|
20
|
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
|
|
|
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
|
|
|
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
|
|
|
4 <head>
|
|
|
5 <meta name="generator" content=
|
|
|
6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
|
|
|
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
|
|
|
8 "text/html; charset=us-ascii" />
|
|
|
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
|
|
|
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
|
|
|
11 <meta name="keywords" content=
|
|
|
12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
|
|
|
13 <meta name="language" content="Latin" />
|
|
|
14 <meta name="security" content="public" />
|
|
|
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
|
|
|
16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" />
|
|
|
17 <meta name="abstract" content="" />
|
|
|
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
|
|
|
19 "text/css" />
|
|
|
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
|
|
|
21 "text/css" />
|
|
|
22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 15-27</title>
|
|
|
23 </head>
|
|
|
24 <body>
|
|
|
25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
|
|
|
26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
|
|
|
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
|
|
|
28 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
|
|
|
29 <div class="dos">prima pars a quaestione XV ad quaestionem
|
|
|
30 XXVII</div>
|
|
|
31 <br />
|
|
|
32 <div class="centro">
|
|
|
33 <table align="center" summary="Imago">
|
|
|
34 <tr>
|
|
|
35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border=
|
|
|
36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align=
|
|
|
37 "middle" /></th>
|
|
|
38 </tr>
|
|
|
39 </table>
|
|
|
40 <br />
|
|
|
41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br />
|
|
|
42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
|
|
|
43 magneticas<br />
|
|
|
44 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br />
|
|
|
45 <br /></span><br />
|
|
|
46 <hr />
|
|
|
47 <br />
|
|
|
48 <p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
50 <a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
52 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
|
|
|
53 //<![CDATA[
|
|
|
54 <!--
|
|
|
55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
|
|
|
56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
|
|
|
57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
|
|
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
|
|
|
59 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
60 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
|
|
|
61 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
|
|
|
62 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
|
|
|
63 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#29019">Iª q. 15 pr.');
|
|
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#29020">Iª q. 15 a. 1 arg. 1');
|
|
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#29021">Iª q. 15 a. 1 arg. 2');
|
|
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#29022">Iª q. 15 a. 1 arg. 3');
|
|
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#29023">Iª q. 15 a. 1 s. c.');
|
|
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#29024">Iª q. 15 a. 1 co.');
|
|
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#29025">Iª q. 15 a. 1 ad 1');
|
|
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#29026">Iª q. 15 a. 1 ad 2');
|
|
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#29027">Iª q. 15 a. 1 ad 3');
|
|
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#29028">Iª q. 15 a. 2 arg. 1');
|
|
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#29029">Iª q. 15 a. 2 arg. 2');
|
|
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#29030">Iª q. 15 a. 2 arg. 3');
|
|
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#29031">Iª q. 15 a. 2 arg. 4');
|
|
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#29032">Iª q. 15 a. 2 s. c.');
|
|
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#29033">Iª q. 15 a. 2 co.');
|
|
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#29034">Iª q. 15 a. 2 ad 1');
|
|
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#29035">Iª q. 15 a. 2 ad 2');
|
|
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#29036">Iª q. 15 a. 2 ad 3');
|
|
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#29037">Iª q. 15 a. 2 ad 4');
|
|
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#29038">Iª q. 15 a. 3 arg. 1');
|
|
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#29039">Iª q. 15 a. 3 arg. 2');
|
|
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#29040">Iª q. 15 a. 3 arg. 3');
|
|
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#29041">Iª q. 15 a. 3 arg. 4');
|
|
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#29042">Iª q. 15 a. 3 s. c.');
|
|
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#29043">Iª q. 15 a. 3 co.');
|
|
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#29044">Iª q. 15 a. 3 ad 1');
|
|
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#29045">Iª q. 15 a. 3 ad 2');
|
|
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#29046">Iª q. 15 a. 3 ad 3');
|
|
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#29047">Iª q. 15 a. 3 ad 4');
|
|
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#29048">Iª q. 16 pr.');
|
|
|
94 document.write('<OPTION VALUE="#29049">Iª q. 16 a. 1 arg. 1');
|
|
|
95 document.write('<OPTION VALUE="#29050">Iª q. 16 a. 1 arg. 2');
|
|
|
96 document.write('<OPTION VALUE="#29051">Iª q. 16 a. 1 arg. 3');
|
|
|
97 document.write('<OPTION VALUE="#29052">Iª q. 16 a. 1 s. c.');
|
|
|
98 document.write('<OPTION VALUE="#29053">Iª q. 16 a. 1 co.');
|
|
|
99 document.write('<OPTION VALUE="#29054">Iª q. 16 a. 1 ad 1');
|
|
|
100 document.write('<OPTION VALUE="#29055">Iª q. 16 a. 1 ad 2');
|
|
|
101 document.write('<OPTION VALUE="#29056">Iª q. 16 a. 1 ad 3');
|
|
|
102 document.write('<OPTION VALUE="#29057">Iª q. 16 a. 2 arg. 1');
|
|
|
103 document.write('<OPTION VALUE="#29058">Iª q. 16 a. 2 arg. 2');
|
|
|
104 document.write('<OPTION VALUE="#29059">Iª q. 16 a. 2 s. c.');
|
|
|
105 document.write('<OPTION VALUE="#29060">Iª q. 16 a. 2 co.');
|
|
|
106 document.write('<OPTION VALUE="#29061">Iª q. 16 a. 2 ad');
|
|
|
107 document.write('<OPTION VALUE="#29062">Iª q. 16 a. 3 arg. 1');
|
|
|
108 document.write('<OPTION VALUE="#29063">Iª q. 16 a. 3 arg. 2');
|
|
|
109 document.write('<OPTION VALUE="#29064">Iª q. 16 a. 3 arg. 3');
|
|
|
110 document.write('<OPTION VALUE="#29065">Iª q. 16 a. 3 s. c.');
|
|
|
111 document.write('<OPTION VALUE="#29066">Iª q. 16 a. 3 co.');
|
|
|
112 document.write('<OPTION VALUE="#29067">Iª q. 16 a. 3 ad 1');
|
|
|
113 document.write('<OPTION VALUE="#29068">Iª q. 16 a. 3 ad 2');
|
|
|
114 document.write('<OPTION VALUE="#29069">Iª q. 16 a. 3 ad 3');
|
|
|
115 document.write('<OPTION VALUE="#29070">Iª q. 16 a. 4 arg. 1');
|
|
|
116 document.write('<OPTION VALUE="#29071">Iª q. 16 a. 4 arg. 2');
|
|
|
117 document.write('<OPTION VALUE="#29072">Iª q. 16 a. 4 arg. 3');
|
|
|
118 document.write('<OPTION VALUE="#29073">Iª q. 16 a. 4 s. c.');
|
|
|
119 document.write('<OPTION VALUE="#29074">Iª q. 16 a. 4 co.');
|
|
|
120 document.write('<OPTION VALUE="#29075">Iª q. 16 a. 4 ad 1');
|
|
|
121 document.write('<OPTION VALUE="#29076">Iª q. 16 a. 4 ad 2');
|
|
|
122 document.write('<OPTION VALUE="#29077">Iª q. 16 a. 4 ad 3');
|
|
|
123 document.write('<OPTION VALUE="#29078">Iª q. 16 a. 5 arg. 1');
|
|
|
124 document.write('<OPTION VALUE="#29079">Iª q. 16 a. 5 arg. 2');
|
|
|
125 document.write('<OPTION VALUE="#29080">Iª q. 16 a. 5 arg. 3');
|
|
|
126 document.write('<OPTION VALUE="#29081">Iª q. 16 a. 5 s. c.');
|
|
|
127 document.write('<OPTION VALUE="#29082">Iª q. 16 a. 5 co.');
|
|
|
128 document.write('<OPTION VALUE="#29083">Iª q. 16 a. 5 ad 1');
|
|
|
129 document.write('<OPTION VALUE="#29084">Iª q. 16 a. 5 ad 2');
|
|
|
130 document.write('<OPTION VALUE="#29085">Iª q. 16 a. 5 ad 3');
|
|
|
131 document.write('<OPTION VALUE="#29086">Iª q. 16 a. 6 arg. 1');
|
|
|
132 document.write('<OPTION VALUE="#29087">Iª q. 16 a. 6 arg. 2');
|
|
|
133 document.write('<OPTION VALUE="#29088">Iª q. 16 a. 6 s. c.');
|
|
|
134 document.write('<OPTION VALUE="#29089">Iª q. 16 a. 6 co.');
|
|
|
135 document.write('<OPTION VALUE="#29090">Iª q. 16 a. 6 ad 1');
|
|
|
136 document.write('<OPTION VALUE="#29091">Iª q. 16 a. 6 ad 2');
|
|
|
137 document.write('<OPTION VALUE="#29092">Iª q. 16 a. 7 arg. 1');
|
|
|
138 document.write('<OPTION VALUE="#29093">Iª q. 16 a. 7 arg. 2');
|
|
|
139 document.write('<OPTION VALUE="#29094">Iª q. 16 a. 7 arg. 3');
|
|
|
140 document.write('<OPTION VALUE="#29095">Iª q. 16 a. 7 arg. 4');
|
|
|
141 document.write('<OPTION VALUE="#29096">Iª q. 16 a. 7 s. c.');
|
|
|
142 document.write('<OPTION VALUE="#29097">Iª q. 16 a. 7 co.');
|
|
|
143 document.write('<OPTION VALUE="#29098">Iª q. 16 a. 7 ad 1');
|
|
|
144 document.write('<OPTION VALUE="#29099">Iª q. 16 a. 7 ad 2');
|
|
|
145 document.write('<OPTION VALUE="#29100">Iª q. 16 a. 7 ad 3');
|
|
|
146 document.write('<OPTION VALUE="#29101">Iª q. 16 a. 7 ad 4');
|
|
|
147 document.write('<OPTION VALUE="#29102">Iª q. 16 a. 8 arg. 1');
|
|
|
148 document.write('<OPTION VALUE="#29103">Iª q. 16 a. 8 arg. 2');
|
|
|
149 document.write('<OPTION VALUE="#29104">Iª q. 16 a. 8 arg. 3');
|
|
|
150 document.write('<OPTION VALUE="#29105">Iª q. 16 a. 8 arg. 4');
|
|
|
151 document.write('<OPTION VALUE="#29106">Iª q. 16 a. 8 s. c.');
|
|
|
152 document.write('<OPTION VALUE="#29107">Iª q. 16 a. 8 co.');
|
|
|
153 document.write('<OPTION VALUE="#29108">Iª q. 16 a. 8 ad 1');
|
|
|
154 document.write('<OPTION VALUE="#29109">Iª q. 16 a. 8 ad 2');
|
|
|
155 document.write('<OPTION VALUE="#29110">Iª q. 16 a. 8 ad 3');
|
|
|
156 document.write('<OPTION VALUE="#29111">Iª q. 16 a. 8 ad 4');
|
|
|
157 document.write('<OPTION VALUE="#29112">Iª q. 17 pr.');
|
|
|
158 document.write('<OPTION VALUE="#29113">Iª q. 17 a. 1 arg. 1');
|
|
|
159 document.write('<OPTION VALUE="#29114">Iª q. 17 a. 1 arg. 2');
|
|
|
160 document.write('<OPTION VALUE="#29115">Iª q. 17 a. 1 arg. 3');
|
|
|
161 document.write('<OPTION VALUE="#29116">Iª q. 17 a. 1 s. c.');
|
|
|
162 document.write('<OPTION VALUE="#29117">Iª q. 17 a. 1 co.');
|
|
|
163 document.write('<OPTION VALUE="#29118">Iª q. 17 a. 1 ad 1');
|
|
|
164 document.write('<OPTION VALUE="#29119">Iª q. 17 a. 1 ad 2');
|
|
|
165 document.write('<OPTION VALUE="#29120">Iª q. 17 a. 1 ad 3');
|
|
|
166 document.write('<OPTION VALUE="#29121">Iª q. 17 a. 1 ad 4');
|
|
|
167 document.write('<OPTION VALUE="#29122">Iª q. 17 a. 2 arg. 1');
|
|
|
168 document.write('<OPTION VALUE="#29123">Iª q. 17 a. 2 arg. 2');
|
|
|
169 document.write('<OPTION VALUE="#29124">Iª q. 17 a. 2 arg. 3');
|
|
|
170 document.write('<OPTION VALUE="#29125">Iª q. 17 a. 2 s. c.');
|
|
|
171 document.write('<OPTION VALUE="#29126">Iª q. 17 a. 2 co.');
|
|
|
172 document.write('<OPTION VALUE="#29127">Iª q. 17 a. 2 ad 1');
|
|
|
173 document.write('<OPTION VALUE="#29128">Iª q. 17 a. 2 ad 2');
|
|
|
174 document.write('<OPTION VALUE="#29129">Iª q. 17 a. 2 ad 3');
|
|
|
175 document.write('<OPTION VALUE="#29130">Iª q. 17 a. 3 arg. 1');
|
|
|
176 document.write('<OPTION VALUE="#29131">Iª q. 17 a. 3 arg. 2');
|
|
|
177 document.write('<OPTION VALUE="#29132">Iª q. 17 a. 3 s. c.');
|
|
|
178 document.write('<OPTION VALUE="#29133">Iª q. 17 a. 3 co.');
|
|
|
179 document.write('<OPTION VALUE="#29134">Iª q. 17 a. 3 ad 1');
|
|
|
180 document.write('<OPTION VALUE="#29135">Iª q. 17 a. 3 ad 2');
|
|
|
181 document.write('<OPTION VALUE="#29136">Iª q. 17 a. 4 arg. 1');
|
|
|
182 document.write('<OPTION VALUE="#29137">Iª q. 17 a. 4 arg. 2');
|
|
|
183 document.write('<OPTION VALUE="#29138">Iª q. 17 a. 4 arg. 3');
|
|
|
184 document.write('<OPTION VALUE="#29139">Iª q. 17 a. 4 s. c.');
|
|
|
185 document.write('<OPTION VALUE="#29140">Iª q. 17 a. 4 co.');
|
|
|
186 document.write('<OPTION VALUE="#29141">Iª q. 17 a. 4 ad 1');
|
|
|
187 document.write('<OPTION VALUE="#29142">Iª q. 17 a. 4 ad 2');
|
|
|
188 document.write('<OPTION VALUE="#29143">Iª q. 17 a. 4 ad 3');
|
|
|
189 document.write('<OPTION VALUE="#29144">Iª q. 18 pr.');
|
|
|
190 document.write('<OPTION VALUE="#29145">Iª q. 18 a. 1 arg. 1');
|
|
|
191 document.write('<OPTION VALUE="#29146">Iª q. 18 a. 1 arg. 2');
|
|
|
192 document.write('<OPTION VALUE="#29147">Iª q. 18 a. 1 arg. 3');
|
|
|
193 document.write('<OPTION VALUE="#29148">Iª q. 18 a. 1 s. c.');
|
|
|
194 document.write('<OPTION VALUE="#29149">Iª q. 18 a. 1 co.');
|
|
|
195 document.write('<OPTION VALUE="#29150">Iª q. 18 a. 1 ad 1');
|
|
|
196 document.write('<OPTION VALUE="#29151">Iª q. 18 a. 1 ad 2');
|
|
|
197 document.write('<OPTION VALUE="#29152">Iª q. 18 a. 1 ad 3');
|
|
|
198 document.write('<OPTION VALUE="#29153">Iª q. 18 a. 2 arg. 1');
|
|
|
199 document.write('<OPTION VALUE="#29154">Iª q. 18 a. 2 arg. 2');
|
|
|
200 document.write('<OPTION VALUE="#29155">Iª q. 18 a. 2 arg. 3');
|
|
|
201 document.write('<OPTION VALUE="#29156">Iª q. 18 a. 2 s. c.');
|
|
|
202 document.write('<OPTION VALUE="#29157">Iª q. 18 a. 2 co.');
|
|
|
203 document.write('<OPTION VALUE="#29158">Iª q. 18 a. 2 ad 1');
|
|
|
204 document.write('<OPTION VALUE="#29159">Iª q. 18 a. 2 ad 2');
|
|
|
205 document.write('<OPTION VALUE="#29160">Iª q. 18 a. 2 ad 3');
|
|
|
206 document.write('<OPTION VALUE="#29161">Iª q. 18 a. 3 arg. 1');
|
|
|
207 document.write('<OPTION VALUE="#29162">Iª q. 18 a. 3 arg. 2');
|
|
|
208 document.write('<OPTION VALUE="#29163">Iª q. 18 a. 3 arg. 3');
|
|
|
209 document.write('<OPTION VALUE="#29164">Iª q. 18 a. 3 s. c.');
|
|
|
210 document.write('<OPTION VALUE="#29165">Iª q. 18 a. 3 co.');
|
|
|
211 document.write('<OPTION VALUE="#29166">Iª q. 18 a. 3 ad 1');
|
|
|
212 document.write('<OPTION VALUE="#29167">Iª q. 18 a. 3 ad 2');
|
|
|
213 document.write('<OPTION VALUE="#29168">Iª q. 18 a. 3 ad 3');
|
|
|
214 document.write('<OPTION VALUE="#29169">Iª q. 18 a. 4 arg. 1');
|
|
|
215 document.write('<OPTION VALUE="#29170">Iª q. 18 a. 4 arg. 2');
|
|
|
216 document.write('<OPTION VALUE="#29171">Iª q. 18 a. 4 arg. 3');
|
|
|
217 document.write('<OPTION VALUE="#29172">Iª q. 18 a. 4 arg. 4');
|
|
|
218 document.write('<OPTION VALUE="#29173">Iª q. 18 a. 4 s. c.');
|
|
|
219 document.write('<OPTION VALUE="#29174">Iª q. 18 a. 4 co.');
|
|
|
220 document.write('<OPTION VALUE="#29175">Iª q. 18 a. 4 ad 1');
|
|
|
221 document.write('<OPTION VALUE="#29176">Iª q. 18 a. 4 ad 2');
|
|
|
222 document.write('<OPTION VALUE="#29177">Iª q. 18 a. 4 ad 3');
|
|
|
223 document.write('<OPTION VALUE="#29178">Iª q. 18 a. 4 ad 4');
|
|
|
224 document.write('<OPTION VALUE="#29179">Iª q. 19 pr.');
|
|
|
225 document.write('<OPTION VALUE="#29180">Iª q. 19 a. 1 arg. 1');
|
|
|
226 document.write('<OPTION VALUE="#29181">Iª q. 19 a. 1 arg. 2');
|
|
|
227 document.write('<OPTION VALUE="#29182">Iª q. 19 a. 1 arg. 3');
|
|
|
228 document.write('<OPTION VALUE="#29183">Iª q. 19 a. 1 s. c.');
|
|
|
229 document.write('<OPTION VALUE="#29184">Iª q. 19 a. 1 co.');
|
|
|
230 document.write('<OPTION VALUE="#29185">Iª q. 19 a. 1 ad 1');
|
|
|
231 document.write('<OPTION VALUE="#29186">Iª q. 19 a. 1 ad 2');
|
|
|
232 document.write('<OPTION VALUE="#29187">Iª q. 19 a. 1 ad 3');
|
|
|
233 document.write('<OPTION VALUE="#29188">Iª q. 19 a. 2 arg. 1');
|
|
|
234 document.write('<OPTION VALUE="#29189">Iª q. 19 a. 2 arg. 2');
|
|
|
235 document.write('<OPTION VALUE="#29190">Iª q. 19 a. 2 arg. 3');
|
|
|
236 document.write('<OPTION VALUE="#29191">Iª q. 19 a. 2 arg. 4');
|
|
|
237 document.write('<OPTION VALUE="#29192">Iª q. 19 a. 2 s. c.');
|
|
|
238 document.write('<OPTION VALUE="#29193">Iª q. 19 a. 2 co.');
|
|
|
239 document.write('<OPTION VALUE="#29194">Iª q. 19 a. 2 ad 1');
|
|
|
240 document.write('<OPTION VALUE="#29195">Iª q. 19 a. 2 ad 2');
|
|
|
241 document.write('<OPTION VALUE="#29196">Iª q. 19 a. 2 ad 3');
|
|
|
242 document.write('<OPTION VALUE="#29197">Iª q. 19 a. 2 ad 4');
|
|
|
243 document.write('<OPTION VALUE="#29198">Iª q. 19 a. 3 arg. 1');
|
|
|
244 document.write('<OPTION VALUE="#29199">Iª q. 19 a. 3 arg. 2');
|
|
|
245 document.write('<OPTION VALUE="#29200">Iª q. 19 a. 3 arg. 3');
|
|
|
246 document.write('<OPTION VALUE="#29201">Iª q. 19 a. 3 arg. 4');
|
|
|
247 document.write('<OPTION VALUE="#29202">Iª q. 19 a. 3 arg. 5');
|
|
|
248 document.write('<OPTION VALUE="#29203">Iª q. 19 a. 3 arg. 6');
|
|
|
249 document.write('<OPTION VALUE="#29204">Iª q. 19 a. 3 s. c.');
|
|
|
250 document.write('<OPTION VALUE="#29205">Iª q. 19 a. 3 co.');
|
|
|
251 document.write('<OPTION VALUE="#29206">Iª q. 19 a. 3 ad 1');
|
|
|
252 document.write('<OPTION VALUE="#29207">Iª q. 19 a. 3 ad 2');
|
|
|
253 document.write('<OPTION VALUE="#29208">Iª q. 19 a. 3 ad 3');
|
|
|
254 document.write('<OPTION VALUE="#29209">Iª q. 19 a. 3 ad 4');
|
|
|
255 document.write('<OPTION VALUE="#29210">Iª q. 19 a. 3 ad 5');
|
|
|
256 document.write('<OPTION VALUE="#29211">Iª q. 19 a. 3 ad 6');
|
|
|
257 document.write('<OPTION VALUE="#29212">Iª q. 19 a. 4 arg. 1');
|
|
|
258 document.write('<OPTION VALUE="#29213">Iª q. 19 a. 4 arg. 2');
|
|
|
259 document.write('<OPTION VALUE="#29214">Iª q. 19 a. 4 arg. 3');
|
|
|
260 document.write('<OPTION VALUE="#29215">Iª q. 19 a. 4 arg. 4');
|
|
|
261 document.write('<OPTION VALUE="#29216">Iª q. 19 a. 4 s. c.');
|
|
|
262 document.write('<OPTION VALUE="#29217">Iª q. 19 a. 4 co.');
|
|
|
263 document.write('<OPTION VALUE="#29218">Iª q. 19 a. 4 ad 1');
|
|
|
264 document.write('<OPTION VALUE="#29219">Iª q. 19 a. 4 ad 2');
|
|
|
265 document.write('<OPTION VALUE="#29220">Iª q. 19 a. 4 ad 3');
|
|
|
266 document.write('<OPTION VALUE="#29221">Iª q. 19 a. 4 ad 4');
|
|
|
267 document.write('<OPTION VALUE="#29222">Iª q. 19 a. 5 arg. 1');
|
|
|
268 document.write('<OPTION VALUE="#29223">Iª q. 19 a. 5 arg. 2');
|
|
|
269 document.write('<OPTION VALUE="#29224">Iª q. 19 a. 5 arg. 3');
|
|
|
270 document.write('<OPTION VALUE="#29225">Iª q. 19 a. 5 s. c.');
|
|
|
271 document.write('<OPTION VALUE="#29226">Iª q. 19 a. 5 co.');
|
|
|
272 document.write('<OPTION VALUE="#29227">Iª q. 19 a. 5 ad 1');
|
|
|
273 document.write('<OPTION VALUE="#29228">Iª q. 19 a. 5 ad 2');
|
|
|
274 document.write('<OPTION VALUE="#29229">Iª q. 19 a. 5 ad 3');
|
|
|
275 document.write('<OPTION VALUE="#29230">Iª q. 19 a. 6 arg. 1');
|
|
|
276 document.write('<OPTION VALUE="#29231">Iª q. 19 a. 6 arg. 2');
|
|
|
277 document.write('<OPTION VALUE="#29232">Iª q. 19 a. 6 arg. 3');
|
|
|
278 document.write('<OPTION VALUE="#29233">Iª q. 19 a. 6 s. c.');
|
|
|
279 document.write('<OPTION VALUE="#29234">Iª q. 19 a. 6 co.');
|
|
|
280 document.write('<OPTION VALUE="#29235">Iª q. 19 a. 6 ad 1');
|
|
|
281 document.write('<OPTION VALUE="#29236">Iª q. 19 a. 6 ad 2');
|
|
|
282 document.write('<OPTION VALUE="#29237">Iª q. 19 a. 6 ad 3');
|
|
|
283 document.write('<OPTION VALUE="#29238">Iª q. 19 a. 7 arg. 1');
|
|
|
284 document.write('<OPTION VALUE="#29239">Iª q. 19 a. 7 arg. 2');
|
|
|
285 document.write('<OPTION VALUE="#29240">Iª q. 19 a. 7 arg. 3');
|
|
|
286 document.write('<OPTION VALUE="#29241">Iª q. 19 a. 7 arg. 4');
|
|
|
287 document.write('<OPTION VALUE="#29242">Iª q. 19 a. 7 s. c.');
|
|
|
288 document.write('<OPTION VALUE="#29243">Iª q. 19 a. 7 co.');
|
|
|
289 document.write('<OPTION VALUE="#29244">Iª q. 19 a. 7 ad 1');
|
|
|
290 document.write('<OPTION VALUE="#29245">Iª q. 19 a. 7 ad 2');
|
|
|
291 document.write('<OPTION VALUE="#29246">Iª q. 19 a. 7 ad 3');
|
|
|
292 document.write('<OPTION VALUE="#29247">Iª q. 19 a. 7 ad 4');
|
|
|
293 document.write('<OPTION VALUE="#29248">Iª q. 19 a. 8 arg. 1');
|
|
|
294 document.write('<OPTION VALUE="#29249">Iª q. 19 a. 8 arg. 2');
|
|
|
295 document.write('<OPTION VALUE="#29250">Iª q. 19 a. 8 arg. 3');
|
|
|
296 document.write('<OPTION VALUE="#29251">Iª q. 19 a. 8 s. c.');
|
|
|
297 document.write('<OPTION VALUE="#29252">Iª q. 19 a. 8 co.');
|
|
|
298 document.write('<OPTION VALUE="#29253">Iª q. 19 a. 8 ad 1');
|
|
|
299 document.write('<OPTION VALUE="#29254">Iª q. 19 a. 8 ad 2');
|
|
|
300 document.write('<OPTION VALUE="#29255">Iª q. 19 a. 8 ad 3');
|
|
|
301 document.write('<OPTION VALUE="#29256">Iª q. 19 a. 9 arg. 1');
|
|
|
302 document.write('<OPTION VALUE="#29257">Iª q. 19 a. 9 arg. 2');
|
|
|
303 document.write('<OPTION VALUE="#29258">Iª q. 19 a. 9 arg. 3');
|
|
|
304 document.write('<OPTION VALUE="#29259">Iª q. 19 a. 9 s. c.');
|
|
|
305 document.write('<OPTION VALUE="#29260">Iª q. 19 a. 9 co.');
|
|
|
306 document.write('<OPTION VALUE="#29261">Iª q. 19 a. 9 ad 1');
|
|
|
307 document.write('<OPTION VALUE="#29262">Iª q. 19 a. 9 ad 2');
|
|
|
308 document.write('<OPTION VALUE="#29263">Iª q. 19 a. 9 ad 3');
|
|
|
309 document.write('<OPTION VALUE="#29264">Iª q. 19 a. 10 arg. 1');
|
|
|
310 document.write('<OPTION VALUE="#29265">Iª q. 19 a. 10 arg. 2');
|
|
|
311 document.write('<OPTION VALUE="#29266">Iª q. 19 a. 10 s. c.');
|
|
|
312 document.write('<OPTION VALUE="#29267">Iª q. 19 a. 10 co.');
|
|
|
313 document.write('<OPTION VALUE="#29268">Iª q. 19 a. 10 ad 1');
|
|
|
314 document.write('<OPTION VALUE="#29269">Iª q. 19 a. 10 ad 2');
|
|
|
315 document.write('<OPTION VALUE="#29270">Iª q. 19 a. 11 arg. 1');
|
|
|
316 document.write('<OPTION VALUE="#29271">Iª q. 19 a. 11 arg. 2');
|
|
|
317 document.write('<OPTION VALUE="#29272">Iª q. 19 a. 11 s. c.');
|
|
|
318 document.write('<OPTION VALUE="#29273">Iª q. 19 a. 11 co.');
|
|
|
319 document.write('<OPTION VALUE="#29274">Iª q. 19 a. 11 ad 1');
|
|
|
320 document.write('<OPTION VALUE="#29275">Iª q. 19 a. 11 ad 2');
|
|
|
321 document.write('<OPTION VALUE="#29276">Iª q. 19 a. 12 arg. 1');
|
|
|
322 document.write('<OPTION VALUE="#29277">Iª q. 19 a. 12 arg. 2');
|
|
|
323 document.write('<OPTION VALUE="#29278">Iª q. 19 a. 12 arg. 3');
|
|
|
324 document.write('<OPTION VALUE="#29279">Iª q. 19 a. 12 arg. 4');
|
|
|
325 document.write('<OPTION VALUE="#29280">Iª q. 19 a. 12 co.');
|
|
|
326 document.write('<OPTION VALUE="#29281">Iª q. 19 a. 12 ad 1');
|
|
|
327 document.write('<OPTION VALUE="#29282">Iª q. 19 a. 12 ad 2');
|
|
|
328 document.write('<OPTION VALUE="#29283">Iª q. 19 a. 12 ad 3');
|
|
|
329 document.write('<OPTION VALUE="#29284">Iª q. 19 a. 12 ad 4');
|
|
|
330 document.write('<OPTION VALUE="#29285">Iª q. 20 pr.');
|
|
|
331 document.write('<OPTION VALUE="#29286">Iª q. 20 a. 1 arg. 1');
|
|
|
332 document.write('<OPTION VALUE="#29287">Iª q. 20 a. 1 arg. 2');
|
|
|
333 document.write('<OPTION VALUE="#29288">Iª q. 20 a. 1 arg. 3');
|
|
|
334 document.write('<OPTION VALUE="#29289">Iª q. 20 a. 1 s. c.');
|
|
|
335 document.write('<OPTION VALUE="#29290">Iª q. 20 a. 1 co.');
|
|
|
336 document.write('<OPTION VALUE="#29291">Iª q. 20 a. 1 ad 1');
|
|
|
337 document.write('<OPTION VALUE="#29292">Iª q. 20 a. 1 ad 2');
|
|
|
338 document.write('<OPTION VALUE="#29293">Iª q. 20 a. 1 ad 3');
|
|
|
339 document.write('<OPTION VALUE="#29294">Iª q. 20 a. 2 arg. 1');
|
|
|
340 document.write('<OPTION VALUE="#29295">Iª q. 20 a. 2 arg. 2');
|
|
|
341 document.write('<OPTION VALUE="#29296">Iª q. 20 a. 2 arg. 3');
|
|
|
342 document.write('<OPTION VALUE="#29297">Iª q. 20 a. 2 arg. 4');
|
|
|
343 document.write('<OPTION VALUE="#29298">Iª q. 20 a. 2 s. c.');
|
|
|
344 document.write('<OPTION VALUE="#29299">Iª q. 20 a. 2 co.');
|
|
|
345 document.write('<OPTION VALUE="#29300">Iª q. 20 a. 2 ad 1');
|
|
|
346 document.write('<OPTION VALUE="#29301">Iª q. 20 a. 2 ad 2');
|
|
|
347 document.write('<OPTION VALUE="#29302">Iª q. 20 a. 2 ad 3');
|
|
|
348 document.write('<OPTION VALUE="#29303">Iª q. 20 a. 2 ad 4');
|
|
|
349 document.write('<OPTION VALUE="#29304">Iª q. 20 a. 3 arg. 1');
|
|
|
350 document.write('<OPTION VALUE="#29305">Iª q. 20 a. 3 arg. 2');
|
|
|
351 document.write('<OPTION VALUE="#29306">Iª q. 20 a. 3 arg. 3');
|
|
|
352 document.write('<OPTION VALUE="#29307">Iª q. 20 a. 3 s. c.');
|
|
|
353 document.write('<OPTION VALUE="#29308">Iª q. 20 a. 3 co.');
|
|
|
354 document.write('<OPTION VALUE="#29309">Iª q. 20 a. 3 ad 1');
|
|
|
355 document.write('<OPTION VALUE="#29310">Iª q. 20 a. 3 ad 2');
|
|
|
356 document.write('<OPTION VALUE="#29311">Iª q. 20 a. 3 ad 3');
|
|
|
357 document.write('<OPTION VALUE="#29312">Iª q. 20 a. 4 arg. 1');
|
|
|
358 document.write('<OPTION VALUE="#29313">Iª q. 20 a. 4 arg. 2');
|
|
|
359 document.write('<OPTION VALUE="#29314">Iª q. 20 a. 4 arg. 3');
|
|
|
360 document.write('<OPTION VALUE="#29315">Iª q. 20 a. 4 arg. 4');
|
|
|
361 document.write('<OPTION VALUE="#29316">Iª q. 20 a. 4 arg. 5');
|
|
|
362 document.write('<OPTION VALUE="#29317">Iª q. 20 a. 4 s. c.');
|
|
|
363 document.write('<OPTION VALUE="#29318">Iª q. 20 a. 4 co.');
|
|
|
364 document.write('<OPTION VALUE="#29319">Iª q. 20 a. 4 ad 1');
|
|
|
365 document.write('<OPTION VALUE="#29320">Iª q. 20 a. 4 ad 2');
|
|
|
366 document.write('<OPTION VALUE="#29321">Iª q. 20 a. 4 ad 3');
|
|
|
367 document.write('<OPTION VALUE="#29322">Iª q. 20 a. 4 ad 4');
|
|
|
368 document.write('<OPTION VALUE="#29323">Iª q. 20 a. 4 ad 5');
|
|
|
369 document.write('<OPTION VALUE="#29324">Iª q. 21 pr.');
|
|
|
370 document.write('<OPTION VALUE="#29325">Iª q. 21 a. 1 arg. 1');
|
|
|
371 document.write('<OPTION VALUE="#29326">Iª q. 21 a. 1 arg. 2');
|
|
|
372 document.write('<OPTION VALUE="#29327">Iª q. 21 a. 1 arg. 3');
|
|
|
373 document.write('<OPTION VALUE="#29328">Iª q. 21 a. 1 arg. 4');
|
|
|
374 document.write('<OPTION VALUE="#29329">Iª q. 21 a. 1 s. c.');
|
|
|
375 document.write('<OPTION VALUE="#29330">Iª q. 21 a. 1 co.');
|
|
|
376 document.write('<OPTION VALUE="#29331">Iª q. 21 a. 1 ad 1');
|
|
|
377 document.write('<OPTION VALUE="#29332">Iª q. 21 a. 1 ad 2');
|
|
|
378 document.write('<OPTION VALUE="#29333">Iª q. 21 a. 1 ad 3');
|
|
|
379 document.write('<OPTION VALUE="#29334">Iª q. 21 a. 1 ad 4');
|
|
|
380 document.write('<OPTION VALUE="#29335">Iª q. 21 a. 2 arg. 1');
|
|
|
381 document.write('<OPTION VALUE="#29336">Iª q. 21 a. 2 arg. 2');
|
|
|
382 document.write('<OPTION VALUE="#29337">Iª q. 21 a. 2 s. c.');
|
|
|
383 document.write('<OPTION VALUE="#29338">Iª q. 21 a. 2 co.');
|
|
|
384 document.write('<OPTION VALUE="#29339">Iª q. 21 a. 2 ad 1');
|
|
|
385 document.write('<OPTION VALUE="#29340">Iª q. 21 a. 2 ad 2');
|
|
|
386 document.write('<OPTION VALUE="#29341">Iª q. 21 a. 3 arg. 1');
|
|
|
387 document.write('<OPTION VALUE="#29342">Iª q. 21 a. 3 arg. 2');
|
|
|
388 document.write('<OPTION VALUE="#29343">Iª q. 21 a. 3 s. c.');
|
|
|
389 document.write('<OPTION VALUE="#29344">Iª q. 21 a. 3 co.');
|
|
|
390 document.write('<OPTION VALUE="#29345">Iª q. 21 a. 3 ad 1');
|
|
|
391 document.write('<OPTION VALUE="#29346">Iª q. 21 a. 3 ad 2');
|
|
|
392 document.write('<OPTION VALUE="#29347">Iª q. 21 a. 4 arg. 1');
|
|
|
393 document.write('<OPTION VALUE="#29348">Iª q. 21 a. 4 arg. 2');
|
|
|
394 document.write('<OPTION VALUE="#29349">Iª q. 21 a. 4 arg. 3');
|
|
|
395 document.write('<OPTION VALUE="#29350">Iª q. 21 a. 4 arg. 4');
|
|
|
396 document.write('<OPTION VALUE="#29351">Iª q. 21 a. 4 s. c.');
|
|
|
397 document.write('<OPTION VALUE="#29352">Iª q. 21 a. 4 co.');
|
|
|
398 document.write('<OPTION VALUE="#29353">Iª q. 21 a. 4 ad 1');
|
|
|
399 document.write('<OPTION VALUE="#29354">Iª q. 21 a. 4 ad 2');
|
|
|
400 document.write('<OPTION VALUE="#29355">Iª q. 21 a. 4 ad 3');
|
|
|
401 document.write('<OPTION VALUE="#29356">Iª q. 21 a. 4 ad 4');
|
|
|
402 document.write('<OPTION VALUE="#29357">Iª q. 22 pr.');
|
|
|
403 document.write('<OPTION VALUE="#29358">Iª q. 22 a. 1 arg. 1');
|
|
|
404 document.write('<OPTION VALUE="#29359">Iª q. 22 a. 1 arg. 2');
|
|
|
405 document.write('<OPTION VALUE="#29360">Iª q. 22 a. 1 arg. 3');
|
|
|
406 document.write('<OPTION VALUE="#29361">Iª q. 22 a. 1 s. c.');
|
|
|
407 document.write('<OPTION VALUE="#29362">Iª q. 22 a. 1 co.');
|
|
|
408 document.write('<OPTION VALUE="#29363">Iª q. 22 a. 1 ad 1');
|
|
|
409 document.write('<OPTION VALUE="#29364">Iª q. 22 a. 1 ad 2');
|
|
|
410 document.write('<OPTION VALUE="#29365">Iª q. 22 a. 1 ad 3');
|
|
|
411 document.write('<OPTION VALUE="#29366">Iª q. 22 a. 2 arg. 1');
|
|
|
412 document.write('<OPTION VALUE="#29367">Iª q. 22 a. 2 arg. 2');
|
|
|
413 document.write('<OPTION VALUE="#29368">Iª q. 22 a. 2 arg. 3');
|
|
|
414 document.write('<OPTION VALUE="#29369">Iª q. 22 a. 2 arg. 4');
|
|
|
415 document.write('<OPTION VALUE="#29370">Iª q. 22 a. 2 arg. 5');
|
|
|
416 document.write('<OPTION VALUE="#29371">Iª q. 22 a. 2 s. c.');
|
|
|
417 document.write('<OPTION VALUE="#29372">Iª q. 22 a. 2 co.');
|
|
|
418 document.write('<OPTION VALUE="#29373">Iª q. 22 a. 2 ad 1');
|
|
|
419 document.write('<OPTION VALUE="#29374">Iª q. 22 a. 2 ad 2');
|
|
|
420 document.write('<OPTION VALUE="#29375">Iª q. 22 a. 2 ad 3');
|
|
|
421 document.write('<OPTION VALUE="#29376">Iª q. 22 a. 2 ad 4');
|
|
|
422 document.write('<OPTION VALUE="#29377">Iª q. 22 a. 2 ad 5');
|
|
|
423 document.write('<OPTION VALUE="#29378">Iª q. 22 a. 3 arg. 1');
|
|
|
424 document.write('<OPTION VALUE="#29379">Iª q. 22 a. 3 arg. 2');
|
|
|
425 document.write('<OPTION VALUE="#29380">Iª q. 22 a. 3 arg. 3');
|
|
|
426 document.write('<OPTION VALUE="#29381">Iª q. 22 a. 3 s. c.');
|
|
|
427 document.write('<OPTION VALUE="#29382">Iª q. 22 a. 3 co.');
|
|
|
428 document.write('<OPTION VALUE="#29383">Iª q. 22 a. 3 ad 1');
|
|
|
429 document.write('<OPTION VALUE="#29384">Iª q. 22 a. 3 ad 2');
|
|
|
430 document.write('<OPTION VALUE="#29385">Iª q. 22 a. 3 ad 3');
|
|
|
431 document.write('<OPTION VALUE="#29386">Iª q. 22 a. 4 arg. 1');
|
|
|
432 document.write('<OPTION VALUE="#29387">Iª q. 22 a. 4 arg. 2');
|
|
|
433 document.write('<OPTION VALUE="#29388">Iª q. 22 a. 4 arg. 3');
|
|
|
434 document.write('<OPTION VALUE="#29389">Iª q. 22 a. 4 s. c.');
|
|
|
435 document.write('<OPTION VALUE="#29390">Iª q. 22 a. 4 co.');
|
|
|
436 document.write('<OPTION VALUE="#29391">Iª q. 22 a. 4 ad 1');
|
|
|
437 document.write('<OPTION VALUE="#29392">Iª q. 22 a. 4 ad 2');
|
|
|
438 document.write('<OPTION VALUE="#29393">Iª q. 22 a. 4 ad 3');
|
|
|
439 document.write('<OPTION VALUE="#29394">Iª q. 23 pr.');
|
|
|
440 document.write('<OPTION VALUE="#29395">Iª q. 23 a. 1 arg. 1');
|
|
|
441 document.write('<OPTION VALUE="#29396">Iª q. 23 a. 1 arg. 2');
|
|
|
442 document.write('<OPTION VALUE="#29397">Iª q. 23 a. 1 arg. 3');
|
|
|
443 document.write('<OPTION VALUE="#29398">Iª q. 23 a. 1 arg. 4');
|
|
|
444 document.write('<OPTION VALUE="#29399">Iª q. 23 a. 1 s. c.');
|
|
|
445 document.write('<OPTION VALUE="#29400">Iª q. 23 a. 1 co.');
|
|
|
446 document.write('<OPTION VALUE="#29401">Iª q. 23 a. 1 ad 1');
|
|
|
447 document.write('<OPTION VALUE="#29402">Iª q. 23 a. 1 ad 2');
|
|
|
448 document.write('<OPTION VALUE="#29403">Iª q. 23 a. 1 ad 3');
|
|
|
449 document.write('<OPTION VALUE="#29404">Iª q. 23 a. 1 ad 4');
|
|
|
450 document.write('<OPTION VALUE="#29405">Iª q. 23 a. 2 arg. 1');
|
|
|
451 document.write('<OPTION VALUE="#29406">Iª q. 23 a. 2 arg. 2');
|
|
|
452 document.write('<OPTION VALUE="#29407">Iª q. 23 a. 2 arg. 3');
|
|
|
453 document.write('<OPTION VALUE="#29408">Iª q. 23 a. 2 arg. 4');
|
|
|
454 document.write('<OPTION VALUE="#29409">Iª q. 23 a. 2 s. c.');
|
|
|
455 document.write('<OPTION VALUE="#29410">Iª q. 23 a. 2 co.');
|
|
|
456 document.write('<OPTION VALUE="#29411">Iª q. 23 a. 2 ad 1');
|
|
|
457 document.write('<OPTION VALUE="#29412">Iª q. 23 a. 2 ad 2');
|
|
|
458 document.write('<OPTION VALUE="#29413">Iª q. 23 a. 2 ad 3');
|
|
|
459 document.write('<OPTION VALUE="#29414">Iª q. 23 a. 2 ad 4');
|
|
|
460 document.write('<OPTION VALUE="#29415">Iª q. 23 a. 3 arg. 1');
|
|
|
461 document.write('<OPTION VALUE="#29416">Iª q. 23 a. 3 arg. 2');
|
|
|
462 document.write('<OPTION VALUE="#29417">Iª q. 23 a. 3 arg. 3');
|
|
|
463 document.write('<OPTION VALUE="#29418">Iª q. 23 a. 3 s. c.');
|
|
|
464 document.write('<OPTION VALUE="#29419">Iª q. 23 a. 3 co.');
|
|
|
465 document.write('<OPTION VALUE="#29420">Iª q. 23 a. 3 ad 1');
|
|
|
466 document.write('<OPTION VALUE="#29421">Iª q. 23 a. 3 ad 2');
|
|
|
467 document.write('<OPTION VALUE="#29422">Iª q. 23 a. 3 ad 3');
|
|
|
468 document.write('<OPTION VALUE="#29423">Iª q. 23 a. 4 arg. 1');
|
|
|
469 document.write('<OPTION VALUE="#29424">Iª q. 23 a. 4 arg. 2');
|
|
|
470 document.write('<OPTION VALUE="#29425">Iª q. 23 a. 4 arg. 3');
|
|
|
471 document.write('<OPTION VALUE="#29426">Iª q. 23 a. 4 s. c.');
|
|
|
472 document.write('<OPTION VALUE="#29427">Iª q. 23 a. 4 co.');
|
|
|
473 document.write('<OPTION VALUE="#29428">Iª q. 23 a. 4 ad 1');
|
|
|
474 document.write('<OPTION VALUE="#29429">Iª q. 23 a. 4 ad 2');
|
|
|
475 document.write('<OPTION VALUE="#29430">Iª q. 23 a. 4 ad 3');
|
|
|
476 document.write('<OPTION VALUE="#29431">Iª q. 23 a. 5 arg. 1');
|
|
|
477 document.write('<OPTION VALUE="#29432">Iª q. 23 a. 5 arg. 2');
|
|
|
478 document.write('<OPTION VALUE="#29433">Iª q. 23 a. 5 arg. 3');
|
|
|
479 document.write('<OPTION VALUE="#29434">Iª q. 23 a. 5 s. c.');
|
|
|
480 document.write('<OPTION VALUE="#29435">Iª q. 23 a. 5 co.');
|
|
|
481 document.write('<OPTION VALUE="#29436">Iª q. 23 a. 5 ad 1');
|
|
|
482 document.write('<OPTION VALUE="#29437">Iª q. 23 a. 5 ad 2');
|
|
|
483 document.write('<OPTION VALUE="#29438">Iª q. 23 a. 5 ad 3');
|
|
|
484 document.write('<OPTION VALUE="#29439">Iª q. 23 a. 6 arg. 1');
|
|
|
485 document.write('<OPTION VALUE="#29440">Iª q. 23 a. 6 arg. 2');
|
|
|
486 document.write('<OPTION VALUE="#29441">Iª q. 23 a. 6 arg. 3');
|
|
|
487 document.write('<OPTION VALUE="#29442">Iª q. 23 a. 6 s. c.');
|
|
|
488 document.write('<OPTION VALUE="#29443">Iª q. 23 a. 6 co.');
|
|
|
489 document.write('<OPTION VALUE="#29444">Iª q. 23 a. 6 ad 1');
|
|
|
490 document.write('<OPTION VALUE="#29445">Iª q. 23 a. 6 ad 2');
|
|
|
491 document.write('<OPTION VALUE="#29446">Iª q. 23 a. 6 ad 3');
|
|
|
492 document.write('<OPTION VALUE="#29447">Iª q. 23 a. 7 arg. 1');
|
|
|
493 document.write('<OPTION VALUE="#29448">Iª q. 23 a. 7 arg. 2');
|
|
|
494 document.write('<OPTION VALUE="#29449">Iª q. 23 a. 7 arg. 3');
|
|
|
495 document.write('<OPTION VALUE="#29450">Iª q. 23 a. 7 s. c.');
|
|
|
496 document.write('<OPTION VALUE="#29451">Iª q. 23 a. 7 co.');
|
|
|
497 document.write('<OPTION VALUE="#29452">Iª q. 23 a. 7 ad 1');
|
|
|
498 document.write('<OPTION VALUE="#29453">Iª q. 23 a. 7 ad 2');
|
|
|
499 document.write('<OPTION VALUE="#29454">Iª q. 23 a. 7 ad 3');
|
|
|
500 document.write('<OPTION VALUE="#29455">Iª q. 23 a. 8 arg. 1');
|
|
|
501 document.write('<OPTION VALUE="#29456">Iª q. 23 a. 8 arg. 2');
|
|
|
502 document.write('<OPTION VALUE="#29457">Iª q. 23 a. 8 arg. 3');
|
|
|
503 document.write('<OPTION VALUE="#29458">Iª q. 23 a. 8 s. c.');
|
|
|
504 document.write('<OPTION VALUE="#29459">Iª q. 23 a. 8 co.');
|
|
|
505 document.write('<OPTION VALUE="#29460">Iª q. 23 a. 8 ad 1');
|
|
|
506 document.write('<OPTION VALUE="#29461">Iª q. 23 a. 8 ad 2');
|
|
|
507 document.write('<OPTION VALUE="#29462">Iª q. 23 a. 8 ad 3');
|
|
|
508 document.write('<OPTION VALUE="#29463">Iª q. 24 pr.');
|
|
|
509 document.write('<OPTION VALUE="#29464">Iª q. 24 a. 1 arg. 1');
|
|
|
510 document.write('<OPTION VALUE="#29465">Iª q. 24 a. 1 arg. 2');
|
|
|
511 document.write('<OPTION VALUE="#29466">Iª q. 24 a. 1 arg. 3');
|
|
|
512 document.write('<OPTION VALUE="#29467">Iª q. 24 a. 1 s. c.');
|
|
|
513 document.write('<OPTION VALUE="#29468">Iª q. 24 a. 1 co.');
|
|
|
514 document.write('<OPTION VALUE="#29469">Iª q. 24 a. 1 ad 1');
|
|
|
515 document.write('<OPTION VALUE="#29470">Iª q. 24 a. 1 ad 2');
|
|
|
516 document.write('<OPTION VALUE="#29471">Iª q. 24 a. 1 ad 3');
|
|
|
517 document.write('<OPTION VALUE="#29472">Iª q. 24 a. 1 ad 4');
|
|
|
518 document.write('<OPTION VALUE="#29473">Iª q. 24 a. 2 arg. 1');
|
|
|
519 document.write('<OPTION VALUE="#29474">Iª q. 24 a. 2 arg. 2');
|
|
|
520 document.write('<OPTION VALUE="#29475">Iª q. 24 a. 2 arg. 3');
|
|
|
521 document.write('<OPTION VALUE="#29476">Iª q. 24 a. 2 s. c.');
|
|
|
522 document.write('<OPTION VALUE="#29477">Iª q. 24 a. 2 co.');
|
|
|
523 document.write('<OPTION VALUE="#29478">Iª q. 24 a. 2 ad 1');
|
|
|
524 document.write('<OPTION VALUE="#29479">Iª q. 24 a. 2 ad 2');
|
|
|
525 document.write('<OPTION VALUE="#29480">Iª q. 24 a. 2 ad 3');
|
|
|
526 document.write('<OPTION VALUE="#29481">Iª q. 24 a. 3 arg. 1');
|
|
|
527 document.write('<OPTION VALUE="#29482">Iª q. 24 a. 3 arg. 2');
|
|
|
528 document.write('<OPTION VALUE="#29483">Iª q. 24 a. 3 arg. 3');
|
|
|
529 document.write('<OPTION VALUE="#29484">Iª q. 24 a. 3 s. c.');
|
|
|
530 document.write('<OPTION VALUE="#29485">Iª q. 24 a. 3 co.');
|
|
|
531 document.write('<OPTION VALUE="#29486">Iª q. 24 a. 3 ad 1');
|
|
|
532 document.write('<OPTION VALUE="#29487">Iª q. 24 a. 3 ad 2');
|
|
|
533 document.write('<OPTION VALUE="#29488">Iª q. 24 a. 3 ad 3');
|
|
|
534 document.write('<OPTION VALUE="#29489">Iª q. 25 pr.');
|
|
|
535 document.write('<OPTION VALUE="#29490">Iª q. 25 a. 1 arg. 1');
|
|
|
536 document.write('<OPTION VALUE="#29491">Iª q. 25 a. 1 arg. 2');
|
|
|
537 document.write('<OPTION VALUE="#29492">Iª q. 25 a. 1 arg. 3');
|
|
|
538 document.write('<OPTION VALUE="#29493">Iª q. 25 a. 1 arg. 4');
|
|
|
539 document.write('<OPTION VALUE="#29494">Iª q. 25 a. 1 s. c.');
|
|
|
540 document.write('<OPTION VALUE="#29495">Iª q. 25 a. 1 co.');
|
|
|
541 document.write('<OPTION VALUE="#29496">Iª q. 25 a. 1 ad 1');
|
|
|
542 document.write('<OPTION VALUE="#29497">Iª q. 25 a. 1 ad 2');
|
|
|
543 document.write('<OPTION VALUE="#29498">Iª q. 25 a. 1 ad 3');
|
|
|
544 document.write('<OPTION VALUE="#29499">Iª q. 25 a. 1 ad 4');
|
|
|
545 document.write('<OPTION VALUE="#29500">Iª q. 25 a. 2 arg. 1');
|
|
|
546 document.write('<OPTION VALUE="#29501">Iª q. 25 a. 2 arg. 2');
|
|
|
547 document.write('<OPTION VALUE="#29502">Iª q. 25 a. 2 arg. 3');
|
|
|
548 document.write('<OPTION VALUE="#29503">Iª q. 25 a. 2 s. c.');
|
|
|
549 document.write('<OPTION VALUE="#29504">Iª q. 25 a. 2 co.');
|
|
|
550 document.write('<OPTION VALUE="#29505">Iª q. 25 a. 2 ad 1');
|
|
|
551 document.write('<OPTION VALUE="#29506">Iª q. 25 a. 2 ad 2');
|
|
|
552 document.write('<OPTION VALUE="#29507">Iª q. 25 a. 2 ad 3');
|
|
|
553 document.write('<OPTION VALUE="#29508">Iª q. 25 a. 3 arg. 1');
|
|
|
554 document.write('<OPTION VALUE="#29509">Iª q. 25 a. 3 arg. 2');
|
|
|
555 document.write('<OPTION VALUE="#29510">Iª q. 25 a. 3 arg. 3');
|
|
|
556 document.write('<OPTION VALUE="#29511">Iª q. 25 a. 3 arg. 4');
|
|
|
557 document.write('<OPTION VALUE="#29512">Iª q. 25 a. 3 s. c.');
|
|
|
558 document.write('<OPTION VALUE="#29513">Iª q. 25 a. 3 co.');
|
|
|
559 document.write('<OPTION VALUE="#29514">Iª q. 25 a. 3 ad 1');
|
|
|
560 document.write('<OPTION VALUE="#29515">Iª q. 25 a. 3 ad 2');
|
|
|
561 document.write('<OPTION VALUE="#29516">Iª q. 25 a. 3 ad 3');
|
|
|
562 document.write('<OPTION VALUE="#29517">Iª q. 25 a. 3 ad 4');
|
|
|
563 document.write('<OPTION VALUE="#29518">Iª q. 25 a. 4 arg. 1');
|
|
|
564 document.write('<OPTION VALUE="#29519">Iª q. 25 a. 4 arg. 2');
|
|
|
565 document.write('<OPTION VALUE="#29520">Iª q. 25 a. 4 arg. 3');
|
|
|
566 document.write('<OPTION VALUE="#29521">Iª q. 25 a. 4 s. c.');
|
|
|
567 document.write('<OPTION VALUE="#29522">Iª q. 25 a. 4 co.');
|
|
|
568 document.write('<OPTION VALUE="#29523">Iª q. 25 a. 4 ad 1');
|
|
|
569 document.write('<OPTION VALUE="#29524">Iª q. 25 a. 4 ad 2');
|
|
|
570 document.write('<OPTION VALUE="#29525">Iª q. 25 a. 4 ad 3');
|
|
|
571 document.write('<OPTION VALUE="#29526">Iª q. 25 a. 5 arg. 1');
|
|
|
572 document.write('<OPTION VALUE="#29527">Iª q. 25 a. 5 arg. 2');
|
|
|
573 document.write('<OPTION VALUE="#29528">Iª q. 25 a. 5 arg. 3');
|
|
|
574 document.write('<OPTION VALUE="#29529">Iª q. 25 a. 5 s. c.');
|
|
|
575 document.write('<OPTION VALUE="#29530">Iª q. 25 a. 5 co.');
|
|
|
576 document.write('<OPTION VALUE="#29531">Iª q. 25 a. 5 ad 1');
|
|
|
577 document.write('<OPTION VALUE="#29532">Iª q. 25 a. 5 ad 2');
|
|
|
578 document.write('<OPTION VALUE="#29533">Iª q. 25 a. 5 ad 3');
|
|
|
579 document.write('<OPTION VALUE="#29534">Iª q. 25 a. 6 arg. 1');
|
|
|
580 document.write('<OPTION VALUE="#29535">Iª q. 25 a. 6 arg. 2');
|
|
|
581 document.write('<OPTION VALUE="#29536">Iª q. 25 a. 6 arg. 3');
|
|
|
582 document.write('<OPTION VALUE="#29537">Iª q. 25 a. 6 arg. 4');
|
|
|
583 document.write('<OPTION VALUE="#29538">Iª q. 25 a. 6 s. c.');
|
|
|
584 document.write('<OPTION VALUE="#29539">Iª q. 25 a. 6 co.');
|
|
|
585 document.write('<OPTION VALUE="#29540">Iª q. 25 a. 6 ad 1');
|
|
|
586 document.write('<OPTION VALUE="#29541">Iª q. 25 a. 6 ad 2');
|
|
|
587 document.write('<OPTION VALUE="#29542">Iª q. 25 a. 6 ad 3');
|
|
|
588 document.write('<OPTION VALUE="#29543">Iª q. 25 a. 6 ad 4');
|
|
|
589 document.write('<OPTION VALUE="#29544">Iª q. 26 pr.');
|
|
|
590 document.write('<OPTION VALUE="#29545">Iª q. 26 a. 1 arg. 1');
|
|
|
591 document.write('<OPTION VALUE="#29546">Iª q. 26 a. 1 arg. 2');
|
|
|
592 document.write('<OPTION VALUE="#29547">Iª q. 26 a. 1 s. c.');
|
|
|
593 document.write('<OPTION VALUE="#29548">Iª q. 26 a. 1 co.');
|
|
|
594 document.write('<OPTION VALUE="#29549">Iª q. 26 a. 1 ad 1');
|
|
|
595 document.write('<OPTION VALUE="#29550">Iª q. 26 a. 1 ad 2');
|
|
|
596 document.write('<OPTION VALUE="#29551">Iª q. 26 a. 2 arg. 1');
|
|
|
597 document.write('<OPTION VALUE="#29552">Iª q. 26 a. 2 arg. 2');
|
|
|
598 document.write('<OPTION VALUE="#29553">Iª q. 26 a. 2 s. c.');
|
|
|
599 document.write('<OPTION VALUE="#29554">Iª q. 26 a. 2 co.');
|
|
|
600 document.write('<OPTION VALUE="#29555">Iª q. 26 a. 2 ad 1');
|
|
|
601 document.write('<OPTION VALUE="#29556">Iª q. 26 a. 2 ad 2');
|
|
|
602 document.write('<OPTION VALUE="#29557">Iª q. 26 a. 3 arg. 1');
|
|
|
603 document.write('<OPTION VALUE="#29558">Iª q. 26 a. 3 arg. 2');
|
|
|
604 document.write('<OPTION VALUE="#29559">Iª q. 26 a. 3 s. c.');
|
|
|
605 document.write('<OPTION VALUE="#29560">Iª q. 26 a. 3 co.');
|
|
|
606 document.write('<OPTION VALUE="#29561">Iª q. 26 a. 3 ad 1');
|
|
|
607 document.write('<OPTION VALUE="#29562">Iª q. 26 a. 3 ad 2');
|
|
|
608 document.write('<OPTION VALUE="#29563">Iª q. 26 a. 4 arg. 1');
|
|
|
609 document.write('<OPTION VALUE="#29564">Iª q. 26 a. 4 arg. 2');
|
|
|
610 document.write('<OPTION VALUE="#29565">Iª q. 26 a. 4 s. c.');
|
|
|
611 document.write('<OPTION VALUE="#29566">Iª q. 26 a. 4 co.');
|
|
|
612 document.write('<OPTION VALUE="#29567">Iª q. 26 a. 4 ad 1');
|
|
|
613 document.write('<OPTION VALUE="#29568">Iª q. 26 a. 4 ad 2');
|
|
|
614 document.write('<OPTION VALUE="#29569">Iª q. 27 pr.');
|
|
|
615 document.write('<OPTION VALUE="#29570">Iª q. 27 a. 1 arg. 1');
|
|
|
616 document.write('<OPTION VALUE="#29571">Iª q. 27 a. 1 arg. 2');
|
|
|
617 document.write('<OPTION VALUE="#29572">Iª q. 27 a. 1 arg. 3');
|
|
|
618 document.write('<OPTION VALUE="#29573">Iª q. 27 a. 1 s. c.');
|
|
|
619 document.write('<OPTION VALUE="#29574">Iª q. 27 a. 1 co.');
|
|
|
620 document.write('<OPTION VALUE="#29575">Iª q. 27 a. 1 ad 1');
|
|
|
621 document.write('<OPTION VALUE="#29576">Iª q. 27 a. 1 ad 2');
|
|
|
622 document.write('<OPTION VALUE="#29577">Iª q. 27 a. 1 ad 3');
|
|
|
623 document.write('<OPTION VALUE="#29578">Iª q. 27 a. 2 arg. 1');
|
|
|
624 document.write('<OPTION VALUE="#29579">Iª q. 27 a. 2 arg. 2');
|
|
|
625 document.write('<OPTION VALUE="#29580">Iª q. 27 a. 2 arg. 3');
|
|
|
626 document.write('<OPTION VALUE="#29581">Iª q. 27 a. 2 s. c.');
|
|
|
627 document.write('<OPTION VALUE="#29582">Iª q. 27 a. 2 co.');
|
|
|
628 document.write('<OPTION VALUE="#29583">Iª q. 27 a. 2 ad 1');
|
|
|
629 document.write('<OPTION VALUE="#29584">Iª q. 27 a. 2 ad 2');
|
|
|
630 document.write('<OPTION VALUE="#29585">Iª q. 27 a. 2 ad 3');
|
|
|
631 document.write('<OPTION VALUE="#29586">Iª q. 27 a. 3 arg. 1');
|
|
|
632 document.write('<OPTION VALUE="#29587">Iª q. 27 a. 3 arg. 2');
|
|
|
633 document.write('<OPTION VALUE="#29588">Iª q. 27 a. 3 arg. 3');
|
|
|
634 document.write('<OPTION VALUE="#29589">Iª q. 27 a. 3 s. c.');
|
|
|
635 document.write('<OPTION VALUE="#29590">Iª q. 27 a. 3 co.');
|
|
|
636 document.write('<OPTION VALUE="#29591">Iª q. 27 a. 3 ad 1');
|
|
|
637 document.write('<OPTION VALUE="#29592">Iª q. 27 a. 3 ad 2');
|
|
|
638 document.write('<OPTION VALUE="#29593">Iª q. 27 a. 3 ad 3');
|
|
|
639 document.write('<OPTION VALUE="#29594">Iª q. 27 a. 4 arg. 1');
|
|
|
640 document.write('<OPTION VALUE="#29595">Iª q. 27 a. 4 arg. 2');
|
|
|
641 document.write('<OPTION VALUE="#29596">Iª q. 27 a. 4 arg. 3');
|
|
|
642 document.write('<OPTION VALUE="#29597">Iª q. 27 a. 4 s. c.');
|
|
|
643 document.write('<OPTION VALUE="#29598">Iª q. 27 a. 4 co.');
|
|
|
644 document.write('<OPTION VALUE="#29599">Iª q. 27 a. 4 ad 1');
|
|
|
645 document.write('<OPTION VALUE="#29600">Iª q. 27 a. 4 ad 2');
|
|
|
646 document.write('<OPTION VALUE="#29601">Iª q. 27 a. 4 ad 3');
|
|
|
647 document.write('<OPTION VALUE="#29602">Iª q. 27 a. 5 arg. 1');
|
|
|
648 document.write('<OPTION VALUE="#29603">Iª q. 27 a. 5 arg. 2');
|
|
|
649 document.write('<OPTION VALUE="#29604">Iª q. 27 a. 5 arg. 3');
|
|
|
650 document.write('<OPTION VALUE="#29605">Iª q. 27 a. 5 s. c.');
|
|
|
651 document.write('<OPTION VALUE="#29606">Iª q. 27 a. 5 co.');
|
|
|
652 document.write('<OPTION VALUE="#29607">Iª q. 27 a. 5 ad 1');
|
|
|
653 document.write('<OPTION VALUE="#29608">Iª q. 27 a. 5 ad 2');
|
|
|
654 document.write('<OPTION VALUE="#29609">Iª q. 27 a. 5 ad 3');
|
|
|
655 document.write('<\/SELECT>');
|
|
|
656 document.write('<BR><BR>');
|
|
|
657 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
|
|
|
658 document.write('<\/FORM>');
|
|
|
659 // -->
|
|
|
660 //]]>
|
|
|
661 </script><br />
|
|
|
662 <hr />
|
|
|
663 <br /></div>
|
|
|
664 <div class="D">Quaestio 15</div>
|
|
|
665 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
666 <p title="I q. 15 pr."><a name="29019"><span class="ref">[29019]
|
|
|
667 Iª q. 15 pr.</span></a> Post considerationem de scientia Dei,
|
|
|
668 restat considerare de ideis. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo,
|
|
|
669 an sint ideae. Secundo, utrum sint plures, vel una tantum. Tertio,
|
|
|
670 utrum sint omnium quae cognoscuntur a Deo.</p>
|
|
|
671 <br />
|
|
|
672 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
673 <p title="I q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="29020"><span class=
|
|
|
674 "ref">[29020] Iª q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
675 proceditur. Videtur quod ideae non sint. Dicit enim Dionysius, VII
|
|
|
676 cap. de Div. Nom., quod Deus non cognoscit res secundum ideam. Sed
|
|
|
677 ideae non ponuntur ad aliud, nisi ut per eas cognoscantur res. Ergo
|
|
|
678 ideae non sunt.</p>
|
|
|
679 <p title="I q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="29021"><span class=
|
|
|
680 "ref">[29021] Iª q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
681 in seipso cognoscit omnia, ut supra dictum est. Sed seipsum non
|
|
|
682 cognoscit per ideam. Ergo nec alia.</p>
|
|
|
683 <p title="I q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="29022"><span class=
|
|
|
684 "ref">[29022] Iª q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, idea
|
|
|
685 ponitur ut principium cognoscendi et operandi. Sed essentia divina
|
|
|
686 est sufficiens principium cognoscendi et operandi omnia. Non ergo
|
|
|
687 necesse est ponere ideas.</p>
|
|
|
688 <p title="I q. 15 a. 1 s. c."><a name="29023"><span class=
|
|
|
689 "ref">[29023] Iª q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
690 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>tanta
|
|
|
691 vis in ideis constituitur, ut, nisi his intellectis, sapiens esse
|
|
|
692 nemo possit</i>.</p>
|
|
|
693 <p title="I q. 15 a. 1 co."><a name="29024"><span class=
|
|
|
694 "ref">[29024] Iª q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
695 quod necesse est ponere in mente divina ideas. Idea enim Graece,
|
|
|
696 Latine forma dicitur, unde per ideas intelliguntur formae aliarum
|
|
|
697 rerum, praeter ipsas res existentes. Forma autem alicuius rei
|
|
|
698 praeter ipsam existens, ad duo esse potest, vel ut sit exemplar
|
|
|
699 eius cuius dicitur forma; vel ut sit principium cognitionis ipsius,
|
|
|
700 secundum quod formae cognoscibilium dicuntur esse in cognoscente.
|
|
|
701 Et quantum ad utrumque est necesse ponere ideas. Quod sic patet. In
|
|
|
702 omnibus enim quae non a casu generantur, necesse est formam esse
|
|
|
703 finem generationis cuiuscumque. Agens autem non ageret propter
|
|
|
704 formam, nisi inquantum similitudo formae est in ipso. Quod quidem
|
|
|
705 contingit dupliciter. In quibusdam enim agentibus praeexistit forma
|
|
|
706 rei fiendae secundum esse naturale, sicut in his quae agunt per
|
|
|
707 naturam; sicut homo generat hominem, et ignis ignem. In quibusdam
|
|
|
708 vero secundum esse intelligibile, ut in his quae agunt per
|
|
|
709 intellectum; sicut similitudo domus praeexistit in mente
|
|
|
710 aedificatoris. Et haec potest dici idea domus, quia artifex
|
|
|
711 intendit domum assimilare formae quam mente concepit. Quia igitur
|
|
|
712 mundus non est casu factus, sed est factus a Deo per intellectum
|
|
|
713 agente, ut infra patebit, necesse est quod in mente divina sit
|
|
|
714 forma, ad similitudinem cuius mundus est factus. Et in hoc
|
|
|
715 consistit ratio ideae.</p>
|
|
|
716 <p title="I q. 15 a. 1 ad 1"><a name="29025"><span class=
|
|
|
717 "ref">[29025] Iª q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
718 dicendum quod Deus non intelligit res secundum ideam extra se
|
|
|
719 existentem. Et sic etiam Aristoteles improbat opinionem Platonis de
|
|
|
720 ideis, secundum quod ponebat eas per se existentes, non in
|
|
|
721 intellectu.</p>
|
|
|
722 <p title="I q. 15 a. 1 ad 2"><a name="29026"><span class=
|
|
|
723 "ref">[29026] Iª q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
724 dicendum quod, licet Deus per essentiam suam se et alia cognoscat,
|
|
|
725 tamen essentia sua est principium operativum aliorum, non autem sui
|
|
|
726 ipsius, et ideo habet rationem ideae secundum quod ad alia
|
|
|
727 comparatur, non autem secundum quod comparatur ad ipsum Deum.</p>
|
|
|
728 <p title="I q. 15 a. 1 ad 3"><a name="29027"><span class=
|
|
|
729 "ref">[29027] Iª q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
730 dicendum quod Deus secundum essentiam suam est similitudo omnium
|
|
|
731 rerum. Unde idea in Deo nihil est aliud quam Dei essentia.</p>
|
|
|
732 <br />
|
|
|
733 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
734 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="29028"><span class=
|
|
|
735 "ref">[29028] Iª q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
736 proceditur. Videtur quod non sint plures ideae. Idea enim in Deo
|
|
|
737 est eius essentia. Sed essentia Dei est una tantum. Ergo et idea
|
|
|
738 est una.</p>
|
|
|
739 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="29029"><span class=
|
|
|
740 "ref">[29029] Iª q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
741 idea est principium cognoscendi et operandi, ita ars et sapientia.
|
|
|
742 Sed in Deo non sunt plures artes et sapientiae. Ergo nec plures
|
|
|
743 ideae.</p>
|
|
|
744 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="29030"><span class=
|
|
|
745 "ref">[29030] Iª q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod
|
|
|
746 ideae multiplicantur secundum respectus ad diversas creaturas,
|
|
|
747 contra, pluralitas idearum est ab aeterno. Si ergo ideae sunt
|
|
|
748 plures, creaturae autem sunt temporales, ergo temporale erit causa
|
|
|
749 aeterni.</p>
|
|
|
750 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 4"><a name="29031"><span class=
|
|
|
751 "ref">[29031] Iª q. 15 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
752 respectus isti aut sunt secundum rem in creaturis tantum, aut etiam
|
|
|
753 in Deo. Si in creaturis tantum, cum creaturae non sint ab aeterno,
|
|
|
754 pluralitas idearum non erit ab aeterno, si multiplicentur solum
|
|
|
755 secundum huiusmodi respectus. Si autem realiter sunt in Deo,
|
|
|
756 sequitur quod alia pluralitas realis sit in Deo quam pluralitas
|
|
|
757 personarum, quod est contra Damascenum, dicentem quod in divinis
|
|
|
758 omnia unum sunt, praeter ingenerationem, generationem et
|
|
|
759 processionem. Sic igitur non sunt plures ideae.</p>
|
|
|
760 <p title="I q. 15 a. 2 s. c."><a name="29032"><span class=
|
|
|
761 "ref">[29032] Iª q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
762 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>ideae
|
|
|
763 sunt principales quaedam formae vel rationes rerum stabiles atque
|
|
|
764 incommutabiles, quia ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae
|
|
|
765 ac semper eodem modo se habentes, quae divina intelligentia
|
|
|
766 continentur. Sed cum ipsae neque oriantur neque intereant, secundum
|
|
|
767 eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et
|
|
|
768 omne quod oritur et interit</i>.</p>
|
|
|
769 <p title="I q. 15 a. 2 co."><a name="29033"><span class=
|
|
|
770 "ref">[29033] Iª q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
771 quod necesse est ponere plures ideas. Ad cuius evidentiam,
|
|
|
772 considerandum est quod in quolibet effectu illud quod est ultimus
|
|
|
773 finis, proprie est intentum a principali agente; sicut ordo
|
|
|
774 exercitus a duce. Illud autem quod est optimum in rebus existens,
|
|
|
775 est bonum ordinis universi, ut patet per philosophum in XII
|
|
|
776 Metaphys. Ordo igitur universi est proprie a Deo intentus, et non
|
|
|
777 per accidens proveniens secundum successionem agentium, prout
|
|
|
778 quidam dixerunt quod Deus creavit primum creatum tantum, quod
|
|
|
779 creatum creavit secundum creatum, et sic inde quousque producta est
|
|
|
780 tanta rerum multitudo, secundum quam opinionem, Deus non haberet
|
|
|
781 nisi ideam primi creati. Sed si ipse ordo universi est per se
|
|
|
782 creatus ab eo, et intentus ab ipso, necesse est quod habeat ideam
|
|
|
783 ordinis universi. Ratio autem alicuius totius haberi non potest,
|
|
|
784 nisi habeantur propriae rationes eorum ex quibus totum
|
|
|
785 constituitur, sicut aedificator speciem domus concipere non posset,
|
|
|
786 nisi apud ipsum esset propria ratio cuiuslibet partium eius. Sic
|
|
|
787 igitur oportet quod in mente divina sint propriae rationes omnium
|
|
|
788 rerum. Unde dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest.,
|
|
|
789 quod <i>singula propriis rationibus a Deo creata sunt</i>. Unde
|
|
|
790 sequitur quod in mente divina sint plures ideae. Hoc autem quomodo
|
|
|
791 divinae simplicitati non repugnet, facile est videre, si quis
|
|
|
792 consideret ideam operati esse in mente operantis sicut quod
|
|
|
793 intelligitur; non autem sicut species qua intelligitur, quae est
|
|
|
794 forma faciens intellectum in actu. Forma enim domus in mente
|
|
|
795 aedificatoris est aliquid ab eo intellectum, ad cuius similitudinem
|
|
|
796 domum in materia format. Non est autem contra simplicitatem divini
|
|
|
797 intellectus, quod multa intelligat, sed contra simplicitatem eius
|
|
|
798 esset, si per plures species eius intellectus formaretur. Unde
|
|
|
799 plures ideae sunt in mente divina ut intellectae ab ipso. Quod hoc
|
|
|
800 modo potest videri. Ipse enim essentiam suam perfecte cognoscit,
|
|
|
801 unde cognoscit eam secundum omnem modum quo cognoscibilis est.
|
|
|
802 Potest autem cognosci non solum secundum quod in se est, sed
|
|
|
803 secundum quod est participabilis secundum aliquem modum
|
|
|
804 similitudinis a creaturis. Unaquaeque autem creatura habet propriam
|
|
|
805 speciem, secundum quod aliquo modo participat divinae essentiae
|
|
|
806 similitudinem. Sic igitur inquantum Deus cognoscit suam essentiam
|
|
|
807 ut sic imitabilem a tali creatura, cognoscit eam ut propriam
|
|
|
808 rationem et ideam huius creaturae. Et similiter de aliis. Et sic
|
|
|
809 patet quod Deus intelligit plures rationes proprias plurium rerum;
|
|
|
810 quae sunt plures ideae.</p>
|
|
|
811 <p title="I q. 15 a. 2 ad 1"><a name="29034"><span class=
|
|
|
812 "ref">[29034] Iª q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
813 dicendum quod idea non nominat divinam essentiam inquantum est
|
|
|
814 essentia, sed inquantum est similitudo vel ratio huius vel illius
|
|
|
815 rei. Unde secundum quod sunt plures rationes intellectae ex una
|
|
|
816 essentia, secundum hoc dicuntur plures ideae.</p>
|
|
|
817 <p title="I q. 15 a. 2 ad 2"><a name="29035"><span class=
|
|
|
818 "ref">[29035] Iª q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
819 dicendum quod sapientia et ars significantur ut quo Deus
|
|
|
820 intelligit, sed idea ut quod Deus intelligit. Deus autem uno
|
|
|
821 intelligit multa; et non solum secundum quod in seipsis sunt, sed
|
|
|
822 etiam secundum quod intellecta sunt; quod est intelligere plures
|
|
|
823 rationes rerum. Sicut artifex, dum intelligit formam domus in
|
|
|
824 materia, dicitur intelligere domum, dum autem intelligit formam
|
|
|
825 domus ut a se speculatam, ex eo quod intelligit se intelligere eam,
|
|
|
826 intelligit ideam vel rationem domus. Deus autem non solum
|
|
|
827 intelligit multas res per essentiam suam, sed etiam intelligit se
|
|
|
828 intelligere multa per essentiam suam. Sed hoc est intelligere
|
|
|
829 plures rationes rerum; vel, plures ideas esse in intellectu eius ut
|
|
|
830 intellectas.</p>
|
|
|
831 <p title="I q. 15 a. 2 ad 3"><a name="29036"><span class=
|
|
|
832 "ref">[29036] Iª q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
833 dicendum quod huiusmodi respectus, quibus multiplicantur ideae, non
|
|
|
834 causantur a rebus, sed ab intellectu divino, comparante essentiam
|
|
|
835 suam ad res.</p>
|
|
|
836 <p title="I q. 15 a. 2 ad 4"><a name="29037"><span class=
|
|
|
837 "ref">[29037] Iª q. 15 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
838 dicendum quod respectus multiplicantes ideas, non sunt in rebus
|
|
|
839 creatis, sed in Deo. Non tamen sunt reales respectus, sicut illi
|
|
|
840 quibus distinguuntur personae, sed respectus intellecti a Deo.</p>
|
|
|
841 <br />
|
|
|
842 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
843 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="29038"><span class=
|
|
|
844 "ref">[29038] Iª q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
845 proceditur. Videtur quod non omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
|
|
|
846 in ipso. Mali enim idea non est in Deo, quia sequeretur malum esse
|
|
|
847 in Deo. Sed mala cognoscuntur a Deo. Ergo non omnium quae
|
|
|
848 cognoscuntur a Deo, sunt ideae.</p>
|
|
|
849 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="29039"><span class=
|
|
|
850 "ref">[29039] Iª q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
851 cognoscit ea quae nec sunt nec erunt nec fuerunt, ut supra dictum
|
|
|
852 est. Sed horum non sunt ideae, quia dicit Dionysius, V cap. de Div.
|
|
|
853 Nom., quod <i>exemplaria sunt divinae voluntates, determinativae et
|
|
|
854 effectivae rerum</i>. Ergo non omnium quae a Deo cognoscuntur, sunt
|
|
|
855 ideae in ipso.</p>
|
|
|
856 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="29040"><span class=
|
|
|
857 "ref">[29040] Iª q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
858 cognoscit materiam primam, quae non potest habere ideam, cum nullam
|
|
|
859 habeat formam. Ergo idem quod prius.</p>
|
|
|
860 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 4"><a name="29041"><span class=
|
|
|
861 "ref">[29041] Iª q. 15 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
862 constat quod Deus scit non solum species, sed etiam genera et
|
|
|
863 singularia et accidentia. Sed horum non sunt ideae, secundum
|
|
|
864 positionem Platonis, qui primus ideas introduxit, ut dicit
|
|
|
865 Augustinus. Non ergo omnium cognitorum a Deo sunt ideae in
|
|
|
866 ipso.</p>
|
|
|
867 <p title="I q. 15 a. 3 s. c."><a name="29042"><span class=
|
|
|
868 "ref">[29042] Iª q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ideae
|
|
|
869 sunt rationes in mente divina existentes, ut per Augustinum patet.
|
|
|
870 Sed omnium quae cognoscit, Deus habet proprias rationes. Ergo
|
|
|
871 omnium quae cognoscit, habet ideam.</p>
|
|
|
872 <p title="I q. 15 a. 3 co."><a name="29043"><span class=
|
|
|
873 "ref">[29043] Iª q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
874 quod, cum ideae a Platone ponerentur principia cognitionis rerum et
|
|
|
875 generationis ipsarum, ad utrumque se habet idea, prout in mente
|
|
|
876 divina ponitur. Et secundum quod est principium factionis rerum,
|
|
|
877 exemplar dici potest, et ad practicam cognitionem pertinet.
|
|
|
878 Secundum autem quod principium cognoscitivum est, proprie dicitur
|
|
|
879 ratio; et potest etiam ad scientiam speculativam pertinere.
|
|
|
880 Secundum ergo quod exemplar est, secundum hoc se habet ad omnia
|
|
|
881 quae a Deo fiunt secundum aliquod tempus. Secundum vero quod
|
|
|
882 principium cognoscitivum est, se habet ad omnia quae cognoscuntur a
|
|
|
883 Deo, etiam si nullo tempore fiant; et ad omnia quae a Deo
|
|
|
884 cognoscuntur secundum propriam rationem, et secundum quod
|
|
|
885 cognoscuntur ab ipso per modum speculationis.</p>
|
|
|
886 <p title="I q. 15 a. 3 ad 1"><a name="29044"><span class=
|
|
|
887 "ref">[29044] Iª q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
888 dicendum quod malum cognoscitur a Deo non per propriam rationem,
|
|
|
889 sed per rationem boni. Et ideo malum non habet in Deo ideam, neque
|
|
|
890 secundum quod idea est exemplar, neque secundum quod est ratio.</p>
|
|
|
891 <p title="I q. 15 a. 3 ad 2"><a name="29045"><span class=
|
|
|
892 "ref">[29045] Iª q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
893 dicendum quod eorum quae neque sunt neque erunt neque fuerunt, Deus
|
|
|
894 non habet practicam cognitionem, nisi virtute tantum. Unde respectu
|
|
|
895 eorum non est idea in Deo, secundum quod idea significat exemplar,
|
|
|
896 sed solum secundum quod significat rationem.</p>
|
|
|
897 <p title="I q. 15 a. 3 ad 3"><a name="29046"><span class=
|
|
|
898 "ref">[29046] Iª q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
899 dicendum quod Plato, secundum quosdam, posuit materiam non creatam,
|
|
|
900 et ideo non posuit ideam esse materiae, sed materiae concausam. Sed
|
|
|
901 quia nos ponimus materiam creatam a Deo, non tamen sine forma,
|
|
|
902 habet quidem materia ideam in Deo, non tamen aliam ab idea
|
|
|
903 compositi. Nam materia secundum se neque esse habet, neque
|
|
|
904 cognoscibilis est.</p>
|
|
|
905 <p title="I q. 15 a. 3 ad 4"><a name="29047"><span class=
|
|
|
906 "ref">[29047] Iª q. 15 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
907 dicendum quod genera non possunt habere ideam aliam ab idea
|
|
|
908 speciei, secundum quod idea significat exemplar, quia nunquam genus
|
|
|
909 fit nisi in aliqua specie. Similiter etiam est de accidentibus quae
|
|
|
910 inseparabiliter concomitantur subiectum, quia haec simul fiunt cum
|
|
|
911 subiecto. Accidentia autem quae superveniunt subiecto, specialem
|
|
|
912 ideam habent. Artifex enim per formam domus facit omnia accidentia
|
|
|
913 quae a principio concomitantur domum, sed ea quae superveniunt
|
|
|
914 domui iam factae, ut picturae vel aliquid aliud, facit per aliquam
|
|
|
915 aliam formam. Individua vero, secundum Platonem, non habebant aliam
|
|
|
916 ideam quam ideam speciei, tum quia singularia individuantur per
|
|
|
917 materiam, quam ponebat esse increatam, ut quidam dicunt, et
|
|
|
918 concausam ideae; tum quia intentio naturae consistit in speciebus,
|
|
|
919 nec particularia producit, nisi ut in eis species salventur. Sed
|
|
|
920 providentia divina non solum se extendit ad species, sed ad
|
|
|
921 singularia, ut infra dicetur.</p>
|
|
|
922 <br />
|
|
|
923 <div class="D">Quaestio 16</div>
|
|
|
924 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
925 <p title="I q. 16 pr."><a name="29048"><span class="ref">[29048]
|
|
|
926 Iª q. 16 pr.</span></a> Quoniam autem scientia verorum est,
|
|
|
927 post considerationem scientiae Dei, de veritate inquirendum est.
|
|
|
928 Circa quam quaeruntur octo. Primo, utrum veritas sit in re, vel
|
|
|
929 tantum in intellectu. Secundo, utrum sit tantum in intellectu
|
|
|
930 componente et dividente. Tertio, de comparatione veri ad ens.
|
|
|
931 Quarto, de comparatione veri ad bonum. Quinto, utrum Deus sit
|
|
|
932 veritas. Sexto, utrum omnia sint vera veritate una, vel pluribus.
|
|
|
933 Septimo, de aeternitate veritatis. Octavo, de incommutabilitate
|
|
|
934 ipsius.</p>
|
|
|
935 <br />
|
|
|
936 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
937 <p title="I q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="29049"><span class=
|
|
|
938 "ref">[29049] Iª q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
939 proceditur. Videtur quod veritas non sit tantum in intellectu, sed
|
|
|
940 magis in rebus. Augustinus enim, in libro Soliloq., reprobat hanc
|
|
|
941 notificationem veri, verum est id quod videtur, quia secundum hoc,
|
|
|
942 lapides qui sunt in abditissimo terrae sinu, non essent veri
|
|
|
943 lapides, quia non videntur. Reprobat etiam istam, verum est quod
|
|
|
944 ita se habet ut videtur cognitori, si velit et possit cognoscere,
|
|
|
945 quia secundum hoc sequeretur quod nihil esset verum, si nullus
|
|
|
946 posset cognoscere. Et definit sic verum, verum est id quod est. Et
|
|
|
947 sic videtur quod veritas sit in rebus, et non in intellectu.</p>
|
|
|
948 <p title="I q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="29050"><span class=
|
|
|
949 "ref">[29050] Iª q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
950 quidquid est verum, veritate verum est. Si igitur veritas est in
|
|
|
951 intellectu solo, nihil erit verum nisi secundum quod intelligitur,
|
|
|
952 quod est error antiquorum philosophorum, qui dicebant omne quod
|
|
|
953 videtur, esse verum. Ad quod sequitur contradictoria simul esse
|
|
|
954 vera, cum contradictoria simul a diversis vera esse videantur.</p>
|
|
|
955 <p title="I q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="29051"><span class=
|
|
|
956 "ref">[29051] Iª q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea,
|
|
|
957 propter quod unumquodque, et illud magis</i>, ut patet I Poster.
|
|
|
958 <i>Sed ex eo quod res est vel non est, est opinio vel oratio vera
|
|
|
959 vel falsa</i>, secundum philosophum in praedicamentis. Ergo veritas
|
|
|
960 magis est in rebus quam in intellectu.</p>
|
|
|
961 <p title="I q. 16 a. 1 s. c."><a name="29052"><span class=
|
|
|
962 "ref">[29052] Iª q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
963 quod philosophus dicit, VI Metaphys., quod <i>verum et falsum non
|
|
|
964 sunt in rebus, sed in intellectu</i>.</p>
|
|
|
965 <p title="I q. 16 a. 1 co."><a name="29053"><span class=
|
|
|
966 "ref">[29053] Iª q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
967 quod, sicut bonum nominat id in quod tendit appetitus, ita verum
|
|
|
968 nominat id in quod tendit intellectus. Hoc autem distat inter
|
|
|
969 appetitum et intellectum, sive quamcumque cognitionem, quia
|
|
|
970 cognitio est secundum quod cognitum est in cognoscente, appetitus
|
|
|
971 autem est secundum quod appetens inclinatur in ipsam rem appetitam.
|
|
|
972 Et sic terminus appetitus, quod est bonum, est in re appetibili,
|
|
|
973 sed terminus cognitionis, quod est verum, est in ipso intellectu.
|
|
|
974 Sicut autem bonum est in re, inquantum habet ordinem ad appetitum;
|
|
|
975 et propter hoc ratio bonitatis derivatur a re appetibili in
|
|
|
976 appetitum, secundum quod appetitus dicitur bonus, prout est boni,
|
|
|
977 ita, cum verum sit in intellectu secundum quod conformatur rei
|
|
|
978 intellectae, necesse est quod ratio veri ab intellectu ad rem
|
|
|
979 intellectam derivetur, ut res etiam intellecta vera dicatur,
|
|
|
980 secundum quod habet aliquem ordinem ad intellectum. Res autem
|
|
|
981 intellecta ad intellectum aliquem potest habere ordinem vel per se,
|
|
|
982 vel per accidens. Per se quidem habet ordinem ad intellectum a quo
|
|
|
983 dependet secundum suum esse, per accidens autem ad intellectum a
|
|
|
984 quo cognoscibilis est. Sicut si dicamus quod domus comparatur ad
|
|
|
985 intellectum artificis per se, per accidens autem comparatur ad
|
|
|
986 intellectum a quo non dependet. Iudicium autem de re non sumitur
|
|
|
987 secundum id quod inest ei per accidens, sed secundum id quod inest
|
|
|
988 ei per se. Unde unaquaeque res dicitur vera absolute, secundum
|
|
|
989 ordinem ad intellectum a quo dependet. Et inde est quod res
|
|
|
990 artificiales dicuntur verae per ordinem ad intellectum nostrum,
|
|
|
991 dicitur enim domus vera, quae assequitur similitudinem formae quae
|
|
|
992 est in mente artificis; et dicitur oratio vera, inquantum est
|
|
|
993 signum intellectus veri. Et similiter res naturales dicuntur esse
|
|
|
994 verae, secundum quod assequuntur similitudinem specierum quae sunt
|
|
|
995 in mente divina, dicitur enim verus lapis, qui assequitur propriam
|
|
|
996 lapidis naturam, secundum praeconceptionem intellectus divini. Sic
|
|
|
997 ergo veritas principaliter est in intellectu; secundario vero in
|
|
|
998 rebus, secundum quod comparantur ad intellectum ut ad principium.
|
|
|
999 Et secundum hoc, veritas diversimode notificatur. Nam Augustinus,
|
|
|
1000 in libro de vera Relig., dicit quod <i>veritas est, qua ostenditur
|
|
|
1001 id quod est</i>. Et Hilarius dicit quod <i>verum est declarativum
|
|
|
1002 aut manifestativum esse</i>. Et hoc pertinet ad veritatem secundum
|
|
|
1003 quod est in intellectu. Ad veritatem autem rei secundum ordinem ad
|
|
|
1004 intellectum, pertinet definitio Augustini in libro de vera Relig.,
|
|
|
1005 <i>veritas est summa similitudo principii, quae sine ulla
|
|
|
1006 dissimilitudine est</i>. Et quaedam definitio Anselmi, <i>veritas
|
|
|
1007 est rectitudo sola mente perceptibilis</i>; nam rectum est, quod
|
|
|
1008 principio concordat. Et quaedam definitio Avicennae, <i>veritas
|
|
|
1009 uniuscuiusque rei est proprietas sui esse quod stabilitum est
|
|
|
1010 ei</i>. Quod autem dicitur quod veritas est adaequatio rei et
|
|
|
1011 intellectus potest ad utrumque pertinere.</p>
|
|
|
1012 <p title="I q. 16 a. 1 ad 1"><a name="29054"><span class=
|
|
|
1013 "ref">[29054] Iª q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1014 dicendum quod Augustinus loquitur de veritate rei; et excludit a
|
|
|
1015 ratione huius veritatis, comparationem ad intellectum nostrum. Nam
|
|
|
1016 id quod est per accidens, ab unaquaque definitione excluditur.</p>
|
|
|
1017 <p title="I q. 16 a. 1 ad 2"><a name="29055"><span class=
|
|
|
1018 "ref">[29055] Iª q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1019 dicendum quod antiqui philosophi species rerum naturalium non
|
|
|
1020 dicebant procedere ab aliquo intellectu, sed eas provenire a casu,
|
|
|
1021 et quia considerabant quod verum importat comparationem ad
|
|
|
1022 intellectum, cogebantur veritatem rerum constituere in ordine ad
|
|
|
1023 intellectum nostrum. Ex quo inconvenientia sequebantur quae
|
|
|
1024 philosophus prosequitur in IV Metaphys. Quae quidem inconvenientia
|
|
|
1025 non accidunt, si ponamus veritatem rerum consistere in comparatione
|
|
|
1026 ad intellectum divinum.</p>
|
|
|
1027 <p title="I q. 16 a. 1 ad 3"><a name="29056"><span class=
|
|
|
1028 "ref">[29056] Iª q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1029 dicendum quod, licet veritas intellectus nostri a re causetur, non
|
|
|
1030 tamen oportet quod in re per prius inveniatur ratio veritatis,
|
|
|
1031 sicut neque in medicina per prius invenitur ratio sanitatis quam in
|
|
|
1032 animali; virtus enim medicinae, non sanitas eius, causat sanitatem,
|
|
|
1033 cum non sit agens univocum. Et similiter esse rei, non veritas
|
|
|
1034 eius, causat veritatem intellectus. Unde philosophus dicit quod
|
|
|
1035 opinio et oratio vera est <i>ex eo quod res est, non ex eo quod res
|
|
|
1036 vera est</i>.</p>
|
|
|
1037 <br />
|
|
|
1038 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
1039 <p title="I q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="29057"><span class=
|
|
|
1040 "ref">[29057] Iª q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
1041 proceditur. Videtur quod veritas non sit solum in intellectu
|
|
|
1042 componente et dividente. Dicit enim philosophus, in III de anima,
|
|
|
1043 quod sicut sensus propriorum sensibilium semper veri sunt, ita et
|
|
|
1044 intellectus eius quod quid est. Sed compositio et divisio non est
|
|
|
1045 neque in sensu, neque in intellectu cognoscente quod quid est. Ergo
|
|
|
1046 veritas non solum est in compositione et divisione intellectus.</p>
|
|
|
1047 <p title="I q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="29058"><span class=
|
|
|
1048 "ref">[29058] Iª q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Isaac
|
|
|
1049 dicit, in libro de definitionibus, quod veritas est adaequatio rei
|
|
|
1050 et intellectus. Sed sicut intellectus complexorum potest adaequari
|
|
|
1051 rebus, ita intellectus incomplexorum, et etiam sensus sentiens rem
|
|
|
1052 ut est. Ergo veritas non est solum in compositione et divisione
|
|
|
1053 intellectus.</p>
|
|
|
1054 <p title="I q. 16 a. 2 s. c."><a name="29059"><span class=
|
|
|
1055 "ref">[29059] Iª q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1056 quod dicit philosophus, in VI Metaphys., quod circa simplicia et
|
|
|
1057 quod quid est non est veritas, nec in intellectu neque in
|
|
|
1058 rebus.</p>
|
|
|
1059 <p title="I q. 16 a. 2 co."><a name="29060"><span class=
|
|
|
1060 "ref">[29060] Iª q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1061 quod verum, sicut dictum est, secundum sui primam rationem est in
|
|
|
1062 intellectu. Cum autem omnis res sit vera secundum quod habet
|
|
|
1063 propriam formam naturae suae, necesse est quod intellectus,
|
|
|
1064 inquantum est cognoscens, sit verus inquantum habet similitudinem
|
|
|
1065 rei cognitae, quae est forma eius inquantum est cognoscens. Et
|
|
|
1066 propter hoc per conformitatem intellectus et rei veritas definitur.
|
|
|
1067 Unde conformitatem istam cognoscere, est cognoscere veritatem. Hanc
|
|
|
1068 autem nullo modo sensus cognoscit, licet enim visus habeat
|
|
|
1069 similitudinem visibilis, non tamen cognoscit comparationem quae est
|
|
|
1070 inter rem visam et id quod ipse apprehendit de ea. Intellectus
|
|
|
1071 autem conformitatem sui ad rem intelligibilem cognoscere potest,
|
|
|
1072 sed tamen non apprehendit eam secundum quod cognoscit de aliquo
|
|
|
1073 quod quid est; sed quando iudicat rem ita se habere sicut est forma
|
|
|
1074 quam de re apprehendit, tunc primo cognoscit et dicit verum. Et hoc
|
|
|
1075 facit componendo et dividendo, nam in omni propositione aliquam
|
|
|
1076 formam significatam per praedicatum, vel applicat alicui rei
|
|
|
1077 significatae per subiectum, vel removet ab ea. Et ideo bene
|
|
|
1078 invenitur quod sensus est verus de aliqua re, vel intellectus
|
|
|
1079 cognoscendo quod quid est, sed non quod cognoscat aut dicat verum.
|
|
|
1080 Et similiter est de vocibus complexis aut incomplexis. Veritas
|
|
|
1081 quidem igitur potest esse in sensu, vel in intellectu cognoscente
|
|
|
1082 quod quid est, ut in quadam re vera, non autem ut cognitum in
|
|
|
1083 cognoscente, quod importat nomen veri; perfectio enim intellectus
|
|
|
1084 est verum ut cognitum. Et ideo, proprie loquendo, veritas est in
|
|
|
1085 intellectu componente et dividente, non autem in sensu, neque in
|
|
|
1086 intellectu cognoscente quod quid est.</p>
|
|
|
1087 <p title="I q. 16 a. 2 ad arg."><a name="29061"><span class=
|
|
|
1088 "ref">[29061] Iª q. 16 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc
|
|
|
1089 patet solutio ad obiecta.</p>
|
|
|
1090 <br />
|
|
|
1091 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
1092 <p title="I q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="29062"><span class=
|
|
|
1093 "ref">[29062] Iª q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
1094 proceditur. Videtur quod verum et ens non convertantur. Verum enim
|
|
|
1095 est proprie in intellectu, ut dictum est. Ens autem proprie est in
|
|
|
1096 rebus. Ergo non convertuntur.</p>
|
|
|
1097 <p title="I q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="29063"><span class=
|
|
|
1098 "ref">[29063] Iª q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id
|
|
|
1099 quod se extendit ad ens et non ens, non convertitur cum ente. Sed
|
|
|
1100 verum se extendit ad ens et non ens, nam verum est quod est esse,
|
|
|
1101 et quod non est non esse. Ergo verum et ens non convertuntur.</p>
|
|
|
1102 <p title="I q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="29064"><span class=
|
|
|
1103 "ref">[29064] Iª q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quae
|
|
|
1104 se habent secundum prius et posterius, non videntur converti. Sed
|
|
|
1105 verum videtur prius esse quam ens, nam ens non intelligitur nisi
|
|
|
1106 sub ratione veri. Ergo videtur quod non sint convertibilia.</p>
|
|
|
1107 <p title="I q. 16 a. 3 s. c."><a name="29065"><span class=
|
|
|
1108 "ref">[29065] Iª q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1109 quod dicit philosophus, II Metaphys., quod eadem est dispositio
|
|
|
1110 rerum in esse et veritate.</p>
|
|
|
1111 <p title="I q. 16 a. 3 co."><a name="29066"><span class=
|
|
|
1112 "ref">[29066] Iª q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1113 quod, sicut bonum habet rationem appetibilis, ita verum habet
|
|
|
1114 ordinem ad cognitionem. Unumquodque autem inquantum habet de esse,
|
|
|
1115 intantum est cognoscibile. Et propter hoc dicitur in III de anima,
|
|
|
1116 quod anima est quodammodo omnia secundum sensum et intellectum. Et
|
|
|
1117 ideo, sicut bonum convertitur cum ente, ita et verum. Sed tamen,
|
|
|
1118 sicut bonum addit rationem appetibilis supra ens, ita et verum
|
|
|
1119 comparationem ad intellectum.</p>
|
|
|
1120 <p title="I q. 16 a. 3 ad 1"><a name="29067"><span class=
|
|
|
1121 "ref">[29067] Iª q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1122 dicendum quod verum est in rebus et in intellectu, ut dictum est.
|
|
|
1123 Verum autem quod est in rebus, convertitur cum ente secundum
|
|
|
1124 substantiam. Sed verum quod est in intellectu, convertitur cum
|
|
|
1125 ente, ut manifestativum cum manifestato. Hoc enim est de ratione
|
|
|
1126 veri, ut dictum est. Quamvis posset dici quod etiam ens est in
|
|
|
1127 rebus et in intellectu, sicut et verum; licet verum principaliter
|
|
|
1128 in intellectu, ens vero principaliter in rebus. Et hoc accidit
|
|
|
1129 propter hoc, quod verum et ens differunt ratione.</p>
|
|
|
1130 <p title="I q. 16 a. 3 ad 2"><a name="29068"><span class=
|
|
|
1131 "ref">[29068] Iª q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1132 dicendum quod non ens non habet in se unde cognoscatur, sed
|
|
|
1133 cognoscitur inquantum intellectus facit illud cognoscibile. Unde
|
|
|
1134 verum fundatur in ente, inquantum non ens est quoddam ens rationis,
|
|
|
1135 apprehensum scilicet a ratione.</p>
|
|
|
1136 <p title="I q. 16 a. 3 ad 3"><a name="29069"><span class=
|
|
|
1137 "ref">[29069] Iª q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1138 dicendum quod, cum dicitur quod ens non potest apprehendi sine
|
|
|
1139 ratione veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod
|
|
|
1140 non apprehendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem
|
|
|
1141 entis. Et sic locutio habet veritatem. Alio modo posset sic
|
|
|
1142 intelligi, quod ens non posset apprehendi, nisi apprehenderetur
|
|
|
1143 ratio veri. Et hoc falsum est. Sed verum non potest apprehendi,
|
|
|
1144 nisi apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione veri. Et
|
|
|
1145 est simile sicut si comparemus intelligibile ad ens. Non enim
|
|
|
1146 potest intelligi ens, quin ens sit intelligibile, sed tamen potest
|
|
|
1147 intelligi ens, ita quod non intelligatur eius intelligibilitas. Et
|
|
|
1148 similiter ens intellectum est verum, non tamen intelligendo ens,
|
|
|
1149 intelligitur verum.</p>
|
|
|
1150 <br />
|
|
|
1151 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
1152 <p title="I q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="29070"><span class=
|
|
|
1153 "ref">[29070] Iª q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
1154 proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam
|
|
|
1155 verum. Quod enim est universalius, secundum rationem prius est, ut
|
|
|
1156 patet ex I Physic. Sed bonum est universalius quam verum, nam verum
|
|
|
1157 est quoddam bonum, scilicet intellectus. Ergo bonum prius est
|
|
|
1158 secundum rationem quam verum.</p>
|
|
|
1159 <p title="I q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="29071"><span class=
|
|
|
1160 "ref">[29071] Iª q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum
|
|
|
1161 est in rebus, verum autem in compositione et divisione intellectus,
|
|
|
1162 ut dictum est. Sed ea quae sunt in re, sunt priora his quae sunt in
|
|
|
1163 intellectu. Ergo prius est secundum rationem bonum quam verum.</p>
|
|
|
1164 <p title="I q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="29072"><span class=
|
|
|
1165 "ref">[29072] Iª q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
1166 veritas est quaedam species virtutis, ut patet in IV Ethic. Sed
|
|
|
1167 virtus continetur sub bono, est enim bona qualitas mentis, ut dicit
|
|
|
1168 Augustinus. Ergo bonum est prius quam verum.</p>
|
|
|
1169 <p title="I q. 16 a. 4 s. c."><a name="29073"><span class=
|
|
|
1170 "ref">[29073] Iª q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quod
|
|
|
1171 est in pluribus, est prius secundum rationem. Sed verum est in
|
|
|
1172 quibusdam in quibus non est bonum, scilicet in mathematicis. Ergo
|
|
|
1173 verum est prius quam bonum.</p>
|
|
|
1174 <p title="I q. 16 a. 4 co."><a name="29074"><span class=
|
|
|
1175 "ref">[29074] Iª q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1176 quod, licet bonum et verum supposito convertantur cum ente, tamen
|
|
|
1177 ratione differunt. Et secundum hoc verum, absolute loquendo, prius
|
|
|
1178 est quam bonum. Quod ex duobus apparet. Primo quidem ex hoc, quod
|
|
|
1179 verum propinquius se habet ad ens, quod est prius, quam bonum. Nam
|
|
|
1180 verum respicit ipsum esse simpliciter et immediate, ratio autem
|
|
|
1181 boni consequitur esse, secundum quod est aliquo modo perfectum; sic
|
|
|
1182 enim appetibile est. Secundo apparet ex hoc, quod cognitio
|
|
|
1183 naturaliter praecedit appetitum. Unde, cum verum respiciat
|
|
|
1184 cognitionem, bonum autem appetitum, prius erit verum quam bonum
|
|
|
1185 secundum rationem.</p>
|
|
|
1186 <p title="I q. 16 a. 4 ad 1"><a name="29075"><span class=
|
|
|
1187 "ref">[29075] Iª q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1188 dicendum quod voluntas et intellectus mutuo se includunt, nam
|
|
|
1189 intellectus intelligit voluntatem, et voluntas vult intellectum
|
|
|
1190 intelligere. Sic ergo inter illa quae ordinantur ad obiectum
|
|
|
1191 voluntatis, continentur etiam ea quae sunt intellectus; et e
|
|
|
1192 converso. Unde in ordine appetibilium, bonum se habet ut
|
|
|
1193 universale, et verum ut particulare, in ordine autem
|
|
|
1194 intelligibilium est e converso. Ex hoc ergo quod verum est quoddam
|
|
|
1195 bonum, sequitur quod bonum sit prius in ordine appetibilium, non
|
|
|
1196 autem quod sit prius simpliciter.</p>
|
|
|
1197 <p title="I q. 16 a. 4 ad 2"><a name="29076"><span class=
|
|
|
1198 "ref">[29076] Iª q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1199 dicendum quod secundum hoc est aliquid prius ratione, quod prius
|
|
|
1200 cadit in intellectu. Intellectus autem per prius apprehendit ipsum
|
|
|
1201 ens; et secundario apprehendit se intelligere ens; et tertio
|
|
|
1202 apprehendit se appetere ens. Unde primo est ratio entis, secundo
|
|
|
1203 ratio veri, tertio ratio boni, licet bonum sit in rebus.</p>
|
|
|
1204 <p title="I q. 16 a. 4 ad 3"><a name="29077"><span class=
|
|
|
1205 "ref">[29077] Iª q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1206 dicendum quod virtus quae dicitur veritas, non est veritas
|
|
|
1207 communis, sed quaedam veritas secundum quam homo in dictis et
|
|
|
1208 factis ostendit se ut est. Veritas autem vitae dicitur
|
|
|
1209 particulariter, secundum quod homo in vita sua implet illud ad quod
|
|
|
1210 ordinatur per intellectum divinum, sicut etiam dictum est veritatem
|
|
|
1211 esse in ceteris rebus. Veritas autem iustitiae est secundum quod
|
|
|
1212 homo servat id quod debet alteri secundum ordinem legum. Unde ex
|
|
|
1213 his particularibus veritatibus non est procedendum ad veritatem
|
|
|
1214 communem.</p>
|
|
|
1215 <br />
|
|
|
1216 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
1217 <p title="I q. 16 a. 5 arg. 1"><a name="29078"><span class=
|
|
|
1218 "ref">[29078] Iª q. 16 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
1219 proceditur. Videtur quod Deus non sit veritas. Veritas enim
|
|
|
1220 consistit in compositione et divisione intellectus. Sed in Deo non
|
|
|
1221 est compositio et divisio. Ergo non est ibi veritas.</p>
|
|
|
1222 <p title="I q. 16 a. 5 arg. 2"><a name="29079"><span class=
|
|
|
1223 "ref">[29079] Iª q. 16 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1224 veritas, secundum Augustinum, in libro de vera Relig., est
|
|
|
1225 similitudo principii. Sed Dei non est similitudo ad principium.
|
|
|
1226 Ergo in Deo non est veritas.</p>
|
|
|
1227 <p title="I q. 16 a. 5 arg. 3"><a name="29080"><span class=
|
|
|
1228 "ref">[29080] Iª q. 16 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
1229 quidquid dicitur de Deo, dicitur de eo ut de prima causa omnium,
|
|
|
1230 sicut esse Dei est causa omnis esse, et bonitas eius est causa
|
|
|
1231 omnis boni. Si ergo in Deo sit veritas, ergo omne verum erit ab
|
|
|
1232 ipso. Sed aliquem peccare est verum. Ergo hoc erit a Deo. Quod
|
|
|
1233 patet esse falsum.</p>
|
|
|
1234 <p title="I q. 16 a. 5 s. c."><a name="29081"><span class=
|
|
|
1235 "ref">[29081] Iª q. 16 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1236 quod dicit dominus, Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et
|
|
|
1237 vita</i>.</p>
|
|
|
1238 <p title="I q. 16 a. 5 co."><a name="29082"><span class=
|
|
|
1239 "ref">[29082] Iª q. 16 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1240 quod, sicut dictum est, veritas invenitur in intellectu secundum
|
|
|
1241 quod apprehendit rem ut est, et in re secundum quod habet esse
|
|
|
1242 conformabile intellectui. Hoc autem maxime invenitur in Deo. Nam
|
|
|
1243 esse suum non solum est conforme suo intellectui, sed etiam est
|
|
|
1244 ipsum suum intelligere; et suum intelligere est mensura et causa
|
|
|
1245 omnis alterius esse, et omnis alterius intellectus; et ipse est
|
|
|
1246 suum esse et intelligere. Unde sequitur quod non solum in ipso sit
|
|
|
1247 veritas, sed quod ipse sit ipsa summa et prima veritas.</p>
|
|
|
1248 <p title="I q. 16 a. 5 ad 1"><a name="29083"><span class=
|
|
|
1249 "ref">[29083] Iª q. 16 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1250 dicendum quod, licet in intellectu divino non sit compositio et
|
|
|
1251 divisio, tamen secundum suam simplicem intelligentiam iudicat de
|
|
|
1252 omnibus, et cognoscit omnia complexa. Et sic in intellectu eius est
|
|
|
1253 veritas.</p>
|
|
|
1254 <p title="I q. 16 a. 5 ad 2"><a name="29084"><span class=
|
|
|
1255 "ref">[29084] Iª q. 16 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1256 dicendum quod verum intellectus nostri est secundum quod
|
|
|
1257 conformatur suo principio, scilicet rebus, a quibus cognitionem
|
|
|
1258 accipit. Veritas etiam rerum est secundum quod conformantur suo
|
|
|
1259 principio, scilicet intellectui divino. Sed hoc, proprie loquendo,
|
|
|
1260 non potest dici in veritate divina, nisi forte secundum quod
|
|
|
1261 veritas appropriatur filio, qui habet principium. Sed si de
|
|
|
1262 veritate essentialiter dicta loquamur, non potest intelligi, nisi
|
|
|
1263 resolvatur affirmativa in negativam, sicut cum dicitur, pater est a
|
|
|
1264 se, quia non est ab alio. Et similiter dici potest similitudo
|
|
|
1265 principii veritas divina, inquantum esse suum non est suo
|
|
|
1266 intellectui dissimile.</p>
|
|
|
1267 <p title="I q. 16 a. 5 ad 3"><a name="29085"><span class=
|
|
|
1268 "ref">[29085] Iª q. 16 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1269 dicendum quod non ens et privationes non habent ex seipsis
|
|
|
1270 veritatem, sed solum ex apprehensione intellectus. Omnis autem
|
|
|
1271 apprehensio intellectus a Deo est, unde quidquid est veritatis in
|
|
|
1272 hoc quod dico, istum fornicari est verum, totum est a Deo. Sed si
|
|
|
1273 arguatur, ergo istum fornicari est a Deo, est fallacia
|
|
|
1274 accidentis.</p>
|
|
|
1275 <br />
|
|
|
1276 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
1277 <p title="I q. 16 a. 6 arg. 1"><a name="29086"><span class=
|
|
|
1278 "ref">[29086] Iª q. 16 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
1279 proceditur. Videtur quod una sola sit veritas, secundum quam omnia
|
|
|
1280 sunt vera. Quia, secundum Augustinum, nihil est maius mente humana,
|
|
|
1281 nisi Deus. Sed veritas est maior mente humana, alioquin mens
|
|
|
1282 iudicaret de veritate; nunc autem omnia iudicat secundum veritatem,
|
|
|
1283 et non secundum seipsam. Ergo solus Deus est veritas. Ergo non est
|
|
|
1284 alia veritas quam Deus.</p>
|
|
|
1285 <p title="I q. 16 a. 6 arg. 2"><a name="29087"><span class=
|
|
|
1286 "ref">[29087] Iª q. 16 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1287 Anselmus dicit, in libro de veritate, quod sicut tempus se habet ad
|
|
|
1288 temporalia, ita veritas ad res veras. Sed unum est tempus omnium
|
|
|
1289 temporalium. Ergo una est veritas, qua omnia vera sunt.</p>
|
|
|
1290 <p title="I q. 16 a. 6 s. c."><a name="29088"><span class=
|
|
|
1291 "ref">[29088] Iª q. 16 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1292 quod in Psalmo XI dicitur, <i>diminutae sunt veritates a filiis
|
|
|
1293 hominum</i>.</p>
|
|
|
1294 <p title="I q. 16 a. 6 co."><a name="29089"><span class=
|
|
|
1295 "ref">[29089] Iª q. 16 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1296 quod quodammodo una est veritas, qua omnia sunt vera, et quodammodo
|
|
|
1297 non. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, quando aliquid
|
|
|
1298 praedicatur univoce de multis, illud in quolibet eorum secundum
|
|
|
1299 propriam rationem invenitur, sicut animal in qualibet specie
|
|
|
1300 animalis. Sed quando aliquid dicitur analogice de multis, illud
|
|
|
1301 invenitur secundum propriam rationem in uno eorum tantum, a quo
|
|
|
1302 alia denominantur. Sicut sanum dicitur de animali et urina et
|
|
|
1303 medicina, non quod sanitas sit nisi in animali tantum, sed a
|
|
|
1304 sanitate animalis denominatur medicina sana, inquantum est illius
|
|
|
1305 sanitatis effectiva, et urina, inquantum est illius sanitatis
|
|
|
1306 significativa. Et quamvis sanitas non sit in medicina neque in
|
|
|
1307 urina, tamen in utroque est aliquid per quod hoc quidem facit,
|
|
|
1308 illud autem significat sanitatem. Dictum est autem quod veritas per
|
|
|
1309 prius est in intellectu, et per posterius in rebus, secundum quod
|
|
|
1310 ordinantur ad intellectum divinum. Si ergo loquamur de veritate
|
|
|
1311 prout existit in intellectu, secundum propriam rationem, sic in
|
|
|
1312 multis intellectibus creatis sunt multae veritates; etiam in uno et
|
|
|
1313 eodem intellectu, secundum plura cognita. Unde dicit Glossa super
|
|
|
1314 illud Psalmi XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis hominum</i>
|
|
|
1315 etc., quod sicut ab una facie hominis resultant plures
|
|
|
1316 similitudines in speculo, sic ab una veritate divina resultant
|
|
|
1317 plures veritates. Si vero loquamur de veritate secundum quod est in
|
|
|
1318 rebus, sic omnes sunt verae una prima veritate, cui unumquodque
|
|
|
1319 assimilatur secundum suam entitatem. Et sic, licet plures sint
|
|
|
1320 essentiae vel formae rerum, tamen una est veritas divini
|
|
|
1321 intellectus, secundum quam omnes res denominantur verae.</p>
|
|
|
1322 <p title="I q. 16 a. 6 ad 1"><a name="29090"><span class=
|
|
|
1323 "ref">[29090] Iª q. 16 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1324 dicendum quod anima non secundum quamcumque veritatem iudicat de
|
|
|
1325 rebus omnibus; sed secundum veritatem primam, inquantum resultat in
|
|
|
1326 ea sicut in speculo, secundum prima intelligibilia. Unde sequitur
|
|
|
1327 quod veritas prima sit maior anima. Et tamen etiam veritas creata,
|
|
|
1328 quae est in intellectu nostro, est maior anima, non simpliciter,
|
|
|
1329 sed secundum quid, inquantum est perfectio eius; sicut etiam
|
|
|
1330 scientia posset dici maior anima. Sed verum est quod nihil
|
|
|
1331 subsistens est maius mente rationali, nisi Deus.</p>
|
|
|
1332 <p title="I q. 16 a. 6 ad 2"><a name="29091"><span class=
|
|
|
1333 "ref">[29091] Iª q. 16 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1334 dicendum quod dictum Anselmi veritatem habet, secundum quod res
|
|
|
1335 dicuntur verae per comparationem ad intellectum divinum.</p>
|
|
|
1336 <br />
|
|
|
1337 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
1338 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 1"><a name="29092"><span class=
|
|
|
1339 "ref">[29092] Iª q. 16 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
1340 proceditur. Videtur quod veritas creata sit aeterna. Dicit enim
|
|
|
1341 Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod nihil est magis
|
|
|
1342 aeternum quam ratio circuli, et duo et tria esse quinque. Sed horum
|
|
|
1343 veritas est veritas creata. Ergo veritas creata est aeterna.</p>
|
|
|
1344 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 2"><a name="29093"><span class=
|
|
|
1345 "ref">[29093] Iª q. 16 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
1346 quod est semper, est aeternum. Sed universalia sunt ubique et
|
|
|
1347 semper. Ergo sunt aeterna. Ergo et verum, quod est maxime
|
|
|
1348 universale.</p>
|
|
|
1349 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 3"><a name="29094"><span class=
|
|
|
1350 "ref">[29094] Iª q. 16 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, id
|
|
|
1351 quod est verum in praesenti, semper fuit verum esse futurum. Sed
|
|
|
1352 sicut veritas propositionis de praesenti est veritas creata, ita
|
|
|
1353 veritas propositionis de futuro. Ergo aliqua veritas creata est
|
|
|
1354 aeterna.</p>
|
|
|
1355 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 4"><a name="29095"><span class=
|
|
|
1356 "ref">[29095] Iª q. 16 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
1357 quod caret principio et fine, est aeternum. Sed veritas
|
|
|
1358 enuntiabilium caret principio et fine. Quia, si veritas incoepit
|
|
|
1359 cum ante non esset, verum erat veritatem non esse, et utique aliqua
|
|
|
1360 veritate verum erat, et sic veritas erat antequam inciperet. Et
|
|
|
1361 similiter si ponatur veritatem habere finem, sequitur quod sit
|
|
|
1362 postquam desierit, verum enim erit veritatem non esse. Ergo veritas
|
|
|
1363 est aeterna.</p>
|
|
|
1364 <p title="I q. 16 a. 7 s. c."><a name="29096"><span class=
|
|
|
1365 "ref">[29096] Iª q. 16 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1366 quod solus Deus est aeternus, ut supra habitum est.</p>
|
|
|
1367 <p title="I q. 16 a. 7 co."><a name="29097"><span class=
|
|
|
1368 "ref">[29097] Iª q. 16 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1369 quod veritas enuntiabilium non est aliud quam veritas intellectus.
|
|
|
1370 Enuntiabile enim et est in intellectu, et est in voce. Secundum
|
|
|
1371 autem quod est in intellectu, habet per se veritatem. Sed secundum
|
|
|
1372 quod est in voce, dicitur verum enuntiabile, secundum quod
|
|
|
1373 significat aliquam veritatem intellectus; non propter aliquam
|
|
|
1374 veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto. Sicut urina
|
|
|
1375 dicitur sana, non a sanitate quae in ipsa sit, sed a sanitate
|
|
|
1376 animalis, quam significat. Similiter etiam supra dictum est quod
|
|
|
1377 res denominantur verae a veritate intellectus. Unde si nullus
|
|
|
1378 intellectus esset aeternus, nulla veritas esset aeterna. Sed quia
|
|
|
1379 solus intellectus divinus est aeternus, in ipso solo veritas
|
|
|
1380 aeternitatem habet. Nec propter hoc sequitur quod aliquid aliud sit
|
|
|
1381 aeternum quam Deus, quia veritas intellectus divini est ipse Deus,
|
|
|
1382 ut supra ostensum est.</p>
|
|
|
1383 <p title="I q. 16 a. 7 ad 1"><a name="29098"><span class=
|
|
|
1384 "ref">[29098] Iª q. 16 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1385 dicendum quod ratio circuli, et duo et tria esse quinque, habent
|
|
|
1386 aeternitatem in mente divina.</p>
|
|
|
1387 <p title="I q. 16 a. 7 ad 2"><a name="29099"><span class=
|
|
|
1388 "ref">[29099] Iª q. 16 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1389 dicendum quod aliquid esse semper et ubique, potest intelligi
|
|
|
1390 dupliciter. Uno modo, quia habet in se unde se extendat ad omne
|
|
|
1391 tempus et ad omnem locum, sicut Deo competit esse ubique et semper.
|
|
|
1392 Alio modo, quia non habet in se quo determinetur ad aliquem locum
|
|
|
1393 vel tempus, sicut materia prima dicitur esse una, non quia habet
|
|
|
1394 unam formam, sicut homo est unus ab unitate unius formae, sed per
|
|
|
1395 remotionem omnium formarum distinguentium. Et per hunc modum,
|
|
|
1396 quodlibet universale dicitur esse ubique et semper, inquantum
|
|
|
1397 universalia abstrahunt ab hic et nunc. Sed ex hoc non sequitur ea
|
|
|
1398 esse aeterna, nisi in intellectu, si quis sit aeternus.</p>
|
|
|
1399 <p title="I q. 16 a. 7 ad 3"><a name="29100"><span class=
|
|
|
1400 "ref">[29100] Iª q. 16 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1401 dicendum quod illud quod nunc est, ex eo futurum fuit antequam
|
|
|
1402 esset, quia in causa sua erat ut fieret. Unde, sublata causa, non
|
|
|
1403 esset futurum illud fieri. Sola autem causa prima est aeterna. Unde
|
|
|
1404 ex hoc non sequitur quod ea quae sunt, semper fuerit verum ea esse
|
|
|
1405 futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit ut essent futura.
|
|
|
1406 Quae quidem causa solus Deus est.</p>
|
|
|
1407 <p title="I q. 16 a. 7 ad 4"><a name="29101"><span class=
|
|
|
1408 "ref">[29101] Iª q. 16 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
1409 dicendum quod, quia intellectus noster non est aeternus, nec
|
|
|
1410 veritas enuntiabilium quae a nobis formantur, est aeterna, sed
|
|
|
1411 quandoque incoepit. Et antequam huiusmodi veritas esset, non erat
|
|
|
1412 verum dicere veritatem talem non esse, nisi ab intellectu divino,
|
|
|
1413 in quo solum veritas est aeterna. Sed nunc verum est dicere
|
|
|
1414 veritatem tunc non fuisse. Quod quidem non est verum nisi veritate
|
|
|
1415 quae nunc est in intellectu nostro, non autem per aliquam veritatem
|
|
|
1416 ex parte rei. Quia ista est veritas de non ente; non ens autem non
|
|
|
1417 habet ex se ut sit verum, sed solummodo ex intellectu apprehendente
|
|
|
1418 ipsum. Unde intantum est verum dicere veritatem non fuisse,
|
|
|
1419 inquantum apprehendimus non esse ipsius ut praecedens esse
|
|
|
1420 eius.</p>
|
|
|
1421 <br />
|
|
|
1422 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
1423 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 1"><a name="29102"><span class=
|
|
|
1424 "ref">[29102] Iª q. 16 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
1425 proceditur. Videtur quod veritas sit immutabilis. Dicit enim
|
|
|
1426 Augustinus, in libro II de libero arbitrio, quod veritas non est
|
|
|
1427 aequalis menti, quia esset mutabilis, sicut et mens.</p>
|
|
|
1428 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 2"><a name="29103"><span class=
|
|
|
1429 "ref">[29103] Iª q. 16 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id
|
|
|
1430 quod remanet post omnem mutationem, est immutabile, sicut prima
|
|
|
1431 materia est ingenita et incorruptibilis, quia remanet post omnem
|
|
|
1432 generationem et corruptionem. Sed veritas remanet post omnem
|
|
|
1433 mutationem, quia post omnem mutationem verum est dicere esse vel
|
|
|
1434 non esse. Ergo veritas est immutabilis.</p>
|
|
|
1435 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 3"><a name="29104"><span class=
|
|
|
1436 "ref">[29104] Iª q. 16 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si
|
|
|
1437 veritas enuntiationis mutatur, maxime mutatur ad mutationem rei.
|
|
|
1438 Sed sic non mutatur. Veritas enim, secundum Anselmum, est rectitudo
|
|
|
1439 quaedam, inquantum aliquid implet id quod est de ipso in mente
|
|
|
1440 divina. Haec autem propositio, Socrates sedet, accipit a mente
|
|
|
1441 divina ut significet Socratem sedere, quod significat etiam eo non
|
|
|
1442 sedente. Ergo veritas propositionis nullo modo mutatur.</p>
|
|
|
1443 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 4"><a name="29105"><span class=
|
|
|
1444 "ref">[29105] Iª q. 16 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, ubi
|
|
|
1445 est eadem causa, et idem effectus. Sed eadem res est causa
|
|
|
1446 veritatis harum trium propositionum Socrates sedet, sedebit, et
|
|
|
1447 sedit. Ergo eadem est harum veritas. Sed oportet quod alterum horum
|
|
|
1448 sit verum. Ergo veritas harum propositionum immutabiliter manet. Et
|
|
|
1449 eadem ratione cuiuslibet alterius propositionis.</p>
|
|
|
1450 <p title="I q. 16 a. 8 s. c."><a name="29106"><span class=
|
|
|
1451 "ref">[29106] Iª q. 16 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1452 quod dicitur in Psalmo XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis
|
|
|
1453 hominum</i>.</p>
|
|
|
1454 <p title="I q. 16 a. 8 co."><a name="29107"><span class=
|
|
|
1455 "ref">[29107] Iª q. 16 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1456 quod, sicut supra dictum est, veritas proprie est in solo
|
|
|
1457 intellectu, res autem dicuntur verae a veritate quae est in aliquo
|
|
|
1458 intellectu. Unde mutabilitas veritatis consideranda est circa
|
|
|
1459 intellectum. Cuius quidem veritas in hoc consistit, quod habeat
|
|
|
1460 conformitatem ad res intellectas. Quae quidem conformitas variari
|
|
|
1461 potest dupliciter, sicut et quaelibet alia similitudo, ex mutatione
|
|
|
1462 alterius extremi. Unde uno modo variatur veritas ex parte
|
|
|
1463 intellectus, ex eo quod de re eodem modo se habente aliquis aliam
|
|
|
1464 opinionem accipit, alio modo si, opinione eadem manente, res
|
|
|
1465 mutetur. Et utroque modo fit mutatio de vero in falsum. Si ergo sit
|
|
|
1466 aliquis intellectus in quo non possit esse alternatio opinionum,
|
|
|
1467 vel cuius acceptionem non potest subterfugere res aliqua, in eo est
|
|
|
1468 immutabilis veritas. Talis autem est intellectus divinus, ut ex
|
|
|
1469 superioribus patet. Unde veritas divini intellectus est
|
|
|
1470 immutabilis. Veritas autem intellectus nostri mutabilis est. Non
|
|
|
1471 quod ipsa sit subiectum mutationis, sed inquantum intellectus
|
|
|
1472 noster mutatur de veritate in falsitatem; sic enim formae mutabiles
|
|
|
1473 dici possunt. Veritas autem intellectus divini est secundum quam
|
|
|
1474 res naturales dicuntur verae, quae est omnino immutabilis.</p>
|
|
|
1475 <p title="I q. 16 a. 8 ad 1"><a name="29108"><span class=
|
|
|
1476 "ref">[29108] Iª q. 16 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1477 dicendum quod Augustinus loquitur de veritate divina.</p>
|
|
|
1478 <p title="I q. 16 a. 8 ad 2"><a name="29109"><span class=
|
|
|
1479 "ref">[29109] Iª q. 16 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1480 dicendum quod verum et ens sunt convertibilia. Unde, sicut ens non
|
|
|
1481 generatur neque corrumpitur per se, sed per accidens, inquantum hoc
|
|
|
1482 vel illud ens corrumpitur vel generatur, ut dicitur in I Physic.;
|
|
|
1483 ita veritas mutatur, non quod nulla veritas remaneat, sed quia non
|
|
|
1484 remanet illa veritas quae prius erat.</p>
|
|
|
1485 <p title="I q. 16 a. 8 ad 3"><a name="29110"><span class=
|
|
|
1486 "ref">[29110] Iª q. 16 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1487 dicendum quod propositio non solum habet veritatem sicut res aliae
|
|
|
1488 veritatem habere dicuntur, inquantum implent id quod de eis est
|
|
|
1489 ordinatum ab intellectu divino; sed dicitur habere veritatem quodam
|
|
|
1490 speciali modo, inquantum significat veritatem intellectus. Quae
|
|
|
1491 quidem consistit in conformitate intellectus et rei. Qua quidem
|
|
|
1492 subtracta, mutatur veritas opinionis, et per consequens veritas
|
|
|
1493 propositionis. Sic igitur haec propositio, Socrates sedet, eo
|
|
|
1494 sedente vera est et veritate rei, inquantum est quaedam vox
|
|
|
1495 significativa; et veritate significationis, inquantum significat
|
|
|
1496 opinionem veram. Socrate vero surgente, remanet prima veritas, sed
|
|
|
1497 mutatur secunda.</p>
|
|
|
1498 <p title="I q. 16 a. 8 ad 4"><a name="29111"><span class=
|
|
|
1499 "ref">[29111] Iª q. 16 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
1500 dicendum quod sessio Socratis, quae est causa veritatis huius
|
|
|
1501 propositionis, Socrates sedet, non eodem modo se habet dum Socrates
|
|
|
1502 sedet, et postquam sederit, et antequam sederet. Unde et veritas ab
|
|
|
1503 hoc causata, diversimode se habet; et diversimode significatur
|
|
|
1504 propositionibus de praesenti, praeterito et futuro. Unde non
|
|
|
1505 sequitur quod, licet altera trium propositionum sit vera, quod
|
|
|
1506 eadem veritas invariabilis maneat.</p>
|
|
|
1507 <br />
|
|
|
1508 <div class="D">Quaestio 17</div>
|
|
|
1509 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
1510 <p title="I q. 17 pr."><a name="29112"><span class="ref">[29112]
|
|
|
1511 Iª q. 17 pr.</span></a> Deinde quaeritur de falsitate. Et
|
|
|
1512 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum falsitas sit in rebus.
|
|
|
1513 Secundo, utrum sit in sensu. Tertio, utrum sit in intellectu.
|
|
|
1514 Quarto, de oppositione veri et falsi.</p>
|
|
|
1515 <br />
|
|
|
1516 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
1517 <p title="I q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="29113"><span class=
|
|
|
1518 "ref">[29113] Iª q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
1519 proceditur. Videtur quod falsitas non sit in rebus. Dicit enim
|
|
|
1520 Augustinus, in libro Soliloq., <i>si verum est id quod est, falsum
|
|
|
1521 non esse uspiam concludetur, quovis repugnante</i>.</p>
|
|
|
1522 <p title="I q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="29114"><span class=
|
|
|
1523 "ref">[29114] Iª q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1524 falsum dicitur a fallendo. Sed res non fallunt, ut dicit Augustinus
|
|
|
1525 in libro de vera Relig., <i>quia non ostendunt aliud quam suam
|
|
|
1526 speciem</i>. Ergo falsum in rebus non invenitur.</p>
|
|
|
1527 <p title="I q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="29115"><span class=
|
|
|
1528 "ref">[29115] Iª q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, verum
|
|
|
1529 dicitur in rebus per comparationem ad intellectum divinum, ut supra
|
|
|
1530 dictum est. Sed quaelibet res, inquantum est, imitatur Deum. Ergo
|
|
|
1531 quaelibet res vera est, absque falsitate. Et sic nulla res est
|
|
|
1532 falsa.</p>
|
|
|
1533 <p title="I q. 17 a. 1 s. c."><a name="29116"><span class=
|
|
|
1534 "ref">[29116] Iª q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1535 quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., quod <i>omne corpus
|
|
|
1536 est verum corpus et falsa unitas</i>; quia imitatur unitatem, et
|
|
|
1537 non est unitas. Sed quaelibet res imitatur divinam bonitatem, et ab
|
|
|
1538 ea deficit. Ergo in omnibus rebus est falsitas.</p>
|
|
|
1539 <p title="I q. 17 a. 1 co."><a name="29117"><span class=
|
|
|
1540 "ref">[29117] Iª q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1541 quod, cum verum et falsum opponantur; opposita autem sunt circa
|
|
|
1542 idem; necesse est ut ibi prius quaeratur falsitas, ubi primo
|
|
|
1543 veritas invenitur, hoc est in intellectu. In rebus autem neque
|
|
|
1544 veritas neque falsitas est, nisi per ordinem ad intellectum. Et
|
|
|
1545 quia unumquodque secundum id quod convenit ei per se, simpliciter
|
|
|
1546 nominatur; secundum autem id quod convenit ei per accidens, non
|
|
|
1547 nominatur nisi secundum quid; res quidem simpliciter falsa dici
|
|
|
1548 posset per comparationem ad intellectum a quo dependet, cui
|
|
|
1549 comparatur per se; in ordine autem ad alium intellectum, cui
|
|
|
1550 comparatur per accidens, non posset dici falsa nisi secundum quid.
|
|
|
1551 Dependent autem ab intellectu divino res naturales, sicut ab
|
|
|
1552 intellectu humano res artificiales. Dicuntur igitur res
|
|
|
1553 artificiales falsae simpliciter et secundum se, inquantum deficiunt
|
|
|
1554 a forma artis, unde dicitur aliquis artifex opus falsum facere,
|
|
|
1555 quando deficit ab operatione artis. Sic autem in rebus
|
|
|
1556 dependentibus a Deo, falsitas inveniri non potest per comparationem
|
|
|
1557 ad intellectum divinum, cum quidquid in rebus accidit, ex
|
|
|
1558 ordinatione divini intellectus procedat, nisi forte in voluntariis
|
|
|
1559 agentibus tantum, in quorum potestate est subducere se ab
|
|
|
1560 ordinatione divini intellectus; in quo malum culpae consistit,
|
|
|
1561 secundum quod ipsa peccata falsitates et mendacia dicuntur in
|
|
|
1562 Scripturis, secundum illud Psalmi IV, <i>ut quid diligitis
|
|
|
1563 vanitatem et quaeritis mendacium?</i> Sicut per oppositum operatio
|
|
|
1564 virtuosa veritas vitae nominatur, inquantum subditur ordini divini
|
|
|
1565 intellectus; sicut dicitur Ioan. III, <i>qui facit veritatem, venit
|
|
|
1566 ad lucem</i>. Sed per ordinem ad intellectum nostrum, ad quem
|
|
|
1567 comparantur res naturales per accidens, possunt dici falsae, non
|
|
|
1568 simpliciter, sed secundum quid. Et hoc dupliciter. Uno modo,
|
|
|
1569 secundum rationem significati, ut dicatur illud esse falsum in
|
|
|
1570 rebus, quod significatur vel repraesentatur oratione vel intellectu
|
|
|
1571 falso. Secundum quem modum quaelibet res potest dici esse falsa,
|
|
|
1572 quantum ad id quod ei non inest, sicut si dicamus diametrum esse
|
|
|
1573 falsum commensurabile, ut dicit philosophus in V Metaphys.; et
|
|
|
1574 sicut dicit Augustinus, in libro Soliloq., quod <i>tragoedus est
|
|
|
1575 falsus Hector</i>. Sicut e contrario potest unumquodque dici verum,
|
|
|
1576 secundum id quod competit ei. Alio modo, per modum causae. Et sic
|
|
|
1577 dicitur res esse falsa, quae nata est facere de se opinionem
|
|
|
1578 falsam. Et quia innatum est nobis per ea quae exterius apparent de
|
|
|
1579 rebus iudicare, eo quod nostra cognitio a sensu ortum habet, qui
|
|
|
1580 primo et per se est exteriorum accidentium; ideo ea quae in
|
|
|
1581 exterioribus accidentibus habent similitudinem aliarum rerum,
|
|
|
1582 dicuntur esse falsa secundum illas res; sicut fel est falsum mel,
|
|
|
1583 et stannum est falsum argentum. Et secundum hoc dicit Augustinus,
|
|
|
1584 in libro Soliloq., quod <i>eas res falsas nominamus, quae
|
|
|
1585 verisimilia apprehendimus</i>. Et philosophus dicit, in V
|
|
|
1586 Metaphys., quod <i>falsa dicuntur quaecumque apta nata sunt
|
|
|
1587 apparere aut qualia non sunt, aut quae non sunt</i>. Et per hunc
|
|
|
1588 modum etiam dicitur homo falsus, inquantum est amativus falsarum
|
|
|
1589 opinionum vel locutionum. Non autem ex hoc quod potest eas
|
|
|
1590 confingere, quia sic etiam sapientes et scientes falsi dicerentur,
|
|
|
1591 ut dicitur in V Metaphys.</p>
|
|
|
1592 <p title="I q. 17 a. 1 ad 1"><a name="29118"><span class=
|
|
|
1593 "ref">[29118] Iª q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1594 dicendum quod res comparata ad intellectum, secundum id quod est,
|
|
|
1595 dicitur vera, secundum id quod non est, dicitur falsa. <i>Unde
|
|
|
1596 verus tragoedus est falsus Hector</i>, ut dicitur in II Soliloq.
|
|
|
1597 Sicut igitur in his quae sunt, invenitur quoddam non esse; ita in
|
|
|
1598 his quae sunt, invenitur quaedam ratio falsitatis.</p>
|
|
|
1599 <p title="I q. 17 a. 1 ad 2"><a name="29119"><span class=
|
|
|
1600 "ref">[29119] Iª q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1601 dicendum quod res per se non fallunt, sed per accidens. Dant enim
|
|
|
1602 occasionem falsitatis, eo quod similitudinem eorum gerunt, quorum
|
|
|
1603 non habent existentiam.</p>
|
|
|
1604 <p title="I q. 17 a. 1 ad 3"><a name="29120"><span class=
|
|
|
1605 "ref">[29120] Iª q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1606 dicendum quod per comparationem ad intellectum divinum non dicuntur
|
|
|
1607 res falsae, quod esset eas esse falsas simpliciter, sed per
|
|
|
1608 comparationem ad intellectum nostrum, quod est eas esse falsas
|
|
|
1609 secundum quid.</p>
|
|
|
1610 <p title="I q. 17 a. 1 ad 4"><a name="29121"><span class=
|
|
|
1611 "ref">[29121] Iª q. 17 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum, quod
|
|
|
1612 in oppositum obiicitur, dicendum quod similitudo vel repraesentatio
|
|
|
1613 deficiens non inducit rationem falsitatis, nisi inquantum praestat
|
|
|
1614 occasionem falsae opinionis. Unde non ubicumque est similitudo,
|
|
|
1615 dicitur res falsa, sed ubicumque est talis similitudo, quae nata
|
|
|
1616 est facere opinionem falsam, non cuicumque, sed ut in pluribus.</p>
|
|
|
1617 <br />
|
|
|
1618 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
1619 <p title="I q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="29122"><span class=
|
|
|
1620 "ref">[29122] Iª q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
1621 proceditur. Videtur quod in sensu non sit falsitas. Dicit enim
|
|
|
1622 Augustinus, in libro de vera Relig., <i>si omnes corporis sensus
|
|
|
1623 ita nuntiant ut afficiuntur, quid ab eis amplius exigere debemus,
|
|
|
1624 ignoro</i>. Et sic videtur quod ex sensibus non fallamur. Et sic
|
|
|
1625 falsitas in sensu non est.</p>
|
|
|
1626 <p title="I q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="29123"><span class=
|
|
|
1627 "ref">[29123] Iª q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1628 philosophus dicit, in IV Metaphys., quod <i>falsitas non est
|
|
|
1629 propria sensui, sed phantasiae</i>.</p>
|
|
|
1630 <p title="I q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="29124"><span class=
|
|
|
1631 "ref">[29124] Iª q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in
|
|
|
1632 incomplexis non est verum nec falsum, sed solum in complexis. Sed
|
|
|
1633 componere et dividere non pertinet ad sensum. Ergo in sensu non est
|
|
|
1634 falsitas.</p>
|
|
|
1635 <p title="I q. 17 a. 2 s. c."><a name="29125"><span class=
|
|
|
1636 "ref">[29125] Iª q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1637 quod dicit Augustinus, in libro Soliloq., <i>apparet nos in omnibus
|
|
|
1638 sensibus similitudine lenocinante falli</i>.</p>
|
|
|
1639 <p title="I q. 17 a. 2 co."><a name="29126"><span class=
|
|
|
1640 "ref">[29126] Iª q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1641 quod falsitas non est quaerenda in sensu, nisi sicut ibi est
|
|
|
1642 veritas. Veritas autem non sic est in sensu, ut sensus cognoscat
|
|
|
1643 veritatem; sed inquantum veram apprehensionem habet de
|
|
|
1644 sensibilibus, ut supra dictum est. Quod quidem contingit eo quod
|
|
|
1645 apprehendit res ut sunt. Unde contingit falsitatem esse in sensu,
|
|
|
1646 ex hoc quod apprehendit vel iudicat res aliter quam sint. Sic autem
|
|
|
1647 se habet ad cognoscendum res, inquantum similitudo rerum est in
|
|
|
1648 sensu. Similitudo autem alicuius rei est in sensu tripliciter. Uno
|
|
|
1649 modo, primo et per se; sicut in visu est similitudo colorum et
|
|
|
1650 aliorum propriorum sensibilium. Alio modo, per se, sed non primo;
|
|
|
1651 sicut in visu est similitudo figurae vel magnitudinis, et aliorum
|
|
|
1652 communium sensibilium. Tertio modo, nec primo nec per se, sed per
|
|
|
1653 accidens; sicut in visu est similitudo hominis, non inquantum est
|
|
|
1654 homo, sed inquantum huic colorato accidit esse hominem. Et circa
|
|
|
1655 propria sensibilia sensus non habet falsam cognitionem, nisi per
|
|
|
1656 accidens, et ut in paucioribus, ex eo scilicet quod, propter
|
|
|
1657 indispositionem organi, non convenienter recipit formam sensibilem,
|
|
|
1658 sicut et alia passiva, propter suam indispositionem, deficienter
|
|
|
1659 recipiunt impressionem agentium. Et inde est quod, propter
|
|
|
1660 corruptionem linguae, infirmis dulcia amara esse videntur. De
|
|
|
1661 sensibilibus vero communibus et per accidens, potest esse falsum
|
|
|
1662 iudicium etiam in sensu recte disposito, quia sensus non directe
|
|
|
1663 refertur ad illa, sed per accidens, vel ex consequenti, inquantum
|
|
|
1664 refertur ad alia.</p>
|
|
|
1665 <p title="I q. 17 a. 2 ad 1"><a name="29127"><span class=
|
|
|
1666 "ref">[29127] Iª q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1667 dicendum quod sensum affici, est ipsum eius sentire. Unde per hoc
|
|
|
1668 quod sensus ita nuntiant sicut afficiuntur, sequitur quod non
|
|
|
1669 decipiamur in iudicio quo iudicamus nos sentire aliquid. Sed ex eo
|
|
|
1670 quod sensus aliter afficitur interdum quam res sit, sequitur quod
|
|
|
1671 nuntiet nobis aliquando rem aliter quam sit. Et ex hoc fallimur per
|
|
|
1672 sensum circa rem, non circa ipsum sentire.</p>
|
|
|
1673 <p title="I q. 17 a. 2 ad 2"><a name="29128"><span class=
|
|
|
1674 "ref">[29128] Iª q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1675 dicendum quod falsitas dicitur non esse propria sensui, quia non
|
|
|
1676 decipitur circa proprium obiectum. Unde in alia translatione
|
|
|
1677 planius dicitur, quod <i>sensus proprii sensibilis falsus non
|
|
|
1678 est</i>. Phantasiae autem attribuitur falsitas, quia repraesentat
|
|
|
1679 similitudinem rei etiam absentis; unde quando aliquis convertitur
|
|
|
1680 ad similitudinem rei tanquam ad rem ipsam, provenit ex tali
|
|
|
1681 apprehensione falsitas. Unde etiam philosophus, in V Metaphys.,
|
|
|
1682 dicit quod umbrae et picturae et somnia dicuntur falsa, inquantum
|
|
|
1683 non subsunt res quarum habent similitudinem.</p>
|
|
|
1684 <p title="I q. 17 a. 2 ad 3"><a name="29129"><span class=
|
|
|
1685 "ref">[29129] Iª q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1686 dicendum quod ratio illa procedit, quod falsitas non sit in sensu
|
|
|
1687 sicut in cognoscente verum et falsum.</p>
|
|
|
1688 <br />
|
|
|
1689 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
1690 <p title="I q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="29130"><span class=
|
|
|
1691 "ref">[29130] Iª q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
1692 proceditur. Videtur quod falsitas non sit in intellectu. Dicit enim
|
|
|
1693 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis qui
|
|
|
1694 fallitur, id in quo fallitur, non intelligit</i>. Sed falsum
|
|
|
1695 dicitur esse in aliqua cognitione, secundum quod per eam fallimur.
|
|
|
1696 Ergo in intellectu non est falsitas.</p>
|
|
|
1697 <p title="I q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="29131"><span class=
|
|
|
1698 "ref">[29131] Iª q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1699 philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus semper est
|
|
|
1700 rectus. Non ergo in intellectu est falsitas.</p>
|
|
|
1701 <p title="I q. 17 a. 3 s. c."><a name="29132"><span class=
|
|
|
1702 "ref">[29132] Iª q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1703 quod dicitur in III de anima, quod <i>ubi compositio intellectuum
|
|
|
1704 est, ibi verum et falsum est</i>. Sed compositio intellectuum est
|
|
|
1705 in intellectu. Ergo verum et falsum est in intellectu.</p>
|
|
|
1706 <p title="I q. 17 a. 3 co."><a name="29133"><span class=
|
|
|
1707 "ref">[29133] Iª q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1708 quod, sicut res habet esse per propriam formam, ita virtus
|
|
|
1709 cognoscitiva habet cognoscere per similitudinem rei cognitae. Unde,
|
|
|
1710 sicut res naturalis non deficit ab esse quod sibi competit secundum
|
|
|
1711 suam formam, potest autem deficere ab aliquibus accidentalibus vel
|
|
|
1712 consequentibus; sicut homo ab hoc quod est habere duos pedes, non
|
|
|
1713 autem ab hoc quod est esse hominem, ita virtus cognoscitiva non
|
|
|
1714 deficit in cognoscendo respectu illius rei cuius similitudine
|
|
|
1715 informatur; potest autem deficere circa aliquid consequens ad
|
|
|
1716 ipsam, vel accidens ei. Sicut est dictum quod visus non decipitur
|
|
|
1717 circa sensibile proprium, sed circa sensibilia communia, quae
|
|
|
1718 consequenter se habent ad illud, et circa sensibilia per accidens.
|
|
|
1719 Sicut autem sensus informatur directe similitudine propriorum
|
|
|
1720 sensibilium, ita intellectus informatur similitudine quidditatis
|
|
|
1721 rei. Unde circa quod quid est intellectus non decipitur, sicut
|
|
|
1722 neque sensus circa sensibilia propria. In componendo vero vel
|
|
|
1723 dividendo potest decipi, dum attribuit rei cuius quidditatem
|
|
|
1724 intelligit, aliquid quod eam non consequitur, vel quod ei
|
|
|
1725 opponitur. Sic enim se habet intellectus ad iudicandum de
|
|
|
1726 huiusmodi, sicut sensus ad iudicandum de sensibilibus communibus
|
|
|
1727 vel per accidens. Hac tamen differentia servata, quae supra circa
|
|
|
1728 veritatem dicta est, quod falsitas in intellectu esse potest, non
|
|
|
1729 solum quia cognitio intellectus falsa est, sed quia intellectus eam
|
|
|
1730 cognoscit, sicut et veritatem, in sensu autem falsitas non est ut
|
|
|
1731 cognita, ut dictum est. Quia vero falsitas intellectus per se solum
|
|
|
1732 circa compositionem intellectus est, per accidens etiam in
|
|
|
1733 operatione intellectus qua cognoscit quod quid est, potest esse
|
|
|
1734 falsitas, inquantum ibi compositio intellectus admiscetur. Quod
|
|
|
1735 potest esse dupliciter. Uno modo, secundum quod intellectus
|
|
|
1736 definitionem unius attribuit alteri; ut si definitionem circuli
|
|
|
1737 attribuat homini. Unde definitio unius rei est falsa de altera.
|
|
|
1738 Alio modo, secundum quod partes definitionis componit ad invicem,
|
|
|
1739 quae simul sociari non possunt, sic enim definitio non est solum
|
|
|
1740 falsa respectu alicuius rei, sed est falsa in se. Ut si formet
|
|
|
1741 talem definitionem, animal rationale quadrupes, falsus est
|
|
|
1742 intellectus sic definiendo, propterea quod falsus est in formando
|
|
|
1743 hanc compositionem, aliquod animal rationale est quadrupes. Et
|
|
|
1744 propter hoc, in cognoscendo quidditates simplices non potest esse
|
|
|
1745 intellectus falsus, sed vel est verus, vel totaliter nihil
|
|
|
1746 intelligit.</p>
|
|
|
1747 <p title="I q. 17 a. 3 ad 1"><a name="29134"><span class=
|
|
|
1748 "ref">[29134] Iª q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1749 dicendum quod, quia quidditas rei est proprium obiectum
|
|
|
1750 intellectus, propter hoc tunc proprie dicimur aliquid intelligere,
|
|
|
1751 quando, reducentes illud in quod quid est, sic de eo iudicamus,
|
|
|
1752 sicut accidit in demonstrationibus, in quibus non est falsitas. Et
|
|
|
1753 hoc modo intelligitur verbum Augustini, quod omnis qui fallitur,
|
|
|
1754 non intelligit id in quo fallitur, non autem ita, quod in nulla
|
|
|
1755 operatione intellectus aliquis fallatur.</p>
|
|
|
1756 <p title="I q. 17 a. 3 ad 2"><a name="29135"><span class=
|
|
|
1757 "ref">[29135] Iª q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1758 dicendum quod intellectus semper est rectus, secundum quod
|
|
|
1759 intellectus est principiorum, circa quae non decipitur, ex eadem
|
|
|
1760 causa qua non decipitur circa quod quid est. Nam principia per se
|
|
|
1761 nota sunt illa quae statim, intellectis terminis, cognoscuntur, ex
|
|
|
1762 eo quod praedicatum ponitur in definitione subiecti.</p>
|
|
|
1763 <br />
|
|
|
1764 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
1765 <p title="I q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="29136"><span class=
|
|
|
1766 "ref">[29136] Iª q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
1767 proceditur. Videtur quod verum et falsum non sint contraria. Verum
|
|
|
1768 enim et falsum opponuntur sicut quod est et quod non est, <i>nam
|
|
|
1769 verum est id quod est</i>, ut dicit Augustinus. Sed quod est et
|
|
|
1770 quod non est, non opponuntur ut contraria. Ergo verum et falsum non
|
|
|
1771 sunt contraria.</p>
|
|
|
1772 <p title="I q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="29137"><span class=
|
|
|
1773 "ref">[29137] Iª q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, unum
|
|
|
1774 contrariorum non est in alio. Sed falsum est in vero, quia, sicut
|
|
|
1775 dicit Augustinus in libro Soliloq., <i>tragoedus non esset falsus
|
|
|
1776 Hector, si non esset verus tragoedus</i>. Ergo verum et falsum non
|
|
|
1777 sunt contraria.</p>
|
|
|
1778 <p title="I q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="29138"><span class=
|
|
|
1779 "ref">[29138] Iª q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in
|
|
|
1780 Deo non est contrarietas aliqua, nihil enim divinae substantiae est
|
|
|
1781 contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civit. Dei. Sed Deo
|
|
|
1782 opponitur falsitas, nam idolum in Scriptura mendacium nominatur,
|
|
|
1783 Ierem. VIII, <i>apprehenderunt mendacium</i>; Glossa, <i>idest
|
|
|
1784 idola</i>. Ergo verum et falsum non sunt contraria.</p>
|
|
|
1785 <p title="I q. 17 a. 4 s. c."><a name="29139"><span class=
|
|
|
1786 "ref">[29139] Iª q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1787 quod dicit philosophus, in II Periherm., ponit enim falsam
|
|
|
1788 opinionem verae contrariam.</p>
|
|
|
1789 <p title="I q. 17 a. 4 co."><a name="29140"><span class=
|
|
|
1790 "ref">[29140] Iª q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1791 quod verum et falsum opponuntur ut contraria, et non sicut
|
|
|
1792 affirmatio et negatio, ut quidam dixerunt. Ad cuius evidentiam,
|
|
|
1793 sciendum est quod negatio neque ponit aliquid, neque determinat
|
|
|
1794 sibi aliquod subiectum. Et propter hoc, potest dici tam de ente
|
|
|
1795 quam de non ente; sicut non videns, et non sedens. Privatio autem
|
|
|
1796 non ponit aliquid, sed determinat sibi subiectum. Est enim negatio
|
|
|
1797 in subiecto, ut dicitur IV Metaphys., caecum enim non dicitur nisi
|
|
|
1798 de eo quod est natum videre. Contrarium vero et aliquid ponit, et
|
|
|
1799 subiectum determinat, nigrum enim est aliqua species coloris.
|
|
|
1800 Falsum autem aliquid ponit. Est enim falsum, ut dicit philosophus,
|
|
|
1801 IV Metaphys., ex eo quod dicitur vel videtur aliquid esse quod non
|
|
|
1802 est, vel non esse quod est. Sicut enim verum ponit acceptionem
|
|
|
1803 adaequatam rei, ita falsum acceptionem rei non adaequatam. Unde
|
|
|
1804 manifestum est quod verum et falsum sunt contraria.</p>
|
|
|
1805 <p title="I q. 17 a. 4 ad 1"><a name="29141"><span class=
|
|
|
1806 "ref">[29141] Iª q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1807 dicendum quod id quod est in rebus, est veritas rei sed id quod est
|
|
|
1808 ut apprehensum, est verum intellectus, in quo primo est veritas.
|
|
|
1809 Unde et falsum est id quod non est ut apprehensum. Apprehendere
|
|
|
1810 autem esse et non esse, contrarietatem habet, sicut probat
|
|
|
1811 philosophus, in II Periherm., quod huic opinioni, bonum est bonum,
|
|
|
1812 contraria est, bonum non est bonum.</p>
|
|
|
1813 <p title="I q. 17 a. 4 ad 2"><a name="29142"><span class=
|
|
|
1814 "ref">[29142] Iª q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1815 dicendum quod falsum non fundatur in vero sibi contrario, sicut nec
|
|
|
1816 malum in bono sibi contrario; sed in eo quod sibi subiicitur. Et
|
|
|
1817 hoc ideo in utroque accidit, quia verum et bonum communia sunt, et
|
|
|
1818 convertuntur cum ente, unde, sicut omnis privatio fundatur in
|
|
|
1819 subiecto quod est ens, ita omne malum fundatur in aliquo bono, et
|
|
|
1820 omne falsum in aliquo vero.</p>
|
|
|
1821 <p title="I q. 17 a. 4 ad 3"><a name="29143"><span class=
|
|
|
1822 "ref">[29143] Iª q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1823 dicendum quod, quia contraria et opposita privative nata sunt fieri
|
|
|
1824 circa idem, ideo Deo, prout in se consideratur, non est aliquid
|
|
|
1825 contrarium, neque ratione suae bonitatis, neque ratione suae
|
|
|
1826 veritatis, quia in intellectu eius non potest esse falsitas aliqua.
|
|
|
1827 Sed in apprehensione nostra habet aliquid contrarium, nam verae
|
|
|
1828 opinioni de ipso contrariatur falsa opinio. Et sic idola mendacia
|
|
|
1829 dicuntur opposita veritati divinae, inquantum falsa opinio de
|
|
|
1830 idolis contrariatur verae opinioni de unitate Dei.</p>
|
|
|
1831 <br />
|
|
|
1832 <div class="D">Quaestio 18</div>
|
|
|
1833 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
1834 <p title="I q. 18 pr."><a name="29144"><span class="ref">[29144]
|
|
|
1835 Iª q. 18 pr.</span></a> Quoniam autem intelligere viventium
|
|
|
1836 est, post considerationem de scientia et intellectu divino,
|
|
|
1837 considerandum est de vita ipsius. Et circa hoc quaeruntur quatuor.
|
|
|
1838 Primo, quorum sit vivere. Secundo, quid sit vita. Tertio, utrum
|
|
|
1839 vita Deo conveniat. Quarto, utrum omnia in Deo sint vita.</p>
|
|
|
1840 <br />
|
|
|
1841 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
1842 <p title="I q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="29145"><span class=
|
|
|
1843 "ref">[29145] Iª q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
1844 proceditur. Videtur quod omnium rerum naturalium sit vivere. Dicit
|
|
|
1845 enim philosophus, in VIII Physic., quod motus est ut vita quaedam
|
|
|
1846 natura existentibus omnibus. Sed omnes res naturales participant
|
|
|
1847 motum. Ergo omnes res naturales participant vitam.</p>
|
|
|
1848 <p title="I q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="29146"><span class=
|
|
|
1849 "ref">[29146] Iª q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1850 plantae dicuntur vivere, inquantum habent in seipsis principium
|
|
|
1851 motus augmenti et decrementi. Sed motus localis est perfectior et
|
|
|
1852 prior secundum naturam quam motus augmenti et decrementi, ut
|
|
|
1853 probatur in VIII Physic. Cum igitur omnia corpora naturalia habeant
|
|
|
1854 aliquod principium motus localis, videtur quod omnia corpora
|
|
|
1855 naturalia vivant.</p>
|
|
|
1856 <p title="I q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="29147"><span class=
|
|
|
1857 "ref">[29147] Iª q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inter
|
|
|
1858 corpora naturalia imperfectiora sunt elementa. Sed eis attribuitur
|
|
|
1859 vita, dicuntur enim aquae vivae. Ergo multo magis alia corpora
|
|
|
1860 naturalia vitam habent.</p>
|
|
|
1861 <p title="I q. 18 a. 1 s. c."><a name="29148"><span class=
|
|
|
1862 "ref">[29148] Iª q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1863 quod dicit Dionysius, VI cap. de Div. Nom., quod <i>plantae
|
|
|
1864 secundum ultimam resonantiam vitae habent vivere</i>, ex quo potest
|
|
|
1865 accipi quod ultimum gradum vitae obtinent plantae. Sed corpora
|
|
|
1866 inanimata sunt infra plantas. Ergo eorum non est vivere.</p>
|
|
|
1867 <p title="I q. 18 a. 1 co."><a name="29149"><span class=
|
|
|
1868 "ref">[29149] Iª q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1869 quod ex his quae manifeste vivunt, accipere possumus quorum sit
|
|
|
1870 vivere, et quorum non sit vivere. Vivere autem manifeste animalibus
|
|
|
1871 convenit, dicitur enim in libro de vegetabilibus, quod <i>vita in
|
|
|
1872 animalibus manifesta est</i>. Unde secundum illud oportet
|
|
|
1873 distinguere viventia a non viventibus secundum quod animalia
|
|
|
1874 dicuntur vivere. Hoc autem est in quo primo manifestatur vita, et
|
|
|
1875 in quo ultimo remanet. Primo autem dicimus animal vivere, quando
|
|
|
1876 incipit ex se motum habere; et tandiu iudicatur animal vivere,
|
|
|
1877 quandiu talis motus in eo apparet; quando vero iam ex se non habet
|
|
|
1878 aliquem motum, sed movetur tantum ab alio tunc dicitur animal
|
|
|
1879 mortuum, per defectum vitae. Ex quo patet quod illa proprie sunt
|
|
|
1880 viventia, quae seipsa secundum aliquam speciem motus movent; sive
|
|
|
1881 accipiatur motus proprie, sicut motus dicitur actus imperfecti,
|
|
|
1882 idest existentis in potentia; sive motus accipiatur communiter,
|
|
|
1883 prout motus dicitur actus perfecti, prout intelligere et sentire
|
|
|
1884 dicitur moveri, ut dicitur in III de anima. Ut sic viventia
|
|
|
1885 dicantur quaecumque se agunt ad motum vel operationem aliquam, ea
|
|
|
1886 vero in quorum natura non est ut se agant ad aliquem motum vel
|
|
|
1887 operationem, viventia dici non possunt, nisi per aliquam
|
|
|
1888 similitudinem.</p>
|
|
|
1889 <p title="I q. 18 a. 1 ad 1"><a name="29150"><span class=
|
|
|
1890 "ref">[29150] Iª q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1891 dicendum quod verbum illud philosophi potest intelligi vel de motu
|
|
|
1892 primo, scilicet corporum caelestium; vel de motu communiter. Et
|
|
|
1893 utroque modo motus dicitur quasi vita corporum naturalium, per
|
|
|
1894 similitudinem; et non per proprietatem. Nam motus caeli est in
|
|
|
1895 universo corporalium naturarum, sicut motus cordis in animali, quo
|
|
|
1896 conservatur vita. Similiter etiam quicumque motus naturalis hoc
|
|
|
1897 modo se habet ad res naturales, ut quaedam similitudo vitalis
|
|
|
1898 operationis. Unde, si totum universum corporale esset unum animal,
|
|
|
1899 ita quod iste motus esset a movente intrinseco, ut quidam
|
|
|
1900 posuerunt, sequeretur quod motus esset vita omnium naturalium
|
|
|
1901 corporum.</p>
|
|
|
1902 <p title="I q. 18 a. 1 ad 2"><a name="29151"><span class=
|
|
|
1903 "ref">[29151] Iª q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1904 dicendum quod corporibus gravibus et levibus non competit moveri,
|
|
|
1905 nisi secundum quod sunt extra dispositionem suae naturae, utpote
|
|
|
1906 cum sunt extra locum proprium, cum enim sunt in loco proprio et
|
|
|
1907 naturali, quiescunt. Sed plantae et aliae res viventes moventur
|
|
|
1908 motu vitali, secundum hoc quod sunt in sua dispositione naturali,
|
|
|
1909 non autem in accedendo ad eam vel in recedendo ab ea, imo secundum
|
|
|
1910 quod recedunt a tali motu, recedunt a naturali dispositione. Et
|
|
|
1911 praeterea, corpora gravia et levia moventur a motore extrinseco,
|
|
|
1912 vel generante, qui dat formam, vel removente prohibens, ut dicitur
|
|
|
1913 in VIII Physic., et ita non movent seipsa, sicut corpora
|
|
|
1914 viventia.</p>
|
|
|
1915 <p title="I q. 18 a. 1 ad 3"><a name="29152"><span class=
|
|
|
1916 "ref">[29152] Iª q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
1917 dicendum quod aquae vivae dicuntur, quae habent continuum fluxum,
|
|
|
1918 aquae enim stantes, quae non continuantur ad principium continue
|
|
|
1919 fluens, dicuntur mortuae, ut aquae cisternarum et lacunarum. Et hoc
|
|
|
1920 dicitur per similitudinem, inquantum enim videntur se movere,
|
|
|
1921 habent similitudinem vitae. Sed tamen non est in eis vera ratio
|
|
|
1922 vitae, quia hunc motum non habent a seipsis, sed a causa generante
|
|
|
1923 eas; sicut accidit circa motum aliorum gravium et levium.</p>
|
|
|
1924 <br />
|
|
|
1925 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
1926 <p title="I q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="29153"><span class=
|
|
|
1927 "ref">[29153] Iª q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
1928 proceditur. Videtur quod vita sit quaedam operatio. Nihil enim
|
|
|
1929 dividitur nisi per ea quae sunt sui generis. Sed vivere dividitur
|
|
|
1930 per operationes quasdam, ut patet per philosophum in II libro de
|
|
|
1931 anima, qui distinguit vivere per quatuor, scilicet alimento uti,
|
|
|
1932 sentire, moveri secundum locum, et intelligere. Ergo vita est
|
|
|
1933 operatio quaedam.</p>
|
|
|
1934 <p title="I q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="29154"><span class=
|
|
|
1935 "ref">[29154] Iª q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, vita
|
|
|
1936 activa dicitur alia esse a contemplativa. Sed contemplativi ab
|
|
|
1937 activis non diversificantur nisi secundum operationes quasdam. Ergo
|
|
|
1938 vita est quaedam operatio.</p>
|
|
|
1939 <p title="I q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="29155"><span class=
|
|
|
1940 "ref">[29155] Iª q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
1941 cognoscere Deum est operatio quaedam. Haec autem est vita, ut patet
|
|
|
1942 per illud Ioan. XVII, <i>haec est autem vita aeterna, ut cognoscant
|
|
|
1943 te solum verum Deum</i>. Ergo vita est operatio.</p>
|
|
|
1944 <p title="I q. 18 a. 2 s. c."><a name="29156"><span class=
|
|
|
1945 "ref">[29156] Iª q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1946 quod dicit philosophus, in II de anima, <i>vivere viventibus est
|
|
|
1947 esse</i>.</p>
|
|
|
1948 <p title="I q. 18 a. 2 co."><a name="29157"><span class=
|
|
|
1949 "ref">[29157] Iª q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1950 quod, sicut ex dictis patet, intellectus noster, qui proprie est
|
|
|
1951 cognoscitivus quidditatis rei ut proprii obiecti, accipit a sensu,
|
|
|
1952 cuius propria obiecta sunt accidentia exteriora. Et inde est quod
|
|
|
1953 ex his quae exterius apparent de re, devenimus ad cognoscendam
|
|
|
1954 essentiam rei. Et quia sic nominamus aliquid sicut cognoscimus
|
|
|
1955 illud, ut ex supradictis patet, inde est quod plerumque a
|
|
|
1956 proprietatibus exterioribus imponuntur nomina ad significandas
|
|
|
1957 essentias rerum. Unde huiusmodi nomina quandoque accipiuntur
|
|
|
1958 proprie pro ipsis essentiis rerum, ad quas significandas
|
|
|
1959 principaliter sunt imposita, aliquando autem sumuntur pro
|
|
|
1960 proprietatibus a quibus imponuntur, et hoc minus proprie. Sicut
|
|
|
1961 patet quod hoc nomen corpus impositum est ad significandum quoddam
|
|
|
1962 genus substantiarum, ex eo quod in eis inveniuntur tres
|
|
|
1963 dimensiones, et ideo aliquando ponitur hoc nomen corpus ad
|
|
|
1964 significandas tres dimensiones, secundum quod corpus ponitur
|
|
|
1965 species quantitatis. Sic ergo dicendum est et de vita. Nam vitae
|
|
|
1966 nomen sumitur ex quodam exterius apparenti circa rem, quod est
|
|
|
1967 movere seipsum, non tamen est impositum hoc nomen ad hoc
|
|
|
1968 significandum, sed ad significandam substantiam cui convenit
|
|
|
1969 secundum suam naturam movere seipsam, vel agere se quocumque modo
|
|
|
1970 ad operationem. Et secundum hoc, vivere nihil aliud est quam esse
|
|
|
1971 in tali natura, et vita significat hoc ipsum, sed in abstracto;
|
|
|
1972 sicut hoc nomen cursus significat ipsum currere in abstracto. Unde
|
|
|
1973 vivum non est praedicatum accidentale, sed substantiale. Quandoque
|
|
|
1974 tamen vita sumitur minus proprie pro operationibus vitae, a quibus
|
|
|
1975 nomen vitae assumitur; sicut dicit philosophus, IX Ethic., quod
|
|
|
1976 <i>vivere principaliter est sentire vel intelligere</i>.</p>
|
|
|
1977 <p title="I q. 18 a. 2 ad 1"><a name="29158"><span class=
|
|
|
1978 "ref">[29158] Iª q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1979 dicendum quod philosophus ibi accipit vivere pro operatione vitae.
|
|
|
1980 Vel dicendum est melius, quod sentire et intelligere, et huiusmodi,
|
|
|
1981 quandoque sumuntur pro quibusdam operationibus; quandoque autem pro
|
|
|
1982 ipso esse sic operantium. Dicitur enim IX Ethic., quod <i>esse est
|
|
|
1983 sentire vel intelligere</i>, idest habere naturam ad sentiendum vel
|
|
|
1984 intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus vivere per illa
|
|
|
1985 quatuor. Nam in istis inferioribus quatuor sunt genera viventium.
|
|
|
1986 Quorum quaedam habent naturam solum ad utendum alimento, et ad
|
|
|
1987 consequentia, quae sunt augmentum et generatio; quaedam ulterius ad
|
|
|
1988 sentiendum, ut patet in animalibus immobilibus, sicut sunt ostrea;
|
|
|
1989 quaedam vero, cum his, ulterius ad movendum se secundum locum,
|
|
|
1990 sicut animalia perfecta, ut quadrupedia et volatilia et huiusmodi;
|
|
|
1991 quaedam vero ulterius ad intelligendum, sicut homines.</p>
|
|
|
1992 <p title="I q. 18 a. 2 ad 2"><a name="29159"><span class=
|
|
|
1993 "ref">[29159] Iª q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1994 dicendum quod opera vitae dicuntur, quorum principia sunt in
|
|
|
1995 operantibus, ut seipsos inducant in tales operationes. Contingit
|
|
|
1996 autem aliquorum operum inesse hominibus non solum principia
|
|
|
1997 naturalia, ut sunt potentiae naturales; sed etiam quaedam
|
|
|
1998 superaddita, ut sunt habitus inclinantes ad quaedam operationum
|
|
|
1999 genera quasi per modum naturae, et facientes illas operationes esse
|
|
|
2000 delectabiles. Et ex hoc dicitur, quasi per quandam similitudinem,
|
|
|
2001 quod illa operatio quae est homini delectabilis, et ad quam
|
|
|
2002 inclinatur, et in qua conversatur, et ordinat vitam suam ad ipsam,
|
|
|
2003 dicitur vita hominis, unde quidam dicuntur agere vitam luxuriosam,
|
|
|
2004 quidam vitam honestam. Et per hunc modum vita contemplativa ab
|
|
|
2005 activa distinguitur. Et per hunc etiam modum cognoscere Deum
|
|
|
2006 dicitur vita aeterna.</p>
|
|
|
2007 <p title="I q. 18 a. 2 ad 3"><a name="29160"><span class=
|
|
|
2008 "ref">[29160] Iª q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Unde patet solutio
|
|
|
2009 ad tertium.</p>
|
|
|
2010 <br />
|
|
|
2011 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
2012 <p title="I q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="29161"><span class=
|
|
|
2013 "ref">[29161] Iª q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
2014 proceditur. Videtur quod Deo non conveniat vita. Vivere enim
|
|
|
2015 dicuntur aliqua secundum quod movent seipsa, ut dictum est. Sed Deo
|
|
|
2016 non competit moveri. Ergo neque vivere.</p>
|
|
|
2017 <p title="I q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="29162"><span class=
|
|
|
2018 "ref">[29162] Iª q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in
|
|
|
2019 omnibus quae vivunt, est accipere aliquod vivendi principium, unde
|
|
|
2020 dicitur in II de anima, quod <i>anima est viventis corporis causa
|
|
|
2021 et principium</i>. Sed Deus non habet aliquod principium. Ergo sibi
|
|
|
2022 non competit vivere.</p>
|
|
|
2023 <p title="I q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="29163"><span class=
|
|
|
2024 "ref">[29163] Iª q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2025 principium vitae in rebus viventibus quae apud nos sunt, est anima
|
|
|
2026 vegetabilis, quae non est nisi in rebus corporalibus. Ergo rebus
|
|
|
2027 incorporalibus non competit vivere.</p>
|
|
|
2028 <p title="I q. 18 a. 3 s. c."><a name="29164"><span class=
|
|
|
2029 "ref">[29164] Iª q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2030 quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>cor meum et caro mea
|
|
|
2031 exultaverunt in Deum vivum</i>.</p>
|
|
|
2032 <p title="I q. 18 a. 3 co."><a name="29165"><span class=
|
|
|
2033 "ref">[29165] Iª q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2034 quod vita maxime proprie in Deo est. Ad cuius evidentiam,
|
|
|
2035 considerandum est quod, cum vivere dicantur aliqua secundum quod
|
|
|
2036 operantur ex seipsis, et non quasi ab aliis mota; quanto perfectius
|
|
|
2037 competit hoc alicui, tanto perfectius in eo invenitur vita. In
|
|
|
2038 moventibus autem et motis tria per ordinem inveniuntur. Nam primo,
|
|
|
2039 finis movet agentem; agens vero principale est quod per suam formam
|
|
|
2040 agit; et hoc interdum agit per aliquod instrumentum, quod non agit
|
|
|
2041 ex virtute suae formae, sed ex virtute principalis agentis; cui
|
|
|
2042 instrumento competit sola executio actionis. Inveniuntur igitur
|
|
|
2043 quaedam, quae movent seipsa, non habito respectu ad formam vel
|
|
|
2044 finem, quae inest eis a natura, sed solum quantum ad executionem
|
|
|
2045 motus, sed forma per quam agunt, et finis propter quem agunt,
|
|
|
2046 determinantur eis a natura. Et huiusmodi sunt plantae, quae
|
|
|
2047 secundum formam inditam eis a natura, movent seipsas secundum
|
|
|
2048 augmentum et decrementum. Quaedam vero ulterius movent seipsa, non
|
|
|
2049 solum habito respectu ad executionem motus, sed etiam quantum ad
|
|
|
2050 formam quae est principium motus, quam per se acquirunt. Et
|
|
|
2051 huiusmodi sunt animalia, quorum motus principium est forma non a
|
|
|
2052 natura indita, sed per sensum accepta. Unde quanto perfectiorem
|
|
|
2053 sensum habent, tanto perfectius movent seipsa. Nam ea quae non
|
|
|
2054 habent nisi sensum tactus, movent solum seipsa motu dilatationis et
|
|
|
2055 constrictionis, ut ostrea, parum excedentia motum plantae. Quae
|
|
|
2056 vero habent virtutem sensitivam perfectam, non solum ad
|
|
|
2057 cognoscendum coniuncta et tangentia, sed etiam ad cognoscendum
|
|
|
2058 distantia, movent seipsa in remotum motu processivo. Sed quamvis
|
|
|
2059 huiusmodi animalia formam quae est principium motus, per sensum
|
|
|
2060 accipiant, non tamen per seipsa praestituunt sibi finem suae
|
|
|
2061 operationis, vel sui motus; sed est eis inditus a natura, cuius
|
|
|
2062 instinctu ad aliquid agendum moventur per formam sensu apprehensam.
|
|
|
2063 Unde supra talia animalia sunt illa quae movent seipsa, etiam
|
|
|
2064 habito respectu ad finem, quem sibi praestituunt. Quod quidem non
|
|
|
2065 fit nisi per rationem et intellectum, cuius est cognoscere
|
|
|
2066 proportionem finis et eius quod est ad finem, et unum ordinare in
|
|
|
2067 alterum. Unde perfectior modus vivendi est eorum quae habent
|
|
|
2068 intellectum, haec enim perfectius movent seipsa. Et huius est
|
|
|
2069 signum, quod in uno et eodem homine virtus intellectiva movet
|
|
|
2070 potentias sensitivas; et potentiae sensitivae per suum imperium
|
|
|
2071 movent organa, quae exequuntur motum. Sicut etiam in artibus,
|
|
|
2072 videmus quod ars ad quam pertinet usus navis, scilicet ars
|
|
|
2073 gubernatoria, praecipit ei quae inducit formam navis, et haec
|
|
|
2074 praecipit illi quae habet executionem tantum, in disponendo
|
|
|
2075 materiam. Sed quamvis intellectus noster ad aliqua se agat, tamen
|
|
|
2076 aliqua sunt ei praestituta a natura; sicut sunt prima principia,
|
|
|
2077 circa quae non potest aliter se habere, et ultimus finis, quem non
|
|
|
2078 potest non velle. Unde, licet quantum ad aliquid moveat se, tamen
|
|
|
2079 oportet quod quantum ad aliqua ab alio moveatur. Illud igitur cuius
|
|
|
2080 sua natura est ipsum eius intelligere, et cui id quod naturaliter
|
|
|
2081 habet, non determinatur ab alio, hoc est quod obtinet summum gradum
|
|
|
2082 vitae. Tale autem est Deus. Unde in Deo maxime est vita. Unde
|
|
|
2083 philosophus, in XII Metaphys., ostenso quod Deus sit intelligens,
|
|
|
2084 concludit quod habeat vitam perfectissimam et sempiternam, quia
|
|
|
2085 intellectus eius est perfectissimus, et semper in actu.</p>
|
|
|
2086 <p title="I q. 18 a. 3 ad 1"><a name="29166"><span class=
|
|
|
2087 "ref">[29166] Iª q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2088 dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio,
|
|
|
2089 una, quae transit in exteriorem materiam, ut calefacere et secare;
|
|
|
2090 alia, quae manet in agente, ut intelligere, sentire et velle.
|
|
|
2091 Quarum haec est differentia, quia prima actio non est perfectio
|
|
|
2092 agentis quod movet, sed ipsius moti; secunda autem actio est
|
|
|
2093 perfectio agentis. Unde, quia motus est actus mobilis, secunda
|
|
|
2094 actio, inquantum est actus operantis, dicitur motus eius; ex hac
|
|
|
2095 similitudine, quod, sicut motus est actus mobilis, ita huiusmodi
|
|
|
2096 actio est actus agentis; licet motus sit actus imperfecti, scilicet
|
|
|
2097 existentis in potentia, huiusmodi autem actio est actus perfecti,
|
|
|
2098 idest existentis in actu, ut dicitur in III de anima. Hoc igitur
|
|
|
2099 modo quo intelligere est motus, id quod se intelligit, dicitur se
|
|
|
2100 movere. Et per hunc modum etiam Plato posuit quod Deus movet
|
|
|
2101 seipsum, non eo modo quo motus est actus imperfecti.</p>
|
|
|
2102 <p title="I q. 18 a. 3 ad 2"><a name="29167"><span class=
|
|
|
2103 "ref">[29167] Iª q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2104 dicendum quod, sicut Deus est ipsum suum esse et suum intelligere,
|
|
|
2105 ita est suum vivere. Et propter hoc, sic vivit, quod non habet
|
|
|
2106 vivendi principium.</p>
|
|
|
2107 <p title="I q. 18 a. 3 ad 3"><a name="29168"><span class=
|
|
|
2108 "ref">[29168] Iª q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2109 dicendum quod vita in istis inferioribus recipitur in natura
|
|
|
2110 corruptibili, quae indiget et generatione ad conservationem
|
|
|
2111 speciei, et alimento ad conservationem individui. Et propter hoc,
|
|
|
2112 in istis inferioribus non invenitur vita sine anima vegetabili. Sed
|
|
|
2113 hoc non habet locum in rebus incorruptibilibus.</p>
|
|
|
2114 <br />
|
|
|
2115 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
2116 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="29169"><span class=
|
|
|
2117 "ref">[29169] Iª q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
2118 proceditur. Videtur quod non omnia sint vita in Deo. Dicitur enim
|
|
|
2119 Act. XVII, <i>in ipso vivimus, movemur et sumus</i>. Sed non omnia
|
|
|
2120 in Deo sunt motus. Ergo non omnia in ipso sunt vita.</p>
|
|
|
2121 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="29170"><span class=
|
|
|
2122 "ref">[29170] Iª q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnia
|
|
|
2123 sunt in Deo sicut in primo exemplari. Sed exemplata debent
|
|
|
2124 conformari exemplari. Cum igitur non omnia vivant in seipsis,
|
|
|
2125 videtur quod non omnia in Deo sint vita.</p>
|
|
|
2126 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="29171"><span class=
|
|
|
2127 "ref">[29171] Iª q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2128 Augustinus dicit in libro de vera Relig., substantia vivens est
|
|
|
2129 melior qualibet substantia non vivente. Si igitur ea quae in
|
|
|
2130 seipsis non vivunt, in Deo sunt vita, videtur quod verius sint res
|
|
|
2131 in Deo quam in seipsis. Quod tamen videtur esse falsum, cum in
|
|
|
2132 seipsis sint in actu, in Deo vero in potentia.</p>
|
|
|
2133 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 4"><a name="29172"><span class=
|
|
|
2134 "ref">[29172] Iª q. 18 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2135 sciuntur a Deo bona, et ea quae fiunt secundum aliquod tempus; ita
|
|
|
2136 mala, et ea quae Deus potest facere, sed nunquam fiunt. Si ergo
|
|
|
2137 omnia sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab ipso, videtur quod
|
|
|
2138 etiam mala, et quae nunquam fiunt, sunt vita in Deo, inquantum sunt
|
|
|
2139 scita ab eo. Quod videtur inconveniens.</p>
|
|
|
2140 <p title="I q. 18 a. 4 s. c."><a name="29173"><span class=
|
|
|
2141 "ref">[29173] Iª q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2142 quod dicitur Ioan. I, <i>quod factum est, in ipso vita erat</i>.
|
|
|
2143 Sed omnia praeter Deum facta sunt. Ergo omnia in Deo sunt vita.</p>
|
|
|
2144 <p title="I q. 18 a. 4 co."><a name="29174"><span class=
|
|
|
2145 "ref">[29174] Iª q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2146 quod, sicut dictum est, vivere Dei est eius intelligere. In Deo
|
|
|
2147 autem est idem intellectus et quod intelligitur, et ipsum
|
|
|
2148 intelligere eius. Unde quidquid est in Deo ut intellectum, est
|
|
|
2149 ipsum vivere vel vita eius. Unde, cum omnia quae facta sunt a Deo,
|
|
|
2150 sint in ipso ut intellecta, sequitur quod omnia in ipso sunt ipsa
|
|
|
2151 vita divina.</p>
|
|
|
2152 <p title="I q. 18 a. 4 ad 1"><a name="29175"><span class=
|
|
|
2153 "ref">[29175] Iª q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2154 dicendum quod creaturae in Deo esse dicuntur dupliciter. Uno modo,
|
|
|
2155 inquantum continentur et conservantur virtute divina, sicut dicimus
|
|
|
2156 ea esse in nobis, quae sunt in nostra potestate. Et sic creaturae
|
|
|
2157 dicuntur esse in Deo, etiam prout sunt in propriis naturis. Et hoc
|
|
|
2158 modo intelligendum est verbum apostoli dicentis, <i>in ipso
|
|
|
2159 vivimus, movemur et sumus</i>, quia et nostrum vivere, et nostrum
|
|
|
2160 esse, et nostrum moveri causantur a Deo. Alio modo dicuntur res
|
|
|
2161 esse in Deo sicut in cognoscente. Et sic sunt in Deo per proprias
|
|
|
2162 rationes, quae non sunt aliud in Deo ab essentia divina. Unde res,
|
|
|
2163 prout sic in Deo sunt, sunt essentia divina. Et quia essentia
|
|
|
2164 divina est vita, non autem motus, inde est quod res, hoc modo
|
|
|
2165 loquendi, in Deo non sunt motus, sed vita.</p>
|
|
|
2166 <p title="I q. 18 a. 4 ad 2"><a name="29176"><span class=
|
|
|
2167 "ref">[29176] Iª q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2168 dicendum quod exemplata oportet conformari exemplari secundum
|
|
|
2169 rationem formae, non autem secundum modum essendi. Nam alterius
|
|
|
2170 modi esse habet quandoque forma in exemplari et in exemplato, sicut
|
|
|
2171 forma domus in mente artificis habet esse immateriale et
|
|
|
2172 intelligibile, in domo autem quae est extra animam, habet esse
|
|
|
2173 materiale et sensibile. Unde et rationes rerum quae in seipsis non
|
|
|
2174 vivunt, in mente divina sunt vita, quia in mente divina habent esse
|
|
|
2175 divinum.</p>
|
|
|
2176 <p title="I q. 18 a. 4 ad 3"><a name="29177"><span class=
|
|
|
2177 "ref">[29177] Iª q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2178 dicendum quod, si de ratione rerum naturalium non esset materia,
|
|
|
2179 sed tantum forma, omnibus modis veriori modo essent res naturales
|
|
|
2180 in mente divina per suas ideas, quam in seipsis. Propter quod et
|
|
|
2181 Plato posuit quod homo separatus erat verus homo, homo autem
|
|
|
2182 materialis est homo per participationem. Sed quia de ratione rerum
|
|
|
2183 naturalium est materia, dicendum quod res naturales verius esse
|
|
|
2184 habent simpliciter in mente divina, quam in seipsis, quia in mente
|
|
|
2185 divina habent esse increatum, in seipsis autem esse creatum. Sed
|
|
|
2186 esse hoc, utpote homo vel equus, verius habent in propria natura
|
|
|
2187 quam in mente divina, quia ad veritatem hominis pertinet esse
|
|
|
2188 materiale, quod non habent in mente divina. Sicut domus nobilius
|
|
|
2189 esse habet in mente artificis, quam in materia, sed tamen verius
|
|
|
2190 dicitur domus quae est in materia, quam quae est in mente; quia
|
|
|
2191 haec est domus in actu, illa autem domus in potentia.</p>
|
|
|
2192 <p title="I q. 18 a. 4 ad 4"><a name="29178"><span class=
|
|
|
2193 "ref">[29178] Iª q. 18 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
2194 dicendum quod, licet mala sint in Dei scientia, inquantum sub Dei
|
|
|
2195 scientia comprehenduntur, non tamen sunt in Deo sicut creata a Deo
|
|
|
2196 vel conservata ab ipso, neque sicut habentia rationem in Deo,
|
|
|
2197 cognoscuntur enim a Deo per rationes bonorum. Unde non potest dici
|
|
|
2198 quod mala sint vita in Deo. Ea vero quae secundum nullum tempus
|
|
|
2199 sunt, possunt dici esse vita in Deo, secundum quod vivere nominat
|
|
|
2200 intelligere tantum, inquantum intelliguntur a Deo, non autem
|
|
|
2201 secundum quod vivere importat principium operationis.</p>
|
|
|
2202 <br />
|
|
|
2203 <div class="D">Quaestio 19</div>
|
|
|
2204 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
2205 <p title="I q. 19 pr."><a name="29179"><span class="ref">[29179]
|
|
|
2206 Iª q. 19 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad
|
|
|
2207 divinam scientiam pertinent, considerandum est de his quae
|
|
|
2208 pertinent ad voluntatem divinam, ut sit prima consideratio de ipsa
|
|
|
2209 Dei voluntate; secunda, de his quae ad voluntatem absolute
|
|
|
2210 pertinent; tertia, de his quae ad intellectum in ordine ad
|
|
|
2211 voluntatem pertinent. Circa ipsam autem voluntatem quaeruntur
|
|
|
2212 duodecim. Primo, utrum in Deo sit voluntas. Secundo, utrum Deus
|
|
|
2213 velit alia a se. Tertio, utrum quidquid Deus vult, ex necessitate
|
|
|
2214 velit. Quarto, utrum voluntas Dei sit causa rerum. Quinto, utrum
|
|
|
2215 voluntatis divinae sit assignare aliquam causam. Sexto, utrum
|
|
|
2216 voluntas divina semper impleatur. Septimo, utrum voluntas Dei sit
|
|
|
2217 mutabilis. Octavo, utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis
|
|
|
2218 imponat. Nono, utrum in Deo sit voluntas malorum. Decimo, utrum
|
|
|
2219 Deus habeat liberum arbitrium. Undecimo, utrum sit distinguenda in
|
|
|
2220 Deo voluntas signi. Duodecimo, utrum convenienter circa divinam
|
|
|
2221 voluntatem ponantur quinque signa.</p>
|
|
|
2222 <br />
|
|
|
2223 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
2224 <p title="I q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="29180"><span class=
|
|
|
2225 "ref">[29180] Iª q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
2226 proceditur. Videtur quod in Deo non sit voluntas. Obiectum enim
|
|
|
2227 voluntatis est finis et bonum. Sed Dei non est assignare aliquem
|
|
|
2228 finem. Ergo voluntas non est in Deo.</p>
|
|
|
2229 <p title="I q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="29181"><span class=
|
|
|
2230 "ref">[29181] Iª q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2231 voluntas est appetitus quidam. Appetitus autem, cum sit rei non
|
|
|
2232 habitae, imperfectionem designat, quae Deo non competit. Ergo
|
|
|
2233 voluntas non est in Deo.</p>
|
|
|
2234 <p title="I q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="29182"><span class=
|
|
|
2235 "ref">[29182] Iª q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2236 secundum philosophum, in III de anima, voluntas est movens motum.
|
|
|
2237 Sed Deus est primum movens immobile. Ut probatur VIII Physic. Ergo
|
|
|
2238 in Deo non est voluntas.</p>
|
|
|
2239 <p title="I q. 19 a. 1 s. c."><a name="29183"><span class=
|
|
|
2240 "ref">[29183] Iª q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2241 quod dicit apostolus, Rom. XII, <i>ut probetis quae sit voluntas
|
|
|
2242 Dei</i>.</p>
|
|
|
2243 <p title="I q. 19 a. 1 co."><a name="29184"><span class=
|
|
|
2244 "ref">[29184] Iª q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2245 in Deo voluntatem esse, sicut et in eo est intellectus, voluntas
|
|
|
2246 enim intellectum consequitur. Sicut enim res naturalis habet esse
|
|
|
2247 in actu per suam formam, ita intellectus intelligens actu per suam
|
|
|
2248 formam intelligibilem. Quaelibet autem res ad suam formam naturalem
|
|
|
2249 hanc habet habitudinem, ut quando non habet ipsam, tendat in eam;
|
|
|
2250 et quando habet ipsam, quiescat in ea. Et idem est de qualibet
|
|
|
2251 perfectione naturali, quod est bonum naturae. Et haec habitudo ad
|
|
|
2252 bonum, in rebus carentibus cognitione, vocatur appetitus naturalis.
|
|
|
2253 Unde et natura intellectualis ad bonum apprehensum per formam
|
|
|
2254 intelligibilem, similem habitudinem habet, ut scilicet, cum habet
|
|
|
2255 ipsum, quiescat in illo; cum vero non habet, quaerat ipsum. Et
|
|
|
2256 utrumque pertinet ad voluntatem. Unde in quolibet habente
|
|
|
2257 intellectum, est voluntas; sicut in quolibet habente sensum, est
|
|
|
2258 appetitus animalis. Et sic oportet in Deo esse voluntatem, cum sit
|
|
|
2259 in eo intellectus. Et sicut suum intelligere est suum esse, ita
|
|
|
2260 suum velle.</p>
|
|
|
2261 <p title="I q. 19 a. 1 ad 1"><a name="29185"><span class=
|
|
|
2262 "ref">[29185] Iª q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2263 dicendum quod, licet nihil aliud a Deo sit finis Dei, tamen ipsemet
|
|
|
2264 est finis respectu omnium quae ab eo fiunt. Et hoc per suam
|
|
|
2265 essentiam, cum per suam essentiam sit bonus, ut supra ostensum est,
|
|
|
2266 finis enim habet rationem boni.</p>
|
|
|
2267 <p title="I q. 19 a. 1 ad 2"><a name="29186"><span class=
|
|
|
2268 "ref">[29186] Iª q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2269 dicendum quod voluntas in nobis pertinet ad appetitivam partem,
|
|
|
2270 quae licet ab appetendo nominetur, non tamen hunc solum habet
|
|
|
2271 actum, ut appetat quae non habet; sed etiam ut amet quod habet, et
|
|
|
2272 delectetur in illo. Et quantum ad hoc voluntas in Deo ponitur; quae
|
|
|
2273 semper habet bonum quod est eius obiectum, cum sit indifferens ab
|
|
|
2274 eo secundum essentiam, ut dictum est.</p>
|
|
|
2275 <p title="I q. 19 a. 1 ad 3"><a name="29187"><span class=
|
|
|
2276 "ref">[29187] Iª q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2277 dicendum quod voluntas cuius obiectum principale est bonum quod est
|
|
|
2278 extra voluntatem, oportet quod sit mota ab aliquo. Sed obiectum
|
|
|
2279 divinae voluntatis est bonitas sua, quae est eius essentia. Unde,
|
|
|
2280 cum voluntas Dei sit eius essentia, non movetur ab alio a se, sed a
|
|
|
2281 se tantum, eo modo loquendi quo intelligere et velle dicitur motus.
|
|
|
2282 Et secundum hoc Plato dixit quod primum movens movet seipsum.</p>
|
|
|
2283 <br />
|
|
|
2284 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
2285 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="29188"><span class=
|
|
|
2286 "ref">[29188] Iª q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
2287 proceditur. Videtur quod Deus non velit alia a se. Velle enim
|
|
|
2288 divinum est eius esse. Sed Deus non est aliud a se. Ergo non vult
|
|
|
2289 aliud a se.</p>
|
|
|
2290 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="29189"><span class=
|
|
|
2291 "ref">[29189] Iª q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2292 volitum movet voluntatem, sicut appetibile appetitum, ut dicitur in
|
|
|
2293 III de anima. Si igitur Deus velit aliquid aliud a se, movebitur
|
|
|
2294 eius voluntas ab aliquo alio, quod est impossibile.</p>
|
|
|
2295 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="29190"><span class=
|
|
|
2296 "ref">[29190] Iª q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2297 cuicumque voluntati sufficit aliquod volitum, nihil quaerit extra
|
|
|
2298 illud. Sed Deo sufficit sua bonitas, et voluntas eius ex ea
|
|
|
2299 satiatur. Ergo Deus non vult aliquid aliud a se.</p>
|
|
|
2300 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 4"><a name="29191"><span class=
|
|
|
2301 "ref">[29191] Iª q. 19 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, actus
|
|
|
2302 voluntatis multiplicatur secundum volita. Si igitur Deus velit se
|
|
|
2303 et alia a se, sequitur quod actus voluntatis eius sit multiplex, et
|
|
|
2304 per consequens eius esse, quod est eius velle. Hoc autem est
|
|
|
2305 impossibile. Non ergo vult alia a se.</p>
|
|
|
2306 <p title="I q. 19 a. 2 s. c."><a name="29192"><span class=
|
|
|
2307 "ref">[29192] Iª q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2308 quod apostolus dicit, I Thess. IV, <i>haec est voluntas Dei,
|
|
|
2309 sanctificatio vestra</i>.</p>
|
|
|
2310 <p title="I q. 19 a. 2 co."><a name="29193"><span class=
|
|
|
2311 "ref">[29193] Iª q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2312 quod Deus non solum se vult, sed etiam alia a se. Quod apparet a
|
|
|
2313 simili prius introducto. Res enim naturalis non solum habet
|
|
|
2314 naturalem inclinationem respectu proprii boni, ut acquirat ipsum
|
|
|
2315 cum non habet, vel ut quiescat in illo cum habet; sed etiam ut
|
|
|
2316 proprium bonum in alia diffundat, secundum quod possibile est. Unde
|
|
|
2317 videmus quod omne agens, inquantum est actu et perfectum, facit
|
|
|
2318 sibi simile. Unde et hoc pertinet ad rationem voluntatis, ut bonum
|
|
|
2319 quod quis habet, aliis communicet, secundum quod possibile est. Et
|
|
|
2320 hoc praecipue pertinet ad voluntatem divinam, a qua, per quandam
|
|
|
2321 similitudinem, derivatur omnis perfectio. Unde, si res naturales,
|
|
|
2322 inquantum perfectae sunt, suum bonum aliis communicant, multo magis
|
|
|
2323 pertinet ad voluntatem divinam, ut bonum suum aliis per
|
|
|
2324 similitudinem communicet, secundum quod possibile est. Sic igitur
|
|
|
2325 vult et se esse, et alia. Sed se ut finem, alia vero ut ad finem,
|
|
|
2326 inquantum condecet divinam bonitatem etiam alia ipsam
|
|
|
2327 participare.</p>
|
|
|
2328 <p title="I q. 19 a. 2 ad 1"><a name="29194"><span class=
|
|
|
2329 "ref">[29194] Iª q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2330 dicendum quod, licet divinum velle sit eius esse secundum rem,
|
|
|
2331 tamen differt ratione, secundum diversum modum intelligendi et
|
|
|
2332 significandi, ut ex superioribus patet. In hoc enim quod dico Deum
|
|
|
2333 esse, non importatur habitudo ad aliquid, sicut in hoc quod dico
|
|
|
2334 Deum velle. Et ideo, licet non sit aliquid aliud a se, vult tamen
|
|
|
2335 aliquid aliud a se.</p>
|
|
|
2336 <p title="I q. 19 a. 2 ad 2"><a name="29195"><span class=
|
|
|
2337 "ref">[29195] Iª q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2338 dicendum quod in his quae volumus propter finem, tota ratio movendi
|
|
|
2339 est finis, et hoc est quod movet voluntatem. Et hoc maxime apparet
|
|
|
2340 in his quae volumus tantum propter finem. Qui enim vult sumere
|
|
|
2341 potionem amaram, nihil in ea vult nisi sanitatem, et hoc solum est
|
|
|
2342 quod movet eius voluntatem. Secus autem est in eo qui sumit
|
|
|
2343 potionem dulcem, quam non solum propter sanitatem, sed etiam
|
|
|
2344 propter se aliquis velle potest. Unde, cum Deus alia a se non velit
|
|
|
2345 nisi propter finem qui est sua bonitas, ut dictum est, non sequitur
|
|
|
2346 quod aliquid aliud moveat voluntatem eius nisi bonitas sua. Et sic,
|
|
|
2347 sicut alia a se intelligit intelligendo essentiam suam, ita alia a
|
|
|
2348 se vult, volendo bonitatem suam.</p>
|
|
|
2349 <p title="I q. 19 a. 2 ad 3"><a name="29196"><span class=
|
|
|
2350 "ref">[29196] Iª q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2351 dicendum quod ex hoc quod voluntati divinae sufficit sua bonitas,
|
|
|
2352 non sequitur quod nihil aliud velit, sed quod nihil aliud vult nisi
|
|
|
2353 ratione suae bonitatis. Sicut etiam intellectus divinus, licet sit
|
|
|
2354 perfectus ex hoc ipso quod essentiam divinam cognoscit, tamen in ea
|
|
|
2355 cognoscit alia.</p>
|
|
|
2356 <p title="I q. 19 a. 2 ad 4"><a name="29197"><span class=
|
|
|
2357 "ref">[29197] Iª q. 19 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
2358 dicendum quod, sicut intelligere divinum est unum, quia multa non
|
|
|
2359 videt nisi in uno; ita velle divinum est unum et simplex, quia
|
|
|
2360 multa non vult nisi per unum, quod est bonitas sua.</p>
|
|
|
2361 <br />
|
|
|
2362 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
2363 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="29198"><span class=
|
|
|
2364 "ref">[29198] Iª q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
2365 proceditur. Videtur quod quidquid Deus vult, ex necessitate velit.
|
|
|
2366 Omne enim aeternum est necessarium. Sed quidquid Deus vult, ab
|
|
|
2367 aeterno vult, alias, voluntas eius esset mutabilis. Ergo quidquid
|
|
|
2368 vult, ex necessitate vult.</p>
|
|
|
2369 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="29199"><span class=
|
|
|
2370 "ref">[29199] Iª q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
2371 vult alia a se, inquantum vult bonitatem suam. Sed Deus bonitatem
|
|
|
2372 suam ex necessitate vult. Ergo alia a se ex necessitate vult.</p>
|
|
|
2373 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="29200"><span class=
|
|
|
2374 "ref">[29200] Iª q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2375 quidquid est Deo naturale, est necessarium, quia Deus est per se
|
|
|
2376 necesse esse, et principium omnis necessitatis, ut supra ostensum
|
|
|
2377 est. Sed naturale est ei velle quidquid vult, quia in Deo nihil
|
|
|
2378 potest esse praeter naturam, ut dicitur in V Metaphys. Ergo
|
|
|
2379 quidquid vult, ex necessitate vult.</p>
|
|
|
2380 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 4"><a name="29201"><span class=
|
|
|
2381 "ref">[29201] Iª q. 19 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, non
|
|
|
2382 necesse esse, et possibile non esse, aequipollent. Si igitur non
|
|
|
2383 necesse est Deum velle aliquid eorum quae vult, possibile est eum
|
|
|
2384 non velle illud; et possibile est eum velle illud quod non vult.
|
|
|
2385 Ergo voluntas divina est contingens ad utrumlibet. Et sic
|
|
|
2386 imperfecta, quia omne contingens est imperfectum et mutabile.</p>
|
|
|
2387 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 5"><a name="29202"><span class=
|
|
|
2388 "ref">[29202] Iª q. 19 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, ab eo
|
|
|
2389 quod est ad utrumlibet, non sequitur aliqua actio, nisi ab aliquo
|
|
|
2390 alio inclinetur ad unum, ut dicit Commentator, in II Physic. Si
|
|
|
2391 ergo voluntas Dei in aliquibus se habet ad utrumlibet, sequitur
|
|
|
2392 quod ab aliquo alio determinetur ad effectum. Et sic habet aliquam
|
|
|
2393 causam priorem.</p>
|
|
|
2394 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 6"><a name="29203"><span class=
|
|
|
2395 "ref">[29203] Iª q. 19 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea,
|
|
|
2396 quidquid Deus scit, ex necessitate scit. Sed sicut scientia divina
|
|
|
2397 est eius essentia, ita voluntas divina. Ergo quidquid Deus vult, ex
|
|
|
2398 necessitate vult.</p>
|
|
|
2399 <p title="I q. 19 a. 3 s. c."><a name="29204"><span class=
|
|
|
2400 "ref">[29204] Iª q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2401 quod dicit apostolus, Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum
|
|
|
2402 consilium voluntatis suae</i>. Quod autem operamur ex consilio
|
|
|
2403 voluntatis, non ex necessitate volumus. Non ergo quidquid Deus
|
|
|
2404 vult, ex necessitate vult.</p>
|
|
|
2405 <p title="I q. 19 a. 3 co."><a name="29205"><span class=
|
|
|
2406 "ref">[29205] Iª q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2407 quod necessarium dicitur aliquid dupliciter, scilicet absolute, et
|
|
|
2408 ex suppositione. Necessarium absolute iudicatur aliquid ex
|
|
|
2409 habitudine terminorum, utpote quia praedicatum est in definitione
|
|
|
2410 subiecti, sicut necessarium est hominem esse animal; vel quia
|
|
|
2411 subiectum est de ratione praedicati, sicut hoc est necessarium,
|
|
|
2412 numerum esse parem vel imparem. Sic autem non est necessarium
|
|
|
2413 Socratem sedere. Unde non est necessarium absolute, sed potest dici
|
|
|
2414 necessarium ex suppositione, supposito enim quod sedeat, necesse
|
|
|
2415 est eum sedere dum sedet. Circa divina igitur volita hoc
|
|
|
2416 considerandum est, quod aliquid Deum velle est necessarium
|
|
|
2417 absolute, non tamen hoc est verum de omnibus quae vult. Voluntas
|
|
|
2418 enim divina necessariam habitudinem habet ad bonitatem suam, quae
|
|
|
2419 est proprium eius obiectum. Unde bonitatem suam esse Deus ex
|
|
|
2420 necessitate vult; sicut et voluntas nostra ex necessitate vult
|
|
|
2421 beatitudinem. Sicut et quaelibet alia potentia necessariam
|
|
|
2422 habitudinem habet ad proprium et principale obiectum, ut visus ad
|
|
|
2423 colorem; quia de sui ratione est, ut in illud tendat. Alia autem a
|
|
|
2424 se Deus vult, inquantum ordinantur ad suam bonitatem ut in finem.
|
|
|
2425 Ea autem quae sunt ad finem, non ex necessitate volumus volentes
|
|
|
2426 finem, nisi sint talia, sine quibus finis esse non potest, sicut
|
|
|
2427 volumus cibum, volentes conservationem vitae; et navem, volentes
|
|
|
2428 transfretare. Non sic autem ex necessitate volumus ea sine quibus
|
|
|
2429 finis esse potest, sicut equum ad ambulandum, quia sine hoc
|
|
|
2430 possumus ire; et eadem ratio est in aliis. Unde, cum bonitas Dei
|
|
|
2431 sit perfecta, et esse possit sine aliis, cum nihil ei perfectionis
|
|
|
2432 ex aliis accrescat; sequitur quod alia a se eum velle, non sit
|
|
|
2433 necessarium absolute. Et tamen necessarium est ex suppositione,
|
|
|
2434 supposito enim quod velit, non potest non velle, quia non potest
|
|
|
2435 voluntas eius mutari.</p>
|
|
|
2436 <p title="I q. 19 a. 3 ad 1"><a name="29206"><span class=
|
|
|
2437 "ref">[29206] Iª q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2438 dicendum quod ex hoc quod Deus ab aeterno vult aliquid, non
|
|
|
2439 sequitur quod necesse est eum illud velle, nisi ex
|
|
|
2440 suppositione.</p>
|
|
|
2441 <p title="I q. 19 a. 3 ad 2"><a name="29207"><span class=
|
|
|
2442 "ref">[29207] Iª q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2443 dicendum quod, licet Deus ex necessitate velit bonitatem suam, non
|
|
|
2444 tamen ex necessitate vult ea quae vult propter bonitatem suam, quia
|
|
|
2445 bonitas eius potest esse sine aliis.</p>
|
|
|
2446 <p title="I q. 19 a. 3 ad 3"><a name="29208"><span class=
|
|
|
2447 "ref">[29208] Iª q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2448 dicendum quod non est naturale Deo velle aliquid aliorum, quae non
|
|
|
2449 ex necessitate vult. Neque tamen innaturale, aut contra naturam,
|
|
|
2450 sed est voluntarium.</p>
|
|
|
2451 <p title="I q. 19 a. 3 ad 4"><a name="29209"><span class=
|
|
|
2452 "ref">[29209] Iª q. 19 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
2453 dicendum quod aliquando aliqua causa necessaria habet non
|
|
|
2454 necessariam habitudinem ad aliquem effectum, quod est propter
|
|
|
2455 defectum effectus, et non propter defectum causae. Sicut virtus
|
|
|
2456 solis habet non necessariam habitudinem ad aliquid eorum quae
|
|
|
2457 contingenter hic eveniunt, non propter defectum virtutis solaris,
|
|
|
2458 sed propter defectum effectus non necessario ex causa provenientis.
|
|
|
2459 Et similiter, quod Deus non ex necessitate velit aliquid eorum quae
|
|
|
2460 vult, non accidit ex defectu voluntatis divinae, sed ex defectu qui
|
|
|
2461 competit volito secundum suam rationem, quia scilicet est tale, ut
|
|
|
2462 sine eo esse possit perfecta bonitas Dei. Qui quidem defectus
|
|
|
2463 consequitur omne bonum creatum.</p>
|
|
|
2464 <p title="I q. 19 a. 3 ad 5"><a name="29210"><span class=
|
|
|
2465 "ref">[29210] Iª q. 19 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum ergo
|
|
|
2466 dicendum quod causa quae est ex se contingens, oportet quod
|
|
|
2467 determinetur ab aliquo exteriori ad effectum. Sed voluntas divina,
|
|
|
2468 quae ex se necessitatem habet, determinat seipsam ad volitum, ad
|
|
|
2469 quod habet habitudinem non necessariam.</p>
|
|
|
2470 <p title="I q. 19 a. 3 ad 6"><a name="29211"><span class=
|
|
|
2471 "ref">[29211] Iª q. 19 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
|
|
|
2472 quod, sicut divinum esse in se est necessarium, ita et divinum
|
|
|
2473 velle et divinum scire, sed divinum scire habet necessariam
|
|
|
2474 habitudinem ad scita, non autem divinum velle ad volita. Quod ideo
|
|
|
2475 est, quia scientia habetur de rebus, secundum quod sunt in sciente,
|
|
|
2476 voluntas autem comparatur ad res, secundum quod sunt in seipsis.
|
|
|
2477 Quia igitur omnia alia habent necessarium esse secundum quod sunt
|
|
|
2478 in Deo; non autem secundum quod sunt in seipsis, habent
|
|
|
2479 necessitatem absolutam ita quod sint per seipsa necessaria; propter
|
|
|
2480 hoc Deus quaecumque scit, ex necessitate scit, non autem quaecumque
|
|
|
2481 vult, ex necessitate vult.</p>
|
|
|
2482 <br />
|
|
|
2483 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
2484 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="29212"><span class=
|
|
|
2485 "ref">[29212] Iª q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
2486 proceditur. Videtur quod voluntas Dei non sit causa rerum. Dicit
|
|
|
2487 enim Dionysius, cap. IV de Div. Nom., <i>sicut noster sol, non
|
|
|
2488 ratiocinans aut praeeligens, sed per ipsum esse illuminat omnia
|
|
|
2489 participare lumen ipsius valentia; ita et bonum divinum per ipsam
|
|
|
2490 essentiam omnibus existentibus immittit bonitatis suae radios</i>.
|
|
|
2491 Sed omne quod agit per voluntatem, agit ut ratiocinans et
|
|
|
2492 praeeligens. Ergo Deus non agit per voluntatem. Ergo voluntas Dei
|
|
|
2493 non est causa rerum.</p>
|
|
|
2494 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="29213"><span class=
|
|
|
2495 "ref">[29213] Iª q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, id
|
|
|
2496 quod est per essentiam, est primum in quolibet ordine sicut in
|
|
|
2497 ordine ignitorum est primum, quod est ignis per essentiam sed Deus
|
|
|
2498 est primum agens. Ergo est agens per essentiam suam, quae est
|
|
|
2499 natura eius. Agit igitur per naturam, et non per voluntatem.
|
|
|
2500 Voluntas igitur divina non est causa rerum.</p>
|
|
|
2501 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="29214"><span class=
|
|
|
2502 "ref">[29214] Iª q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2503 quidquid est causa alicuius per hoc quod est tale, est causa per
|
|
|
2504 naturam, et non per voluntatem, ignis enim causa est calefactionis,
|
|
|
2505 quia est calidus; sed artifex est causa domus, quia vult eam
|
|
|
2506 facere. Sed Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., quod <i>quia
|
|
|
2507 Deus bonus est, sumus</i>. Ergo Deus per suam naturam est causa
|
|
|
2508 rerum, et non per voluntatem.</p>
|
|
|
2509 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 4"><a name="29215"><span class=
|
|
|
2510 "ref">[29215] Iª q. 19 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, unius
|
|
|
2511 rei una est causa. Sed rerum creatarum est causa scientia Dei, ut
|
|
|
2512 supra dictum est. Ergo voluntas Dei non debet poni causa rerum.</p>
|
|
|
2513 <p title="I q. 19 a. 4 s. c."><a name="29216"><span class=
|
|
|
2514 "ref">[29216] Iª q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2515 quod dicitur Sap. XI, <i>quomodo posset aliquid permanere, nisi tu
|
|
|
2516 voluisses?</i></p>
|
|
|
2517 <p title="I q. 19 a. 4 co."><a name="29217"><span class=
|
|
|
2518 "ref">[29217] Iª q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2519 quod necesse est dicere voluntatem Dei esse causam rerum, et Deum
|
|
|
2520 agere per voluntatem, non per necessitatem naturae, ut quidam
|
|
|
2521 existimaverunt. Quod quidem apparere potest tripliciter. Primo
|
|
|
2522 quidem, ex ipso ordine causarum agentium. Cum enim propter finem
|
|
|
2523 agat et intellectus et natura, ut probatur in II Physic., necesse
|
|
|
2524 est ut agenti per naturam praedeterminetur finis, et media
|
|
|
2525 necessaria ad finem, ab aliquo superiori intellectu; sicut sagittae
|
|
|
2526 praedeterminatur finis et certus modus a sagittante. Unde necesse
|
|
|
2527 est quod agens per intellectum et voluntatem, sit prius agente per
|
|
|
2528 naturam. Unde, cum primum in ordine agentium sit Deus, necesse est
|
|
|
2529 quod per intellectum et voluntatem agat. Secundo, ex ratione
|
|
|
2530 naturalis agentis, ad quod pertinet ut unum effectum producat, quia
|
|
|
2531 natura uno et eodem modo operatur, nisi impediatur. Et hoc ideo,
|
|
|
2532 quia secundum quod est tale, agit, unde, quandiu est tale, non
|
|
|
2533 facit nisi tale. Omne enim agens per naturam, habet esse
|
|
|
2534 determinatum. Cum igitur esse divinum non sit determinatum, sed
|
|
|
2535 contineat in se totam perfectionem essendi, non potest esse quod
|
|
|
2536 agat per necessitatem naturae, nisi forte causaret aliquid
|
|
|
2537 indeterminatum et infinitum in essendo; quod est impossibile, ut ex
|
|
|
2538 superioribus patet. Non igitur agit per necessitatem naturae sed
|
|
|
2539 effectus determinati ab infinita ipsius perfectione procedunt
|
|
|
2540 secundum determinationem voluntatis et intellectus ipsius. Tertio,
|
|
|
2541 ex habitudine effectuum ad causam. Secundum hoc enim effectus
|
|
|
2542 procedunt a causa agente, secundum quod praeexistunt in ea, quia
|
|
|
2543 omne agens agit sibi simile. Praeexistunt autem effectus in causa
|
|
|
2544 secundum modum causae. Unde, cum esse divinum sit ipsum eius
|
|
|
2545 intelligere, praeexistunt in eo effectus eius secundum modum
|
|
|
2546 intelligibilem. Unde et per modum intelligibilem procedunt ab eo.
|
|
|
2547 Et sic, per consequens, per modum voluntatis, nam inclinatio eius
|
|
|
2548 ad agendum quod intellectu conceptum est, pertinet ad voluntatem.
|
|
|
2549 Voluntas igitur Dei est causa rerum.</p>
|
|
|
2550 <p title="I q. 19 a. 4 ad 1"><a name="29218"><span class=
|
|
|
2551 "ref">[29218] Iª q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2552 dicendum quod Dionysius per verba illa non intendit excludere
|
|
|
2553 electionem a Deo simpliciter, sed secundum quid, inquantum
|
|
|
2554 scilicet, non quibusdam solum bonitatem suam communicat, sed
|
|
|
2555 omnibus, prout scilicet electio discretionem quandam importat.</p>
|
|
|
2556 <p title="I q. 19 a. 4 ad 2"><a name="29219"><span class=
|
|
|
2557 "ref">[29219] Iª q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2558 dicendum quod, quia essentia Dei est eius intelligere et velle, ex
|
|
|
2559 hoc ipso quod per essentiam suam agit, sequitur quod agat per modum
|
|
|
2560 intellectus et voluntatis.</p>
|
|
|
2561 <p title="I q. 19 a. 4 ad 3"><a name="29220"><span class=
|
|
|
2562 "ref">[29220] Iª q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2563 dicendum quod bonum est obiectum voluntatis. Pro tanto ergo
|
|
|
2564 dicitur, quia Deus bonus est, sumus, inquantum sua bonitas est ei
|
|
|
2565 ratio volendi omnia alia, ut supra dictum est.</p>
|
|
|
2566 <p title="I q. 19 a. 4 ad 4"><a name="29221"><span class=
|
|
|
2567 "ref">[29221] Iª q. 19 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
2568 dicendum quod unius et eiusdem effectus, etiam in nobis, est causa
|
|
|
2569 scientia ut dirigens, qua concipitur forma operis, et voluntas ut
|
|
|
2570 imperans, quia forma, ut est in intellectu tantum, non determinatur
|
|
|
2571 ad hoc quod sit vel non sit in effectu, nisi per voluntatem. Unde
|
|
|
2572 intellectus speculativus nihil dicit de operando. Sed potentia est
|
|
|
2573 causa ut exequens, quia nominat immediatum principium operationis.
|
|
|
2574 Sed haec omnia in Deo unum sunt.</p>
|
|
|
2575 <br />
|
|
|
2576 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
2577 <p title="I q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="29222"><span class=
|
|
|
2578 "ref">[29222] Iª q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
2579 proceditur. Videtur quod voluntatis divinae sit assignare aliquam
|
|
|
2580 causam. Dicit enim Augustinus, libro octoginta trium quaest.,
|
|
|
2581 <i>quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse?</i>
|
|
|
2582 Sed agenti voluntario, quod est ratio operandi, est etiam causa
|
|
|
2583 volendi. Ergo voluntas Dei habet aliquam causam.</p>
|
|
|
2584 <p title="I q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="29223"><span class=
|
|
|
2585 "ref">[29223] Iª q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in
|
|
|
2586 his quae fiunt a volente qui propter nullam causam aliquid vult,
|
|
|
2587 non oportet aliam causam assignare nisi voluntatem volentis. Sed
|
|
|
2588 voluntas Dei est causa omnium rerum, ut ostensum est. Si igitur
|
|
|
2589 voluntatis eius non sit aliqua causa, non oportebit in omnibus
|
|
|
2590 rebus naturalibus aliam causam quaerere, nisi solam voluntatem
|
|
|
2591 divinam. Et sic omnes scientiae essent supervacuae, quae causas
|
|
|
2592 aliquorum effectuum assignare nituntur, quod videtur inconveniens.
|
|
|
2593 Est igitur assignare aliquam causam voluntatis divinae.</p>
|
|
|
2594 <p title="I q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="29224"><span class=
|
|
|
2595 "ref">[29224] Iª q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
2596 fit a volente non propter aliquam causam, dependet ex simplici
|
|
|
2597 voluntate eius. Si igitur voluntas Dei non habeat aliquam causam,
|
|
|
2598 sequitur quod omnia quae fiunt, dependeant ex simplici eius
|
|
|
2599 voluntate, et non habeant aliquam aliam causam. Quod est
|
|
|
2600 inconveniens.</p>
|
|
|
2601 <p title="I q. 19 a. 5 s. c."><a name="29225"><span class=
|
|
|
2602 "ref">[29225] Iª q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2603 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis
|
|
|
2604 causa efficiens maior est eo quod efficitur; nihil tamen maius est
|
|
|
2605 voluntate Dei; non ergo causa eius quaerenda est</i>.</p>
|
|
|
2606 <p title="I q. 19 a. 5 co."><a name="29226"><span class=
|
|
|
2607 "ref">[29226] Iª q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2608 quod nullo modo voluntas Dei causam habet. Ad cuius evidentiam,
|
|
|
2609 considerandum est quod, cum voluntas sequatur intellectum, eodem
|
|
|
2610 modo contingit esse causam alicuius volentis ut velit, et alicuius
|
|
|
2611 intelligentis ut intelligat. In intellectu autem sic est quod, si
|
|
|
2612 seorsum intelligat principium, et seorsum conclusionem,
|
|
|
2613 intelligentia principii est causa scientiae conclusionis. Sed si
|
|
|
2614 intellectus in ipso principio inspiceret conclusionem, uno intuitu
|
|
|
2615 apprehendens utrumque, in eo scientia conclusionis non causaretur
|
|
|
2616 ab intellectu principiorum, quia idem non est causa sui ipsius. Sed
|
|
|
2617 tamen intelligeret principia esse causas conclusionis. Similiter
|
|
|
2618 est ex parte voluntatis, circa quam sic se habet finis ad ea quae
|
|
|
2619 sunt ad finem, sicut in intellectu principia ad conclusiones. Unde,
|
|
|
2620 si aliquis uno actu velit finem, et alio actu ea quae sunt ad
|
|
|
2621 finem, velle finem erit ei causa volendi ea quae sunt ad finem. Sed
|
|
|
2622 si uno actu velit finem et ea quae sunt ad finem, hoc esse non
|
|
|
2623 poterit, quia idem non est causa sui ipsius. Et tamen erit verum
|
|
|
2624 dicere quod velit ordinare ea quae sunt ad finem, in finem. Deus
|
|
|
2625 autem, sicut uno actu omnia in essentia sua intelligit, ita uno
|
|
|
2626 actu vult omnia in sua bonitate. Unde, sicut in Deo intelligere
|
|
|
2627 causam non est causa intelligendi effectus, sed ipse intelligit
|
|
|
2628 effectus in causa; ita velle finem non est ei causa volendi ea quae
|
|
|
2629 sunt ad finem, sed tamen vult ea quae sunt ad finem, ordinari in
|
|
|
2630 finem. Vult ergo hoc esse propter hoc, sed non propter hoc vult
|
|
|
2631 hoc.</p>
|
|
|
2632 <p title="I q. 19 a. 5 ad 1"><a name="29227"><span class=
|
|
|
2633 "ref">[29227] Iª q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2634 dicendum quod voluntas Dei rationabilis est, non quod aliquid sit
|
|
|
2635 Deo causa volendi, sed inquantum vult unum esse propter aliud.</p>
|
|
|
2636 <p title="I q. 19 a. 5 ad 2"><a name="29228"><span class=
|
|
|
2637 "ref">[29228] Iª q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2638 dicendum quod, cum velit Deus effectus sic esse, ut ex causis
|
|
|
2639 certis proveniant, ad hoc quod servetur ordo in rebus; non est
|
|
|
2640 supervacuum, etiam cum voluntate Dei, alias causas quaerere. Esset
|
|
|
2641 tamen supervacuum, si aliae causae quaererentur ut primae, et non
|
|
|
2642 dependentes a divina voluntate. Et sic loquitur Augustinus in III
|
|
|
2643 de Trin., <i>placuit vanitati philosophorum etiam aliis causis
|
|
|
2644 effectus contingentes tribuere, cum omnino videre non possent
|
|
|
2645 superiorem ceteris omnibus causam, idest voluntatem Dei</i>.</p>
|
|
|
2646 <p title="I q. 19 a. 5 ad 3"><a name="29229"><span class=
|
|
|
2647 "ref">[29229] Iª q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2648 dicendum quod, cum Deus velit effectus esse propter causas,
|
|
|
2649 quicumque effectus praesupponunt aliquem alium effectum, non
|
|
|
2650 dependent ex sola Dei voluntate, sed ex aliquo alio. Sed primi
|
|
|
2651 effectus ex sola divina voluntate dependent. Utpote si dicamus quod
|
|
|
2652 Deus voluit hominem habere manus, ut deservirent intellectui,
|
|
|
2653 operando diversa opera, et voluit eum habere intellectum, ad hoc
|
|
|
2654 quod esset homo, et voluit eum esse hominem, ut frueretur ipso, vel
|
|
|
2655 ad complementum universi. Quae quidem non est reducere ad alios
|
|
|
2656 fines creatos ulteriores. Unde huiusmodi dependent ex simplici
|
|
|
2657 voluntate Dei, alia vero ex ordine etiam aliarum causarum.</p>
|
|
|
2658 <br />
|
|
|
2659 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
2660 <p title="I q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="29230"><span class=
|
|
|
2661 "ref">[29230] Iª q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
2662 proceditur. Videtur quod voluntas Dei non semper impleatur. Dicit
|
|
|
2663 enim apostolus, I ad Tim. II, quod <i>Deus vult omnes homines
|
|
|
2664 salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Sed hoc non
|
|
|
2665 ita evenit. Ergo voluntas Dei non semper impletur.</p>
|
|
|
2666 <p title="I q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="29231"><span class=
|
|
|
2667 "ref">[29231] Iª q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2668 se habet scientia ad verum, ita voluntas ad bonum. Sed Deus scit
|
|
|
2669 omne verum. Ergo vult omne bonum. Sed non omne bonum fit, multa
|
|
|
2670 enim bona possunt fieri, quae non fiunt. Non ergo voluntas Dei
|
|
|
2671 semper impletur.</p>
|
|
|
2672 <p title="I q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="29232"><span class=
|
|
|
2673 "ref">[29232] Iª q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2674 voluntas Dei, cum sit causa prima, non excludit causas medias, ut
|
|
|
2675 dictum est. Sed effectus causae primae potest impediri per defectum
|
|
|
2676 causae secundae, sicut effectus virtutis motivae impeditur propter
|
|
|
2677 debilitatem tibiae. Ergo et effectus divinae voluntatis potest
|
|
|
2678 impediri propter defectum secundarum causarum. Non ergo voluntas
|
|
|
2679 Dei semper impletur.</p>
|
|
|
2680 <p title="I q. 19 a. 6 s. c."><a name="29233"><span class=
|
|
|
2681 "ref">[29233] Iª q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2682 quod dicitur in Psalmo CXIII, <i>omnia quaecumque voluit Deus,
|
|
|
2683 fecit</i>.</p>
|
|
|
2684 <p title="I q. 19 a. 6 co."><a name="29234"><span class=
|
|
|
2685 "ref">[29234] Iª q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2686 quod necesse est voluntatem Dei semper impleri. Ad cuius
|
|
|
2687 evidentiam, considerandum est quod, cum effectus conformetur agenti
|
|
|
2688 secundum suam formam, eadem ratio est in causis agentibus, quae est
|
|
|
2689 in causis formalibus. In formis autem sic est quod, licet aliquid
|
|
|
2690 possit deficere ab aliqua forma particulari, tamen a forma
|
|
|
2691 universali nihil deficere potest, potest enim esse aliquid quod non
|
|
|
2692 est homo vel vivum, non autem potest esse aliquid quod non sit ens.
|
|
|
2693 Unde et hoc idem in causis agentibus contingere oportet. Potest
|
|
|
2694 enim aliquid fieri extra ordinem alicuius causae particularis
|
|
|
2695 agentis, non autem extra ordinem alicuius causae universalis, sub
|
|
|
2696 qua omnes causae particulares comprehenduntur. Quia, si aliqua
|
|
|
2697 causa particularis deficiat a suo effectu, hoc est propter aliquam
|
|
|
2698 aliam causam particularem impedientem, quae continetur sub ordine
|
|
|
2699 causae universalis, unde effectus ordinem causae universalis nullo
|
|
|
2700 modo potest exire. Et hoc etiam patet in corporalibus. Potest enim
|
|
|
2701 impediri quod aliqua stella non inducat suum effectum, sed tamen
|
|
|
2702 quicumque effectus ex causa corporea impediente in rebus
|
|
|
2703 corporalibus consequatur, oportet quod reducatur per aliquas causas
|
|
|
2704 medias in universalem virtutem primi caeli. Cum igitur voluntas Dei
|
|
|
2705 sit universalis causa omnium rerum, impossibile est quod divina
|
|
|
2706 voluntas suum effectum non consequatur. Unde quod recedere videtur
|
|
|
2707 a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam
|
|
|
2708 secundum alium, sicut peccator, qui, quantum est in se, recedit a
|
|
|
2709 divina voluntate peccando, incidit in ordinem divinae voluntatis,
|
|
|
2710 dum per eius iustitiam punitur.</p>
|
|
|
2711 <p title="I q. 19 a. 6 ad 1"><a name="29235"><span class=
|
|
|
2712 "ref">[29235] Iª q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2713 dicendum quod illud verbum apostoli, quod Deus vult omnes homines
|
|
|
2714 salvos fieri etc., potest tripliciter intelligi. Uno modo, ut sit
|
|
|
2715 accommoda distributio, secundum hunc sensum, Deus vult salvos fieri
|
|
|
2716 omnes homines qui salvantur, non quia nullus homo sit quem salvum
|
|
|
2717 fieri non velit, sed quia nullus salvus fit, quem non velit salvum
|
|
|
2718 fieri, ut dicit Augustinus secundo potest intelligi, ut fiat
|
|
|
2719 distributio pro generibus singulorum, et non pro singulis generum,
|
|
|
2720 secundum hunc sensum, Deus vult de quolibet statu hominum salvos
|
|
|
2721 fieri, mares et feminas, Iudaeos et gentiles, parvos et magnos; non
|
|
|
2722 tamen omnes de singulis statibus. Tertio, secundum Damascenum,
|
|
|
2723 intelligitur de voluntate antecedente, non de voluntate
|
|
|
2724 consequente. Quae quidem distinctio non accipitur ex parte ipsius
|
|
|
2725 voluntatis divinae, in qua nihil est prius vel posterius; sed ex
|
|
|
2726 parte volitorum. Ad cuius intellectum, considerandum est quod
|
|
|
2727 unumquodque, secundum quod bonum est, sic est volitum a Deo.
|
|
|
2728 Aliquid autem potest esse in prima sui consideratione, secundum
|
|
|
2729 quod absolute consideratur, bonum vel malum, quod tamen, prout cum
|
|
|
2730 aliquo adiuncto consideratur, quae est consequens consideratio
|
|
|
2731 eius, e contrario se habet. Sicut hominem vivere est bonum, et
|
|
|
2732 hominem occidi est malum, secundum absolutam considerationem, sed
|
|
|
2733 si addatur circa aliquem hominem, quod sit homicida, vel vivens in
|
|
|
2734 periculum multitudinis, sic bonum est eum occidi, et malum est eum
|
|
|
2735 vivere. Unde potest dici quod iudex iustus antecedenter vult omnem
|
|
|
2736 hominem vivere; sed consequenter vult homicidam suspendi. Similiter
|
|
|
2737 Deus antecedenter vult omnem hominem salvari; sed consequenter vult
|
|
|
2738 quosdam damnari, secundum exigentiam suae iustitiae. Neque tamen id
|
|
|
2739 quod antecedenter volumus, simpliciter volumus, sed secundum quid.
|
|
|
2740 Quia voluntas comparatur ad res, secundum quod in seipsis sunt, in
|
|
|
2741 seipsis autem sunt in particulari, unde simpliciter volumus
|
|
|
2742 aliquid, secundum quod volumus illud consideratis omnibus
|
|
|
2743 circumstantiis particularibus, quod est consequenter velle. Unde
|
|
|
2744 potest dici quod iudex iustus simpliciter vult homicidam suspendi,
|
|
|
2745 sed secundum quid vellet eum vivere, scilicet inquantum est homo.
|
|
|
2746 Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas. Et sic
|
|
|
2747 patet quod quidquid Deus simpliciter vult, fit; licet illud quod
|
|
|
2748 antecedenter vult, non fiat.</p>
|
|
|
2749 <p title="I q. 19 a. 6 ad 2"><a name="29236"><span class=
|
|
|
2750 "ref">[29236] Iª q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2751 dicendum quod actus cognoscitivae virtutis est secundum quod
|
|
|
2752 cognitum est in cognoscente, actus autem virtutis appetitivae est
|
|
|
2753 ordinatus ad res, secundum quod in seipsis sunt. Quidquid autem
|
|
|
2754 potest habere rationem entis et veri, totum est virtualiter in Deo;
|
|
|
2755 sed non totum existit in rebus creatis. Et ideo Deus cognoscit omne
|
|
|
2756 verum, non tamen vult omne bonum, nisi inquantum vult se, in quo
|
|
|
2757 virtualiter omne bonum existit.</p>
|
|
|
2758 <p title="I q. 19 a. 6 ad 3"><a name="29237"><span class=
|
|
|
2759 "ref">[29237] Iª q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2760 dicendum quod causa prima tunc potest impediri a suo effectu per
|
|
|
2761 defectum causae secundae, quando non est universaliter prima, sub
|
|
|
2762 se omnes causas comprehendens, quia sic effectus nullo modo posset
|
|
|
2763 suum ordinem evadere. Et sic est de voluntate Dei, ut dictum
|
|
|
2764 est.</p>
|
|
|
2765 <br />
|
|
|
2766 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
2767 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="29238"><span class=
|
|
|
2768 "ref">[29238] Iª q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
2769 proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit mutabilis. Dicit enim
|
|
|
2770 dominus Genes. VI, <i>poenitet me fecisse hominem</i>. Sed
|
|
|
2771 quemcumque poenitet de eo quod fecit, habet mutabilem voluntatem.
|
|
|
2772 Ergo Deus habet mutabilem voluntatem.</p>
|
|
|
2773 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="29239"><span class=
|
|
|
2774 "ref">[29239] Iª q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2775 Ierem. XVIII, ex persona domini dicitur, <i>loquar adversus gentem
|
|
|
2776 et adversus regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud; sed
|
|
|
2777 si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, agam et ego
|
|
|
2778 poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei</i>. Ergo Deus
|
|
|
2779 habet mutabilem voluntatem.</p>
|
|
|
2780 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="29240"><span class=
|
|
|
2781 "ref">[29240] Iª q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2782 quidquid Deus facit, voluntarie facit. Sed Deus non semper eadem
|
|
|
2783 facit, nam quandoque praecepit legalia observari, quandoque
|
|
|
2784 prohibuit. Ergo habet mutabilem voluntatem.</p>
|
|
|
2785 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 4"><a name="29241"><span class=
|
|
|
2786 "ref">[29241] Iª q. 19 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
2787 non ex necessitate vult quod vult, ut supra dictum est. Ergo potest
|
|
|
2788 velle et non velle idem. Sed omne quod habet potentiam ad opposita,
|
|
|
2789 est mutabile, sicut quod potest esse et non esse, est mutabile
|
|
|
2790 secundum substantiam; et quod potest esse hic et non esse hic, est
|
|
|
2791 mutabile secundum locum. Ergo Deus est mutabilis secundum
|
|
|
2792 voluntatem.</p>
|
|
|
2793 <p title="I q. 19 a. 7 s. c."><a name="29242"><span class=
|
|
|
2794 "ref">[29242] Iª q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2795 quod dicitur Num. XXIII, <i>non est Deus, quasi homo, ut mentiatur;
|
|
|
2796 neque ut filius hominis, ut mutetur</i>.</p>
|
|
|
2797 <p title="I q. 19 a. 7 co."><a name="29243"><span class=
|
|
|
2798 "ref">[29243] Iª q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2799 quod voluntas Dei est omnino immutabilis. Sed circa hoc
|
|
|
2800 considerandum est, quod aliud est mutare voluntatem; et aliud est
|
|
|
2801 velle aliquarum rerum mutationem. Potest enim aliquis, eadem
|
|
|
2802 voluntate immobiliter permanente, velle quod nunc fiat hoc, et
|
|
|
2803 postea fiat contrarium. Sed tunc voluntas mutaretur, si aliquis
|
|
|
2804 inciperet velle quod prius non voluit, vel desineret velle quod
|
|
|
2805 voluit. Quod quidem accidere non potest, nisi praesupposita
|
|
|
2806 mutatione vel ex parte cognitionis, vel circa dispositionem
|
|
|
2807 substantiae ipsius volentis. Cum enim voluntas sit boni, aliquis de
|
|
|
2808 novo dupliciter potest incipere aliquid velle. Uno modo sic, quod
|
|
|
2809 de novo incipiat sibi illud esse bonum. Quod non est absque
|
|
|
2810 mutatione eius, sicut adveniente frigore, incipit esse bonum sedere
|
|
|
2811 ad ignem, quod prius non erat. Alio modo sic, quod de novo
|
|
|
2812 cognoscat illud esse sibi bonum, cum prius hoc ignorasset, ad hoc
|
|
|
2813 enim consiliamur, ut sciamus quid nobis sit bonum. Ostensum est
|
|
|
2814 autem supra quod tam substantia Dei quam eius scientia est omnino
|
|
|
2815 immutabilis. Unde oportet voluntatem eius omnino esse
|
|
|
2816 immutabilem.</p>
|
|
|
2817 <p title="I q. 19 a. 7 ad 1"><a name="29244"><span class=
|
|
|
2818 "ref">[29244] Iª q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2819 dicendum quod illud verbum domini metaphorice intelligendum est,
|
|
|
2820 secundum similitudinem nostram, cum enim nos poenitet, destruimus
|
|
|
2821 quod fecimus. Quamvis hoc esse possit absque mutatione voluntatis,
|
|
|
2822 cum etiam aliquis homo, absque mutatione voluntatis, interdum velit
|
|
|
2823 aliquid facere, simul intendens postea illud destruere. Sic igitur
|
|
|
2824 Deus poenituisse dicitur, secundum similitudinem operationis,
|
|
|
2825 inquantum hominem quem fecerat, per diluvium a facie terrae
|
|
|
2826 delevit.</p>
|
|
|
2827 <p title="I q. 19 a. 7 ad 2"><a name="29245"><span class=
|
|
|
2828 "ref">[29245] Iª q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2829 dicendum quod voluntas Dei, cum sit causa prima et universalis, non
|
|
|
2830 excludit causas medias, in quarum virtute est ut aliqui effectus
|
|
|
2831 producantur. Sed quia omnes causae mediae non adaequant virtutem
|
|
|
2832 causae primae, multa sunt in virtute et scientia et voluntate
|
|
|
2833 divina, quae non continentur sub ordine causarum inferiorum; sicut
|
|
|
2834 resuscitatio Lazari. Unde aliquis respiciens ad causas inferiores,
|
|
|
2835 dicere poterat, Lazarus non resurget, respiciens vero ad causam
|
|
|
2836 primam divinam, poterat dicere, Lazarus resurget. Et utrumque horum
|
|
|
2837 Deus vult, scilicet quod aliquid quandoque sit futurum secundum
|
|
|
2838 causam inferiorem, quod tamen futurum non sit secundum causam
|
|
|
2839 superiorem; vel e converso. Sic ergo dicendum est quod Deus
|
|
|
2840 aliquando pronuntiat aliquid futurum, secundum quod continetur in
|
|
|
2841 ordine causarum inferiorum, ut puta secundum dispositionem naturae
|
|
|
2842 vel meritorum; quod tamen non fit, quia aliter est in causa
|
|
|
2843 superiori divina. Sicut cum praedixit Ezechiae, <i>dispone domui
|
|
|
2844 tuae, quia morieris et non vives</i>, ut habetur Isaiae XXXVIII;
|
|
|
2845 neque tamen ita evenit, quia ab aeterno aliter fuit in scientia et
|
|
|
2846 voluntate divina, quae immutabilis est. Propter quod dicit
|
|
|
2847 Gregorius, quod <i>Deus immutat sententiam, non tamen mutat
|
|
|
2848 consilium</i>, scilicet voluntatis suae. Quod ergo dicit,
|
|
|
2849 poenitentiam agam ego, intelligitur metaphorice dictum, nam homines
|
|
|
2850 quando non implent quod comminati sunt, poenitere videntur.</p>
|
|
|
2851 <p title="I q. 19 a. 7 ad 3"><a name="29246"><span class=
|
|
|
2852 "ref">[29246] Iª q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2853 dicendum quod ex ratione illa non potest concludi quod Deus habeat
|
|
|
2854 mutabilem voluntatem; sed quod mutationem velit.</p>
|
|
|
2855 <p title="I q. 19 a. 7 ad 4"><a name="29247"><span class=
|
|
|
2856 "ref">[29247] Iª q. 19 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
2857 dicendum quod, licet Deum velle aliquid non sit necessarium
|
|
|
2858 absolute, tamen necessarium est ex suppositione, propter
|
|
|
2859 immutabilitatem divinae voluntatis, ut supra dictum est.</p>
|
|
|
2860 <br />
|
|
|
2861 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
2862 <p title="I q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="29248"><span class=
|
|
|
2863 "ref">[29248] Iª q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
2864 proceditur. Videtur quod voluntas Dei rebus volitis necessitatem
|
|
|
2865 imponat. Dicit enim Augustinus, in Enchirid., <i>nullus fit salvus,
|
|
|
2866 nisi quem Deus voluerit salvari. Et ideo rogandus est ut velit,
|
|
|
2867 quia necesse est fieri, si voluerit</i>.</p>
|
|
|
2868 <p title="I q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="29249"><span class=
|
|
|
2869 "ref">[29249] Iª q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
|
|
|
2870 causa quae non potest impediri, ex necessitate suum effectum
|
|
|
2871 producit, quia et natura semper idem operatur, nisi aliquid
|
|
|
2872 impediat, ut dicitur in II Physic. Sed voluntas Dei non potest
|
|
|
2873 impediri, dicit enim apostolus, ad Rom. IX, <i>voluntati enim eius
|
|
|
2874 quis resistit?</i> Ergo voluntas Dei imponit rebus volitis
|
|
|
2875 necessitatem.</p>
|
|
|
2876 <p title="I q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="29250"><span class=
|
|
|
2877 "ref">[29250] Iª q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, illud
|
|
|
2878 quod habet necessitatem ex priori, est necessarium absolute, sicut
|
|
|
2879 animal mori est necessarium, quia est ex contrariis compositum. Sed
|
|
|
2880 res creatae a Deo, comparantur ad voluntatem divinam sicut ad
|
|
|
2881 aliquid prius, a quo habent necessitatem, cum haec conditionalis
|
|
|
2882 sit vera, si aliquid Deus vult, illud est; omnis autem
|
|
|
2883 conditionalis vera est necessaria. Sequitur ergo quod omne quod
|
|
|
2884 Deus vult, sit necessarium absolute.</p>
|
|
|
2885 <p title="I q. 19 a. 8 s. c."><a name="29251"><span class=
|
|
|
2886 "ref">[29251] Iª q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, omnia
|
|
|
2887 bona quae fiunt, Deus vult fieri. Si igitur eius voluntas imponat
|
|
|
2888 rebus volitis necessitatem, sequitur quod omnia bona ex necessitate
|
|
|
2889 eveniunt. Et sic perit liberum arbitrium et consilium, et omnia
|
|
|
2890 huiusmodi.</p>
|
|
|
2891 <p title="I q. 19 a. 8 co."><a name="29252"><span class=
|
|
|
2892 "ref">[29252] Iª q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2893 quod divina voluntas quibusdam volitis necessitatem imponit, non
|
|
|
2894 autem omnibus. Cuius quidem rationem aliqui assignare voluerunt ex
|
|
|
2895 causis mediis quia ea quae producit per causas necessarias, sunt
|
|
|
2896 necessaria; ea vero quae producit per causas contingentes, sunt
|
|
|
2897 contingentia. Sed hoc non videtur sufficienter dictum, propter duo.
|
|
|
2898 Primo quidem, quia effectus alicuius primae causae est contingens
|
|
|
2899 propter causam secundam, ex eo quod impeditur effectus causae
|
|
|
2900 primae per defectum causae secundae; sicut virtus solis per
|
|
|
2901 defectum plantae impeditur. Nullus autem defectus causae secundae
|
|
|
2902 impedire potest quin voluntas Dei effectum suum producat. Secundo,
|
|
|
2903 quia, si distinctio contingentium a necessariis referatur solum in
|
|
|
2904 causas secundas, sequitur hoc esse praeter intentionem et
|
|
|
2905 voluntatem divinam, quod est inconveniens. Et ideo melius dicendum
|
|
|
2906 est, quod hoc contingit propter efficaciam divinae voluntatis. Cum
|
|
|
2907 enim aliqua causa efficax fuerit ad agendum, effectus consequitur
|
|
|
2908 causam non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum
|
|
|
2909 fiendi vel essendi, ex debilitate enim virtutis activae in semine,
|
|
|
2910 contingit quod filius nascitur dissimilis patri in accidentibus,
|
|
|
2911 quae pertinent ad modum essendi. Cum igitur voluntas divina sit
|
|
|
2912 efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult
|
|
|
2913 fieri; sed quod eo modo fiant, quo Deus ea fieri vult. Vult autem
|
|
|
2914 quaedam fieri Deus necessario, et quaedam contingenter, ut sit ordo
|
|
|
2915 in rebus, ad complementum universi. Et ideo quibusdam effectibus
|
|
|
2916 aptavit causas necessarias, quae deficere non possunt, ex quibus
|
|
|
2917 effectus de necessitate proveniunt, quibusdam autem aptavit causas
|
|
|
2918 contingentes defectibiles, ex quibus effectus contingenter
|
|
|
2919 eveniunt. Non igitur propterea effectus voliti a Deo, eveniunt
|
|
|
2920 contingenter, quia causae proximae sunt contingentes, sed propterea
|
|
|
2921 quia Deus voluit eos contingenter evenire, contingentes causas ad
|
|
|
2922 eos praeparavit.</p>
|
|
|
2923 <p title="I q. 19 a. 8 ad 1"><a name="29253"><span class=
|
|
|
2924 "ref">[29253] Iª q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2925 dicendum quod per illud verbum Augustini intelligenda est
|
|
|
2926 necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis,
|
|
|
2927 necesse est enim hanc conditionalem veram esse, si Deus hoc vult,
|
|
|
2928 necesse est hoc esse.</p>
|
|
|
2929 <p title="I q. 19 a. 8 ad 2"><a name="29254"><span class=
|
|
|
2930 "ref">[29254] Iª q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2931 dicendum quod, ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae resistit,
|
|
|
2932 sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fieri; sed quod
|
|
|
2933 fiant contingenter vel necessario, quae sic fieri vult.</p>
|
|
|
2934 <p title="I q. 19 a. 8 ad 3"><a name="29255"><span class=
|
|
|
2935 "ref">[29255] Iª q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
2936 dicendum quod posteriora habent necessitatem a prioribus, secundum
|
|
|
2937 modum priorum. Unde et ea quae fiunt a voluntate divina, talem
|
|
|
2938 necessitatem habent, qualem Deus vult ea habere, scilicet, vel
|
|
|
2939 absolutam, vel conditionalem tantum. Et sic, non omnia sunt
|
|
|
2940 necessaria absolute.</p>
|
|
|
2941 <br />
|
|
|
2942 <div class="E">Articulus 9</div>
|
|
|
2943 <p title="I q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="29256"><span class=
|
|
|
2944 "ref">[29256] Iª q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic
|
|
|
2945 proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit malorum. Omne enim bonum
|
|
|
2946 quod fit, Deus vult. Sed mala fieri bonum est, dicit enim
|
|
|
2947 Augustinus, in Enchirid., <i>quamvis ea quae mala sunt, inquantum
|
|
|
2948 mala sunt, non sint bona; tamen, ut non solum bona, sed etiam ut
|
|
|
2949 sint mala, bonum est</i>. Ergo Deus vult mala.</p>
|
|
|
2950 <p title="I q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="29257"><span class=
|
|
|
2951 "ref">[29257] Iª q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit
|
|
|
2952 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., erit malum ad omnis (idest
|
|
|
2953 universi) perfectionem conferens. Et Augustinus dicit, in
|
|
|
2954 Enchirid., <i>ex omnibus consistit universitatis admirabilis
|
|
|
2955 pulchritudo; in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum,
|
|
|
2956 et loco suo positum, eminentius commendat bona; ut magis placeant,
|
|
|
2957 et laudabiliora sint, dum comparantur malis</i>. Sed Deus vult omne
|
|
|
2958 illud quod pertinet ad perfectionem et decorem universi, quia hoc
|
|
|
2959 est quod Deus maxime vult in creaturis. Ergo Deus vult mala.</p>
|
|
|
2960 <p title="I q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="29258"><span class=
|
|
|
2961 "ref">[29258] Iª q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, mala
|
|
|
2962 fieri, et non fieri, sunt contradictorie opposita. Sed Deus non
|
|
|
2963 vult mala non fieri, quia, cum mala quaedam fiant, non semper
|
|
|
2964 voluntas Dei impleretur. Ergo Deus vult mala fieri.</p>
|
|
|
2965 <p title="I q. 19 a. 9 s. c."><a name="29259"><span class=
|
|
|
2966 "ref">[29259] Iª q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2967 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>nullo
|
|
|
2968 sapiente homine auctore, fit homo deterior; est autem Deus omni
|
|
|
2969 sapiente homine praestantior; multo igitur minus, Deo auctore, fit
|
|
|
2970 aliquis deterior. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente
|
|
|
2971 dicitur</i>. Non ergo volente Deo, fit homo deterior. Constat autem
|
|
|
2972 quod quolibet malo fit aliquid deterius. Ergo Deus non vult
|
|
|
2973 mala.</p>
|
|
|
2974 <p title="I q. 19 a. 9 co."><a name="29260"><span class=
|
|
|
2975 "ref">[29260] Iª q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2976 quod, cum ratio boni sit ratio appetibilis, ut supra dictum est,
|
|
|
2977 malum autem opponatur bono; impossibile est quod aliquod malum,
|
|
|
2978 inquantum huiusmodi, appetatur, neque appetitu naturali, neque
|
|
|
2979 animali, neque intellectuali, qui est voluntas. Sed aliquod malum
|
|
|
2980 appetitur per accidens, inquantum consequitur ad aliquod bonum. Et
|
|
|
2981 hoc apparet in quolibet appetitu. Non enim agens naturale intendit
|
|
|
2982 privationem vel corruptionem; sed formam, cui coniungitur privatio
|
|
|
2983 alterius formae; et generationem unius, quae est corruptio
|
|
|
2984 alterius. Leo etiam, occidens cervum, intendit cibum, cui
|
|
|
2985 coniungitur occisio animalis. Similiter fornicator intendit
|
|
|
2986 delectationem, cui coniungitur deformitas culpae. Malum autem quod
|
|
|
2987 coniungitur alicui bono, est privatio alterius boni. Nunquam igitur
|
|
|
2988 appeteretur malum, nec per accidens, nisi bonum cui coniungitur
|
|
|
2989 malum, magis appeteretur quam bonum quod privatur per malum. Nullum
|
|
|
2990 autem bonum Deus magis vult quam suam bonitatem, vult tamen aliquod
|
|
|
2991 bonum magis quam aliud quoddam bonum. Unde malum culpae, quod
|
|
|
2992 privat ordinem ad bonum divinum, Deus nullo modo vult. Sed malum
|
|
|
2993 naturalis defectus, vel malum poenae vult, volendo aliquod bonum,
|
|
|
2994 cui coniungitur tale malum, sicut, volendo iustitiam, vult poenam;
|
|
|
2995 et volendo ordinem naturae servari, vult quaedam naturaliter
|
|
|
2996 corrumpi.</p>
|
|
|
2997 <p title="I q. 19 a. 9 ad 1"><a name="29261"><span class=
|
|
|
2998 "ref">[29261] Iª q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2999 dicendum quod quidam dixerunt quod, licet Deus non velit mala, vult
|
|
|
3000 tamen mala esse vel fieri, quia, licet mala non sint bona, bonum
|
|
|
3001 tamen est mala esse vel fieri. Quod ideo dicebant, quia ea quae in
|
|
|
3002 se mala sunt, ordinantur ad aliquod bonum, quem quidem ordinem
|
|
|
3003 importari credebant in hoc quod dicitur, mala esse vel fieri. Sed
|
|
|
3004 hoc non recte dicitur. Quia malum non ordinatur ad bonum per se,
|
|
|
3005 sed per accidens. Praeter intentionem enim peccantis est, quod ex
|
|
|
3006 hoc sequatur aliquod bonum; sicut praeter intentionem tyrannorum
|
|
|
3007 fuit, quod ex eorum persecutionibus claresceret patientia martyrum.
|
|
|
3008 Et ideo non potest dici quod talis ordo ab bonum importetur per hoc
|
|
|
3009 quod dicitur, quod malum esse vel fieri sit bonum, quia nihil
|
|
|
3010 iudicatur secundum illud quod competit ei per accidens, sed
|
|
|
3011 secundum illud quod competit ei per se.</p>
|
|
|
3012 <p title="I q. 19 a. 9 ad 2"><a name="29262"><span class=
|
|
|
3013 "ref">[29262] Iª q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3014 dicendum quod malum non operatur ad perfectionem et decorem
|
|
|
3015 universi nisi per accidens, ut dictum est. Unde et hoc quod dicit
|
|
|
3016 Dionysius, quod malum est ad universi perfectionem conferens,
|
|
|
3017 concludit inducendo quasi ad inconveniens.</p>
|
|
|
3018 <p title="I q. 19 a. 9 ad 3"><a name="29263"><span class=
|
|
|
3019 "ref">[29263] Iª q. 19 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3020 dicendum quod, licet mala fieri, et mala non fieri, contradictorie
|
|
|
3021 opponantur; tamen velle mala fieri, et velle mala non fieri, non
|
|
|
3022 opponuntur contradictorie, cum utrumque sit affirmativum. Deus
|
|
|
3023 igitur neque vult mala fieri, neque vult mala non fieri, sed vult
|
|
|
3024 permittere mala fieri. Et hoc est bonum.</p>
|
|
|
3025 <br />
|
|
|
3026 <div class="E">Articulus 10</div>
|
|
|
3027 <p title="I q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="29264"><span class=
|
|
|
3028 "ref">[29264] Iª q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic
|
|
|
3029 proceditur. Videtur quod Deus non habeat liberum arbitrium. Dicit
|
|
|
3030 enim Hieronymus, in homilia de filio prodigo, <i>solus Deus est, in
|
|
|
3031 quem peccatum non cadit, nec cadere potest; cetera, cum sint liberi
|
|
|
3032 arbitrii, in utramque partem flecti possunt</i>.</p>
|
|
|
3033 <p title="I q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="29265"><span class=
|
|
|
3034 "ref">[29265] Iª q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3035 liberum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum et
|
|
|
3036 malum eligitur. Sed Deus non vult malum, ut dictum est. Ergo
|
|
|
3037 liberum arbitrium non est in Deo.</p>
|
|
|
3038 <p title="I q. 19 a. 10 s. c."><a name="29266"><span class=
|
|
|
3039 "ref">[29266] Iª q. 19 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3040 quod dicit Ambrosius, in libro de fide, <i>spiritus sanctus dividit
|
|
|
3041 singulis prout vult, idest pro liberae voluntatis arbitrio, non
|
|
|
3042 necessitatis obsequio</i>.</p>
|
|
|
3043 <p title="I q. 19 a. 10 co."><a name="29267"><span class=
|
|
|
3044 "ref">[29267] Iª q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3045 quod liberum arbitrium habemus respectu eorum quae non necessario
|
|
|
3046 volumus, vel naturali instinctu. Non enim ad liberum arbitrium
|
|
|
3047 pertinet quod volumus esse felices, sed ad naturalem instinctum.
|
|
|
3048 Unde et alia animalia, quae naturali instinctu moventur ad aliquid,
|
|
|
3049 non dicuntur libero arbitrio moveri. Cum igitur Deus ex necessitate
|
|
|
3050 suam bonitatem velit, alia vero non ex necessitate, ut supra
|
|
|
3051 ostensum est; respectu illorum quae non ex necessitate vult,
|
|
|
3052 liberum arbitrium habet.</p>
|
|
|
3053 <p title="I q. 19 a. 10 ad 1"><a name="29268"><span class=
|
|
|
3054 "ref">[29268] Iª q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3055 dicendum quod Hieronymus videtur excludere a Deo liberum arbitrium,
|
|
|
3056 non simpliciter, sed solum quantum ad hoc quod est deflecti in
|
|
|
3057 peccatum.</p>
|
|
|
3058 <p title="I q. 19 a. 10 ad 2"><a name="29269"><span class=
|
|
|
3059 "ref">[29269] Iª q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3060 dicendum quod, cum malum culpae dicatur per aversionem a bonitate
|
|
|
3061 divina, per quam Deus omnia vult, ut supra ostensum est, manifestum
|
|
|
3062 est quod impossibile est eum malum culpae velle. Et tamen ad
|
|
|
3063 opposita se habet, inquantum velle potest hoc esse vel non esse.
|
|
|
3064 Sicut et nos, non peccando, possumus velle sedere, et non velle
|
|
|
3065 sedere.</p>
|
|
|
3066 <br />
|
|
|
3067 <div class="E">Articulus 11</div>
|
|
|
3068 <p title="I q. 19 a. 11 arg. 1"><a name="29270"><span class=
|
|
|
3069 "ref">[29270] Iª q. 19 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum
|
|
|
3070 sic proceditur. Videtur quod non sit distinguenda in Deo voluntas
|
|
|
3071 signi. Sicut enim voluntas Dei est causa rerum, ita et scientia.
|
|
|
3072 Sed non assignantur aliqua signa ex parte divinae scientiae. Ergo
|
|
|
3073 neque debent assignari aliqua signa ex parte divinae
|
|
|
3074 voluntatis.</p>
|
|
|
3075 <p title="I q. 19 a. 11 arg. 2"><a name="29271"><span class=
|
|
|
3076 "ref">[29271] Iª q. 19 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
3077 signum quod non concordat ei cuius est signum, est falsum. Si
|
|
|
3078 igitur signa quae assignantur circa voluntatem divinam, non
|
|
|
3079 concordant divinae voluntati, sunt falsa, si autem concordant,
|
|
|
3080 superflue assignantur. Non igitur sunt aliqua signa circa
|
|
|
3081 voluntatem divinam assignanda.</p>
|
|
|
3082 <p title="I q. 19 a. 11 s. c."><a name="29272"><span class=
|
|
|
3083 "ref">[29272] Iª q. 19 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3084 quod voluntas Dei est una, cum ipsa sit Dei essentia. Quandoque
|
|
|
3085 autem pluraliter significatur, ut cum dicitur, <i>magna opera
|
|
|
3086 domini, exquisita in omnes voluntates eius</i>. Ergo oportet quod
|
|
|
3087 aliquando signum voluntatis pro voluntate accipiatur.</p>
|
|
|
3088 <p title="I q. 19 a. 11 co."><a name="29273"><span class=
|
|
|
3089 "ref">[29273] Iª q. 19 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3090 quod in Deo quaedam dicuntur proprie, et quaedam secundum
|
|
|
3091 metaphoram, ut ex supradictis patet. Cum autem aliquae passiones
|
|
|
3092 humanae in divinam praedicationem metaphorice assumuntur, hoc fit
|
|
|
3093 secundum similitudinem effectus, unde illud quod est signum talis
|
|
|
3094 passionis in nobis, in Deo nomine illius passionis metaphorice
|
|
|
3095 significatur. Sicut, apud nos, irati punire consueverunt, unde ipsa
|
|
|
3096 punitio est signum irae, et propter hoc, ipsa punitio nomine irae
|
|
|
3097 significatur, cum Deo attribuitur. Similiter id quod solet esse in
|
|
|
3098 nobis signum voluntatis, quandoque metaphorice in Deo voluntas
|
|
|
3099 dicitur. Sicut, cum aliquis praecipit aliquid, signum est quod
|
|
|
3100 velit illud fieri, unde praeceptum divinum quandoque metaphorice
|
|
|
3101 voluntas Dei dicitur, secundum illud Matth. VI, <i>fiat voluntas
|
|
|
3102 tua, sicut in caelo et in terra</i>. Sed hoc distat inter
|
|
|
3103 voluntatem et iram, quia ira de Deo nunquam proprie dicitur, cum in
|
|
|
3104 suo principali intellectu includat passionem, voluntas autem
|
|
|
3105 proprie de Deo dicitur. Et ideo in Deo distinguitur voluntas
|
|
|
3106 proprie, et metaphorice dicta. Voluntas enim proprie dicta, vocatur
|
|
|
3107 voluntas beneplaciti, voluntas autem metaphorice dicta, est
|
|
|
3108 voluntas signi, eo quod ipsum signum voluntatis voluntas
|
|
|
3109 dicitur.</p>
|
|
|
3110 <p title="I q. 19 a. 11 ad 1"><a name="29274"><span class=
|
|
|
3111 "ref">[29274] Iª q. 19 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3112 dicendum quod scientia non est causa eorum quae fiunt, nisi per
|
|
|
3113 voluntatem, non enim quae scimus facimus, nisi velimus. Et ideo
|
|
|
3114 signum non attribuitur scientiae, sicut attribuitur voluntati.</p>
|
|
|
3115 <p title="I q. 19 a. 11 ad 2"><a name="29275"><span class=
|
|
|
3116 "ref">[29275] Iª q. 19 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3117 dicendum quod signa voluntatis dicuntur voluntates divinae, non
|
|
|
3118 quia sint signa quod Deus velit, sed quia ea quae in nobis solent
|
|
|
3119 esse signa volendi, in Deo divinae voluntates dicuntur. Sicut
|
|
|
3120 punitio non est signum quod in Deo sit ira, sed punitio, ex eo ipso
|
|
|
3121 quod in nobis est signum irae, in Deo dicitur ira.</p>
|
|
|
3122 <br />
|
|
|
3123 <div class="E">Articulus 12</div>
|
|
|
3124 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 1"><a name="29276"><span class=
|
|
|
3125 "ref">[29276] Iª q. 19 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum
|
|
|
3126 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circa divinam
|
|
|
3127 voluntatem ponantur quinque signa, scilicet, prohibitio,
|
|
|
3128 praeceptum, consilium, operatio et permissio. Nam eadem quae nobis
|
|
|
3129 praecipit Deus vel consulit, in nobis quandoque operatur, et eadem
|
|
|
3130 quae prohibet, quandoque permittit. Ergo non debent ex opposito
|
|
|
3131 dividi.</p>
|
|
|
3132 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 2"><a name="29277"><span class=
|
|
|
3133 "ref">[29277] Iª q. 19 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3134 nihil Deus operatur, nisi volens, ut dicitur Sap. XI. Sed voluntas
|
|
|
3135 signi distinguitur a voluntate beneplaciti. Ergo operatio sub
|
|
|
3136 voluntate signi comprehendi non debet.</p>
|
|
|
3137 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 3"><a name="29278"><span class=
|
|
|
3138 "ref">[29278] Iª q. 19 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3139 operatio et permissio communiter ad omnes creaturas pertinent, quia
|
|
|
3140 in omnibus Deus operatur, et in omnibus aliquid fieri permittit.
|
|
|
3141 Sed praeceptum, consilium et prohibitio pertinent ad solam
|
|
|
3142 rationalem creaturam. Ergo non veniunt convenienter in unam
|
|
|
3143 divisionem, cum non sint unius ordinis.</p>
|
|
|
3144 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 4"><a name="29279"><span class=
|
|
|
3145 "ref">[29279] Iª q. 19 a. 12 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
3146 malum pluribus modis contingit quam bonum, quia bonum contingit uno
|
|
|
3147 modo, sed malum omnifariam, ut patet per philosophum in II Ethic.,
|
|
|
3148 et per Dionysium in IV cap. de Div. Nom. Inconvenienter igitur
|
|
|
3149 respectu mali assignatur unum signum tantum, scilicet prohibitio;
|
|
|
3150 respectu vero boni, duo signa, scilicet consilium et
|
|
|
3151 praeceptum.</p>
|
|
|
3152 <p title="I q. 19 a. 12 co."><a name="29280"><span class=
|
|
|
3153 "ref">[29280] Iª q. 19 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3154 quod huiusmodi signa voluntatis dicuntur ea, quibus consuevimus
|
|
|
3155 demonstrare nos aliquid velle. Potest autem aliquis declarare se
|
|
|
3156 velle aliquid, vel per seipsum, vel per alium. Per seipsum quidem,
|
|
|
3157 inquantum facit aliquid, vel directe, vel indirecte et per
|
|
|
3158 accidens. Directe quidem, cum per se aliquid operatur, et quantum
|
|
|
3159 ad hoc, dicitur esse signum operatio. Indirecte autem, inquantum
|
|
|
3160 non impedit operationem, nam removens prohibens dicitur movens per
|
|
|
3161 accidens, ut dicitur in VIII Physic. Et quantum ad hoc, dicitur
|
|
|
3162 signum permissio. Per alium autem declarat se aliquid velle,
|
|
|
3163 inquantum ordinat alium ad aliquid faciendum; vel necessaria
|
|
|
3164 inductione, quod fit praecipiendo quod quis vult, et prohibendo
|
|
|
3165 contrarium; vel aliqua persuasoria inductione, quod pertinet ad
|
|
|
3166 consilium. Quia igitur his modis declaratur aliquem velle aliquid,
|
|
|
3167 propter hoc ista quinque nominantur interdum nomine voluntatis
|
|
|
3168 divinae, tanquam signa voluntatis. Quod enim praeceptum, consilium
|
|
|
3169 et prohibitio dicantur Dei voluntas, patet per id quod dicitur
|
|
|
3170 Matth. VI <i>fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra</i>.
|
|
|
3171 Quod autem permissio vel operatio dicantur Dei voluntas patet per
|
|
|
3172 Augustinum, qui dicit in Enchirid., <i>nihil fit, nisi omnipotens
|
|
|
3173 fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel faciendo</i>. Vel potest dici
|
|
|
3174 quod permissio et operatio referuntur ad praesens permissio quidem
|
|
|
3175 ad malum, operatio vero ad bonum. Ad futurum vero, prohibitio,
|
|
|
3176 respectu mali; respectu vero boni necessarii, praeceptum; respectu
|
|
|
3177 vero superabundantis boni, consilium.</p>
|
|
|
3178 <p title="I q. 19 a. 12 ad 1"><a name="29281"><span class=
|
|
|
3179 "ref">[29281] Iª q. 19 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3180 dicendum quod nihil prohibet, circa eandem rem, aliquem diversimode
|
|
|
3181 declarare se aliquid velle, sicut inveniuntur multa nomina idem
|
|
|
3182 significantia. Unde nihil prohibet idem subiacere praecepto et
|
|
|
3183 consilio et operationi, et prohibitioni vel permissioni.</p>
|
|
|
3184 <p title="I q. 19 a. 12 ad 2"><a name="29282"><span class=
|
|
|
3185 "ref">[29282] Iª q. 19 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3186 dicendum quod, sicut Deus potest significari metaphorice velle id
|
|
|
3187 quod non vult voluntate proprie accepta, ita potest metaphorice
|
|
|
3188 significari velle id quod proprie vult. Unde nihil prohibet de
|
|
|
3189 eodem esse voluntatem beneplaciti, et voluntatem signi. Sed
|
|
|
3190 operatio semper est eadem cum voluntate beneplaciti, non autem
|
|
|
3191 praeceptum vel consilium, tum quia haec est de praesenti, illud de
|
|
|
3192 futuro; tum quia haec per se est effectus voluntatis, illud autem
|
|
|
3193 per alium, ut dictum est.</p>
|
|
|
3194 <p title="I q. 19 a. 12 ad 3"><a name="29283"><span class=
|
|
|
3195 "ref">[29283] Iª q. 19 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3196 dicendum quod creatura rationalis est domina sui actus, et ideo
|
|
|
3197 circa ipsam specialia quaedam signa divinae voluntatis assignantur,
|
|
|
3198 inquantum rationalem creaturam Deus ordinat ad agendum voluntarie
|
|
|
3199 et per se. Sed aliae creaturae non agunt nisi motae ex operatione
|
|
|
3200 divina, et ideo circa alias non habent locum nisi operatio et
|
|
|
3201 permissio.</p>
|
|
|
3202 <p title="I q. 19 a. 12 ad 4"><a name="29284"><span class=
|
|
|
3203 "ref">[29284] Iª q. 19 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3204 dicendum quod omne malum culpae, licet multipliciter contingat,
|
|
|
3205 tamen in hoc convenit, quod discordat a voluntate divina et ideo
|
|
|
3206 unum signum respectu malorum assignatur, scilicet prohibitio. Sed
|
|
|
3207 diversimode bona se habent ad bonitatem divinam. Quia quaedam sunt,
|
|
|
3208 sine quibus fruitionem divinae bonitatis consequi non possumus, et
|
|
|
3209 respectu horum est praeceptum. Quaedam vero sunt, quibus perfectius
|
|
|
3210 consequimur, et respectu horum est consilium. Vel dicendum quod
|
|
|
3211 consilium est non solum de melioribus bonis assequendis, sed etiam
|
|
|
3212 de minoribus malis vitandis.</p>
|
|
|
3213 <br />
|
|
|
3214 <div class="D">Quaestio 20</div>
|
|
|
3215 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
3216 <p title="I q. 20 pr."><a name="29285"><span class="ref">[29285]
|
|
|
3217 Iª q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae
|
|
|
3218 absolute ad voluntatem Dei pertinent. In parte autem appetitiva
|
|
|
3219 inveniuntur in nobis et passiones animae, ut gaudium, amor, et
|
|
|
3220 huiusmodi; et habitus moralium virtutum, ut iustitia, fortitudo, et
|
|
|
3221 huiusmodi. Unde primo considerabimus de amore Dei; secundo, de
|
|
|
3222 iustitia Dei, et misericordia eius. Circa primum quaeruntur
|
|
|
3223 quatuor. Primo, utrum in Deo sit amor. Secundo, utrum amet omnia.
|
|
|
3224 Tertio, utrum magis amet unum quam aliud. Quarto, utrum meliora
|
|
|
3225 magis amet.</p>
|
|
|
3226 <br />
|
|
|
3227 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
3228 <p title="I q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="29286"><span class=
|
|
|
3229 "ref">[29286] Iª q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
3230 proceditur. Videtur quod amor non sit in Deo. Nulla enim passio est
|
|
|
3231 in Deo. Amor est passio. Ergo amor non est in Deo.</p>
|
|
|
3232 <p title="I q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="29287"><span class=
|
|
|
3233 "ref">[29287] Iª q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, amor,
|
|
|
3234 ira, tristitia, et huiusmodi, contra se dividuntur. Sed tristitia
|
|
|
3235 et ira non dicuntur de Deo nisi metaphorice. Ergo nec amor.</p>
|
|
|
3236 <p title="I q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="29288"><span class=
|
|
|
3237 "ref">[29288] Iª q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3238 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>amor est vis unitiva et
|
|
|
3239 concretiva</i>. Hoc autem in Deo locum habere non potest, cum sit
|
|
|
3240 simplex. Ergo in Deo non est amor.</p>
|
|
|
3241 <p title="I q. 20 a. 1 s. c."><a name="29289"><span class=
|
|
|
3242 "ref">[29289] Iª q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3243 quod dicitur I Ioan. IV, <i>Deus caritas est</i>.</p>
|
|
|
3244 <p title="I q. 20 a. 1 co."><a name="29290"><span class=
|
|
|
3245 "ref">[29290] Iª q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3246 quod necesse est ponere amorem in Deo. Primus enim motus
|
|
|
3247 voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis, est amor. Cum enim
|
|
|
3248 actus voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis tendat in
|
|
|
3249 bonum et malum, sicut in propria obiecta; bonum autem principalius
|
|
|
3250 et per se est obiectum voluntatis et appetitus, malum autem
|
|
|
3251 secundario et per aliud, inquantum scilicet opponitur bono, oportet
|
|
|
3252 naturaliter esse priores actus voluntatis et appetitus qui
|
|
|
3253 respiciunt bonum, his qui respiciunt malum; ut gaudium quam
|
|
|
3254 tristitia, et amor quam odium. Semper enim quod est per se, prius
|
|
|
3255 est eo quod est per aliud. Rursus, quod est communius, naturaliter
|
|
|
3256 est prius, unde et intellectus per prius habet ordinem ad verum
|
|
|
3257 commune, quam ad particularia quaedam vera. Sunt autem quidam actus
|
|
|
3258 voluntatis et appetitus, respicientes bonum sub aliqua speciali
|
|
|
3259 conditione, sicut gaudium et delectatio est de bono praesenti et
|
|
|
3260 habito; desiderium autem et spes, de bono nondum adepto. Amor autem
|
|
|
3261 respicit bonum in communi, sive sit habitum, sive non habitum. Unde
|
|
|
3262 amor naturaliter est primus actus voluntatis et appetitus. Et
|
|
|
3263 propter hoc, omnes alii motus appetitivi praesupponunt amorem,
|
|
|
3264 quasi primam radicem. Nullus enim desiderat aliquid, nisi bonum
|
|
|
3265 amatum, neque aliquis gaudet, nisi de bono amato. Odium etiam non
|
|
|
3266 est nisi de eo quod contrariatur rei amatae. Et similiter
|
|
|
3267 tristitiam, et cetera huiusmodi, manifestum est in amorem referri,
|
|
|
3268 sicut in primum principium. Unde in quocumque est voluntas vel
|
|
|
3269 appetitus, oportet esse amorem, remoto enim primo, removentur alia.
|
|
|
3270 Ostensum est autem in Deo esse voluntatem. Unde necesse est in eo
|
|
|
3271 ponere amorem.</p>
|
|
|
3272 <p title="I q. 20 a. 1 ad 1"><a name="29291"><span class=
|
|
|
3273 "ref">[29291] Iª q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3274 dicendum quod vis cognitiva non movet, nisi mediante appetitiva. Et
|
|
|
3275 sicut in nobis ratio universalis movet mediante ratione
|
|
|
3276 particulari, ut dicitur in III de anima; ita appetitus
|
|
|
3277 intellectivus, qui dicitur voluntas, movet in nobis mediante
|
|
|
3278 appetitu sensitivo. Unde proximum motivum corporis in nobis est
|
|
|
3279 appetitus sensitivus. Unde semper actum appetitus sensitivi
|
|
|
3280 concomitatur aliqua transmutatio corporis; et maxime circa cor,
|
|
|
3281 quod est primum principium motus in animali. Sic igitur actus
|
|
|
3282 appetitus sensitivi, inquantum habent transmutationem corporalem
|
|
|
3283 annexam, passiones dicuntur, non autem actus voluntatis. Amor
|
|
|
3284 igitur et gaudium et delectatio, secundum quod significant actus
|
|
|
3285 appetitus sensitivi, passiones sunt, non autem secundum quod
|
|
|
3286 significant actus appetitus intellectivi. Et sic ponuntur in Deo.
|
|
|
3287 Unde dicit philosophus, in VII Ethic., quod <i>Deus una et simplici
|
|
|
3288 operatione gaudet</i>. Et eadem ratione, sine passione amat.</p>
|
|
|
3289 <p title="I q. 20 a. 1 ad 2"><a name="29292"><span class=
|
|
|
3290 "ref">[29292] Iª q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3291 dicendum quod in passionibus sensitivi appetitus, est considerare
|
|
|
3292 aliquid quasi materiale, scilicet corporalem transmutationem; et
|
|
|
3293 aliquid quasi formale, quod est ex parte appetitus. Sicut in ira,
|
|
|
3294 ut dicitur in I de anima, materiale est accensio sanguinis circa
|
|
|
3295 cor, vel aliquid huiusmodi; formale vero, appetitus vindictae. Sed
|
|
|
3296 rursus, ex parte eius quod est formale, in quibusdam horum
|
|
|
3297 designatur aliqua imperfectio; sicut in desiderio, quod est boni
|
|
|
3298 non habiti; et in tristitia, quae est mali habiti. Et eadem ratio
|
|
|
3299 est de ira, quae tristitiam supponit. Quaedam vero nullam
|
|
|
3300 imperfectionem designant, ut amor et gaudium. Cum igitur nihil
|
|
|
3301 horum Deo conveniat secundum illud quod est materiale in eis, ut
|
|
|
3302 dictum est; illa quae imperfectionem important etiam formaliter,
|
|
|
3303 Deo convenire non possunt nisi metaphorice, propter similitudinem
|
|
|
3304 effectus, ut supra dictum est. Quae autem imperfectionem non
|
|
|
3305 important, de Deo proprie dicuntur, ut amor et gaudium, tamen sine
|
|
|
3306 passione, ut dictum est.</p>
|
|
|
3307 <p title="I q. 20 a. 1 ad 3"><a name="29293"><span class=
|
|
|
3308 "ref">[29293] Iª q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3309 dicendum quod actus amoris semper tendit in duo, scilicet in bonum
|
|
|
3310 quod quis vult alicui; et in eum cui vult bonum. Hoc enim est
|
|
|
3311 proprie amare aliquem, velle ei bonum. Unde in eo quod aliquis amat
|
|
|
3312 se, vult bonum sibi. Et sic illud bonum quaerit sibi unire,
|
|
|
3313 inquantum potest. Et pro tanto dicitur amor vis unitiva, etiam in
|
|
|
3314 Deo, sed absque compositione, quia illud bonum quod vult sibi, non
|
|
|
3315 est aliud quam ipse, qui est per suam essentiam bonus, ut supra
|
|
|
3316 ostensum est. In hoc vero quod aliquis amat alium, vult bonum illi.
|
|
|
3317 Et sic utitur eo tanquam seipso, referens bonum ad illum, sicut ad
|
|
|
3318 seipsum. Et pro tanto dicitur amor vis concretiva, quia alium
|
|
|
3319 aggregat sibi habens se ad eum sicut ad seipsum. Et sic etiam amor
|
|
|
3320 divinus est vis concretiva, absque compositione quae sit in Deo,
|
|
|
3321 inquantum aliis bona vult.</p>
|
|
|
3322 <br />
|
|
|
3323 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
3324 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="29294"><span class=
|
|
|
3325 "ref">[29294] Iª q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
3326 proceditur. Videtur quod Deus non omnia amet. Quia, secundum
|
|
|
3327 Dionysium, IV cap. de Div. Nom., amor amantem extra se ponit, et
|
|
|
3328 eum quodammodo in amatum transfert. Inconveniens autem est dicere
|
|
|
3329 quod Deus, extra se positus, in alia transferatur. Ergo
|
|
|
3330 inconveniens est dicere quod Deus alia a se amet.</p>
|
|
|
3331 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="29295"><span class=
|
|
|
3332 "ref">[29295] Iª q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, amor
|
|
|
3333 Dei aeternus est. Sed ea quae sunt alia a Deo, non sunt ab aeterno
|
|
|
3334 nisi in Deo. Ergo Deus non amat ea nisi in seipso. Sed secundum
|
|
|
3335 quod sunt in eo, non sunt aliud ab eo. Ergo Deus non amat alia a
|
|
|
3336 seipso.</p>
|
|
|
3337 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="29296"><span class=
|
|
|
3338 "ref">[29296] Iª q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3339 duplex est amor, scilicet concupiscentiae, et amicitiae. Sed Deus
|
|
|
3340 creaturas irrationales non amat amore concupiscentiae, quia nullius
|
|
|
3341 extra se eget, nec etiam amore amicitiae, quia non potest ad res
|
|
|
3342 irrationales haberi, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Ergo
|
|
|
3343 Deus non omnia amat.</p>
|
|
|
3344 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 4"><a name="29297"><span class=
|
|
|
3345 "ref">[29297] Iª q. 20 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in
|
|
|
3346 Psalmo dicitur, <i>odisti omnes qui operantur iniquitatem</i>.
|
|
|
3347 Nihil autem simul odio habetur et amatur. Ergo Deus non omnia
|
|
|
3348 amat.</p>
|
|
|
3349 <p title="I q. 20 a. 2 s. c."><a name="29298"><span class=
|
|
|
3350 "ref">[29298] Iª q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3351 quod dicitur Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti
|
|
|
3352 eorum quae fecisti</i>.</p>
|
|
|
3353 <p title="I q. 20 a. 2 co."><a name="29299"><span class=
|
|
|
3354 "ref">[29299] Iª q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3355 quod Deus omnia existentia amat. Nam omnia existentia, inquantum
|
|
|
3356 sunt, bona sunt, ipsum enim esse cuiuslibet rei quoddam bonum est,
|
|
|
3357 et similiter quaelibet perfectio ipsius. Ostensum est autem supra
|
|
|
3358 quod voluntas Dei est causa omnium rerum et sic oportet quod
|
|
|
3359 intantum habeat aliquid esse, aut quodcumque bonum, inquantum est
|
|
|
3360 volitum a Deo. Cuilibet igitur existenti Deus vult aliquod bonum.
|
|
|
3361 Unde, cum amare nil aliud sit quam velle bonum alicui, manifestum
|
|
|
3362 est quod Deus omnia quae sunt, amat. Non tamen eo modo sicut nos.
|
|
|
3363 Quia enim voluntas nostra non est causa bonitatis rerum, sed ab ea
|
|
|
3364 movetur sicut ab obiecto, amor noster, quo bonum alicui volumus,
|
|
|
3365 non est causa bonitatis ipsius, sed e converso bonitas eius, vel
|
|
|
3366 vera vel aestimata, provocat amorem, quo ei volumus et bonum
|
|
|
3367 conservari quod habet, et addi quod non habet, et ad hoc operamur.
|
|
|
3368 Sed amor Dei est infundens et creans bonitatem in rebus.</p>
|
|
|
3369 <p title="I q. 20 a. 2 ad 1"><a name="29300"><span class=
|
|
|
3370 "ref">[29300] Iª q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3371 dicendum quod amans sic fit extra se in amatum translatus,
|
|
|
3372 inquantum vult amato bonum, et operatur per suam providentiam,
|
|
|
3373 sicut et sibi. Unde et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom.,
|
|
|
3374 <i>audendum est autem et hoc pro veritate dicere, quod et ipse
|
|
|
3375 omnium causa, per abundantiam amativae bonitatis, extra seipsum fit
|
|
|
3376 ad omnia existentia providentiis</i>.</p>
|
|
|
3377 <p title="I q. 20 a. 2 ad 2"><a name="29301"><span class=
|
|
|
3378 "ref">[29301] Iª q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3379 dicendum quod, licet creaturae ab aeterno non fuerint nisi in Deo,
|
|
|
3380 tamen per hoc quod ab aeterno in Deo fuerunt, ab aeterno Deus
|
|
|
3381 cognovit res in propriis naturis, et eadem ratione amavit. Sicut et
|
|
|
3382 nos per similitudines rerum, quae in nobis sunt, cognoscimus res in
|
|
|
3383 seipsis existentes.</p>
|
|
|
3384 <p title="I q. 20 a. 2 ad 3"><a name="29302"><span class=
|
|
|
3385 "ref">[29302] Iª q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3386 dicendum quod amicitia non potest haberi nisi ad rationales
|
|
|
3387 creaturas, in quibus contingit esse redamationem, et
|
|
|
3388 communicationem in operibus vitae, et quibus contingit bene evenire
|
|
|
3389 vel male, secundum fortunam et felicitatem, sicut et ad eas proprie
|
|
|
3390 benevolentia est. Creaturae autem irrationales non possunt
|
|
|
3391 pertingere ad amandum Deum, neque ad communicationem intellectualis
|
|
|
3392 et beatae vitae, qua Deus vivit. Sic igitur Deus, proprie loquendo,
|
|
|
3393 non amat creaturas irrationales amore amicitiae, sed amore quasi
|
|
|
3394 concupiscentiae; inquantum ordinat eas ad rationales creaturas, et
|
|
|
3395 etiam ad seipsum; non quasi eis indigeat, sed propter suam
|
|
|
3396 bonitatem et nostram utilitatem. Concupiscimus enim aliquid et
|
|
|
3397 nobis et aliis.</p>
|
|
|
3398 <p title="I q. 20 a. 2 ad 4"><a name="29303"><span class=
|
|
|
3399 "ref">[29303] Iª q. 20 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3400 dicendum quod nihil prohibet unum et idem secundum aliquid amari,
|
|
|
3401 et secundum aliquid odio haberi. Deus autem peccatores, inquantum
|
|
|
3402 sunt naturae quaedam, amat, sic enim et sunt, et ab ipso sunt.
|
|
|
3403 Inquantum vero peccatores sunt, non sunt, sed ab esse deficiunt, et
|
|
|
3404 hoc in eis a Deo non est. Unde secundum hoc ab ipso odio
|
|
|
3405 habentur.</p>
|
|
|
3406 <br />
|
|
|
3407 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
3408 <p title="I q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="29304"><span class=
|
|
|
3409 "ref">[29304] Iª q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
3410 proceditur. Videtur quod Deus aequaliter diligat omnia. Dicitur
|
|
|
3411 enim Sap. VI, <i>aequaliter est ei cura de omnibus</i>. Sed
|
|
|
3412 providentia Dei, quam habet de rebus, est ex amore quo amat res.
|
|
|
3413 Ergo aequaliter amat omnia.</p>
|
|
|
3414 <p title="I q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="29305"><span class=
|
|
|
3415 "ref">[29305] Iª q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, amor
|
|
|
3416 Dei est eius essentia. Sed essentia Dei magis et minus non recipit.
|
|
|
3417 Ergo nec amor eius. Non igitur quaedam aliis magis amat.</p>
|
|
|
3418 <p title="I q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="29306"><span class=
|
|
|
3419 "ref">[29306] Iª q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
3420 amor Dei se extendit ad res creatas, ita et scientia et voluntas.
|
|
|
3421 Sed Deus non dicitur scire quaedam magis quam alia, neque magis
|
|
|
3422 velle. Ergo nec magis quaedam aliis diligit.</p>
|
|
|
3423 <p title="I q. 20 a. 3 s. c."><a name="29307"><span class=
|
|
|
3424 "ref">[29307] Iª q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3425 quod dicit Augustinus, super Ioann., <i>omnia diligit Deus quae
|
|
|
3426 fecit; et inter ea magis diligit creaturas rationales; et de illis
|
|
|
3427 eas amplius, quae sunt membra unigeniti sui; et multo magis ipsum
|
|
|
3428 unigenitum suum</i>.</p>
|
|
|
3429 <p title="I q. 20 a. 3 co."><a name="29308"><span class=
|
|
|
3430 "ref">[29308] Iª q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3431 quod, cum amare sit velle bonum alicui, duplici ratione potest
|
|
|
3432 aliquid magis vel minus amari. Uno modo, ex parte ipsius actus
|
|
|
3433 voluntatis, qui est magis vel minus intensus. Et sic Deus non magis
|
|
|
3434 quaedam aliis amat, quia omnia amat uno et simplici actu
|
|
|
3435 voluntatis, et semper eodem modo se habente. Alio modo, ex parte
|
|
|
3436 ipsius boni quod aliquis vult amato. Et sic dicimur aliquem magis
|
|
|
3437 alio amare, cui volumus maius bonum; quamvis non magis intensa
|
|
|
3438 voluntate. Et hoc modo necesse est dicere quod Deus quaedam aliis
|
|
|
3439 magis amat. Cum enim amor Dei sit causa bonitatis rerum, ut dictum
|
|
|
3440 est, non esset aliquid alio melius, si Deus non vellet uni maius
|
|
|
3441 bonum quam alteri.</p>
|
|
|
3442 <p title="I q. 20 a. 3 ad 1"><a name="29309"><span class=
|
|
|
3443 "ref">[29309] Iª q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3444 dicendum quod dicitur Deo aequaliter esse cura de omnibus, non quia
|
|
|
3445 aequalia bona sua cura omnibus dispenset; sed quia ex aequali
|
|
|
3446 sapientia et bonitate omnia administrat.</p>
|
|
|
3447 <p title="I q. 20 a. 3 ad 2"><a name="29310"><span class=
|
|
|
3448 "ref">[29310] Iª q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3449 dicendum quod ratio illa procedit de intensione amoris ex parte
|
|
|
3450 actus voluntatis, qui est divina essentia. Bonum autem quod Deus
|
|
|
3451 creaturae vult, non est divina essentia. Unde nihil prohibet illud
|
|
|
3452 intendi vel remitti.</p>
|
|
|
3453 <p title="I q. 20 a. 3 ad 3"><a name="29311"><span class=
|
|
|
3454 "ref">[29311] Iª q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3455 dicendum quod intelligere et velle significant solum actus, non
|
|
|
3456 autem in sua significatione includunt aliqua obiecta, ex quorum
|
|
|
3457 diversitate possit dici Deus magis vel minus scire aut velle; sicut
|
|
|
3458 circa amorem dictum est.</p>
|
|
|
3459 <br />
|
|
|
3460 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
3461 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="29312"><span class=
|
|
|
3462 "ref">[29312] Iª q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
3463 proceditur. Videtur quod Deus non semper magis diligat meliora.
|
|
|
3464 Manifestum est enim quod Christus est melior toto genere humano,
|
|
|
3465 cum sit Deus et homo. Sed Deus magis dilexit genus humanum quam
|
|
|
3466 Christum, quia dicitur Rom. VIII, <i>proprio filio suo non
|
|
|
3467 pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum</i>. Ergo Deus non
|
|
|
3468 semper magis diligit meliora.</p>
|
|
|
3469 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="29313"><span class=
|
|
|
3470 "ref">[29313] Iª q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3471 Angelus est melior homine, unde in Psalmo VIII dicitur de homine,
|
|
|
3472 <i>minuisti eum paulo minus ab Angelis</i>. Sed Deus plus dilexit
|
|
|
3473 hominem quam Angelum, dicitur enim Hebr. II, <i>nusquam Angelos
|
|
|
3474 apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit</i>. Ergo Deus non
|
|
|
3475 semper magis diligit meliora.</p>
|
|
|
3476 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="29314"><span class=
|
|
|
3477 "ref">[29314] Iª q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3478 Petrus fuit melior Ioanne, quia plus Christum diligebat. Unde
|
|
|
3479 dominus, sciens hoc esse verum, interrogavit Petrum, dicens,
|
|
|
3480 <i>Simon Ioannis, diligis me plus his?</i> Sed tamen Christus plus
|
|
|
3481 dilexit Ioannem quam Petrum, ut enim dicit Augustinus, super illud
|
|
|
3482 Ioan. XXI, <i>Simon Ioannis diligis me? Hoc ipso signo Ioannes a
|
|
|
3483 ceteris discipulis discernitur; non quod solum eum, sed quod plus
|
|
|
3484 eum ceteris diligebat</i>. Non ergo semper magis diligit
|
|
|
3485 meliora.</p>
|
|
|
3486 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 4"><a name="29315"><span class=
|
|
|
3487 "ref">[29315] Iª q. 20 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
3488 melior est innocens poenitente; <i>cum poenitentia sit secunda
|
|
|
3489 tabula post naufragium</i>, ut dicit Hieronymus. Sed Deus plus
|
|
|
3490 diligit poenitentem quam innocentem, quia plus de eo gaudet,
|
|
|
3491 dicitur enim Luc. XV, <i>dico vobis quod maius gaudium erit in
|
|
|
3492 caelo super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta
|
|
|
3493 novem iustis, qui non indigent poenitentia</i>. Ergo Deus non
|
|
|
3494 semper magis diligit meliora.</p>
|
|
|
3495 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 5"><a name="29316"><span class=
|
|
|
3496 "ref">[29316] Iª q. 20 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea,
|
|
|
3497 melior est iustus praescitus, quam peccator praedestinatus. Sed
|
|
|
3498 Deus plus diligit peccatorem praedestinatum, quia vult ei maius
|
|
|
3499 bonum, scilicet vitam aeternam. Ergo Deus non semper magis diligit
|
|
|
3500 meliora.</p>
|
|
|
3501 <p title="I q. 20 a. 4 s. c."><a name="29317"><span class=
|
|
|
3502 "ref">[29317] Iª q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra,
|
|
|
3503 unumquodque diligit sibi simile; ut patet per illud quod habetur
|
|
|
3504 Eccli. XIII, <i>omne animal diligit sibi simile</i>. Sed intantum
|
|
|
3505 aliquid est melius, inquantum est Deo similius. Ergo meliora magis
|
|
|
3506 diliguntur a Deo.</p>
|
|
|
3507 <p title="I q. 20 a. 4 co."><a name="29318"><span class=
|
|
|
3508 "ref">[29318] Iª q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3509 quod necesse est dicere, secundum praedicta, quod Deus magis
|
|
|
3510 diligat meliora. Dictum est enim quod Deum diligere magis aliquid,
|
|
|
3511 nihil aliud est quam ei maius bonum velle, voluntas enim Dei est
|
|
|
3512 causa bonitatis in rebus. Et sic, ex hoc sunt aliqua meliora, quod
|
|
|
3513 Deus eis maius bonum vult. Unde sequitur quod meliora plus
|
|
|
3514 amet.</p>
|
|
|
3515 <p title="I q. 20 a. 4 ad 1"><a name="29319"><span class=
|
|
|
3516 "ref">[29319] Iª q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3517 dicendum quod Deus Christum diligit, non solum plus quam totum
|
|
|
3518 humanum genus, sed etiam magis quam totam universitatem
|
|
|
3519 creaturarum, quia scilicet ei maius bonum voluit, quia dedit ei
|
|
|
3520 nomen, quod est super omne nomen, ut verus Deus esset. Nec eius
|
|
|
3521 excellentiae deperiit ex hoc quod Deus dedit eum in mortem pro
|
|
|
3522 salute humani generis, quinimo ex hoc factus est victor gloriosus;
|
|
|
3523 <i>factus enim est principatus super humerum eius</i>, ut dicitur
|
|
|
3524 Isaiae IX.</p>
|
|
|
3525 <p title="I q. 20 a. 4 ad 2"><a name="29320"><span class=
|
|
|
3526 "ref">[29320] Iª q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3527 dicendum quod naturam humanam assumptam a Dei verbo in persona
|
|
|
3528 Christi, secundum praedicta, Deus plus amat quam omnes Angelos, et
|
|
|
3529 melior est, maxime ratione unionis. Sed loquendo de humana natura
|
|
|
3530 communiter, eam angelicae comparando, secundum ordinem ad gratiam
|
|
|
3531 et gloriam, aequalitas invenitur; cum eadem sit mensura hominis et
|
|
|
3532 Angeli, ut dicitur Apoc. XXI; ita tamen quod quidam Angeli
|
|
|
3533 quibusdam hominibus, et quidam homines quibusdam Angelis, quantum
|
|
|
3534 ad hoc, potiores inveniuntur. Sed quantum ad conditionem naturae,
|
|
|
3535 Angelus est melior homine. Nec ideo naturam humanam assumpsit Deus,
|
|
|
3536 quia hominem absolute plus diligeret, sed quia plus indigebat.
|
|
|
3537 Sicut bonus paterfamilias aliquid pretiosius dat servo aegrotanti,
|
|
|
3538 quod non dat filio sano.</p>
|
|
|
3539 <p title="I q. 20 a. 4 ad 3"><a name="29321"><span class=
|
|
|
3540 "ref">[29321] Iª q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3541 dicendum quod haec dubitatio de Petro et Ioanne multipliciter
|
|
|
3542 solvitur. Augustinus namque refert hoc ad mysterium, dicens quod
|
|
|
3543 vita activa, quae significatur per Petrum, plus diligit Deum quam
|
|
|
3544 vita contemplativa, quae significatur per Ioannem, quia magis
|
|
|
3545 sentit praesentis vitae angustias, et aestuantius ab eis liberari
|
|
|
3546 desiderat, et ad Deum ire. Contemplativam vero vitam Deus plus
|
|
|
3547 diligit, quia magis eam conservat; non enim finitur simul cum vita
|
|
|
3548 corporis, sicut vita activa. Quidam vero dicunt quod Petrus plus
|
|
|
3549 dilexit Christum in membris; et sic etiam a Christo plus fuit
|
|
|
3550 dilectus; unde ei Ecclesiam commendavit. Ioannes vero plus dilexit
|
|
|
3551 Christum in seipso; et sic etiam plus ab eo fuit dilectus; unde ei
|
|
|
3552 commendavit matrem. Alii vero dicunt quod incertum est quis horum
|
|
|
3553 plus Christum dilexerit amore caritatis, et similiter quem Deus
|
|
|
3554 plus dilexerit in ordine ad maiorem gloriam vitae aeternae. Sed
|
|
|
3555 Petrus dicitur plus dilexisse, quantum ad quandam promptitudinem
|
|
|
3556 vel fervorem, Ioannes vero plus dilectus, quantum ad quaedam
|
|
|
3557 familiaritatis indicia, quae Christus ei magis demonstrabat,
|
|
|
3558 propter eius iuventutem et puritatem. Alii vero dicunt quod
|
|
|
3559 Christus plus dilexit Petrum, quantum ad excellentius donum
|
|
|
3560 caritatis, Ioannem vero plus, quantum ad donum intellectus. Unde
|
|
|
3561 simpliciter Petrus fuit melior, et magis dilectus, sed Ioannes
|
|
|
3562 secundum quid. Praesumptuosum tamen videtur hoc diiudicare, quia,
|
|
|
3563 ut dicitur Prov. XVI, <i>spirituum ponderator est dominus</i>, et
|
|
|
3564 non alius.</p>
|
|
|
3565 <p title="I q. 20 a. 4 ad 4"><a name="29322"><span class=
|
|
|
3566 "ref">[29322] Iª q. 20 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3567 dicendum quod poenitentes et innocentes se habent sicut excedentia
|
|
|
3568 et excessa. Nam sive sint innocentes, sive poenitentes, illi sunt
|
|
|
3569 meliores et magis dilecti, qui plus habent de gratia. Ceteris tamen
|
|
|
3570 paribus, innocentia dignior est et magis dilecta. Dicitur tamen
|
|
|
3571 Deus plus gaudere de poenitente quam de innocente, quia plerumque
|
|
|
3572 poenitentes cautiores, humiliores et ferventiores resurgunt. Unde
|
|
|
3573 Gregorius dicit ibidem, quod <i>dux in praelio eum militem plus
|
|
|
3574 diligit, qui post fugam conversus, fortiter hostem premit, quam qui
|
|
|
3575 nunquam fugit, nec unquam fortiter fecit</i>. Vel, alia ratione,
|
|
|
3576 quia aequale donum gratiae plus est, comparatum poenitenti, qui
|
|
|
3577 meruit poenam, quam innocenti, qui non meruit. Sicut centum marcae
|
|
|
3578 maius donum est, si dentur pauperi, quam si dentur regi.</p>
|
|
|
3579 <p title="I q. 20 a. 4 ad 5"><a name="29323"><span class=
|
|
|
3580 "ref">[29323] Iª q. 20 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum
|
|
|
3581 dicendum quod, cum voluntas Dei sit causa bonitatis in rebus,
|
|
|
3582 secundum illud tempus pensanda est bonitas eius qui amatur a Deo,
|
|
|
3583 secundum quod dandum est ei ex bonitate divina aliquod bonum.
|
|
|
3584 Secundum ergo illud tempus quo praedestinato peccatori dandum est
|
|
|
3585 ex divina voluntate maius bonum, melior est; licet secundum aliquod
|
|
|
3586 aliud tempus, sit peior; quia et secundum aliquod tempus, non est
|
|
|
3587 nec bonus neque malus.</p>
|
|
|
3588 <br />
|
|
|
3589 <div class="D">Quaestio 21</div>
|
|
|
3590 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
3591 <p title="I q. 21 pr."><a name="29324"><span class="ref">[29324]
|
|
|
3592 Iª q. 21 pr.</span></a> Post considerationem divini amoris, de
|
|
|
3593 iustitia et misericordia eius agendum est. Et circa hoc quaeruntur
|
|
|
3594 quatuor. Primo, utrum in Deo sit iustitia. Secundo, utrum iustitia
|
|
|
3595 eius veritas dici possit. Tertio, utrum in Deo sit misericordia.
|
|
|
3596 Quarto, utrum in omni opere Dei sit iustitia et misericordia.</p>
|
|
|
3597 <br />
|
|
|
3598 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
3599 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="29325"><span class=
|
|
|
3600 "ref">[29325] Iª q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
3601 proceditur. Videtur quod in Deo non sit iustitia. Iustitia enim
|
|
|
3602 contra temperantiam dividitur. Temperantia autem non est in Deo.
|
|
|
3603 Ergo nec iustitia.</p>
|
|
|
3604 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="29326"><span class=
|
|
|
3605 "ref">[29326] Iª q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3606 quicumque facit omnia pro libito suae voluntatis, non secundum
|
|
|
3607 iustitiam operatur. Sed, sicut dicit apostolus, ad Ephes. I, Deus
|
|
|
3608 <i>operatur omnia secundum consilium suae voluntatis</i>. Non ergo
|
|
|
3609 ei iustitia debet attribui.</p>
|
|
|
3610 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="29327"><span class=
|
|
|
3611 "ref">[29327] Iª q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, actus
|
|
|
3612 iustitiae est reddere debitum. Sed Deus nulli est debitor. Ergo Deo
|
|
|
3613 non competit iustitia.</p>
|
|
|
3614 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 4"><a name="29328"><span class=
|
|
|
3615 "ref">[29328] Iª q. 21 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
3616 quidquid est in Deo, est eius essentia. Sed hoc non competit
|
|
|
3617 iustitiae, dicit enim Boetius, in libro de Hebdomad., quod <i>bonum
|
|
|
3618 essentiam, iustum vero actum respicit</i>. Ergo iustitia non
|
|
|
3619 competit Deo.</p>
|
|
|
3620 <p title="I q. 21 a. 1 s. c."><a name="29329"><span class=
|
|
|
3621 "ref">[29329] Iª q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3622 quod dicitur in Psalmo X, <i>iustus dominus, et iustitias
|
|
|
3623 dilexit</i>.</p>
|
|
|
3624 <p title="I q. 21 a. 1 co."><a name="29330"><span class=
|
|
|
3625 "ref">[29330] Iª q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3626 quod duplex est species iustitiae. Una, quae consistit in mutua
|
|
|
3627 datione et acceptione, ut puta quae consistit in emptione et
|
|
|
3628 venditione, et aliis huiusmodi communicationibus vel
|
|
|
3629 commutationibus. Et haec dicitur a philosopho, in V Ethic.,
|
|
|
3630 iustitia commutativa, vel directiva commutationum sive
|
|
|
3631 communicationum. Et haec non competit Deo, quia, ut dicit
|
|
|
3632 apostolus, Rom. XI, <i>quis prior dedit illi, et retribuetur
|
|
|
3633 ei?</i> Alia, quae consistit in distribuendo, et dicitur
|
|
|
3634 distributiva iustitia, secundum quam aliquis gubernator vel
|
|
|
3635 dispensator dat unicuique secundum suam dignitatem. Sicut igitur
|
|
|
3636 ordo congruus familiae, vel cuiuscumque multitudinis gubernatae,
|
|
|
3637 demonstrat huiusmodi iustitiam in gubernante; ita ordo universi,
|
|
|
3638 qui apparet tam in rebus naturalibus quam in rebus voluntariis,
|
|
|
3639 demonstrat Dei iustitiam. Unde dicit Dionysius, VIII cap. de Div.
|
|
|
3640 Nom., <i>oportet videre in hoc veram Dei esse iustitiam, quod
|
|
|
3641 omnibus tribuit propria, secundum uniuscuiusque existentium
|
|
|
3642 dignitatem; et uniuscuiusque naturam in proprio salvat ordine et
|
|
|
3643 virtute</i>.</p>
|
|
|
3644 <p title="I q. 21 a. 1 ad 1"><a name="29331"><span class=
|
|
|
3645 "ref">[29331] Iª q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3646 dicendum quod virtutum moralium quaedam sunt circa passiones; sicut
|
|
|
3647 temperantia circa concupiscentias, fortitudo circa timores et
|
|
|
3648 audacias, mansuetudo circa iram. Et huiusmodi virtutes Deo attribui
|
|
|
3649 non possunt, nisi secundum metaphoram, quia in Deo neque passiones
|
|
|
3650 sunt, ut supra dictum est; neque appetitus sensitivus, in quo sunt
|
|
|
3651 huiusmodi virtutes sicut in subiecto, ut dicit philosophus in III
|
|
|
3652 Ethic. Quaedam vero virtutes morales sunt circa operationes; ut
|
|
|
3653 puta circa dationes et sumptus, ut iustitia et liberalitas et
|
|
|
3654 magnificentia; quae etiam non sunt in parte sensitiva, sed in
|
|
|
3655 voluntate. Unde nihil prohibet huiusmodi virtutes in Deo ponere,
|
|
|
3656 non tamen circa actiones civiles sed circa actiones Deo
|
|
|
3657 convenientes. Ridiculum est enim secundum virtutes politicas Deum
|
|
|
3658 laudare, ut dicit philosophus in X Ethic.</p>
|
|
|
3659 <p title="I q. 21 a. 1 ad 2"><a name="29332"><span class=
|
|
|
3660 "ref">[29332] Iª q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3661 dicendum quod, cum bonum intellectum sit obiectum voluntatis,
|
|
|
3662 impossibile est Deum velle nisi quod ratio suae sapientiae habet.
|
|
|
3663 Quae quidem est sicut lex iustitiae, secundum quam eius voluntas
|
|
|
3664 recta et iusta est. Unde quod secundum suam voluntatem facit, iuste
|
|
|
3665 facit, sicut et nos quod secundum legem facimus, iuste facimus. Sed
|
|
|
3666 nos quidem secundum legem alicuius superioris, Deus autem sibi ipsi
|
|
|
3667 est lex.</p>
|
|
|
3668 <p title="I q. 21 a. 1 ad 3"><a name="29333"><span class=
|
|
|
3669 "ref">[29333] Iª q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3670 dicendum quod unicuique debetur quod suum est. Dicitur autem esse
|
|
|
3671 suum alicuius, quod ad ipsum ordinatur; sicut servus est domini, et
|
|
|
3672 non e converso; nam liberum est quod sui causa est. In nomine ergo
|
|
|
3673 debiti, importatur quidam ordo exigentiae vel necessitatis alicuius
|
|
|
3674 ad quod ordinatur. Est autem duplex ordo considerandus in rebus.
|
|
|
3675 Unus, quo aliquid creatum ordinatur ad aliud creatum, sicut partes
|
|
|
3676 ordinantur ad totum, et accidentia ad substantias, et unaquaeque
|
|
|
3677 res ad suum finem. Alius ordo, quo omnia creata ordinantur in Deum.
|
|
|
3678 Sic igitur et debitum attendi potest dupliciter in operatione
|
|
|
3679 divina, aut secundum quod aliquid debetur Deo; aut secundum quod
|
|
|
3680 aliquid debetur rei creatae. Et utroque modo Deus debitum reddit.
|
|
|
3681 Debitum enim est Deo, ut impleatur in rebus id quod eius sapientia
|
|
|
3682 et voluntas habet, et quod suam bonitatem manifestat, et secundum
|
|
|
3683 hoc iustitia Dei respicit decentiam ipsius, secundum quam reddit
|
|
|
3684 sibi quod sibi debetur. Debitum etiam est alicui rei creatae, quod
|
|
|
3685 habeat id quod ad ipsam ordinatur, sicut homini, quod habeat manus,
|
|
|
3686 et quod ei alia animalia serviant. Et sic etiam Deus operatur
|
|
|
3687 iustitiam, quando dat unicuique quod ei debetur secundum rationem
|
|
|
3688 suae naturae et conditionis. Sed hoc debitum dependet ex primo,
|
|
|
3689 quia hoc unicuique debetur, quod est ordinatum ad ipsum secundum
|
|
|
3690 ordinem divinae sapientiae. Et licet Deus hoc modo debitum alicui
|
|
|
3691 det, non tamen ipse est debitor, quia ipse ad alia non ordinatur,
|
|
|
3692 sed potius alia in ipsum. Et ideo iustitia quandoque dicitur in Deo
|
|
|
3693 condecentia suae bonitatis; quandoque vero retributio pro meritis.
|
|
|
3694 Et utrumque modum tangit Anselmus, dicens, <i>cum punis malos,
|
|
|
3695 iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis,
|
|
|
3696 iustum est, quia bonitati tuae condecens est</i>.</p>
|
|
|
3697 <p title="I q. 21 a. 1 ad 4"><a name="29334"><span class=
|
|
|
3698 "ref">[29334] Iª q. 21 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3699 dicendum quod, licet iustitia respiciat actum, non tamen per hoc
|
|
|
3700 excluditur quin sit essentia Dei, quia etiam id quod est de
|
|
|
3701 essentia rei, potest esse principium actionis. Sed bonum non semper
|
|
|
3702 respicit actum, quia aliquid dicitur esse bonum, non solum secundum
|
|
|
3703 quod agit, sed etiam secundum quod in sua essentia perfectum est.
|
|
|
3704 Et propter hoc ibidem dicitur quod bonum comparatur ad iustum,
|
|
|
3705 sicut generale ad speciale.</p>
|
|
|
3706 <br />
|
|
|
3707 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
3708 <p title="I q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="29335"><span class=
|
|
|
3709 "ref">[29335] Iª q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
3710 proceditur. Videtur quod iustitia Dei non sit veritas. Iustitia
|
|
|
3711 enim est in voluntate, est enim rectitudo voluntatis, ut dicit
|
|
|
3712 Anselmus. Veritas autem est in intellectu, secundum philosophum in
|
|
|
3713 VI Metaphys. et in VI Ethic. Ergo iustitia non pertinet ad
|
|
|
3714 veritatem.</p>
|
|
|
3715 <p title="I q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="29336"><span class=
|
|
|
3716 "ref">[29336] Iª q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3717 veritas, secundum philosophum in IV Ethic., est quaedam alia virtus
|
|
|
3718 a iustitia. Non ergo veritas pertinet ad rationem iustitiae.</p>
|
|
|
3719 <p title="I q. 21 a. 2 s. c."><a name="29337"><span class=
|
|
|
3720 "ref">[29337] Iª q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3721 quod in Psalmo LXXXIV dicitur, <i>misericordia et veritas
|
|
|
3722 obviaverunt sibi</i>; et ponitur ibi veritas pro iustitia.</p>
|
|
|
3723 <p title="I q. 21 a. 2 co."><a name="29338"><span class=
|
|
|
3724 "ref">[29338] Iª q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3725 quod veritas consistit in adaequatione intellectus et rei, sicut
|
|
|
3726 supra dictum est. Intellectus autem qui est causa rei, comparatur
|
|
|
3727 ad ipsam sicut regula et mensura, e converso autem est de
|
|
|
3728 intellectu qui accipit scientiam a rebus. Quando igitur res sunt
|
|
|
3729 mensura et regula intellectus, veritas consistit in hoc, quod
|
|
|
3730 intellectus adaequatur rei, ut in nobis accidit, ex eo enim quod
|
|
|
3731 res est vel non est, opinio nostra et oratio vera vel falsa est.
|
|
|
3732 Sed quando intellectus est regula vel mensura rerum, veritas
|
|
|
3733 consistit in hoc, quod res adaequantur intellectui, sicut dicitur
|
|
|
3734 artifex facere verum opus, quando concordat arti. Sicut autem se
|
|
|
3735 habent artificiata ad artem, ita se habent opera iusta ad legem cui
|
|
|
3736 concordant. Iustitia igitur Dei, quae constituit ordinem in rebus
|
|
|
3737 conformem rationi sapientiae suae, quae est lex eius, convenienter
|
|
|
3738 veritas nominatur. Et sic etiam dicitur in nobis veritas
|
|
|
3739 iustitiae.</p>
|
|
|
3740 <p title="I q. 21 a. 2 ad 1"><a name="29339"><span class=
|
|
|
3741 "ref">[29339] Iª q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3742 dicendum quod iustitia, quantum ad legem regulantem, est in ratione
|
|
|
3743 vel intellectu, sed quantum ad imperium, quo opera regulantur
|
|
|
3744 secundum legem, est in voluntate.</p>
|
|
|
3745 <p title="I q. 21 a. 2 ad 2"><a name="29340"><span class=
|
|
|
3746 "ref">[29340] Iª q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3747 dicendum quod veritas illa de qua loquitur philosophus ibi, est
|
|
|
3748 quaedam virtus per quam aliquis demonstrat se talem in dictis vel
|
|
|
3749 factis, qualis est. Et sic consistit in conformitate signi ad
|
|
|
3750 significatum, non autem in conformitate effectus ad causam et
|
|
|
3751 regulam, sicut de veritate iustitiae dictum est.</p>
|
|
|
3752 <br />
|
|
|
3753 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
3754 <p title="I q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="29341"><span class=
|
|
|
3755 "ref">[29341] Iª q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
3756 proceditur. Videtur quod misericordia Deo non competat.
|
|
|
3757 Misericordia enim est species tristitiae, ut dicit Damascenus. Sed
|
|
|
3758 tristitia non est in Deo. Ergo nec misericordia.</p>
|
|
|
3759 <p title="I q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="29342"><span class=
|
|
|
3760 "ref">[29342] Iª q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3761 misericordia est relaxatio iustitiae. Sed Deus non potest
|
|
|
3762 praetermittere id quod ad iustitiam suam pertinet. Dicitur enim II
|
|
|
3763 ad Tim. II, <i>si non credimus, ille fidelis permanet, seipsum
|
|
|
3764 negare non potest</i>, negaret autem seipsum, ut dicit Glossa
|
|
|
3765 ibidem, si dicta sua negaret. Ergo misericordia Deo non
|
|
|
3766 competit.</p>
|
|
|
3767 <p title="I q. 21 a. 3 s. c."><a name="29343"><span class=
|
|
|
3768 "ref">[29343] Iª q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3769 quod dicitur in Psalmo CX, <i>miserator et misericors
|
|
|
3770 dominus</i>.</p>
|
|
|
3771 <p title="I q. 21 a. 3 co."><a name="29344"><span class=
|
|
|
3772 "ref">[29344] Iª q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3773 quod misericordia est Deo maxime attribuenda, tamen secundum
|
|
|
3774 effectum, non secundum passionis affectum. Ad cuius evidentiam,
|
|
|
3775 considerandum est quod misericors dicitur aliquis quasi habens
|
|
|
3776 miserum cor, quia scilicet afficitur ex miseria alterius per
|
|
|
3777 tristitiam, ac si esset eius propria miseria. Et ex hoc sequitur
|
|
|
3778 quod operetur ad depellendam miseriam alterius, sicut miseriam
|
|
|
3779 propriam, et hic est misericordiae effectus. Tristari ergo de
|
|
|
3780 miseria alterius non competit Deo, sed repellere miseriam alterius,
|
|
|
3781 hoc maxime ei competit, ut per miseriam quemcumque defectum
|
|
|
3782 intelligamus. Defectus autem non tolluntur, nisi per alicuius
|
|
|
3783 bonitatis perfectionem, prima autem origo bonitatis Deus est, ut
|
|
|
3784 supra ostensum est. Sed considerandum est quod elargiri
|
|
|
3785 perfectiones rebus, pertinet quidem et ad bonitatem divinam, et ad
|
|
|
3786 iustitiam, et ad liberalitatem, et misericordiam, tamen secundum
|
|
|
3787 aliam et aliam rationem. Communicatio enim perfectionum, absolute
|
|
|
3788 considerata, pertinet ad bonitatem, ut supra ostensum est. Sed
|
|
|
3789 inquantum perfectiones rebus a Deo dantur secundum earum
|
|
|
3790 proportionem, pertinet ad iustitiam, ut dictum est supra. Inquantum
|
|
|
3791 vero non attribuit rebus perfectiones propter utilitatem suam, sed
|
|
|
3792 solum propter suam bonitatem, pertinet ad liberalitatem. Inquantum
|
|
|
3793 vero perfectiones datae rebus a Deo, omnem defectum expellunt,
|
|
|
3794 pertinet ad misericordiam.</p>
|
|
|
3795 <p title="I q. 21 a. 3 ad 1"><a name="29345"><span class=
|
|
|
3796 "ref">[29345] Iª q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum igitur
|
|
|
3797 dicendum quod obiectio illa procedit de misericordia, quantum ad
|
|
|
3798 passionis affectum.</p>
|
|
|
3799 <p title="I q. 21 a. 3 ad 2"><a name="29346"><span class=
|
|
|
3800 "ref">[29346] Iª q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3801 dicendum quod Deus misericorditer agit, non quidem contra iustitiam
|
|
|
3802 suam faciendo, sed aliquid supra iustitiam operando, sicut si
|
|
|
3803 alicui cui debentur centum denarii, aliquis ducentos det de suo,
|
|
|
3804 tamen non contra iustitiam facit, sed liberaliter vel
|
|
|
3805 misericorditer operatur. Et similiter si aliquis offensam in se
|
|
|
3806 commissam remittat. Qui enim aliquid remittit, quodammodo donat
|
|
|
3807 illud, unde apostolus remissionem donationem vocat, Ephes. V,
|
|
|
3808 <i>donate invicem, sicut et Christus vobis donavit</i>. Ex quo
|
|
|
3809 patet quod misericordia non tollit iustitiam, sed est quaedam
|
|
|
3810 iustitiae plenitudo. Unde dicitur Iac. II, quod <i>misericordia
|
|
|
3811 superexaltat iudicium</i>.</p>
|
|
|
3812 <br />
|
|
|
3813 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
3814 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="29347"><span class=
|
|
|
3815 "ref">[29347] Iª q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
3816 proceditur. Videtur quod non in omnibus Dei operibus sit
|
|
|
3817 misericordia et iustitia. Quaedam enim opera Dei attribuuntur
|
|
|
3818 misericordiae, ut iustificatio impii, quaedam vero iustitiae, ut
|
|
|
3819 damnatio impiorum. Unde dicitur Iac. II, <i>iudicium sine
|
|
|
3820 misericordia fiet ei qui non fecerit misericordiam</i>. Non ergo in
|
|
|
3821 omni opere Dei apparet misericordia et iustitia.</p>
|
|
|
3822 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="29348"><span class=
|
|
|
3823 "ref">[29348] Iª q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3824 apostolus, ad Rom. XV, conversionem Iudaeorum attribuit iustitiae
|
|
|
3825 et veritati; conversionem autem gentium, misericordiae. Ergo non in
|
|
|
3826 quolibet opere Dei est iustitia et misericordia.</p>
|
|
|
3827 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="29349"><span class=
|
|
|
3828 "ref">[29349] Iª q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, multi
|
|
|
3829 iusti in hoc mundo affliguntur. Hoc autem est iniustum. Non ergo in
|
|
|
3830 omni opere Dei est iustitia et misericordia.</p>
|
|
|
3831 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 4"><a name="29350"><span class=
|
|
|
3832 "ref">[29350] Iª q. 21 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
3833 iustitiae est reddere debitum, misericordiae autem sublevare
|
|
|
3834 miseriam, et sic tam iustitia quam misericordia aliquid
|
|
|
3835 praesupponit in suo opere. Sed creatio nihil praesupponit. Ergo in
|
|
|
3836 creatione neque misericordia est, neque iustitia.</p>
|
|
|
3837 <p title="I q. 21 a. 4 s. c."><a name="29351"><span class=
|
|
|
3838 "ref">[29351] Iª q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3839 quod dicitur in Psalmo XXIV, <i>omnes viae domini misericordia et
|
|
|
3840 veritas</i>.</p>
|
|
|
3841 <p title="I q. 21 a. 4 co."><a name="29352"><span class=
|
|
|
3842 "ref">[29352] Iª q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3843 quod necesse est quod in quolibet opere Dei misericordia et veritas
|
|
|
3844 inveniantur; si tamen misericordia pro remotione cuiuscumque
|
|
|
3845 defectus accipiatur; quamvis non omnis defectus proprie possit dici
|
|
|
3846 miseria, sed solum defectus rationalis naturae, quam contingit esse
|
|
|
3847 felicem; nam miseria felicitati opponitur. Huius autem necessitatis
|
|
|
3848 ratio est, quia, cum debitum quod ex divina iustitia redditur, sit
|
|
|
3849 vel debitum Deo, vel debitum alicui creaturae, neutrum potest in
|
|
|
3850 aliquo opere Dei praetermitti. Non enim potest facere aliquid Deus,
|
|
|
3851 quod non sit conveniens sapientiae et bonitati ipsius; secundum
|
|
|
3852 quem modum diximus aliquid esse debitum Deo. Similiter etiam
|
|
|
3853 quidquid in rebus creatis facit, secundum convenientem ordinem et
|
|
|
3854 proportionem facit; in quo consistit ratio iustitiae. Et sic
|
|
|
3855 oportet in omni opere Dei esse iustitiam. Opus autem divinae
|
|
|
3856 iustitiae semper praesupponit opus misericordiae, et in eo
|
|
|
3857 fundatur. Creaturae enim non debetur aliquid, nisi propter aliquid
|
|
|
3858 in eo praeexistens, vel praeconsideratum, et rursus, si illud
|
|
|
3859 creaturae debetur, hoc erit propter aliquid prius. Et cum non sit
|
|
|
3860 procedere in infinitum, oportet devenire ad aliquid quod ex sola
|
|
|
3861 bonitate divinae voluntatis dependeat, quae est ultimus finis.
|
|
|
3862 Utpote si dicamus quod habere manus debitum est homini propter
|
|
|
3863 animam rationalem; animam vero rationalem habere, ad hoc quod sit
|
|
|
3864 homo; hominem vero esse, propter divinam bonitatem. Et sic in
|
|
|
3865 quolibet opere Dei apparet misericordia, quantum ad primam radicem
|
|
|
3866 eius. Cuius virtus salvatur in omnibus consequentibus; et etiam
|
|
|
3867 vehementius in eis operatur, sicut causa primaria vehementius
|
|
|
3868 influit quam causa secunda. Et propter hoc etiam ea quae alicui
|
|
|
3869 creaturae debentur, Deus, ex abundantia suae bonitatis, largius
|
|
|
3870 dispensat quam exigat proportio rei. Minus enim est quod sufficeret
|
|
|
3871 ad conservandum ordinem iustitiae, quam quod divina bonitas
|
|
|
3872 confert, quae omnem proportionem creaturae excedit.</p>
|
|
|
3873 <p title="I q. 21 a. 4 ad 1"><a name="29353"><span class=
|
|
|
3874 "ref">[29353] Iª q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3875 dicendum quod quaedam opera attribuuntur iustitiae et quaedam
|
|
|
3876 misericordiae, quia in quibusdam vehementius apparet iustitia, in
|
|
|
3877 quibusdam misericordia. Et tamen in damnatione reproborum apparet
|
|
|
3878 misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed aliqualiter
|
|
|
3879 allevians, dum punit citra condignum. Et in iustificatione impii
|
|
|
3880 apparet iustitia, dum culpas relaxat propter dilectionem, quam
|
|
|
3881 tamen ipse misericorditer infundit, sicut de Magdalena legitur,
|
|
|
3882 Luc. VII, <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit
|
|
|
3883 multum</i>.</p>
|
|
|
3884 <p title="I q. 21 a. 4 ad 2"><a name="29354"><span class=
|
|
|
3885 "ref">[29354] Iª q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3886 dicendum quod iustitia et misericordia Dei apparet in conversione
|
|
|
3887 Iudaeorum et gentium, sed aliqua ratio iustitiae apparet in
|
|
|
3888 conversione Iudaeorum, quae non apparet in conversione gentium,
|
|
|
3889 sicut quod salvati sunt propter promissiones patribus factas.</p>
|
|
|
3890 <p title="I q. 21 a. 4 ad 3"><a name="29355"><span class=
|
|
|
3891 "ref">[29355] Iª q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3892 dicendum quod in hoc etiam quod iusti puniuntur in hoc mundo,
|
|
|
3893 apparet iustitia et misericordia; inquantum per huiusmodi
|
|
|
3894 afflictiones aliqua levia in eis purgantur, et ab affectu
|
|
|
3895 terrenorum in Deum magis eriguntur; secundum illud Gregorii,
|
|
|
3896 <i>mala quae in hoc mundo nos premunt, ad Deum nos ire
|
|
|
3897 compellunt</i>.</p>
|
|
|
3898 <p title="I q. 21 a. 4 ad 4"><a name="29356"><span class=
|
|
|
3899 "ref">[29356] Iª q. 21 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3900 dicendum quod, licet creationi non praesupponatur aliquid in rerum
|
|
|
3901 natura, praesupponitur tamen aliquid in Dei cognitione. Et secundum
|
|
|
3902 hoc etiam salvatur ibi ratio iustitiae, inquantum res in esse
|
|
|
3903 producitur, secundum quod convenit divinae sapientiae et bonitati.
|
|
|
3904 Et salvatur quodammodo ratio misericordiae, inquantum res de non
|
|
|
3905 esse in esse mutatur.</p>
|
|
|
3906 <br />
|
|
|
3907 <div class="D">Quaestio 22</div>
|
|
|
3908 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
3909 <p title="I q. 22 pr."><a name="29357"><span class="ref">[29357]
|
|
|
3910 Iª q. 22 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad
|
|
|
3911 voluntatem absolute pertinent, procedendum est ad ea quae
|
|
|
3912 respiciunt simul intellectum et voluntatem. Huiusmodi autem est
|
|
|
3913 providentia quidem respectu omnium; praedestinatio vero et
|
|
|
3914 reprobatio, et quae ad haec consequuntur, respectu hominum
|
|
|
3915 specialiter, in ordine ad aeternam salutem. Nam et post morales
|
|
|
3916 virtutes, in scientia morali, consideratur de prudentia, ad quam
|
|
|
3917 providentia pertinere videtur. Circa providentiam autem Dei
|
|
|
3918 quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deo conveniat providentia.
|
|
|
3919 Secundo, utrum omnia divinae providentiae subsint. Tertio, utrum
|
|
|
3920 divina providentia immediate sit de omnibus. Quarto, utrum
|
|
|
3921 providentia divina imponat necessitatem rebus provisis.</p>
|
|
|
3922 <br />
|
|
|
3923 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
3924 <p title="I q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="29358"><span class=
|
|
|
3925 "ref">[29358] Iª q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
3926 proceditur. Videtur quod providentia Deo non conveniat. Providentia
|
|
|
3927 enim, secundum Tullium, est pars prudentiae. Prudentia autem, cum
|
|
|
3928 sit bene consiliativa, secundum philosophum in VI Ethic., Deo
|
|
|
3929 competere non potest, qui nullum dubium habet, unde eum consiliari
|
|
|
3930 oporteat. Ergo providentia Deo non competit.</p>
|
|
|
3931 <p title="I q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="29359"><span class=
|
|
|
3932 "ref">[29359] Iª q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3933 quidquid est in Deo, est aeternum. Sed providentia non est aliquid
|
|
|
3934 aeternum, est enim circa existentia, quae non sunt aeterna,
|
|
|
3935 secundum Damascenum. Ergo providentia non est in Deo.</p>
|
|
|
3936 <p title="I q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="29360"><span class=
|
|
|
3937 "ref">[29360] Iª q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3938 nullum compositum est in Deo. Sed providentia videtur esse aliquid
|
|
|
3939 compositum, quia includit in se voluntatem et intellectum. Ergo
|
|
|
3940 providentia non est in Deo.</p>
|
|
|
3941 <p title="I q. 22 a. 1 s. c."><a name="29361"><span class=
|
|
|
3942 "ref">[29361] Iª q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3943 quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia
|
|
|
3944 providentia</i>.</p>
|
|
|
3945 <p title="I q. 22 a. 1 co."><a name="29362"><span class=
|
|
|
3946 "ref">[29362] Iª q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3947 quod necesse est ponere providentiam in Deo. Omne enim bonum quod
|
|
|
3948 est in rebus, a Deo creatum est, ut supra ostensum est. In rebus
|
|
|
3949 autem invenitur bonum, non solum quantum ad substantiam rerum, sed
|
|
|
3950 etiam quantum ad ordinem earum in finem, et praecipue in finem
|
|
|
3951 ultimum, qui est bonitas divina, ut supra habitum est. Hoc igitur
|
|
|
3952 bonum ordinis in rebus creatis existens, a Deo creatum est. Cum
|
|
|
3953 autem Deus sit causa rerum per suum intellectum, et sic cuiuslibet
|
|
|
3954 sui effectus oportet rationem in ipso praeexistere, ut ex
|
|
|
3955 superioribus patet; necesse est quod ratio ordinis rerum in finem
|
|
|
3956 in mente divina praeexistat. Ratio autem ordinandorum in finem,
|
|
|
3957 proprie providentia est. Est enim principalis pars prudentiae, ad
|
|
|
3958 quam aliae duae partes ordinantur, scilicet memoria praeteritorum,
|
|
|
3959 et intelligentia praesentium; prout ex praeteritis memoratis, et
|
|
|
3960 praesentibus intellectis, coniectamus de futuris providendis.
|
|
|
3961 Prudentiae autem proprium est, secundum philosophum in VI Ethic.,
|
|
|
3962 ordinare alia in finem; sive respectu sui ipsius, sicut dicitur
|
|
|
3963 homo prudens, qui bene ordinat actus suos ad finem vitae suae; sive
|
|
|
3964 respectu aliorum sibi subiectorum in familia vel civitate vel
|
|
|
3965 regno, secundum quem modum dicitur Matt. XXIV, <i>fidelis servus et
|
|
|
3966 prudens, quem constituit dominus super familiam suam</i>. Secundum
|
|
|
3967 quem modum prudentia vel providentia Deo convenire potest, nam in
|
|
|
3968 ipso Deo nihil est in finem ordinabile, cum ipse sit finis ultimus.
|
|
|
3969 Ipsa igitur ratio ordinis rerum in finem, providentia in Deo
|
|
|
3970 nominatur. Unde Boetius, IV de Consol., dicit quod <i>providentia
|
|
|
3971 est ipsa divina ratio in summo omnium principe constituta, quae
|
|
|
3972 cuncta disponit</i>. Dispositio autem potest dici tam ratio ordinis
|
|
|
3973 rerum in finem, quam ratio ordinis partium in toto.</p>
|
|
|
3974 <p title="I q. 22 a. 1 ad 1"><a name="29363"><span class=
|
|
|
3975 "ref">[29363] Iª q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3976 dicendum quod, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia proprie
|
|
|
3977 est praeceptiva eorum, de quibus eubulia recte consiliatur, et
|
|
|
3978 synesis recte iudicat. Unde, licet consiliari non competat Deo,
|
|
|
3979 secundum quod consilium est inquisitio de rebus dubiis; tamen
|
|
|
3980 praecipere de ordinandis in finem, quorum rectam rationem habet,
|
|
|
3981 competit Deo, secundum illud Psalmi, <i>praeceptum posuit, et non
|
|
|
3982 praeteribit</i>. Et secundum hoc competit Deo ratio prudentiae et
|
|
|
3983 providentiae. Quamvis etiam dici possit, quod ipsa ratio rerum
|
|
|
3984 agendarum consilium in Deo dicitur; non propter inquisitionem, sed
|
|
|
3985 propter certitudinem cognitionis, ad quam consiliantes inquirendo
|
|
|
3986 perveniunt. Unde dicitur Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum
|
|
|
3987 consilium voluntatis suae</i>.</p>
|
|
|
3988 <p title="I q. 22 a. 1 ad 2"><a name="29364"><span class=
|
|
|
3989 "ref">[29364] Iª q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3990 dicendum quod ad curam duo pertinent, scilicet ratio ordinis, quae
|
|
|
3991 dicitur providentia et dispositio; et executio ordinis, quae
|
|
|
3992 dicitur gubernatio. Quorum primum est aeternum, secundum
|
|
|
3993 temporale.</p>
|
|
|
3994 <p title="I q. 22 a. 1 ad 3"><a name="29365"><span class=
|
|
|
3995 "ref">[29365] Iª q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3996 dicendum quod providentia est in intellectu, sed praesupponit
|
|
|
3997 voluntatem finis, nullus enim praecipit de agendis propter finem,
|
|
|
3998 nisi velit finem. Unde et prudentia praesupponit virtutes morales,
|
|
|
3999 per quas appetitus se habet ad bonum, ut dicitur in VI Ethic. Et
|
|
|
4000 tamen si providentia ex aequali respiceret voluntatem et
|
|
|
4001 intellectum divinum, hoc esset absque detrimento divinae
|
|
|
4002 simplicitatis; cum voluntas et intellectus in Deo sint idem, ut
|
|
|
4003 supra dictum est.</p>
|
|
|
4004 <br />
|
|
|
4005 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
4006 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="29366"><span class=
|
|
|
4007 "ref">[29366] Iª q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
4008 proceditur. Videtur quod non omnia sint subiecta divinae
|
|
|
4009 providentiae. Nullum enim provisum est fortuitum. Si ergo omnia
|
|
|
4010 sunt provisa a Deo, nihil erit fortuitum, et sic perit casus et
|
|
|
4011 fortuna. Quod est contra communem opinionem.</p>
|
|
|
4012 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="29367"><span class=
|
|
|
4013 "ref">[29367] Iª q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
|
|
|
4014 sapiens provisor excludit defectum et malum, quantum potest, ab his
|
|
|
4015 quorum curam gerit. Videmus autem multa mala in rebus esse. Aut
|
|
|
4016 igitur Deus non potest ea impedire, et sic non est omnipotens, aut
|
|
|
4017 non de omnibus curam habet.</p>
|
|
|
4018 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="29368"><span class=
|
|
|
4019 "ref">[29368] Iª q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quae
|
|
|
4020 ex necessitate eveniunt, providentiam seu prudentiam non requirunt,
|
|
|
4021 unde, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia est recta ratio
|
|
|
4022 contingentium, de quibus est consilium et electio. Cum igitur multa
|
|
|
4023 in rebus ex necessitate eveniant, non omnia providentiae
|
|
|
4024 subduntur.</p>
|
|
|
4025 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 4"><a name="29369"><span class=
|
|
|
4026 "ref">[29369] Iª q. 22 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
4027 quicumque dimittitur sibi, non subest providentiae alicuius
|
|
|
4028 gubernantis. Sed homines sibi ipsis dimittuntur a Deo, secundum
|
|
|
4029 illud Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit
|
|
|
4030 eum in manu consilii sui</i>; et specialiter mali, secundum illud,
|
|
|
4031 <i>dimisit illos secundum desideria cordis eorum</i>. Non igitur
|
|
|
4032 omnia divinae providentiae subsunt.</p>
|
|
|
4033 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 5"><a name="29370"><span class=
|
|
|
4034 "ref">[29370] Iª q. 22 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea,
|
|
|
4035 apostolus, I Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de bobus</i>,
|
|
|
4036 et eadem ratione, de aliis creaturis irrationalibus. Non igitur
|
|
|
4037 omnia subsunt divinae providentiae.</p>
|
|
|
4038 <p title="I q. 22 a. 2 s. c."><a name="29371"><span class=
|
|
|
4039 "ref">[29371] Iª q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4040 quod dicitur Sap. VIII, de divina sapientia, quod <i>attingit a
|
|
|
4041 fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>.</p>
|
|
|
4042 <p title="I q. 22 a. 2 co."><a name="29372"><span class=
|
|
|
4043 "ref">[29372] Iª q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4044 quod quidam totaliter providentiam negaverunt, sicut Democritus et
|
|
|
4045 Epicurei, ponentes mundum factum esse casu. Quidam vero posuerunt
|
|
|
4046 incorruptibilia tantum providentiae subiacere; corruptibilia vero,
|
|
|
4047 non secundum individua, sed secundum species; sic enim
|
|
|
4048 incorruptibilia sunt. Ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>nubes
|
|
|
4049 latibulum eius, et circa cardines caeli perambulat, neque nostra
|
|
|
4050 considerat</i>. A corruptibilium autem generalitate excepit Rabbi
|
|
|
4051 Moyses homines, propter splendorem intellectus, quem participant,
|
|
|
4052 in aliis autem individuis corruptibilibus, aliorum opinionem est
|
|
|
4053 secutus. Sed necesse est dicere omnia divinae providentiae
|
|
|
4054 subiacere, non in universali tantum, sed etiam in singulari. Quod
|
|
|
4055 sic patet. Cum enim omne agens agat propter finem, tantum se
|
|
|
4056 extendit ordinatio effectuum in finem, quantum se extendit
|
|
|
4057 causalitas primi agentis. Ex hoc enim contingit in operibus
|
|
|
4058 alicuius agentis aliquid provenire non ad finem ordinatum, quia
|
|
|
4059 effectus ille consequitur ex aliqua alia causa, praeter intentionem
|
|
|
4060 agentis. Causalitas autem Dei, qui est primum agens, se extendit
|
|
|
4061 usque ad omnia entia, non solum quantum ad principia speciei, sed
|
|
|
4062 etiam quantum ad individualia principia, non solum
|
|
|
4063 incorruptibilium, sed etiam corruptibilium. Unde necesse est omnia
|
|
|
4064 quae habent quocumque modo esse, ordinata esse a Deo in finem,
|
|
|
4065 secundum illud apostoli, ad Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata
|
|
|
4066 sunt</i>. Cum ergo nihil aliud sit Dei providentia quam ratio
|
|
|
4067 ordinis rerum in finem, ut dictum est, necesse est omnia, inquantum
|
|
|
4068 participant esse, intantum subdi divinae providentiae. Similiter
|
|
|
4069 etiam supra ostensum est quod Deus omnia cognoscit, et universalia
|
|
|
4070 et particularia. Et cum cognitio eius comparetur ad res sicut
|
|
|
4071 cognitio artis ad artificiata, ut supra dictum est, necesse est
|
|
|
4072 quod omnia supponantur suo ordini, sicut omnia artificiata
|
|
|
4073 subduntur ordini artis.</p>
|
|
|
4074 <p title="I q. 22 a. 2 ad 1"><a name="29373"><span class=
|
|
|
4075 "ref">[29373] Iª q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4076 dicendum quod aliter est de causa universali, et de causa
|
|
|
4077 particulari. Ordinem enim causae particularis aliquid potest exire,
|
|
|
4078 non autem ordinem causae universalis. Non enim subducitur aliquid
|
|
|
4079 ab ordine causae particularis, nisi per aliquam aliam causam
|
|
|
4080 particularem impedientem, sicut lignum impeditur a combustione per
|
|
|
4081 actionem aquae. Unde, cum omnes causae particulares concludantur
|
|
|
4082 sub universali causa, impossibile est aliquem effectum ordinem
|
|
|
4083 causae universalis effugere. Inquantum igitur aliquis effectus
|
|
|
4084 ordinem alicuius causae particularis effugit, dicitur esse casuale
|
|
|
4085 vel fortuitum, respectu causae particularis, sed respectu causae
|
|
|
4086 universalis, a cuius ordine subtrahi non potest, dicitur esse
|
|
|
4087 provisum. Sicut et concursus duorum servorum, licet sit casualis
|
|
|
4088 quantum ad eos, est tamen provisus a domino, qui eos scienter sic
|
|
|
4089 ad unum locum mittit, ut unus de alio nesciat.</p>
|
|
|
4090 <p title="I q. 22 a. 2 ad 2"><a name="29374"><span class=
|
|
|
4091 "ref">[29374] Iª q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4092 dicendum quod aliter de eo est qui habet curam alicuius
|
|
|
4093 particularis, et de provisore universali. Quia provisor
|
|
|
4094 particularis excludit defectum ab eo quod eius curae subditur,
|
|
|
4095 quantum potest, sed provisor universalis permittit aliquem defectum
|
|
|
4096 in aliquo particulari accidere, ne impediatur bonum totius. Unde
|
|
|
4097 corruptiones et defectus in rebus naturalibus, dicuntur esse contra
|
|
|
4098 naturam particularem; sed tamen sunt de intentione naturae
|
|
|
4099 universalis, inquantum defectus unius cedit in bonum alterius, vel
|
|
|
4100 etiam totius universi; nam corruptio unius est generatio alterius,
|
|
|
4101 per quam species conservatur. Cum igitur Deus sit universalis
|
|
|
4102 provisor totius entis, ad ipsius providentiam pertinet ut permittat
|
|
|
4103 quosdam defectus esse in aliquibus particularibus rebus, ne
|
|
|
4104 impediatur bonum universi perfectum. Si enim omnia mala
|
|
|
4105 impedirentur, multa bona deessent universo, non enim esset vita
|
|
|
4106 leonis, si non esset occisio animalium; nec esset patientia
|
|
|
4107 martyrum, si non esset persecutio tyrannorum. Unde dicit Augustinus
|
|
|
4108 in Enchirid. <i>Deus omnipotens nullo modo sineret malum aliquod
|
|
|
4109 esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus,
|
|
|
4110 ut bene faceret etiam de malo</i>. Ex his autem duabus rationibus
|
|
|
4111 quas nunc solvimus, videntur moti fuisse, qui divinae providentiae
|
|
|
4112 subtraxerunt corruptibilia, in quibus inveniuntur casualia et
|
|
|
4113 mala.</p>
|
|
|
4114 <p title="I q. 22 a. 2 ad 3"><a name="29375"><span class=
|
|
|
4115 "ref">[29375] Iª q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4116 dicendum quod homo non est institutor naturae, sed utitur in
|
|
|
4117 operibus artis et virtutis, ad suum usum, rebus naturalibus. Unde
|
|
|
4118 providentia humana non se extendit ad necessaria, quae ex natura
|
|
|
4119 proveniunt. Ad quae tamen se extendit providentia Dei, qui est
|
|
|
4120 auctor naturae. Et ex hac ratione videntur moti fuisse, qui cursum
|
|
|
4121 rerum naturalium subtraxerunt divinae providentiae, attribuentes
|
|
|
4122 ipsum necessitati materiae; ut Democritus, et alii naturales
|
|
|
4123 antiqui.</p>
|
|
|
4124 <p title="I q. 22 a. 2 ad 4"><a name="29376"><span class=
|
|
|
4125 "ref">[29376] Iª q. 22 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
4126 dicendum quod in hoc quod dicitur Deum hominem sibi reliquisse, non
|
|
|
4127 excluditur homo a divina providentia, sed ostenditur quod non
|
|
|
4128 praefigitur ei virtus operativa determinata ad unum, sicut rebus
|
|
|
4129 naturalibus; quae aguntur tantum, quasi ab altero directae in
|
|
|
4130 finem, non autem seipsa agunt, quasi se dirigentia in finem, ut
|
|
|
4131 creaturae rationales per liberum arbitrium, quo consiliantur et
|
|
|
4132 eligunt. Unde signanter dicit, <i>in manu consilii sui</i>. Sed
|
|
|
4133 quia ipse actus liberi arbitrii reducitur in Deum sicut in causam,
|
|
|
4134 necesse est ut ea quae ex libero arbitrio fiunt, divinae
|
|
|
4135 providentiae subdantur, providentia enim hominis continetur sub
|
|
|
4136 providentia Dei, sicut causa particularis sub causa universali.
|
|
|
4137 Hominum autem iustorum quodam excellentiori modo Deus habet
|
|
|
4138 providentiam quam impiorum, inquantum non permittit contra eos
|
|
|
4139 evenire aliquid, quod finaliter impediat salutem eorum, nam
|
|
|
4140 <i>diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ut dicitur
|
|
|
4141 Rom. VIII. Sed ex hoc ipso quod impios non retrahit a malo culpae,
|
|
|
4142 dicitur eos dimittere. Non tamen ita, quod totaliter ab eius
|
|
|
4143 providentia excludantur, alioquin in nihilum deciderent, nisi per
|
|
|
4144 eius providentiam conservarentur. Et ex hac ratione videtur motus
|
|
|
4145 fuisse Tullius, qui res humanas, de quibus consiliamur, divinae
|
|
|
4146 providentiae subtraxit.</p>
|
|
|
4147 <p title="I q. 22 a. 2 ad 5"><a name="29377"><span class=
|
|
|
4148 "ref">[29377] Iª q. 22 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum
|
|
|
4149 dicendum quod, quia creatura rationalis habet per liberum arbitrium
|
|
|
4150 dominium sui actus, ut dictum est, speciali quodam modo subditur
|
|
|
4151 divinae providentiae; ut scilicet ei imputetur aliquid ad culpam
|
|
|
4152 vel ad meritum, et reddatur ei aliquid ut poena vel praemium. Et
|
|
|
4153 quantum ad hoc curam Dei apostolus a bobus removet. Non tamen ita
|
|
|
4154 quod individua irrationalium creaturarum ad Dei providentiam non
|
|
|
4155 pertineant, ut Rabbi Moyses existimavit.</p>
|
|
|
4156 <br />
|
|
|
4157 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
4158 <p title="I q. 22 a. 3 arg. 1"><a name="29378"><span class=
|
|
|
4159 "ref">[29378] Iª q. 22 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
4160 proceditur. Videtur quod Deus non immediate omnibus provideat.
|
|
|
4161 Quidquid enim est dignitatis, Deo est attribuendum. Sed ad
|
|
|
4162 dignitatem alicuius regis pertinet, quod habeat ministros, quibus
|
|
|
4163 mediantibus subditis provideat. Ergo multo magis Deus non immediate
|
|
|
4164 omnibus providet.</p>
|
|
|
4165 <p title="I q. 22 a. 3 arg. 2"><a name="29379"><span class=
|
|
|
4166 "ref">[29379] Iª q. 22 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad
|
|
|
4167 providentiam pertinet res in finem ordinare. Finis autem cuiuslibet
|
|
|
4168 rei est eius perfectio et bonum. Ad quamlibet autem causam pertinet
|
|
|
4169 effectum suum perducere ad bonum. Quaelibet igitur causa agens est
|
|
|
4170 causa effectus providentiae. Si igitur Deus omnibus immediate
|
|
|
4171 providet, subtrahuntur omnes causae secundae.</p>
|
|
|
4172 <p title="I q. 22 a. 3 arg. 3"><a name="29380"><span class=
|
|
|
4173 "ref">[29380] Iª q. 22 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4174 Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>melius est quaedam nescire
|
|
|
4175 quam scire, ut vilia</i>, et idem dicit philosophus, in XII
|
|
|
4176 Metaphys. Sed omne quod est melius, Deo est attribuendum. Ergo Deus
|
|
|
4177 non habet immediate providentiam quorundam vilium et malorum.</p>
|
|
|
4178 <p title="I q. 22 a. 3 s. c."><a name="29381"><span class=
|
|
|
4179 "ref">[29381] Iª q. 22 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4180 quod dicitur Iob XXXIV, <i>quem constituit alium super terram? Aut
|
|
|
4181 quem posuit super orbem quem fabricatus est?</i> Super quo dicit
|
|
|
4182 Gregorius, <i>mundum per seipsum regit, quem per seipsum
|
|
|
4183 condidit</i>.</p>
|
|
|
4184 <p title="I q. 22 a. 3 co."><a name="29382"><span class=
|
|
|
4185 "ref">[29382] Iª q. 22 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4186 quod ad providentiam duo pertinent, scilicet ratio ordinis rerum
|
|
|
4187 provisarum in finem; et executio huius ordinis, quae gubernatio
|
|
|
4188 dicitur. Quantum igitur ad primum horum, Deus immediate omnibus
|
|
|
4189 providet. Quia in suo intellectu habet rationem omnium, etiam
|
|
|
4190 minimorum, et quascumque causas aliquibus effectibus praefecit,
|
|
|
4191 dedit eis virtutem ad illos effectus producendos. Unde oportet quod
|
|
|
4192 ordinem illorum effectuum in sua ratione praehabuerit. Quantum
|
|
|
4193 autem ad secundum, sunt aliqua media divinae providentiae. Quia
|
|
|
4194 inferiora gubernat per superiora; non propter defectum suae
|
|
|
4195 virtutis, sed propter abundantiam suae bonitatis, ut dignitatem
|
|
|
4196 causalitatis etiam creaturis communicet. Et secundum hoc excluditur
|
|
|
4197 opinio Platonis, quam narrat Gregorius Nyssenus, triplicem
|
|
|
4198 providentiam ponentis. Quarum prima est summi Dei, qui primo et
|
|
|
4199 principaliter providet rebus spiritualibus; et consequenter toti
|
|
|
4200 mundo, quantum ad genera, species et causas universales. Secunda
|
|
|
4201 vero providentia est, qua providetur singularibus generabilium et
|
|
|
4202 corruptibilium, et hanc attribuit diis qui circumeunt caelos, idest
|
|
|
4203 substantiis separatis, quae movent corpora caelestia circulariter.
|
|
|
4204 Tertia vero providentia est rerum humanarum, quam attribuebat
|
|
|
4205 Daemonibus, quos Platonici ponebant medios inter nos et deos, ut
|
|
|
4206 narrat Augustinus IX de Civ. Dei.</p>
|
|
|
4207 <p title="I q. 22 a. 3 ad 1"><a name="29383"><span class=
|
|
|
4208 "ref">[29383] Iª q. 22 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4209 dicendum quod habere ministros executores suae providentiae,
|
|
|
4210 pertinet ad dignitatem regis, sed quod non habeat rationem eorum
|
|
|
4211 quae per eos agenda sunt, est ex defectu ipsius. Omnis enim
|
|
|
4212 scientia operativa tanto perfectior est, quanto magis particularia
|
|
|
4213 considerat, in quibus est actus.</p>
|
|
|
4214 <p title="I q. 22 a. 3 ad 2"><a name="29384"><span class=
|
|
|
4215 "ref">[29384] Iª q. 22 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4216 dicendum quod per hoc quod Deus habet immediate providentiam de
|
|
|
4217 rebus omnibus, non excluduntur causae secundae, quae sunt
|
|
|
4218 executrices huius ordinis, ut ex supra dictis patet.</p>
|
|
|
4219 <p title="I q. 22 a. 3 ad 3"><a name="29385"><span class=
|
|
|
4220 "ref">[29385] Iª q. 22 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4221 dicendum quod nobis melius est non cognoscere mala et vilia,
|
|
|
4222 inquantum per ea impedimur a consideratione meliorum, quia non
|
|
|
4223 possumus simul multa intelligere, et inquantum cogitatio malorum
|
|
|
4224 pervertit interdum voluntatem in malum. Sed hoc non habet locum in
|
|
|
4225 Deo, qui simul omnia uno intuitu videt, et cuius voluntas ad malum
|
|
|
4226 flecti non potest.</p>
|
|
|
4227 <br />
|
|
|
4228 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
4229 <p title="I q. 22 a. 4 arg. 1"><a name="29386"><span class=
|
|
|
4230 "ref">[29386] Iª q. 22 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
4231 proceditur. Videtur quod divina providentia necessitatem rebus
|
|
|
4232 provisis imponat. Omnis enim effectus qui habet aliquam causam per
|
|
|
4233 se, quae iam est vel fuit, ad quam de necessitate sequitur,
|
|
|
4234 provenit ex necessitate, ut philosophus probat in VI Metaphys. Sed
|
|
|
4235 providentia Dei, cum sit aeterna, praeexistit; et ad eam sequitur
|
|
|
4236 effectus de necessitate; non enim potest divina providentia
|
|
|
4237 frustrari. Ergo providentia divina necessitatem rebus provisis
|
|
|
4238 imponit.</p>
|
|
|
4239 <p title="I q. 22 a. 4 arg. 2"><a name="29387"><span class=
|
|
|
4240 "ref">[29387] Iª q. 22 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4241 unusquisque provisor stabilit opus suum quantum potest, ne
|
|
|
4242 deficiat. Sed Deus est summe potens. Ergo necessitatis firmitatem
|
|
|
4243 rebus a se provisis tribuit.</p>
|
|
|
4244 <p title="I q. 22 a. 4 arg. 3"><a name="29388"><span class=
|
|
|
4245 "ref">[29388] Iª q. 22 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4246 Boetius dicit, IV de Consol., quod fatum, <i>ab immobilis
|
|
|
4247 providentiae proficiscens exordiis, actus fortunasque hominum
|
|
|
4248 indissolubili causarum connexione constringit</i>. Videtur ergo
|
|
|
4249 quod providentia necessitatem rebus provisis imponat.</p>
|
|
|
4250 <p title="I q. 22 a. 4 s. c."><a name="29389"><span class=
|
|
|
4251 "ref">[29389] Iª q. 22 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4252 quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>corrumpere
|
|
|
4253 naturam non est providentiae</i>. Hoc autem habet quarundam rerum
|
|
|
4254 natura, quod sint contingentia. Non igitur divina providentia
|
|
|
4255 necessitatem rebus imponit, contingentiam excludens.</p>
|
|
|
4256 <p title="I q. 22 a. 4 co."><a name="29390"><span class=
|
|
|
4257 "ref">[29390] Iª q. 22 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4258 quod providentia divina quibusdam rebus necessitatem imponit, non
|
|
|
4259 autem omnibus, ut quidam crediderunt. Ad providentiam enim pertinet
|
|
|
4260 ordinare res in finem. Post bonitatem autem divinam, quae est finis
|
|
|
4261 a rebus separatus, principale bonum in ipsis rebus existens, est
|
|
|
4262 perfectio universi, quae quidem non esset, si non omnes gradus
|
|
|
4263 essendi invenirentur in rebus. Unde ad divinam providentiam
|
|
|
4264 pertinet omnes gradus entium producere. Et ideo quibusdam
|
|
|
4265 effectibus praeparavit causas necessarias, ut necessario evenirent;
|
|
|
4266 quibusdam vero causas contingentes, ut evenirent contingenter,
|
|
|
4267 secundum conditionem proximarum causarum.</p>
|
|
|
4268 <p title="I q. 22 a. 4 ad 1"><a name="29391"><span class=
|
|
|
4269 "ref">[29391] Iª q. 22 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4270 dicendum quod effectus divinae providentiae non solum est aliquid
|
|
|
4271 evenire quocumque modo; sed aliquid evenire vel contingenter vel
|
|
|
4272 necessario. Et ideo evenit infallibiliter et necessario, quod
|
|
|
4273 divina providentia disponit evenire infallibiliter et necessario,
|
|
|
4274 et evenit contingenter, quod divinae providentiae ratio habet ut
|
|
|
4275 contingenter eveniat.</p>
|
|
|
4276 <p title="I q. 22 a. 4 ad 2"><a name="29392"><span class=
|
|
|
4277 "ref">[29392] Iª q. 22 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4278 dicendum quod in hoc est immobilis et certus divinae providentiae
|
|
|
4279 ordo, quod ea quae ab ipso providentur, cuncta eveniunt eo modo quo
|
|
|
4280 ipse providet, sive necessario sive contingenter.</p>
|
|
|
4281 <p title="I q. 22 a. 4 ad 3"><a name="29393"><span class=
|
|
|
4282 "ref">[29393] Iª q. 22 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4283 dicendum quod indissolubilitas illa et immutabilitas quam Boetius
|
|
|
4284 tangit, pertinet ad certitudinem providentiae, quae non deficit a
|
|
|
4285 suo effectu, neque a modo eveniendi quem providit, non autem
|
|
|
4286 pertinet ad necessitatem effectuum. Et considerandum est quod
|
|
|
4287 necessarium et contingens proprie consequuntur ens, inquantum
|
|
|
4288 huiusmodi. Unde modus contingentiae et necessitatis cadit sub
|
|
|
4289 provisione Dei, qui est universalis provisor totius entis, non
|
|
|
4290 autem sub provisione aliquorum particularium provisorum.</p>
|
|
|
4291 <br />
|
|
|
4292 <div class="D">Quaestio 23</div>
|
|
|
4293 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
4294 <p title="I q. 23 pr."><a name="29394"><span class="ref">[29394]
|
|
|
4295 Iª q. 23 pr.</span></a> Post considerationem divinae
|
|
|
4296 providentiae, agendum est de praedestinatione, et de libro vitae.
|
|
|
4297 Et circa praedestinationem quaeruntur octo. Primo, utrum Deo
|
|
|
4298 conveniat praedestinatio. Secundo, quid sit praedestinatio; et
|
|
|
4299 utrum ponat aliquid in praedestinato. Tertio, utrum Deo competat
|
|
|
4300 reprobatio aliquorum hominum. Quarto, de comparatione
|
|
|
4301 praedestinationis ad electionem; utrum scilicet praedestinati
|
|
|
4302 eligantur. Quinto, utrum merita sint causa vel ratio
|
|
|
4303 praedestinationis, vel reprobationis, aut electionis. Sexto, de
|
|
|
4304 certitudine praedestinationis; utrum scilicet praedestinati
|
|
|
4305 infallibiliter salventur. Septimo, utrum numerus praedestinatorum
|
|
|
4306 sit certus. Octavo, utrum praedestinatio possit iuvari precibus
|
|
|
4307 sanctorum.</p>
|
|
|
4308 <br />
|
|
|
4309 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
4310 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 1"><a name="29395"><span class=
|
|
|
4311 "ref">[29395] Iª q. 23 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
4312 proceditur. Videtur quod homines non praedestinentur a Deo. Dicit
|
|
|
4313 enim Damascenus, in II libro, <i>oportet cognoscere quod omnia
|
|
|
4314 quidem praecognoscit Deus, non autem omnia praedeterminat.
|
|
|
4315 Praecognoscit enim ea quae in nobis sunt; non autem praedeterminat
|
|
|
4316 ea</i>. Sed merita et demerita humana sunt in nobis, inquantum
|
|
|
4317 sumus nostrorum actuum domini per liberum arbitrium. Ea ergo quae
|
|
|
4318 pertinent ad meritum vel demeritum, non praedestinantur a Deo. Et
|
|
|
4319 sic hominum praedestinatio tollitur.</p>
|
|
|
4320 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 2"><a name="29396"><span class=
|
|
|
4321 "ref">[29396] Iª q. 23 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnes
|
|
|
4322 creaturae ordinantur ad suos fines per divinam providentiam, ut
|
|
|
4323 supra dictum est. Sed aliae creaturae non dicuntur praedestinari a
|
|
|
4324 Deo. Ergo nec homines.</p>
|
|
|
4325 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 3"><a name="29397"><span class=
|
|
|
4326 "ref">[29397] Iª q. 23 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4327 Angeli sunt capaces beatitudinis, sicut et homines. Sed Angelis non
|
|
|
4328 competit praedestinari, ut videtur, cum in eis nunquam fuerit
|
|
|
4329 miseria; praedestinatio autem est propositum miserendi, ut dicit
|
|
|
4330 Augustinus. Ergo homines non praedestinantur.</p>
|
|
|
4331 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 4"><a name="29398"><span class=
|
|
|
4332 "ref">[29398] Iª q. 23 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
4333 beneficia hominibus a Deo collata, per spiritum sanctum viris
|
|
|
4334 sanctis revelantur, secundum illud apostoli, I Cor. II, <i>nos
|
|
|
4335 autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo
|
|
|
4336 est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Si ergo homines
|
|
|
4337 praedestinarentur a Deo, cum praedestinatio sit Dei beneficium,
|
|
|
4338 esset praedestinatis nota sua praedestinatio. Quod patet esse
|
|
|
4339 falsum.</p>
|
|
|
4340 <p title="I q. 23 a. 1 s. c."><a name="29399"><span class=
|
|
|
4341 "ref">[29399] Iª q. 23 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4342 quod dicitur Rom. VIII, <i>quos praedestinavit, hos et
|
|
|
4343 vocavit</i>.</p>
|
|
|
4344 <p title="I q. 23 a. 1 co."><a name="29400"><span class=
|
|
|
4345 "ref">[29400] Iª q. 23 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4346 quod Deo conveniens est homines praedestinare. Omnia enim divinae
|
|
|
4347 providentiae subiacent, ut supra ostensum est. Ad providentiam
|
|
|
4348 autem pertinet res in finem ordinare, ut dictum est. Finis autem ad
|
|
|
4349 quem res creatae ordinantur a Deo, est duplex. Unus, qui excedit
|
|
|
4350 proportionem naturae creatae et facultatem, et hic finis est vita
|
|
|
4351 aeterna, quae in divina visione consistit, quae est supra naturam
|
|
|
4352 cuiuslibet creaturae, ut supra habitum est. Alius autem finis est
|
|
|
4353 naturae creatae proportionatus, quem scilicet res creata potest
|
|
|
4354 attingere secundum virtutem suae naturae. Ad illud autem ad quod
|
|
|
4355 non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet quod ab
|
|
|
4356 alio transmittatur; sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum.
|
|
|
4357 Unde, proprie loquendo, rationalis creatura, quae est capax vitae
|
|
|
4358 aeternae, perducitur in ipsam quasi a Deo transmissa. Cuius quidem
|
|
|
4359 transmissionis ratio in Deo praeexistit; sicut et in eo est ratio
|
|
|
4360 ordinis omnium in finem, quam diximus esse providentiam. Ratio
|
|
|
4361 autem alicuius fiendi in mente actoris existens, est quaedam
|
|
|
4362 praeexistentia rei fiendae in eo. Unde ratio praedictae
|
|
|
4363 transmissionis creaturae rationalis in finem vitae aeternae,
|
|
|
4364 praedestinatio nominatur, nam destinare est mittere. Et sic patet
|
|
|
4365 quod praedestinatio, quantum ad obiecta, est quaedam pars
|
|
|
4366 providentiae.</p>
|
|
|
4367 <p title="I q. 23 a. 1 ad 1"><a name="29401"><span class=
|
|
|
4368 "ref">[29401] Iª q. 23 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4369 dicendum quod Damascenus nominat praedeterminationem impositionem
|
|
|
4370 necessitatis; sicut est in rebus naturalibus, quae sunt
|
|
|
4371 praedeterminatae ad unum. Quod patet ex eo quod subdit, <i>non enim
|
|
|
4372 vult malitiam, neque compellit virtutem</i>. Unde praedestinatio
|
|
|
4373 non excluditur.</p>
|
|
|
4374 <p title="I q. 23 a. 1 ad 2"><a name="29402"><span class=
|
|
|
4375 "ref">[29402] Iª q. 23 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4376 dicendum quod creaturae irrationales non sunt capaces illius finis
|
|
|
4377 qui facultatem humanae naturae excedit. Unde non proprie dicuntur
|
|
|
4378 praedestinari, etsi aliquando abusive praedestinatio nominetur
|
|
|
4379 respectu cuiuscumque alterius finis.</p>
|
|
|
4380 <p title="I q. 23 a. 1 ad 3"><a name="29403"><span class=
|
|
|
4381 "ref">[29403] Iª q. 23 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4382 dicendum quod praedestinari convenit Angelis, sicut et hominibus,
|
|
|
4383 licet nunquam fuerint miseri. Nam motus non accipit speciem a
|
|
|
4384 termino a quo, sed a termino ad quem, nihil enim refert, quantum ad
|
|
|
4385 rationem dealbationis, utrum ille qui dealbatur, fuerit niger aut
|
|
|
4386 pallidus vel rubeus. Et similiter nihil refert ad rationem
|
|
|
4387 praedestinationis, utrum aliquis praedestinetur in vitam aeternam a
|
|
|
4388 statu miseriae, vel non. Quamvis dici possit quod omnis collatio
|
|
|
4389 boni supra debitum eius cui confertur, ad misericordiam pertineat,
|
|
|
4390 ut supra dictum est.</p>
|
|
|
4391 <p title="I q. 23 a. 1 ad 4"><a name="29404"><span class=
|
|
|
4392 "ref">[29404] Iª q. 23 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
4393 dicendum quod, etiam si aliquibus ex speciali privilegio sua
|
|
|
4394 praedestinatio reveletur, non tamen convenit ut reveletur omnibus,
|
|
|
4395 quia sic illi qui non sunt praedestinati, desperarent; et securitas
|
|
|
4396 in praedestinatis negligentiam pareret.</p>
|
|
|
4397 <br />
|
|
|
4398 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
4399 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 1"><a name="29405"><span class=
|
|
|
4400 "ref">[29405] Iª q. 23 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
4401 proceditur. Videtur quod praedestinatio ponat aliquid in
|
|
|
4402 praedestinato. Omnis enim actio ex se passionem infert. Si ergo
|
|
|
4403 praedestinatio actio est in Deo, oportet quod praedestinatio passio
|
|
|
4404 sit in praedestinatis.</p>
|
|
|
4405 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 2"><a name="29406"><span class=
|
|
|
4406 "ref">[29406] Iª q. 23 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4407 Origenes dicit, super illud Rom. I, <i>qui praedestinatus est etc.,
|
|
|
4408 praedestinatio est eius qui non est, sed destinatio eius est qui
|
|
|
4409 est</i>. Sed Augustinus dicit, in libro de praedestinatione
|
|
|
4410 sanctorum, <i>quid est praedestinatio, nisi destinatio
|
|
|
4411 alicuius?</i> Ergo praedestinatio non est nisi alicuius existentis.
|
|
|
4412 Et ita ponit aliquid in praedestinato.</p>
|
|
|
4413 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 3"><a name="29407"><span class=
|
|
|
4414 "ref">[29407] Iª q. 23 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4415 praeparatio est aliquid in praeparato. Sed praedestinatio est
|
|
|
4416 praeparatio beneficiorum Dei, ut dicit Augustinus, in libro de
|
|
|
4417 Praedest. Sanct. Ergo praedestinatio est aliquid in
|
|
|
4418 praedestinatis.</p>
|
|
|
4419 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 4"><a name="29408"><span class=
|
|
|
4420 "ref">[29408] Iª q. 23 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
4421 temporale non ponitur in definitione aeterni. Sed gratia, quae est
|
|
|
4422 aliquid temporale, ponitur in definitione praedestinationis, nam
|
|
|
4423 praedestinatio dicitur esse <i>praeparatio gratiae in praesenti, et
|
|
|
4424 gloriae in futuro</i>. Ergo praedestinatio non est aliquid
|
|
|
4425 aeternum. Et ita oportet quod non sit in Deo, sed in
|
|
|
4426 praedestinatis, nam quidquid est in Deo, est aeternum.</p>
|
|
|
4427 <p title="I q. 23 a. 2 s. c."><a name="29409"><span class=
|
|
|
4428 "ref">[29409] Iª q. 23 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4429 quod Augustinus dicit, quod praedestinatio est praescientia
|
|
|
4430 beneficiorum Dei. Sed praescientia non est in praescitis, sed in
|
|
|
4431 praesciente. Ergo nec praedestinatio est in praedestinatis, sed in
|
|
|
4432 praedestinante.</p>
|
|
|
4433 <p title="I q. 23 a. 2 co."><a name="29410"><span class=
|
|
|
4434 "ref">[29410] Iª q. 23 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4435 quod praedestinatio non est aliquid in praedestinatis, sed in
|
|
|
4436 praedestinante tantum. Dictum est enim quod praedestinatio est
|
|
|
4437 quaedam pars providentiae providentia autem non est in rebus
|
|
|
4438 provisis; sed est quaedam ratio in intellectu provisoris, ut supra
|
|
|
4439 dictum est. Sed executio providentiae, quae gubernatio dicitur,
|
|
|
4440 passive quidem est in gubernatis; active autem est in gubernante.
|
|
|
4441 Unde manifestum est quod praedestinatio est quaedam ratio ordinis
|
|
|
4442 aliquorum in salutem aeternam, in mente divina existens. Executio
|
|
|
4443 autem huius ordinis est passive quidem in praedestinatis; active
|
|
|
4444 autem est in Deo. Est autem executio praedestinationis vocatio et
|
|
|
4445 magnificatio, secundum illud apostoli, ad Rom. VIII, <i>quos
|
|
|
4446 praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et
|
|
|
4447 magnificavit</i>.</p>
|
|
|
4448 <p title="I q. 23 a. 2 ad 1"><a name="29411"><span class=
|
|
|
4449 "ref">[29411] Iª q. 23 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4450 dicendum quod actiones in exteriorem materiam transeuntes, inferunt
|
|
|
4451 ex se passionem, ut calefactio et secatio, non autem actiones in
|
|
|
4452 agente manentes, ut sunt intelligere et velle, ut supra dictum est.
|
|
|
4453 Et talis actio est praedestinatio. Unde praedestinatio non ponit
|
|
|
4454 aliquid in praedestinato. Sed executio eius, quae transit in
|
|
|
4455 exteriores res, ponit in eis aliquem effectum.</p>
|
|
|
4456 <p title="I q. 23 a. 2 ad 2"><a name="29412"><span class=
|
|
|
4457 "ref">[29412] Iª q. 23 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4458 dicendum quod destinatio aliquando sumitur pro reali missione
|
|
|
4459 alicuius ad aliquem terminum, et sic destinatio non est nisi eius
|
|
|
4460 quod est. Alio modo sumitur destinatio pro missione quam aliquis
|
|
|
4461 mente concipit, secundum quod dicimur destinare, quod mente
|
|
|
4462 firmiter proponimus, et hoc secundo modo dicitur II Machab. cap.
|
|
|
4463 VI, <i>Eleazarus destinavit non admittere illicita propter vitae
|
|
|
4464 amorem</i>. Et sic destinatio potest esse eius quod non est. Tamen
|
|
|
4465 praedestinatio, ratione antecessionis quam importat, potest esse
|
|
|
4466 eius quod non est, qualitercumque destinatio sumatur.</p>
|
|
|
4467 <p title="I q. 23 a. 2 ad 3"><a name="29413"><span class=
|
|
|
4468 "ref">[29413] Iª q. 23 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4469 dicendum quod duplex est praeparatio. Quaedam patientis, ut
|
|
|
4470 patiatur, et haec praeparatio est in praeparato. Quaedam alia est
|
|
|
4471 agentis, ut agat, et haec est in agente. Et talis praeparatio est
|
|
|
4472 praedestinatio; prout aliquod agens per intellectum dicitur se
|
|
|
4473 praeparare ad agendum, inquantum praeconcipit rationem operis
|
|
|
4474 fiendi. Et sic Deus ab aeterno praeparavit praedestinando,
|
|
|
4475 concipiens rationem ordinis aliquorum in salutem.</p>
|
|
|
4476 <p title="I q. 23 a. 2 ad 4"><a name="29414"><span class=
|
|
|
4477 "ref">[29414] Iª q. 23 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
4478 dicendum quod gratia non ponitur in definitione praedestinationis,
|
|
|
4479 quasi aliquid existens de essentia eius, sed inquantum
|
|
|
4480 praedestinatio importat respectum ad gratiam, ut causae ad
|
|
|
4481 effectum, et actus ad obiectum. Unde non sequitur quod
|
|
|
4482 praedestinatio sit aliquid temporale.</p>
|
|
|
4483 <br />
|
|
|
4484 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
4485 <p title="I q. 23 a. 3 arg. 1"><a name="29415"><span class=
|
|
|
4486 "ref">[29415] Iª q. 23 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
4487 proceditur. Videtur quod Deus nullum hominem reprobet. Nullus enim
|
|
|
4488 reprobat quem diligit. Sed Deus omnem hominem diligit, secundum
|
|
|
4489 illud Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum
|
|
|
4490 quae fecisti</i>. Ergo Deus nullum hominem reprobat.</p>
|
|
|
4491 <p title="I q. 23 a. 3 arg. 2"><a name="29416"><span class=
|
|
|
4492 "ref">[29416] Iª q. 23 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si
|
|
|
4493 Deus aliquem hominem reprobat, oportet quod sic se habeat
|
|
|
4494 reprobatio ad reprobatos, sicut praedestinatio ad praedestinatos.
|
|
|
4495 Sed praedestinatio est causa salutis praedestinatorum. Ergo
|
|
|
4496 reprobatio erit causa perditionis reproborum. Hoc autem est falsum,
|
|
|
4497 dicitur enim Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex te est;
|
|
|
4498 tantummodo ex me auxilium tuum</i>. Non ergo Deus aliquem
|
|
|
4499 reprobat.</p>
|
|
|
4500 <p title="I q. 23 a. 3 arg. 3"><a name="29417"><span class=
|
|
|
4501 "ref">[29417] Iª q. 23 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nulli
|
|
|
4502 debet imputari quod vitare non potest. Sed si Deus aliquem
|
|
|
4503 reprobat, non potest vitare quin ipse pereat, dicitur enim Eccle.
|
|
|
4504 VII, <i>considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ipse
|
|
|
4505 despexerit</i>. Ergo non esset hominibus imputandum quod pereunt.
|
|
|
4506 Hoc autem est falsum. Non ergo Deus aliquem reprobat.</p>
|
|
|
4507 <p title="I q. 23 a. 3 s. c."><a name="29418"><span class=
|
|
|
4508 "ref">[29418] Iª q. 23 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4509 quod dicitur Malach. I, <i>Iacob dilexi, Esau autem odio
|
|
|
4510 habui</i>.</p>
|
|
|
4511 <p title="I q. 23 a. 3 co."><a name="29419"><span class=
|
|
|
4512 "ref">[29419] Iª q. 23 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4513 quod Deus aliquos reprobat. Dictum enim est supra quod
|
|
|
4514 praedestinatio est pars providentiae. Ad providentiam autem
|
|
|
4515 pertinet permittere aliquem defectum in rebus quae providentiae
|
|
|
4516 subduntur, ut supra dictum est. Unde, cum per divinam providentiam
|
|
|
4517 homines in vitam aeternam ordinentur, pertinet etiam ad divinam
|
|
|
4518 providentiam, ut permittat aliquos ab isto fine deficere. Et hoc
|
|
|
4519 dicitur reprobare. Sic igitur, sicut praedestinatio est pars
|
|
|
4520 providentiae respectu eorum qui divinitus ordinantur in aeternam
|
|
|
4521 salutem; ita reprobatio est pars providentiae respectu illorum qui
|
|
|
4522 ab hoc fine decidunt. Unde reprobatio non nominat praescientiam
|
|
|
4523 tantum, sed aliquid addit secundum rationem, sicut et providentia,
|
|
|
4524 ut supra dictum est. Sicut enim praedestinatio includit voluntatem
|
|
|
4525 conferendi gratiam et gloriam, ita reprobatio includit voluntatem
|
|
|
4526 permittendi aliquem cadere in culpam, et inferendi damnationis
|
|
|
4527 poenam pro culpa.</p>
|
|
|
4528 <p title="I q. 23 a. 3 ad 1"><a name="29420"><span class=
|
|
|
4529 "ref">[29420] Iª q. 23 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4530 dicendum quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas,
|
|
|
4531 inquantum omnibus vult aliquod bonum, non tamen quodcumque bonum
|
|
|
4532 vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum quod
|
|
|
4533 est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare.</p>
|
|
|
4534 <p title="I q. 23 a. 3 ad 2"><a name="29421"><span class=
|
|
|
4535 "ref">[29421] Iª q. 23 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4536 dicendum quod aliter se habet reprobatio in causando, quam
|
|
|
4537 praedestinatio. Nam praedestinatio est causa et eius quod
|
|
|
4538 expectatur in futura vita a praedestinatis, scilicet gloriae; et
|
|
|
4539 eius quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio
|
|
|
4540 vero non est causa eius quod est in praesenti, scilicet culpae; sed
|
|
|
4541 est causa derelictionis a Deo. Est tamen causa eius quod redditur
|
|
|
4542 in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex libero
|
|
|
4543 arbitrio eius qui reprobatur et a gratia deseritur. Et secundum hoc
|
|
|
4544 verificatur dictum prophetae, scilicet, <i>perditio tua, Israel, ex
|
|
|
4545 te</i>.</p>
|
|
|
4546 <p title="I q. 23 a. 3 ad 3"><a name="29422"><span class=
|
|
|
4547 "ref">[29422] Iª q. 23 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4548 dicendum quod reprobatio Dei non subtrahit aliquid de potentia
|
|
|
4549 reprobati. Unde, cum dicitur quod reprobatus non potest gratiam
|
|
|
4550 adipisci, non est hoc intelligendum secundum impossibilitatem
|
|
|
4551 absolutam, sed secundum impossibilitatem conditionatam, sicut supra
|
|
|
4552 dictum est quod praedestinatum necesse est salvari, necessitate
|
|
|
4553 conditionata, quae non tollit libertatem arbitrii. Unde, licet
|
|
|
4554 aliquis non possit gratiam adipisci qui reprobatur a Deo, tamen
|
|
|
4555 quod in hoc peccatum vel illud labatur, ex eius libero arbitrio
|
|
|
4556 contingit. Unde et merito sibi imputatur in culpam.</p>
|
|
|
4557 <br />
|
|
|
4558 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
4559 <p title="I q. 23 a. 4 arg. 1"><a name="29423"><span class=
|
|
|
4560 "ref">[29423] Iª q. 23 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
4561 proceditur. Videtur quod praedestinati non eligantur a Deo. Dicit
|
|
|
4562 enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod, sicut sol corporeus non
|
|
|
4563 eligendo omnibus corporibus lumen immittit, ita et Deus suam
|
|
|
4564 bonitatem. Sed bonitas divina communicatur praecipue aliquibus
|
|
|
4565 secundum participationem gratiae et gloriae. Ergo Deus absque
|
|
|
4566 electione gratiam et gloriam communicat. Quod ad praedestinationem
|
|
|
4567 pertinet.</p>
|
|
|
4568 <p title="I q. 23 a. 4 arg. 2"><a name="29424"><span class=
|
|
|
4569 "ref">[29424] Iª q. 23 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4570 electio est eorum quae sunt. Sed praedestinatio ab aeterno est
|
|
|
4571 etiam eorum quae non sunt. Ergo praedestinantur aliqui absque
|
|
|
4572 electione.</p>
|
|
|
4573 <p title="I q. 23 a. 4 arg. 3"><a name="29425"><span class=
|
|
|
4574 "ref">[29425] Iª q. 23 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4575 electio quandam discretionem importat. <i>Sed Deus vult omnes
|
|
|
4576 homines salvos fieri</i>, ut dicitur I Tim. II. Ergo
|
|
|
4577 praedestinatio, quae praeordinat homines in salutem, est absque
|
|
|
4578 electione.</p>
|
|
|
4579 <p title="I q. 23 a. 4 s. c."><a name="29426"><span class=
|
|
|
4580 "ref">[29426] Iª q. 23 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4581 quod dicitur Ephes. I, <i>elegit nos in ipso ante mundi
|
|
|
4582 constitutionem</i>.</p>
|
|
|
4583 <p title="I q. 23 a. 4 co."><a name="29427"><span class=
|
|
|
4584 "ref">[29427] Iª q. 23 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4585 quod praedestinatio, secundum rationem, praesupponit electionem; et
|
|
|
4586 electio dilectionem. Cuius ratio est, quia praedestinatio, ut
|
|
|
4587 dictum est, est pars providentiae. Providentia autem, sicut et
|
|
|
4588 prudentia, est ratio in intellectu existens, praeceptiva
|
|
|
4589 ordinationis aliquorum in finem, ut supra dictum est. Non autem
|
|
|
4590 praecipitur aliquid ordinandum in finem, nisi praeexistente
|
|
|
4591 voluntate finis. Unde praedestinatio aliquorum in salutem aeternam,
|
|
|
4592 praesupponit, secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem.
|
|
|
4593 Ad quod pertinet electio et dilectio. Dilectio quidem, inquantum
|
|
|
4594 vult eis hoc bonum salutis aeternae, nam diligere est velle alicui
|
|
|
4595 bonum, ut supra dictum est. Electio autem, inquantum hoc bonum
|
|
|
4596 aliquibus prae aliis vult, cum quosdam reprobet, ut supra dictum
|
|
|
4597 est. Electio tamen et dilectio aliter ordinantur in nobis et in
|
|
|
4598 Deo, eo quod in nobis voluntas diligendo non causat bonum; sed ex
|
|
|
4599 bono praeexistente incitamur ad diligendum. Et ideo eligimus
|
|
|
4600 aliquem, quem diligamus, et sic electio dilectionem praecedit in
|
|
|
4601 nobis. In Deo autem est e converso. Nam voluntas eius, qua vult
|
|
|
4602 bonum alicui diligendo, est causa quod illud bonum ab eo prae aliis
|
|
|
4603 habeatur. Et sic patet quod dilectio praesupponitur electioni,
|
|
|
4604 secundum rationem; et electio praedestinationi. Unde omnes
|
|
|
4605 praedestinati sunt electi et dilecti.</p>
|
|
|
4606 <p title="I q. 23 a. 4 ad 1"><a name="29428"><span class=
|
|
|
4607 "ref">[29428] Iª q. 23 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4608 dicendum quod, si consideretur communicatio bonitatis divinae in
|
|
|
4609 communi, absque electione bonitatem suam communicat; inquantum
|
|
|
4610 scilicet nihil est, quod non participet aliquid de bonitate eius,
|
|
|
4611 ut supra dictum est. Sed si consideretur communicatio istius vel
|
|
|
4612 illius boni, non absque electione tribuit, quia quaedam bona dat
|
|
|
4613 aliquibus, quae non dat aliis. Et sic in collatione gratiae et
|
|
|
4614 gloriae attenditur electio.</p>
|
|
|
4615 <p title="I q. 23 a. 4 ad 2"><a name="29429"><span class=
|
|
|
4616 "ref">[29429] Iª q. 23 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4617 dicendum quod, quando voluntas eligentis provocatur ad eligendum a
|
|
|
4618 bono in re praeexistente, tunc oportet quod electio sit eorum quae
|
|
|
4619 sunt; sicut accidit in electione nostra. Sed in Deo est aliter, ut
|
|
|
4620 dictum est. Et ideo, sicut dicit Augustinus, <i>eliguntur a Deo qui
|
|
|
4621 non sunt, neque tamen errat qui eligit</i>.</p>
|
|
|
4622 <p title="I q. 23 a. 4 ad 3"><a name="29430"><span class=
|
|
|
4623 "ref">[29430] Iª q. 23 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4624 dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus vult omnes homines
|
|
|
4625 salvos fieri antecedenter, quod non est simpliciter velle, sed
|
|
|
4626 secundum quid, non autem consequenter, quod est simpliciter
|
|
|
4627 velle.</p>
|
|
|
4628 <br />
|
|
|
4629 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
4630 <p title="I q. 23 a. 5 arg. 1"><a name="29431"><span class=
|
|
|
4631 "ref">[29431] Iª q. 23 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
4632 proceditur. Videtur quod praescientia meritorum sit causa
|
|
|
4633 praedestinationis. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>quos
|
|
|
4634 praescivit, hos et praedestinavit</i>. Et Glossa Ambrosii, super
|
|
|
4635 illud Rom. IX, <i>miserebor cui miserebor</i> etc., dicit,
|
|
|
4636 <i>misericordiam illi dabo, quem praescio toto corde reversurum ad
|
|
|
4637 me</i>. Ergo videtur quod praescientia meritorum sit causa
|
|
|
4638 praedestinationis.</p>
|
|
|
4639 <p title="I q. 23 a. 5 arg. 2"><a name="29432"><span class=
|
|
|
4640 "ref">[29432] Iª q. 23 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4641 praedestinatio divina includit divinam voluntatem, quae
|
|
|
4642 irrationabilis esse non potest, cum praedestinatio sit propositum
|
|
|
4643 miserendi, ut Augustinus dicit. Sed nulla alia ratio potest esse
|
|
|
4644 praedestinationis nisi praescientia meritorum. Ergo praescientia
|
|
|
4645 meritorum est causa vel ratio praedestinationis.</p>
|
|
|
4646 <p title="I q. 23 a. 5 arg. 3"><a name="29433"><span class=
|
|
|
4647 "ref">[29433] Iª q. 23 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4648 <i>non est iniquitas apud Deum</i>, ut dicitur Rom. IX. Iniquum
|
|
|
4649 autem esse videtur, ut aequalibus inaequalia dentur. Omnes autem
|
|
|
4650 homines sunt aequales et secundum naturam, et secundum peccatum
|
|
|
4651 originale, attenditur autem in eis inaequalitas secundum merita vel
|
|
|
4652 demerita propriorum actuum. Non igitur inaequalia praeparat Deus
|
|
|
4653 hominibus, praedestinando et reprobando, nisi propter differentium
|
|
|
4654 meritorum praescientiam.</p>
|
|
|
4655 <p title="I q. 23 a. 5 s. c."><a name="29434"><span class=
|
|
|
4656 "ref">[29434] Iª q. 23 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4657 quod dicit apostolus, ad Tit. III, <i>non ex operibus iustitiae,
|
|
|
4658 quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos
|
|
|
4659 fecit</i>. Sicut autem salvos nos fecit, ita et praedestinavit nos
|
|
|
4660 salvos fieri. Non ergo praescientia meritorum est causa vel ratio
|
|
|
4661 praedestinationis.</p>
|
|
|
4662 <p title="I q. 23 a. 5 co."><a name="29435"><span class=
|
|
|
4663 "ref">[29435] Iª q. 23 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4664 quod, cum praedestinatio includat voluntatem, ut supra dictum est,
|
|
|
4665 sic inquirenda est ratio praedestinationis, sicut inquiritur ratio
|
|
|
4666 divinae voluntatis. Dictum est autem supra quod non est assignare
|
|
|
4667 causam divinae voluntatis ex parte actus volendi; sed potest
|
|
|
4668 assignari ratio ex parte volitorum, inquantum scilicet Deus vult
|
|
|
4669 esse aliquid propter aliud. Nullus ergo fuit ita insanae mentis,
|
|
|
4670 qui diceret merita esse causam divinae praedestinationis, ex parte
|
|
|
4671 actus praedestinantis. Sed hoc sub quaestione vertitur, utrum ex
|
|
|
4672 parte effectus, praedestinatio habeat aliquam causam. Et hoc est
|
|
|
4673 quaerere, utrum Deus praeordinaverit se daturum effectum
|
|
|
4674 praedestinationis alicui, propter merita aliqua. Fuerunt igitur
|
|
|
4675 quidam, qui dixerunt quod effectus praedestinationis praeordinatur
|
|
|
4676 alicui propter merita praeexistentia in alia vita. Et haec fuit
|
|
|
4677 positio Origenis, qui posuit animas humanas ab initio creatas, et
|
|
|
4678 secundum diversitatem suorum operum, diversos status eas sortiri in
|
|
|
4679 hoc mundo corporibus unitas. Sed hanc opinionem excludit apostolus,
|
|
|
4680 Rom. IX, dicens, <i>cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent
|
|
|
4681 boni vel mali, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia
|
|
|
4682 maior serviet minori</i>. Fuerunt ergo alii, qui dixerunt quod
|
|
|
4683 merita praeexistentia in hac vita sunt ratio et causa effectus
|
|
|
4684 praedestinationis. Posuerunt enim Pelagiani quod initium
|
|
|
4685 benefaciendi sit ex nobis, consummatio autem a Deo. Et sic, ex hoc
|
|
|
4686 contingit quod alicui datur praedestinationis effectus, et non
|
|
|
4687 alteri, quia unus initium dedit se praeparando, et non alius. Sed
|
|
|
4688 contra hoc est quod dicit apostolus, II Cor. III, quod <i>non sumus
|
|
|
4689 sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis</i>. Nullum
|
|
|
4690 autem anterius principium inveniri potest quam cogitatio. Unde non
|
|
|
4691 potest dici quod aliquod in nobis initium existat, quod sit ratio
|
|
|
4692 effectus praedestinationis. Unde fuerunt alii, qui dixerunt quod
|
|
|
4693 merita sequentia praedestinationis effectum, sunt ratio
|
|
|
4694 praedestinationis, ut intelligatur quod ideo Deus dat gratiam
|
|
|
4695 alicui, et praeordinavit se ei daturum, quia praescivit eum bene
|
|
|
4696 usurum gratia; sicut si rex det alicui militi equum, quem scit eo
|
|
|
4697 bene usurum. Sed isti videntur distinxisse inter id quod est ex
|
|
|
4698 gratia, et id quod est ex libero arbitrio, quasi non possit esse
|
|
|
4699 idem ex utroque. Manifestum est autem quod id quod est gratiae, est
|
|
|
4700 praedestinationis effectus, et hoc non potest poni ut ratio
|
|
|
4701 praedestinationis, cum hoc sub praedestinatione concludatur. Si
|
|
|
4702 igitur aliquid aliud ex parte nostra sit ratio praedestinationis,
|
|
|
4703 hoc erit praeter effectum praedestinationis. Non est autem
|
|
|
4704 distinctum quod est ex libero arbitrio, et ex praedestinatione;
|
|
|
4705 sicut nec est distinctum quod est ex causa secunda, et causa prima,
|
|
|
4706 divina enim providentia producit effectus per operationes causarum
|
|
|
4707 secundarum, ut supra dictum est. Unde et id quod est per liberum
|
|
|
4708 arbitrium, est ex praedestinatione. Dicendum est ergo quod effectum
|
|
|
4709 praedestinationis considerare possumus dupliciter. Uno modo, in
|
|
|
4710 particulari. Et sic nihil prohibet aliquem effectum
|
|
|
4711 praedestinationis esse causam et rationem alterius, posteriorem
|
|
|
4712 quidem prioris, secundum rationem causae finalis; priorem vero
|
|
|
4713 posterioris, secundum rationem causae meritoriae, quae reducitur ad
|
|
|
4714 dispositionem materiae. Sicut si dicamus quod Deus praeordinavit se
|
|
|
4715 daturum alicui gloriam ex meritis; et quod praeordinavit se daturum
|
|
|
4716 alicui gratiam, ut mereretur gloriam. Alio modo potest considerari
|
|
|
4717 praedestinationis effectus in communi. Et sic impossibile est quod
|
|
|
4718 totus praedestinationis effectus in communi habeat aliquam causam
|
|
|
4719 ex parte nostra. Quia quidquid est in homine ordinans ipsum in
|
|
|
4720 salutem, comprehenditur totum sub effectu praedestinationis, etiam
|
|
|
4721 ipsa praeparatio ad gratiam, neque enim hoc fit nisi per auxilium
|
|
|
4722 divinum, secundum illud Thren. ultimi, <i>converte nos, domine, ad
|
|
|
4723 te, et convertemur</i>. Habet tamen hoc modo praedestinatio, ex
|
|
|
4724 parte effectus, pro ratione divinam bonitatem; ad quam totus
|
|
|
4725 effectus praedestinationis ordinatur ut in finem, et ex qua
|
|
|
4726 procedit sicut ex principio primo movente.</p>
|
|
|
4727 <p title="I q. 23 a. 5 ad 1"><a name="29436"><span class=
|
|
|
4728 "ref">[29436] Iª q. 23 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4729 dicendum quod usus gratiae praescitus, non est ratio collationis
|
|
|
4730 gratiae, nisi secundum rationem causae finalis, ut dictum est.</p>
|
|
|
4731 <p title="I q. 23 a. 5 ad 2"><a name="29437"><span class=
|
|
|
4732 "ref">[29437] Iª q. 23 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4733 dicendum quod praedestinatio habet rationem ex parte effectus, in
|
|
|
4734 communi, ipsam divinam bonitatem. In particulari autem, unus
|
|
|
4735 effectus est ratio alterius, ut dictum est.</p>
|
|
|
4736 <p title="I q. 23 a. 5 ad 3"><a name="29438"><span class=
|
|
|
4737 "ref">[29438] Iª q. 23 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4738 dicendum quod ex ipsa bonitate divina ratio sumi potest
|
|
|
4739 praedestinationis aliquorum, et reprobationis aliorum. Sic enim
|
|
|
4740 Deus dicitur omnia propter suam bonitatem fecisse, ut in rebus
|
|
|
4741 divina bonitas repraesentetur. Necesse est autem quod divina
|
|
|
4742 bonitas, quae in se est una et simplex, multiformiter
|
|
|
4743 repraesentetur in rebus; propter hoc quod res creatae ad
|
|
|
4744 simplicitatem divinam attingere non possunt. Et inde est quod ad
|
|
|
4745 completionem universi requiruntur diversi gradus rerum, quarum
|
|
|
4746 quaedam altum, et quaedam infimum locum teneant in universo. Et ut
|
|
|
4747 multiformitas graduum conservetur in rebus, Deus permittit aliqua
|
|
|
4748 mala fieri, ne multa bona impediantur, ut supra dictum est. Sic
|
|
|
4749 igitur consideremus totum genus humanum, sicut totam rerum
|
|
|
4750 universitatem. Voluit igitur Deus in hominibus, quantum ad aliquos,
|
|
|
4751 quos praedestinat, suam repraesentare bonitatem per modum
|
|
|
4752 misericordiae, parcendo; et quantum ad aliquos, quos reprobat, per
|
|
|
4753 modum iustitiae, puniendo. Et haec est ratio quare Deus quosdam
|
|
|
4754 eligit, et quosdam reprobat. Et hanc causam assignat apostolus, ad
|
|
|
4755 Rom. IX, dicens, volens Deus ostendere iram (idest vindictam
|
|
|
4756 iustitiae), et notam facere potentiam suam, sustinuit (idest
|
|
|
4757 permisit) <i>in multa patientia, vasa irae apta in interitum, ut
|
|
|
4758 ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae
|
|
|
4759 praeparavit in gloriam</i>. Et II Tim. II dicit, <i>in magna autem
|
|
|
4760 domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed etiam lignea et
|
|
|
4761 fictilia; et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam</i>.
|
|
|
4762 Sed quare hos elegit in gloriam, et illos reprobavit, non habet
|
|
|
4763 rationem nisi divinam voluntatem. Unde Augustinus dicit, super
|
|
|
4764 Ioannem, <i>quare hunc trahat, et illum non trahat, noli velle
|
|
|
4765 diiudicare, si non vis errare</i>. Sicut etiam in rebus naturalibus
|
|
|
4766 potest assignari ratio, cum prima materia tota sit in se uniformis,
|
|
|
4767 quare una pars eius est sub forma ignis, et alia sub forma terrae,
|
|
|
4768 a Deo in principio condita, ut scilicet sit diversitas specierum in
|
|
|
4769 rebus naturalibus. Sed quare haec pars materiae est sub ista forma,
|
|
|
4770 et illa sub alia, dependet ex simplici divina voluntate. Sicut ex
|
|
|
4771 simplici voluntate artificis dependet, quod ille lapis est in ista
|
|
|
4772 parte parietis, et ille in alia, quamvis ratio artis habeat quod
|
|
|
4773 aliqui sint in hac, et aliqui sint in illa. Neque tamen propter hoc
|
|
|
4774 est iniquitas apud Deum, si inaequalia non inaequalibus praeparat.
|
|
|
4775 Hoc enim esset contra iustitiae rationem, si praedestinationis
|
|
|
4776 effectus ex debito redderetur, et non daretur ex gratia. In his
|
|
|
4777 enim quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare cui
|
|
|
4778 vult, plus vel minus, dummodo nulli subtrahat debitum, absque
|
|
|
4779 praeiudicio iustitiae. Et hoc est quod dicit paterfamilias, Matt.
|
|
|
4780 XX, <i>tolle quod tuum est, et vade. An non licet mihi quod volo,
|
|
|
4781 facere?</i></p>
|
|
|
4782 <br />
|
|
|
4783 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
4784 <p title="I q. 23 a. 6 arg. 1"><a name="29439"><span class=
|
|
|
4785 "ref">[29439] Iª q. 23 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
4786 proceditur. Videtur quod praedestinatio non sit certa. Quia super
|
|
|
4787 illud Apoc. III, <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam
|
|
|
4788 tuam</i>, dicit Augustinus, quod <i>alius non est accepturus, nisi
|
|
|
4789 iste perdiderit</i>. Potest ergo et acquiri et perdi corona, quae
|
|
|
4790 est praedestinationis effectus. Non est igitur praedestinatio
|
|
|
4791 certa.</p>
|
|
|
4792 <p title="I q. 23 a. 6 arg. 2"><a name="29440"><span class=
|
|
|
4793 "ref">[29440] Iª q. 23 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4794 posito possibili, nullum sequitur impossibile. Possibile est autem
|
|
|
4795 aliquem praedestinatum, ut Petrum, peccare, et tunc occidi. Hoc
|
|
|
4796 autem posito, sequitur praedestinationis effectum frustrari. Hoc
|
|
|
4797 igitur non est impossibile. Non ergo est praedestinatio certa.</p>
|
|
|
4798 <p title="I q. 23 a. 6 arg. 3"><a name="29441"><span class=
|
|
|
4799 "ref">[29441] Iª q. 23 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4800 quidquid Deus potuit, potest. Sed potuit non praedestinare quem
|
|
|
4801 praedestinavit. Ergo nunc potest non praedestinare. Ergo
|
|
|
4802 praedestinatio non est certa.</p>
|
|
|
4803 <p title="I q. 23 a. 6 s. c."><a name="29442"><span class=
|
|
|
4804 "ref">[29442] Iª q. 23 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4805 quod super illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et
|
|
|
4806 praedestinavit</i> etc., dicit Glossa, <i>praedestinatio est
|
|
|
4807 praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, qua certissime
|
|
|
4808 liberantur quicumque liberantur</i>.</p>
|
|
|
4809 <p title="I q. 23 a. 6 co."><a name="29443"><span class=
|
|
|
4810 "ref">[29443] Iª q. 23 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4811 quod praedestinatio certissime et infallibiliter consequitur suum
|
|
|
4812 effectum, nec tamen imponit necessitatem, ut scilicet effectus eius
|
|
|
4813 ex necessitate proveniat. Dictum est enim supra quod praedestinatio
|
|
|
4814 est pars providentiae. Sed non omnia quae providentiae subduntur,
|
|
|
4815 necessaria sunt, sed quaedam contingenter eveniunt, secundum
|
|
|
4816 conditionem causarum proximarum, quas ad tales effectus divina
|
|
|
4817 providentia ordinavit. Et tamen providentiae ordo est infallibilis,
|
|
|
4818 ut supra ostensum est. Sic igitur et ordo praedestinationis est
|
|
|
4819 certus; et tamen libertas arbitrii non tollitur, ex qua
|
|
|
4820 contingenter provenit praedestinationis effectus. Ad hoc etiam
|
|
|
4821 consideranda sunt quae supra dicta sunt de divina scientia et de
|
|
|
4822 divina voluntate, quae contingentiam a rebus non tollunt, licet
|
|
|
4823 certissima et infallibilia sint.</p>
|
|
|
4824 <p title="I q. 23 a. 6 ad 1"><a name="29444"><span class=
|
|
|
4825 "ref">[29444] Iª q. 23 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4826 dicendum quod corona dicitur esse alicuius, dupliciter. Uno modo,
|
|
|
4827 ex praedestinatione divina, et sic nullus coronam suam amittit.
|
|
|
4828 Alio modo, ex merito gratiae, quod enim meremur, quodammodo nostrum
|
|
|
4829 est. Et sic suam coronam aliquis amittere potest per peccatum
|
|
|
4830 mortale sequens. Alius autem illam coronam amissam accipit,
|
|
|
4831 inquantum loco eius subrogatur. Non enim permittit Deus aliquos
|
|
|
4832 cadere, quin alios erigat, secundum illud Iob XXXIV, <i>conteret
|
|
|
4833 multos et innumerabiles, et stare faciet alios pro eis</i>. Sic
|
|
|
4834 enim in locum Angelorum cadentium substituti sunt homines; et in
|
|
|
4835 locum Iudaeorum, gentiles. Substitutus autem in statum gratiae,
|
|
|
4836 etiam quantum ad hoc coronam cadentis accipit, quod de bonis quae
|
|
|
4837 alius fecit, in aeterna vita gaudebit, in qua unusquisque gaudebit
|
|
|
4838 de bonis tam a se quam ab aliis factis.</p>
|
|
|
4839 <p title="I q. 23 a. 6 ad 2"><a name="29445"><span class=
|
|
|
4840 "ref">[29445] Iª q. 23 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4841 dicendum quod, licet sit possibile eum qui est praedestinatus, mori
|
|
|
4842 in peccato mortali, secundum se consideratum; tamen hoc est
|
|
|
4843 impossibile, posito (prout scilicet ponitur) eum esse
|
|
|
4844 praedestinatum. Unde non sequitur quod praedestinatio falli
|
|
|
4845 possit.</p>
|
|
|
4846 <p title="I q. 23 a. 6 ad 3"><a name="29446"><span class=
|
|
|
4847 "ref">[29446] Iª q. 23 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4848 dicendum quod, cum praedestinatio includat divinam voluntatem,
|
|
|
4849 sicut supra dictum est quod Deum velle aliquid creatum est
|
|
|
4850 necessarium ex suppositione, propter immutabilitatem divinae
|
|
|
4851 voluntatis, non tamen absolute; ita dicendum est hic de
|
|
|
4852 praedestinatione. Unde non oportet dicere quod Deus possit non
|
|
|
4853 praedestinare quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo;
|
|
|
4854 licet, absolute considerando, Deus possit praedestinare vel non
|
|
|
4855 praedestinare. Sed ex hoc non tollitur praedestinationis
|
|
|
4856 certitudo.</p>
|
|
|
4857 <br />
|
|
|
4858 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
4859 <p title="I q. 23 a. 7 arg. 1"><a name="29447"><span class=
|
|
|
4860 "ref">[29447] Iª q. 23 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
4861 proceditur. Videtur quod numerus praedestinatorum non sit certus.
|
|
|
4862 Numerus enim cui potest fieri additio, non est certus. Sed numero
|
|
|
4863 praedestinatorum potest fieri additio, ut videtur, dicitur enim
|
|
|
4864 Deut. I, <i>dominus Deus noster addat ad hunc numerum multa
|
|
|
4865 millia</i>; Glossa, <i>idest definitum apud Deum, qui novit qui
|
|
|
4866 sunt eius</i>. Ergo numerus praedestinatorum non est certus.</p>
|
|
|
4867 <p title="I q. 23 a. 7 arg. 2"><a name="29448"><span class=
|
|
|
4868 "ref">[29448] Iª q. 23 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, non
|
|
|
4869 potest assignari ratio quare magis in hoc numero quam in alio, Deus
|
|
|
4870 homines praeordinet ad salutem. Sed nihil a Deo sine ratione
|
|
|
4871 disponitur. Ergo non est certus numerus salvandorum praeordinatus a
|
|
|
4872 Deo.</p>
|
|
|
4873 <p title="I q. 23 a. 7 arg. 3"><a name="29449"><span class=
|
|
|
4874 "ref">[29449] Iª q. 23 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4875 operatio Dei est perfectior quam operatio naturae. Sed in operibus
|
|
|
4876 naturae bonum invenitur ut in pluribus, defectus autem et malum ut
|
|
|
4877 in paucioribus. Si igitur a Deo institueretur numerus salvandorum,
|
|
|
4878 plures essent salvandi quam damnandi. Cuius contrarium ostenditur
|
|
|
4879 Matt. VII, ubi dicitur, <i>lata et spatiosa est via quae ducit ad
|
|
|
4880 perditionem, et multi sunt qui intrant per eam, angusta est porta,
|
|
|
4881 et arcta via, quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt
|
|
|
4882 eam</i>. Non ergo est praeordinatus a Deo numerus salvandorum.</p>
|
|
|
4883 <p title="I q. 23 a. 7 s. c."><a name="29450"><span class=
|
|
|
4884 "ref">[29450] Iª q. 23 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4885 quod Augustinus dicit, in libro de correptione et gratia, <i>certus
|
|
|
4886 est praedestinatorum numerus, qui neque augeri potest, neque
|
|
|
4887 minui</i>.</p>
|
|
|
4888 <p title="I q. 23 a. 7 co."><a name="29451"><span class=
|
|
|
4889 "ref">[29451] Iª q. 23 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4890 quod numerus praedestinatorum est certus. Sed quidam dixerunt eum
|
|
|
4891 esse certum formaliter, sed non materialiter, ut puta si diceremus
|
|
|
4892 certum esse quod centum vel mille salventur, non autem quod hi vel
|
|
|
4893 illi. Sed hoc tollit certitudinem praedestinationis, de qua iam
|
|
|
4894 diximus. Et ideo oportet dicere quod numerus praedestinatorum sit
|
|
|
4895 certus Deo non solum formaliter, sed etiam materialiter. Sed
|
|
|
4896 advertendum est quod numerus praedestinatorum certus Deo dicitur,
|
|
|
4897 non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit quot sunt
|
|
|
4898 salvandi (sic enim Deo certus est etiam numerus guttarum pluviae,
|
|
|
4899 et arenae maris); sed ratione electionis et definitionis cuiusdam.
|
|
|
4900 Ad cuius evidentiam, est sciendum quod omne agens intendit facere
|
|
|
4901 aliquid finitum, ut ex supradictis de infinito apparet. Quicumque
|
|
|
4902 autem intendit aliquam determinatam mensuram in suo effectu,
|
|
|
4903 excogitat aliquem numerum in partibus essentialibus eius, quae per
|
|
|
4904 se requiruntur ad perfectionem totius. Non enim per se eligit
|
|
|
4905 aliquem numerum in his quae non principaliter requiruntur, sed
|
|
|
4906 solum propter aliud, sed in tanto numero accipit huiusmodi,
|
|
|
4907 inquantum sunt necessaria propter aliud. Sicut aedificator
|
|
|
4908 excogitat determinatam mensuram domus, et etiam determinatum
|
|
|
4909 numerum mansionum quas vult facere in domo, et determinatum numerum
|
|
|
4910 mensurarum parietis vel tecti, non autem eligit determinatum
|
|
|
4911 numerum lapidum, sed accipit tot, quot sufficiunt ad explendam
|
|
|
4912 tantam mensuram parietis. Sic igitur considerandum est in Deo,
|
|
|
4913 respectu totius universitatis quae est eius effectus. Praeordinavit
|
|
|
4914 enim in qua mensura deberet esse totum universum, et quis numerus
|
|
|
4915 esset conveniens essentialibus partibus universi, quae scilicet
|
|
|
4916 habent aliquo modo ordinem ad perpetuitatem; quot scilicet
|
|
|
4917 sphaerae, quot stellae, quot elementa, quot species rerum.
|
|
|
4918 Individua vero corruptibilia non ordinantur ad bonum universi quasi
|
|
|
4919 principaliter, sed quasi secundario, inquantum in eis salvatur
|
|
|
4920 bonum speciei. Unde, licet Deus sciat numerum omnium individuorum,
|
|
|
4921 non tamen numerus vel boum vel culicum, vel aliorum huiusmodi, est
|
|
|
4922 per se praeordinatus a Deo, sed tot ex huiusmodi divina providentia
|
|
|
4923 produxit, quot sufficiunt ad specierum conservationem. Inter omnes
|
|
|
4924 autem creaturas, principalius ordinantur ad bonum universi
|
|
|
4925 creaturae rationales, quae, inquantum huiusmodi, incorruptibiles
|
|
|
4926 sunt; et potissime illae quae beatitudinem consequuntur, quae
|
|
|
4927 immediatius attingunt ultimum finem. Unde certus est Deo numerus
|
|
|
4928 praedestinatorum, non solum per modum cognitionis, sed etiam per
|
|
|
4929 modum cuiusdam principalis praefinitionis. Non sic autem omnino est
|
|
|
4930 de numero reproborum; qui videntur esse praeordinati a Deo in bonum
|
|
|
4931 electorum, quibus omnia cooperantur in bonum. De numero autem
|
|
|
4932 omnium praedestinatorum hominum, quis sit, dicunt quidam quod tot
|
|
|
4933 ex hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt. Quidam vero, quod
|
|
|
4934 tot salvabuntur, quot Angeli remanserunt. Quidam vero, quod tot ex
|
|
|
4935 hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt, et insuper tot, quot
|
|
|
4936 fuerunt Angeli creati. Sed melius dicitur quod <i>soli Deo est
|
|
|
4937 cognitus numerus electorum in superna felicitate locandus</i>.</p>
|
|
|
4938 <p title="I q. 23 a. 7 ad 1"><a name="29452"><span class=
|
|
|
4939 "ref">[29452] Iª q. 23 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4940 dicendum quod verbum illud Deuteronomii est intelligendum de illis
|
|
|
4941 qui sunt praenotati a Deo respectu praesentis iustitiae. Horum enim
|
|
|
4942 numerus et augetur et minuitur, et non numerus
|
|
|
4943 praedestinatorum.</p>
|
|
|
4944 <p title="I q. 23 a. 7 ad 2"><a name="29453"><span class=
|
|
|
4945 "ref">[29453] Iª q. 23 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4946 dicendum quod ratio quantitatis alicuius partis, accipienda est ex
|
|
|
4947 proportione illius partis ad totum. Sic enim est apud Deum ratio
|
|
|
4948 quare tot stellas fecerit, vel tot rerum species, et quare tot
|
|
|
4949 praedestinavit, ex proportione partium principalium ad bonum
|
|
|
4950 universi.</p>
|
|
|
4951 <p title="I q. 23 a. 7 ad 3"><a name="29454"><span class=
|
|
|
4952 "ref">[29454] Iª q. 23 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4953 dicendum quod bonum proportionatum communi statui naturae, accidit
|
|
|
4954 ut in pluribus; et defectus ab hoc bono, ut in paucioribus. Sed
|
|
|
4955 bonum quod excedit communem statum naturae, invenitur ut in
|
|
|
4956 paucioribus; et defectus ab hoc bono, ut in pluribus. Sicut patet
|
|
|
4957 quod plures homines sunt qui habent sufficientem scientiam ad
|
|
|
4958 regimen vitae suae, pauciores autem qui hac scientia carent, qui
|
|
|
4959 moriones vel stulti dicuntur, sed paucissimi sunt, respectu
|
|
|
4960 aliorum, qui attingunt ad habendam profundam scientiam
|
|
|
4961 intelligibilium rerum. Cum igitur beatitudo aeterna, in visione Dei
|
|
|
4962 consistens, excedat communem statum naturae, et praecipue secundum
|
|
|
4963 quod est gratia destituta per corruptionem originalis peccati,
|
|
|
4964 pauciores sunt qui salvantur. Et in hoc etiam maxime misericordia
|
|
|
4965 Dei apparet, quod aliquos in illam salutem erigit, a qua plurimi
|
|
|
4966 deficiunt secundum communem cursum et inclinationem naturae.</p>
|
|
|
4967 <br />
|
|
|
4968 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
4969 <p title="I q. 23 a. 8 arg. 1"><a name="29455"><span class=
|
|
|
4970 "ref">[29455] Iª q. 23 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
4971 proceditur. Videtur quod praedestinatio non possit iuvari precibus
|
|
|
4972 sanctorum. Nullum enim aeternum praeceditur ab aliquo temporali, et
|
|
|
4973 per consequens non potest temporale iuvare ad hoc quod aliquod
|
|
|
4974 aeternum sit. Sed praedestinatio est aeterna. Cum igitur preces
|
|
|
4975 sanctorum sint temporales, non possunt iuvare ad hoc quod aliquis
|
|
|
4976 praedestinetur. Non ergo praedestinatio iuvatur precibus
|
|
|
4977 sanctorum.</p>
|
|
|
4978 <p title="I q. 23 a. 8 arg. 2"><a name="29456"><span class=
|
|
|
4979 "ref">[29456] Iª q. 23 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
4980 nihil indiget consilio nisi propter defectum cognitionis, ita nihil
|
|
|
4981 indiget auxilio nisi propter defectum virtutis. Sed neutrum horum
|
|
|
4982 competit Deo praedestinanti, unde dicitur Rom. XI, <i>quis adiuvit
|
|
|
4983 spiritum domini? Aut quis consiliarius eius fuit?</i> Ergo
|
|
|
4984 praedestinatio non iuvatur precibus sanctorum.</p>
|
|
|
4985 <p title="I q. 23 a. 8 arg. 3"><a name="29457"><span class=
|
|
|
4986 "ref">[29457] Iª q. 23 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4987 eiusdem est adiuvari et impediri. Sed praedestinatio non potest
|
|
|
4988 aliquo impediri. Ergo non potest aliquo iuvari.</p>
|
|
|
4989 <p title="I q. 23 a. 8 s. c."><a name="29458"><span class=
|
|
|
4990 "ref">[29458] Iª q. 23 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4991 quod dicitur Genes. XXV, quod <i>Isaac rogavit Deum pro Rebecca
|
|
|
4992 uxore sua, et dedit conceptum Rebeccae</i>. Ex illo autem conceptu
|
|
|
4993 natus est Iacob, qui praedestinatus fuit. Non autem fuisset impleta
|
|
|
4994 praedestinatio, si natus non fuisset. Ergo praedestinatio iuvatur
|
|
|
4995 precibus sanctorum.</p>
|
|
|
4996 <p title="I q. 23 a. 8 co."><a name="29459"><span class=
|
|
|
4997 "ref">[29459] Iª q. 23 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4998 quod circa hanc quaestionem diversi errores fuerunt. Quidam enim,
|
|
|
4999 attendentes certitudinem divinae praedestinationis, dixerunt
|
|
|
5000 superfluas esse orationes, vel quidquid aliud fiat ad salutem
|
|
|
5001 aeternam consequendam, quia his factis vel non factis,
|
|
|
5002 praedestinati consequuntur, reprobati non consequuntur. Sed contra
|
|
|
5003 hoc sunt omnes admonitiones sacrae Scripturae, exhortantes ad
|
|
|
5004 orationem, et ad alia bona opera. Alii vero dixerunt quod per
|
|
|
5005 orationes mutatur divina praedestinatio. Et haec dicitur fuisse
|
|
|
5006 opinio Aegyptiorum, qui ponebant ordinationem divinam, quam fatum
|
|
|
5007 appellabant, aliquibus sacrificiis et orationibus impediri posse.
|
|
|
5008 Sed contra hoc etiam est auctoritas sacrae Scripturae. Dicitur enim
|
|
|
5009 I Reg. XV, porro <i>triumphator in Israel non parcet, neque
|
|
|
5010 poenitudine flectetur</i>. Et Rom. XI dicitur quod <i>sine
|
|
|
5011 poenitentia sunt dona Dei et vocatio</i>. Et ideo aliter dicendum,
|
|
|
5012 quod in praedestinatione duo sunt consideranda, scilicet ipsa
|
|
|
5013 praeordinatio divina, et effectus eius. Quantum igitur ad primum,
|
|
|
5014 nullo modo praedestinatio iuvatur precibus sanctorum, non enim
|
|
|
5015 precibus sanctorum fit, quod aliquis praedestinetur a Deo. Quantum
|
|
|
5016 vero ad secundum, dicitur praedestinatio iuvari precibus sanctorum,
|
|
|
5017 et aliis bonis operibus, quia providentia, cuius praedestinatio est
|
|
|
5018 pars, non subtrahit causas secundas, sed sic providet effectus, ut
|
|
|
5019 etiam ordo causarum secundarum subiaceat providentiae. Sicut igitur
|
|
|
5020 sic providentur naturales effectus, ut etiam causae naturales ad
|
|
|
5021 illos naturales effectus ordinentur, sine quibus illi effectus non
|
|
|
5022 provenirent; ita praedestinatur a Deo salus alicuius, ut etiam sub
|
|
|
5023 ordine praedestinationis cadat quidquid hominem promovet in
|
|
|
5024 salutem, vel orationes propriae, vel aliorum, vel alia bona, vel
|
|
|
5025 quidquid huiusmodi, sine quibus aliquis salutem non consequitur.
|
|
|
5026 Unde praedestinatis conandum est ad bene operandum et orandum, quia
|
|
|
5027 per huiusmodi praedestinationis effectus certitudinaliter impletur.
|
|
|
5028 Propter quod dicitur II Petr. I, <i>satagite, ut per bona opera
|
|
|
5029 certam vestram vocationem et electionem faciatis</i>.</p>
|
|
|
5030 <p title="I q. 23 a. 8 ad 1"><a name="29460"><span class=
|
|
|
5031 "ref">[29460] Iª q. 23 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5032 dicendum quod ratio illa ostendit quod praedestinatio non iuvatur
|
|
|
5033 precibus sanctorum, quantum ad ipsam praeordinationem.</p>
|
|
|
5034 <p title="I q. 23 a. 8 ad 2"><a name="29461"><span class=
|
|
|
5035 "ref">[29461] Iª q. 23 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5036 dicendum quod aliquis dicitur adiuvari per alium, dupliciter. Uno
|
|
|
5037 modo, inquantum ab eo accipit virtutem, et sic adiuvari infirmi
|
|
|
5038 est, unde Deo non competit. Et sic intelligitur illud, <i>quis
|
|
|
5039 adiuvit spiritum domini?</i> Alio modo dicitur quis adiuvari per
|
|
|
5040 aliquem, per quem exequitur suam operationem, sicut dominus per
|
|
|
5041 ministrum. Et hoc modo Deus adiuvatur per nos, inquantum exequimur
|
|
|
5042 suam ordinationem, secundum illud I ad Cor. III, <i>Dei enim
|
|
|
5043 adiutores sumus</i>. Neque hoc est propter defectum divinae
|
|
|
5044 virtutis, sed quia utitur causis mediis, ut ordinis pulchritudo
|
|
|
5045 servetur in rebus, et ut etiam creaturis dignitatem causalitatis
|
|
|
5046 communicet.</p>
|
|
|
5047 <p title="I q. 23 a. 8 ad 3"><a name="29462"><span class=
|
|
|
5048 "ref">[29462] Iª q. 23 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5049 dicendum quod secundae causae non possunt egredi ordinem causae
|
|
|
5050 primae universalis, ut supra dictum est; sed ipsum exequuntur. Et
|
|
|
5051 ideo praedestinatio per creaturas potest adiuvari, sed non
|
|
|
5052 impediri.</p>
|
|
|
5053 <br />
|
|
|
5054 <div class="D">Quaestio 24</div>
|
|
|
5055 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
5056 <p title="I q. 24 pr."><a name="29463"><span class="ref">[29463]
|
|
|
5057 Iª q. 24 pr.</span></a> Deinde considerandum est de libro
|
|
|
5058 vitae. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, quid sit liber vitae.
|
|
|
5059 Secundo, cuius vitae sit liber. Tertio, utrum aliquis possit deleri
|
|
|
5060 de libro vitae.</p>
|
|
|
5061 <br />
|
|
|
5062 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
5063 <p title="I q. 24 a. 1 arg. 1"><a name="29464"><span class=
|
|
|
5064 "ref">[29464] Iª q. 24 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
5065 proceditur. Videtur quod liber vitae non sit idem quod
|
|
|
5066 praedestinatio. Dicitur enim Eccli. XXIV, <i>haec omnia liber
|
|
|
5067 vitae</i>; Glossa, <i>idest novum et vetus testamentum</i>. Hoc
|
|
|
5068 autem non est praedestinatio. Ergo liber vitae non est idem quod
|
|
|
5069 praedestinatio.</p>
|
|
|
5070 <p title="I q. 24 a. 1 arg. 2"><a name="29465"><span class=
|
|
|
5071 "ref">[29465] Iª q. 24 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5072 Augustinus, in libro XX de Civ. Dei, ait quod liber vitae est
|
|
|
5073 quaedam vis divina, qua fiet <i>ut cuique opera sua bona vel mala
|
|
|
5074 in memoriam reducantur</i>. Sed vis divina non videtur pertinere ad
|
|
|
5075 praedestinationem, sed magis ad attributum potentiae. Ergo liber
|
|
|
5076 vitae non est idem quod praedestinatio.</p>
|
|
|
5077 <p title="I q. 24 a. 1 arg. 3"><a name="29466"><span class=
|
|
|
5078 "ref">[29466] Iª q. 24 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5079 praedestinationi opponitur reprobatio. Si igitur liber vitae esset
|
|
|
5080 praedestinatio, inveniretur liber mortis, sicut liber vitae.</p>
|
|
|
5081 <p title="I q. 24 a. 1 s. c."><a name="29467"><span class=
|
|
|
5082 "ref">[29467] Iª q. 24 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5083 quod dicitur in Glossa, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de
|
|
|
5084 libro viventium, liber iste est notitia Dei, qua praedestinavit ad
|
|
|
5085 vitam, quos praescivit</i>.</p>
|
|
|
5086 <p title="I q. 24 a. 1 co."><a name="29468"><span class=
|
|
|
5087 "ref">[29468] Iª q. 24 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5088 quod liber vitae in Deo dicitur metaphorice, secundum similitudinem
|
|
|
5089 a rebus humanis acceptam. Est enim consuetum apud homines, quod
|
|
|
5090 illi qui ad aliquid eliguntur, conscribuntur in libro; utpote
|
|
|
5091 milites vel consiliarii, qui olim dicebantur patres conscripti.
|
|
|
5092 Patet autem ex praemissis quod omnes praedestinati eliguntur a Deo
|
|
|
5093 ad habendum vitam aeternam. Ipsa ergo praedestinatorum conscriptio
|
|
|
5094 dicitur liber vitae. Dicitur autem metaphorice aliquid conscriptum
|
|
|
5095 in intellectu alicuius, quod firmiter in memoria tenet, secundum
|
|
|
5096 illud Prov. III, <i>ne obliviscaris legis meae, et praecepta mea
|
|
|
5097 cor tuum custodiat</i>; et post pauca sequitur, <i>describe illa in
|
|
|
5098 tabulis cordis tui</i>. Nam et in libris materialibus aliquid
|
|
|
5099 conscribitur ad succurrendum memoriae. Unde ipsa Dei notitia, qua
|
|
|
5100 firmiter retinet se aliquos praedestinasse ad vitam aeternam,
|
|
|
5101 dicitur liber vitae. Nam sicut Scriptura libri est signum eorum
|
|
|
5102 quae fienda sunt ita Dei notitia est quoddam signum apud ipsum,
|
|
|
5103 eorum qui sunt perducendi ad vitam aeternam; secundum illud II Tim.
|
|
|
5104 II, <i>firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, novit
|
|
|
5105 dominus qui sunt eius</i>.</p>
|
|
|
5106 <p title="I q. 24 a. 1 ad 1"><a name="29469"><span class=
|
|
|
5107 "ref">[29469] Iª q. 24 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5108 dicendum quod liber vitae potest dici dupliciter. Uno modo,
|
|
|
5109 conscriptio eorum qui sunt electi ad vitam, et sic loquimur nunc de
|
|
|
5110 libro vitae. Alio modo potest dici liber vitae, conscriptio eorum
|
|
|
5111 quae ducunt in vitam. Et hoc dupliciter. Vel sicut agendorum, et
|
|
|
5112 sic novum et vetus testamentum dicitur liber vitae. Vel sicut iam
|
|
|
5113 factorum, et sic illa vis divina, qua fiet ut cuilibet in memoriam
|
|
|
5114 reducantur facta sua, dicitur liber vitae. Sicut etiam liber
|
|
|
5115 militiae potest dici, vel in quo scribuntur electi ad militiam, vel
|
|
|
5116 in quo traditur ars militaris, vel in quo recitantur facta
|
|
|
5117 militum.</p>
|
|
|
5118 <p title="I q. 24 a. 1 ad 2"><a name="29470"><span class=
|
|
|
5119 "ref">[29470] Iª q. 24 a. 1 ad 2</span></a> Unde patet solutio
|
|
|
5120 ad secundum.</p>
|
|
|
5121 <p title="I q. 24 a. 1 ad 3"><a name="29471"><span class=
|
|
|
5122 "ref">[29471] Iª q. 24 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5123 dicendum quod non est consuetum conscribi eos qui repudiantur, sed
|
|
|
5124 eos qui eliguntur. Unde reprobationi non respondet liber mortis,
|
|
|
5125 sicut praedestinationi liber vitae.</p>
|
|
|
5126 <p title="I q. 24 a. 1 ad 4"><a name="29472"><span class=
|
|
|
5127 "ref">[29472] Iª q. 24 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
5128 dicendum quod secundum rationem differt liber vitae a
|
|
|
5129 praedestinatione. Importat enim notitiam praedestinationis, sicut
|
|
|
5130 etiam ex Glossa inducta apparet.</p>
|
|
|
5131 <br />
|
|
|
5132 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
5133 <p title="I q. 24 a. 2 arg. 1"><a name="29473"><span class=
|
|
|
5134 "ref">[29473] Iª q. 24 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
5135 proceditur. Videtur quod liber vitae non sit solum respectu vitae
|
|
|
5136 gloriae praedestinatorum. Liber enim vitae est notitia vitae. Sed
|
|
|
5137 Deus per vitam suam cognoscit omnem aliam vitam. Ergo liber vitae
|
|
|
5138 praecipue dicitur respectu vitae divinae; et non solum respectu
|
|
|
5139 vitae praedestinatorum.</p>
|
|
|
5140 <p title="I q. 24 a. 2 arg. 2"><a name="29474"><span class=
|
|
|
5141 "ref">[29474] Iª q. 24 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
5142 vita gloriae est a Deo, ita vita naturae. Si igitur notitia vitae
|
|
|
5143 gloriae dicitur liber vitae, etiam notitia vitae naturae dicetur
|
|
|
5144 liber vitae.</p>
|
|
|
5145 <p title="I q. 24 a. 2 arg. 3"><a name="29475"><span class=
|
|
|
5146 "ref">[29475] Iª q. 24 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5147 aliqui eliguntur ad gratiam, qui non eliguntur ad vitam gloriae; ut
|
|
|
5148 patet per id quod dicitur Ioan. VI, <i>nonne duodecim vos elegi, et
|
|
|
5149 unus ex vobis Diabolus est?</i> Sed liber vitae est conscriptio
|
|
|
5150 electionis divinae, ut dictum est. Ergo etiam est respectu vitae
|
|
|
5151 gratiae.</p>
|
|
|
5152 <p title="I q. 24 a. 2 s. c."><a name="29476"><span class=
|
|
|
5153 "ref">[29476] Iª q. 24 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5154 quod liber vitae est notitia praedestinationis, ut dictum est. Sed
|
|
|
5155 praedestinatio non respicit vitam gratiae, nisi secundum quod
|
|
|
5156 ordinatur ad gloriam, non enim sunt praedestinati, qui habent
|
|
|
5157 gratiam et deficiunt a gloria. Liber igitur vitae non dicitur nisi
|
|
|
5158 respectu gloriae.</p>
|
|
|
5159 <p title="I q. 24 a. 2 co."><a name="29477"><span class=
|
|
|
5160 "ref">[29477] Iª q. 24 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5161 quod liber vitae, ut dictum est, importat conscriptionem quandam
|
|
|
5162 sive notitiam electorum ad vitam. Eligitur autem aliquis ad id quod
|
|
|
5163 non competit sibi secundum suam naturam. Et iterum, id ad quod
|
|
|
5164 eligitur aliquis, habet rationem finis, non enim miles eligitur aut
|
|
|
5165 conscribitur ad hoc quod armetur, sed ad hoc quod pugnet; hoc enim
|
|
|
5166 est proprium officium ad quod militia ordinatur. Finis autem supra
|
|
|
5167 naturam existens, est vita gloriae, ut supra dictum est. Unde
|
|
|
5168 proprie liber vitae respicit vitam gloriae.</p>
|
|
|
5169 <p title="I q. 24 a. 2 ad 1"><a name="29478"><span class=
|
|
|
5170 "ref">[29478] Iª q. 24 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5171 dicendum quod vita divina, etiam prout est vita gloriosa, est Deo
|
|
|
5172 naturalis. Unde respectu eius non est electio, et per consequens
|
|
|
5173 neque liber vitae. Non enim dicimus quod aliquis homo eligatur ad
|
|
|
5174 habendum sensum, vel aliquid eorum quae consequuntur naturam.</p>
|
|
|
5175 <p title="I q. 24 a. 2 ad 2"><a name="29479"><span class=
|
|
|
5176 "ref">[29479] Iª q. 24 a. 2 ad 2</span></a> Unde per hoc etiam
|
|
|
5177 patet solutio ad secundum. Respectu enim vitae naturalis non est
|
|
|
5178 electio, neque liber vitae.</p>
|
|
|
5179 <p title="I q. 24 a. 2 ad 3"><a name="29480"><span class=
|
|
|
5180 "ref">[29480] Iª q. 24 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5181 dicendum quod vita gratiae non habet rationem finis, sed rationem
|
|
|
5182 eius quod est ad finem. Unde ad vitam gratiae non dicitur aliquis
|
|
|
5183 eligi, nisi inquantum vita gratiae ordinatur ad gloriam. Et propter
|
|
|
5184 hoc, illi qui habent gratiam et excidunt a gloria, non dicuntur
|
|
|
5185 esse electi simpliciter, sed secundum quid. Et similiter non
|
|
|
5186 dicuntur esse scripti simpliciter in libro vitae sed secundum quid;
|
|
|
5187 prout scilicet de eis in ordinatione et notitia divina existit,
|
|
|
5188 quod sint habituri aliquem ordinem ad vitam aeternam, secundum
|
|
|
5189 participationem gratiae.</p>
|
|
|
5190 <br />
|
|
|
5191 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
5192 <p title="I q. 24 a. 3 arg. 1"><a name="29481"><span class=
|
|
|
5193 "ref">[29481] Iª q. 24 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
5194 proceditur. Videtur quod nullus deleatur de libro vitae. Dicit enim
|
|
|
5195 Augustinus, in XX de Civ. Dei, quod <i>praescientia Dei, quae non
|
|
|
5196 potest falli, liber vitae est</i>. Sed a praescientia Dei non
|
|
|
5197 potest aliquid subtrahi, similiter neque a praedestinatione. Ergo
|
|
|
5198 nec de libro vitae potest aliquis deleri.</p>
|
|
|
5199 <p title="I q. 24 a. 3 arg. 2"><a name="29482"><span class=
|
|
|
5200 "ref">[29482] Iª q. 24 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5201 quidquid est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed
|
|
|
5202 liber vitae est quid aeternum et immutabile. Ergo quidquid est in
|
|
|
5203 eo, est ibi non temporaliter, sed immobiliter et indelebiliter.</p>
|
|
|
5204 <p title="I q. 24 a. 3 arg. 3"><a name="29483"><span class=
|
|
|
5205 "ref">[29483] Iª q. 24 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5206 deletio Scripturae opponitur. Sed aliquis non potest de novo scribi
|
|
|
5207 in libro vitae. Ergo neque inde deleri potest.</p>
|
|
|
5208 <p title="I q. 24 a. 3 s. c."><a name="29484"><span class=
|
|
|
5209 "ref">[29484] Iª q. 24 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5210 quod dicitur in Psalmo LXVIII, <i>deleantur de libro
|
|
|
5211 viventium</i>.</p>
|
|
|
5212 <p title="I q. 24 a. 3 co."><a name="29485"><span class=
|
|
|
5213 "ref">[29485] Iª q. 24 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5214 quod quidam dicunt quod de libro vitae nullus potest deleri
|
|
|
5215 secundum rei veritatem, potest tamen aliquis deleri secundum
|
|
|
5216 opinionem hominum. Est enim consuetum in Scripturis ut aliquid
|
|
|
5217 dicatur fieri, quando innotescit. Et secundum hoc, aliqui dicuntur
|
|
|
5218 esse scripti in libro vitae, inquantum homines opinantur eos ibi
|
|
|
5219 scriptos, propter praesentem iustitiam quam in eis vident. Sed
|
|
|
5220 quando apparet, vel in hoc seculo vel in futuro, quod ab hac
|
|
|
5221 iustitia exciderunt, dicuntur inde deleri. Et sic etiam exponitur
|
|
|
5222 in Glossa deletio talis, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de
|
|
|
5223 libro viventium</i>. Sed quia non deleri de libro vitae ponitur
|
|
|
5224 inter praemia iustorum, secundum illud Apoc. III, <i>qui vicerit,
|
|
|
5225 sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro
|
|
|
5226 vitae</i>; quod autem sanctis repromittitur, non est solum in
|
|
|
5227 hominum opinione; potest dici quod deleri vel non deleri de libro
|
|
|
5228 vitae, non solum ad opinionem hominum referendum est, sed etiam
|
|
|
5229 quantum ad rem. Est enim liber vitae conscriptio ordinatorum in
|
|
|
5230 vitam aeternam. Ad quam ordinatur aliquis ex duobus, scilicet ex
|
|
|
5231 praedestinatione divina, et haec ordinatio nunquam deficit; et ex
|
|
|
5232 gratia. Quicumque enim gratiam habet, ex hoc ipso est dignus vita
|
|
|
5233 aeterna. Et haec ordinatio deficit interdum, quia aliqui ordinati
|
|
|
5234 sunt ex gratia habita ad habendum vitam aeternam, a qua tamen
|
|
|
5235 deficiunt per peccatum mortale. Illi igitur qui sunt ordinati ad
|
|
|
5236 habendum vitam aeternam ex praedestinatione divina, sunt
|
|
|
5237 simpliciter scripti in libro vitae, quia sunt ibi scripti ut
|
|
|
5238 habituri vitam aeternam in seipsa. Et isti nunquam delentur de
|
|
|
5239 libro vitae. Sed illi qui sunt ordinati ad habendum vitam aeternam,
|
|
|
5240 non ex praedestinatione divina, sed solum ex gratia, dicuntur esse
|
|
|
5241 scripti in libro vitae, non simpliciter, sed secundum quid, quia
|
|
|
5242 sunt ibi scripti ut habituri vitam aeternam, non in seipsa, sed in
|
|
|
5243 sua causa. Et tales possunt deleri de libro vitae, ut deletio non
|
|
|
5244 referatur ad notitiam Dei, quasi Deus aliquid praesciat, et postea
|
|
|
5245 nesciat; sed ad rem scitam, quia scilicet Deus scit aliquem prius
|
|
|
5246 ordinari in vitam aeternam, et postea non ordinari, cum deficit a
|
|
|
5247 gratia.</p>
|
|
|
5248 <p title="I q. 24 a. 3 ad 1"><a name="29486"><span class=
|
|
|
5249 "ref">[29486] Iª q. 24 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5250 dicendum quod deletio, ut dictum est, non refertur ad librum vitae
|
|
|
5251 ex parte praescientiae, quasi in Deo sit aliqua mutabilitas, sed ex
|
|
|
5252 parte praescitorum, quae sunt mutabilia.</p>
|
|
|
5253 <p title="I q. 24 a. 3 ad 2"><a name="29487"><span class=
|
|
|
5254 "ref">[29487] Iª q. 24 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5255 dicendum quod, licet res in Deo sint immutabiliter, tamen in
|
|
|
5256 seipsis mutabiles sunt. Et ad hoc pertinet deletio libri vitae.</p>
|
|
|
5257 <p title="I q. 24 a. 3 ad 3"><a name="29488"><span class=
|
|
|
5258 "ref">[29488] Iª q. 24 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5259 dicendum quod eo modo quo aliquis dicitur deleri de libro vitae,
|
|
|
5260 potest dici quod ibi scribatur de novo; vel secundum opinionem
|
|
|
5261 hominum, vel secundum quod de novo incipit habere ordinem ad vitam
|
|
|
5262 aeternam per gratiam. Quod etiam sub divina notitia comprehenditur,
|
|
|
5263 licet non de novo.</p>
|
|
|
5264 <br />
|
|
|
5265 <div class="D">Quaestio 25</div>
|
|
|
5266 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
5267 <p title="I q. 25 pr."><a name="29489"><span class="ref">[29489]
|
|
|
5268 Iª q. 25 pr.</span></a> Post considerationem divinae scientiae
|
|
|
5269 et voluntatis, et eorum quae ad hoc pertinent, restat considerandum
|
|
|
5270 de divina potentia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in
|
|
|
5271 Deo sit potentia. Secundo, utrum eius potentia sit infinita.
|
|
|
5272 Tertio, utrum sit omnipotens. Quarto, utrum possit facere quod ea
|
|
|
5273 quae sunt praeterita, non fuerint. Quinto, utrum Deus possit facere
|
|
|
5274 quae non facit, vel praetermittere quae facit. Sexto, utrum quae
|
|
|
5275 facit, possit facere meliora.</p>
|
|
|
5276 <br />
|
|
|
5277 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
5278 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 1"><a name="29490"><span class=
|
|
|
5279 "ref">[29490] Iª q. 25 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
5280 proceditur. Videtur quod in Deo non sit potentia. Sicut enim prima
|
|
|
5281 materia se habet ad potentiam, ita Deus, qui est agens primum, se
|
|
|
5282 habet ad actum. Sed prima materia, secundum se considerata, est
|
|
|
5283 absque omni actu. Ergo agens primum, quod est Deus, est absque
|
|
|
5284 potentia.</p>
|
|
|
5285 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 2"><a name="29491"><span class=
|
|
|
5286 "ref">[29491] Iª q. 25 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5287 secundum philosophum, in IX Metaphys., qualibet potentia melior est
|
|
|
5288 eius actus, nam forma est melior quam materia, et actio quam
|
|
|
5289 potentia activa; est enim finis eius. Sed nihil est melius eo quod
|
|
|
5290 est in Deo, quia quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum
|
|
|
5291 est. Ergo nulla potentia est in Deo.</p>
|
|
|
5292 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 3"><a name="29492"><span class=
|
|
|
5293 "ref">[29492] Iª q. 25 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5294 potentia est principium operationis. Sed operatio divina est eius
|
|
|
5295 essentia, cum in Deo nullum sit accidens. Essentiae autem divinae
|
|
|
5296 non est aliquod principium. Ergo ratio potentiae Deo non
|
|
|
5297 convenit.</p>
|
|
|
5298 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 4"><a name="29493"><span class=
|
|
|
5299 "ref">[29493] Iª q. 25 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, supra
|
|
|
5300 ostensum est quod scientia Dei et voluntas eius sunt causa rerum.
|
|
|
5301 Causa autem et principium idem sunt. Ergo non oportet in Deo
|
|
|
5302 assignare potentiam, sed solum scientiam et voluntatem.</p>
|
|
|
5303 <p title="I q. 25 a. 1 s. c."><a name="29494"><span class=
|
|
|
5304 "ref">[29494] Iª q. 25 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5305 quod dicitur in Psalmo LXXXVIII, <i>potens es, domine, et veritas
|
|
|
5306 tua in circuitu tuo</i>.</p>
|
|
|
5307 <p title="I q. 25 a. 1 co."><a name="29495"><span class=
|
|
|
5308 "ref">[29495] Iª q. 25 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5309 quod duplex est potentia, scilicet passiva, quae nullo modo est in
|
|
|
5310 Deo; et activa, quam oportet in Deo summe ponere. Manifestum est
|
|
|
5311 enim quod unumquodque, secundum quod est actu et perfectum,
|
|
|
5312 secundum hoc est principium activum alicuius, patitur autem
|
|
|
5313 unumquodque, secundum quod est deficiens et imperfectum. Ostensum
|
|
|
5314 est autem supra quod Deus est purus actus, et simpliciter et
|
|
|
5315 universaliter perfectus; neque in eo aliqua imperfectio locum
|
|
|
5316 habet. Unde sibi maxime competit esse principium activum, et nullo
|
|
|
5317 modo pati. Ratio autem activi principii convenit potentiae activae.
|
|
|
5318 Nam potentia activa est principium agendi in aliud, potentia vero
|
|
|
5319 passiva est principium patiendi ab alio, ut philosophus dicit, V
|
|
|
5320 Metaphys. Relinquitur ergo quod in Deo maxime sit potentia
|
|
|
5321 activa.</p>
|
|
|
5322 <p title="I q. 25 a. 1 ad 1"><a name="29496"><span class=
|
|
|
5323 "ref">[29496] Iª q. 25 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5324 dicendum quod potentia activa non dividitur contra actum, sed
|
|
|
5325 fundatur in eo, nam unumquodque agit secundum quod est actu.
|
|
|
5326 Potentia vero passiva dividitur contra actum, nam unumquodque
|
|
|
5327 patitur secundum quod est in potentia. Unde haec potentia
|
|
|
5328 excluditur a Deo, non autem activa.</p>
|
|
|
5329 <p title="I q. 25 a. 1 ad 2"><a name="29497"><span class=
|
|
|
5330 "ref">[29497] Iª q. 25 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5331 dicendum quod, quandocumque actus est aliud a potentia, oportet
|
|
|
5332 quod actus sit nobilior potentia. Sed actio Dei non est aliud ab
|
|
|
5333 eius potentia, sed utrumque est essentia divina, quia nec esse eius
|
|
|
5334 est aliud ab eius essentia. Unde non oportet quod aliquid sit
|
|
|
5335 nobilius quam potentia Dei.</p>
|
|
|
5336 <p title="I q. 25 a. 1 ad 3"><a name="29498"><span class=
|
|
|
5337 "ref">[29498] Iª q. 25 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5338 dicendum quod potentia in rebus creatis non solum est principium
|
|
|
5339 actionis, sed etiam effectus. Sic igitur in Deo salvatur ratio
|
|
|
5340 potentiae quantum ad hoc, quod est principium effectus, non autem
|
|
|
5341 quantum ad hoc, quod est principium actionis, quae est divina
|
|
|
5342 essentia. Nisi forte secundum modum intelligendi, prout divina
|
|
|
5343 essentia, quae in se simpliciter praehabet quidquid perfectionis
|
|
|
5344 est in rebus creatis, potest intelligi et sub ratione actionis, et
|
|
|
5345 sub ratione potentiae; sicut etiam intelligitur et sub ratione
|
|
|
5346 suppositi habentis naturam, et sub ratione naturae.</p>
|
|
|
5347 <p title="I q. 25 a. 1 ad 4"><a name="29499"><span class=
|
|
|
5348 "ref">[29499] Iª q. 25 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
5349 dicendum quod potentia non ponitur in Deo ut aliquid differens a
|
|
|
5350 scientia et voluntate secundum rem, sed solum secundum rationem;
|
|
|
5351 inquantum scilicet potentia importat rationem principii exequentis
|
|
|
5352 id quod voluntas imperat, et ad quod scientia dirigit; quae tria
|
|
|
5353 Deo secundum idem conveniunt. Vel dicendum quod ipsa scientia vel
|
|
|
5354 voluntas divina, secundum quod est principium effectivum, habet
|
|
|
5355 rationem potentiae. Unde consideratio scientiae et voluntatis
|
|
|
5356 praecedit in Deo considerationem potentiae, sicut causa praecedit
|
|
|
5357 operationem et effectum.</p>
|
|
|
5358 <br />
|
|
|
5359 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
5360 <p title="I q. 25 a. 2 arg. 1"><a name="29500"><span class=
|
|
|
5361 "ref">[29500] Iª q. 25 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
5362 proceditur. Videtur quod potentia Dei non sit infinita. Omne enim
|
|
|
5363 infinitum est imperfectum, secundum philosophum, in III Physic. Sed
|
|
|
5364 potentia Dei non est imperfecta. Ergo non est infinita.</p>
|
|
|
5365 <p title="I q. 25 a. 2 arg. 2"><a name="29501"><span class=
|
|
|
5366 "ref">[29501] Iª q. 25 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
|
|
|
5367 potentia manifestatur per effectum, alias frustra esset. Si igitur
|
|
|
5368 potentia Dei esset infinita, posset facere effectum infinitum. Quod
|
|
|
5369 est impossibile.</p>
|
|
|
5370 <p title="I q. 25 a. 2 arg. 3"><a name="29502"><span class=
|
|
|
5371 "ref">[29502] Iª q. 25 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5372 philosophus probat in VIII Physic., quod si potentia alicuius
|
|
|
5373 corporis esset infinita, moveret in instanti. Deus autem non movet
|
|
|
5374 in instanti, sed movet creaturam spiritualem <i>per tempus,
|
|
|
5375 creaturam vero corporalem per locum et tempus</i>, secundum
|
|
|
5376 Augustinum, VIII super Genesim ad litteram. Non ergo est eius
|
|
|
5377 potentia infinita.</p>
|
|
|
5378 <p title="I q. 25 a. 2 s. c."><a name="29503"><span class=
|
|
|
5379 "ref">[29503] Iª q. 25 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5380 quod dicit Hilarius, VIII de Trin., quod Deus est immensae
|
|
|
5381 virtutis, vivens, potens. Omne autem immensum est infinitum. Ergo
|
|
|
5382 virtus divina est infinita.</p>
|
|
|
5383 <p title="I q. 25 a. 2 co."><a name="29504"><span class=
|
|
|
5384 "ref">[29504] Iª q. 25 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5385 quod, sicut iam dictum est, secundum hoc potentia activa invenitur
|
|
|
5386 in Deo, secundum quod ipse actu est. Esse autem eius est infinitum,
|
|
|
5387 inquantum non est limitatum per aliquid recipiens; ut patet per ea
|
|
|
5388 quae supra dicta sunt, cum de infinitate divinae essentiae
|
|
|
5389 ageretur. Unde necesse est quod activa potentia Dei sit infinita.
|
|
|
5390 In omnibus enim agentibus hoc invenitur, quod quanto aliquod agens
|
|
|
5391 perfectius habet formam qua agit, tanto est maior eius potentia in
|
|
|
5392 agendo. Sicut quanto est aliquid magis calidum, tanto habet maiorem
|
|
|
5393 potentiam ad calefaciendum, et haberet utique potentiam infinitam
|
|
|
5394 ad calefaciendum, si eius calor esset infinitus. Unde, cum ipsa
|
|
|
5395 essentia divina, per quam Deus agit, sit infinita, sicut supra
|
|
|
5396 ostensum est, sequitur quod eius potentia sit infinita.</p>
|
|
|
5397 <p title="I q. 25 a. 2 ad 1"><a name="29505"><span class=
|
|
|
5398 "ref">[29505] Iª q. 25 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5399 dicendum quod philosophus loquitur de infinito quod est ex parte
|
|
|
5400 materiae non terminatae per formam; cuiusmodi est infinitum quod
|
|
|
5401 congruit quantitati. Sic autem non est infinita divina essentia, ut
|
|
|
5402 supra ostensum est; et per consequens nec eius potentia. Unde non
|
|
|
5403 sequitur quod sit imperfecta.</p>
|
|
|
5404 <p title="I q. 25 a. 2 ad 2"><a name="29506"><span class=
|
|
|
5405 "ref">[29506] Iª q. 25 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5406 dicendum quod potentia agentis univoci tota manifestatur in suo
|
|
|
5407 effectu, potentia enim generativa hominis nihil potest plus quam
|
|
|
5408 generare hominem. Sed potentia agentis non univoci non tota
|
|
|
5409 manifestatur in sui effectus productione, sicut potentia solis non
|
|
|
5410 tota manifestatur in productione alicuius animalis ex putrefactione
|
|
|
5411 generati. Manifestum est autem quod Deus non est agens univocum,
|
|
|
5412 nihil enim aliud potest cum eo convenire neque in specie, neque in
|
|
|
5413 genere, ut supra ostensum est. Unde relinquitur quod effectus eius
|
|
|
5414 semper est minor quam potentia eius. Non ergo oportet quod
|
|
|
5415 manifestetur infinita potentia Dei in hoc, quod producat effectum
|
|
|
5416 infinitum. Et tamen, etiam si nullum effectum produceret, non esset
|
|
|
5417 Dei potentia frustra. Quia frustra est quod ordinatur ad finem,
|
|
|
5418 quem non attingit, potentia autem Dei non ordinatur ad effectum
|
|
|
5419 sicut ad finem, sed magis ipsa est finis sui effectus.</p>
|
|
|
5420 <p title="I q. 25 a. 2 ad 3"><a name="29507"><span class=
|
|
|
5421 "ref">[29507] Iª q. 25 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5422 dicendum quod philosophus in VIII Physic., probat, quod si aliquod
|
|
|
5423 corpus haberet potentiam infinitam, quod moveret in non tempore. Et
|
|
|
5424 tamen ostendit, quod potentia motoris caeli est infinita, quia
|
|
|
5425 movere potest tempore infinito. Relinquitur ergo secundum eius
|
|
|
5426 intentionem, quod potentia infinita corporis si esset, moveret in
|
|
|
5427 non tempore, non autem potentia incorporei motoris. Cuius ratio
|
|
|
5428 est, quia corpus movens aliud corpus, est agens univocum. Unde
|
|
|
5429 oportet quod tota potentia agentis manifestetur in motu. Quia
|
|
|
5430 igitur quanto moventis corporis potentia est maior, tanto velocius
|
|
|
5431 movet, necesse est quod si fuerit infinita, moveat
|
|
|
5432 improportionabiliter citius, quod est movere in non tempore. Sed
|
|
|
5433 movens incorporeum est agens non univocum. Unde non oportet, quod
|
|
|
5434 tota virtus eius manifestetur in motu ita, quod moveat in non
|
|
|
5435 tempore. Et praesertim, quia movet secundum dispositionem suae
|
|
|
5436 voluntatis.</p>
|
|
|
5437 <br />
|
|
|
5438 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
5439 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 1"><a name="29508"><span class=
|
|
|
5440 "ref">[29508] Iª q. 25 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
5441 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnipotens. Moveri enim et
|
|
|
5442 pati aliquid omnium est. Sed hoc Deus non potest, est enim
|
|
|
5443 immobilis, ut supra dictum est. Non igitur est omnipotens.</p>
|
|
|
5444 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 2"><a name="29509"><span class=
|
|
|
5445 "ref">[29509] Iª q. 25 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5446 peccare aliquid agere est. Sed Deus non potest peccare, neque
|
|
|
5447 seipsum negare, ut dicitur II Tim. II. Ergo Deus non est
|
|
|
5448 omnipotens.</p>
|
|
|
5449 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 3"><a name="29510"><span class=
|
|
|
5450 "ref">[29510] Iª q. 25 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, de
|
|
|
5451 Deo dicitur quod <i>omnipotentiam suam parcendo maxime et miserando
|
|
|
5452 manifestat</i>. Ultimum igitur quod potest divina potentia, est
|
|
|
5453 parcere et misereri. Aliquid autem est multo maius quam parcere et
|
|
|
5454 misereri; sicut creare alium mundum, vel aliquid huiusmodi. Ergo
|
|
|
5455 Deus non est omnipotens.</p>
|
|
|
5456 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 4"><a name="29511"><span class=
|
|
|
5457 "ref">[29511] Iª q. 25 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, super
|
|
|
5458 illud I Cor. I, <i>stultam fecit Deus sapientiam huius mundi</i>,
|
|
|
5459 dicit Glossa, <i>sapientiam huius mundi fecit Deus stultam,
|
|
|
5460 ostendendo possibile, quod illa impossibile iudicabat</i>. Unde
|
|
|
5461 videtur quod non sit aliquid iudicandum possibile vel impossibile
|
|
|
5462 secundum inferiores causas, prout sapientia huius mundi iudicat;
|
|
|
5463 sed secundum potentiam divinam. Si igitur Deus sit omnipotens,
|
|
|
5464 omnia erunt possibilia. Nihil ergo impossibile. Sublato autem
|
|
|
5465 impossibili, tollitur necessarium, nam quod necesse est esse,
|
|
|
5466 impossibile est non esse. Nihil ergo erit necessarium in rebus, si
|
|
|
5467 Deus est omnipotens. Hoc autem est impossibile. Ergo Deus non est
|
|
|
5468 omnipotens.</p>
|
|
|
5469 <p title="I q. 25 a. 3 s. c."><a name="29512"><span class=
|
|
|
5470 "ref">[29512] Iª q. 25 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5471 quod dicitur Luc. I, <i>non erit impossibile apud Deum omne
|
|
|
5472 verbum</i>.</p>
|
|
|
5473 <p title="I q. 25 a. 3 co."><a name="29513"><span class=
|
|
|
5474 "ref">[29513] Iª q. 25 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5475 quod communiter confitentur omnes Deum esse omnipotentem. Sed
|
|
|
5476 rationem omnipotentiae assignare videtur difficile. Dubium enim
|
|
|
5477 potest esse quid comprehendatur sub ista distributione, cum dicitur
|
|
|
5478 omnia posse Deum. Sed si quis recte consideret, cum potentia
|
|
|
5479 dicatur ad possibilia, cum Deus omnia posse dicitur, nihil rectius
|
|
|
5480 intelligitur quam quod possit omnia possibilia, et ob hoc
|
|
|
5481 omnipotens dicatur. Possibile autem dicitur dupliciter, secundum
|
|
|
5482 philosophum, in V Metaphys. Uno modo, per respectum ad aliquam
|
|
|
5483 potentiam, sicut quod subditur humanae potentiae, dicitur esse
|
|
|
5484 possibile homini. Non autem potest dici quod Deus dicatur
|
|
|
5485 omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia naturae creatae,
|
|
|
5486 quia divina potentia in plura extenditur. Si autem dicatur quod
|
|
|
5487 Deus sit omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia suae
|
|
|
5488 potentiae, erit circulatio in manifestatione omnipotentiae, hoc
|
|
|
5489 enim non erit aliud quam dicere quod Deus est omnipotens, quia
|
|
|
5490 potest omnia quae potest. Relinquitur igitur quod Deus dicatur
|
|
|
5491 omnipotens, quia potest omnia possibilia absolute, quod est alter
|
|
|
5492 modus dicendi possibile. Dicitur autem aliquid possibile vel
|
|
|
5493 impossibile absolute, ex habitudine terminorum, possibile quidem,
|
|
|
5494 quia praedicatum non repugnat subiecto, ut Socratem sedere;
|
|
|
5495 impossibile vero absolute, quia praedicatum repugnat subiecto, ut
|
|
|
5496 hominem esse asinum. Est autem considerandum quod, cum unumquodque
|
|
|
5497 agens agat sibi simile, unicuique potentiae activae correspondet
|
|
|
5498 possibile ut obiectum proprium, secundum rationem illius actus in
|
|
|
5499 quo fundatur potentia activa, sicut potentia calefactiva refertur,
|
|
|
5500 ut ad proprium obiectum, ad esse calefactibile. Esse autem divinum,
|
|
|
5501 super quod ratio divinae potentiae fundatur, est esse infinitum,
|
|
|
5502 non limitatum ad aliquod genus entis, sed praehabens in se totius
|
|
|
5503 esse perfectionem. Unde quidquid potest habere rationem entis,
|
|
|
5504 continetur sub possibilibus absolutis, respectu quorum Deus dicitur
|
|
|
5505 omnipotens. Nihil autem opponitur rationi entis, nisi non ens. Hoc
|
|
|
5506 igitur repugnat rationi possibilis absoluti, quod subditur divinae
|
|
|
5507 omnipotentiae, quod implicat in se esse et non esse simul. Hoc enim
|
|
|
5508 omnipotentiae non subditur, non propter defectum divinae potentiae;
|
|
|
5509 sed quia non potest habere rationem factibilis neque possibilis.
|
|
|
5510 Quaecumque igitur contradictionem non implicant, sub illis
|
|
|
5511 possibilibus continentur, respectu quorum dicitur Deus omnipotens.
|
|
|
5512 Ea vero quae contradictionem implicant, sub divina omnipotentia non
|
|
|
5513 continentur, quia non possunt habere possibilium rationem. Unde
|
|
|
5514 convenientius dicitur quod non possunt fieri, quam quod Deus non
|
|
|
5515 potest ea facere. Neque hoc est contra verbum Angeli dicentis,
|
|
|
5516 <i>non erit impossibile apud Deum omne verbum</i>. Id enim quod
|
|
|
5517 contradictionem implicat, verbum esse non potest, quia nullus
|
|
|
5518 intellectus potest illud concipere.</p>
|
|
|
5519 <p title="I q. 25 a. 3 ad 1"><a name="29514"><span class=
|
|
|
5520 "ref">[29514] Iª q. 25 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5521 dicendum quod Deus dicitur omnipotens secundum potentiam activam,
|
|
|
5522 non secundum potentiam passivam, ut dictum est. Unde, quod non
|
|
|
5523 potest moveri et pati, non repugnat omnipotentiae.</p>
|
|
|
5524 <p title="I q. 25 a. 3 ad 2"><a name="29515"><span class=
|
|
|
5525 "ref">[29515] Iª q. 25 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5526 dicendum quod peccare est deficere a perfecta actione, unde posse
|
|
|
5527 peccare est posse deficere in agendo, quod repugnat omnipotentiae.
|
|
|
5528 Et propter hoc, Deus peccare non potest, qui est omnipotens.
|
|
|
5529 Quamvis philosophus dicat, in IV Topic., quod potest Deus et
|
|
|
5530 studiosus prava agere. Sed hoc intelligitur vel sub conditione
|
|
|
5531 cuius antecedens sit impossibile, ut puta si dicamus quod potest
|
|
|
5532 Deus prava agere si velit, nihil enim prohibet conditionalem esse
|
|
|
5533 veram, cuius antecedens et consequens est impossibile; sicut si
|
|
|
5534 dicatur, si homo est asinus, habet quatuor pedes. Vel ut
|
|
|
5535 intelligatur quod Deus potest aliqua agere, quae nunc prava
|
|
|
5536 videntur; quae tamen si ageret, bona essent. Vel loquitur secundum
|
|
|
5537 communem opinionem gentilium, qui homines dicebant transferri in
|
|
|
5538 deos, ut Iovem vel Mercurium.</p>
|
|
|
5539 <p title="I q. 25 a. 3 ad 3"><a name="29516"><span class=
|
|
|
5540 "ref">[29516] Iª q. 25 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5541 dicendum quod Dei omnipotentia ostenditur maxime in parcendo et
|
|
|
5542 miserando, quia per hoc ostenditur Deum habere summam potestatem,
|
|
|
5543 quod libere peccata dimittit, eius enim qui superioris legi
|
|
|
5544 astringitur, non est libere peccata condonare. Vel quia, parcendo
|
|
|
5545 hominibus et miserando, perducit eos ad participationem infiniti
|
|
|
5546 boni, qui est ultimus effectus divinae virtutis. Vel quia, ut supra
|
|
|
5547 dictum est, effectus divinae misericordiae est fundamentum omnium
|
|
|
5548 divinorum operum, nihil enim debetur alicui nisi propter id quod
|
|
|
5549 est datum ei a Deo non debitum. In hoc autem maxime divina
|
|
|
5550 omnipotentia manifestatur, quod ad ipsam pertinet prima institutio
|
|
|
5551 omnium bonorum.</p>
|
|
|
5552 <p title="I q. 25 a. 3 ad 4"><a name="29517"><span class=
|
|
|
5553 "ref">[29517] Iª q. 25 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
5554 dicendum quod possibile absolutum non dicitur neque secundum causas
|
|
|
5555 superiores, neque secundum causas inferiores sed secundum seipsum.
|
|
|
5556 Possibile vero quod dicitur secundum aliquam potentiam, nominatur
|
|
|
5557 possibile secundum proximam causam. Unde ea quae immediate nata
|
|
|
5558 sunt fieri a Deo solo, ut creare, iustificare, et huiusmodi,
|
|
|
5559 dicuntur possibilia secundum causam superiorem, quae autem nata
|
|
|
5560 sunt fieri a causis inferioribus, dicuntur possibilia secundum
|
|
|
5561 causas inferiores. Nam secundum conditionem causae proximae,
|
|
|
5562 effectus habet contingentiam vel necessitatem, ut supra dictum est.
|
|
|
5563 In hoc autem reputatur stulta mundi sapientia, quod ea quae sunt
|
|
|
5564 impossibilia naturae, etiam Deo impossibilia iudicabat. Et sic
|
|
|
5565 patet quod omnipotentia Dei impossibilitatem et necessitatem a
|
|
|
5566 rebus non excludit.</p>
|
|
|
5567 <br />
|
|
|
5568 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
5569 <p title="I q. 25 a. 4 arg. 1"><a name="29518"><span class=
|
|
|
5570 "ref">[29518] Iª q. 25 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
5571 proceditur. Videtur quod Deus possit facere quod praeterita non
|
|
|
5572 fuerint. Quod enim est impossibile per se, magis est impossibile
|
|
|
5573 quam quod est impossibile per accidens. Sed Deus potest facere id
|
|
|
5574 quod est impossibile per se, ut caecum illuminare, vel mortuum
|
|
|
5575 resuscitare. Ergo multo magis potest Deus facere illud quod est
|
|
|
5576 impossibile per accidens. Sed praeterita non fuisse, est
|
|
|
5577 impossibile per accidens, accidit enim Socratem non currere esse
|
|
|
5578 impossibile, ex hoc quod praeteriit. Ergo Deus potest facere quod
|
|
|
5579 praeterita non fuerint.</p>
|
|
|
5580 <p title="I q. 25 a. 4 arg. 2"><a name="29519"><span class=
|
|
|
5581 "ref">[29519] Iª q. 25 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5582 quidquid Deus facere potuit, potest, cum eius potentia non
|
|
|
5583 minuatur. Sed Deus potuit facere, antequam Socrates curreret, quod
|
|
|
5584 non curreret. Ergo, postquam cucurrit, potest Deus facere quod non
|
|
|
5585 cucurrerit.</p>
|
|
|
5586 <p title="I q. 25 a. 4 arg. 3"><a name="29520"><span class=
|
|
|
5587 "ref">[29520] Iª q. 25 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5588 caritas est maior virtus quam virginitas. Sed Deus potest reparare
|
|
|
5589 caritatem amissam. Ergo et virginitatem. Ergo potest facere quod
|
|
|
5590 illa quae corrupta fuit, non fuerit corrupta.</p>
|
|
|
5591 <p title="I q. 25 a. 4 s. c."><a name="29521"><span class=
|
|
|
5592 "ref">[29521] Iª q. 25 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5593 quod Hieronymus dicit, <i>cum Deus omnia possit, non potest de
|
|
|
5594 corrupta facere incorruptam</i>. Ergo eadem ratione non potest
|
|
|
5595 facere de quocumque alio praeterito quod non fuerit.</p>
|
|
|
5596 <p title="I q. 25 a. 4 co."><a name="29522"><span class=
|
|
|
5597 "ref">[29522] Iª q. 25 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5598 quod, sicut supra dictum est, sub omnipotentia Dei non cadit
|
|
|
5599 aliquid quod contradictionem implicat. Praeterita autem non fuisse,
|
|
|
5600 contradictionem implicat. Sicut enim contradictionem implicat
|
|
|
5601 dicere quod Socrates sedet et non sedet, ita, quod sederit et non
|
|
|
5602 sederit. Dicere autem quod sederit, est dicere quod sit
|
|
|
5603 praeteritum, dicere autem quod non sederit, est dicere quod non
|
|
|
5604 fuerit. Unde praeterita non fuisse, non subiacet divinae potentiae.
|
|
|
5605 Et hoc est quod Augustinus dicit, contra Faustum, <i>quisquis ita
|
|
|
5606 dicit, si Deus omnipotens est, faciat ut quae facta sunt, facta non
|
|
|
5607 fuerint, non videt hoc se dicere, si Deus omnipotens est, faciat ut
|
|
|
5608 ea quae vera sunt, eo ipso quod vera sunt, falsa sint</i>. Et
|
|
|
5609 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>hoc solo privatur Deus,
|
|
|
5610 ingenita facere quae sunt facta</i>.</p>
|
|
|
5611 <p title="I q. 25 a. 4 ad 1"><a name="29523"><span class=
|
|
|
5612 "ref">[29523] Iª q. 25 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5613 dicendum quod, licet praeterita non fuisse sit impossibile per
|
|
|
5614 accidens, si consideretur id quod est praeteritum, idest cursus
|
|
|
5615 Socratis; tamen, si consideretur praeteritum sub ratione
|
|
|
5616 praeteriti, ipsum non fuisse est impossibile non solum per se, sed
|
|
|
5617 absolute, contradictionem implicans. Et sic est magis impossibile
|
|
|
5618 quam mortuum resurgere, quod non implicat contradictionem, quod
|
|
|
5619 dicitur impossibile secundum aliquam potentiam, scilicet naturalem.
|
|
|
5620 Talia enim impossibilia divinae potentiae subduntur.</p>
|
|
|
5621 <p title="I q. 25 a. 4 ad 2"><a name="29524"><span class=
|
|
|
5622 "ref">[29524] Iª q. 25 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5623 dicendum quod sicut Deus, quantum est ad perfectionem divinae
|
|
|
5624 potentiae, omnia potest, sed quaedam non subiacent eius potentiae,
|
|
|
5625 quia deficiunt a ratione possibilium; ita, si attendatur
|
|
|
5626 immutabilitas divinae potentiae, quidquid Deus potuit, potest;
|
|
|
5627 aliqua tamen olim habuerunt rationem possibilium, dum erant fienda,
|
|
|
5628 quae iam deficiunt a ratione possibilium, dum sunt facta. Et sic
|
|
|
5629 dicitur Deus ea non posse, quia ea non possunt fieri.</p>
|
|
|
5630 <p title="I q. 25 a. 4 ad 3"><a name="29525"><span class=
|
|
|
5631 "ref">[29525] Iª q. 25 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5632 dicendum quod omnem corruptionem mentis et corporis Deus auferre
|
|
|
5633 potest a muliere corrupta, hoc tamen ab ea removeri non poterit,
|
|
|
5634 quod corrupta non fuerit. Sicut etiam ab aliquo peccatore auferre
|
|
|
5635 non potest quod non peccaverit, et quod caritatem non amiserit.</p>
|
|
|
5636 <br />
|
|
|
5637 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
5638 <p title="I q. 25 a. 5 arg. 1"><a name="29526"><span class=
|
|
|
5639 "ref">[29526] Iª q. 25 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
5640 proceditur. Videtur quod Deus non possit facere nisi ea quae facit.
|
|
|
5641 Deus enim non potest facere quae non praescivit et praeordinavit se
|
|
|
5642 facturum. Sed non praescivit neque praeordinavit se facturum, nisi
|
|
|
5643 ea quae facit. Ergo non potest facere nisi ea quae facit.</p>
|
|
|
5644 <p title="I q. 25 a. 5 arg. 2"><a name="29527"><span class=
|
|
|
5645 "ref">[29527] Iª q. 25 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
5646 non potest facere nisi quod debet, et quod iustum est fieri. Sed
|
|
|
5647 Deus non debet facere quae non facit, nec iustum est ut faciat quae
|
|
|
5648 non facit. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p>
|
|
|
5649 <p title="I q. 25 a. 5 arg. 3"><a name="29528"><span class=
|
|
|
5650 "ref">[29528] Iª q. 25 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
5651 non potest facere nisi quod bonum est, et conveniens rebus factis.
|
|
|
5652 Sed rebus factis a Deo non est bonum nec conveniens aliter esse
|
|
|
5653 quam sint. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p>
|
|
|
5654 <p title="I q. 25 a. 5 s. c."><a name="29529"><span class=
|
|
|
5655 "ref">[29529] Iª q. 25 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5656 quod dicitur Matt. XXVI, <i>an non possum rogare patrem meum, et
|
|
|
5657 exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones Angelorum?</i>
|
|
|
5658 Neque autem ipse rogabat, neque pater exhibebat ad repugnandum
|
|
|
5659 Iudaeis. Ergo Deus potest facere quod non facit.</p>
|
|
|
5660 <p title="I q. 25 a. 5 co."><a name="29530"><span class=
|
|
|
5661 "ref">[29530] Iª q. 25 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5662 quod circa hoc quidam dupliciter erraverunt. Quidam enim posuerunt
|
|
|
5663 Deum agere quasi ex necessitate naturae; ut sicut ex actione rerum
|
|
|
5664 naturalium non possunt alia provenire nisi quae eveniunt, utpote ex
|
|
|
5665 semine hominis homo, ex semine olivae oliva; ita ex operatione
|
|
|
5666 divina non possint aliae res, vel alius ordo rerum effluere, nisi
|
|
|
5667 sicut nunc est. Sed supra ostendimus Deum non agere quasi ex
|
|
|
5668 necessitate naturae, sed voluntatem eius esse omnium rerum causam;
|
|
|
5669 neque etiam ipsam voluntatem naturaliter et ex necessitate
|
|
|
5670 determinari ad has res. Unde nullo modo iste cursus rerum sic ex
|
|
|
5671 necessitate a Deo provenit, quod alia provenire non possent. Alii
|
|
|
5672 vero dixerunt quod potentia divina determinatur ad hunc cursum
|
|
|
5673 rerum, propter ordinem sapientiae et iustitiae divinae, sine quo
|
|
|
5674 Deus nihil operatur. Cum autem potentia Dei, quae est eius
|
|
|
5675 essentia, non sit aliud quam Dei sapientia, convenienter quidem
|
|
|
5676 dici potest quod nihil sit in Dei potentia, quod non sit in ordine
|
|
|
5677 divinae sapientiae, nam divina sapientia totum posse potentiae
|
|
|
5678 comprehendit. Sed tamen ordo a divina sapientia rebus inditus, in
|
|
|
5679 quo ratio iustitiae consistit, ut supra dictum est, non adaequat
|
|
|
5680 divinam sapientiam, sic ut divina sapientia limitetur ad hunc
|
|
|
5681 ordinem. Manifestum est enim quod tota ratio ordinis, quam sapiens
|
|
|
5682 rebus a se factis imponit, a fine sumitur. Quando igitur finis est
|
|
|
5683 proportionatus rebus propter finem factis, sapientia facientis
|
|
|
5684 limitatur ad aliquem determinatum ordinem. Sed divina bonitas est
|
|
|
5685 finis improportionabiliter excedens res creatas. Unde divina
|
|
|
5686 sapientia non determinatur ad aliquem certum ordinem rerum, ut non
|
|
|
5687 possit alius cursus rerum ab ipsa effluere. Unde dicendum est
|
|
|
5688 simpliciter quod Deus potest alia facere quam quae facit.</p>
|
|
|
5689 <p title="I q. 25 a. 5 ad 1"><a name="29531"><span class=
|
|
|
5690 "ref">[29531] Iª q. 25 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5691 dicendum quod in nobis, in quibus est aliud potentia et essentia a
|
|
|
5692 voluntate et intellectu, et iterum intellectus aliud a sapientia,
|
|
|
5693 et voluntas aliud a iustitia, potest esse aliquid in potentia, quod
|
|
|
5694 non potest esse in voluntate iusta, vel in intellectu sapiente. Sed
|
|
|
5695 in Deo est idem potentia et essentia et voluntas et intellectus et
|
|
|
5696 sapientia et iustitia. Unde nihil potest esse in potentia divina,
|
|
|
5697 quod non possit esse in voluntate iusta ipsius, et in intellectu
|
|
|
5698 sapiente eius. Tamen, quia voluntas non determinatur ex necessitate
|
|
|
5699 ad haec vel illa, nisi forte ex suppositione, ut supra dictum est;
|
|
|
5700 neque sapientia Dei et iustitia determinantur ad hunc ordinem, ut
|
|
|
5701 supra dictum est; nihil prohibet esse aliquid in potentia Dei, quod
|
|
|
5702 non vult, et quod non continetur sub ordine quem statuit rebus. Et
|
|
|
5703 quia potentia intelligitur ut exequens, voluntas autem ut imperans,
|
|
|
5704 et intellectus et sapientia ut dirigens, quod attribuitur potentiae
|
|
|
5705 secundum se consideratae, dicitur Deus posse secundum potentiam
|
|
|
5706 absolutam. Et huiusmodi est omne illud in quo potest salvari ratio
|
|
|
5707 entis, ut supra dictum est. Quod autem attribuitur potentiae
|
|
|
5708 divinae secundum quod exequitur imperium voluntatis iustae, hoc
|
|
|
5709 dicitur Deus posse facere de potentia ordinata. Secundum hoc ergo,
|
|
|
5710 dicendum est quod Deus potest alia facere, de potentia absoluta,
|
|
|
5711 quam quae praescivit et praeordinavit se facturum, non tamen potest
|
|
|
5712 esse quod aliqua faciat, quae non praesciverit et praeordinaverit
|
|
|
5713 se facturum. Quia ipsum facere subiacet praescientiae et
|
|
|
5714 praeordinationi, non autem ipsum posse, quod est naturale. Ideo
|
|
|
5715 enim Deus aliquid facit, quia vult, non tamen ideo potest, quia
|
|
|
5716 vult, sed quia talis est in sua natura.</p>
|
|
|
5717 <p title="I q. 25 a. 5 ad 2"><a name="29532"><span class=
|
|
|
5718 "ref">[29532] Iª q. 25 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5719 dicendum quod Deus non debet aliquid alicui nisi sibi. Unde, cum
|
|
|
5720 dicitur quod Deus non potest facere nisi quod debet nihil aliud
|
|
|
5721 significatur nisi quod Deus non potest facere nisi quod ei est
|
|
|
5722 conveniens et iustum. Sed hoc quod dico conveniens et iustum,
|
|
|
5723 potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod hoc quod dico
|
|
|
5724 conveniens et iustum, prius intelligatur coniungi cum hoc verbo
|
|
|
5725 est, ita quod restringatur ad standum pro praesentibus; et sic
|
|
|
5726 referatur ad potentiam. Et sic falsum est quod dicitur, est enim
|
|
|
5727 sensus, Deus non potest facere nisi quod modo conveniens est et
|
|
|
5728 iustum. Si vero prius coniungatur cum hoc verbo potest, quod habet
|
|
|
5729 vim ampliandi, et postmodum cum hoc verbo est, significabitur
|
|
|
5730 quoddam praesens confusum, et erit locutio vera, sub hoc sensu,
|
|
|
5731 Deus non potest facere nisi id quod, si faceret, esset conveniens
|
|
|
5732 et iustum.</p>
|
|
|
5733 <p title="I q. 25 a. 5 ad 3"><a name="29533"><span class=
|
|
|
5734 "ref">[29533] Iª q. 25 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5735 dicendum quod, licet iste cursus rerum sit determinatus istis rebus
|
|
|
5736 quae nunc sunt, non tamen ad hunc cursum limitatur divina sapientia
|
|
|
5737 et potestas. Unde, licet istis rebus quae nunc sunt, nullus alius
|
|
|
5738 cursus esset bonus et conveniens, tamen Deus posset alias res
|
|
|
5739 facere, et alium eis imponere ordinem.</p>
|
|
|
5740 <br />
|
|
|
5741 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
5742 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 1"><a name="29534"><span class=
|
|
|
5743 "ref">[29534] Iª q. 25 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
5744 proceditur. Videtur quod Deus non possit meliora facere ea quae
|
|
|
5745 facit. Quidquid enim Deus facit, potentissime et sapientissime
|
|
|
5746 facit. Sed tanto fit aliquid melius, quanto fit potentius et
|
|
|
5747 sapientius. Ergo Deus non potest aliquid facere melius quam
|
|
|
5748 facit.</p>
|
|
|
5749 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 2"><a name="29535"><span class=
|
|
|
5750 "ref">[29535] Iª q. 25 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5751 Augustinus, contra Maximinum, sic argumentatur, <i>si Deus potuit,
|
|
|
5752 et noluit, gignere filium sibi aequalem, invidus fuit</i>. Eadem
|
|
|
5753 ratione, si Deus potuit res meliores facere quam fecerit, et
|
|
|
5754 noluit, invidus fuit. Sed invidia est omnino relegata a Deo. Ergo
|
|
|
5755 Deus unumquodque fecit optimum. Non ergo Deus potest aliquid facere
|
|
|
5756 melius quam fecit.</p>
|
|
|
5757 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 3"><a name="29536"><span class=
|
|
|
5758 "ref">[29536] Iª q. 25 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, id
|
|
|
5759 quod est maxime et valde bonum, non potest melius fieri, quia
|
|
|
5760 maximo nihil est maius. Sed, sicut Augustinus dicit in Enchirid.,
|
|
|
5761 <i>bona sunt singula quae Deus fecit, sed simul universa valde
|
|
|
5762 bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis
|
|
|
5763 pulchritudo</i>. Ergo bonum universi non potest melius fieri a
|
|
|
5764 Deo.</p>
|
|
|
5765 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 4"><a name="29537"><span class=
|
|
|
5766 "ref">[29537] Iª q. 25 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, homo
|
|
|
5767 Christus est plenus gratia et veritate, et spiritum habet non ad
|
|
|
5768 mensuram, et sic non potest esse melior. Beatitudo etiam creata
|
|
|
5769 dicitur esse summum bonum, et sic non potest esse melius. Beata
|
|
|
5770 etiam virgo Maria est super omnes choros Angelorum exaltata, et sic
|
|
|
5771 non potest esse melior. Non igitur omnia quae fecit Deus, potest
|
|
|
5772 facere meliora.</p>
|
|
|
5773 <p title="I q. 25 a. 6 s. c."><a name="29538"><span class=
|
|
|
5774 "ref">[29538] Iª q. 25 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5775 quod dicitur ad Ephes. III, quod <i>Deus potens est omnia facere
|
|
|
5776 abundantius quam petimus aut intelligimus</i>.</p>
|
|
|
5777 <p title="I q. 25 a. 6 co."><a name="29539"><span class=
|
|
|
5778 "ref">[29539] Iª q. 25 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5779 quod bonitas alicuius rei est duplex. Una quidem, quae est de
|
|
|
5780 essentia rei; sicut esse rationale est de essentia hominis. Et
|
|
|
5781 quantum ad hoc bonum, Deus non potest facere aliquam rem meliorem
|
|
|
5782 quam ipsa sit, licet possit facere aliquam aliam ea meliorem. Sicut
|
|
|
5783 etiam non potest facere quaternarium maiorem, quia, si esset maior,
|
|
|
5784 iam non esset quaternarius, sed alius numerus. Sic enim se habet
|
|
|
5785 additio differentiae substantialis in definitionibus, sicut additio
|
|
|
5786 unitatis in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Alia bonitas est,
|
|
|
5787 quae est extra essentiam rei; sicut bonum hominis est esse
|
|
|
5788 virtuosum vel sapientem. Et secundum tale bonum, potest Deus res a
|
|
|
5789 se factas facere meliores. Simpliciter autem loquendo, qualibet re
|
|
|
5790 a se facta potest Deus facere aliam meliorem.</p>
|
|
|
5791 <p title="I q. 25 a. 6 ad 1"><a name="29540"><span class=
|
|
|
5792 "ref">[29540] Iª q. 25 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5793 dicendum quod, cum dicitur Deum posse aliquid facere melius quam
|
|
|
5794 facit, si ly melius sit nomen, verum est, qualibet enim re potest
|
|
|
5795 facere aliam meliorem. Eandem vero potest facere meliorem
|
|
|
5796 quodammodo, et quodammodo non, sicut dictum est. Si vero ly melius
|
|
|
5797 sit adverbium, et importet modum ex parte facientis, sic Deus non
|
|
|
5798 potest facere melius quam sicut facit, quia non potest facere ex
|
|
|
5799 maiori sapientia et bonitate. Si autem importet modum ex parte
|
|
|
5800 facti, sic potest facere melius, quia potest dare rebus a se factis
|
|
|
5801 meliorem modum essendi quantum ad accidentalia, licet non quantum
|
|
|
5802 ad essentialia.</p>
|
|
|
5803 <p title="I q. 25 a. 6 ad 2"><a name="29541"><span class=
|
|
|
5804 "ref">[29541] Iª q. 25 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5805 dicendum quod de ratione filii est quod aequetur patri, cum ad
|
|
|
5806 perfectum venerit, non est autem de ratione creaturae alicuius,
|
|
|
5807 quod sit melior quam a Deo facta est. Unde non est similis
|
|
|
5808 ratio.</p>
|
|
|
5809 <p title="I q. 25 a. 6 ad 3"><a name="29542"><span class=
|
|
|
5810 "ref">[29542] Iª q. 25 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5811 dicendum quod universum, suppositis istis rebus, non potest esse
|
|
|
5812 melius; propter decentissimum ordinem his rebus attributum a Deo,
|
|
|
5813 in quo bonum universi consistit. Quorum si unum aliquod esset
|
|
|
5814 melius, corrumperetur proportio ordinis, sicut, si una chorda plus
|
|
|
5815 debito intenderetur, corrumperetur citharae melodia. Posset tamen
|
|
|
5816 Deus alias res facere, vel alias addere istis rebus factis, et sic
|
|
|
5817 esset illud universum melius.</p>
|
|
|
5818 <p title="I q. 25 a. 6 ad 4"><a name="29543"><span class=
|
|
|
5819 "ref">[29543] Iª q. 25 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
5820 dicendum quod humanitas Christi ex hoc quod est unita Deo, et
|
|
|
5821 beatitudo creata ex hoc quod est fruitio Dei, et beata virgo ex hoc
|
|
|
5822 quod est mater Dei, habent quandam dignitatem infinitam, ex bono
|
|
|
5823 infinito quod est Deus. Et ex hac parte non potest aliquid fieri
|
|
|
5824 melius eis, sicut non potest aliquid melius esse Deo.</p>
|
|
|
5825 <br />
|
|
|
5826 <div class="D">Quaestio 26</div>
|
|
|
5827 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
5828 <p title="I q. 26 pr."><a name="29544"><span class="ref">[29544]
|
|
|
5829 Iª q. 26 pr.</span></a> Ultimo autem, post considerationem
|
|
|
5830 eorum quae ad divinae essentiae unitatem pertinent, considerandum
|
|
|
5831 est de divina beatitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo,
|
|
|
5832 utrum beatitudo Deo competat. Secundo, secundum quid dicitur Deus
|
|
|
5833 esse beatus, utrum secundum actum intellectus. Tertio, utrum sit
|
|
|
5834 essentialiter beatitudo cuiuslibet beati. Quarto, utrum in eius
|
|
|
5835 beatitudine omnis beatitudo includatur.</p>
|
|
|
5836 <br />
|
|
|
5837 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
5838 <p title="I q. 26 a. 1 arg. 1"><a name="29545"><span class=
|
|
|
5839 "ref">[29545] Iª q. 26 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
5840 proceditur. Videtur quod beatitudo Deo non conveniat. <i>Beatitudo
|
|
|
5841 enim</i>, secundum Boetium, in III de Consol., <i>est status omnium
|
|
|
5842 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed aggregatio bonorum non
|
|
|
5843 habet locum in Deo, sicut nec compositio. Ergo Deo non convenit
|
|
|
5844 beatitudo.</p>
|
|
|
5845 <p title="I q. 26 a. 1 arg. 2"><a name="29546"><span class=
|
|
|
5846 "ref">[29546] Iª q. 26 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5847 beatitudo, sive felicitas, est praemium virtutis, secundum
|
|
|
5848 philosophum, in I Ethic. Sed Deo non convenit praemium, sicut nec
|
|
|
5849 meritum. Ergo nec beatitudo.</p>
|
|
|
5850 <p title="I q. 26 a. 1 s. c."><a name="29547"><span class=
|
|
|
5851 "ref">[29547] Iª q. 26 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5852 quod dicit apostolus, I ad Tim. ultimo, <i>quem suis temporibus
|
|
|
5853 ostendet Deus beatus et solus potens, rex regum et dominus
|
|
|
5854 dominantium</i>.</p>
|
|
|
5855 <p title="I q. 26 a. 1 co."><a name="29548"><span class=
|
|
|
5856 "ref">[29548] Iª q. 26 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5857 quod beatitudo maxime Deo competit. Nihil enim aliud sub nomine
|
|
|
5858 beatitudinis intelligitur, nisi bonum perfectum intellectualis
|
|
|
5859 naturae; cuius est suam sufficientiam cognoscere in bono quod
|
|
|
5860 habet; et cui competit ut ei contingat aliquid vel bene vel male,
|
|
|
5861 et sit suarum operationum domina. Utrumque autem istorum
|
|
|
5862 excellentissime Deo convenit, scilicet perfectum esse, et
|
|
|
5863 intelligentem. Unde beatitudo maxime convenit Deo.</p>
|
|
|
5864 <p title="I q. 26 a. 1 ad 1"><a name="29549"><span class=
|
|
|
5865 "ref">[29549] Iª q. 26 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5866 dicendum quod aggregatio bonorum est in Deo non per modum
|
|
|
5867 compositionis, sed per modum simplicitatis, quia quae in creaturis
|
|
|
5868 multiplicia sunt, in Deo praeexistunt simpliciter et unite, ut
|
|
|
5869 supra dictum est.</p>
|
|
|
5870 <p title="I q. 26 a. 1 ad 2"><a name="29550"><span class=
|
|
|
5871 "ref">[29550] Iª q. 26 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5872 dicendum quod esse praemium virtutis accidit beatitudini vel
|
|
|
5873 felicitati, inquantum aliquis beatitudinem acquirit, sicut esse
|
|
|
5874 terminum generationis accidit enti, inquantum exit de potentia in
|
|
|
5875 actum. Sicut igitur Deus habet esse, quamvis non generetur; ita
|
|
|
5876 habet beatitudinem, quamvis non mereatur.</p>
|
|
|
5877 <br />
|
|
|
5878 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
5879 <p title="I q. 26 a. 2 arg. 1"><a name="29551"><span class=
|
|
|
5880 "ref">[29551] Iª q. 26 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
5881 proceditur. Videtur quod Deus non dicatur beatus secundum
|
|
|
5882 intellectum. Beatitudo enim est summum bonum. Sed bonum dicitur in
|
|
|
5883 Deo secundum essentiam, quia bonum respicit esse, quod est secundum
|
|
|
5884 essentiam, secundum Boetium, in libro de Hebdomad. Ergo et
|
|
|
5885 beatitudo dicitur in Deo secundum essentiam, et non secundum
|
|
|
5886 intellectum.</p>
|
|
|
5887 <p title="I q. 26 a. 2 arg. 2"><a name="29552"><span class=
|
|
|
5888 "ref">[29552] Iª q. 26 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5889 beatitudo habet rationem finis. Finis autem est obiectum
|
|
|
5890 voluntatis, sicut et bonum. Ergo beatitudo dicitur in Deo secundum
|
|
|
5891 voluntatem, et non secundum intellectum.</p>
|
|
|
5892 <p title="I q. 26 a. 2 s. c."><a name="29553"><span class=
|
|
|
5893 "ref">[29553] Iª q. 26 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5894 quod Gregorius dicit, XXXII Moralium, <i>ipse gloriosus est, qui,
|
|
|
5895 dum seipso perfruitur, accedentis laudis indigens non est</i>. Esse
|
|
|
5896 autem gloriosum significat esse beatum. Cum igitur Deo fruamur
|
|
|
5897 secundum intellectum, quia visio est tota merces, ut dicit
|
|
|
5898 Augustinus, videtur quod beatitudo dicatur in Deo secundum
|
|
|
5899 intellectum.</p>
|
|
|
5900 <p title="I q. 26 a. 2 co."><a name="29554"><span class=
|
|
|
5901 "ref">[29554] Iª q. 26 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5902 quod beatitudo, sicut dictum est, significat bonum perfectum
|
|
|
5903 intellectualis naturae. Et inde est quod, sicut unaquaeque res
|
|
|
5904 appetit suam perfectionem, ita et intellectualis natura naturaliter
|
|
|
5905 appetit esse beata. Id autem quod est perfectissimum in qualibet
|
|
|
5906 intellectuali natura, est intellectualis operatio, secundum quam
|
|
|
5907 capit quodammodo omnia. Unde cuiuslibet intellectualis naturae
|
|
|
5908 creatae beatitudo consistit in intelligendo. In Deo autem non est
|
|
|
5909 aliud esse et intelligere secundum rem, sed tantum secundum
|
|
|
5910 intelligentiae rationem. Attribuenda ergo est Deo beatitudo
|
|
|
5911 secundum intellectum, sicut et aliis beatis, qui per assimilationem
|
|
|
5912 ad beatitudinem ipsius, beati dicuntur.</p>
|
|
|
5913 <p title="I q. 26 a. 2 ad 1"><a name="29555"><span class=
|
|
|
5914 "ref">[29555] Iª q. 26 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5915 dicendum quod ex illa ratione probatur quod Deus sit beatus
|
|
|
5916 secundum suam essentiam, non autem quod beatitudo ei conveniat
|
|
|
5917 secundum rationem essentiae, sed magis secundum rationem
|
|
|
5918 intellectus.</p>
|
|
|
5919 <p title="I q. 26 a. 2 ad 2"><a name="29556"><span class=
|
|
|
5920 "ref">[29556] Iª q. 26 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5921 dicendum quod beatitudo, cum sit bonum, est obiectum voluntatis.
|
|
|
5922 Obiectum autem praeintelligitur actui potentiae. Unde, secundum
|
|
|
5923 modum intelligendi, prius est beatitudo divina, quam actus
|
|
|
5924 voluntatis in ea requiescentis. Et hoc non potest esse nisi actus
|
|
|
5925 intellectus. Unde in actu intellectus attenditur beatitudo.</p>
|
|
|
5926 <br />
|
|
|
5927 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
5928 <p title="I q. 26 a. 3 arg. 1"><a name="29557"><span class=
|
|
|
5929 "ref">[29557] Iª q. 26 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
5930 proceditur. Videtur quod Deus sit beatitudo cuiuslibet beati. Deus
|
|
|
5931 enim est summum bonum, ut supra ostensum est. Impossibile est autem
|
|
|
5932 esse plura summa bona, ut etiam ex superioribus patet. Cum igitur
|
|
|
5933 de ratione beatitudinis sit, quod sit summum bonum, videtur quod
|
|
|
5934 beatitudo non sit aliud quam Deus.</p>
|
|
|
5935 <p title="I q. 26 a. 3 arg. 2"><a name="29558"><span class=
|
|
|
5936 "ref">[29558] Iª q. 26 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5937 beatitudo est finis rationalis naturae ultimus. Sed esse ultimum
|
|
|
5938 finem rationalis naturae, soli Deo convenit. Ergo beatitudo
|
|
|
5939 cuiuslibet beati est solus Deus.</p>
|
|
|
5940 <p title="I q. 26 a. 3 s. c."><a name="29559"><span class=
|
|
|
5941 "ref">[29559] Iª q. 26 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
|
|
|
5942 beatitudo unius est maior beatitudine alterius, secundum illud I
|
|
|
5943 Cor. XV, <i>stella differt a stella in claritate</i>. Sed Deo nihil
|
|
|
5944 est maius. Ergo beatitudo est aliquid aliud quam Deus.</p>
|
|
|
5945 <p title="I q. 26 a. 3 co."><a name="29560"><span class=
|
|
|
5946 "ref">[29560] Iª q. 26 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5947 quod beatitudo intellectualis naturae consistit in actu
|
|
|
5948 intellectus. In quo duo possunt considerari, scilicet obiectum
|
|
|
5949 actus, quod est intelligibile; et ipse actus, qui est intelligere.
|
|
|
5950 Si igitur beatitudo consideretur ex parte ipsius obiecti, sic solus
|
|
|
5951 Deus est beatitudo, quia ex hoc solo est aliquis beatus, quod Deum
|
|
|
5952 intelligit; secundum illud Augustini, in V libro Confess.,
|
|
|
5953 <i>beatus est qui te novit, etiam si alia ignoret</i>. Sed ex parte
|
|
|
5954 actus intelligentis, beatitudo est quid creatum in creaturis
|
|
|
5955 beatis, in Deo autem est etiam secundum hoc, aliquid increatum.</p>
|
|
|
5956 <p title="I q. 26 a. 3 ad 1"><a name="29561"><span class=
|
|
|
5957 "ref">[29561] Iª q. 26 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5958 dicendum quod beatitudo, quantum ad obiectum, est summum bonum
|
|
|
5959 simpliciter, sed quantum ad actum, in creaturis beatis, est summum
|
|
|
5960 bonum, non simpliciter, sed in genere bonorum participabilium a
|
|
|
5961 creatura.</p>
|
|
|
5962 <p title="I q. 26 a. 3 ad 2"><a name="29562"><span class=
|
|
|
5963 "ref">[29562] Iª q. 26 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5964 dicendum quod finis est duplex, scilicet cuius et quo, ut
|
|
|
5965 philosophus dicit, scilicet ipsa res, et usus rei, sicut avaro est
|
|
|
5966 finis pecunia, et acquisitio pecuniae. Creaturae igitur rationalis
|
|
|
5967 est quidem Deus finis ultimus ut res; beatitudo autem creata ut
|
|
|
5968 usus, vel magis fruitio, rei.</p>
|
|
|
5969 <br />
|
|
|
5970 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
5971 <p title="I q. 26 a. 4 arg. 1"><a name="29563"><span class=
|
|
|
5972 "ref">[29563] Iª q. 26 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
5973 proceditur. Videtur quod beatitudo divina non complectatur omnes
|
|
|
5974 beatitudines. Sunt enim quaedam beatitudines falsae. Sed in Deo
|
|
|
5975 nihil potest esse falsum. Ergo divina beatitudo non complectitur
|
|
|
5976 omnem beatitudinem.</p>
|
|
|
5977 <p title="I q. 26 a. 4 arg. 2"><a name="29564"><span class=
|
|
|
5978 "ref">[29564] Iª q. 26 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5979 quaedam beatitudo, secundum quosdam, consistit in rebus
|
|
|
5980 corporalibus, sicut in voluptatibus, divitiis, et huiusmodi, quae
|
|
|
5981 quidem Deo convenire non possunt, cum sit incorporeus. Ergo
|
|
|
5982 beatitudo eius non complectitur omnem beatitudinem.</p>
|
|
|
5983 <p title="I q. 26 a. 4 s. c."><a name="29565"><span class=
|
|
|
5984 "ref">[29565] Iª q. 26 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5985 quod beatitudo est perfectio quaedam. Divina autem perfectio
|
|
|
5986 complectitur omnem perfectionem, ut supra ostensum est. Ergo divina
|
|
|
5987 beatitudo complectitur omnem beatitudinem.</p>
|
|
|
5988 <p title="I q. 26 a. 4 co."><a name="29566"><span class=
|
|
|
5989 "ref">[29566] Iª q. 26 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5990 quod quidquid est desiderabile in quacumque beatitudine, vel vera
|
|
|
5991 vel falsa, totum eminentius in divina beatitudine praeexistit. De
|
|
|
5992 contemplativa enim felicitate, habet continuam et certissimam
|
|
|
5993 contemplationem sui et omnium aliorum, de activa vero,
|
|
|
5994 gubernationem totius universi. De terrena vero felicitate, quae
|
|
|
5995 consistit in voluptate, divitiis, potestate, dignitate et fama,
|
|
|
5996 secundum Boetium, in III de Consol., habet gaudium de se et de
|
|
|
5997 omnibus aliis, pro delectatione, pro divitiis, habet omnimodam
|
|
|
5998 sufficientiam, quam divitiae promittunt, pro potestate,
|
|
|
5999 omnipotentiam, pro dignitate, omnium regimen, pro fama vero,
|
|
|
6000 admirationem totius creaturae.</p>
|
|
|
6001 <p title="I q. 26 a. 4 ad 1"><a name="29567"><span class=
|
|
|
6002 "ref">[29567] Iª q. 26 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6003 dicendum quod beatitudo aliqua secundum hoc est falsa, secundum
|
|
|
6004 quod deficit a ratione verae beatitudinis, et sic non est in Deo.
|
|
|
6005 Sed quidquid habet de similitudine, quantumcumque tenui,
|
|
|
6006 beatitudinis, totum praeexistit in divina beatitudine.</p>
|
|
|
6007 <p title="I q. 26 a. 4 ad 2"><a name="29568"><span class=
|
|
|
6008 "ref">[29568] Iª q. 26 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6009 dicendum quod bona quae sunt in corporalibus corporaliter, in Deo
|
|
|
6010 sunt spiritualiter, secundum modum suum. Et haec dicta sufficiant
|
|
|
6011 de his quae pertinent ad divinae essentiae unitatem.</p>
|
|
|
6012 <br />
|
|
|
6013 <div class="D">Quaestio 27</div>
|
|
|
6014 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
6015 <p title="I q. 27 pr."><a name="29569"><span class="ref">[29569]
|
|
|
6016 Iª q. 27 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad divinae
|
|
|
6017 essentiae unitatem pertinent, restat considerare de his quae
|
|
|
6018 pertinent ad Trinitatem personarum in divinis. Et quia personae
|
|
|
6019 divinae secundum relationes originis distinguuntur, secundum
|
|
|
6020 ordinem doctrinae prius considerandum est de origine, sive de
|
|
|
6021 processione, secundo, de relationibus originis; tertio, de
|
|
|
6022 personis. Circa processionem quaeruntur quinque. Primo, utrum
|
|
|
6023 processio sit in divinis. Secundo, utrum aliqua processio in
|
|
|
6024 divinis generatio dici possit. Tertio, utrum praeter generationem
|
|
|
6025 aliqua alia processio possit esse in divinis. Quarto, utrum illa
|
|
|
6026 alia processio possit dici generatio. Quinto, utrum in divinis sint
|
|
|
6027 plures processiones quam duae.</p>
|
|
|
6028 <br />
|
|
|
6029 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
6030 <p title="I q. 27 a. 1 arg. 1"><a name="29570"><span class=
|
|
|
6031 "ref">[29570] Iª q. 27 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
6032 proceditur. Videtur quod in Deo non possit esse aliqua processio.
|
|
|
6033 Processio enim significat motum ad extra. Sed in divinis nihil est
|
|
|
6034 mobile, neque extraneum. Ergo neque processio.</p>
|
|
|
6035 <p title="I q. 27 a. 1 arg. 2"><a name="29571"><span class=
|
|
|
6036 "ref">[29571] Iª q. 27 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
6037 procedens est diversum ab eo a quo procedit. Sed in Deo non est
|
|
|
6038 aliqua diversitas, sed summa simplicitas. Ergo in Deo non est
|
|
|
6039 processio aliqua.</p>
|
|
|
6040 <p title="I q. 27 a. 1 arg. 3"><a name="29572"><span class=
|
|
|
6041 "ref">[29572] Iª q. 27 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6042 procedere ab alio videtur rationi primi principii repugnare. Sed
|
|
|
6043 Deus est primum principium, ut supra ostensum est. Ergo in Deo
|
|
|
6044 processio locum non habet.</p>
|
|
|
6045 <p title="I q. 27 a. 1 s. c."><a name="29573"><span class=
|
|
|
6046 "ref">[29573] Iª q. 27 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6047 quod dicit dominus, Ioan. VIII, <i>ego ex Deo processi</i>.</p>
|
|
|
6048 <p title="I q. 27 a. 1 co."><a name="29574"><span class=
|
|
|
6049 "ref">[29574] Iª q. 27 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6050 quod divina Scriptura, in rebus divinis, nominibus ad processionem
|
|
|
6051 pertinentibus utitur. Hanc autem processionem diversi diversimode
|
|
|
6052 acceperunt. Quidam enim acceperunt hanc processionem secundum quod
|
|
|
6053 effectus procedit a causa. Et sic accepit Arius, dicens filium
|
|
|
6054 procedere a patre sicut primam eius creaturam, et spiritum sanctum
|
|
|
6055 procedere a patre et filio sicut creaturam utriusque. Et secundum
|
|
|
6056 hoc, neque filius neque spiritus sanctus esset verus Deus. Quod est
|
|
|
6057 contra id quod dicitur de filio, I Ioan. ult., <i>ut simus in vero
|
|
|
6058 filio eius, hic est verus Deus</i>. Et de spiritu sancto dicitur, I
|
|
|
6059 Cor. VI, <i>nescitis quia membra vestra templum sunt spiritus
|
|
|
6060 sancti?</i> Templum autem habere solius Dei est. Alii vero hanc
|
|
|
6061 processionem acceperunt secundum quod causa dicitur procedere in
|
|
|
6062 effectum, inquantum vel movet ipsum, vel similitudinem suam ipsi
|
|
|
6063 imprimit. Et sic accepit Sabellius, dicens ipsum Deum patrem filium
|
|
|
6064 dici, secundum quod carnem assumpsit ex virgine. Et eundem dicit
|
|
|
6065 spiritum sanctum, secundum quod creaturam rationalem sanctificat,
|
|
|
6066 et ad vitam movet. Huic autem acceptioni repugnant verba domini de
|
|
|
6067 se dicentis, Ioan. V, <i>non potest facere a se filius
|
|
|
6068 quidquam</i>; et multa alia, per quae ostenditur quod non est ipse
|
|
|
6069 pater qui filius. Si quis autem diligenter consideret, uterque
|
|
|
6070 accepit processionem secundum quod est ad aliquid extra, unde
|
|
|
6071 neuter posuit processionem in ipso Deo. Sed, cum omnis processio
|
|
|
6072 sit secundum aliquam actionem, sicut secundum actionem quae tendit
|
|
|
6073 in exteriorem materiam, est aliqua processio ad extra; ita secundum
|
|
|
6074 actionem quae manet in ipso agente, attenditur processio quaedam ad
|
|
|
6075 intra. Et hoc maxime patet in intellectu, cuius actio, scilicet
|
|
|
6076 intelligere, manet in intelligente. Quicumque enim intelligit, ex
|
|
|
6077 hoc ipso quod intelligit, procedit aliquid intra ipsum, quod est
|
|
|
6078 conceptio rei intellectae, ex vi intellectiva proveniens, et ex
|
|
|
6079 eius notitia procedens. Quam quidem conceptionem vox significat, et
|
|
|
6080 dicitur verbum cordis, significatum verbo vocis. Cum autem Deus sit
|
|
|
6081 super omnia, ea quae in Deo dicuntur, non sunt intelligenda
|
|
|
6082 secundum modum infimarum creaturarum, quae sunt corpora; sed
|
|
|
6083 secundum similitudinem supremarum creaturarum, quae sunt
|
|
|
6084 intellectuales substantiae; a quibus etiam similitudo accepta
|
|
|
6085 deficit a repraesentatione divinorum. Non ergo accipienda est
|
|
|
6086 processio secundum quod est in corporalibus, vel per motum localem,
|
|
|
6087 vel per actionem alicuius causae in exteriorem effectum, ut calor a
|
|
|
6088 calefaciente in calefactum; sed secundum emanationem
|
|
|
6089 intelligibilem, utpote verbi intelligibilis a dicente, quod manet
|
|
|
6090 in ipso. Et sic fides Catholica processionem ponit in divinis.</p>
|
|
|
6091 <p title="I q. 27 a. 1 ad 1"><a name="29575"><span class=
|
|
|
6092 "ref">[29575] Iª q. 27 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6093 dicendum quod obiectio illa procedit de processione quae est motus
|
|
|
6094 localis, vel quae est secundum actionem tendentem in exteriorem
|
|
|
6095 materiam, vel in exteriorem effectum, talis autem processio non est
|
|
|
6096 in divinis, ut dictum est.</p>
|
|
|
6097 <p title="I q. 27 a. 1 ad 2"><a name="29576"><span class=
|
|
|
6098 "ref">[29576] Iª q. 27 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6099 dicendum quod id quod procedit secundum processionem quae est ad
|
|
|
6100 extra, oportet esse diversum ab eo a quo procedit. Sed id quod
|
|
|
6101 procedit ad intra processu intelligibili, non oportet esse
|
|
|
6102 diversum, imo, quanto perfectius procedit, tanto magis est unum cum
|
|
|
6103 eo a quo procedit. Manifestum est enim quod quanto aliquid magis
|
|
|
6104 intelligitur, tanto conceptio intellectualis est magis intima
|
|
|
6105 intelligenti, et magis unum, nam intellectus secundum hoc quod actu
|
|
|
6106 intelligit, secundum hoc fit unum cum intellecto. Unde, cum divinum
|
|
|
6107 intelligere sit in fine perfectionis, ut supra dictum est, necesse
|
|
|
6108 est quod verbum divinum sit perfecte unum cum eo a quo procedit,
|
|
|
6109 absque omni diversitate.</p>
|
|
|
6110 <p title="I q. 27 a. 1 ad 3"><a name="29577"><span class=
|
|
|
6111 "ref">[29577] Iª q. 27 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6112 dicendum quod procedere a principio ut extraneum et diversum,
|
|
|
6113 repugnat rationi primi principii, sed procedere ut intimum et
|
|
|
6114 absque diversitate, per modum intelligibilem, includitur in ratione
|
|
|
6115 primi principii. Cum enim dicimus aedificatorem principium domus,
|
|
|
6116 in ratione huius principii includitur conceptio suae artis, et
|
|
|
6117 includeretur in ratione primi principii, si aedificator esset
|
|
|
6118 primum principium. Deus autem, qui est primum principium rerum,
|
|
|
6119 comparatur ad res creatas ut artifex ad artificiata.</p>
|
|
|
6120 <br />
|
|
|
6121 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
6122 <p title="I q. 27 a. 2 arg. 1"><a name="29578"><span class=
|
|
|
6123 "ref">[29578] Iª q. 27 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
6124 proceditur. Videtur quod processio quae est in divinis, non possit
|
|
|
6125 dici generatio. Generatio enim est mutatio de non esse in esse,
|
|
|
6126 corruptioni opposita; et utriusque subiectum est materia. Sed nihil
|
|
|
6127 horum competit divinis. Ergo non potest generatio esse in
|
|
|
6128 divinis.</p>
|
|
|
6129 <p title="I q. 27 a. 2 arg. 2"><a name="29579"><span class=
|
|
|
6130 "ref">[29579] Iª q. 27 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in
|
|
|
6131 Deo est processio secundum modum intelligibilem, ut dictum est. Sed
|
|
|
6132 in nobis talis processio non dicitur generatio. Ergo neque in
|
|
|
6133 Deo.</p>
|
|
|
6134 <p title="I q. 27 a. 2 arg. 3"><a name="29580"><span class=
|
|
|
6135 "ref">[29580] Iª q. 27 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
6136 genitum accipit esse a generante. Esse ergo cuiuslibet geniti est
|
|
|
6137 esse receptum. Sed nullum esse receptum est per se subsistens. Cum
|
|
|
6138 igitur esse divinum sit esse per se subsistens, ut supra probatum
|
|
|
6139 est, sequitur quod nullius geniti esse sit esse divinum. Non est
|
|
|
6140 ergo generatio in divinis.</p>
|
|
|
6141 <p title="I q. 27 a. 2 s. c."><a name="29581"><span class=
|
|
|
6142 "ref">[29581] Iª q. 27 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6143 quod dicitur in Psalmo II, <i>ego hodie genui te</i>.</p>
|
|
|
6144 <p title="I q. 27 a. 2 co."><a name="29582"><span class=
|
|
|
6145 "ref">[29582] Iª q. 27 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6146 quod processio verbi in divinis dicitur generatio. Ad cuius
|
|
|
6147 evidentiam, sciendum est quod nomine generationis dupliciter
|
|
|
6148 utimur. Uno modo, communiter ad omnia generabilia et corruptibilia,
|
|
|
6149 et sic generatio nihil aliud est quam mutatio de non esse ad esse.
|
|
|
6150 Alio modo, proprie in viventibus, et sic generatio significat
|
|
|
6151 originem alicuius viventis a principio vivente coniuncto. Et haec
|
|
|
6152 proprie dicitur nativitas. Non tamen omne huiusmodi dicitur
|
|
|
6153 genitum, sed proprie quod procedit secundum rationem similitudinis.
|
|
|
6154 Unde pilus vel capillus non habet rationem geniti et filii, sed
|
|
|
6155 solum quod procedit secundum rationem similitudinis, non
|
|
|
6156 cuiuscumque, nam vermes qui generantur in animalibus, non habent
|
|
|
6157 rationem generationis et filiationis, licet sit similitudo secundum
|
|
|
6158 genus, sed requiritur ad rationem talis generationis, quod procedat
|
|
|
6159 secundum rationem similitudinis in natura eiusdem speciei, sicut
|
|
|
6160 homo procedit ab homine, et equus ab equo. In viventibus autem quae
|
|
|
6161 de potentia in actum vitae procedunt, sicut sunt homines et
|
|
|
6162 animalia, generatio utramque generationem includit. Si autem sit
|
|
|
6163 aliquod vivens cuius vita non exeat de potentia in actum,
|
|
|
6164 processio, si qua in tali vivente invenitur, excludit omnino primam
|
|
|
6165 rationem generationis; sed potest habere rationem generationis quae
|
|
|
6166 est propria viventium. Sic igitur processio verbi in divinis habet
|
|
|
6167 rationem generationis. Procedit enim per modum intelligibilis
|
|
|
6168 actionis, quae est operatio vitae, et a principio coniuncto, ut
|
|
|
6169 supra iam dictum est, et secundum rationem similitudinis, quia
|
|
|
6170 conceptio intellectus est similitudo rei intellectae, et in eadem
|
|
|
6171 natura existens, quia in Deo idem est intelligere et esse, ut supra
|
|
|
6172 ostensum est. Unde processio verbi in divinis dicitur generatio, et
|
|
|
6173 ipsum verbum procedens dicitur filius.</p>
|
|
|
6174 <p title="I q. 27 a. 2 ad 1"><a name="29583"><span class=
|
|
|
6175 "ref">[29583] Iª q. 27 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6176 dicendum quod obiectio illa procedit de generatione secundum
|
|
|
6177 rationem primam, prout importat exitum de potentia in actum. Et sic
|
|
|
6178 non invenitur in divinis, ut supra dictum est.</p>
|
|
|
6179 <p title="I q. 27 a. 2 ad 2"><a name="29584"><span class=
|
|
|
6180 "ref">[29584] Iª q. 27 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6181 dicendum quod intelligere in nobis non est ipsa substantia
|
|
|
6182 intellectus, unde verbum quod secundum intelligibilem operationem
|
|
|
6183 procedit in nobis, non est eiusdem naturae cum eo a quo procedit.
|
|
|
6184 Unde non proprie et complete competit sibi ratio generationis. Sed
|
|
|
6185 intelligere divinum est ipsa substantia intelligentis, ut supra
|
|
|
6186 ostensum est, unde verbum procedens procedit ut eiusdem naturae
|
|
|
6187 subsistens. Et propter hoc proprie dicitur genitum et filius. Unde
|
|
|
6188 et his quae pertinent ad generationem viventium, utitur Scriptura
|
|
|
6189 ad significandam processionem divinae sapientiae, scilicet
|
|
|
6190 conceptione et partu, dicitur enim ex persona divinae sapientiae,
|
|
|
6191 Proverb. VIII, <i>nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram;
|
|
|
6192 ante colles ego parturiebar</i>. Sed in intellectu nostro utimur
|
|
|
6193 nomine conceptionis, secundum quod in verbo nostri intellectus
|
|
|
6194 invenitur similitudo rei intellectae, licet non inveniatur naturae
|
|
|
6195 identitas.</p>
|
|
|
6196 <p title="I q. 27 a. 2 ad 3"><a name="29585"><span class=
|
|
|
6197 "ref">[29585] Iª q. 27 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6198 dicendum quod non omne acceptum est receptum in aliquo subiecto,
|
|
|
6199 alioquin non posset dici quod tota substantia rei creatae sit
|
|
|
6200 accepta a Deo, cum totius substantiae non sit aliquod subiectum
|
|
|
6201 receptivum. Sic igitur id quod est genitum in divinis, accipit esse
|
|
|
6202 a generante, non tanquam illud esse sit receptum in aliqua materia
|
|
|
6203 vel subiecto (quod repugnat subsistentiae divini esse); sed
|
|
|
6204 secundum hoc dicitur esse acceptum, inquantum procedens ab alio
|
|
|
6205 habet esse divinum, non quasi aliud ab esse divino existens. In
|
|
|
6206 ipsa enim perfectione divini esse continetur et verbum
|
|
|
6207 intelligibiliter procedens, et principium verbi; sicut et
|
|
|
6208 quaecumque ad eius perfectionem pertinent, ut supra dictum est.</p>
|
|
|
6209 <br />
|
|
|
6210 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
6211 <p title="I q. 27 a. 3 arg. 1"><a name="29586"><span class=
|
|
|
6212 "ref">[29586] Iª q. 27 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
6213 proceditur. Videtur quod non sit in divinis alia processio a
|
|
|
6214 generatione verbi. Eadem enim ratione erit aliqua alia processio ab
|
|
|
6215 illa alia processione, et sic procederetur in infinitum, quod est
|
|
|
6216 inconveniens. Standum est igitur in primo, ut sit una tantum
|
|
|
6217 processio in divinis.</p>
|
|
|
6218 <p title="I q. 27 a. 3 arg. 2"><a name="29587"><span class=
|
|
|
6219 "ref">[29587] Iª q. 27 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in
|
|
|
6220 omni natura invenitur tantum unus modus communicationis illius
|
|
|
6221 naturae, et hoc ideo est, quia operationes secundum terminos habent
|
|
|
6222 unitatem et diversitatem. Sed processio in divinis non est nisi
|
|
|
6223 secundum communicationem divinae naturae. Cum igitur sit una tantum
|
|
|
6224 natura divina, ut supra ostensum est, relinquitur quod una sit
|
|
|
6225 tantum processio in divinis.</p>
|
|
|
6226 <p title="I q. 27 a. 3 arg. 3"><a name="29588"><span class=
|
|
|
6227 "ref">[29588] Iª q. 27 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si
|
|
|
6228 sit in divinis alia processio ab intelligibili processione verbi,
|
|
|
6229 non erit nisi processio amoris, quae est secundum voluntatis
|
|
|
6230 operationem. Sed talis processio non potest esse alia a processione
|
|
|
6231 intellectus intelligibili, quia voluntas in Deo non est aliud ab
|
|
|
6232 intellectu, ut supra ostensum est. Ergo in Deo non est alia
|
|
|
6233 processio praeter processionem verbi.</p>
|
|
|
6234 <p title="I q. 27 a. 3 s. c."><a name="29589"><span class=
|
|
|
6235 "ref">[29589] Iª q. 27 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6236 quod spiritus sanctus procedit a patre, ut dicitur Ioan. XV. Ipse
|
|
|
6237 autem est alius a filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>rogabo patrem
|
|
|
6238 meum, et alium Paracletum dabit vobis</i>. Ergo in divinis est alia
|
|
|
6239 processio praeter processionem verbi.</p>
|
|
|
6240 <p title="I q. 27 a. 3 co."><a name="29590"><span class=
|
|
|
6241 "ref">[29590] Iª q. 27 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6242 quod in divinis sunt duae processiones, scilicet processio verbi,
|
|
|
6243 et quaedam alia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in
|
|
|
6244 divinis non est processio nisi secundum actionem quae non tendit in
|
|
|
6245 aliquid extrinsecum, sed manet in ipso agente. Huiusmodi autem
|
|
|
6246 actio in intellectuali natura est actio intellectus et actio
|
|
|
6247 voluntatis. Processio autem verbi attenditur secundum actionem
|
|
|
6248 intelligibilem. Secundum autem operationem voluntatis invenitur in
|
|
|
6249 nobis quaedam alia processio, scilicet processio amoris, secundum
|
|
|
6250 quam amatum est in amante, sicut per conceptionem verbi res dicta
|
|
|
6251 vel intellecta, est in intelligente. Unde et praeter processionem
|
|
|
6252 verbi, ponitur alia processio in divinis, quae est processio
|
|
|
6253 amoris.</p>
|
|
|
6254 <p title="I q. 27 a. 3 ad 1"><a name="29591"><span class=
|
|
|
6255 "ref">[29591] Iª q. 27 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6256 dicendum quod non est necessarium procedere in divinis
|
|
|
6257 processionibus in infinitum. Processio enim quae est ad intra in
|
|
|
6258 intellectuali natura, terminatur in processione voluntatis.</p>
|
|
|
6259 <p title="I q. 27 a. 3 ad 2"><a name="29592"><span class=
|
|
|
6260 "ref">[29592] Iª q. 27 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6261 dicendum quod quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum est,
|
|
|
6262 quod non contingit in aliis rebus. Et ideo per quamlibet
|
|
|
6263 processionem quae non est ad extra, communicatur divina natura, non
|
|
|
6264 autem aliae naturae.</p>
|
|
|
6265 <p title="I q. 27 a. 3 ad 3"><a name="29593"><span class=
|
|
|
6266 "ref">[29593] Iª q. 27 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6267 dicendum quod, licet in Deo non sit aliud voluntas et intellectus,
|
|
|
6268 tamen de ratione voluntatis et intellectus est, quod processiones
|
|
|
6269 quae sunt secundum actionem utriusque, se habeant secundum quendam
|
|
|
6270 ordinem. Non enim est processio amoris nisi in ordine ad
|
|
|
6271 processionem verbi, nihil enim potest voluntate amari, nisi sit in
|
|
|
6272 intellectu conceptum. Sicut igitur attenditur quidam ordo verbi ad
|
|
|
6273 principium a quo procedit, licet in divinis sit eadem substantia
|
|
|
6274 intellectus et conceptio intellectus; ita, licet in Deo sit idem
|
|
|
6275 voluntas et intellectus, tamen, quia de ratione amoris est quod non
|
|
|
6276 procedat nisi a conceptione intellectus, habet ordinis
|
|
|
6277 distinctionem processio amoris a processione verbi in divinis.</p>
|
|
|
6278 <br />
|
|
|
6279 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
6280 <p title="I q. 27 a. 4 arg. 1"><a name="29594"><span class=
|
|
|
6281 "ref">[29594] Iª q. 27 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
6282 proceditur. Videtur quod processio amoris in divinis sit generatio.
|
|
|
6283 Quod enim procedit in similitudine naturae in viventibus, dicitur
|
|
|
6284 generatum et nascens. Sed id quod procedit in divinis per modum
|
|
|
6285 amoris, procedit in similitudine naturae, alias esset extraneum a
|
|
|
6286 natura divina, et sic esset processio ad extra. Ergo quod procedit
|
|
|
6287 in divinis per modum amoris, procedit ut genitum et nascens.</p>
|
|
|
6288 <p title="I q. 27 a. 4 arg. 2"><a name="29595"><span class=
|
|
|
6289 "ref">[29595] Iª q. 27 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
6290 similitudo est de ratione verbi, ita est etiam de ratione amoris,
|
|
|
6291 unde dicitur Eccli. XIII, quod <i>omne animal diligit simile
|
|
|
6292 sibi</i>. Si igitur ratione similitudinis verbo procedenti convenit
|
|
|
6293 generari et nasci, videtur etiam quod amori procedenti convenit
|
|
|
6294 generari.</p>
|
|
|
6295 <p title="I q. 27 a. 4 arg. 3"><a name="29596"><span class=
|
|
|
6296 "ref">[29596] Iª q. 27 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, non
|
|
|
6297 est in genere quod non est in aliqua eius specie. Si igitur in
|
|
|
6298 divinis sit quaedam processio amoris, oportet quod, praeter hoc
|
|
|
6299 nomen commune, habeat aliquod nomen speciale. Sed non est aliud
|
|
|
6300 nomen dare nisi generatio. Ergo videtur quod processio amoris in
|
|
|
6301 divinis sit generatio.</p>
|
|
|
6302 <p title="I q. 27 a. 4 s. c."><a name="29597"><span class=
|
|
|
6303 "ref">[29597] Iª q. 27 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6304 quia secundum hoc sequeretur quod spiritus sanctus, qui procedit ut
|
|
|
6305 amor, procederet ut genitus. Quod est contra illud Athanasii,
|
|
|
6306 <i>spiritus sanctus a patre et filio non factus nec creatus nec
|
|
|
6307 genitus, sed procedens</i>.</p>
|
|
|
6308 <p title="I q. 27 a. 4 co."><a name="29598"><span class=
|
|
|
6309 "ref">[29598] Iª q. 27 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6310 quod processio amoris in divinis non debet dici generatio. Ad cuius
|
|
|
6311 evidentiam, sciendum est quod haec est differentia inter
|
|
|
6312 intellectum et voluntatem, quod intellectus fit in actu per hoc
|
|
|
6313 quod res intellecta est in intellectu secundum suam similitudinem,
|
|
|
6314 voluntas autem fit in actu, non per hoc quod aliqua similitudo
|
|
|
6315 voliti sit in voluntate, sed ex hoc quod voluntas habet quandam
|
|
|
6316 inclinationem in rem volitam. Processio igitur quae attenditur
|
|
|
6317 secundum rationem intellectus, est secundum rationem similitudinis,
|
|
|
6318 et intantum potest habere rationem generationis, quia omne generans
|
|
|
6319 generat sibi simile. Processio autem quae attenditur secundum
|
|
|
6320 rationem voluntatis, non consideratur secundum rationem
|
|
|
6321 similitudinis, sed magis secundum rationem impellentis et moventis
|
|
|
6322 in aliquid. Et ideo quod procedit in divinis per modum amoris, non
|
|
|
6323 procedit ut genitum vel ut filius, sed magis procedit ut spiritus,
|
|
|
6324 quo nomine quaedam vitalis motio et impulsio designatur, prout
|
|
|
6325 aliquis ex amore dicitur moveri vel impelli ad aliquid
|
|
|
6326 faciendum.</p>
|
|
|
6327 <p title="I q. 27 a. 4 ad 1"><a name="29599"><span class=
|
|
|
6328 "ref">[29599] Iª q. 27 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6329 dicendum quod quidquid est in divinis, est unum cum divina natura.
|
|
|
6330 Unde ex parte huius unitatis non potest accipi propria ratio huius
|
|
|
6331 processionis vel illius, secundum quam una distinguatur ab alia,
|
|
|
6332 sed oportet quod propria ratio huius vel illius processionis
|
|
|
6333 accipiatur secundum ordinem unius processionis ad aliam. Huiusmodi
|
|
|
6334 autem ordo attenditur secundum rationem voluntatis et intellectus.
|
|
|
6335 Unde secundum horum propriam rationem sortitur in divinis nomen
|
|
|
6336 utraque processio, quod imponitur ad propriam rationem rei
|
|
|
6337 significandam. Et inde est quod procedens per modum amoris et
|
|
|
6338 divinam naturam accipit, et tamen non dicitur natum.</p>
|
|
|
6339 <p title="I q. 27 a. 4 ad 2"><a name="29600"><span class=
|
|
|
6340 "ref">[29600] Iª q. 27 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6341 dicendum quod similitudo aliter pertinet ad verbum, et aliter ad
|
|
|
6342 amorem. Nam ad verbum pertinet inquantum ipsum est quaedam
|
|
|
6343 similitudo rei intellectae, sicut genitum est similitudo
|
|
|
6344 generantis, sed ad amorem pertinet, non quod ipse amor sit
|
|
|
6345 similitudo, sed inquantum similitudo est principium amandi. Unde
|
|
|
6346 non sequitur quod amor sit genitus, sed quod genitum sit principium
|
|
|
6347 amoris.</p>
|
|
|
6348 <p title="I q. 27 a. 4 ad 3"><a name="29601"><span class=
|
|
|
6349 "ref">[29601] Iª q. 27 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6350 dicendum quod Deum nominare non possumus nisi ex creaturis, ut
|
|
|
6351 dictum est supra. Et quia in creaturis communicatio naturae non est
|
|
|
6352 nisi per generationem, processio in divinis non habet proprium vel
|
|
|
6353 speciale nomen nisi generationis. Unde processio quae non est
|
|
|
6354 generatio, remansit sine speciali nomine. Sed potest nominari
|
|
|
6355 spiratio, quia est processio spiritus.</p>
|
|
|
6356 <br />
|
|
|
6357 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
6358 <p title="I q. 27 a. 5 arg. 1"><a name="29602"><span class=
|
|
|
6359 "ref">[29602] Iª q. 27 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
6360 proceditur. Videtur quod sint plures processiones in divinis quam
|
|
|
6361 duae. Sicut enim scientia et voluntas attribuitur Deo, ita et
|
|
|
6362 potentia. Si igitur secundum intellectum et voluntatem accipiuntur
|
|
|
6363 in Deo duae processiones, videtur quod tertia sit accipienda
|
|
|
6364 secundum potentiam.</p>
|
|
|
6365 <p title="I q. 27 a. 5 arg. 2"><a name="29603"><span class=
|
|
|
6366 "ref">[29603] Iª q. 27 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6367 bonitas maxime videtur esse principium processionis, cum bonum
|
|
|
6368 dicatur diffusivum sui esse. Videtur igitur quod secundum bonitatem
|
|
|
6369 aliqua processio in divinis accipi debeat.</p>
|
|
|
6370 <p title="I q. 27 a. 5 arg. 3"><a name="29604"><span class=
|
|
|
6371 "ref">[29604] Iª q. 27 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, maior
|
|
|
6372 est fecunditatis virtus in Deo quam in nobis. Sed in nobis non est
|
|
|
6373 tantum una processio verbi, sed multae, quia ex uno verbo in nobis
|
|
|
6374 procedit aliud verbum; et similiter ex uno amore alius amor. Ergo
|
|
|
6375 et in Deo sunt plures processiones quam duae.</p>
|
|
|
6376 <p title="I q. 27 a. 5 s. c."><a name="29605"><span class=
|
|
|
6377 "ref">[29605] Iª q. 27 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6378 quod in Deo non sunt nisi duo procedentes, scilicet filius et
|
|
|
6379 spiritus sanctus. Ergo sunt ibi tantum duae processiones.</p>
|
|
|
6380 <p title="I q. 27 a. 5 co."><a name="29606"><span class=
|
|
|
6381 "ref">[29606] Iª q. 27 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6382 quod processiones in divinis accipi non possunt nisi secundum
|
|
|
6383 actiones quae in agente manent. Huiusmodi autem actiones in natura
|
|
|
6384 intellectuali et divina non sunt nisi duae, scilicet intelligere et
|
|
|
6385 velle. Nam sentire, quod etiam videtur esse operatio in sentiente,
|
|
|
6386 est extra naturam intellectualem, neque totaliter est remotum a
|
|
|
6387 genere actionum quae sunt ad extra; nam sentire perficitur per
|
|
|
6388 actionem sensibilis in sensum. Relinquitur igitur quod nulla alia
|
|
|
6389 processio possit esse in Deo, nisi verbi et amoris.</p>
|
|
|
6390 <p title="I q. 27 a. 5 ad 1"><a name="29607"><span class=
|
|
|
6391 "ref">[29607] Iª q. 27 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6392 dicendum quod potentia est principium agendi in aliud, unde
|
|
|
6393 secundum potentiam accipitur actio ad extra. Et sic secundum
|
|
|
6394 attributum potentiae non accipitur processio divinae personae, sed
|
|
|
6395 solum processio creaturarum.</p>
|
|
|
6396 <p title="I q. 27 a. 5 ad 2"><a name="29608"><span class=
|
|
|
6397 "ref">[29608] Iª q. 27 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6398 dicendum quod bonum, sicut dicit Boetius in libro de Hebd.,
|
|
|
6399 pertinet ad essentiam et non ad operationem, nisi forte sicut
|
|
|
6400 obiectum voluntatis. Unde, cum processiones divinas secundum
|
|
|
6401 aliquas actiones necesse sit accipere, secundum bonitatem et
|
|
|
6402 huiusmodi alia attributa non accipiuntur aliae processiones nisi
|
|
|
6403 verbi et amoris, secundum quod Deus suam essentiam, veritatem et
|
|
|
6404 bonitatem intelligit et amat.</p>
|
|
|
6405 <p title="I q. 27 a. 5 ad 3"><a name="29609"><span class=
|
|
|
6406 "ref">[29609] Iª q. 27 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6407 dicendum quod, sicut supra habitum est, Deus uno simplici actu
|
|
|
6408 omnia intelligit, et similiter omnia vult. Unde in eo non potest
|
|
|
6409 esse processio verbi ex verbo, neque amoris ex amore, sed est in eo
|
|
|
6410 solum unum verbum perfectum, et unus amor perfectus. Et in hoc eius
|
|
|
6411 perfecta fecunditas manifestatur.</p>
|
|
|
6412 <div class="centro"><br />
|
|
|
6413 <p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
6414 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
6415 <a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
6416 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
6417 <br />
|
|
|
6418 <hr />
|
|
|
6419 <br />
|
|
|
6420 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad
|
|
|
6421 hanc editionem<br />
|
|
|
6422 Iura omnia asservantur<br />
|
|
|
6423 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
|
|
|
6424 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
|
|
|
6425 </div>
|
|
|
6426 </body>
|
|
|
6427 </html>
|
