda imitatur causam primam. Sed in operatione naturae | |
| 673 informitas tempore praecedit formationem. Ergo et in operatione | |
| 53 | 674 Dei.</p><p title="I q. 66 a. 1 arg. 3"><a name="31195"><span class="ref">[31195] Iª q. 66 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 675 materia potior est accidente, quia materia est pars substantiae. |
| 676 Sed Deus potest facere quod accidens sit sine subiecto; ut patet in | |
| 677 sacramento altaris. Ergo potuit facere quod materia esset sine | |
| 53 | 678 forma.</p><p title="I q. 66 a. 1 s. c. 1"><a name="31196"><span class="ref">[31196] Iª q. 66 a. 1 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 679 imperfectio effectus attestatur imperfectioni agentis. Sed Deus est |
| 680 agens perfectissimum, unde de eo dicitur, Deut. XXXII, <i>Dei | |
| 681 perfecta sunt opera</i>. Ergo opus ab eo creatum nunquam fuit | |
| 53 | 682 informe.</p><p title="I q. 66 a. 1 s. c. 2"><a name="31197"><span class="ref">[31197] Iª q. 66 a. 1 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 683 creaturae corporalis formatio facta fuit per opus distinctionis. |
| 684 Distinctioni autem opponitur confusio, sicut et formationi | |
| 685 informitas. Si ergo informitas praecessit tempore formationem | |
| 686 materiae, sequitur a principio fuisse confusionem corporalis | |
| 53 | 687 creaturae, quam antiqui vocaverunt chaos.</p><p title="I q. 66 a. 1 co."><a name="31198"><span class="ref">[31198] Iª q. 66 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 688 quod circa hoc sunt diversae opiniones sanctorum. Augustinus enim |
| 689 vult quod informitas materiae corporalis non praecesserit tempore | |
| 690 formationem ipsius, sed solum origine vel ordine naturae. Alii | |
| 691 vero, ut Basilius, Ambrosius et Chrysostomus, volunt quod | |
| 692 informitas materiae tempore praecesserit formationem. Et quamvis | |
| 693 hae opiniones videantur esse contrariae, tamen parum ab invicem | |
| 694 differunt, aliter enim accipit informitatem materiae Augustinus | |
| 695 quam alii. Augustinus enim accipit informitatem materiae pro | |
| 696 carentia omnis formae. Et sic impossibile est dicere quod | |
| 697 informitas materiae tempore praecesserit vel formationem ipsius, | |
| 698 vel distinctionem. Et de formatione quidem manifestum est. Si enim | |
| 699 materia informis praecessit duratione, haec erat iam in actu, hoc | |
| 700 enim duratio importat, creationis enim terminus est ens actu. Ipsum | |
| 701 autem quod est actus, est forma. Dicere igitur materiam praecedere | |
| 702 sine forma, est dicere ens actu sine actu, quod implicat | |
| 703 contradictionem. Nec etiam potest dici quod habuit aliquam formam | |
| 704 communem et postmodum supervenerunt ei formae diversae, quibus sit | |
| 705 distincta. Quia hoc esset idem cum opinione antiquorum naturalium, | |
| 706 qui posuerunt materiam primam esse aliquod corpus in actu, puta | |
| 707 ignem, aerem aut aquam, aut aliquod medium. Ex quo sequebatur quod | |
| 708 fieri non esset nisi alterari. Quia cum illa forma praecedens daret | |
| 709 esse in actu in genere substantiae, et faceret esse hoc aliquid; | |
| 710 sequebatur quod superveniens forma non faceret simpliciter ens | |
| 711 actu, sed ens actu hoc, quod est proprium formae accidentalis; et | |
| 712 sic sequentes formae essent accidentia, secundum quae non | |
| 713 attenditur generatio, sed alteratio. Unde oportet dicere quod | |
| 714 materia prima neque fuit creata omnino sine forma, neque sub forma | |
| 715 una communi, sed sub formis distinctis. Et ita, si informitas | |
| 716 materiae referatur ad conditionem primae materiae, quae secundum se | |
| 717 non habet aliquam formam, informitas materiae non praecessit | |
| 718 formationem seu distinctionem ipsius tempore, ut Augustinus dicit, | |
| 719 sed origine seu natura tantum, eo modo quo potentia est prior actu, | |
| 720 et pars toto. Alii vero sancti accipiunt informitatem, non secundum | |
| 721 quod excludit omnem formam, sed secundum quod excludit istam | |
| 722 formositatem et decorem qui nunc apparet in corporea creatura. Et | |
| 723 secundum hoc dicunt quod informitas materiae corporalis duratione | |
| 724 praecessit formationem eiusdem. Et sic secundum hoc, quantum ad | |
| 725 aliquid cum eis Augustinus concordat, et quantum aliquid discordat, | |
| 726 ut infra patebit. Et quantum ex littera Genesis I, accipi potest, | |
| 727 triplex formositas deerat, propter quod dicebatur creatura | |
| 728 corporalis informis. Deerat enim a toto corpore diaphano, quod | |
| 729 dicitur caelum, pulchritudo lucis, unde dicitur quod tenebrae erant | |
| 730 super faciem abyssi. Deerat autem terrae duplex pulchritudo. Una, | |
| 731 quam habet ex hoc quod est aquis discooperta, et quantum ad hoc | |
| 732 dicitur quod terra erat inanis, sive invisibilis, quia corporali | |
| 733 aspectui patere non poterat, propter aquas undique eam | |
| 734 cooperientes. Alia vero, quam habet ex hoc quod est ornata herbis | |
| 735 et plantis, et ideo dicitur quod erat vacua, vel incomposita, idest | |
| 736 non ornata, secundum aliam litteram. Et sic, cum praemisisset duas | |
| 737 naturas creatas, scilicet caelum et terram, informitatem caeli | |
| 738 expressit per hoc quod dixit, tenebrae erant super faciem abyssi, | |
| 739 secundum quod sub caelo etiam aer includitur, informitatem vero | |
| 53 | 740 terrae, per hoc quod dixit, terra erat inanis et vacua.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 1"><a name="31199"><span class="ref">[31199] Iª q. 66 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 741 dicendum quod terra aliter accipitur in loco isto ab Augustino, et |
| 742 ab aliis sanctis. Augustinus enim vult quod nomine terrae et aquae | |
| 743 significetur in hoc loco ipsa materia prima. Non enim poterat | |
| 744 Moyses rudi populo primam materiam exprimere, nisi sub similitudine | |
| 745 rerum eis notarum. Unde et sub multiplici similitudine eam | |
| 746 exprimit, non vocans eam tantum aquam vel tantum terram, ne | |
| 747 videatur secundum rei veritatem materia prima esse vel terra vel | |
| 748 aqua. Habet tamen similitudinem cum terra, inquantum subsidet | |
| 749 formis; et cum aqua, inquantum est apta formari diversis formis. | |
| 750 Secundum hoc ergo, dicitur terra inanis et vacua, vel invisibilis | |
| 751 et incomposita, quia materia per formam cognoscitur (unde in se | |
| 752 considerata dicitur invisibilis vel inanis), et eius potentia per | |
| 753 formam repletur (unde et Plato materiam dicit esse locum). Alii | |
| 754 vero sancti per terram intelligunt ipsum elementum, quae qualiter, | |
| 53 | 755 secundum eos, erat informis, dictum est.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 2"><a name="31200"><span class="ref">[31200] Iª q. 66 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 756 dicendum quod natura producit effectum in actu de ente in potentia, |
| 757 et ideo oportet ut in eius operatione potentia tempore praecedat | |
| 758 actum, et informitas formationem. Sed Deus producit ens actu ex | |
| 759 nihilo, et ideo statim potest producere rem perfectam, secundum | |
| 53 | 760 magnitudinem suae virtutis.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 3"><a name="31201"><span class="ref">[31201] Iª q. 66 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 761 dicendum quod accidens, cum sit forma, est actus quidam, materia |
| 762 autem secundum id quod est, est ens in potentia. Unde magis | |
| 763 repugnat esse in actu materiae sine forma, quam accidenti sine | |
| 53 | 764 subiecto.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 4"><a name="31202"><span class="ref">[31202] Iª q. 66 a. 1 ad 4</span></a> Ad primum vero |
| 28 | 765 quod obiicitur in contrarium, dicendum est quod si, secundum alios |
| 766 sanctos, informitas tempore praecessit formationem materiae, non | |
| 767 fuit hoc ex impotentia Dei; sed ex eius sapientia, ut ordo | |
| 768 servaretur in rerum conditione, dum ex imperfecto ad perfectum | |
| 53 | 769 adducerentur.</p><p title="I q. 66 a. 1 ad 5"><a name="31203"><span class="ref">[31203] Iª q. 66 a. 1 ad 5</span></a> Ad secundum |
| 28 | 770 dicendum quod quidam antiquorum naturalium posuerunt confusionem |
| 771 excludentem omnem distinctionem; praeter hoc quod Anaxagoras posuit | |
| 772 solum intellectum distinctum et immixtum. Sed ante opus | |
| 773 distinctionis Scriptura sacra ponit multiplicem distinctionem. | |
| 774 Primo quidem, caeli et terrae (in quo ostenditur distinctio etiam | |
| 775 secundum materiam, ut infra patebit), et hoc cum dicit, <i>in | |
| 776 principio Deus creavit caelum et terram</i>. Secundo, distinctionem | |
| 777 elementorum quantum ad formas suas, per hoc quod nominat terram et | |
| 778 aquam. Aerem autem et ignem non nominat, quia non est ita | |
| 779 manifestum rudibus, quibus Moyses loquebatur, huiusmodi esse | |
| 780 corpora, sicut manifestum est de terra et aqua. Quamvis Plato aerem | |
| 781 intellexerit significari per hoc quod dicitur spiritus domini (quia | |
| 782 etiam aer spiritus dicitur), ignem vero intellexerit significari | |
| 783 per caelum (quod igneae naturae esse dixit), ut Augustinus refert | |
| 784 in VIII libro de Civ. Dei. Sed Rabbi Moyses, in aliis cum Platone | |
| 785 concordans, dicit ignem significari per tenebras, quia, ut dicit, | |
| 786 in propria sphaera ignis non lucet. Sed magis videtur esse | |
| 787 conveniens quod prius dictum est, quia spiritus domini in Scriptura | |
| 788 non nisi pro spiritu sancto consuevit poni. Qui aquis superferri | |
| 789 dicitur, non corporaliter, sed sicut voluntas artificis superfertur | |
| 790 materiae quam vult formare. Tertia distinctio significatur secundum | |
| 791 situm. Quia terra erat sub aquis, quibus invisibilis reddebatur, | |
| 792 aer vero, qui est subiectum tenebrarum, significatur fuisse super | |
| 793 aquas, per hoc quod dicitur, tenebrae erant super faciem abyssi. | |
| 53 | 794 Quid autem distinguendum remaneret, ex sequentibus apparebit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 66 a. 2 arg. 1"><a name="31204"><span class="ref">[31204] Iª q. 66 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 795 proceditur. Videtur quod una sit materia informis omnium |
| 796 corporalium. Dicit enim Augustinus, XII Confess., <i>duo reperio | |
| 797 quae fecisti, unum quod erat formatum, alterum quod erat | |
| 798 informe</i>; et hoc dicit esse terram invisibilem et incompositam, | |
| 799 per quam dicit significari materiam rerum corporalium. Ergo una est | |
| 53 | 800 materia omnium corporalium.</p><p title="I q. 66 a. 2 arg. 2"><a name="31205"><span class="ref">[31205] Iª q. 66 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 801 philosophus dicit, in V Metaphys., quod illa quae sunt unum in |
| 802 genere, sunt unum in materia. Sed omnia corporalia conveniunt in | |
| 53 | 803 genere corporis. Ergo omnium corporalium est una materia.</p><p title="I q. 66 a. 2 arg. 3"><a name="31206"><span class="ref">[31206] Iª q. 66 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 804 diversus actus fit in diversa potentia, et unus in una. Sed omnium |
| 805 corporum est una forma, scilicet corporeitas. Ergo omnium | |
| 53 | 806 corporalium est materia una.</p><p title="I q. 66 a. 2 arg. 4"><a name="31207"><span class="ref">[31207] Iª q. 66 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 807 materia in se considerata, est solum in potentia. Sed distinctio |
| 808 est per formas. Ergo materia in se considerata, est una tantum | |
| 53 | 809 omnium corporalium.</p><p title="I q. 66 a. 2 s. c."><a name="31208"><span class="ref">[31208] Iª q. 66 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 810 quaecumque conveniunt in materia, sunt transmutabilia ad invicem, |
| 811 et agunt et patiuntur ab invicem, ut dicitur in I de Gen. Sed | |
| 812 corpora caelestia et inferiora non sic se habent ad invicem. Ergo | |
| 53 | 813 eorum materia non est una.</p><p title="I q. 66 a. 2 co."><a name="31209"><span class="ref">[31209] Iª q. 66 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 814 quod circa hoc fuerunt diversae opiniones philosophorum. Plato |
| 815 enim, et omnes philosophi ante Aristotelem, posuerunt omnia corpora | |
| 816 esse de natura quatuor elementorum. Unde cum quatuor elementa | |
| 817 communicent in una materia, ut mutua generatio et corruptio in eis | |
| 818 ostendit; per consequens sequebatur quod omnium corporum sit | |
| 819 materia una. Quod autem quaedam corpora sint incorruptibilia, Plato | |
| 820 adscribebat non conditioni materiae, sed voluntati artificis, | |
| 821 scilicet Dei, quem introducit corporibus caelestibus dicentem, | |
| 822 <i>natura vestra estis dissolubilia, voluntate autem mea | |
| 823 indissolubilia, quia voluntas mea maior est nexu vestro</i>. Hanc | |
| 824 autem positionem Aristoteles reprobat, per motus naturales | |
| 825 corporum. Cum enim corpus caeleste habeat naturalem motum diversum | |
| 826 a naturali motu elementorum, sequitur quod eius natura sit alia a | |
| 827 natura quatuor elementorum. Et sicut motus circularis, qui est | |
| 828 proprius corporis caelestis, caret contrarietate, motus autem | |
| 829 elementorum sunt invicem contrarii, ut qui est sursum ei qui est | |
| 830 deorsum, ita corpus caeleste est absque contrarietate, corpora vero | |
| 831 elementaria sunt cum contrarietate. Et quia corruptio et generatio | |
| 832 sunt ex contrariis, sequitur quod secundum suam naturam corpus | |
| 833 caeleste sit incorruptibile, elementa vero sunt corruptibilia. Sed | |
| 834 non obstante hac differentia corruptibilitatis et | |
| 835 incorruptibilitatis naturalis, Avicebron posuit unam materiam | |
| 836 omnium corporum, attendens ad unitatem formae corporalis. Sed si | |
| 837 forma corporeitatis esset una forma per se, cui supervenirent aliae | |
| 838 formae, quibus corpora distinguuntur, haberet necessitatem quod | |
| 839 dicitur. Quia illa forma immutabiliter materiae inhaereret, et | |
| 840 quantum ad illam esset omne corpus incorruptibile, sed corruptio | |
| 841 accideret per remotionem sequentium formarum, quae non esset | |
| 842 corruptio simpliciter, sed secundum quid, quia privationi | |
| 843 substerneretur aliquod ens actu. Sicut etiam accidebat antiquis | |
| 844 naturalibus, qui ponebant subiectum corporum aliquod ens actu, puta | |
| 845 ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi. Supposito autem quod nulla | |
| 846 forma quae sit in corpore corruptibili remaneat ut substrata | |
| 847 generationi et corruptioni, sequitur de necessitate quod non sit | |
| 848 eadem materia corporum corruptibilium et incorruptibilium. Materia | |
| 849 enim, secundum id quod est, est in potentia ad formam. Oportet ergo | |
| 850 quod materia, secundum se considerata, sit in potentia ad formam | |
| 851 omnium illorum quorum est materia communis. Per unam autem formam | |
| 852 non fit in actu nisi quantum ad illam formam. Remanet ergo in | |
| 853 potentia quantum ad omnes alias formas. Nec hoc excluditur, si una | |
| 854 illarum formarum sit perfectior et continens in se virtute alias. | |
| 855 Quia potentia, quantum est de se, indifferenter se habet ad | |
| 856 perfectum et imperfectum, unde sicut quando est sub forma | |
| 857 imperfecta, est in potentia ad formam perfectam, ita e converso. | |
| 858 Sic ergo materia, secundum quod est sub forma incorruptibilis | |
| 859 corporis, erit adhuc in potentia ad formam corruptibilis corporis. | |
| 860 Et cum non habeat eam in actu, erit simul sub forma et privatione, | |
| 861 quia carentia formae in eo quod est in potentia ad formam, est | |
| 862 privatio. Haec autem dispositio est corruptibilis corporis. | |
| 863 Impossibile ergo est quod corporis corruptibilis et incorruptibilis | |
| 864 per naturam, sit una materia. Nec tamen dicendum est, ut Averroes | |
| 865 fingit, quod ipsum corpus caeleste sit materia caeli, ens in | |
| 866 potentia ad ubi et non ad esse; et forma eius est substantia | |
| 867 separata quae unitur ei ut motor. Quia impossibile est ponere | |
| 868 aliquod ens actu, quin vel ipsum totum sit actus et forma, vel | |
| 869 habeat actum seu formam. Remota ergo per intellectum substantia | |
| 870 separata quae ponitur motor, si corpus caeleste non est habens | |
| 871 formam, quod est componi ex forma et subiecto formae, sequitur quod | |
| 872 sit totum forma et actus. Omne autem tale est intellectum in actu; | |
| 873 quod de corpore caelesti dici non potest, cum sit sensibile. | |
| 874 Relinquitur ergo quod materia corporis caelestis, secundum se | |
| 875 considerata, non est in potentia nisi ad formam quam habet. Nec | |
| 876 refert ad propositum quaecumque sit illa, sive anima, sive aliquid | |
| 877 aliud. Unde illa forma sic perficit illam materiam, quod nullo modo | |
| 878 in ea remanet potentia ad esse, sed ad ubi tantum, ut Aristoteles | |
| 879 dicit. Et sic non est eadem materia corporis caelestis et | |
| 880 elementorum, nisi secundum analogiam, secundum quod conveniunt in | |
| 53 | 881 ratione potentiae.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 1"><a name="31210"><span class="ref">[31210] Iª q. 66 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 882 dicendum quod Augustinus sequitur in hoc opinionem Platonis, non |
| 883 ponentis quintam essentiam. Vel dicendum quod materia informis est | |
| 884 una unitate ordinis, sicut omnia corpora sunt unum in ordine | |
| 53 | 885 creaturae corporeae.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 2"><a name="31211"><span class="ref">[31211] Iª q. 66 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 886 dicendum quod si genus consideretur physice, corruptibilia et |
| 887 incorruptibilia non sunt in eodem genere, propter diversum modum | |
| 888 potentiae in eis, ut dicitur X Metaphys. Secundum autem logicam | |
| 889 considerationem, est unum genus omnium corporum, propter unam | |
| 53 | 890 rationem corporeitatis.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 3"><a name="31212"><span class="ref">[31212] Iª q. 66 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 891 dicendum quod forma corporeitatis non est una in omnibus |
| 892 corporibus, cum non sit alia a formis quibus corpora distinguuntur, | |
| 53 | 893 ut dictum est.</p><p title="I q. 66 a. 2 ad 4"><a name="31213"><span class="ref">[31213] Iª q. 66 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 894 dicendum quod, cum potentia dicatur ad actum, ens in potentia est |
| 895 diversum ex hoc ipso quod ordinatur ad diversum actum; sicut visus | |
| 896 ad colorem, et auditus ad sonum. Unde ex hoc ipso materia caelestis | |
| 897 corporis est alia a materia elementi, quia non est in potentia ad | |
| 53 | 898 formam elementi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 66 a. 3 arg. 1"><a name="31214"><span class="ref">[31214] Iª q. 66 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 899 proceditur. Videtur quod caelum Empyreum non sit concreatum |
| 900 materiae informi. Caelum enim Empyreum, si est aliquid, oportet | |
| 901 quod sit corpus sensibile. Omne autem corpus sensibile est mobile. | |
| 902 Caelum autem Empyreum non est mobile, quia motus eius | |
| 903 deprehenderetur per motum alicuius corporis apparentis; quod minime | |
| 904 apparet. Non ergo caelum Empyreum est aliquid materiae informi | |
| 53 | 905 concreatum.</p><p title="I q. 66 a. 3 arg. 2"><a name="31215"><span class="ref">[31215] Iª q. 66 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 906 Augustinus dicit, in III de Trin., quod <i>inferiora corpora per |
| 907 superiora quodam ordine reguntur</i>. Si ergo caelum Empyreum est | |
| 908 quoddam supremum corpus, oportet quod habeat aliquam influentiam in | |
| 909 haec inferiora corpora. Sed hoc non videtur, praesertim si ponatur | |
| 910 immobile, cum nullum corpus moveat nisi motum. Non est ergo caelum | |
| 53 | 911 Empyreum materiae informi concreatum.</p><p title="I q. 66 a. 3 arg. 3"><a name="31216"><span class="ref">[31216] Iª q. 66 a. 3 arg. 3</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 912 caelum Empyreum est locus contemplationis, non ordinatum ad |
| 913 naturales effectus, contra, Augustinus dicit, in IV de Trin., quod | |
| 914 <i>nos, secundum quod mente aliquid aeternum capimus, non in hoc | |
| 915 mundo sumus</i>; ex quo patet quod contemplatio mentem supra | |
| 916 corporalia elevat. Non ergo contemplationi locus corporeus | |
| 53 | 917 deputatur.</p><p title="I q. 66 a. 3 arg. 4"><a name="31217"><span class="ref">[31217] Iª q. 66 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, inter |
| 28 | 918 corpora caelestia invenitur aliquod corpus partim diaphanum et |
| 919 partim lucidum, scilicet caelum sidereum. Invenitur etiam aliquod | |
| 920 caelum totum diaphanum, quod aliqui nominant caelum aqueum vel | |
| 921 crystallinum. Si ergo est aliud superius caelum, oportet quod sit | |
| 922 totum lucidum. Sed hoc esse non potest, quia sic continue aer | |
| 923 illuminaretur, nec unquam nox esset. Non ergo caelum Empyreum | |
| 53 | 924 materiae informi est concreatum.</p><p title="I q. 66 a. 3 s. c."><a name="31218"><span class="ref">[31218] Iª q. 66 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 925 quod Strabus dicit, quod cum dicitur, <i>in principio creavit Deus |
| 926 caelum et terram, caelum dicit non visibile firmamentum, sed | |
| 53 | 927 Empyreum, idest igneum</i>.</p><p title="I q. 66 a. 3 co."><a name="31219"><span class="ref">[31219] Iª q. 66 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 928 quod caelum Empyreum non invenitur positum nisi per auctoritates |
| 929 Strabi et Bedae, et iterum per auctoritatem Basilii. In cuius | |
| 930 positione quantum ad aliquid conveniunt, scilicet quantum ad hoc | |
| 931 quod sit locus beatorum. Dicit enim Strabus, et etiam Beda, quod | |
| 932 statim factum Angelis est repletum. Basilius etiam dicit, in II | |
| 933 Hexaem., <i>sicut damnati in tenebras ultimas abiguntur ita | |
| 934 remuneratio pro dignis operibus restauratur in ea luce quae est | |
| 935 extra mundum, ubi beati quietis domicilium sortientur</i>. | |
| 936 Differunt tamen quantum ad rationem ponendi. Nam Strabus et Beda | |
| 937 ponunt caelum Empyreum ea ratione, quia firmamentum, per quod | |
| 938 caelum sidereum intelligunt, non in principio sed secunda die | |
| 939 dicitur factum. Basilius vero ea ratione ponit, ne videatur | |
| 940 simpliciter Deus opus suum a tenebris inchoasse; quod Manichaei | |
| 941 calumniantur, Deum veteris testamenti Deum tenebrarum nominantes. | |
| 942 Hae autem rationes non sunt multum cogentes. Nam quaestio de | |
| 943 firmamento quod legitur factum in secunda die, aliter solvitur, ab | |
| 944 Augustino et ab aliis sanctis. Quaestio autem de tenebris solvitur, | |
| 945 secundum Augustinum, per hoc quod informitas (quae per tenebras | |
| 946 significatur) non praecessit duratione formationem, sed origine. | |
| 947 Secundum alios vero, cum tenebrae non sint creatura aliqua, sed | |
| 948 privatio lucis, divinam sapientiam attestatur, ut ea quae produxit | |
| 949 ex nihilo, primo in statu imperfectionis institueret, et postmodum | |
| 950 ea perduceret ad perfectum. Potest autem convenientior ratio sumi | |
| 951 ex ipsa conditione gloriae. Expectatur enim in futura remuneratione | |
| 952 duplex gloria, scilicet spiritualis, et corporalis, non solum in | |
| 953 corporibus humanis glorificandis, sed etiam in toto mundo | |
| 954 innovando. Inchoata est autem spiritualis gloria ab ipso mundi | |
| 955 principio in beatitudine Angelorum, quorum aequalitas sanctis | |
| 956 promittitur. Unde conveniens fuit ut etiam a principio corporalis | |
| 957 gloria inchoaretur in aliquo corpore, quod etiam a principio fuerit | |
| 958 absque servitute corruptionis et mutabilitatis, et totaliter | |
| 959 lucidum; sicut tota creatura corporalis expectatur post | |
| 960 resurrectionem futura. Et ideo illud caelum dicitur Empyreum, idest | |
| 961 igneum, non ab ardore, sed a splendore. Sciendum est autem quod | |
| 962 Augustinus, X de Civ. Dei, dicit quod <i>Porphyrius discernebat a | |
| 963 Daemonibus Angelos, ut aerea loca esse Daemonum, aetherea vero vel | |
| 964 Empyrea diceret Angelorum</i>. Sed Porphyrius, tanquam Platonicus, | |
| 965 caelum istud sidereum igneum esse existimabat, et ideo Empyreum | |
| 966 nominabat; vel aethereum, secundum quod nomen aetheris sumitur ab | |
| 967 inflammatione, et non secundum quod sumitur a velocitate motus, ut | |
| 968 Aristoteles dicit. Quod pro tanto dictum sit, ne aliquis opinetur | |
| 969 Augustinum caelum Empyreum posuisse sicut nunc ponitur a | |
| 53 | 970 modernis.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 1"><a name="31220"><span class="ref">[31220] Iª q. 66 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 971 dicendum quod corpora sensibilia sunt mobilia secundum ipsum statum |
| 972 mundi, quia per motum creaturae corporalis procuratur electorum | |
| 973 multiplicatio. Sed in ultima consummatione gloriae cessabit | |
| 974 corporum motus. Et talem oportuit esse a principio dispositionem | |
| 53 | 975 caeli Empyrei.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 2"><a name="31221"><span class="ref">[31221] Iª q. 66 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 976 dicendum quod satis probabile est quod caelum Empyreum, secundum |
| 977 quosdam, cum sit ordinatum ad statum gloriae, non habet influentiam | |
| 978 in inferiora corpora, quae sunt sub alio ordine, utpote ordinata ad | |
| 979 naturalem rerum decursum. Probabilius tamen videtur dicendum quod, | |
| 980 sicut supremi Angeli, qui assistunt, habent influentiam super | |
| 981 medios et ultimos, qui mittuntur, quamvis ipsi non mittantur, | |
| 982 secundum Dionysium; ita caelum Empyreum habet influentiam super | |
| 983 corpora quae moventur, licet ipsum non moveatur. Et propter hoc | |
| 984 potest dici quod influit in primum caelum quod movetur, non aliquid | |
| 985 transiens et adveniens per motum, sed aliquid fixum et stabile; | |
| 986 puta virtutem continendi et causandi, vel aliquid huiusmodi ad | |
| 53 | 987 dignitatem pertinens.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 3"><a name="31222"><span class="ref">[31222] Iª q. 66 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 988 dicendum quod locus corporeus deputatur contemplationi non propter |
| 989 necessitatem, sed propter congruitatem, ut exterior claritas | |
| 990 interiori conveniat. Unde Basilius dicit quod <i>ministrator | |
| 991 spiritus non poterat degere in tenebris; sed in luce et laetitia | |
| 53 | 992 decentem sibi habitum possidebat</i>.</p><p title="I q. 66 a. 3 ad 4"><a name="31223"><span class="ref">[31223] Iª q. 66 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 993 dicendum quod, sicut Basilius dicit in II Hexaem., <i>constat |
| 994 factum esse caelum rotunditate conclusum, habens corpus spissum et | |
| 995 adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur, ab | |
| 996 interioribus separare. Ob hoc necessario post se regionem relictam | |
| 997 carentem luce constituit, utpote fulgore qui superradiabat | |
| 998 excluso</i>. Sed quia corpus firmamenti, etsi sit solidum, est | |
| 999 tamen diaphanum, quod lumen non impedit (ut patet per hoc, quod | |
| 1000 lumen stellarum videmus non obstantibus mediis caelis); potest | |
| 1001 aliter dici quod habet lucem caelum Empyreum non condensatam, ut | |
| 1002 radios emittat, sicut corpus solis, sed magis subtilem. Vel habet | |
| 1003 claritatem gloriae, quae non est conformis cum claritate | |
| 53 | 1004 naturali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 66 a. 4 arg. 1"><a name="31224"><span class="ref">[31224] Iª q. 66 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1005 proceditur. Videtur quod tempus non sit concreatum materiae |
| 1006 informi. Dicit enim Augustinus, XII Confess., ad Deum loquens, | |
| 1007 <i>duo reperio quae fecisti carentia temporibus</i>, scilicet | |
| 1008 materiam primam corporalem, et naturam angelicam. Non ergo tempus | |
| 53 | 1009 est concreatum materiae informi.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 2"><a name="31225"><span class="ref">[31225] Iª q. 66 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1010 tempus dividitur per diem et noctem. Sed a principio nec nox nec |
| 1011 dies erat, sed postmodum, cum divisit Deus lucem a tenebris. Ergo a | |
| 53 | 1012 principio non erat tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 3"><a name="31226"><span class="ref">[31226] Iª q. 66 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1013 tempus est numerus motus firmamenti, quod legitur factum secundo |
| 53 | 1014 die. Ergo non a principio erat tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 4"><a name="31227"><span class="ref">[31227] Iª q. 66 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 1015 est prior tempore. Magis igitur deberet numerari inter primo creata |
| 53 | 1016 motus, quam tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 arg. 5"><a name="31228"><span class="ref">[31228] Iª q. 66 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1017 tempus est mensura extrinseca, ita et locus. Non ergo magis debet |
| 53 | 1018 computari inter primo creata tempus, quam locus.</p><p title="I q. 66 a. 4 s. c."><a name="31229"><span class="ref">[31229] Iª q. 66 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1019 quod Augustinus dicit, super Gen. ad Litt., quod spiritualis et |
| 53 | 1020 corporalis creatura est creata in principio temporis.</p><p title="I q. 66 a. 4 co."><a name="31230"><span class="ref">[31230] Iª q. 66 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1021 quod communiter dicitur quatuor esse primo creata, scilicet naturam |
| 1022 angelicam, caelum Empyreum, materiam corporalem informem, et | |
| 1023 tempus. Sed attendendum est quod hoc dictum non procedit secundum | |
| 1024 Augustini opinionem. Augustinus enim ponit duo primo creata, | |
| 1025 scilicet naturam angelicam et materiam corporalem, nulla mentione | |
| 1026 facta de caelo Empyreo. Haec autem duo, scilicet natura angelica et | |
| 1027 materia informis, praecedunt formationem non duratione, sed natura. | |
| 1028 Et sicut natura praecedunt formationem, ita etiam et motum et | |
| 1029 tempus. Unde tempus non potest eis connumerari. Procedit autem | |
| 1030 praedicta connumeratio secundum opinionem aliorum sanctorum, | |
| 1031 ponentium quod informitas materiae duratione praecessit | |
| 1032 formationem, et tunc pro illa duratione necesse est ponere tempus | |
| 53 | 1033 aliquod; aliter enim mensura durationis accipi non posset.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 1"><a name="31231"><span class="ref">[31231] Iª q. 66 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1034 dicendum quod Augustinus hoc dicit ea ratione qua natura angelica |
| 53 | 1035 et materia informis praecedunt origine, seu natura, tempus.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 2"><a name="31232"><span class="ref">[31232] Iª q. 66 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1036 dicendum quod sicut, secundum alios sanctos, materia erat |
| 1037 quodammodo informis, et postea fuit formata; ita tempus quodammodo | |
| 1038 fuit informe, et postmodum formatum, et distinctum per diem et | |
| 53 | 1039 noctem.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 3"><a name="31233"><span class="ref">[31233] Iª q. 66 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1040 dicendum quod, si motus firmamenti non statim a principio incoepit, |
| 1041 tunc tempus quod praecessit, non erat numerus motus firmamenti, sed | |
| 1042 cuiuscumque primi motus. Accidit enim tempori quod sit numerus | |
| 1043 motus firmamenti, inquantum hic motus est primus motuum, si autem | |
| 1044 esset alius motus primus, illius motus esset tempus mensura, quia | |
| 1045 omnia mensurantur primo sui generis. Oportet autem dicere statim a | |
| 1046 principio fuisse aliquem motum, ad minus secundum successionem | |
| 1047 conceptionum et affectionum in mente angelica. Motum autem non est | |
| 1048 intelligere sine tempore, cum nihil aliud sit tempus quam numerus | |
| 53 | 1049 prioris et posterioris in motu.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 4"><a name="31234"><span class="ref">[31234] Iª q. 66 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1050 dicendum quod inter primo creata computantur ea quae habent |
| 1051 generalem habitudinem ad res. Et ideo computari debuit tempus, quod | |
| 1052 habet rationem communis mensurae, non autem motus, qui comparatur | |
| 53 | 1053 solum ad subiectum mobile.</p><p title="I q. 66 a. 4 ad 5"><a name="31235"><span class="ref">[31235] Iª q. 66 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1054 dicendum quod locus intelligitur in caelo Empyreo omnia continente. |
| 1055 Et quia locus est de permanentibus, concreatus est totus simul. | |
| 1056 Tempus autem, quod non est permanens, concreatum est in suo | |
| 1057 principio, sicut etiam modo nihil est accipere in actu de tempore | |
| 53 | 1058 nisi nunc.</p></div></div><div class="q" id="q67"><h2>Quaestio 67</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 67 pr."><a name="31236"><span class="ref">[31236] |
| 1059 Iª q. 67 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 1060 opere distinctionis secundum se et primo, de opere primae diei; |
| 1061 secundo, de opere secundae diei; tertio, de opere tertiae. Circa | |
| 1062 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum lux proprie in | |
| 1063 spiritualibus dici possit. Secundo, utrum lux corporalis sit | |
| 1064 corpus. Tertio, utrum sit qualitas. Quarto, utrum conveniens fuit | |
| 53 | 1065 prima die fieri lucem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 67 a. 1 arg. 1"><a name="31237"><span class="ref">[31237] Iª q. 67 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1066 proceditur. Videtur quod lux proprie in spiritualibus dicatur. |
| 1067 Dicit enim Augustinus, IV super Gen. ad Litt., quod in | |
| 1068 spiritualibus melior et certior lux est, et quod <i>Christus non | |
| 1069 sic dicitur lux quo modo lapis, sed illud proprie, hoc | |
| 53 | 1070 figurative</i>.</p><p title="I q. 67 a. 1 arg. 2"><a name="31238"><span class="ref">[31238] Iª q. 67 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1071 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., ponit lumen inter nomina |
| 1072 intelligibilia Dei. Nomina autem intelligibilia proprie dicuntur in | |
| 53 | 1073 spiritualibus. Ergo lux proprie dicitur in spiritualibus.</p><p title="I q. 67 a. 1 arg. 3"><a name="31239"><span class="ref">[31239] Iª q. 67 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1074 apostolus dicit, ad Ephes. V, <i>omne quod manifestatur, lumen |
| 1075 est</i>. Sed manifestatio magis proprie est in spiritualibus quam | |
| 53 | 1076 in corporalibus. Ergo et lux.</p><p title="I q. 67 a. 1 s. c."><a name="31240"><span class="ref">[31240] Iª q. 67 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1077 quod Ambrosius, in libro de fide, ponit splendorem inter ea quae de |
| 53 | 1078 Deo metaphorice dicuntur.</p><p title="I q. 67 a. 1 co."><a name="31241"><span class="ref">[31241] Iª q. 67 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1079 quod de aliquo nomine dupliciter convenit loqui, uno modo, secundum |
| 1080 primam eius impositionem; alio modo, secundum usum nominis. Sicut | |
| 1081 patet in nomine visionis, quod primo impositum est ad significandum | |
| 1082 actum sensus visus; sed propter dignitatem et certitudinem huius | |
| 1083 sensus, extensum est hoc nomen, secundum usum loquentium, ad omnem | |
| 1084 cognitionem aliorum sensuum (dicimus enim, vide quomodo sapit, vel | |
| 1085 quomodo redolet, vel quomodo est calidum); et ulterius etiam ad | |
| 1086 cognitionem intellectus, secundum illud Matth. V, <i>beati mundo | |
| 1087 corde, quoniam ipsi Deum videbunt</i>. Et similiter dicendum est de | |
| 1088 nomine lucis. Nam primo quidem est institutum ad significandum id | |
| 1089 quod facit manifestationem in sensu visus, postmodum autem extensum | |
| 1090 est ad significandum omne illud quod facit manifestationem secundum | |
| 1091 quamcumque cognitionem. Si ergo accipiatur nomen luminis secundum | |
| 1092 suam primam impositionem, metaphorice in spiritualibus dicitur, ut | |
| 1093 Ambrosius dicit. Si autem accipiatur secundum quod est in usu | |
| 1094 loquentium ad omnem manifestationem extensum, sic proprie in | |
| 53 | 1095 spiritualibus dicitur.</p><p title="I q. 67 a. 1 ad arg."><a name="31242"><span class="ref">[31242] Iª q. 67 a. 1 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1096 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 67 a. 2 arg. 1"><a name="31243"><span class="ref">[31243] Iª q. 67 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 1097 proceditur. Videtur quod lux sit corpus. Dicit enim Augustinus, in |
| 1098 libro de Lib. Arbit., quod <i>lux in corporibus primum tenet | |
| 53 | 1099 locum</i>. Ergo lux est corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 arg. 2"><a name="31244"><span class="ref">[31244] Iª q. 67 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1100 philosophus dicit quod lumen est species ignis. Sed ignis est |
| 53 | 1101 corpus. Ergo lumen est corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 arg. 3"><a name="31245"><span class="ref">[31245] Iª q. 67 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1102 ferri, intersecari, et reflecti est proprie corporum, haec autem |
| 1103 omnia attribuuntur lumini vel radio. Coniunguntur etiam diversi | |
| 1104 radii et separantur, ut Dionysius dicit, II cap. de Div. Nom., quod | |
| 1105 etiam videtur non nisi corporibus convenire posse. Ergo lumen est | |
| 53 | 1106 corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 s. c."><a name="31246"><span class="ref">[31246] Iª q. 67 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, duo |
| 28 | 1107 corpora non possunt simul esse in eodem loco. Sed lumen est simul |
| 53 | 1108 cum aere. Ergo lumen non est corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 co."><a name="31247"><span class="ref">[31247] Iª q. 67 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1109 quod impossibile est lumen esse corpus. Quod quidem apparet |
| 1110 tripliciter. Primo quidem, ex parte loci. Nam locus cuiuslibet | |
| 1111 corporis est alius a loco alterius corporis, nec est possibile, | |
| 1112 secundum naturam, duo corpora esse simul in eodem loco, | |
| 1113 qualiacumque corpora sint; quia contiguum requirit distinctionem in | |
| 1114 situ. Secundo, apparet idem ex ratione motus. Si enim lumen esset | |
| 1115 corpus, illuminatio esset motus localis corporis. Nullus autem | |
| 1116 motus localis corporis potest esse in instanti, quia omne quod | |
| 1117 movetur localiter, necesse est quod prius perveniat ad medium | |
| 1118 magnitudinis quam ad extremum. Illuminatio autem fit in instanti. | |
| 1119 Nec potest dici quod fiat in tempore imperceptibili. Quia in parvo | |
| 1120 spatio posset tempus latere, in magno autem spatio, puta ab oriente | |
| 1121 in occidentem, tempus latere non posset, statim enim cum sol est in | |
| 1122 puncto orientis, illuminatur totum hemisphaerium usque ad punctum | |
| 1123 oppositum. Est etiam aliud considerandum ex parte motus. Quia omne | |
| 1124 corpus habet motum naturalem determinatum, motus autem | |
| 1125 illuminationis est ad omnem partem, nec magis secundum circulum | |
| 1126 quam secundum rectitudinem. Unde manifestum est quod illuminatio | |
| 1127 non est motus localis alicuius corporis. Tertio, apparet idem ex | |
| 1128 parte generationis et corruptionis. Si enim lumen esset corpus, | |
| 1129 quando aer obtenebrescit per absentiam luminaris, sequeretur quod | |
| 1130 corpus luminis corrumperetur, et quod materia eius acciperet aliam | |
| 1131 formam. Quod non apparet, nisi aliquis dicat etiam tenebras esse | |
| 1132 corpus. Nec etiam apparet ex qua materia tantum corpus, quod replet | |
| 1133 medium hemisphaerium, quotidie generetur. Ridiculum est etiam | |
| 1134 dicere quod ad solam absentiam luminaris, tantum corpus | |
| 1135 corrumpatur. Si quis etiam dicat quod non corrumpitur, sed simul | |
| 1136 cum sole accedit et circumfertur, quid dici poterit de hoc, quod ad | |
| 1137 interpositionem alicuius corporis circa candelam, tota domus | |
| 1138 obscuratur? Nec videtur quod lumen congregetur circa candelam, quia | |
| 1139 non apparet ibi maior claritas post quam ante. Quia ergo omnia haec | |
| 1140 non solum rationi, sed sensui etiam repugnant, dicendum est quod | |
| 53 | 1141 impossibile est lumen esse corpus.</p><p title="I q. 67 a. 2 ad 1"><a name="31248"><span class="ref">[31248] Iª q. 67 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1142 dicendum quod Augustinus accipit lucem pro corpore lucido in actu, |
| 1143 scilicet pro igne, quod inter quatuor elementa nobilissimum | |
| 53 | 1144 est.</p><p title="I q. 67 a. 2 ad 2"><a name="31249"><span class="ref">[31249] Iª q. 67 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1145 dicendum quod Aristoteles lumen nominat ignem in propria materia, |
| 1146 sicut ignis in materia aerea dicitur flamma, et in materia terrea | |
| 1147 dicitur carbo. Non tamen est multum curandum de eis exemplis quae | |
| 1148 Aristoteles inducit in libris logicalibus, quia inducit ea ut | |
| 53 | 1149 probabilia secundum opinionem aliorum.</p><p title="I q. 67 a. 2 ad 3"><a name="31250"><span class="ref">[31250] Iª q. 67 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1150 dicendum quod omnia illa attribuuntur lumini metaphorice, sicut |
| 1151 etiam possent attribui calori. Quia enim motus localis est | |
| 1152 naturaliter primus motuum, ut probatur in VIII Physic., utimur | |
| 1153 nominibus pertinentibus ad motum localem, in alteratione et in | |
| 1154 omnibus motibus, sicut etiam nomen distantiae derivatum est a loco | |
| 53 | 1155 ad omnia contraria, ut dicitur in X Metaphys.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 67 a. 3 arg. 1"><a name="31251"><span class="ref">[31251] Iª q. 67 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1156 proceditur. Videtur quod lux non sit qualitas. Omnis enim qualitas |
| 1157 permanet in subiecto etiam postquam agens discesserit; sicut calor | |
| 1158 in aqua postquam removetur ab igne. Sed lumen non remanet in aere | |
| 53 | 1159 recedente luminari. Ergo lumen non est qualitas.</p><p title="I q. 67 a. 3 arg. 2"><a name="31252"><span class="ref">[31252] Iª q. 67 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1160 qualitas sensibilis habet contrarium; sicut calido contrariatur |
| 1161 frigidum, et albo nigrum. Sed lumini nihil est contrarium, tenebra | |
| 1162 enim est privatio luminis. Ergo lumen non est qualitas | |
| 53 | 1163 sensibilis.</p><p title="I q. 67 a. 3 arg. 3"><a name="31253"><span class="ref">[31253] Iª q. 67 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, causa |
| 28 | 1164 est potior effectu. Sed lux caelestium corporum causat formas |
| 1165 substantiales in istis inferioribus. Dat etiam esse spirituale | |
| 1166 coloribus, quia facit eos visibiles actu. Ergo lux non est aliqua | |
| 1167 qualitas sensibilis, sed magis substantialis forma, aut | |
| 53 | 1168 spiritualis.</p><p title="I q. 67 a. 3 s. c."><a name="31254"><span class="ref">[31254] Iª q. 67 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1169 quod Damascenus dicit, in libro I, quod lux est quaedam |
| 53 | 1170 qualitas.</p><p title="I q. 67 a. 3 co."><a name="31255"><span class="ref">[31255] Iª q. 67 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1171 quod quidam dixerunt quod lumen in aere non habet esse naturale, |
| 1172 sicut color in pariete; sed esse intentionale, sicut similitudo | |
| 1173 coloris in aere. Sed hoc non potest esse, propter duo. Primo | |
| 1174 quidem, quia lumen denominat aerem, fit enim aer luminosus in actu. | |
| 1175 Color vero non denominat ipsum, non enim dicitur aer coloratus. | |
| 1176 Secundo, quia lumen habet effectum in natura, quia per radios solis | |
| 1177 calefiunt corpora. Intentiones autem non causant transmutationes | |
| 1178 naturales. Alii vero dixerunt quod lux est forma substantialis | |
| 1179 solis. Sed hoc etiam apparet impossibile, propter duo. Primo | |
| 1180 quidem, quia nulla forma substantialis est per se sensibilis, quia | |
| 1181 quod quid est est obiectum intellectus, ut dicitur in III de anima. | |
| 1182 Lux autem est secundum se visibilis. Secundo, quia impossibile est | |
| 1183 ut id quod est forma substantialis in uno, sit forma accidentalis | |
| 1184 in alio, quia formae substantiali per se convenit constituere in | |
| 1185 specie; unde semper et in omnibus adest ei. Lux autem non est forma | |
| 1186 substantialis aeris, alioquin, ea recedente, corrumperetur. Unde | |
| 1187 non potest esse forma substantialis solis. Dicendum est ergo quod, | |
| 1188 sicut calor est qualitas activa consequens formam substantialem | |
| 1189 ignis, ita lux est qualitas activa consequens formam substantialem | |
| 1190 solis, vel cuiuscumque alterius corporis a se lucentis, si aliquod | |
| 1191 aliud tale est. Cuius signum est, quod radii diversarum stellarum | |
| 53 | 1192 habent diversos effectus, secundum diversas naturas corporum.</p><p title="I q. 67 a. 3 ad 1"><a name="31256"><span class="ref">[31256] Iª q. 67 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1193 dicendum quod, cum qualitas consequatur formam substantialem, |
| 1194 diversimode se habet subiectum ad receptionem qualitatis, sicut se | |
| 1195 habet ad receptionem formae. Cum enim materia perfecte recipit | |
| 1196 formam, firmiter stabilitur etiam qualitas consequens formam; sicut | |
| 1197 si aqua convertatur in ignem. Cum vero forma substantialis | |
| 1198 recipitur imperfecte, secundum inchoationem quandam, qualitas | |
| 1199 consequens manet quidem aliquandiu, sed non semper; sicut patet in | |
| 1200 aqua calefacta, quae redit ad suam naturam. Sed illuminatio non fit | |
| 1201 per aliquam transmutationem materiae ad susceptionem formae | |
| 1202 substantialis, ut fiat quasi inchoatio aliqua formae. Et ideo lumen | |
| 53 | 1203 non remanet nisi ad praesentiam agentis.</p><p title="I q. 67 a. 3 ad 2"><a name="31257"><span class="ref">[31257] Iª q. 67 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1204 dicendum quod accidit luci quod non habeat contrarium, inquantum |
| 1205 est qualitas naturalis primi corporis alterantis, quod est a | |
| 53 | 1206 contrarietate elongatum.</p><p title="I q. 67 a. 3 ad 3"><a name="31258"><span class="ref">[31258] Iª q. 67 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1207 dicendum quod, sicut calor agit ad formam ignis quasi |
| 1208 instrumentaliter in virtute formae substantialis, ita lumen agit | |
| 1209 quasi instrumentaliter in virtute corporum caelestium ad | |
| 1210 producendas formas substantiales, et ad hoc quod faciat colores | |
| 1211 visibiles actu, inquantum est qualitas primi corporis | |
| 53 | 1212 sensibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 67 a. 4 arg. 1"><a name="31259"><span class="ref">[31259] Iª q. 67 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1213 proceditur. Videtur quod inconvenienter lucis productio in prima |
| 1214 die ponatur. Est enim lux qualitas quaedam, ut dictum est. Qualitas | |
| 1215 autem, cum sit accidens, non habet rationem primi, sed magis | |
| 1216 rationem postremi. Non ergo prima die debet poni productio | |
| 53 | 1217 lucis.</p><p title="I q. 67 a. 4 arg. 2"><a name="31260"><span class="ref">[31260] Iª q. 67 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 1218 lucem distinguitur nox a die. Hoc autem fit per solem, qui ponitur |
| 1219 factus die quarta. Ergo non debuit poni productio lucis prima | |
| 53 | 1220 die.</p><p title="I q. 67 a. 4 arg. 3"><a name="31261"><span class="ref">[31261] Iª q. 67 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, nox |
| 28 | 1221 et dies fit per circularem motum corporis lucidi. Sed circularis |
| 1222 motus est proprius firmamenti, quod legitur factum die secunda. | |
| 1223 Ergo non debuit poni in prima die productio lucis distinguentis | |
| 53 | 1224 noctem et diem.</p><p title="I q. 67 a. 4 arg. 4"><a name="31262"><span class="ref">[31262] Iª q. 67 a. 4 arg. 4</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 1225 intelligitur de luce spirituali, contra, lux quae legitur facta |
| 1226 prima die, facit distinctionem a tenebris. Sed non erant in | |
| 1227 principio spirituales tenebrae, quia etiam Daemones fuerunt a | |
| 1228 principio boni, ut supra dictum est. Non ergo prima die debuit poni | |
| 53 | 1229 productio lucis.</p><p title="I q. 67 a. 4 s. c."><a name="31263"><span class="ref">[31263] Iª q. 67 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, id |
| 28 | 1230 sine quo non potest esse dies, oportuit fieri in prima die. Sed |
| 1231 sine luce non potest esse dies. Ergo oportuit lucem fieri prima | |
| 53 | 1232 die.</p><p title="I q. 67 a. 4 co."><a name="31264"><span class="ref">[31264] Iª q. 67 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1233 quod de productione lucis est duplex opinio. Augustino enim videtur |
| 1234 quod non fuerit conveniens Moysen praetermisisse spiritualis | |
| 1235 creaturae productionem. Et ideo dicit quod, cum dicitur, in | |
| 1236 principio creavit Deus caelum et terram, per caelum intelligitur | |
| 1237 spiritualis natura adhuc informis, per terram autem intelligitur | |
| 1238 materia informis corporalis creaturae. Et quia natura spiritualis | |
| 1239 dignior est quam corporalis, fuit prius formanda. Formatio igitur | |
| 1240 spiritualis naturae significatur in productione lucis, ut | |
| 1241 intelligatur de luce spirituali formatio enim naturae spiritualis | |
| 1242 est per hoc quod illuminatur ut adhaereat verbo Dei. Aliis autem | |
| 1243 videtur quod sit praetermissa a Moyse productio spiritualis | |
| 1244 creaturae. Sed huius rationem diversimode assignant. Basilius enim | |
| 1245 dicit quod Moyses principium narrationis suae fecit a principio | |
| 1246 quod ad tempus pertinet sensibilium rerum; sed spiritualis natura, | |
| 1247 idest angelica, praetermittitur, quia fuit ante creata. | |
| 1248 Chrysostomus autem assignat aliam rationem. Quia Moyses loquebatur | |
| 1249 rudi populo, qui nihil nisi corporalia poterat capere; quem etiam | |
| 1250 ab idololatria revocare volebat. Assumpsissent autem idololatriae | |
| 1251 occasionem, si propositae fuissent eis aliquae substantiae supra | |
| 1252 omnes corporeas creaturas, eas enim reputassent deos, cum etiam | |
| 1253 proni essent ad hoc quod solem et lunam et stellas colerent tanquam | |
| 1254 deos; quod eis inhibetur Deut. IV. Praemissa autem fuerat Gen. I, | |
| 1255 circa creaturam corporalem multiplex informitas, una quidem in hoc | |
| 1256 quod dicebatur, terra erat inanis et vacua; alia vero in hoc quod | |
| 1257 dicebatur, tenebrae erant super faciem abyssi. Necessarium autem | |
| 1258 fuit ut informitas tenebrarum primo removeretur per lucis | |
| 1259 productionem, propter duo. Primo quidem, quia lux, ut dictum est, | |
| 1260 est qualitas primi corporis, unde secundum eam primo fuit mundus | |
| 1261 formandus. Secundo, propter communitatem lucis, communicant enim in | |
| 1262 ea inferiora corpora cum superioribus. Sicut autem in cognitione | |
| 1263 proceditur a communioribus, ita etiam in operatione, nam prius | |
| 1264 generatur vivum quam animal, et animal quam homo, ut dicitur in | |
| 1265 libro de Gener. Animal. Sic ergo oportuit ordinem divinae | |
| 1266 sapientiae manifestari, ut primo inter opera distinctionis | |
| 1267 produceretur lux, tanquam primi corporis forma, et tanquam | |
| 1268 communior. Basilius autem ponit tertiam rationem, quia per lucem | |
| 1269 omnia alia manifestantur. Potest et quarta ratio addi, quae in | |
| 1270 obiiciendo est tacta, quia dies non potest esse sine luce; unde | |
| 53 | 1271 oportuit in prima die fieri lucem.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 1"><a name="31265"><span class="ref">[31265] Iª q. 67 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1272 dicendum quod, secundum opinionem quae ponit informitatem materiae |
| 1273 duratione praecedere formationem, oportet dicere quod materia a | |
| 1274 principio fuerit creata sub formis substantialibus; postmodum vero | |
| 1275 fuerit formata secundum aliquas conditiones accidentales, inter | |
| 53 | 1276 quas primum locum obtinet lux.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 2"><a name="31266"><span class="ref">[31266] Iª q. 67 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1277 dicendum quod quidam dicunt lucem illam fuisse quandam nubem |
| 1278 lucidam, quae postmodum, facto sole, in materiam praeiacentem | |
| 1279 rediit. Sed istud non est conveniens. Quia Scriptura in principio | |
| 1280 Genesis commemorat institutionem naturae, quae postmodum | |
| 1281 perseverat, unde non debet dici quod aliquid tunc factum fuerit, | |
| 1282 quod postmodum esse desierit. Et ideo alii dicunt quod illa nubes | |
| 1283 lucida adhuc remanet, et est coniuncta soli, ut ab eo discerni non | |
| 1284 possit. Sed secundum hoc, illa nubes superflua remaneret, nihil | |
| 1285 autem est vanum in operibus Dei. Et ideo alii dicunt quod ex illa | |
| 1286 nube formatum est corpus solis. Sed hoc etiam dici non potest, si | |
| 1287 ponatur corpus solis non esse de natura quatuor elementorum, sed | |
| 1288 esse incorruptibile per naturam quia secundum hoc, materia eius non | |
| 1289 potest esse sub alia forma. Et ideo est dicendum, ut Dionysius | |
| 1290 dicit IV cap. de Div. Nom., quod illa lux fuit lux solis, sed adhuc | |
| 1291 informis, quantum ad hoc, quod iam erat substantia solis, et | |
| 1292 habebat virtutem illuminativam in communi; sed postmodum data est | |
| 1293 ei specialis et determinata virtus ad particulares effectus. Et | |
| 1294 secundum hoc, in productione huius lucis distincta est lux a | |
| 1295 tenebris, quantum ad tria. Primo quidem, quantum ad causam, | |
| 1296 secundum quod in substantia solis erat causa luminis, in opacitate | |
| 1297 autem terrae causa tenebrarum. Secundo, quantum ad locum, quia in | |
| 1298 uno hemisphaerio erat lumen, in alio tenebrae. Tertio, quantum ad | |
| 1299 tempus, quia in eodem hemisphaerio secundum unam partem temporis | |
| 1300 erat lumen, secundum aliam tenebrae. Et hoc est quod dicitur, | |
| 53 | 1301 <i>lucem vocavit diem, et tenebras noctem</i>.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 3"><a name="31267"><span class="ref">[31267] Iª q. 67 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1302 dicendum quod Basilius dicit lucem et tenebras tunc fuisse per |
| 1303 emissionem et contractionem luminis, et non per motum. Sed contra | |
| 1304 hoc obiicit Augustinus quod nulla ratio esset huius vicissitudinis | |
| 1305 emittendi et retrahendi luminis; cum homines et animalia non | |
| 1306 essent, quorum usibus hoc deserviret. Et praeterea hoc non habet | |
| 1307 natura corporis lucidi, ut retrahat lumen in sui praesentia, sed | |
| 1308 miraculose potest hoc fieri, in prima autem institutione naturae | |
| 1309 non quaeritur miraculum, sed quid natura rerum habeat, ut | |
| 1310 Augustinus dicit. Et ideo dicendum est quod duplex est motus in | |
| 1311 caelo. Unus communis toti caelo, qui facit diem et noctem, et iste | |
| 1312 videtur institutus primo die. Alius autem est, qui diversificatur | |
| 1313 per diversa corpora; secundum quos motus fit diversitas dierum ad | |
| 1314 invicem, et mensium et annorum. Et ideo in prima die fit mentio de | |
| 1315 sola distinctione noctis et diei, quae fit per motum communem. In | |
| 1316 quarta autem die fit mentio de diversitate dierum et temporum et | |
| 1317 annorum, cum dicitur, <i>ut sint in tempora et dies et annos</i>; | |
| 53 | 1318 quae quidem diversitas fit per motus proprios.</p><p title="I q. 67 a. 4 ad 4"><a name="31268"><span class="ref">[31268] Iª q. 67 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1319 dicendum quod, secundum Augustinum, informitas non praecedit |
| 1320 formationem duratione. Unde oportet dicere quod per lucis | |
| 1321 productionem intelligatur formatio spiritualis creaturae non quae | |
| 1322 est per gloriam perfecta, cum qua creata non fuit; sed quae est per | |
| 1323 gratiam perfecta, cum qua creata fuit, ut dictum est. Per hanc ergo | |
| 1324 lucem facta est divisio a tenebris, idest ab informitate alterius | |
| 1325 creaturae non formatae. Vel, si tota creatura simul formata fuit, | |
| 1326 facta est distinctio a tenebris spiritualibus, non quae tunc essent | |
| 1327 (quia Diabolus non fuit creatus malus); sed quas Deus futuras | |
| 53 | 1328 praevidit.</p></div></div><div class="q" id="q68"><h2>Quaestio 68</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 68 pr."><a name="31269"><span class="ref">[31269] |
| 1329 Iª q. 68 pr.</span></a> Deinde considerandum est de opere | |
| 28 | 1330 secundae diei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum |
| 1331 firmamentum sit factum secunda die. Secundo, utrum aliquae aquae | |
| 1332 sint supra firmamentum. Tertio, utrum firmamentum dividat aquas ab | |
| 53 | 1333 aquis. Quarto, utrum sit unum caelum tantum, vel plures.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 68 a. 1 arg. 1"><a name="31270"><span class="ref">[31270] Iª q. 68 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1334 proceditur. Videtur quod firmamentum non sit factum secunda die. |
| 1335 Dicitur enim Gen. I, <i>vocavit Deus firmamentum caelum</i>. Sed | |
| 1336 caelum factum est ante omnem diem, ut patet cum dicitur, <i>in | |
| 1337 principio creavit Deus caelum et terram</i>. Ergo firmamentum non | |
| 53 | 1338 est factum secunda die.</p><p title="I q. 68 a. 1 arg. 2"><a name="31271"><span class="ref">[31271] Iª q. 68 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, opera |
| 28 | 1339 sex dierum ordinantur secundum ordinem divinae sapientiae. Non |
| 1340 conveniret autem divinae sapientiae, ut posterius faceret quod est | |
| 1341 naturaliter prius. Firmamentum autem est naturaliter prius aqua et | |
| 1342 terra, de quibus tamen fit mentio ante formationem lucis, quae fuit | |
| 53 | 1343 prima die. Non ergo firmamentum factum est secunda die.</p><p title="I q. 68 a. 1 arg. 3"><a name="31272"><span class="ref">[31272] Iª q. 68 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1344 quod est factum per sex dies, formatum est ex materia prius creata |
| 1345 ante omnem diem. Sed firmamentum non potuit formari ex materia | |
| 1346 praeexistente, quia sic esset generabile et corruptibile. Ergo | |
| 53 | 1347 firmamentum non est factum secunda die.</p><p title="I q. 68 a. 1 s. c."><a name="31273"><span class="ref">[31273] Iª q. 68 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1348 quod dicitur Gen. I, <i>dixit Deus, fiat firmamentum</i>. Et postea |
| 53 | 1349 sequitur, <i>et factum est vespere et mane dies secundus</i>.</p><p title="I q. 68 a. 1 co."><a name="31274"><span class="ref">[31274] Iª q. 68 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1350 quod, sicut Augustinus docet, in huiusmodi quaestionibus duo sunt |
| 1351 observanda. Primo quidem, ut veritas Scripturae inconcusse | |
| 1352 teneatur. Secundo, cum Scriptura divina multipliciter exponi | |
| 1353 possit, quod nulli expositioni aliquis ita praecise inhaereat quod, | |
| 1354 si certa ratione constiterit hoc esse falsum, quod aliquis sensum | |
| 1355 Scripturae esse asserere praesumat, ne Scriptura ex hoc ab | |
| 1356 infidelibus derideatur, et ne eis via credendi praecludatur. | |
| 1357 Sciendum est ergo quod hoc quod legitur firmamentum secunda die | |
| 1358 factum, dupliciter intelligi potest. Uno modo, de firmamento in quo | |
| 1359 sunt sidera. Et secundum hoc, oportet nos diversimode exponere | |
| 1360 secundum diversas opiniones hominum de firmamento. Quidam enim | |
| 1361 dixerunt firmamentum illud esse ex elementis compositum. Et haec | |
| 1362 fuit opinio Empedoclis; qui tamen dixit ideo illud corpus | |
| 1363 indissolubile esse, quia in eius compositione lis non erat sed | |
| 1364 amicitia tantum. Alii vero dixerunt firmamentum esse de natura | |
| 1365 quatuor elementorum non quasi ex elementis compositum, sed quasi | |
| 1366 elementum simplex. Et haec opinio fuit Platonis, qui posuit corpus | |
| 1367 caeleste esse elementum ignis. Alii vero dixerunt caelum non esse | |
| 1368 de natura quatuor elementorum, sed esse quintum corpus, praeter | |
| 1369 quatuor elementa. Et haec est opinio Aristotelis. Secundum igitur | |
| 1370 primam opinionem, absolute posset concedi quod firmamentum factum | |
| 1371 fuerit secunda die, etiam secundum suam substantiam. Nam ad opus | |
| 1372 creationis pertinet producere ipsam elementorum substantiam, ad | |
| 1373 opus autem distinctionis et ornatus pertinet formare aliqua ex | |
| 1374 praeexistentibus elementis. Secundum vero opinionem Platonis, non | |
| 1375 est conveniens quod firmamentum credatur secundum suam substantiam | |
| 1376 esse factum secunda die. Nam facere firmamentum, secundum hoc, est | |
| 1377 producere elementum ignis. Productio autem elementorum pertinet ad | |
| 1378 opus creationis, secundum eos qui ponunt informitatem materiae | |
| 1379 tempore praecedere formationem, quia formae elementorum sunt quae | |
| 1380 primo adveniunt materiae. Multo autem minus secundum opinionem | |
| 1381 Aristotelis poni potest quod firmamentum secundum suam substantiam | |
| 1382 sit secunda die productum, secundum quod per istos dies successio | |
| 1383 temporis designatur. Quia caelum, cum sit secundum suam naturam | |
| 1384 incorruptibile, habet materiam quae non potest subesse alteri | |
| 1385 formae, unde impossibile est quod firmamentum sit factum ex materia | |
| 1386 prius tempore existente. Unde productio substantiae firmamenti ad | |
| 1387 opus creationis pertinet. Sed aliqua formatio eius, secundum has | |
| 1388 duas opiniones, pertinet ad opus secundae diei, sicut etiam | |
| 1389 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod lumen solis fuit | |
| 1390 informe in primo triduo, et postea fuit in quarta die formatum. Si | |
| 1391 autem per istos dies non designetur temporis successio, sed solum | |
| 1392 ordo naturae, ut Augustinus vult; nihil prohibebit dicere, secundum | |
| 1393 quamcumque harum opinionum formationem secundum substantiam | |
| 1394 firmamenti ad secundam diem pertinere. Potest autem et alio modo | |
| 1395 intelligi, ut per firmamentum quod legitur secunda die factum, non | |
| 1396 intelligatur firmamentum illud in quo fixae sunt stellae, sed illa | |
| 1397 pars aeris in qua condensantur nubes. Et dicitur firmamentum | |
| 1398 propter spissitudinem aeris in parte illa, nam quod est spissum et | |
| 1399 solidum, dicitur esse corpus firmum, ad differentiam corporis | |
| 1400 mathematici, ut dicit Basilius. Et secundum hanc expositionem, | |
| 1401 nihil repugnans sequitur cuicumque opinioni. Unde Augustinus, II | |
| 1402 super Gen. ad Litt., hanc expositionem commendans, dicit, <i>hanc | |
| 1403 considerationem laude dignissimam iudico; quod enim dixit, neque | |
| 1404 est contra fidem, et in promptu, posito documento, credi | |
| 53 | 1405 potest</i>.</p><p title="I q. 68 a. 1 ad 1"><a name="31275"><span class="ref">[31275] Iª q. 68 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1406 dicendum quod, secundum Chrysostomum, primo Moyses summarie dixit |
| 1407 quid Deus fecit, praemittens, in principio creavit Deus caelum et | |
| 1408 terram, postea per partes explicavit. Sicut si quis dicat, hic | |
| 1409 artifex fecit domum istam, et postea subdat, primo fecit | |
| 1410 fundamenta, et postea erexit parietes, tertio superposuit tectum. | |
| 1411 Et sic non oportet nos aliud caelum intelligere, cum dicitur, <i>in | |
| 1412 principio creavit Deus caelum et terram</i>; et cum dicitur quod | |
| 1413 secunda die factum est firmamentum. Potest etiam dici aliud esse | |
| 1414 caelum quod legitur in principio creatum, et quod legitur secunda | |
| 1415 die factum. Et hoc diversimode. Nam secundum Augustinum, caelum | |
| 1416 quod legitur primo die factum, est natura spiritualis informis, | |
| 1417 caelum autem quod legitur secunda die factum, est caelum corporeum. | |
| 1418 Secundum vero Bedam et Strabum, caelum quod legitur primo die | |
| 1419 factum, est caelum Empyreum, firmamentum vero quod legitur secunda | |
| 1420 die factum, est caelum sidereum. Secundum vero Damascenum, caelum | |
| 1421 quod legitur prima die factum, est quoddam caelum sphaericum sine | |
| 1422 stellis, de quo philosophi loquuntur, dicentes ipsum esse nonam | |
| 1423 sphaeram et mobile primum, quod movetur motu diurno, per | |
| 1424 firmamentum vero factum secunda die, intelligitur caelum sidereum. | |
| 1425 Secundum autem aliam expositionem, quam Augustinus tangit, caelum | |
| 1426 prima die factum, est etiam ipsum caelum sidereum, per firmamentum | |
| 1427 vero secunda die factum, intelligitur spatium aeris in quo nubes | |
| 1428 condensantur, quod etiam caelum aequivoce dicitur. Et ideo, ad | |
| 1429 aequivocationem designandam, signanter dicitur, vocavit Deus | |
| 1430 firmamentum caelum; sicut et supra dixerat, vocavit lucem diem | |
| 1431 (quia dies etiam pro spatio vigintiquatuor horarum ponitur). Et | |
| 53 | 1432 idem est in aliis observandum, ut Rabbi Moyses dicit.</p><p title="I q. 68 a. 1 ad 2"><a name="31276"><span class="ref">[31276] Iª q. 68 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum et |
| 1433 tertium patet solutio ex supra dictis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 68 a. 2 arg. 1"><a name="31277"><span class="ref">[31277] Iª q. 68 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 1434 proceditur. Videtur quod aquae non sunt supra firmamentum. Aqua |
| 1435 enim est naturaliter gravis. Locus autem proprius gravis non est | |
| 1436 esse sursum, sed solum deorsum. Ergo aquae non sunt supra | |
| 53 | 1437 firmamentum.</p><p title="I q. 68 a. 2 arg. 2"><a name="31278"><span class="ref">[31278] Iª q. 68 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1438 naturaliter aqua est fluida. Sed quod est fluidum, non potest |
| 1439 consistere super corpus rotundum, ut experimento patet. Ergo, cum | |
| 1440 firmamentum sit corpus rotundum, aqua non potest esse supra | |
| 53 | 1441 firmamentum.</p><p title="I q. 68 a. 2 arg. 3"><a name="31279"><span class="ref">[31279] Iª q. 68 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, aqua, |
| 28 | 1442 cum sit elementum, ordinatur ad generationem corporis mixti; sicut |
| 1443 imperfectum ordinatur ad perfectum. Sed supra firmamentum non est | |
| 1444 locus mixtionis, sed supra terram. Ergo frustra aqua esset supra | |
| 1445 firmamentum. Nihil autem in operibus Dei est frustra. Ergo aquae | |
| 53 | 1446 non sunt supra firmamentum.</p><p title="I q. 68 a. 2 s. c."><a name="31280"><span class="ref">[31280] Iª q. 68 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1447 quod dicitur Gen. I, quod <i>divisit aquas quae erant supra |
| 53 | 1448 firmamentum, ab his quae erant sub firmamento</i>.</p><p title="I q. 68 a. 2 co."><a name="31281"><span class="ref">[31281] Iª q. 68 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1449 quod, sicut dicit Augustinus, II super Gen. ad Litt., <i>maior est |
| 1450 Scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. | |
| 1451 Unde quomodo et quales aquae ibi sint, eas tamen ibi esse, minime | |
| 1452 dubitamus</i>. Quales autem sint illae aquae, non eodem modo ab | |
| 1453 omnibus assignatur. Origenes enim dicit quod aquae illae quae super | |
| 1454 caelos sunt, sunt spirituales substantiae, unde in Psalmo CXLVIII, | |
| 1455 dicitur, <i>aquae quae super caelos sunt, laudent nomen domini</i>; | |
| 1456 et Dan. III, <i>benedicite, aquae omnes quae super caelos sunt, | |
| 1457 domino</i>. Sed ad hoc respondet Basilius, in III Hexaem., quod hoc | |
| 1458 non dicitur eo quod aquae sint rationales creaturae; sed quia | |
| 1459 <i>consideratio earum, prudenter a sensum habentibus contemplata, | |
| 1460 glorificationem perficit creatoris</i>. Unde ibidem dicitur idem de | |
| 1461 igne et grandine et huiusmodi, de quibus constat quod non sunt | |
| 1462 rationales creaturae. Dicendum est ergo quod sunt aquae corporales. | |
| 1463 Sed quales aquae sint, oportet diversimode definire, secundum | |
| 1464 diversam de firmamento sententiam. Si enim per firmamentum | |
| 1465 intelligitur caelum sidereum quod ponitur esse de natura quatuor | |
| 1466 elementorum, pari ratione et aquae quae super caelos sunt, eiusdem | |
| 1467 naturae poterunt credi cum elementaribus aquis. Si autem per | |
| 1468 firmamentum intelligatur caelum sidereum quod non sit de natura | |
| 1469 quatuor elementorum, tunc et aquae illae quae sunt supra | |
| 1470 firmamentum, non erunt de natura elementarium aquarum, sed sicut, | |
| 1471 secundum Strabum, dicitur caelum Empyreum, idest igneum, propter | |
| 1472 solum splendorem; ita dicetur aliud caelum aqueum propter solam | |
| 1473 diaphaneitatem, quod est supra caelum sidereum. Posito etiam quod | |
| 1474 firmamentum sit alterius naturae praeter quatuor elementa, adhuc | |
| 1475 potest dici quod aquas dividit, si per aquam non elementum aquae, | |
| 1476 sed materiam informem corporum intelligamus, ut Augustinus dicit, | |
| 1477 super Gen. contra Manich., quia secundum hoc, quidquid est inter | |
| 1478 corpora, dividit aquas ab aquis. Si autem per firmamentum | |
| 1479 intelligatur pars aeris in qua nubes condensantur, sic aquae quae | |
| 1480 supra firmamentum sunt, sunt aquae quae, vaporabiliter resolutae, | |
| 1481 supra aliquam partem aeris elevantur ex quibus pluviae generantur. | |
| 1482 Dicere enim quod aquae vaporabiliter resolutae eleventur supra | |
| 1483 caelum sidereum, ut quidam dixerunt, quorum opinionem Augustinus | |
| 1484 tangit in II super Gen. ad Litt. est omnino impossibile. Tum | |
| 1485 propter soliditatem caeli. Tum propter regionem ignis mediam, quae | |
| 1486 huiusmodi vapores consumeret. Tum quia locus quo feruntur levia et | |
| 1487 rara, est infra concavum orbis lunae. Tum etiam quia sensibiliter | |
| 1488 apparet vapores non elevari usque ad cacumina quorundam montium. | |
| 1489 Quod etiam dicunt de rarefactione corporis in infinitum, propter | |
| 1490 hoc quod corpus est in infinitum divisibile, vanum est. Non enim | |
| 1491 corpus naturale in infinitum dividitur aut rarefit, sed usque ad | |
| 53 | 1492 certum terminum.</p><p title="I q. 68 a. 2 ad 1"><a name="31282"><span class="ref">[31282] Iª q. 68 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1493 dicendum quod quibusdam videtur ratio illa solvenda per hoc, quod |
| 1494 aquae, quamvis sint naturaliter graves, virtute tamen divina super | |
| 1495 caelos continentur. Sed hanc solutionem Augustinus excludit, II | |
| 1496 Lib. super Gen. ad Litt., dicens quod <i>nunc quemadmodum Deus | |
| 1497 instituit naturas rerum convenit quaerere; non quid in eis ad | |
| 1498 miraculum suae potentiae velit operari</i>. Unde aliter dicendum | |
| 1499 est quod, secundum duas ultimas opiniones de aquis et firmamento, | |
| 1500 patet solutio ex praemissis. Secundum autem primam opinionem, | |
| 1501 oportet ponere alium ordinem in elementis quam Aristoteles ponat; | |
| 1502 ut quaedam aquae spissae sint circa terram, quaedam vero tenues | |
| 1503 circa caelum; ut sic se habeant illae ad caelum, sicut istae ad | |
| 1504 terram. Vel quod per aquam intelligatur materia corporum, ut dictum | |
| 53 | 1505 est.</p><p title="I q. 68 a. 2 ad 2"><a name="31283"><span class="ref">[31283] Iª q. 68 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum etiam |
| 28 | 1506 patet solutio ex praemissis, secundum duas ultimas opiniones. |
| 1507 Secundum vero primam, respondet Basilius dupliciter. Uno modo, quia | |
| 1508 non est necessarium ut omne quod in concavo apparet rotundum, sit | |
| 1509 etiam supra rotundum secundum convexum. Secundo, quia aquae quae | |
| 1510 sunt supra caelos, non sunt fluidae; sed quasi glaciali soliditate | |
| 1511 circa caelum firmatae. Unde et a quibusdam dicuntur caelum | |
| 53 | 1512 crystallinum.</p><p title="I q. 68 a. 2 ad 3"><a name="31284"><span class="ref">[31284] Iª q. 68 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1513 dicendum quod, secundum tertiam opinionem, aquae sunt supra |
| 1514 firmamentum vaporabiliter elevatae propter utilitatem pluviarum. | |
| 1515 Secundum vero secundam opinionem, aquae sunt supra firmamentum, | |
| 1516 idest caelum totum diaphanum absque stellis. Quod quidam ponunt | |
| 1517 primum mobile, quod revolvit totum caelum motu diurno, ut operetur | |
| 1518 per motum diurnum continuitatem generationis, sicut caelum in quo | |
| 1519 sunt sidera, per motum qui est secundum zodiacum, operatur | |
| 1520 diversitatem generationis et corruptionis, per accessum et | |
| 1521 recessum, et per diversas virtutes stellarum. Secundum vero primam | |
| 1522 opinionem, aquae sunt ibi, ut Basilius dicit, ad contemperandum | |
| 1523 calorem caelestium corporum. Cuius signum acceperunt aliqui, ut | |
| 1524 Augustinus dicit, quod stella Saturni, propter vicinitatem aquarum | |
| 53 | 1525 superiorum, est frigidissima.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 68 a. 3 arg. 1"><a name="31285"><span class="ref">[31285] Iª q. 68 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1526 proceditur. Videtur quod firmamentum non dividat aquas ab aquis. |
| 1527 Unius enim corporis secundum speciem, est unus locus naturalis. Sed | |
| 1528 omnis aqua omni aquae est eadem specie, ut dicit philosophus. Non | |
| 53 | 1529 ergo aquae ab aquis sunt distinguendae secundum locum.</p><p title="I q. 68 a. 3 arg. 2"><a name="31286"><span class="ref">[31286] Iª q. 68 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 1530 aquae illae quae sunt supra firmamentum, sunt alterius speciei ab |
| 1531 aquis quae sunt sub firmamento, contra, ea quae sunt secundum | |
| 1532 speciem diversa, non indigent aliquo alio distinguente. Si ergo | |
| 1533 aquae superiores et inferiores specie differunt, firmamentum eas ab | |
| 53 | 1534 invicem non distinguit.</p><p title="I q. 68 a. 3 arg. 3"><a name="31287"><span class="ref">[31287] Iª q. 68 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 1535 videtur aquas ab aquis distinguere, quod ex utraque parte ab aquis |
| 1536 contingitur; sicut si aliquis paries fabricetur in medio fluminis. | |
| 1537 Manifestum est autem quod aquae inferiores non pertingunt usque ad | |
| 53 | 1538 firmamentum. Ergo non dividit firmamentum aquas ab aquis.</p><p title="I q. 68 a. 3 s. c."><a name="31288"><span class="ref">[31288] Iª q. 68 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1539 quod dicitur Gen. I, <i>fiat firmamentum in medio aquarum, et |
| 53 | 1540 dividat aquas ab aquis</i>.</p><p title="I q. 68 a. 3 co."><a name="31289"><span class="ref">[31289] Iª q. 68 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1541 quod aliquis, considerando superficie tenus litteram Genesis, |
| 1542 posset talem imaginationem concipere, secundum quorundam antiquorum | |
| 1543 philosophorum positionem. Posuerunt enim quidam aquam esse quoddam | |
| 1544 infinitum corpus, et omnium aliorum corporum principium. Quam | |
| 1545 quidem immensitatem aquarum accipere posset in nomine abyssi, cum | |
| 1546 dicitur quod tenebrae erant super faciem abyssi. Ponebant etiam | |
| 1547 quod istud caelum sensibile quod videmus, non continet infra se | |
| 1548 omnia corporalia; sed est infinitum aquarum corpus supra caelum. Et | |
| 1549 ita posset aliquis dicere quod firmamentum caeli dividit aquas | |
| 1550 exteriores ab aquis interioribus, idest ab omnibus corporibus quae | |
| 1551 infra caelum continentur, quorum principium aquam ponebant. Sed | |
| 1552 quia ista positio per veras rationes falsa deprehenditur, non est | |
| 1553 dicendum hunc esse intellectum Scripturae. Sed considerandum est | |
| 1554 quod Moyses rudi populo loquebatur, quorum imbecillitati | |
| 1555 condescendens, illa solum eis proposuit, quae manifeste sensui | |
| 1556 apparent. Omnes autem, quantumcumque rudes, terram et aquam esse | |
| 1557 corpora sensu deprehendunt. Aer autem non percipitur ab omnibus | |
| 1558 esse corpus, intantum quod etiam quidam philosophi aerem dixerunt | |
| 1559 nihil esse, plenum aere vacuum nominantes. Et ideo Moyses de aqua | |
| 1560 et terra mentionem facit expressam, aerem autem non expresse | |
| 1561 nominat, ne rudibus quoddam ignotum proponeret. Ut tamen capacibus | |
| 1562 veritatem exprimeret, dat locum intelligendi aerem, significans | |
| 1563 ipsum quasi aquae annexum, cum dicit quod tenebrae erant super | |
| 1564 faciem abyssi; per quod datur intelligi super faciem aquae esse | |
| 1565 aliquod corpus diaphanum quod est subiectum lucis et tenebrarum. | |
| 1566 Sic igitur sive per firmamentum intelligamus caelum in quo sunt | |
| 1567 sidera, sive spatium aeris nubilosum, convenienter dicitur quod | |
| 1568 firmamentum dividit aquas ab aquis, secundum quod per aquam materia | |
| 1569 informis significatur; vel secundum quod omnia corpora diaphana sub | |
| 1570 nomine aquarum intelliguntur. Nam caelum sidereum distinguit | |
| 1571 corpora inferiora diaphana a superioribus. Aer vero nubilosus | |
| 1572 distinguit superiorem aeris partem, in qua generantur pluviae et | |
| 1573 huiusmodi impressiones, ab inferiori parte aeris, quae aquae | |
| 53 | 1574 connectitur, et sub nomine aquarum intelligitur.</p><p title="I q. 68 a. 3 ad 1"><a name="31290"><span class="ref">[31290] Iª q. 68 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1575 dicendum quod, si per firmamentum intelligatur caelum sidereum, |
| 1576 aquae superiores non sunt eiusdem speciei cum inferioribus. Si | |
| 1577 autem per firmamentum intelligatur nubilosus aer, tunc utraeque | |
| 1578 aquae sunt eiusdem speciei. Et deputantur tunc duo loca aquis non | |
| 1579 eadem ratione; sed locus superior est locus generationis aquarum, | |
| 53 | 1580 locus autem inferior est locus quietis earum.</p><p title="I q. 68 a. 3 ad 2"><a name="31291"><span class="ref">[31291] Iª q. 68 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1581 dicendum quod, si accipiantur aquae diversae secundum speciem, |
| 1582 firmamentum dicitur dividere aquas ab aquis, non sicut causa | |
| 53 | 1583 faciens divisionem; sed sicut terminus utrarumque aquarum.</p><p title="I q. 68 a. 3 ad 3"><a name="31292"><span class="ref">[31292] Iª q. 68 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1584 dicendum quod Moyses, propter invisibilitatem aeris et similium |
| 1585 corporum, omnia huiusmodi corpora sub aquae nomine comprehendit. Et | |
| 1586 sic manifestum est quod ex utraque parte firmamenti, qualitercumque | |
| 53 | 1587 accepti, sunt aquae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 68 a. 4 arg. 1"><a name="31293"><span class="ref">[31293] Iª q. 68 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1588 proceditur. Videtur quod sit unum caelum tantum. Caelum enim contra |
| 1589 terram dividitur, cum dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum | |
| 1590 et terram</i>. Sed terra est una tantum. Ergo et caelum est unum | |
| 53 | 1591 tantum.</p><p title="I q. 68 a. 4 arg. 2"><a name="31294"><span class="ref">[31294] Iª q. 68 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1592 quod constat ex tota sua materia est unum tantum. Sed caelum est |
| 1593 huiusmodi, ut probat philosophus in I de caelo. Ergo caelum est | |
| 53 | 1594 unum tantum.</p><p title="I q. 68 a. 4 arg. 3"><a name="31295"><span class="ref">[31295] Iª q. 68 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1595 quidquid dicitur de pluribus univoce, dicitur de eis secundum unam |
| 1596 rationem communem. Sed si sunt plures caeli, caelum dicitur univoce | |
| 1597 de pluribus, quia si aequivoce, non proprie dicerentur plures | |
| 1598 caeli. Oportet ergo, si dicuntur plures caeli, quod sit aliqua | |
| 1599 ratio communis, secundum quam caeli dicantur. Hanc autem non est | |
| 53 | 1600 assignare. Non est ergo dicendum quod sint plures caeli.</p><p title="I q. 68 a. 4 s. c."><a name="31296"><span class="ref">[31296] Iª q. 68 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1601 quod dicitur in Psalmo CXLVIII, <i>laudate eum, caeli |
| 53 | 1602 caelorum</i>.</p><p title="I q. 68 a. 4 co."><a name="31297"><span class="ref">[31297] Iª q. 68 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1603 quod circa hoc videtur esse quaedam diversitas inter Basilium et |
| 1604 Chrysostomum. Dicit enim Chrysostomus non esse nisi unum caelum; et | |
| 1605 quod pluraliter dicitur, caeli caelorum, hoc est propter | |
| 1606 proprietatem linguae Hebraeae, in qua consuetum est ut caelum solum | |
| 1607 pluraliter significetur; sicut sunt etiam multa nomina in Latino | |
| 1608 quae singulari carent. Basilius autem, et Damascenus sequens eum, | |
| 1609 dicunt plures esse caelos. Sed haec diversitas magis est in voce | |
| 1610 quam in re. Nam Chrysostomus unum caelum nominat totum corpus quod | |
| 1611 est supra terram et aquam, nam etiam aves, quae volant in aere, | |
| 1612 dicuntur propter hoc volucres caeli. Sed quia in isto corpore sunt | |
| 1613 multae distinctiones, propter hoc Basilius posuit plures caelos. Ad | |
| 1614 distinctionem ergo caelorum sciendam, considerandum est quod caelum | |
| 1615 tripliciter dicitur in Scripturis. Quandoque enim dicitur proprie | |
| 1616 et naturaliter. Et sic dicitur caelum corpus aliquod sublime, et | |
| 1617 luminosum actu vel potentia, et incorruptibile per naturam. Et | |
| 1618 secundum hoc, ponuntur tres caeli. Primum totaliter lucidum, quod | |
| 1619 vocant Empyreum. Secundum totaliter diaphanum, quod vocant caelum | |
| 1620 aqueum vel crystallinum. Tertium partim diaphanum et partim lucidum | |
| 1621 actu, quod vocant caelum sidereum, et dividitur in octo sphaeras, | |
| 1622 scilicet in sphaeram stellarum fixarum, et septem sphaeras | |
| 1623 planetarum; quae possunt dici octo caeli. Secundo dicitur caelum | |
| 1624 per participationem alicuius proprietatis caelestis corporis, | |
| 1625 scilicet sublimitatis et luminositatis actu vel potentia. Et sic | |
| 1626 totum illud spatium quod est ab aquis usque ad orbem lunae, | |
| 1627 Damascenus ponit unum caelum, nominans illud aereum. Et sic, | |
| 1628 secundum eum, sunt tres caeli, aereum, sidereum, et aliud superius, | |
| 1629 de quo intelligit quod apostolus legitur raptus usque ad tertium | |
| 1630 caelum. Sed quia istud spatium continet duo elementa, scilicet | |
| 1631 ignis et aeris, et in utroque eorum vocatur superior et inferior | |
| 1632 regio; ideo istud caelum Rabanus distinguit in quatuor, supremam | |
| 1633 regionem ignis nominans caelum igneum; inferiorem vero regionem, | |
| 1634 caelum Olympium, ab altitudine cuiusdam montis qui vocatur Olympus; | |
| 1635 supremam vero regionem aeris vocavit caelum aethereum, propter | |
| 1636 inflammationem; inferiorem vero regionem, caelum aereum. Et sic, | |
| 1637 cum isti quatuor caeli tribus superioribus connumerantur, fiunt in | |
| 1638 universo, secundum Rabanum, septem caeli corporei. Tertio dicitur | |
| 1639 caelum metaphorice. Et sic quandoque ipsa sancta Trinitas dicitur | |
| 1640 caelum, propter eius spiritualem sublimitatem et lucem. De quo | |
| 1641 caelo exponitur Diabolum dixisse, ascendam in caelum, idest ad | |
| 1642 aequalitatem Dei. Quandoque etiam spiritualia bona in quibus est | |
| 1643 sanctorum remuneratio, propter eorum eminentiam caeli nominantur; | |
| 1644 ubi dicitur, <i>merces vestra multa est in caelis</i>, ut | |
| 1645 Augustinus exponit. Quandoque vero tria genera supernaturalium | |
| 1646 visionum, scilicet corporalis, imaginariae et intellectualis tres | |
| 1647 caeli nominantur. De quibus Augustinus exponit quod Paulus est | |
| 53 | 1648 raptus usque ad tertium caelum.</p><p title="I q. 68 a. 4 ad 1"><a name="31298"><span class="ref">[31298] Iª q. 68 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1649 dicendum quod terra se habet ad caelum, ut centrum ad |
| 1650 circumferentiam. Circa unum autem centrum possunt esse multae | |
| 1651 circumferentiae. Unde una terra existente, multi caeli | |
| 53 | 1652 ponuntur.</p><p title="I q. 68 a. 4 ad 2"><a name="31299"><span class="ref">[31299] Iª q. 68 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1653 dicendum quod ratio illa procedit de caelo, secundum quod importat |
| 1654 universitatem creaturarum corporalium. Sic enim est unum caelum | |
| 53 | 1655 tantum.</p><p title="I q. 68 a. 4 ad 3"><a name="31300"><span class="ref">[31300] Iª q. 68 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1656 dicendum quod in omnibus caelis invenitur communiter sublimitas et |
| 53 | 1657 aliqua luminositas, ut ex dictis patet.</p></div></div><div class="q" id="q69"><h2>Quaestio 69</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 69 pr."><a name="31301"><span class="ref">[31301] |
| 1658 Iª q. 69 pr.</span></a> Deinde considerandum est de opere | |
| 28 | 1659 tertiae diei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, de congregatione |
| 53 | 1660 aquarum. Secundo, de productione plantarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 69 a. 1 arg. 1"><a name="31302"><span class="ref">[31302] Iª q. 69 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1661 proceditur. Videtur quod aquarum congregatio non convenienter |
| 1662 dicatur facta tertia die. Ea enim quae facta sunt prima et secunda | |
| 1663 die, verbo factionis exprimuntur, dicitur enim, <i>dixit Deus fiat | |
| 1664 lux, et, fiat firmamentum</i>. Sed tertia dies condividitur duabus | |
| 1665 primis. Ergo opus tertiae diei debuit exprimi verbo factionis, et | |
| 53 | 1666 non solum verbo congregationis.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 2"><a name="31303"><span class="ref">[31303] Iª q. 69 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, terra |
| 28 | 1667 prius undique erat aquis cooperta, propter hoc enim invisibilis |
| 1668 dicebatur. Non erat ergo aliquis locus super terram, in quo aquae | |
| 53 | 1669 congregari possent.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 3"><a name="31304"><span class="ref">[31304] Iª q. 69 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 1670 non sunt continuata ad invicem, non habent unum locum. Sed non |
| 1671 omnes aquae habent ad invicem continuitatem. Ergo non sunt omnes | |
| 53 | 1672 aquae congregatae in unum locum.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 4"><a name="31305"><span class="ref">[31305] Iª q. 69 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1673 congregatio ad motum localem pertinet. Sed aquae naturaliter |
| 1674 videntur fluentes, et ad mare currentes. Non ergo fuit necessarium | |
| 53 | 1675 ad hoc divinum praeceptum adhiberi.</p><p title="I q. 69 a. 1 arg. 5"><a name="31306"><span class="ref">[31306] Iª q. 69 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, terra |
| 28 | 1676 etiam in principio suae creationis nominatur, cum dicitur, <i>in |
| 1677 principio creavit Deus caelum et terram</i>. Inconvenienter ergo | |
| 53 | 1678 dicitur tertia die nomen terrae impositum.</p><p title="I q. 69 a. 1 s. c."><a name="31307"><span class="ref">[31307] Iª q. 69 a. 1 s. c.</span></a> Sed in contrarium |
| 1679 sufficit auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 69 a. 1 co."><a name="31308"><span class="ref">[31308] Iª q. 69 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1680 quod hic oportet aliter dicere secundum expositionem Augustini, et |
| 1681 aliorum sanctorum. Augustinus enim in omnibus his operibus non | |
| 1682 ponit durationis ordinem, sed solum originis et naturae. Dicit enim | |
| 1683 primo creatam naturam spiritualem informem, et naturam corporalem | |
| 1684 absque omni forma (quam dicit primo significari nomine terrae et | |
| 1685 aquae), non quia haec informitas formationem praecesserit tempore, | |
| 1686 sed origine tantum. Neque una formatio, secundum eum, praecessit | |
| 1687 aliam duratione; sed solum naturae ordine. Secundum quem ordinem | |
| 1688 necesse fuit ut primo poneretur formatio supremae naturae, scilicet | |
| 1689 spiritualis, per hoc quod legitur prima die lux facta. Sicut autem | |
| 1690 spiritualis natura praeeminet corporali, ita superiora corpora | |
| 1691 praeeminent inferioribus. Unde secundo loco tangitur formatio | |
| 1692 superiorum corporum, cum dicitur, fiat firmamentum; per quod | |
| 1693 intelligitur impressio formae caelestis in materiam informem, non | |
| 1694 prius existentem tempore, sed origine tantum. Tertio vero loco | |
| 1695 ponitur impressio formarum elementarium in materiam informem, non | |
| 1696 tempore, sed origine praecedentem. Unde per hoc quod dicitur, | |
| 1697 <i>congregentur aquae, et appareat arida</i>, intelligitur quod | |
| 1698 materiae corporali impressa est forma substantialis aquae, per quam | |
| 1699 competit sibi talis motus; et forma substantialis terrae, per quam | |
| 1700 competit sibi sic videri. Sed secundum alios sanctos, in his | |
| 1701 operibus etiam ordo durationis attenditur, ponunt enim quod, | |
| 1702 informitas materiae tempore praecessit formationem, et una formatio | |
| 1703 aliam. Sed informitas materiae, secundum eos, non intelligitur | |
| 1704 carentia omnis formae quia iam erat caelum et aqua et terra (quae | |
| 1705 tria nominantur tanquam manifeste sensu perceptibilia), sed | |
| 1706 intelligitur informitas materiae carentia debitae distinctionis, et | |
| 1707 consummatae cuiusdam pulchritudinis. Et secundum haec tria nomina, | |
| 1708 posuit Scriptura tres informitates. Ad caelum enim, quod est | |
| 1709 superius, pertinet informitas tenebrarum, quia ex eo est origo | |
| 1710 luminis. Informitas vero aquae, quae est media, significatur nomine | |
| 1711 abyssi, quia hoc nomen significat quandam immensitatem inordinatam | |
| 1712 aquarum, ut Augustinus dicit, contra Faustum. Informitas vero | |
| 1713 terrae tangitur in hoc quod dicitur, quod terra erat invisibilis | |
| 1714 vel inanis, per hoc quod erat aquis cooperta. Sic igitur formatio | |
| 1715 supremi corporis facta est prima die. Et quia tempus sequitur motum | |
| 1716 caeli, tempus autem est numerus motus supremi corporis; per | |
| 1717 huiusmodi formationem facta est distinctio temporis, noctis | |
| 1718 scilicet et diei. Secundo vero die formatum est medium corpus, | |
| 1719 scilicet aqua, per firmamentum accipiens quandam distinctionem et | |
| 1720 ordinem (ita quod sub nomine aquae etiam alia comprehenduntur, ut | |
| 1721 supra dictum est). Tertio vero die formatum est ultimum corpus, | |
| 1722 scilicet terra, per hoc quod discooperta est aquis; et facta est | |
| 1723 distinctio in infimo, quae dicitur terrae et maris. Unde satis | |
| 1724 congrue, sicut informitatem terrae expresserat dicens quod terra | |
| 1725 erat invisibilis vel inanis, ita eius formationem exprimit per hoc | |
| 53 | 1726 quod dicit, et appareat arida.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 1"><a name="31309"><span class="ref">[31309] Iª q. 69 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1727 dicendum quod, secundum Augustinum, ideo in opere tertiae diei non |
| 1728 utitur Scriptura verbo factionis, sicut in praecedentibus operibus, | |
| 1729 ut ostendatur quod superiores formae, scilicet spirituales | |
| 1730 Angelorum, et caelestium corporum, sunt perfectae in esse et | |
| 1731 stabiles; formae vero inferiorum corporum sunt imperfectae et | |
| 1732 mobiles. Et ideo per congregationem aquarum et apparentiam aridae, | |
| 1733 impressio talium formarum designatur, <i>aqua enim est labiliter | |
| 1734 fluxa, terra stabiliter fixa</i>, ut ipse dicit in II super Gen. ad | |
| 1735 Litt. Secundum vero alios, dicendum est quod opus tertiae diei est | |
| 1736 perfectum secundum solum motum localem. Et ideo non oportuit quod | |
| 53 | 1737 Scriptura uteretur verbo factionis.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 2"><a name="31310"><span class="ref">[31310] Iª q. 69 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum patet |
| 28 | 1738 solutio secundum Augustinum, quia non oportet dicere quod terra |
| 1739 primo esset cooperta aquis, et postmodum sint aquae congregatae; | |
| 1740 sed quod in tali congregatione fuerunt productae. Secundum vero | |
| 1741 alios, tripliciter respondetur, ut Augustinus dicit, I super Gen. | |
| 1742 ad Litt. Uno modo, ut aquae in maiorem altitudinem sint elevatae in | |
| 1743 loco ubi sunt congregatae. Nam mare esse altius terra experimento | |
| 1744 compertum est in mari rubro, ut Basilius dicit. Secundo, ut dicatur | |
| 1745 quod <i>rarior aqua velut nebula, terras tegebat, quae | |
| 1746 congregatione densata est</i>. Tertio modo, ut dicatur quod | |
| 1747 <i>terra potuit aliquas partes praebere concavas, quibus | |
| 1748 confluentes aquae reciperentur</i>. Inter quas prima videtur | |
| 53 | 1749 probabilior.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 3"><a name="31311"><span class="ref">[31311] Iª q. 69 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1750 dicendum quod omnes aquae unum terminum habent, scilicet mare, in |
| 1751 quod confluunt vel manifestis vel occultis meatibus. Et propter hoc | |
| 1752 dicuntur aquae congregari in unum locum. Vel dicit unum locum, non | |
| 1753 simpliciter, sed per comparationem ad locum terrae siccae; ut sit | |
| 1754 sensus, congregentur aquae in unum locum, idest, seorsum a terra | |
| 1755 sicca. Nam ad designandam pluralitatem locorum aquae, subdit quod | |
| 53 | 1756 congregationes aquarum appellavit maria.</p><p title="I q. 69 a. 1 ad 4"><a name="31312"><span class="ref">[31312] Iª q. 69 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1757 dicendum quod iussio Dei naturalem motum corporibus praebet. Unde |
| 1758 dicitur quod suis naturalibus motibus faciunt verbum eius. Vel | |
| 1759 potest dici quod naturale esset quod aqua undique esset circa | |
| 1760 terram, sicut aer undique est circa aquam et terram; sed propter | |
| 1761 necessitatem finis, ut scilicet animalia et plantae essent super | |
| 1762 terram, oportuit quod aliqua pars terrae esset discooperta aquis. | |
| 1763 Quod quidem aliqui philosophi attribuunt actioni solis, per | |
| 1764 elevationem vaporum desiccantis terram. Sed sacra Scriptura | |
| 1765 attribuit hoc potestati divinae, non solum in Genesi, sed etiam in | |
| 1766 Iob XXXVIII, ubi ex persona domini dicitur, <i>circumdedi mare | |
| 1767 terminis meis; et</i> Ierem. V, <i>me ergo non timebitis, ait | |
| 53 | 1768 dominus, qui posui arenam terminum mari?</i></p><p title="I q. 69 a. 1 ad 5"><a name="31313"><span class="ref">[31313] Iª q. 69 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1769 dicendum quod, secundum Augustinum, per terram de qua primo fiebat |
| 1770 mentio, intelligitur materia prima, nunc autem intelligitur ipsum | |
| 1771 elementum terrae. Vel potest dici, secundum Basilium, quod primo | |
| 1772 nominabatur terra secundum naturam suam, nunc autem nominatur ex | |
| 1773 sua principali proprietate, quae est siccitas. Unde dicitur quod | |
| 1774 vocavit aridam, terram. Vel potest dici, secundum Rabbi Moysen, | |
| 1775 quod ubicumque dicitur vocavit, significatur aequivocatio nominis. | |
| 1776 Unde prius dictum est quod vocavit lucem, diem, propter hoc quod | |
| 1777 etiam dies vocatur spatium vigintiquatuor horarum, secundum quod | |
| 1778 ibidem dicitur, factum est vespere et mane dies unus. Similiter | |
| 1779 dicitur quod firmamentum, idest aerem, vocavit caelum, quia etiam | |
| 1780 caelum dicitur quod est primo creatum. Similiter etiam dicitur hic | |
| 1781 quod aridam, idest illam partem quae est discooperta aquis, vocavit | |
| 1782 terram, prout distinguitur contra mare, quamvis communi nomine | |
| 1783 terra vocetur, sive sit aquis cooperta, sive discooperta. | |
| 1784 Intelligitur autem ubique per hoc quod dicitur vocavit, idest, | |
| 53 | 1785 dedit naturam vel proprietatem ut possit sic vocari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 69 a. 2 arg. 1"><a name="31314"><span class="ref">[31314] Iª q. 69 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1786 proceditur. Videtur quod plantarum productio inconvenienter tertia |
| 1787 die facta legatur. Plantae enim habent vitam sicut et animalia. Sed | |
| 1788 productio animalium non ponitur inter opera distinctionis, sed | |
| 1789 pertinet ad opus ornatus. Ergo nec productio plantarum commemorari | |
| 53 | 1790 debuit in tertia die, quae pertinet ad opus distinctionis.</p><p title="I q. 69 a. 2 arg. 2"><a name="31315"><span class="ref">[31315] Iª q. 69 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 1791 quod pertinet ad maledictionem terrae, non debuit commemorari cum |
| 1792 formatione terrae. Sed productio quarundam plantarum pertinet ad | |
| 1793 maledictionem terrae; secundum illud Gen. III, <i>maledicta terra | |
| 1794 in opere tuo, spinas et tribulos germinabit tibi</i>. Ergo | |
| 1795 productio plantarum universaliter non debuit commemorari in tertia | |
| 53 | 1796 die, quae pertinet ad formationem terrae.</p><p title="I q. 69 a. 2 arg. 3"><a name="31316"><span class="ref">[31316] Iª q. 69 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1797 plantae adhaerent terrae, ita etiam lapides et metalla; et tamen |
| 1798 non fit mentio de eis in terrae formatione. Ergo nec plantae fieri | |
| 53 | 1799 debuerunt tertia die.</p><p title="I q. 69 a. 2 s. c."><a name="31317"><span class="ref">[31317] Iª q. 69 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1800 quod dicitur Gen. I, <i>protulit terra herbam virentem</i>; et |
| 1801 postea sequitur, <i>factum est vespere et mane dies | |
| 53 | 1802 tertius</i>.</p><p title="I q. 69 a. 2 co."><a name="31318"><span class="ref">[31318] Iª q. 69 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1803 quod, sicut supra dictum est, in tertia die informitas terrae |
| 1804 removetur. Duplex autem informitas circa terram describebatur, una, | |
| 1805 quod erat invisibilis vel inanis, quia erat aquis cooperta; alia, | |
| 1806 quod erat incomposita sive vacua, idest non habens debitum decorem, | |
| 1807 qui acquiritur terrae ex plantis eam quodammodo vestientibus. Et | |
| 1808 ideo utraque informitas in hac tertia die removetur, prima quidem, | |
| 1809 per hoc quod aquae congregatae sunt in unum locum, et apparuit | |
| 1810 arida; secunda vero, per hoc quod protulit terra herbam virentem. | |
| 1811 Sed tamen circa productionem plantarum, aliter opinatur Augustinus | |
| 1812 ab aliis. Alii enim expositores dicunt quod plantae productae sunt | |
| 1813 actu in suis speciebus in hac tertia die, secundum quod superficies | |
| 1814 litterae sonat. Augustinus autem, V Sup. Gen. ad Litt., dicit quod | |
| 1815 <i>causaliter tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, | |
| 1816 idest producendi accepisse virtutem</i>. Et hoc quidem confirmat | |
| 1817 auctoritate Scripturae. Dicitur enim Gen. II, <i>istae sunt | |
| 1818 generationes caeli et terrae, quando creata sunt, in die quo Deus | |
| 1819 fecit caelum et terram, et omne virgultum agri, antequam oriretur | |
| 1820 in terra, omnemque herbam regionis, priusquam germinaret</i>. Ante | |
| 1821 ergo quam orirentur super terram, factae sunt causaliter in terra. | |
| 1822 Confirmat autem hoc etiam ratione. Quia in illis primis diebus | |
| 1823 condidit Deus creaturam originaliter vel causaliter, a quo opere | |
| 1824 postmodum requievit, qui tamen postmodum, secundum administrationem | |
| 1825 rerum conditarum per opus propagationis, usque modo operatur. | |
| 1826 Producere autem plantas ex terra, ad opus propagationis pertinet. | |
| 1827 Non ergo in tertia die productae sunt plantae in actu, sed | |
| 1828 causaliter tantum. Quamvis, secundum alios, dici possit quod prima | |
| 1829 institutio specierum ad opera sex dierum pertinet, sed quod ex | |
| 1830 speciebus primo institutis generatio similium in specie procedat, | |
| 1831 hoc iam pertinet ad rerum administrationem. Et hoc est quod | |
| 1832 Scriptura dicit, antequam oriretur super terram, vel antequam | |
| 1833 germinaret; idest, antequam ex similibus similia producerentur, | |
| 1834 sicut nunc naturaliter fieri videmus secundum viam seminationis. | |
| 1835 Unde signanter Scriptura dicit, germinet terra herbam virentem et | |
| 1836 facientem semen, quia scilicet sunt productae perfectae species | |
| 1837 plantarum, ex quibus semina aliarum orirentur. Nec refert ubicumque | |
| 1838 habeant vim seminativam, utrum scilicet in radice, vel in stipite, | |
| 53 | 1839 vel in fructu.</p><p title="I q. 69 a. 2 ad 1"><a name="31319"><span class="ref">[31319] Iª q. 69 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1840 dicendum quod vita in plantis est occulta, quia carent motu locali |
| 1841 et sensu, quibus animatum ab inanimato maxime distinguitur. Et | |
| 1842 ideo, quia immobiliter terrae inhaerent, earum productio ponitur | |
| 53 | 1843 quasi quaedam terrae formatio.</p><p title="I q. 69 a. 2 ad 2"><a name="31320"><span class="ref">[31320] Iª q. 69 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1844 dicendum quod etiam ante illam maledictionem, spinae et tribuli |
| 1845 producti erant vel virtute vel actu. Sed non erant producti homini | |
| 1846 in poenam; ut scilicet terra quam propter cibum coleret, | |
| 1847 infructuosa quaedam et noxia germinaret. Unde dictum est, | |
| 53 | 1848 <i>germinabit tibi</i>.</p><p title="I q. 69 a. 2 ad 3"><a name="31321"><span class="ref">[31321] Iª q. 69 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1849 dicendum quod Moyses ea tantum proposuit quae in manifesto |
| 1850 apparent, sicut iam dictum est. Corpora autem mineralia habent | |
| 1851 generationem occultam in visceribus terrae. Et iterum, non habent | |
| 1852 manifestam distinctionem a terra, sed quaedam terrae species | |
| 53 | 1853 videntur. Et ideo de eis mentionem non fecit.</p></div></div><div class="q" id="q70"><h2>Quaestio 70</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 70 pr."><a name="31322"><span class="ref">[31322] |
| 1854 Iª q. 70 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 1855 opere ornatus. Et primo, de singulis diebus secundum se; secundo, |
| 1856 de omnibus sex diebus in communi. Circa primum ergo, considerandum | |
| 1857 est primo de opere quartae diei, secundo, de opere quintae; tertio, | |
| 1858 de opere sextae; quarto, de iis quae pertinent ad septimum diem. | |
| 1859 Circa primum quaeruntur tria. Primo, de productione luminarium. | |
| 1860 Secundo, de fine productionis eorum. Tertio, utrum sint | |
| 53 | 1861 animata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 70 a. 1 arg. 1"><a name="31323"><span class="ref">[31323] Iª q. 70 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1862 proceditur. Videtur quod luminaria non debuerint produci quarta |
| 1863 die. Luminaria enim sunt corpora incorruptibilia naturaliter. Ergo | |
| 1864 eorum materia non potest esse absque formis eorum. Sed eorum | |
| 1865 materia producta est in opere creationis, ante omnem diem. Ergo et | |
| 53 | 1866 eorum formae. Non ergo sunt facta quarta die.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 2"><a name="31324"><span class="ref">[31324] Iª q. 70 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1867 luminaria sunt quasi vasa luminis. Sed lux est facta prima die. |
| 53 | 1868 Ergo luminaria fieri debuerunt prima die, et non quarta.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 3"><a name="31325"><span class="ref">[31325] Iª q. 70 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1869 plantae fixae sunt in terra, ita luminaria fixa sunt in firmamento, |
| 1870 unde Scriptura dicit quod posuit ea in firmamento. Sed productio | |
| 1871 plantarum simul describitur cum formatione terrae, cui inhaerent. | |
| 1872 Ergo et productio luminarium simul debuit poni, secunda die, cum | |
| 53 | 1873 productione firmamenti.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 4"><a name="31326"><span class="ref">[31326] Iª q. 70 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, sol |
| 28 | 1874 et luna et alia luminaria sunt causae plantarum. Sed naturali |
| 1875 ordine causa praecedit effectum. Ergo luminaria non debuerunt fieri | |
| 53 | 1876 quarta die, sed tertia vel ante.</p><p title="I q. 70 a. 1 arg. 5"><a name="31327"><span class="ref">[31327] Iª q. 70 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1877 multae stellae, secundum astrologos, sunt luna maiores. Non ergo |
| 53 | 1878 tantum sol et luna debuerunt poni duo magna luminaria.</p><p title="I q. 70 a. 1 s. c."><a name="31328"><span class="ref">[31328] Iª q. 70 a. 1 s. c.</span></a> Sed in contrarium |
| 1879 sufficit auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 70 a. 1 co."><a name="31329"><span class="ref">[31329] Iª q. 70 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1880 quod in recapitulatione divinorum operum, Scriptura sic dicit, |
| 1881 <i>igitur perfecti sunt caeli et terra, et omnis ornatus eorum</i>. | |
| 1882 In quibus verbis triplex opus intelligi potest, scilicet opus | |
| 1883 creationis, per quod caelum et terra producta leguntur, sed | |
| 1884 informia. Et opus distinctionis, per quod caelum et terra sunt | |
| 1885 perfecta, sive per formas substantiales attributas materiae omnino | |
| 1886 informi, ut Augustinus vult; sive quantum ad convenientem decorem | |
| 1887 et ordinem, ut alii sancti dicunt. Et his duobus operibus additur | |
| 1888 ornatus. Et differt ornatus a perfectione. Nam perfectio caeli et | |
| 1889 terrae ad ea pertinere videtur quae caelo et terrae sunt | |
| 1890 intrinseca, ornatus vero ad ea quae sunt a caelo et terra | |
| 1891 distincta. Sicut homo perficitur per proprias partes et formas, | |
| 1892 ornatur autem per vestimenta, vel aliquid huiusmodi. Distinctio | |
| 1893 autem aliquorum maxime manifestatur per motum localem, quo ab | |
| 1894 invicem separantur. Et ideo ad opus ornatus pertinet productio | |
| 1895 illarum rerum quae habent motum in caelo et in terra. Sicut autem | |
| 1896 supra dictum est, de tribus fit mentio in creatione, scilicet de | |
| 1897 caelo et aqua et terra. Et haec tria etiam formantur per opus | |
| 1898 distinctionis tribus diebus, primo die, caelum; secundo die | |
| 1899 distinguuntur aquae; tertio die fit distinctio in terra, maris et | |
| 1900 aridae. Et similiter in opere ornatus, primo die, qui est quartus, | |
| 1901 producuntur luminaria, quae moventur in caelo, ad ornatum ipsius. | |
| 1902 Secundo die, qui est quintus, aves et pisces, ad ornatum medii | |
| 1903 elementi, quia habent motum in aere et aqua, quae pro uno | |
| 1904 accipiuntur. Tertio die, qui est sextus, producuntur animalia quae | |
| 1905 habent motum in terra, ad ornatum ipsius. Sed sciendum est quod in | |
| 1906 productione luminarium non discordat Augustinus ab aliis sanctis. | |
| 1907 Dicit enim luminaria esse facta in actu, non in virtute tantum, non | |
| 1908 enim habet firmamentum virtutem productivam luminarium, sicut habet | |
| 1909 terra virtutem productivam plantarum. Unde Scriptura non dicit, | |
| 1910 producat firmamentum luminaria; sicut dicit, germinet terra herbam | |
| 53 | 1911 virentem.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 1"><a name="31330"><span class="ref">[31330] Iª q. 70 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1912 dicendum quod, secundum Augustinum, nulla difficultas ex hoc |
| 1913 oritur. Non enim ponit successionem temporis in istis operibus, et | |
| 1914 ideo non oportet dicere quod materia luminarium fuerit sub alia | |
| 1915 forma. Secundum etiam eos qui ponunt caelestia corpora ex natura | |
| 1916 quatuor elementorum, nulla difficultas accidit, quia potest dici | |
| 1917 quod sunt formata ex praeiacenti materia, sicut animalia et | |
| 1918 plantae. Sed secundum eos qui ponunt corpora caelestia esse | |
| 1919 alterius naturae ab elementis et incorruptibilia per naturam, | |
| 1920 oportet dicere quod substantia luminarium a principio fuit creata; | |
| 1921 sed prius erat informis, et nunc formatur; non quidem forma | |
| 1922 substantiali, sed per collationem determinatae virtutis. Ideo tamen | |
| 1923 non fit mentio a principio de eis, sed solum quarta die, ut | |
| 1924 Chrysostomus dicit, ut per hoc removeat populum ab idololatria, | |
| 1925 ostendens luminaria non esse deos, ex quo nec a principio | |
| 53 | 1926 fuerunt.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 2"><a name="31331"><span class="ref">[31331] Iª q. 70 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1927 dicendum quod, secundum Augustinum, nulla sequitur difficultas, |
| 1928 quia lux de qua prima die facta est mentio, fuit lux spiritualis; | |
| 1929 nunc autem fit lux corporalis. Si autem lux primo die facta | |
| 1930 intelligitur lux corporalis, oportet dicere quod lux primo die fuit | |
| 1931 producta secundum communem lucis naturam, quarto autem die | |
| 1932 attributa est luminaribus determinata virtus ad determinatos | |
| 1933 effectus; secundum quod videmus alios effectus habere radium solis, | |
| 1934 et alios radium lunae, et sic de aliis. Et propter hanc | |
| 1935 determinationem virtutis, dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., | |
| 1936 quod lumen solis, quod primo erat informe, quarto die formatum | |
| 53 | 1937 est.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 3"><a name="31332"><span class="ref">[31332] Iª q. 70 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1938 dicendum quod, secundum Ptolomaeum, luminaria non sunt fixa in |
| 1939 sphaeris, sed habent motum seorsum a motu sphaerarum. Unde | |
| 1940 Chrysostomus dicit quod non ideo dicitur quod posuit ea in | |
| 1941 firmamento, quia ibi sint fixa; sed quia iusserit ut ibi essent; | |
| 1942 sicut posuit hominem in Paradiso, ut ibi esset. Sed secundum | |
| 1943 opinionem Aristotelis, stellae fixae sunt in orbibus, et non | |
| 1944 moventur nisi motu orbium, secundum rei veritatem. Tamen motus | |
| 1945 luminarium sensu percipitur, non autem motus sphaerarum. Moyses | |
| 1946 autem, rudi populo condescendens, secutus est quae sensibiliter | |
| 1947 apparent, ut dictum est. Si autem sit aliud firmamentum quod factum | |
| 1948 est secunda die, ab eo in quo posita sunt sidera, secundum | |
| 1949 distinctionem naturae, licet sensus non discernat, quem Moyses | |
| 1950 sequitur, ut dictum est; cessat obiectio. Nam firmamentum factum | |
| 1951 est secunda die, quantum ad inferiorem partem. In firmamento autem | |
| 1952 posita sunt sidera quarta die, quantum ad superiorem partem; ut | |
| 53 | 1953 totum pro uno accipiatur, secundum quod sensui apparet.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 4"><a name="31333"><span class="ref">[31333] Iª q. 70 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1954 dicendum quod, sicut dicit Basilius, praemittitur productio |
| 1955 plantarum luminaribus, ad excludendam idololatriam. Qui enim | |
| 1956 credunt luminaria esse deos, dicunt quod primordialem originem | |
| 1957 habent plantae a luminaribus. Quamvis, ut Chrysostomus dicit, sicut | |
| 1958 agricola cooperatur ad productionem plantarum, ita etiam et | |
| 53 | 1959 luminaria per suos motus.</p><p title="I q. 70 a. 1 ad 5"><a name="31334"><span class="ref">[31334] Iª q. 70 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1960 dicendum quod, sicut Chrysostomus dicit, dicuntur duo luminaria |
| 1961 magna non tam quantitate, quam efficacia et virtute. Quia etsi | |
| 1962 aliae stellae sint maiores quantitate quam luna, tamen effectus | |
| 1963 lunae magis sentitur in istis inferioribus. Et etiam secundum | |
| 53 | 1964 sensum maior apparet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 70 a. 2 arg. 1"><a name="31335"><span class="ref">[31335] Iª q. 70 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1965 proceditur. Videtur quod inconvenienter causa productionis |
| 1966 luminarium describatur. Dicitur enim Ierem. X, <i>a signis caeli | |
| 1967 nolite metuere, quae gentes timent</i>. Non ergo luminaria in signa | |
| 53 | 1968 facta sunt.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 2"><a name="31336"><span class="ref">[31336] Iª q. 70 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1969 signum contra causam dividitur. Sed luminaria sunt causa eorum quae |
| 53 | 1970 hic aguntur. Ergo non sunt signa.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 3"><a name="31337"><span class="ref">[31337] Iª q. 70 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1971 distinctio temporum et dierum incoepit a primo die. Non ergo facta |
| 1972 sunt luminaria in tempora et dies et annos, idest in horum | |
| 53 | 1973 distinctionem.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 4"><a name="31338"><span class="ref">[31338] Iª q. 70 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1974 fit propter vilius se, quia finis est melior iis quae sunt ad |
| 1975 finem. Sed luminaria sunt meliora quam terra. Non ergo facta sunt | |
| 53 | 1976 ut illuminent terram.</p><p title="I q. 70 a. 2 arg. 5"><a name="31339"><span class="ref">[31339] Iª q. 70 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, luna |
| 28 | 1977 non praeest nocti quando est prima. Probabile autem est quod luna |
| 1978 facta fuerit prima, sic enim homines incipiunt computare. Ergo luna | |
| 53 | 1979 non est facta ut praesit nocti.</p><p title="I q. 70 a. 2 s. c."><a name="31340"><span class="ref">[31340] Iª q. 70 a. 2 s. c.</span></a> In contrarium |
| 1980 sufficit auctoritas Scripturae.</p><p title="I q. 70 a. 2 co."><a name="31341"><span class="ref">[31341] Iª q. 70 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1981 quod, sicut dictum est supra, creatura aliqua corporalis potest |
| 1982 dici esse facta vel propter actum proprium, vel propter aliam | |
| 1983 creaturam, vel propter totum universum, vel propter gloriam Dei. | |
| 1984 Sed Moyses, ut populum ab idololatria revocaret, illam solam causam | |
| 1985 tetigit, secundum quod sunt facta ad utilitatem hominum. Unde | |
| 1986 dicitur Deut. IV, <i>ne forte, elevatis oculis ad caelum, videas | |
| 1987 solem et lunam et omnia astra caeli, et errore deceptus adores ea | |
| 1988 et colas, quae creavit dominus Deus in ministerium cunctis | |
| 1989 gentibus</i>. Hoc autem ministerium explicat in principio Genesis | |
| 1990 per tria. Primo enim provenit utilitas hominibus ex luminaribus | |
| 1991 quantum ad visum, qui est directivus in operibus, et maxime utilis | |
| 1992 ad cognoscendas res. Et quantum ad hoc, dicit, <i>ut luceant in | |
| 1993 firmamento, et illuminent terram</i>. Secundo, quantum ad | |
| 1994 vicissitudines temporum, quibus et fastidium tollitur et valetudo | |
| 1995 conservatur, et necessaria victui oriuntur quae non essent, si | |
| 1996 semper esset aut aestas aut hiems. Et quantum ad hoc, dicit, <i>ut | |
| 1997 sint in tempora et dies et annos</i>. Tertio, quantum ad | |
| 1998 opportunitatem negotiorum et operum, inquantum ex luminaribus caeli | |
| 1999 accipitur significatio pluviosi temporis vel sereni quae sunt apta | |
| 2000 diversis negotiis. Et quantum ad hoc dicit, <i>ut sint in | |
| 53 | 2001 signa</i>.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 1"><a name="31342"><span class="ref">[31342] Iª q. 70 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2002 dicendum quod luminaria sunt in signa corporalium transmutationum, |
| 53 | 2003 non autem eorum quae dependent ex libero arbitrio.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 2"><a name="31343"><span class="ref">[31343] Iª q. 70 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2004 dicendum quod per causam sensibilem quandoque ducimur in |
| 2005 cognitionem effectus occulti, sicut et e converso. Unde nihil | |
| 2006 prohibet causam sensibilem esse signum. Ideo tamen potius dicit | |
| 53 | 2007 signa quam causas, ut occasionem idololatriae tolleret.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 3"><a name="31344"><span class="ref">[31344] Iª q. 70 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2008 dicendum quod in prima die facta est communis distinctio temporis |
| 2009 per diem et noctem, secundum motum diurnum, qui est communis totius | |
| 2010 caeli; qui potest intelligi incoepisse primo die. Sed speciales | |
| 2011 distinctiones dierum et temporum, secundum quod dies est calidior | |
| 2012 die, et tempus tempore, et annus anno, fiunt secundum speciales | |
| 53 | 2013 motus stellarum; qui possunt intelligi quarto die incoepisse.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 4"><a name="31345"><span class="ref">[31345] Iª q. 70 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2014 dicendum quod in illuminatione terrae intelligitur utilitas |
| 2015 hominis, qui secundum animam praefertur corporibus luminarium. | |
| 2016 Nihil tamen prohibet dici quod dignior creatura facta est propter | |
| 2017 inferiorem, non secundum quod in se consideratur sed secundum quod | |
| 53 | 2018 ordinatur ad integritatem universi.</p><p title="I q. 70 a. 2 ad 5"><a name="31346"><span class="ref">[31346] Iª q. 70 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2019 dicendum quod luna, quando est perfecta, oritur vespere et occidit |
| 2020 mane, et sic praeest nocti. Et satis probabile est quod luna fuerit | |
| 2021 facta plena; sicut et herbae factae sunt in sua perfectione, | |
| 2022 facientes semen, et similiter animalia et homo. Licet enim naturali | |
| 2023 processu ab imperfecto ad perfectum deveniatur, simpliciter tamen | |
| 2024 perfectum prius est imperfecto. Augustinus tamen hoc non asserit, | |
| 2025 quia dicit non esse inconveniens quod Deus imperfecta fecerit, quae | |
| 53 | 2026 postmodum ipse perfecit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 70 a. 3 arg. 1"><a name="31347"><span class="ref">[31347] Iª q. 70 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2027 proceditur. Videtur quod luminaria caeli sint animata. Superius |
| 2028 enim corpus nobilioribus ornamentis ornari debet. Sed ea quae | |
| 2029 pertinent ad ornatum inferiorum corporum, sunt animata; scilicet | |
| 2030 pisces, aves et terrestria animalia. Ergo et luminaria, quae | |
| 53 | 2031 pertinent ad ornatum caeli.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 2"><a name="31348"><span class="ref">[31348] Iª q. 70 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2032 nobilioris corporis nobilior est forma. Sed sol et luna et alia |
| 2033 luminaria sunt nobiliora quam corpora plantarum et animalium. Ergo | |
| 2034 habent nobiliorem formam. Nobilissima autem forma est anima, quae | |
| 2035 est principium vitae, quia, ut Augustinus dicit in libro de vera | |
| 2036 Relig., <i>quaelibet substantia vivens naturae ordine praefertur | |
| 53 | 2037 substantiae non viventi</i>. Ergo luminaria caeli sunt animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 3"><a name="31349"><span class="ref">[31349] Iª q. 70 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, causa |
| 28 | 2038 nobilior est effectu. Sed sol et luna et alia luminaria sunt causa |
| 2039 vitae, ut patet maxime in animalibus ex putrefactione generatis, | |
| 2040 quae virtute solis et stellarum vitam consequuntur. Ergo multo | |
| 53 | 2041 magis corpora caelestia vivunt et sunt animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 4"><a name="31350"><span class="ref">[31350] Iª q. 70 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 2042 caeli et caelestium corporum sunt naturales, ut patet in I de |
| 2043 caelo. Motus autem naturalis est a principio intrinseco. Cum igitur | |
| 2044 principium motus caelestium corporum sit aliqua substantia | |
| 2045 apprehensiva, quae movetur sicut desiderans a desiderato, ut | |
| 2046 dicitur in XII Metaphys.; videtur quod principium apprehendens sit | |
| 2047 principium intrinsecum corporibus caelestibus. Ergo sunt | |
| 53 | 2048 animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 arg. 5"><a name="31351"><span class="ref">[31351] Iª q. 70 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2049 primum mobile est caelum. In genere autem mobilium, primum est |
| 2050 movens seipsum, ut probatur in VIII Physic., quia quod est per se, | |
| 2051 prius est eo quod est per aliud. Sola autem animata movent seipsa, | |
| 2052 ut in eodem libro ostenditur. Ergo corpora caelestia sunt | |
| 53 | 2053 animata.</p><p title="I q. 70 a. 3 s. c."><a name="31352"><span class="ref">[31352] Iª q. 70 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2054 quod Damascenus dicit in libro II, <i>nullus animatos caelos vel |
| 53 | 2055 luminaria aestimet; inanimati enim sunt et insensibiles</i>.</p><p title="I q. 70 a. 3 co."><a name="31353"><span class="ref">[31353] Iª q. 70 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2056 quod circa istam quaestionem apud philosophos fuit diversa opinio. |
| 2057 Anaxagoras enim, ut Augustinus refert Lib. XVIII de Civ. Dei, | |
| 2058 <i>factus est reus apud Athenienses, quia dixit solem esse lapidem | |
| 2059 ardentem, negans utique ipsum esse Deum</i>, vel aliquid animatum. | |
| 2060 Platonici vero posuerunt corpora caelestia animata. Similiter etiam | |
| 2061 apud doctores fidei, fuit circa hoc diversa opinio. Origenes enim | |
| 2062 posuit corpora caelestia animata. Hieronymus etiam idem sentire | |
| 2063 videtur, exponens illud Eccle. I, <i>lustrans universa, per | |
| 2064 circuitum pergit spiritus</i>. Basilius vero et Damascenus asserunt | |
| 2065 corpora caelestia non esse animata. Augustinus vero sub dubio | |
| 2066 dereliquit, in neutram partem declinans, ut patet in II supra Gen. | |
| 2067 ad Litt.; et in Enchirid., ubi etiam dicit quod, si sunt animata | |
| 2068 caelestia corpora, pertinent ad societatem Angelorum eorum animae. | |
| 2069 In hac autem opinionum diversitate, ut veritas aliquatenus | |
| 2070 innotescat, considerandum est quod unio animae et corporis non est | |
| 2071 propter corpus, sed propter animam, non enim forma est propter | |
| 2072 materiam, sed e converso. Natura autem et virtus animae | |
| 2073 deprehenditur ex eius operatione, quae etiam quodammodo est finis | |
| 2074 eius. Invenitur autem corpus necessarium ad aliquam operationem | |
| 2075 animae, quae mediante corpore exercetur; sicut patet in operibus | |
| 2076 animae sensitivae et nutritivae. Unde necesse est tales animas | |
| 2077 unitas esse corporibus propter suas operationes. Est autem aliqua | |
| 2078 operatio animae, quae non exercetur corpore mediante, sed tamen ex | |
| 2079 corpore aliquod adminiculum tali operationi exhibetur; sicut per | |
| 2080 corpus exhibentur animae humanae phantasmata, quibus indiget ad | |
| 2081 intelligendum. Unde etiam talem animam necesse est corpori uniri | |
| 2082 propter suam operationem, licet contingat ipsam separari. | |
| 2083 Manifestum est autem quod anima caelestis corporis non potest | |
| 2084 habere operationes nutritivae animae, quae sunt nutrire, augere et | |
| 2085 generare, huiusmodi enim operationes non competunt corpori | |
| 2086 incorruptibili per naturam. Similiter etiam nec operationes animae | |
| 2087 sensitivae corpori caelesti conveniunt, quia omnes sensus fundantur | |
| 2088 super tactum, qui est apprehensivus qualitatum elementarium. Omnia | |
| 2089 etiam organa potentiarum sensitivarum requirunt determinatam | |
| 2090 proportionem secundum commixtionem aliquam elementorum, a quorum | |
| 2091 natura corpora caelestia ponuntur remota. Relinquitur ergo quod de | |
| 2092 operationibus animae nulla potest competere animae caelesti nisi | |
| 2093 duae, intelligere et movere, nam appetere consequitur sensum et | |
| 2094 intellectum, et cum utroque ordinatur. Intellectualis autem | |
| 2095 operatio, cum non exerceatur per corpus, non indiget corpore nisi | |
| 2096 inquantum ei per sensus ministrantur phantasmata. Operationes autem | |
| 2097 sensitivae animae corporibus caelestibus non conveniunt, ut dictum | |
| 2098 est. Sic igitur propter operationem intellectualem, anima caelesti | |
| 2099 corpori non uniretur. Relinquitur ergo quod propter solam motionem. | |
| 2100 Ad hoc autem quod moveat, non oportet quod uniatur ei ut forma; sed | |
| 2101 per contactum virtutis, sicut motor unitur mobili. Unde | |
| 2102 Aristoteles, libro VIII Physic., postquam ostendit quod primum | |
| 2103 movens seipsum componitur ex duabus partibus, quarum una est movens | |
| 2104 et alia mota; assignans quomodo hae duae partes uniantur, dicit | |
| 2105 quod per contactum vel duorum ad invicem, si utrumque sit corpus, | |
| 2106 vel unius ad alterum et non e converso, si unum sit corpus et aliud | |
| 2107 non corpus. Platonici etiam animas corporibus uniri non ponebant | |
| 2108 nisi per contactum virtutis, sicut motor mobili. Et sic per hoc | |
| 2109 quod Plato ponit corpora caelestia animata, nihil aliud datur | |
| 2110 intelligi, quam quod substantiae spirituales uniuntur corporibus | |
| 2111 caelestibus ut motores mobilibus. Quod autem corpora caelestia | |
| 2112 moveantur ab aliqua substantia apprehendente, et non solum a | |
| 2113 natura, sicut gravia et levia, patet ex hoc, quod natura non movet | |
| 2114 nisi ad unum, quo habito quiescit, quod in motu corporum caelestium | |
| 2115 non apparet. Unde relinquitur quod moventur ab aliqua substantia | |
| 2116 apprehendente Augustinus etiam dicit, III de Trin., corpora omnia | |
| 2117 administrari a Deo per spiritum vitae. Sic igitur patet quod | |
| 2118 corpora caelestia non sunt animata eo modo quo plantae et animalia, | |
| 2119 sed aequivoce. Unde inter ponentes ea esse animata, et ponentes ea | |
| 2120 inanimata, parva vel nulla differentia invenitur in re, sed in voce | |
| 53 | 2121 tantum.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 1"><a name="31354"><span class="ref">[31354] Iª q. 70 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2122 dicendum quod ad ornatum pertinent aliqua secundum proprium motum. |
| 2123 Et quantum ad hoc, luminaria caeli conveniunt cum aliis quae ad | |
| 53 | 2124 ornatum pertinent, quia moventur a substantia vivente.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 2"><a name="31355"><span class="ref">[31355] Iª q. 70 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2125 dicendum quod nihil prohibet aliquid esse nobilius simpliciter, |
| 2126 quod tamen non est nobilius quantum ad aliquid. Forma ergo | |
| 2127 caelestis corporis, etsi non sit simpliciter nobilior anima | |
| 2128 animalis, est tamen nobilior quantum ad rationem formae, perficit | |
| 2129 enim totaliter suam materiam, ut non sit in potentia ad aliam | |
| 2130 formam; quod anima non facit. Quantum etiam ad motum, moventur | |
| 53 | 2131 corpora caelestia a nobilioribus motoribus.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 3"><a name="31356"><span class="ref">[31356] Iª q. 70 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2132 dicendum quod corpus caeleste, cum sit movens motum, habet rationem |
| 2133 instrumenti, quod agit in virtute principalis agentis. Et ideo ex | |
| 2134 virtute sui motoris, qui est substantia vivens, potest causare | |
| 53 | 2135 vitam.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 4"><a name="31357"><span class="ref">[31357] Iª q. 70 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2136 dicendum quod motus corporis caelestis est naturalis, non propter |
| 2137 principium activum, sed propter principium passivum, quia scilicet | |
| 2138 habet in sua natura aptitudinem ut tali motu ab intellectu | |
| 53 | 2139 moveatur.</p><p title="I q. 70 a. 3 ad 5"><a name="31358"><span class="ref">[31358] Iª q. 70 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2140 dicendum quod caelum dicitur movere seipsum, inquantum componitur |
| 2141 ex motore et mobili, non sicut ex forma et materia, sed secundum | |
| 2142 contactum virtutis, ut dictum est. Et hoc etiam modo potest dici | |
| 2143 quod eius motor est principium intrinsecum, ut sic etiam motus | |
| 2144 caeli possit dici naturalis ex parte principii activi; sicut motus | |
| 2145 voluntarius dicitur esse naturalis animali inquantum est animal, ut | |
| 53 | 2146 dicitur in VIII Physic.</p></div></div><div class="q" id="q71"><h2>Quaestio 71</h2><div class="a"><h3><a name="31359"><span class="ref">[31359] |
| 2147 Iª q. 71 arg. 1</span></a> Deinde considerandum est de opere | |
| 28 | 2148 quintae diei. Et videtur quod inconvenienter hoc opus describatur. |
| 2149 Illud enim aquae producunt, ad cuius productionem sufficit virtus | |
| 2150 aquae. Sed virtus aquae non sufficit ad productionem omnium piscium | |
| 2151 et avium, cum videamus plura eorum generari ex semine. Non ergo | |
| 2152 convenienter dicitur, <i>producant aquae reptile animae viventis, | |
| 53 | 2153 et volatile super terram</i>.</h3><p title="I q. 71 arg. 2"><a name="31360"><span class="ref">[31360] |
| 2154 Iª q. 71 arg. 2</span></a> Praeterea, pisces et aves non | |
| 28 | 2155 tantum producuntur ex aqua, sed in eorum compositione videtur magis |
| 2156 terra dominari quam aqua, quia corpora eorum naturaliter moventur | |
| 2157 ad terram; unde et in terra quiescunt. Non ergo convenienter | |
| 53 | 2158 dicitur pisces et aves ex aqua produci.</p><p title="I q. 71 arg. 3"><a name="31361"><span class="ref">[31361] |
| 2159 Iª q. 71 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut pisces habent | |
| 28 | 2160 motum in aquis, ita et aves in aere. Si ergo pisces ex aquis |
| 53 | 2161 producuntur, aves non deberent produci ex aquis, sed ex aere.</p><p title="I q. 71 arg. 4"><a name="31362"><span class="ref">[31362] |
| 2162 Iª q. 71 arg. 4</span></a> Praeterea, non omnes pisces reptant | |
| 28 | 2163 in aquis, cum quidem habeant pedes, quibus gradiuntur in terra, |
| 2164 sicut vituli marini. Non ergo sufficienter productio piscium | |
| 2165 designatur in hoc quod dicitur, <i>producant aquae reptile animae | |
| 53 | 2166 viventis</i>.</p><p title="I q. 71 arg. 5"><a name="31363"><span class="ref">[31363] |
| 2167 Iª q. 71 arg. 5</span></a> Praeterea, animalia terrestria sunt | |
| 28 | 2168 perfectiora avibus et piscibus. Quod patet ex hoc quod habent |
| 2169 membra magis distincta, et perfectiorem generationem, generant enim | |
| 2170 animalia, sed pisces et aves generant ova. Perfectiora autem | |
| 2171 praecedunt in ordine naturae. Non ergo quinta die debuerunt fieri | |
| 53 | 2172 pisces et aves, ante animalia terrestria.</p><p title="I q. 71 s. c."><a name="31364"><span class="ref">[31364] |
| 2173 Iª q. 71 s. c.</span></a> In contrarium sufficit auctoritas | |
| 2174 Scripturae.</p><p title="I q. 71 co."><a name="31365"><span class="ref">[31365] | |
| 2175 Iª q. 71 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra | |
| 28 | 2176 dictum est, opus ornatus per ordinem respondet ordini |
| 2177 distinctionis. Unde sicut inter tres dies distinctioni deputatos, | |
| 2178 media, quae est secunda, deputatur distinctioni medii corporis, | |
| 2179 scilicet aquae; ita inter tres dies deputatos ad opus ornatus, | |
| 2180 media, idest quinta, deputatur ad ornatum medii corporis, per | |
| 2181 productionem avium et piscium. Unde sicut Moyses in quarta die | |
| 2182 nominat luminaria et lucem, ut designet quod quarta dies respondet | |
| 2183 primae, in qua dixerat lucem factam; ita in hac quinta die facit | |
| 2184 mentionem de aquis et de firmamento caeli, ut designet quod quinta | |
| 2185 dies respondet secundae. Sed sciendum est quod, sicut in | |
| 2186 productione plantarum differt Augustinus ab aliis, ita et in | |
| 2187 productione piscium et avium. Alii enim dicunt pisces et aves | |
| 2188 quinta die esse productos in actu, Augustinus autem dicit, V super | |
| 2189 Gen. ad Litt., quod quinta die aquarum natura produxit pisces et | |
| 53 | 2190 aves potentialiter.</p><p title="I q. 71 ad 1"><a name="31366"><span class="ref">[31366] |
| 2191 Iª q. 71 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Avicenna | |
| 28 | 2192 posuit omnia animalia posse generari ex aliquali elementorum |
| 2193 commixtione absque semine, etiam per viam naturae. Sed hoc videtur | |
| 2194 inconveniens. Quia natura determinatis mediis procedit ad suos | |
| 2195 effectus, unde illa quae naturaliter generantur ex semine, non | |
| 2196 possunt naturaliter sine semine generari. Et ideo dicendum est | |
| 2197 aliter, quod in naturali generatione animalium, principium activum | |
| 2198 est virtus formativa quae est in semine, in iis quae ex semine | |
| 2199 generantur; loco cuius virtutis, in iis quae ex putrefactione | |
| 2200 generantur, est virtus caelestis corporis. Materiale autem | |
| 2201 principium in utrorumque animalium generatione, est aliquod | |
| 2202 elementum vel elementatum. In prima autem rerum institutione, fuit | |
| 2203 principium activum verbum Dei, quod ex materia elementari produxit | |
| 2204 animalia vel in actu, secundum alios sanctos; vel virtute, secundum | |
| 2205 Augustinum. Non quod aqua aut terra habeat in se virtutem | |
| 2206 producendi omnia animalia, ut Avicenna posuit, sed quia hoc ipsum | |
| 2207 quod ex materia elementari, virtute seminis vel stellarum, possunt | |
| 53 | 2208 animalia produci, est ex virtute primitus elementis data.</p><p title="I q. 71 ad 2"><a name="31367"><span class="ref">[31367] |
| 2209 Iª q. 71 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod corpora | |
| 28 | 2210 avium et piscium possunt dupliciter considerari. Uno modo, secundum |
| 2211 se. Et sic necesse est quod in eis magis terrestre elementum | |
| 2212 dominetur, quia ad hoc quod fiat contemperatio mixtionis in corpore | |
| 2213 animalis necesse est quod quantitative abundet in eo elementum quod | |
| 2214 est minus activum, scilicet terra. Sed si considerentur secundum | |
| 2215 quod sunt nata moveri talibus motibus, sic habent affinitatem | |
| 2216 quandam cum corporibus in quibus moventur. Et sic eorum generatio | |
| 53 | 2217 hic describitur.</p><p title="I q. 71 ad 3"><a name="31368"><span class="ref">[31368] |
| 2218 Iª q. 71 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aer, quia | |
| 28 | 2219 insensibilis est, non per seipsum connumeratur, sed cum aliis, |
| 2220 partim quidem cum aqua, quantum ad inferiorem partem, quae | |
| 2221 exhalationibus aquae ingrossatur; partim etiam cum caelo, quantum | |
| 2222 ad superiorem partem. Aves autem motum habent in inferiori parte | |
| 2223 aeris, et ideo sub firmamento caeli volare dicuntur, etiam si | |
| 2224 firmamentum pro nebuloso aere accipiatur. Et ideo productio avium | |
| 53 | 2225 aquae adscribitur.</p><p title="I q. 71 ad 4"><a name="31369"><span class="ref">[31369] |
| 2226 Iª q. 71 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod natura de | |
| 28 | 2227 uno extremo ad aliud transit per media. Et ideo inter terrestria et |
| 2228 aquatica animalia sunt quaedam media, quae communicant cum | |
| 2229 utrisque; et computantur cum illis cum quibus magis communicant, | |
| 2230 secundum id quod cum eis communicant; non secundum id quod | |
| 2231 communicant cum alio extremo. Tamen, ut includantur omnia huiusmodi | |
| 2232 quae habent aliquid speciale inter pisces, subiungit, postquam | |
| 2233 dixerat, <i>producant aquae reptile animae viventis, creavit Deus | |
| 53 | 2234 cete grandia,</i> et cetera.</p><p title="I q. 71 ad 5"><a name="31370"><span class="ref">[31370] |
| 2235 Iª q. 71 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod productio | |
| 28 | 2236 horum animalium ordinatur secundum ordinem corporum quae eis |
| 2237 ornantur, magis quam secundum propriam dignitatem. Et tamen, in via | |
| 53 | 2238 generationis, ab imperfectioribus ad perfectiora pervenitur.</p></div></div><div class="q" id="q72"><h2>Quaestio 72</h2><div class="a"><h3><a name="31371"><span class="ref">[31371] |
| 2239 Iª q. 72 arg. 1</span></a> Deinde quaeritur de opere sextae | |
| 28 | 2240 diei. Et videtur quod inconvenienter describatur. Sicut enim aves |
| 2241 et pisces habent viventem animam, ita etiam et animalia terrestria; | |
| 2242 non autem terrestria animalia sunt ipsa anima vivens. Ergo | |
| 2243 inconvenienter dicitur, producat terra animam viventem; sed debuit | |
| 53 | 2244 dici, producat terra quadrupedia animae viventis.</h3><p title="I q. 72 arg. 2"><a name="31372"><span class="ref">[31372] |
| 2245 Iª q. 72 arg. 2</span></a> Praeterea, genus non debet dividi | |
| 28 | 2246 contra speciem. Sed iumenta et bestiae sub quadrupedibus |
| 2247 computantur. Inconvenienter ergo quadrupedia connumerantur iumentis | |
| 53 | 2248 et bestiis.</p><p title="I q. 72 arg. 3"><a name="31373"><span class="ref">[31373] |
| 2249 Iª q. 72 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut alia animalia sunt | |
| 28 | 2250 in determinato genere et specie, ita et homo. Sed in factione |
| 2251 hominis non fit mentio de suo genere vel specie. Ergo nec in | |
| 2252 productione aliorum animalium debuit fieri mentio de genere vel | |
| 53 | 2253 specie, cum dicitur, in genere suo, vel specie sua.</p><p title="I q. 72 arg. 4"><a name="31374"><span class="ref">[31374] |
| 2254 Iª q. 72 arg. 4</span></a> Praeterea, animalia terrestria | |
| 28 | 2255 magis sunt similia homini, qui a Deo dicitur benedici, quam aves et |
| 2256 pisces. Cum igitur aves et pisces dicantur benedici, multo fortius | |
| 53 | 2257 hoc dici debuit de aliis animalibus.</p><p title="I q. 72 arg. 5"><a name="31375"><span class="ref">[31375] |
| 2258 Iª q. 72 arg. 5</span></a> Praeterea, quaedam animalia | |
| 28 | 2259 generantur ex putrefactione, quae est corruptio quaedam. Corruptio |
| 2260 autem non convenit primae institutioni rerum. Non ergo animalia | |
| 53 | 2261 debuerunt in prima rerum institutione produci.</p><p title="I q. 72 arg. 6"><a name="31376"><span class="ref">[31376] |
| 2262 Iª q. 72 arg. 6</span></a> Praeterea, quaedam animalia sunt | |
| 28 | 2263 venenosa et homini noxia. Nihil autem debuit esse homini nocivum |
| 2264 ante peccatum. Ergo huiusmodi animalia vel omnino fieri a Deo non | |
| 2265 debuerunt, qui est bonorum auctor, vel non debuerunt fieri ante | |
| 53 | 2266 peccatum.</p><p title="I q. 72 s. c."><a name="31377"><span class="ref">[31377] |
| 2267 Iª q. 72 s. c.</span></a> In contrarium sufficit auctoritas | |
| 2268 Scripturae.</p><p title="I q. 72 co."><a name="31378"><span class="ref">[31378] | |
| 2269 Iª q. 72 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut in die | |
| 28 | 2270 quinto ornatur medium corpus, et respondet secundae diei ita in |
| 2271 sexto die ornatur ultimum corpus, scilicet terra, per productionem | |
| 2272 animalium terrestrium, et respondet tertiae diei. Unde utrobique | |
| 2273 fit mentio de terra. Et hic etiam, secundum Augustinum animalia | |
| 2274 terrestria producuntur potentialiter, secundum vero alios sanctos, | |
| 53 | 2275 in actu.</p><p title="I q. 72 ad 1"><a name="31379"><span class="ref">[31379] |
| 2276 Iª q. 72 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut | |
| 28 | 2277 Basilius dicit, diversus gradus vitae qui in diversis viventibus |
| 2278 invenitur, ex modo loquendi Scripturae colligi potest. Plantae enim | |
| 2279 habent imperfectissimam vitam et occultam. Unde in earum | |
| 2280 productione nulla mentio fit de vita, sed solum de generatione, | |
| 2281 quia secundum hanc solum invenitur actus vitae in eis; nutritiva | |
| 2282 enim et augmentativa generativae deserviunt, ut infra dicetur. | |
| 2283 Inter animalia vero, perfectiora sunt, communiter loquendo, | |
| 2284 terrestria avibus et piscibus, non quod pisces memoria careant, ut | |
| 2285 Basilius dicit, et Augustinus improbat; sed propter distinctionem | |
| 2286 membrorum, et perfectionem generationis (quantum autem ad aliquas | |
| 2287 sagacitates, etiam aliqua animalia imperfecta magis vigent, ut apes | |
| 2288 et formicae). Et ideo pisces vocat, non animam viventem, sed | |
| 2289 reptile animae viventis, sed terrena animalia vocat animam | |
| 2290 viventem, propter perfectionem vitae in eis, ac si pisces sint | |
| 2291 corpora habentia aliquid animae, terrestria vero animalia, propter | |
| 2292 perfectionem vitae, sint quasi animae dominantes corporibus. | |
| 2293 Perfectissimus autem gradus vitae est in homine. Et ideo vitam | |
| 2294 hominis non dicit produci a terra vel aqua, sicut ceterorum | |
| 53 | 2295 animalium, sed a Deo.</p><p title="I q. 72 ad 2"><a name="31380"><span class="ref">[31380] |
| 2296 Iª q. 72 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod per | |
| 28 | 2297 iumenta, vel pecora, intelliguntur animalia domestica, quae homini |
| 2298 serviunt qualitercumque. Per bestias autem intelliguntur animalia | |
| 2299 saeva, ut ursi et leones. Per reptilia vero, animalia quae vel non | |
| 2300 habent pedes quibus eleventur a terra, ut serpentes; vel habent | |
| 2301 breves, quibus parum elevantur, ut lacertae et tortucae et | |
| 2302 huiusmodi. Sed quia sunt quaedam animalia quae sub nullo horum | |
| 2303 comprehenduntur, ut cervi et capreae, ut etiam ista | |
| 2304 comprehenderentur, addidit quadrupedia. Vel quadrupedia praemisit | |
| 2305 quasi genus, et alia subiunxit quasi species, sunt enim etiam | |
| 53 | 2306 quaedam reptilia quadrupedia, ut lacertae et tortucae.</p><p title="I q. 72 ad 3"><a name="31381"><span class="ref">[31381] |
| 2307 Iª q. 72 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in aliis | |
| 28 | 2308 animalibus et plantis mentionem fecit de genere et specie, ut |
| 2309 designaret generationes similium ex similibus. In homine autem non | |
| 2310 fuit necessarium ut hoc diceretur, quia quod praemissum fuit de | |
| 2311 aliis, etiam de homine intelligi potest. Vel quia animalia et | |
| 2312 plantae producuntur secundum genus et speciem suam, quasi longe a | |
| 2313 similitudine divina remota, homo autem dicitur formatus ad imaginem | |
| 53 | 2314 et similitudinem Dei.</p><p title="I q. 72 ad 4"><a name="31382"><span class="ref">[31382] |
| 2315 Iª q. 72 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod benedictio | |
| 28 | 2316 Dei dat virtutem multiplicandi per generationem. Et ideo quod |
| 2317 positum est in avibus et piscibus, quae primo occurrunt, non fuit | |
| 2318 necessarium repeti in terrenis animalibus, sed intelligitur. In | |
| 2319 hominibus autem iteratur benedictio, quia in eis est quaedam | |
| 2320 specialis multiplicationis ratio, propter complendum numerum | |
| 2321 electorum, <i>et ne quisquam diceret in officio gignendi filios | |
| 2322 ullum esse peccatum. Plantae vero nullum habent propagandae prolis | |
| 2323 affectum, ac sine ullo sensu generant, unde indignae iudicatae sunt | |
| 53 | 2324 benedictionis verbis</i>.</p><p title="I q. 72 ad 5"><a name="31383"><span class="ref">[31383] |
| 2325 Iª q. 72 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, cum | |
| 28 | 2326 generatio unius sit corruptio alterius, quod ex corruptione |
| 2327 ignobiliorum generentur nobiliora, non repugnat primae rerum | |
| 2328 institutioni. Unde animalia quae generantur ex corruptione rerum | |
| 2329 inanimatarum vel plantarum, potuerunt tunc generari. Non autem quae | |
| 2330 generantur ex corruptione animalium, tunc potuerunt produci, nisi | |
| 53 | 2331 potentialiter tantum.</p><p title="I q. 72 ad 6"><a name="31384"><span class="ref">[31384] |
| 2332 Iª q. 72 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod, sicut | |
| 28 | 2333 Augustinus dicit in I super Gen. contra Manichaeos, <i>si in |
| 2334 alicuius opificis officinam imperitus intraverit, videt ibi multa | |
| 2335 instrumenta quorum causas ignorat, et si multum est insipiens, | |
| 2336 superflua putat. Iam vero si in fornacem incautus ceciderit, aut | |
| 2337 ferramento aliquo acuto se vulneraverit, noxia existimat ibi esse | |
| 2338 multa, quorum usum quia novit artifex, insipientiam eius irridet. | |
| 2339 Sic in hoc mundo quidam audent multa reprehendere, quorum causas | |
| 2340 non vident, multa enim, etsi domui nostrae non sunt necessaria, eis | |
| 2341 tamen completur universitatis integritas</i>. Homo autem ante | |
| 2342 peccatum ordinate fuisset usus rebus mundi. Unde animalia venenosa | |
| 53 | 2343 ei noxia non fuissent.</p></div></div><div class="q" id="q73"><h2>Quaestio 73</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 73 pr."><a name="31385"><span class="ref">[31385] |
| 2344 Iª q. 73 pr.</span></a> Deinde considerandum est de iis quae | |
| 28 | 2345 pertinent ad septimum diem. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, de |
| 2346 completione operum. Secundo, de requie Dei. Tertio, de benedictione | |
| 53 | 2347 et sanctificatione huius diei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 73 a. 1 arg. 1"><a name="31386"><span class="ref">[31386] Iª q. 73 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2348 proceditur. Videtur quod completio divinorum operum non debeat |
| 2349 septimo diei adscribi. Omnia enim quae in hoc saeculo aguntur, ad | |
| 2350 divina opera pertinent. Sed consummatio saeculi erit in fine mundi, | |
| 2351 ut habetur Matth. XIII. Tempus etiam incarnationis Christi est | |
| 2352 cuiusdam completionis tempus, unde dicitur tempus plenitudinis, | |
| 2353 Gal. IV. Et ipse Christus moriens dixit, consummatum est, ut | |
| 2354 dicitur Ioan. XIX. Non ergo completio divinorum operum competit | |
| 53 | 2355 diei septimo.</p><p title="I q. 73 a. 1 arg. 2"><a name="31387"><span class="ref">[31387] Iª q. 73 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2356 quicumque complet opus suum, aliquid facit. Sed Deus non legitur |
| 2357 septimo die aliquid fecisse, quinimmo ab omni opere quievisse. Ergo | |
| 53 | 2358 completio operum non competit septimo diei.</p><p title="I q. 73 a. 1 arg. 3"><a name="31388"><span class="ref">[31388] Iª q. 73 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 2359 dicitur aliquid esse completum, cui multa superadduntur, nisi forte |
| 2360 sint illa superflua, quia perfectum dicitur cui nihil deest eorum | |
| 2361 quae debet habere. Sed post septimum diem multa sunt facta, et | |
| 2362 productio multorum individuorum; et etiam quarumdam novarum | |
| 2363 specierum, quae frequenter apparent, praecipue in animalibus ex | |
| 2364 putrefactione generatis. Quotidie etiam Deus novas animas creat. | |
| 2365 Novum etiam fuit incarnationis opus, de quo dicitur Ierem. XXXI, | |
| 2366 novum faciet dominus super terram. Nova etiam sunt miraculosa | |
| 2367 opera, de quibus dicitur Eccli. XXXVI, <i>innova signa, et immuta | |
| 2368 mirabilia</i>. Innovabuntur etiam omnia in glorificatione | |
| 2369 sanctorum, secundum illud Apoc. XXI, <i>et dixit qui sedebat in | |
| 2370 throno, ecce nova facio omnia</i>. Completio ergo divinorum operum | |
| 53 | 2371 non debet attribui septimo diei.</p><p title="I q. 73 a. 1 s. c."><a name="31389"><span class="ref">[31389] Iª q. 73 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2372 quod dicitur Gen. II, <i>complevit Deus die septimo opus suum quod |
| 53 | 2373 fecerat</i>.</p><p title="I q. 73 a. 1 co."><a name="31390"><span class="ref">[31390] Iª q. 73 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2374 quod duplex est rei perfectio, prima, et secunda. Prima quidem |
| 2375 perfectio est, secundum quod res in sua substantia est perfecta. | |
| 2376 Quae quidem perfectio est forma totius, quae ex integritate partium | |
| 2377 consurgit. Perfectio autem secunda est finis. Finis autem vel est | |
| 2378 operatio, sicut finis citharistae est citharizare, vel est aliquid | |
| 2379 ad quod per operationem pervenitur, sicut finis aedificatoris est | |
| 2380 domus, quam aedificando facit. Prima autem perfectio est causa | |
| 2381 secundae, quia forma est principium operationis. Ultima autem | |
| 2382 perfectio, quae est finis totius universi, est perfecta beatitudo | |
| 2383 sanctorum; quae erit in ultima consummatione saeculi. Prima autem | |
| 2384 perfectio, quae est in integritate universi, fuit in prima rerum | |
| 53 | 2385 institutione. Et haec deputatur septimo diei.</p><p title="I q. 73 a. 1 ad 1"><a name="31391"><span class="ref">[31391] Iª q. 73 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2386 dicendum quod, sicut dictum est, perfectio prima est causa |
| 2387 secundae. Ad beatitudinem autem consequendam duo requiruntur, | |
| 2388 natura et gratia. Ipsa ergo beatitudinis perfectio erit in fine | |
| 2389 mundi, ut dictum est. Sed ista consummatio praecessit causaliter, | |
| 2390 quantum ad naturam quidem, in prima rerum institutione, quantum ad | |
| 2391 gratiam vero, in incarnatione Christi, quia <i>gratia et veritas | |
| 2392 per Iesum Christum facta est</i>, ut dicitur Ioan. I. Sic igitur in | |
| 2393 septima die fuit consummatio naturae; in incarnatione Christi, | |
| 53 | 2394 consummatio gratiae; in fine mundi, consummatio gloriae.</p><p title="I q. 73 a. 1 ad 2"><a name="31392"><span class="ref">[31392] Iª q. 73 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2395 dicendum quod septima die Deus aliquid operatus est, non novam |
| 2396 creaturam condendo, sed creaturam administrando, et ad propriam | |
| 2397 operationem eam movendo, quod iam aliqualiter pertinet ad | |
| 2398 inchoationem quandam secundae perfectionis. Et ideo consummatio | |
| 2399 operum, secundum nostram translationem, attribuitur diei septimae. | |
| 2400 Sed secundum aliam translationem, attribuitur diei sextae. Et | |
| 2401 utrumque potest stare. Quia consummatio quae est secundum | |
| 2402 integritatem partium universi, competit sextae diei, consummatio | |
| 2403 quae est secundum operationem partium, competit septimae. Vel | |
| 2404 potest dici quod in motu continuo, quandiu aliquid potest moveri | |
| 2405 ulterius, non dicitur motus perfectus ante quietem, quies enim | |
| 2406 demonstrat motum consummatum. Deus autem poterat plures creaturas | |
| 2407 facere, praeter illas quas fecerat sex diebus. Unde hoc ipso quod | |
| 2408 cessavit novas creaturas condere in septima die, dicitur opus suum | |
| 53 | 2409 consummasse.</p><p title="I q. 73 a. 1 ad 3"><a name="31393"><span class="ref">[31393] Iª q. 73 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2410 dicendum quod nihil postmodum a Deo factum est totaliter novum, |
| 2411 quin aliqualiter in operibus sex dierum praecesserit. Quaedam enim | |
| 2412 praeextiterunt materialiter, sicut quod Deus de costa Adae formavit | |
| 2413 mulierem. Quaedam vero praeextiterunt in operibus sex dierum, non | |
| 2414 solum materialiter, sed etiam causaliter, sicut individua quae nunc | |
| 2415 generantur, praecesserunt in primis individuis suarum specierum. | |
| 2416 Species etiam novae, si quae apparent, praeextiterunt in quibusdam | |
| 2417 activis virtutibus, sicut et animalia ex putrefactione generata | |
| 2418 producuntur ex virtutibus stellarum et elementorum quas a principio | |
| 2419 acceperunt, etiam si novae species talium animalium producantur. | |
| 2420 Animalia etiam quaedam secundum novam speciem aliquando oriuntur ex | |
| 2421 commixtione animalium diversorum secundum speciem, sicut cum ex | |
| 2422 asino et equa generatur mulus, et haec etiam praecesserunt | |
| 2423 causaliter in operibus sex dierum. Quaedam vero praecesserunt | |
| 2424 secundum similitudinem; sicut animae quae nunc creantur. Et | |
| 2425 similiter incarnationis opus, quia, ut dicitur Philipp. II, filius | |
| 2426 Dei est in similitudinem hominum factus. Gloria etiam spiritualis | |
| 2427 secundum similitudinem praecessit in Angelis, corporalis vero in | |
| 2428 caelo, praecipue Empyreo. Unde dicitur Eccle. I, <i>nihil sub sole | |
| 2429 novum; iam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante | |
| 53 | 2430 nos</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 73 a. 2 arg. 1"><a name="31394"><span class="ref">[31394] Iª q. 73 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2431 proceditur. Videtur quod Deus septima die non requievit ab omni suo |
| 2432 opere. Dicitur enim Ioan. V, <i>pater meus usque modo operatur, et | |
| 53 | 2433 ego operor</i>. Non ergo septima die requievit ab omni opere.</p><p title="I q. 73 a. 2 arg. 2"><a name="31395"><span class="ref">[31395] Iª q. 73 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2434 requies motui opponitur; vel labori qui interdum causatur ex motu. |
| 2435 Sed Deus immobiliter, et absque labore sua opera produxit. Non ergo | |
| 53 | 2436 dicendum est septima die a suo opere requievisse.</p><p title="I q. 73 a. 2 arg. 3"><a name="31396"><span class="ref">[31396] Iª q. 73 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 2437 Deus requievit die septima quia fecit hominem requiescere, contra, |
| 2438 requies contraponitur eius operationi. Sed quod dicitur, Deus | |
| 2439 creavit vel fecit hoc vel illud, non exponitur quod Deus hominem | |
| 2440 fecit creare aut facere. Ergo nec convenienter exponi potest, ut | |
| 53 | 2441 dicatur Deus requievisse, quia fecit hominem requiescere.</p><p title="I q. 73 a. 2 s. c."><a name="31397"><span class="ref">[31397] Iª q. 73 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2442 quod dicitur Gen. II, <i>requievit Deus die septimo ab omni opere |
| 53 | 2443 quod patrarat</i>.</p><p title="I q. 73 a. 2 co."><a name="31398"><span class="ref">[31398] Iª q. 73 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2444 quod quies proprie opponitur motui; et per consequens labori, qui |
| 2445 ex motu consurgit. Quamvis autem motus proprie acceptus sit | |
| 2446 corporum, tamen nomen motus etiam ad spiritualia derivatur | |
| 2447 dupliciter. Uno modo, secundum quod omnis operatio motus dicitur, | |
| 2448 sic enim et divina bonitas quodammodo movetur et procedit in res, | |
| 2449 secundum quod se eis communicat, ut Dionysius dicit, II cap. de | |
| 2450 Div. Nom. Alio modo, desiderium in aliud tendens quidam motus | |
| 2451 dicitur. Unde et requies dupliciter accipitur, uno modo, pro | |
| 2452 cessatione ab operibus; alio modo, pro impletione desiderii. Et | |
| 2453 utroque modo dicitur Deus requievisse die septima. Primo quidem, | |
| 2454 quia die septima cessavit novas creaturas condere, nihil enim | |
| 2455 postea fecit, quod non aliquo modo praecesserit in primis operibus, | |
| 2456 ut dictum est. Alio modo, secundum quod rebus conditis ipse non | |
| 2457 indigebat, sed seipso fruendo beatus est. Unde post conditionem | |
| 2458 omnium operum, non dicitur quod in suis operibus requievit, quasi | |
| 2459 eis ad suam beatitudinem indigens, sed ab eis requievit, utique in | |
| 2460 seipso, quia ipse sufficit sibi et implet desiderium suum. Et | |
| 2461 quamvis ab aeterno in seipso requieverit, tamen quod post opera | |
| 2462 condita in seipso requievit, hoc pertinet ad septimum diem. Et hoc | |
| 2463 est ab operibus requiescere, ut Augustinus dicit, super Gen. ad | |
| 53 | 2464 Litt.</p><p title="I q. 73 a. 2 ad 1"><a name="31399"><span class="ref">[31399] Iª q. 73 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2465 dicendum quod Deus usque modo operatur, conservando et |
| 2466 administrando creaturam conditam, non autem novam creaturam | |
| 53 | 2467 condendo.</p><p title="I q. 73 a. 2 ad 2"><a name="31400"><span class="ref">[31400] Iª q. 73 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2468 dicendum quod requies non opponitur labori sive motui, sed |
| 2469 productioni novarum rerum, et desiderio in aliud tendenti, ut | |
| 53 | 2470 dictum est.</p><p title="I q. 73 a. 2 ad 3"><a name="31401"><span class="ref">[31401] Iª q. 73 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2471 dicendum quod, sicut Deus in solo se requiescit, et se fruendo |
| 2472 beatus est; ita et nos per solam Dei fruitionem beati efficimur. Et | |
| 2473 sic etiam facit nos a suis et nostris operibus in seipso | |
| 2474 requiescere. Est ergo conveniens expositio, ut dicatur Deus | |
| 2475 requievisse, quia nos requiescere facit. Sed non est haec sola | |
| 53 | 2476 ponenda, sed alia expositio est principalior et prior.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 73 a. 3 arg. 1"><a name="31402"><span class="ref">[31402] Iª q. 73 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2477 proceditur. Videtur quod benedictio et sanctificatio non debeatur |
| 2478 diei septimae. Tempus enim aliquod consuevit dici benedictum aut | |
| 2479 sanctum, propter aliquod bonum quod in illo tempore evenit; aut | |
| 2480 propter hoc quod aliquod malum vitatur sed Deo nihil accrescit aut | |
| 2481 deperit, sive operetur, sive ab operando cesset. Non ergo specialis | |
| 53 | 2482 benedictio et sanctificatio debetur diei septimae.</p><p title="I q. 73 a. 3 arg. 2"><a name="31403"><span class="ref">[31403] Iª q. 73 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2483 benedictio a bonitate dicitur. Sed bonum est diffusivum et |
| 2484 communicativum sui, secundum Dionysium. Ergo magis debuerunt | |
| 2485 benedici dies in quibus creaturas produxit, quam ille dies in quo a | |
| 53 | 2486 producendis creaturis cessavit.</p><p title="I q. 73 a. 3 arg. 3"><a name="31404"><span class="ref">[31404] Iª q. 73 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2487 superius in singulis creaturis quaedam benedictio commemorata est, |
| 2488 dum in singulis operibus dictum est, vidit Deus quod esset bonum. | |
| 2489 Non oportuit igitur quod post omnium productionem, dies septima | |
| 53 | 2490 benediceretur.</p><p title="I q. 73 a. 3 s. c."><a name="31405"><span class="ref">[31405] Iª q. 73 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2491 quod dicitur Gen. II, <i>benedixit Deus diei septimo, et |
| 2492 sanctificavit illum, quia in illo cessaverat ab omni opere | |
| 53 | 2493 suo</i>.</p><p title="I q. 73 a. 3 co."><a name="31406"><span class="ref">[31406] Iª q. 73 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2494 quod, sicut supra dictum est, requies Dei in die septima dupliciter |
| 2495 accipitur. Primo quidem, quantum ad hoc, quod cessavit a novis | |
| 2496 operibus condendis, ita tamen quod creaturam conditam conservat et | |
| 2497 administrat. Alio modo, secundum quod post opera requievit in | |
| 2498 seipso. Quantum ergo ad primum, competit septimae diei benedictio. | |
| 2499 Quia, sicut supra dictum est, benedictio ad multiplicationem | |
| 2500 pertinet, unde dictum est creaturis quas benedixit, crescite et | |
| 2501 multiplicamini. Multiplicatio autem rerum fit per administrationem | |
| 2502 creaturae, secundum quam ex similibus similia generantur. Quantum | |
| 2503 vero ad secundum, competit septimae diei sanctificatio. Maxime enim | |
| 2504 sanctificatio cuiuslibet attenditur in hoc quod in Deo requiescit, | |
| 53 | 2505 unde et res Deo dedicatae sanctae dicuntur.</p><p title="I q. 73 a. 3 ad 1"><a name="31407"><span class="ref">[31407] Iª q. 73 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2506 dicendum quod non propter hoc dies septimus sanctificatur, quia Deo |
| 2507 possit aliquid accrescere vel decrescere, sed quia creaturis | |
| 53 | 2508 aliquid accrescit per multiplicationem et quietem in Deo.</p><p title="I q. 73 a. 3 ad 2"><a name="31408"><span class="ref">[31408] Iª q. 73 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2509 dicendum quod in primis sex diebus productae sunt res in suis |
| 2510 primis causis. Sed postea ex illis primis causis res multiplicantur | |
| 2511 et conservantur, quod etiam ad bonitatem divinam pertinet. Cuius | |
| 2512 etiam perfectio in hoc maxime ostenditur quod in ipsa sola et ipse | |
| 53 | 2513 requiescit, et nos requiescere possumus, ea fruentes.</p><p title="I q. 73 a. 3 ad 3"><a name="31409"><span class="ref">[31409] Iª q. 73 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2514 dicendum quod bonum quod in singulis diebus commemoratur, pertinet |
| 2515 ad primam naturae institutionem, benedictio autem diei septimae | |
| 53 | 2516 pertinet ad naturae propagationem.</p></div></div><div class="q" id="q74"><h2>Quaestio 74</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 74 pr."><a name="31410"><span class="ref">[31410] |
| 2517 Iª q. 74 pr.</span></a> Deinde quaeritur de omnibus septem | |
| 28 | 2518 diebus in communi. Et quaeruntur tria. Primo, de sufficientia horum |
| 2519 dierum. Secundo, utrum sint unus dies, vel plures. Tertio, de | |
| 2520 quibusdam modis loquendi quibus Scriptura utitur, enarrando opera | |
| 53 | 2521 sex dierum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 74 a. 1 arg. 1"><a name="31411"><span class="ref">[31411] Iª q. 74 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2522 proceditur. Videtur quod non sufficienter isti dies enumerentur. |
| 2523 Non minus enim distinguitur opus creationis ab operibus | |
| 2524 distinctionis et ornatus, quam haec duo opera ab invicem. Sed alii | |
| 2525 dies deputantur distinctioni, et alii ornatui. Ergo etiam alii dies | |
| 53 | 2526 debent assignari creationi.</p><p title="I q. 74 a. 1 arg. 2"><a name="31412"><span class="ref">[31412] Iª q. 74 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, aer |
| 28 | 2527 et ignis sunt nobiliora elementa quam terra et aqua. Sed unus dies |
| 2528 deputatur distinctioni aquae, et alius distinctioni terrae. Ergo | |
| 53 | 2529 alii dies debent deputari distinctioni ignis et aeris.</p><p title="I q. 74 a. 1 arg. 3"><a name="31413"><span class="ref">[31413] Iª q. 74 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 2530 minus distant volucres et pisces, quam volucres et terrestria |
| 2531 animalia. Homo etiam plus distat ab aliis animalibus, quam alia | |
| 2532 quaecumque animalia ab invicem. Sed alius dies deputatur | |
| 2533 productioni piscium maris, et alius productioni animalium terrae. | |
| 2534 Ergo et alius dies debet deputari productioni avium caeli, et alius | |
| 53 | 2535 productioni hominis.</p><p title="I q. 74 a. 1 s. c. 1"><a name="31414"><span class="ref">[31414] Iª q. 74 a. 1 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2536 videtur quod aliqui dies superflue assignentur. Lumen enim ad |
| 2537 luminaria se habet ut accidens ad subiectum. Simul autem producitur | |
| 2538 subiectum cum proprio accidente. Non ergo alia die debuit produci | |
| 53 | 2539 lux, et alia luminaria.</p><p title="I q. 74 a. 1 s. c. 2"><a name="31415"><span class="ref">[31415] Iª q. 74 a. 1 s. c. 2</span></a> Praeterea, dies |
| 28 | 2540 isti deputantur primae institutioni mundi. Sed in septima die nihil |
| 2541 primitus est institutum. Ergo septima dies non debet aliis | |
| 53 | 2542 connumerari.</p><p title="I q. 74 a. 1 co."><a name="31416"><span class="ref">[31416] Iª q. 74 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2543 quod ratio distinctionis horum dierum ex praemissis potest esse |
| 2544 manifesta. Oportuit enim primo distingui partes mundi; et postmodum | |
| 2545 singulas partes ornari, per hoc quod quasi suis habitatoribus | |
| 2546 replentur. Secundum ergo alios sanctos, in creatura corporali tres | |
| 2547 partes designantur, prima, quae significatur nomine caeli; media, | |
| 2548 quae significatur nomine aquae; et, infima quae significatur nomine | |
| 2549 terrae. Unde et secundum Pythagoricos, perfectio in tribus ponitur, | |
| 2550 principio, medio et fine, ut dicitur in I de caelo. Prima ergo pars | |
| 2551 distinguitur prima die, et ornatur quarta; media distinguitur | |
| 2552 secunda die, et ornatur quinta; infima distinguitur tertia die, et | |
| 2553 ornatur sexta. Augustinus vero convenit quidem cum eis in ultimis | |
| 2554 tribus diebus, differt autem in tribus primis. Quia secundum eum, | |
| 2555 in primo die formatur creatura spiritualis, in duobus aliis | |
| 2556 creatura corporalis; ita quod in secundo corpora superiora, in | |
| 2557 tertio corpora inferiora. Et sic perfectio divinorum operum | |
| 2558 respondet perfectioni senarii numeri, qui consurgit ex suis | |
| 2559 partibus aliquotis simul iunctis; quae quidem partes sunt unum, | |
| 2560 duo, tria. Una enim dies deputatur formationi creaturae | |
| 2561 spiritualis, duae formationi creaturae corporalis, et tres | |
| 53 | 2562 ornatui.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 1"><a name="31417"><span class="ref">[31417] Iª q. 74 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2563 dicendum quod, secundum Augustinum, opus creationis pertinet ad |
| 2564 productionem materiae informis, et naturae spiritualis informis. | |
| 2565 Quae quidem duo sunt extra tempus, ut ipse dicit in XII Confess., | |
| 2566 et ideo creatio utriusque ponitur ante omnem diem. Sed secundum | |
| 2567 alios sanctos, potest dici quod opus distinctionis et ornatus | |
| 2568 attenditur secundum aliquam mutationem creaturae, quae tempore | |
| 2569 mensuratur. Opus autem creationis consistit in sola divina actione | |
| 2570 in instanti rerum substantiam producentis. Et ideo quodlibet opus | |
| 2571 distinctionis et ornatus dicitur factum in die, creatio autem | |
| 53 | 2572 dicitur facta in principio, quod sonat aliquid indivisibile.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 2"><a name="31418"><span class="ref">[31418] Iª q. 74 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2573 dicendum quod ignis et aer, quia non distinguuntur a vulgo, inter |
| 2574 partes mundi non sunt expresse nominata a Moyse; sed computantur | |
| 2575 cum medio, scilicet aqua, maxime quantum ad inferiorem aeris | |
| 2576 partem; quantum vero ad superiorem, computantur cum caelo, ut | |
| 53 | 2577 Augustinus dicit.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 3"><a name="31419"><span class="ref">[31419] Iª q. 74 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2578 dicendum quod productio animalium recitatur secundum quod sunt in |
| 2579 ornatum partium mundi. Et ideo dies productionis animalium | |
| 2580 distinguuntur vel uniuntur, secundum hanc convenientiam vel | |
| 2581 differentiam, qua conveniunt vel differunt in ornando aliquam | |
| 53 | 2582 partem mundi.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 4"><a name="31420"><span class="ref">[31420] Iª q. 74 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2583 dicendum quod prima die facta est natura lucis in aliquo subiecto. |
| 2584 Sed quarto die facta dicuntur luminaria, non quia eorum substantia | |
| 2585 sit de novo producta; sed quia sunt aliquo modo formata, quo prius | |
| 53 | 2586 non erant, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 74 a. 1 ad 5"><a name="31421"><span class="ref">[31421] Iª q. 74 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2587 dicendum quod septimae diei, secundum Augustinum, deputatur aliquid |
| 2588 post omnia quae sex diebus attribuuntur, scilicet quod Deus a suis | |
| 2589 operibus in seipso requiescit. Et ideo oportuit post sex dies fieri | |
| 2590 mentionem de septimo. Secundum vero alios, potest dici quod in | |
| 2591 septimo die mundus habuit quendam novum statum, ut scilicet ei | |
| 2592 nihil adderetur de novo. Et ideo post sex dies ponitur septima, | |
| 53 | 2593 deputata cessationi ab opere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 74 a. 2 arg. 1"><a name="31422"><span class="ref">[31422] Iª q. 74 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2594 proceditur. Videtur quod omnes isti dies sint unus dies. Dicitur |
| 2595 enim Gen. II, <i>istae sunt generationes caeli et terrae, quando | |
| 2596 creata sunt, in die quo fecit dominus caelum et terram, et omne | |
| 2597 virgultum agri, antequam oriretur in terra</i>. Unus ergo est dies | |
| 2598 in quo fecit caelum et terram et omne virgultum agri. Sed caelum et | |
| 2599 terram fecit in prima die, vel potius ante omnem diem; virgultum | |
| 2600 autem agri, tertia die. Ergo unus est primus dies et tertius, et | |
| 53 | 2601 pari ratione, omnes alii.</p><p title="I q. 74 a. 2 arg. 2"><a name="31423"><span class="ref">[31423] Iª q. 74 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2602 Eccli. XVIII, dicitur, <i>qui vivit in aeternum, creavit omnia |
| 2603 simul</i>. Sed hoc non esset, si dies horum operum essent plures, | |
| 2604 quia plures dies non sunt simul. Ergo non sunt plures dies, sed | |
| 53 | 2605 unus tantum.</p><p title="I q. 74 a. 2 arg. 3"><a name="31424"><span class="ref">[31424] Iª q. 74 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, die |
| 28 | 2606 septimo cessavit Deus a novis operibus condendis. Si ergo septima |
| 2607 dies est alia ab aliis diebus, sequitur quod illam diem non | |
| 53 | 2608 fecerit. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 74 a. 2 arg. 4"><a name="31425"><span class="ref">[31425] Iª q. 74 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, totum |
| 28 | 2609 opus quod uni diei adscribitur, in instanti perfecit, cum in |
| 2610 singulis operibus dicatur, dixit, et factum est. Si igitur sequens | |
| 2611 opus in diem alium reservasset, sequeretur quod in residua parte | |
| 2612 illius diei cessasset ab opere, quod esset superfluum. Non igitur | |
| 53 | 2613 est alius dies sequentis operis, a die operis praecedentis.</p><p title="I q. 74 a. 2 s. c."><a name="31426"><span class="ref">[31426] Iª q. 74 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2614 quod Gen. I dicitur, <i>factum est vespere et mane dies secundus, |
| 2615 et dies tertius</i>, et sic de aliis. Secundum autem et tertium | |
| 2616 dici non potest, ubi est unum tantum. Ergo non fuit unus dies | |
| 53 | 2617 tantum.</p><p title="I q. 74 a. 2 co."><a name="31427"><span class="ref">[31427] Iª q. 74 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2618 quod in hac quaestione Augustinus ab aliis expositoribus dissentit. |
| 2619 Augustinus enim vult, et super Gen. ad Litt., et XI de Civ. Dei, et | |
| 2620 ad Orosium, quod omnes qui dicuntur septem dies, sunt unus dies | |
| 2621 septempliciter rebus praesentatus. Alii vero expositores sentiunt | |
| 2622 quod fuerunt septem dies diversi, et non unus tantum. Hae autem | |
| 2623 duae opiniones, si referantur ad expositionem litterae Genesis, | |
| 2624 magnam diversitatem habent. Nam secundum Augustinum, per diem | |
| 2625 intelligitur cognitio mentis angelicae; ut sic primus dies sit | |
| 2626 cognito primi divini operis, secundus dies cognitio secundi operis, | |
| 2627 et sic de aliis. Et dicitur unumquodque opus esse factum in aliqua | |
| 2628 die, quia nihil Deus produxit in rerum natura, quod non impresserit | |
| 2629 menti angelicae. Quae quidem multa simul potest cognoscere, | |
| 2630 praecipue in verbo, in quo omnis Angelorum cognitio perficitur et | |
| 2631 terminatur. Et sic distinguitur dies secundum naturalem ordinem | |
| 2632 rerum cognitarum, non secundum successionem cognitionis, aut | |
| 2633 secundum successionem productionis rerum. Cognitio autem angelica | |
| 2634 proprie et vere dies nominari potest, cum lux, quae est causa diei, | |
| 2635 proprie in spiritualibus, secundum Augustinum, inveniatur. Secundum | |
| 2636 vero alios, per istos dies et successio dierum temporalium | |
| 2637 ostenditur, et successio productionis rerum. Sed si istae duae | |
| 2638 opiniones referantur ad modum productionis rerum, non invenitur | |
| 2639 magna differentia. Et hoc propter duo in quibus, exponendo, | |
| 2640 diversificatur Augustinus ab aliis, ut ex supra dictis patet. Primo | |
| 2641 quidem, quia Augustinus per terram et aquam prius creatam, | |
| 2642 intelligit materiam corporalem totaliter informem, per factionem | |
| 2643 autem firmamenti, et congregationem aquarum, et apparitionem | |
| 2644 aridae, intelligit impressionem formarum in materiam corporalem. | |
| 2645 Alii vero sancti per terram et aquam primo creatas, intelligunt | |
| 2646 ipsa elementa mundi, sub propriis formis existentia, per sequentia | |
| 2647 autem opera, aliquam distinctionem in corporibus prius | |
| 2648 existentibus, ut supra dictum est. Secundo autem differunt quantum | |
| 2649 ad productionem plantarum et animalium, quae alii ponunt in opere | |
| 2650 sex dierum esse producta in actu; Augustinus vero potentialiter | |
| 2651 tantum. In hoc ergo quod Augustinus ponit opera sex dierum esse | |
| 2652 simul facta, sequitur idem modus productionis rerum. Nam secundum | |
| 2653 utrosque, in prima rerum productione materia erat sub formis | |
| 2654 substantialibus elementorum, et secundum utrosque, in prima rerum | |
| 2655 institutione non fuerunt animalia et plantae in actu. Sed remanet | |
| 2656 differentia quantum ad quatuor. Quia secundum alios sanctos, post | |
| 2657 primam productionem creaturae, fuit aliquod tempus in quo non erat | |
| 2658 lux; item in quo non erat firmamentum formatum; item in quo non | |
| 2659 erat terra discooperta aquis; et in quo non erant formata caeli | |
| 2660 luminaria, quod est quartum. Quae non oportet ponere secundum | |
| 2661 expositionem Augustini. Ut igitur neutri sententiae praeiudicetur, | |
| 53 | 2662 utriusque rationibus respondendum est.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 1"><a name="31428"><span class="ref">[31428] Iª q. 74 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2663 dicendum quod in die in quo creavit Deus caelum et terram, creavit |
| 2664 etiam omne virgultum agri, non in actu, sed antequam oriretur super | |
| 2665 terram, idest potentialiter. Quod Augustinus adscribit tertiae | |
| 53 | 2666 diei, alii vero primae rerum institutioni.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 2"><a name="31429"><span class="ref">[31429] Iª q. 74 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2667 dicendum quod Deus creavit omnia simul, quantum ad rerum |
| 2668 substantiam quodammodo informem. Sed quantum ad formationem quae | |
| 2669 facta est per distinctionem et ornatum, non simul. Unde signanter | |
| 53 | 2670 utitur verbo creationis.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 3"><a name="31430"><span class="ref">[31430] Iª q. 74 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2671 dicendum quod in die septimo cessavit Deus a novis operibus |
| 2672 condendis, non autem a propagandis quibusdam ex aliis, ad quam | |
| 53 | 2673 propagationem pertinet quod post primum diem alii succedunt.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 4"><a name="31431"><span class="ref">[31431] Iª q. 74 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2674 dicendum quod non est ex impotentia Dei, quasi indigentis tempore |
| 2675 ad operandum, quod omnia non sunt simul distincta et ornata, sed ut | |
| 2676 ordo servaretur in rerum institutione. Et ideo oportuit ut diversis | |
| 2677 statibus mundi diversi dies deservirent. Semper autem per sequens | |
| 53 | 2678 opus novus perfectionis status mundo est additus.</p><p title="I q. 74 a. 2 ad 5"><a name="31432"><span class="ref">[31432] Iª q. 74 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2679 dicendum quod, secundum Augustinum, ille ordo dierum referendus est |
| 53 | 2680 ad naturalem ordinem operum quae diebus attribuuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 74 a. 3 arg. 1"><a name="31433"><span class="ref">[31433] Iª q. 74 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2681 proceditur. Videtur quod Scriptura non utatur convenientibus verbis |
| 2682 ad exprimendum opera sex dierum. Sicut enim lux et firmamentum et | |
| 2683 huiusmodi opera per Dei verbum sunt facta, ita caelum et terra, | |
| 2684 quia omnia per ipsum facta sunt, ut dicitur Ioan. I. Ergo in | |
| 2685 creatione caeli et terrae debuit fieri mentio de verbo Dei, sicut | |
| 53 | 2686 in aliis operibus.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 2"><a name="31434"><span class="ref">[31434] Iª q. 74 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, aqua |
| 28 | 2687 est creata a Deo, quae tamen creata non commemoratur. |
| 53 | 2688 Insufficienter ergo rerum creatio describitur.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 3"><a name="31435"><span class="ref">[31435] Iª q. 74 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2689 dicitur Gen. I, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde |
| 2690 bona</i>. In singulis ergo operibus debuit dici, vidit Deus quod | |
| 2691 esset bonum. Inconvenienter ergo praetermittitur in opere | |
| 53 | 2692 creationis, et in opere secundae diei.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 4"><a name="31436"><span class="ref">[31436] Iª q. 74 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2693 spiritus Dei est Deus. Deo autem non competit ferri, nec situm |
| 2694 habere. Inconvenienter ergo dicitur quod <i>spiritus Dei ferebatur | |
| 53 | 2695 super aquas</i>.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 5"><a name="31437"><span class="ref">[31437] Iª q. 74 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2696 nullus facit quod iam factum est. Inconvenienter ergo, postquam |
| 2697 dictum est, <i>dixit Deus, fiat firmamentum, et factum est ita</i>, | |
| 2698 subditur, <i>et fecit Deus firmamentum</i>. Et similiter in aliis | |
| 53 | 2699 operibus.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 6"><a name="31438"><span class="ref">[31438] Iª q. 74 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2700 vespere et mane non sufficienter dividunt diem, cum sint plures |
| 2701 partes diei. Ergo inconvenienter dicitur quod <i>factum est vespere | |
| 53 | 2702 et mane dies secundus, vel tertius</i>.</p><p title="I q. 74 a. 3 arg. 7"><a name="31439"><span class="ref">[31439] Iª q. 74 a. 3 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2703 secundo et tertio non convenienter correspondet unum, sed primum. |
| 2704 Debuit ergo dici, factum est vespere et mane dies primus, ubi | |
| 53 | 2705 dicitur dies unus.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 1"><a name="31440"><span class="ref">[31440] Iª q. 74 a. 3 ad 1</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2706 ad primum, quod secundum Augustinum, persona filii commemoratur tam |
| 2707 in prima rerum creatione, quam in rerum distinctione et ornatu; | |
| 2708 aliter tamen et aliter. Distinctio enim et ornatus pertinet ad | |
| 2709 rerum formationem. Sicut autem formatio artificiatorum est per | |
| 2710 formam artis quae est in mente artificis, quae potest dici | |
| 2711 intelligibile verbum ipsius; ita formatio totius creaturae est per | |
| 2712 verbum Dei. Et ideo in opere distinctionis et ornatus fit mentio de | |
| 2713 verbo. In creatione autem commemoratur filius ut principium, cum | |
| 2714 dicitur, <i>in principio creavit Deus</i>, quia per creationem | |
| 2715 intelligitur productio informis materiae. Secundum vero alios, qui | |
| 2716 ponunt primo creata elementa sub propriis formis, oportet aliter | |
| 2717 dici. Basilius enim dicit quod per hoc quod dicitur, dixit Deus, | |
| 2718 importatur divinum imperium. Prius autem oportuit produci creaturam | |
| 53 | 2719 quae obediret, quam fieri mentionem de divino imperio.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 2"><a name="31441"><span class="ref">[31441] Iª q. 74 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2720 dicendum quod, secundum Augustinum, per caelum intelligitur |
| 2721 spiritualis natura informis; per terram autem materia informis | |
| 2722 omnium corporum. Et sic nulla creatura est praetermissa. Secundum | |
| 2723 Basilium vero, ponuntur caelum et terra tanquam duo extrema, ut ex | |
| 2724 his intelligantur media; praecipue quia omnium mediorum motus vel | |
| 2725 est ad caelum ut levium, vel ad terram, ut gravium. Alii vero | |
| 2726 dicunt quod sub nomine terrae comprehendere solet Scriptura omnia | |
| 2727 quatuor elementa. Unde in Psalmo CXLVIII, postquam dictum est, | |
| 2728 laudate dominum de terra, subditur, ignis, grando, nix, | |
| 53 | 2729 glacies.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 3"><a name="31442"><span class="ref">[31442] Iª q. 74 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2730 dicendum quod in opere creationis ponitur aliquid correspondens ei |
| 2731 quod dicitur in opere distinctionis et ornatus, vidit Deus hoc vel | |
| 2732 illud esse bonum. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod | |
| 2733 spiritus sanctus amor est. <i>Duo autem sunt</i>, ut Augustinus | |
| 2734 dicit I super Gen. ad Litt., <i>propter quae Deus amat creaturam | |
| 2735 suam, scilicet ut sit, et ut permaneat. Ut ergo esset quod | |
| 2736 permaneret, dicitur quod spiritus Dei ferebatur super aquam</i> | |
| 2737 (secundum quod per aquam materia informis intelligitur; sicut amor | |
| 2738 artificis fertur super materiam aliquam, ut ex ea formet opus), | |
| 2739 <i>ut autem maneret quod fecerat, dicitur, vidit Deus quod esset | |
| 2740 bonum</i>. In hoc enim significatur quaedam complacentia Dei | |
| 2741 opificis in re facta, non quod alio modo cognosceret, aut placeret | |
| 2742 ei creatura iam facta, quam antequam faceret. Et sic in utroque | |
| 2743 opere creationis et formationis, Trinitas personarum insinuatur. In | |
| 2744 creatione quidem, persona patris per Deum creantem; persona filii, | |
| 2745 per principium in quo creavit; spiritus sancti, qui superfertur | |
| 2746 aquis. In formatione vero, persona patris in Deo dicente; persona | |
| 2747 vero filii, in verbo quo dicitur; persona spiritus sancti, in | |
| 2748 complacentia qua vidit Deus esse bonum quod factum erat. In opere | |
| 2749 vero secundae diei non ponitur, vidit Deus quod esset bonum, quia | |
| 2750 opus distinctionis aquarum tunc inchoatur, et in tertio die | |
| 2751 perficitur, unde quod ponitur in tertia die, refertur etiam ad | |
| 2752 secundam. Vel, quia distinctio quae ponitur secunda die, est de his | |
| 2753 quae non sunt manifesta populo, ideo huiusmodi approbatione | |
| 2754 Scriptura non utitur. Vel iterum propter hoc, quod per firmamentum | |
| 2755 intelligitur aer nubilosus, qui non est de partibus permanentibus | |
| 2756 in universo, seu de partibus principalibus mundi. Et has tres | |
| 2757 rationes Rabbi Moyses ponit. Quidam autem assignant rationem | |
| 2758 mysticam ex parte numeri. Quia binarius ab unitate recedit, unde | |
| 53 | 2759 opus secundae diei non approbatur.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 4"><a name="31443"><span class="ref">[31443] Iª q. 74 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2760 dicendum quod Rabbi Moyses per spiritum domini intelligit aerem vel |
| 2761 ventum, sicut et Plato intellexit. Et dicit quod dicitur spiritus | |
| 2762 domini, secundum quod Scriptura consuevit ubique flatum ventorum | |
| 2763 Deo attribuere. Sed secundum sanctos, per spiritum domini | |
| 2764 intelligitur spiritus sanctus. Qui dicitur superferri aquae, idest | |
| 2765 materiae informi secundum Augustinum, <i>ne facienda opera sua | |
| 2766 propter indigentiae necessitatem putaretur Deus amare, indigentiae | |
| 2767 enim amor rebus quas diligit subiicitur. Commode, autem factum est, | |
| 2768 ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, | |
| 2769 non enim superfertur loco, sed praeexcellente potentia</i>, ut | |
| 2770 Augustinus dicit I super Gen. ad Litt. Secundum Basilium vero, | |
| 2771 super ferebatur elemento aquae; idest, <i>fovebat et vivificabat | |
| 2772 aquarum naturam, ad similitudinem gallinae cubantis, vitalem | |
| 2773 virtutem his quae foventur iniiciens</i>. Habet enim aqua praecipue | |
| 2774 vitalem virtutem, quia plurima animalia generantur in aqua, et | |
| 2775 omnium animalium semina sunt humida. Vita etiam spiritualis datur | |
| 2776 per aquam Baptismi, unde dicitur Ioan. III, <i>nisi quis renatus | |
| 53 | 2777 fuerit ex aqua et spiritu sancto</i>.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 5"><a name="31444"><span class="ref">[31444] Iª q. 74 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2778 dicendum quod, secundum Augustinum, per illa tria designatur |
| 2779 triplex esse rerum, primo quidem esse rerum in verbo, per hoc quod | |
| 2780 dixit, fiat; secundo, esse rerum in mente angelica per hoc quod | |
| 2781 dixit, factum est; tertio, esse rerum in propria natura, per hoc | |
| 2782 quod dixit, fecit. Et quia in primo die describitur formatio | |
| 2783 Angelorum, non fuit necesse ut ibi adderetur, fecit. Secundum alios | |
| 2784 vero, potest dici quod in hoc quod dicit, dixit Deus fiat, | |
| 2785 importatur imperium Dei de faciendo. Per hoc autem quod dicit, | |
| 2786 factum est, importatur complementum operis. Oportuit autem ut | |
| 2787 subderetur quomodo factum fuit, praecipue propter illos qui | |
| 2788 dixerunt omnia visibilia per Angelos facta. Et ideo ad hoc | |
| 2789 removendum, subditur quod ipse Deus fecit. Unde in singulis | |
| 2790 operibus, postquam dicitur, et factum est, aliquis actus Dei | |
| 2791 subditur; vel fecit, vel distinxit, vel vocavit, vel aliquid | |
| 53 | 2792 huiusmodi.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 6"><a name="31445"><span class="ref">[31445] Iª q. 74 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2793 quod, secundum Augustinum, per vespere et mane intelligitur |
| 2794 vespertina et matutina cognitio in Angelis, de quibus dictum est | |
| 2795 supra. Vel, secundum Basilium, totum tempus consuevit denominari a | |
| 2796 principaliori parte, scilicet a die, secundum quod dixit Iacob, | |
| 2797 dies peregrinationis meae, nulla mentione facta de nocte. Vespere | |
| 2798 autem et mane ponuntur ut termini diei; cuius mane est principium, | |
| 2799 sed vespere finis. Vel quia per vespere designatur principium | |
| 2800 noctis, per mane principium diei. Congruum autem fuit, ut ubi | |
| 2801 commemoratur prima distinctio rerum, sola principia temporum | |
| 2802 designarentur. Praemittitur autem vespere, quia, cum a luce dies | |
| 2803 incoeperit, prius occurrit terminus lucis, quod est vespere, quam | |
| 2804 terminus tenebrarum et noctis, quod est mane. Vel, secundum | |
| 2805 Chrysostomum, ut designetur quod dies naturalis non terminatur in | |
| 53 | 2806 vespere, sed in mane.</p><p title="I q. 74 a. 3 ad 7"><a name="31446"><span class="ref">[31446] Iª q. 74 a. 3 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2807 dicendum quod dicitur unus dies in prima diei institutione, ad |
| 2808 designandum quod viginti quatuor horarum spatia pertinent ad unum | |
| 2809 diem. Unde per hoc quod dicitur unus, praefigitur mensura diei | |
| 2810 naturalis. Vel propter hoc, ut significaret diem consummari per | |
| 2811 reditum solis ad unum et idem punctum. Vel quia completo septenario | |
| 2812 dierum, reditur ad primum diem, qui est unus cum octavo. Et has | |
| 53 | 2813 tres rationes Basilius assignat.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 2814 <p><a href="sth1050.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 2815 <a href="sth1075.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 2816 <br/> | |
| 2817 <hr/> | |
| 2818 <br/> | |
| 2819 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2820 hanc editionem<br/> | |
| 2821 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 2822 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 2823 </div></body> | |
| 2824 </html> |
